Mówca: Arkadiusz Myrcha
Data: 2017-01-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Proponowany projekt ustawy zawarty w druku sejmowym nr 1186 odnosi się do niezwykle istotnej, ale także skomplikowanej materii, jaką jest pozbawienie sprawców przestępstw korzyści osiągniętych z popełnionych czynów zabronionych. Oczywiste jest - i klub Platformy Obywatelskiej także stoi na tym stanowisku - że należy z całą stanowczością ścigać i karać wszystkich przestępców. Konsekwentnie należy także pozbawiać tych przestępców majątków, które zostały zgromadzone niezgodnie z prawem. Punktem wyjścia do przyjęcia proponowanego projektu ustawy jest nie tylko wzmocnienie prawnych mechanizmów służących do poprawy efektywności ścigania przestępstw o charakterze gospodarczym, lecz także implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 kwietnia 2014 r. Mając na względzie konieczność przyjęcia nowych regulacji, pragnę jednak zaznaczyć, że przedstawiony projekt ustawy budzi wiele kontrowersji i zastrzeżeń. Po pierwsze bowiem, zawiera szereg wad prawnych i legislacyjnych, a po drugie, wprowadza nowe uprawnienia dla aparatu ścigania i służb specjalnych, które dadzą możliwość inwigilacji polskich przedsiębiorców. Jedną z najistotniejszych zmian jest propozycja dodania w Kodeksie karnym art. 44a, który stanowić ma podstawę do stosowania tzw. konfiskaty rozszerzonej. Budzi on jednak wątpliwości natury prawnej, co zresztą było podnoszone na etapie prac nad projektem. Otóż kwestią niezwykle istotną jest, aby nowe regulacje były spójne i harmonijne z obowiązującym już systemem prawnym. Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje, aby sąd mógł orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy. Niestety w przepisie brakuje odniesienia do definicji przedsiębiorstwa określonej w przepisach prawa cywilnego. Istnieje zatem realne zagrożenie stosowania przez prokuratorów odmiennych od obecnie obowiązujących kryteriów oceny, czym jest przedsiębiorstwo i co wchodzi w jego skład. Taki stan niepewności będzie bez wątpienia negatywnie wpływał na atmosferę prowadzenia w Polsce działalności gospodarczej. W tym samym przepisie brakuje również wyraźnego wskazania dotyczącego zakresu możliwości przepadku przedsiębiorstwa, a mianowicie, czy sąd będzie orzekał zawsze co do całości, czy też będzie możliwość orzekania także tylko co do części przedsiębiorstwa. Ma to niezwykle istotne znaczenie w kontekście ogromnego zróżnicowania możliwych składników przedsiębiorstwa, jak maszyny, dokumentacja kadrowa i rachunkowa, ale także know-how i informacje objęte tajemnicą handlową. Ogromne zastrzeżenia budzi również propozycja nowego brzmienia § 2 w art. 45 Kodeksu karnego. Otóż zakłada on zerwanie z jedną z fundamentalnych zasad prawa karnego, a mianowicie zasadą domniemania niewinności. Wprowadza się bowiem katalog przypadków, kiedy to z góry, z mocy ustawy następować będzie założenie, że zgromadzony przez kogoś majątek jest majątkiem nielegalnym. Taka osoba będzie musiała udowodnić, że majątek zdobyła w drodze legalnej. Przecież nie każdy obywatel gromadzi w domu przez 5 lat wszelkie dowody dokonania zakupów, nawet jeśli są to cenne przedmioty. Jeżeli więc ktoś został skazany i z popełnienia przestępstwa osiągnął korzyść majątkową, to nie można zakładać, że wszystko, co nabył w przeciągu poprzednich 5 lat, jest nielegalne. W konsekwencji takiego założenia jednak brak paragonu czy jakiegoś dowodu zakupu może czynić z kogoś przestępcę. Niezwykle istotną zmianą są także propozycje zmian Kodeksu postępowania karnego w zakresie przepisów regulujących kwestię zabezpieczenia majątku. Otóż Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje wprowadzić nowy sposób zabezpieczenia wykonania przyszłego orzeczenia sądu poprzez ustanowienie przymusowego zarządu przedsiębiorstwa i wyznaczenie zarządcy. Na etapie postępowania przygotowawczego postanowienie o takim zabezpieczeniu wydawać będzie prokurator, a po wniesieniu aktu oskarżenia już właściwy sąd. Przypomnę tylko, że w pierwotnych założeniach to postanowienie wydawane przez prokuratora nie miało podlegać kontroli sądowej. Jednak publiczne głosy sprzeciwu podnoszone przez posłów Platformy Obywatelskiej, ale przede wszystkim przez szerokie grono ekspertów spowodowały, że sądowa kontrola została finalnie uwzględniona. Nie zmienia to faktu, że ten nowy przepis nadal wywołuje liczne kontrowersje co do jego późniejszej interpretacji. Jak wspomniałem na wstępie, projekt ustawy rozszerza także uprawnienia organów ścigania i służb specjalnych w zakresie tzw. czynności operacyjno-rozpoznawczych. Otóż proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości zmiany dotyczyć będą Policji, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Żandarmerii Wojskowej, Straży Granicznej, Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego. Przypomnę tylko, że obecnie osobami odpowiedzialnymi za nadzór nad tymi służbami są osoby skazane przez sąd za nadużycia władzy, a następnie ułaskawione przez prezydenta Andrzeja Dudę. Nie może zatem budzić czyjegokolwiek zdziwienia fakt, że (Dzwonek) każdorazowe przyznanie służbom specjalnym nowych uprawnień...