Mówca: Spraw Zagranicznych Zbigniew Rau
Data: 2023-04-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Chcę serdecznie podziękować zarówno za państwa udział w tej pełnej wigoru debacie, jak i za późniejsze zadawanie pytań. Zdaję sobie doskonale sprawę, że debata została zdominowana przez retorykę przedwyborczą, w związku z czym miała często publicystyczny charakter, pełen bardziej zamierzonych niż niezamierzonych złośliwości. Takie są reguły politycznej gry w okresie przedwyborczym. Sądzę jednak, że szkoda, że tak się stało, bo wczoraj wieczorem miałem przyjemność spotkać się z paniami posłankami i posłami Komisji Spraw Zagranicznych. Mieliśmy bardzo rzeczową, przyjazną, ba, powiem nawet, że kordialną, debatę. Charakter tej debaty wynikał z tego, że po prostu nie było kamer. (Oklaski) (Poseł Sławomir Nitras: To pana też dotyczy.) Powiem szczerze, że w sprawach tak ważnych jak polska polityka zagraniczna, która jest sztuką zapewnienia Rzeczypospolitej tego, na czym się opiera, a więc dobra wspólnego wszystkich Polaków, taka formuła, sądzę, była dużo bardziej stosowna, ale stało się tak, jak się stało. (Poseł Paweł Kowal: Naprawdę źle nie było, panie ministrze.) Sądzę, że po jednej stronie, jak powiedziałem, było dużo ujęć publicystycznych, które z natury rzeczy spłycały refleksję. Dlatego chcę podziękować bardzo serdecznie państwu posłom Kazimierzowi Chomie i Ewie Szymańskiej za to, że byli uprzejmi odstąpić od tej formuły, zapoznać się ze stosownymi materiałami i je przedstawić. (Poseł Adam Szłapka: Tylko dwie osoby z PiS-u.) Po ustaleniach z panem marszałkiem mam do dyspozycji mniej niż 15 minut i jestem zobowiązany do udzielenia odpowiedzi na pytania zadane przez 45 osób i ustosunkowania się do 33 głosów w debacie. Z natury rzeczy jest to zupełnie, zupełnie niemożliwe. Tak że zgodzą się państwo na to, że wybrałem cztery tematy, które przewijały się w naszej debacie, a także zostały powtórzone w formule zadawania pytań, i postaram się bardzo poglądowo do nich się ustosunkować, a na wszystkie pozostałe - powtarzam: na wszystkie - udzielę paniom i panom posłom odpowiedzi pisemnej. Kilku panów posłów, przede wszystkim pan poseł Rosati, pan poseł Nitras, wskazywało na bezsilność polskiej dyplomacji w Unii Europejskiej. Wynikało to z argumentu, który sprowadzał się do tego, że rząd, który mam zaszczyt reprezentować, prowadzi bój z instytucjami unijnymi, a konsekwencją tego jest właśnie nasza bezsilność w unijnych strukturach, mimo że staramy się, jak państwo zakładali, raczej werbalnie niż realnie, promować w Unii Europejskiej sprawę ukraińską. (Poseł Adam Szłapka: Minister Kowalski kwestionuje komisarzy.) Powiem państwu, że odnoszę zupełnie inne wrażenie. Jestem przekonany, że nasza polityka pozwala, jeśli jest prowadzona z determinacją, doprowadzać do takich regulacji unijnych, które w sposób standardowy, jak to w Unii, reprezentują nasze narodowe interesy. Porównam dwa zdarzenia. Państwo pamiętają dyrektywę o pracownikach delegowanych, której faktycznym inspiratorem była Francja. Dyrektywa została przyjęta w 2017 r. Stanowiła ona zaprzeczenie zasady swobody przepływu usług. I cóż, Francji udało się ją przeforsować, ale w taki sam sposób nam udało się doprowadzić do tego, że przymusowa relokacja imigrantów, która miała być konkluzją Rady Unii Europejskiej z 2015 r., została dzięki polskiej determinacji po 3 latach usunięta w wyniku właśnie konkluzji tejże Rady Unii Europejskiej. (Oklaski) Przeforsowaliśmy to, co się udało, i nikt dzisiaj nie ma do nas o to pretensji. Wręcz przeciwnie, większość jest zdecydowanie po naszej stronie. Państwo, prezentując tę kwestię, kwestię naszej rzekomej bezsilności w Unii Europejskiej, argumentowali, że należy płynąć w głównym nurcie. (Poseł Paweł Kowal: A nie stać w szuwarach.) Szanowni Państwo z Opozycji! W tym nurcie wy płynęliście bardzo długo. (Poseł Sławomir Nitras: 30 lat dobrobytu.) Tak jest. I płynęliście w nurcie, kierunek którego ustalał ktoś zupełnie inny. Cenię sobie udział w tej debacie - nie mogę go teraz zobaczyć - pana posła Tomczyka, który twierdził publicznie, że jesteśmy gotowi przyjąć nie 7200 uchodźców czy imigrantów w wyniku tej przymusowej relokacji, tylko absolutnie każdą liczbę imigrantów. I to właśnie był dowód na płynięcie w głównym nurcie. (Poseł Sławomir Nitras: Przyszła wojna na Ukrainie i przyjęliśmy.) Nie, szanowni państwo, my nie chcemy płynąć w głównym nurcie. My kształtujemy główny nurt. (Oklaski) To jest dowód na to i na tym polega ambitna polityka. Nurt jest dobry wtedy, kiedy my go współkształtujemy, a nie jest kształtowany za nas. (Poseł Adam Szłapka: Niech pan pokaże wniosek z KPO.) Druga sprawa. Szanowni państwo, chciałbym kolejną... (Poseł Adam Szłapka: Ile pieniędzy z KPO?) To jest proces, łaskawy panie pośle. Pan doskonale to wie i na pewno... (Poseł Adam Szłapka: Ile kosztowały bilbordy na to?) ...nie postąpimy tak jak pani premier Kopacz, kiedy poddała się od razu, jak usłyszała, na czym polega główny nurt. Szanowni Państwo! Teraz rzecz kolejna: odbudowa Ukrainy. To zagadnienie pojawiało się wiele razy w różnych państwa wypowiedziach. Rzeczywiście odbudowa Ukrainy jest projektem, który podjęło wiele środowisk w dyskursie i w działaniach międzynarodowych. Najbardziej rokującym projektem jest ten autorstwa grupy G7, plus Ukraina oczywiście. Tam nie tylko są członkowie grupy G7. Został dokooptowany, jak państwo wiecie, do tego i Bank Światowy, i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Nasza dyplomacja zarówno podejmuje działania natury bilateralnej z członkami G7, jak i działa przez porozumienia z naszymi partnerami ukraińskimi. Jednocześnie w wymiarze domowym, że tak to ujmę, poszczególne resorty promują na rynku wewnętrznym projekt udziału naszych firm w odbudowie Ukrainy. Ministerstwo Spraw Zagranicznych w ścisłej współpracy z Ministerstwem Rozwoju i Technologii analizuje potencjał polskich firm, jeśli chodzi o ich zaangażowanie na Ukrainie. Do bazy prowadzonej przez Polską Agencję Inwestycji i Handlu zgłosiło się do dnia wczorajszego 2110 polskich firm. Najliczniej reprezentowane są branże: budowlana - ok. 40%, transportowa, medyczna, rolna, spożywcza, motoryzacyjna, maszynowa i oczywiście IT. Na tym poprzestanę, jeśli chodzi o ustosunkowanie się do tej kwestii. Kolejna sprawa podniesiona m.in. przez pana posła Andrzeja Szejnę, ale nie tylko - nie ma pana posła - dotyczyła naszych sukcesów w obsadzeniu wiodących stanowisk w Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych dla naszych dyplomatów. Rozumiem, że intencją podnoszących tę kwestię było to, by wskazać, że nie dajemy sobie tutaj rady. Przypomnę zatem twarde dane, mianowicie liczbę Polaków zatrudnionych na stanowiskach dyplomatycznych i urzędniczych w ESDZ. Za rządów koalicji naszych poprzedników, PO-PSL, w 2012 r. było tych dyplomatów 86, w 2013 r. - 90, w 2014 r. - 101, w 2015 r. - 110, ale już w 2022 r. - 143. Jest postęp? Jest. (Oklaski) Idziemy dalej, szanowni państwo. Kolejna kwestia była skomplikowana, bo państwo nie zajęli - mówię cały czas do państwa z opozycji - jednoznacznego stanowiska w tej kwestii. Pan poseł Rosati powątpiewał w zasadność grup regionalnych, obawiając się, że te tworzone czy współtworzone przez nas mogą zagrażać spójności Unii Europejskiej. A jednocześnie inni państwo wskazywali na zasadność intensyfikacji działań w innych formatach, szczególnie w Trójkącie Weimarskim. Pragnę państwa poinformować, że Trójkąt Weimarski funkcjonuje i ma się dobrze. W 2021 r. to zainteresowanie wzrosło, ministrowie spraw zagranicznych spotkali się dwukrotnie w tej formule, raz w Weimarze, jeśli dobrze pamiętam, to było trzydziestolecie tej instytucji, a w 2022 r. w Łodzi. Dwukrotnie spotkali się również prezydenci Polski i Francji oraz kanclerz Niemiec: w lutym 2022 r. w Berlinie i w lutym 2023 r. w Monachium. Od razu powiem, że najprawdopodobniej tej wiosny spotkamy się w formacie ministrów spraw zagranicznych we Francji. Myślę, że istota nieporozumienia między nami sprowadza się do tego, że my traktujemy Trójkąt Weimarski jako forum dyskusyjne... (Poseł Sławomir Nitras: A my - decyzyjne.) ...a państwo - decyzyjne. (Głos z sali: Tak.) (Głos z sali: Brawo!) Na tym polega problem. Bardzo dziękuję za jakże trafną podpowiedź pana posła. Dziękuje bardzo. (Oklaski) I ostatnia sprawa (Dzwonek), którą chciałbym podnieść, jeśli państwo pozwolą. (Głos z sali: Tajwan.) Tajwan jest ważny, ale będę musiał odpowiedzieć na tę kwestię pisemnie. Szanowni Państwo! Nie ma mojego poprzednika, ministra spraw zagranicznych pana posła Schetyny, który podniósł tę kwestię. Podniósł kwestii wiele, ale jedna utkwiła mi w pamięci. Wskazywał mianowicie, że nie tylko doprowadziliśmy do upadku naszej dyplomacji, do tego, że placówki zagraniczne naszej służby zagranicznej ulegają ograniczeniu bądź wręcz zanikowi, ale także dopuściliśmy się masowego pozbawiania pracy doświadczonych, jak dobrze pamiętam, znakomicie przygotowanych dyplomatów. (Głos z sali: Szkolonych w Moskwie.) Pan minister był uprzejmy wyrazić autentyczną troskę. Zastanawiało mnie, dlaczego nie wskazał, o jakie środowisko mu chodzi. A więc sądzę, że domyślam się, o co chodzi. (Głos z sali: Insynuacje...) Szanowni Państwo! Ustawa o służbie zagranicznej dotyczy wszystkich członków służby zagranicznej - my wprowadziliśmy tę regulację - którzy odbyli kształcenie w zagranicznych podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki będących organami bezpieczeństwa innego państwa, wchodzących w skład resortów spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych lub będących częścią sił zbrojnych państw spoza Unii Europejskiej, NATO, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii. Oznacza to, że ustawa nie dotyczy wyłącznie absolwentów jednej uczelni. Ale zgodnie z ustawą szef służby zagranicznej zwrócił się do szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o sporządzenie opinii w sprawie możliwości kontynuowania pracy w służbie zagranicznej przez absolwentów takich uczelni. Na ich podstawie szef służby zagranicznej wydał decyzje wobec 38 osób. Wszystkie były faktycznie absolwentami Moskiewskiego Państwowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych. Najstarszy z absolwentów dyplom tej uczelni uzyskał w roku 1985. A wiecie państwo, kiedy uzyskał najmłodszy absolwent? W roku 1999, kiedy weszliśmy do NATO. To znaczy, że świadomie, celowo i dobrowolnie wybrał tę uczelnię, a nie żadną inną, planując karierę w polskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych. (Głos z sali: Dlaczego miał dopuszczenie do tajemnicy państwowej...) Teraz trik polega na tym, panie pośle Zalewski, że do wydania tej opinii, jak pan wie, jak my wszyscy wiemy, doszło po rozpoczęciu działań wojennych za naszą wschodnią granicą. Te działania wojenne zostały zainicjowane przez stronę rosyjską, która traktowała tę uczelnię jeszcze w czasach radzieckich jako znakomitą inwestycję w rozwój najpierw sowieckiego, a potem rosyjskiego imperializmu. I tak się zastanawiałem, jeśli pan mi pozwoli, panie pośle, dlaczego pan minister Schetyna wyraził troskę w tej kwestii. (Głos z sali: Dlaczego miał dopuszczenie do tajemnicy państwowej? Takie jest pytanie.) Bo nikt w kraju, jak pamiętam, a rzecz ma już prawie rok, takiej troski nie wyrażał. I przypomniałem sobie treść mojego wystąpienia dzisiaj rano. Przypomniałem sobie, kto podobną troskę, ale expressis verbis, wyraził. Był to mój gospodarz w Moskwie Siergiej Ławrow. Dziękuję państwu. (Długotrwałe oklaski)