Mówca: Artur Jarosław Łącki
Data: 2026-01-23 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Panie pośle Hreniak, wygaszanie. Wygaszanie - dobrze jest użyte to słowo, bo wygaszanie to jest proces trwający w czasie. (Poseł Paweł Hreniak: Tam jest wygaszenie.) Taka jest intencja ustawodawcy i ministra, żeby w czasie wygasić te wszystkie przywileje, czyli w jakimś dłuższym okresie. Myślę, że do końca, do połowy 2027 r. wszystkie przywileje będą wygaszone. Gdybyśmy mieli to zrobić już teraz, to byłoby zgaszenie. Język polski. (Poseł Paweł Hreniak: Panie pośle, tam jest wygaszenie.) Ustawa pomocowa, specustawa obowiązująca od 2022 r., stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń, edukacji dla uchodźców wojennych z Ukrainy. Proponowane zmiany z uwagi na ustabilizowanie się sytuacji mają ten system wygasić - wygasić - a zamiast tego powstanie wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców. Projekt zakłada przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Rozwiązanie to umożliwi im w okresie do 4 marca 2027 r. złożenie wniosku o legalny pobyt. I wtedy zgasimy. Do ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony zostaną przeniesione uregulowania dotyczące PESEL UKR, który zostanie sposobem potwierdzenia legalnego pobytu. Projekt zakłada zastąpienie papierowego zaświadczenia wydawanego przez szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców elektroniczną kartą Diia, a także umożliwi potwierdzenie tożsamości pobytu przez aplikację mObywatel. Istotną zmianą jest dodanie regulacji, że niezłożenie wniosku o PESEL UKR, i to jest bardzo ważne, w terminie 30 dni od dnia wjazdu spowoduje, że ochrona czasowa wygaśnie. Niedokonanie rejestracji po wjeździe będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej. Ograniczeniu mają ulec świadczenia socjalne oferowane przez szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Opieka zdrowotna będzie udzielona jedynie małoletnim, osobom pracującym, ofiarom tortur i gwałtu oraz grupom szczególnie wrażliwym, zamieszkującym ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Ustawa wprowadza nowy i tańszy system zakwaterowania, krótkoterminowy i długoterminowy dla tych osób szczególnie wrażliwych - osób starszych, niepełnosprawnych, kobiet w ciąży, osób wychowujących dziecko do 12. miesiąca życia oraz osób z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej. Ustawa przewiduje stopniowe przejście w ochronie zdrowia na zasady zbliżone do tych dla obywateli polskich - składki i ubezpieczenie - z zachowaniem wyjątków m.in. dla dzieci, kobiet w ciąży, ofiar przemocy, rannych żołnierzy oraz nagłych przypadków. W konsekwencji znacznie ograniczony zostanie również dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych. Będą funkcjonować one tak samo jak nieubezpieczeni obywatele polscy. W zakresie dostępu do świadczeń z pomocy społecznej zostaną one ograniczone do tych, które przysługują cudzoziemcom przebywającym ze względów humanitarnych lub na podstawie zgody na pobyt tolerowany. Do końca roku szkolnego 2025/2026 utrzymane zostaną dodatkowe lekcje języka polskiego, oddziały przygotowawcze oraz uproszczone zasady zatrudniania nauczycieli i asystentów międzykulturowych. Później nastąpi pełne przejście na ogólne zasady. Osoby niepracujące będą podlegały opiece medycznej w takim zakresie jak inni niepracujący cudzoziemcy przebywający w Polsce. Ma zostać zakończona możliwość zakładania działalności gospodarczej na specjalnych zasadach, to jest takich jak dla obywateli polskich. Działalności założone na mocy specustawy nadal będą mogły funkcjonować, jeśli spełniają inne ustawowe przesłanki, do końca okresu legalności pobytu obywatela z Ukrainy. Co do tego, co pan powiedział, panie pośle Hreniak, to najważniejsze jest to, że koszty pobytu obywateli Ukrainy w Polsce zmniejszą się w bardzo dużym stopniu, bo z prawie 9 mld zł do niecałych 3,5 mld zł. Wygaszanie tej ustawy do połowy 2018 r. spowoduje, że Ukraińcy będą traktowani jak wszyscy inni obywatele zagraniczni spoza Unii Europejskiej w Polsce. W ministerstwie prowadzone są też prace nad tym, aby uprościć sprawy w urzędach wojewódzkich dotyczące pobytu i pozwolenia na pracę. Związane to jest z tym, żeby wyłączyć niektóre narodowości, np. Japończyków czy Koreańczyków południowych, z tych naprawdę ciężkich przejść w urzędach pracy. Wtedy od razu otworzy się pole do tego, żeby innych załatwiać trochę szybciej. Jest to jednak dokument żywy, taki, który będzie na pewno zmieniany wiele razy. Wczoraj w komisji, gdy o nim dyskutowaliśmy, już wyszły sprawy wielu poprawek, które trzeba do niego złożyć. (Dzwonek) Koalicja Obywatelska składa te poprawki do pana marszałka. Dziękuję.