Mówca: Lech Sprawka
Data: 2012-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie informacji rządu na temat realizacji zadań związanych z dystrybucją pomocy społecznej przez szkoły i socjalnej funkcji szkoły. Równocześnie przedstawiam w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wniosek o odrzucenie w całości informacji rządu na temat realizacji zadań związanych z dystrybucją pomocy społecznej przez szkoły i socjalnej funkcji szkoły. Powody takiego wniosku są właściwie dwa. Po pierwsze, negatywnie oceniamy realizację tego zadania przez rząd koalicji Platformy Obywatelskiej i PSL, a po drugie, sam dokument, który został przekazany do Sejmu w dniu wczorajszym, a na stronach sejmowych pojawił się dzisiaj, jest luźną składanką dwóch materiałów, które były rozpatrywane na posiedzeniach komisji, ale trzeba było aż trzech terminów, żeby doprowadzić do finalizacji tego, ponieważ za pierwszym razem minister pracy i polityki społecznej pan Władysław Kosiniak-Kamysz doszedł do wniosku, że ta problematyka nie mieści się w zakresie jego działania, następnym razem nie oddelegował nikogo ze swoich ministrów i dopiero za trzecim razem udało się to rozpatrzyć. Natomiast, tak jak wspomniałem, ten dokument jest bardzo dziwny. Złożony jest z dwóch materiałów przygotowanych według dwóch różnych metodologii, innej w części opracowanej przez ministerstwo pracy, i zupełnie innej w części przygotowanej przez ministerstwo edukacji. Z ciekawością przeczytałem informację, że ten dokument przyjęła Rada Ministrów. Panie ministrze, proszę o informację na piśmie, którego dnia Rada Ministrów przyjęła ten dokument. A teraz do rzeczy, jeśli chodzi o poszczególne kwestie poruszone w tym materiale. Rozpocznę od części MEN-owskiej. Jest to materiał, który zawiera mnóstwo liczb, przedstawia mnóstwo faktów, natomiast nie przedstawia żadnej oceny, czy te zadania są i w jaki sposób realizowane, a podobno nadzór jakościowy jest preferowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Do tego nie ma żadnych wniosków, do żadnego elementu zamieszczonego w tej informacji nie dołączono żadnego wniosku. Przykłady. Pierwszy to wypoczynek dzieci i młodzieży. Wiele liczb, ale żadnego zestawienia. A zestawienie jest ciekawe, to, które tłumaczy, a jest to w jednym z tytułów, w jednej z gazet, dlaczego Polska jest krajem dzieci bez wakacji. Otóż z letnich obozów i kolonii w tym roku skorzysta od 15% do 20% dzieci. Czy to jest dobra realizacja tego zadania? 50% dzieci w czasie wakacji było tylko i wyłącznie w domu, spędziło wakacje w domu. To wynika z danych Ministerstwa Edukacji Narodowej. Czy to jest dobra realizacja tego zadania? Przykład następny to profilaktyka zdrowotna. Piszecie państwo o różnych programach, o porozumieniu między ministrem edukacji, ministrem zdrowia a ministrem sportu i turystyki, ale nie ma żadnych informacji o ty, co z gabinetami stomatologicznymi w szkołach, co z gabinetami pielęgniarskimi i lekarskimi w szkołach. Co się stało? Proszę zapytać rzecznika praw dziecka, on ma doskonałe rozeznanie, jeśli chodzi o gabinety stomatologiczne, które tam, gdzie jeszcze dobrze funkcjonowały, w 2010 r. i 2011 r. zostały praktycznie zlikwidowane poprzez sposób postępowania Narodowego Funduszu Zdrowia. Kwestia dożywiania. Muszę powiedzieć, że materiał ministerstwa pracy w tym zakresie jest dużo lepszy od materiału ministerstwa edukacji, bo przynajmniej dokonuje się pewnych analiz, wyznacza kierunki, zresztą było to także widać we wcześniejszej realizacji. Mimo to ani w materiale ministerstwa pracy, ani w tej części MEN nie ma ani słowa o liczbie stołówek, pani poseł. To nieprawda, że liczba stołówek wzrosła. Zmalała i to nie tylko z powodu likwidacji stołówek w małych szkołach, również w dużych szkołach. Dlaczego? Dlatego że samorządy chcą przenieść całość kosztów wyżywienia, łącznie z przygotowaniem, na rodziców. W wielu przypadkach, w przypadku wielu samorządów tak są ustalane opłaty. MEN doskonale o tym wie i MEN doskonale wie o tym, że trzeba uszczegółowić zapisy prawne w tym zakresie, żeby nie było tu patologii. Następna kwestia, również poruszana, to kwestia stypendiów. Proszę państwa, znowu liczby bezwzględne może i dobrze wyglądają, ale proszę spojrzeć na następujące zestawienie. Rozdział: Pomoc materialna. W 2006 r. wydano 568 mln, w 2007 r. - 619 mln, w 2008 r. - już 552 mln, zjeżdżamy w dół, w 2009 r. - 451 mln, w 2010 r. - 418 mln, w 2011 r. - 401 mln, a w 2012 r. należy się spodziewać, że będzie to już ok. 300 mln. Panie Ministrze! W ubiegłym roku - niedawno debatowaliśmy nad sprawozdaniem z budżetu na rok 2011 - z pomocy materialnej w rezerwie celowej: Narodowy Fundusz Stypendialny nie wykorzystano 109 mln zł. To są pieniądze na stypendia socjalne oraz na wyprawki. Już w 2009 r., kiedy oceniane było sprawozdanie za 2009 r., wydana została negatywna opinia w tym zakresie na wspólnym posiedzeniu komisji edukacji i komisji samorządu terytorialnego. Już wtedy został sformułowany wniosek, żeby zmienić zasady opisane w rozdziale dotyczącym pomocy materialnej, żeby je uelastycznić. Minęło 5 lat, niedawno obchodziliśmy jubileusz, i nic w tym zakresie nie zrobiono, nie zmieniono ani jednego zapisu. To jest jedna z przyczyn, nieelastyczność zapisów w tymże rozdziale. Kwestia następna to kwestia progów dochodowych. Teraz mamy wielkie osiągnięcie rządu. Tymczasem nikt nikomu łaski nie robi. Szanowni państwo, ustawa o pomocy społecznej w art. 9 stanowi, że kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej, a badań progu interwencji socjalnej dokonuje Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Państwo przyznajecie nawet w tym dokumencie, że już w 2009 r. wystąpiły przesłanki do tej zmiany. Dlaczego ona nie nastąpiła? Przecież tego nie można było ciągnąć w nieskończoność. Ostatnia kwestia związana z nowelizacją ustawy o finansach publicznych dotyczy słynnego art. 128, który od 1 stycznia 2010 r. wprowadził obowiązek 20-procentowego wkładu własnego przy pomocy materialnej. 28 lutego na posiedzeniu komisji edukacji, kiedy omawiany był raport NIK poświęcony pomocy materialnej, pan minister Sławecki mówił, że w MEN trwają prace nad tym, żeby w odrębnych przepisach znieść jak gdyby konieczność tego wkładu własnego. Tymczasem 14 czerwca, kiedy omawiany był problem subwencji, pani minister Majszczyk, wiceminister finansów, powiedziała, że absolutnie tej zmiany nie będzie. To jest jakaś kakofonia, nieprawdopodobny pluralizm w tym zakresie w Radzie Ministrów. Kto ma w końcu rację? Czy będzie ta zmiana, czy jej nie będzie? To jest jedna z głównych przyczyn tego, że te 109 mln w 2011 r. nie zostało wykorzystane. Mówimy o tym rokrocznie przy każdym sprawozdaniu, a widełki niewykorzystanych środków rokrocznie się zwiększają. W tym roku osiągnęliśmy 21% w całości pomocy materialnej, w tym w ˝Wyprawce szkolnej˝ ponad 35%. Jest tu jeszcze czwarta przyczyna. Chodzi o brak nadzoru w tym zakresie zarówno ze strony MEN, jak i kuratorów oświaty. Proszę sprawdzić kierunki nadzoru pedagogicznego w zakresie kontroli w roku 2011/2012 i 2012/2013. Nie znajdziecie tam państwo ani jednego hasła związanego z pomocą materialną i z funkcją opiekuńczą szkoły. Są tam różne rzeczy, jest po kilkanaście tematów kontroli, a na ten temat ani słowa. Nie znajdziecie państwo tego typu określeń, które są w tytule tej informacji, w załączniku do rozporządzenia o nadzorze pedagogicznym, tam, gdzie są stawiane wymagania odnośnie do oceny jakości pracy szkoły. Proszę państwa, ta funkcja opiekuńcza oprócz dydaktycznej i wychowawczej jest niezmiernie ważna, bo stanowi o wyrównywaniu szans, a traktowana jest po macoszemu. (Dzwonek) Tak została potraktowana przy przygotowaniu tego materiału i tak jest traktowana w trakcie realizacji. Pan minister nie zająknął się dzisiaj ani jednym zdaniem, czy ocenia pan to dobrze, czy źle, w tym fragmencie, w innym fragmencie. Po raz kolejny informacja MEN sprowadza się do przedstawienia słupków, tabelek, liczb i mamy zero oceny. Z rozbrajającą szczerością na jednym z ostatnich posiedzeń komisji powiedział pan, że zajmie się pan analizą przyczyn niewykorzystania środków na pomoc materialną. Panie ministrze, przez 5 lat analizujecie i nie zmieniliście nawet jednego zdania w rozdziale dotyczącym pomocy materialnej w ustawie o systemie oświaty. Dlatego też, Wysoka Izbo, nie możemy postąpić inaczej, jak tylko przedłożyć wniosek o odrzucenie tej informacji w całości. (Oklaski)