Mówca: Sprawozdawca Elżbieta Kruk
Data: 2015-05-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przypadł mi w udziale zaszczyt przedstawienia sprawozdania Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia Marszałka Józefa Piłsudskiego w 80. rocznicę śmierci. Projekt ten przedłożony został przez Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość. Komisja Kultury i Środków Przekazu, do której skierowano przedłożenie, przeprowadziła pierwsze czytanie oraz rozpatrzyła projekt uchwały na posiedzeniu w dniu dzisiejszym. Wydaje się, że przedłożona uchwała nie wymaga uzasadnienia, jednakże marszałka Józefa Piłsudskiego warto wspomnieć. Urodził się on w 1867 r. w dworku szlacheckim w Zułowie niedaleko Wilna. Polskość i patriotyczna atmosfera domu tworzona głównie przez matkę Marię z sienkiewiczowskich Bilewiczów, wspomnienia bohaterów i powstań narodowych, w szczególności powstania styczniowego, ulubiony heros, wyzwoliciel Polski z 1807 r. Napoleon Bonaparte i ukochany poeta Juliusz Słowacki kształtują młodego Ziuka, jak go nazywano w domu. Od najmłodszych lat angażował się w działalność patriotyczną i niepodległościową, m.in. organizując wraz z bratem Bronisławem patriotyczne kółko samokształceniowe, sprzeciwiając się rusyfikacji. Zesłanie na Syberię, działalność w PPS, redakcja gazety ˝Robotnik˝ to kolejne etapy na drodze do rozpoczęcia działań, które miały doprowadzić do odzyskania niepodległości. W 1904 r. zaczyna tworzyć Organizację Bojową, która będzie już toczyła otwartą wojnę z Rosją. W latach 1910-1914 tworzy Związek Strzelecki we Lwowie i Towarzystwo Strzeleckie w Krakowie, zwane Strzelcem, które miały na celu szkolenie przyszłych żołnierzy Wojska Polskiego. Kilka dni po wybuchu I wojny światowej, 6 sierpnia 1914 r., z krakowskiego parku w Oleandrach wyruszyło na wojnę z Rosją 164 strzelców, teraz żołnierzy Pierwszej Kompanii Kadrowej. Pierwsza Kompania Kadrowa stała się Pierwszą Brygadą Legionów Polskich, których walka zbrojna w tej wojnie nie pozwoliła usunąć sprawy polskiej z polityki światowej. Piłsudski aresztowany przez Niemców w lipcu 1917 r. i osadzony w twierdzy w Magdeburgu, wraca do Warszawy 10 listopada 1918 r. entuzjastycznie witany przez tłumy. 11 listopada Rada Regencyjna oddaje władzę brygadierowi Piłsudskiemu, był to bowiem jedyny człowiek o autorytecie zdolnym do zapobieżenia powojennej anarchii. Pierwszy akt Piłsudskiego to proklamowanie niepodległości Polski. Cel, czyli niepodległość Polski, został więc osiągnięty, ale Józef Piłsudski nie tylko stworzył państwo, którego stał się symbolem, ale jako naczelnik i naczelny wódz obronił je od śmiertelnego zagrożenia, kiedy ruszyła bolszewicka nawała, realizując zamiar Lenina i Trockiego: przeniesienia rewolucji po trupie Polski na zachód Europy. Decydująca o losach wojny 1920 r. Bitwa Warszawska, tzw. cud nad Wisłą, to nie tylko jeden z najświetniejszych triumfów polskiego oręża w historii. Dyplomata angielski lord D’Abernon nazwał ją osiemnastą bitwą decydującą o historii świata i stwierdził, że bez wątpienia bitwa pod Warszawą wybawiła cały kontynent europejski od fanatycznej tyranii Sowietów. Musimy pamiętać więc, że granice Polski międzywojennej zostały wytyczone nie przy stołach konferencyjnych Europy, ale ciężką walką zbrojną Polaków pod wodzą Józefa Piłsudskiego. W II Rzeczypospolitej był naczelnikiem państwa i pierwszym marszałkiem Polski. Po zamachu stanu w maju 1926 r. Sejm powołał go na stanowisko prezydenta. Odmówił i wskazał jako kandydata Ignacego Mościckiego. Od 1926 r. do 1928 r. pełnił urząd premiera, a w latach 1928-1934 - obowiązki ministra spraw wojskowych i generalnego inspektora Sił Zbrojnych. Nadal jednak był niekwestionowanym przywódcą państwa. Zmarł 12 maja 1935 r. w Warszawie. Śmierć marszałka była dla polskiego społeczeństwa szokiem. Wspominając atmosferę panującą po jego śmierci, Stanisław Cat-Mackiewicz pisał: ˝Piłsudski miał fanatycznych wielbicieli, którzy go kochali, ale i takich, którzy go nienawidzili. I oto nie znać było tego w dniu pogrzebu. Przeciwnie. Na wieść o jego śmierci strach i zalęknienie, co stanie się teraz z Polską, kiedy jego zabrakło, przeleciał od Bałtyku przez Poznańskie i Śląsk, i od Karpat do Dźwiny. Po całej wielkiej ojczyźnie, którąśmy cztery lata po jego śmierci stracili˝. Dla żołnierzy był Komendantem lub po prostu Dziadkiem. Poeci poświęcili mu wiersze m.in. Jan Lechoń, Leopold Staff, Kazimiera Iłłakiewiczówna, Kazimierz Wierzyński czy Marian Hemar. Pisano o nim wspomnienia i powieści, np. Julian Kaden-Bandrowski, Wacław Sieroszewski i Andrzej Strug, a artyści malarze, w tym Wojciech Kossak, malowali komendanta na ulubionej Kasztance. Warto jeszcze raz wspomnieć o tej nieznanej stronie Piłsudskiego i jego wielkiej miłości do Juliusza Słowackiego. Marszałek znał na pamięć ˝Króla Ducha˝ czy ˝Beniowskiego˝. W 1927 r. polecił sprowadzić z paryskiego cmentarza Montmartre prochy poety, które uroczyście pochowano w podziemiach katedry wawelskiej. Żegnając Słowackiego w imieniu rządu Rzeczypospolitej, polecił odnieść trumnę do krypty królewskiej, by królom był równy. Wygłosił wówczas tak piękne przemówienie, że Polska Akademia Literatury wzięła je pod uwagę, nadając Piłsudskiemu godność swojego członka honorowego. Komisja Kultury i Środków Przekazu przyjęła uchwałę wraz z poprawkami, w tym z wprowadzonymi przez Biuro Legislacyjne Sejmu. Uchwałę podjęto przy jednym głosie wstrzymującym się. Komisja wnosi, aby Wysoki Sejm raczył uchwalić projekt uchwały o następującej treści: ˝W 80. rocznicę śmierci Marszałka Józefa Piłsudskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej składa hołd wybitnemu mężowi stanu, ojcu niepodległości, legendarnemu twórcy Legionów Polskich, Naczelnikowi Państwa i zwycięskiemu wodzowi wojny 1920 roku. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża najwyższe uznanie dla wielkiego przywódcy narodowego, który niestrudzoną walką o niepodległość Polski przysłużył się odbudowie państwa polskiego oraz odparciu bolszewickiej nawały. Józef Piłsudski stał się obiektem kultu w wielu środowiskach, a jego dokonania stały się ważnym elementem kształtowania zbiorowej świadomości Polaków, bowiem - jak mówił prezydent Ignacy Mościcki podczas uroczystości pogrzebowych Marszałka - 'Śmiałością swej myśli, odwagą zamierzeń, potęgą czynów z niewolnych rąk kajdany zrzucił, bezbronnym miecz wykuł, granice nim wyrąbał, a sztandary naszych pułków sławą uwieńczył. Skażonych niewolą nauczył honoru bronić, wiarę we własne siły wskrzeszać, dumne marzenia z orlich szlaków na ziemię sprowadzać i w twardą rzeczywistość zamieniać. Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. (...) Wielkie dziedzictwo pozostawił w spadku po sobie ten potężny władca serc i dusz polskich'. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przekonany o nieprzemijającej wielkości Józefa Piłsudskiego i Jego dzieła, oddaje Mu cześć˝. Dziękuję bardzo.