Mówca: Jan Warzecha (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2012-05-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Dzisiejsze oświadczenie poselskie pragnę poświęcić Ryszardowi Siwcowi - bohaterowi, który urodził się w dniu 7 marca 1909 r. w moim mieście Dębicy. Siwiec był filozofem, absolwentem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, żołnierzem Armii Krajowej. Po II wojnie światowej, kiedy władze przejęli komuniści, młody patriota odmówił pracy w szkolnictwie, by nie uczestniczyć w komunistycznej indoktrynacji młodzieży. Pracował jako księgowy, dorabiał, hodując kury i uprawiając ogród. Razem z żoną Marią wychowywali pięcioro dzieci. Przez wiele lat pisał na maszynie i powielał ulotki, podpisując je nazwiskiem Jan Polak. Kiedy w 1968 r. polskie wojsko wzięło udział w agresji na Czechosłowację, postanowił przeciw temu zaprotestować i wstrząsnąć sumieniami rodaków, dokonując 8 września tego roku samospalenia w czasie ogólnokrajowych dożynek, odbywających się na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie. Stało się to na oczach 100 tys. widzów, w tym szefów partii, dyplomatów. Przed wyjazdem do Warszawy nagrał taśmę, na której zwracał się z apelem, by ludzie się obudzili. Mówił: ˝Usłyszcie mój krzyk, krzyk szarego, zwyczajnego człowieka, syna narodu, który własną i cudzą wolność ukochał ponad wszystko, ponad własne życie, opamiętajcie się! Jeszcze nie jest za późno!˝. Przed wyjazdem na dożynki do Warszawy sporządził również testament. Napisał list pożegnalny do żony, który dotarł do niej dopiero po 22 latach. Pisał w nim: ˝Kochana Marysiu, nie płacz. Szkoda sił, a będą ci potrzebne. Jestem pewny, że to dla tej chwili żyłem 60 lat. Wybacz, nie można było inaczej. Po to, żeby nie zginęła prawda, człowieczeństwo, wolność - ginę, a to mniejsze zło niż śmierć milionów. Nie przyjeżdżaj do Warszawy. Mnie już nikt nic nie pomoże. Dojeżdżamy do Warszawy, piszę w pociągu, dlatego krzywo. Jest mi tak dobrze, czuję spokój wewnętrzny, jak nigdy w życiu.˝. Zanim oblał się rozpuszczalnikiem, rozrzucił w tłum ulotki z protestacyjnym apelem. Płonąc, krzyczał: ˝Protestuję!˝ - nie pozwalając gasić płomieni. Protest Siwca został przemilczany przez wszystkie oficjalne media. Bezpośrednim świadkom wydarzeń Służba Bezpieczeństwa wmawiała, że był niezrównoważonym psychicznie alkoholikiem. Reżyser Maciej Drygas zrobił o polskim bohaterze znakomity, wstrząsający film, który jest nie tylko hołdem dla człowieka niepogodzonego z ówczesną ponurą rzeczywistością, ale też dopełnieniem sensu jego ofiary, który dopiero po wielu latach mogliśmy odczytać i zachować w pamięci. Czyn Ryszarda Siwca nie miał żadnego wpływu na bieżące życie społeczne w kraju. Samospalenie w ogóle nie zostało zauważone, a dożynki trwały dalej. O poziomie moralnym ówczesnych przywódców świadczy fakt, że po tym tragicznym wydarzeniu nawet nie przerwano uroczystości. Przebieg zdarzenia znamy dziś jedynie dzięki kamerom, które filmowały dożynki. Nagrany za ich pomocą film został natychmiast zarekwirowany przez SB i przez długie lata nie był pokazany publicznie. Nasz tragiczny bohater jest bardzo ceniony u naszych południowych sąsiadów. W 2001 r. prezydent Republiki Czeskiej Václav Havel przyznał pośmiertnie Ryszardowi Siwcowi Order Tomáša Masaryka I klasy, zaś 19 sierpnia 2003 r. bohater obu narodów został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. 4 września 2003 r. rodzina zmarłego odmówiła przyjęcia tego odznaczenia z rąk ówczesnego prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. W dniu święta narodowego Słowacji, 4 września 2006 r., ambasador tego kraju František Ruzička przekazał na ręce Wita Siwca, syna Ryszarda, nadany mu pośmiertnie Order Podwójnego Białego Krzyża III klasy. Ryszard Siwiec został pochowany w Przemyślu na Cmentarzu Zasańskim. Pogrzeb, choć zgromadził tłumy ludzi i jest do dziś uważany za największy w historii Przemyśla, nie przerodził się w manifestację polityczną. Pracowali nad tym agenci SB. W czasie jego przebiegu szerzyli plotki, jakoby Siwiec był alkoholikiem i osobą niezrównoważoną psychicznie. We współczesnej Polsce znajduje się wiele miejsc upamiętniających bohaterski czyn Ryszarda Siwca. Również w Dębicy, mieście jego dzieciństwa, w 100. rocznicę urodzin, z inicjatywy wielkiego stronnika tej postaci Ryszarda Brzosłowskiego, poświęcono mu tablicę umieszczoną na budynku Gimnazjum nr 1 przy ul. Cmentarnej z napisem: ˝W tej szkole uczył się w latach 1914-1919 Ryszard Siwiec˝. Czy dzisiaj możemy powiedzieć, że z jego bohaterskiej śmierci wyciągnęliśmy - jako społeczeństwo - właściwe wnioski? Czy ludzie się opamiętali? Dziękuję. Przebieg posiedzenia