Mówca: Szymon Giżyński
Data: 2014-01-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Rocznice ważne i pouczające w roku pańskim 2014, święte polskie daty. Spośród wielu innych bardzo ważnych rocznic trzy tegoroczne wyróżniają się znaczeniem w polskich i europejskich dziejach siłą, dramaturgią i symboliką oddziaływania. Te trzy święte daty o ogromnym ładunku patriotycznych emocji i bezwzględnym rygorze dochowania poprzez nie wierności bohaterom to: 150. rocznica śmierci, 5 sierpnia, ostatniego dyktatora powstania styczniowego Romualda Traugutta, 100. rocznica wymarszu, 6 sierpnia, z krakowskich Oleandrów I Kadrowej po niepodległość i 500. rocznica, 8 września, bitwy pod Orszą, podczas której, tego jednego dnia, 34-tysięczne wojska polsko-litewskie rozgromiły i praktycznie unicestwiły 80-tysięczną armię moskiewską. Te trzy wielkie i święte dla Polaków daty łączy nie tylko moc i symbolika, ale przecież także logika i dziejowe posłannictwo. Marszałek Józef Piłsudski daty wymarszu I Kadrowej nie wybrał przypadkiem. Jej wigilię stanowiła właśnie 50. rocznica śmierci Traugutta. Również nie przez przypadek marszałek Piłsudski obrał swojego ukochanego bohatera za patrona rozkazu z planem Bitwy Warszawskiej, który podpisał 5 sierpnia 1920 r. Zwycięska bitwa pod Orszą, o czterysta lat wcześniejsza od warszawskiej, miała takie samo znaczenie. Już wtedy broniła Europy przez obecnością Rosji w jej dziejach. Orsza leży nad Dnieprem na ziemi witebskiej, w nienaruszalnych granicach I Rzeczypospolitej, której powstanie styczniowe było ostatnim w tej skali wielkim dziejowym, zbrojnym i militarnym testamentem stanowionym na Żmudzi, Wileńszczyźnie, Grodzieńszczyźnie, Witebszczyźnie, Polesiu, Wołyniu, ziemi kijowskiej i w Inflantach. Te trzy arcypolskie daty: śmierć Traugutta, wymarsz I Kadrowej, bitwa pod Orszą to najistotniejsza część polskiego patriotycznego kontinuum. W 2014 r. uważnej i wdzięcznej pamięci rodaków przychodzą w sukurs także inne ważne rocznice, i to z obu niezbywalnych obszarów historycznej refleksji: chwały i przestrogi. Zacznijmy od dumy i chwały. W 1414 r., czyli sześćset lat temu, rozpoczął się sobór w Konstancji z zauważalnym, mało powiedzieć, walnym udziałem delegacji polskiej z arcybiskupem gnieźnieńskim Mikołajem Trąbą i ambasadorem króla polskiego Władysława Jagiełły, rektorem Akademii Krakowskiej Pawłem Włodkowicem na czele. Polacy nadawali intelektualny ton i klimat obradom soboru. Był to triumf wyrosłej w akademii i na królewskim dworze w Krakowie doktryny jadwiżanizmu - nazwa pochodzi od imienia jej wielkiej protektorki, św. królowej Jadwigi - prekursorskiej na tle ówczesnej europejskiej myśli prawno-politycznej, najpełniej wyrażonej w kazaniu Stanisława ze Skarbimierza ˝O wojnach sprawiedliwych˝ i w traktacie Pawła Włodkowica ˝O władzy papieża i cesarza nad niewiernymi˝. W obu dziełach zaznaczył się zdecydowany sprzeciw wobec nawracania siłą na wiarę chrześcijańską, przy jednoczesnym uznaniu praw narodów pogańskich do niezależności politycznej i traktowaniu państw pogańskich jako równoprawnych członków społeczności międzynarodowej, a także punkt widzenia na zasadę wojny sprawiedliwej, czyli słusznej, to znaczy prowadzonej w celu odzyskania zagrabionych posiadłości i utrwalenia pokoju. Oba dzieła, Włodkowica i Stanisława ze Skarbimierza, miały oczywiście walor i charakter uniwersalny, ale wymiar jak najbardziej patriotyczny, polski i ze wszech miar praktycznie aktualny, bo skierowany przeciwko niemiecko-krzyżackiej ekspansji, rozbojowi i grabieży. Prekursorskiej i europejskiej rangi intelektualny dorobek to nie wszystkie osiągnięcia i przewagi Polaków na soborze w Konstancji. Przewodniczący polskiej delegacji arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba uzyskał dla siebie i dla wszystkich swoich następców na stolicy w Gnieźnie tytuł prymasa Polski. Swoje czyniła również towarzysząca dostojnikom duchownym grupa polskich rycerzy. Najznamienitszy z nich, Zawisza Czarny z Garbowa, okrył się nieprzemijającą chwałą, pokonując w jednym z turniejów Jana z Aragonii, w tym czasie najsłynniejszego europejskiego rycerza. Obok już tutaj wcześniej wspomnianych rocznicowych reminiscencji dotyczących Krakowa - Oleandrów czy osoby rektora uniwersytetu Pawła Włodkowica, pojawi się w najbliższych miesiącach ich znacznie więcej. Chodzi o uniwersytet, i to ten pierwszy, jeszcze nie Jagielloński, założony 650 lat temu przez Kazimierza Wielkiego. Jak król Kazimierz III, to zaraz trzeba przypomnieć jego następny triumf z 1364 r. - monarszy zjazd w Krakowie z legendarną ucztą u Wierzynka w tle. Panie Marszałku! Skoro dzisiejszy limit czasu na oświadczenie wyczerpałem, kontynuował będę przedstawianie dat rocznicowych ważnych w tym roku w dniu jutrzejszym w formie oświadczenia. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)