Mówca: Marek Ast
Data: 2021-12-02 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec zgłoszonych projektów ustaw o sędziach pokoju. Tak jak na tej sali już padło, jest to instytucja niezwykle oczekiwana i zapewne oczekiwana z życzliwością przez środowiska prawnicze, środowiska polityczne. Przede wszystkim jest oczekiwana przez obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Dlaczego jest oczekiwana? Też o tym wszyscy mówiliśmy i mówimy. Wynika to z niedoskonałości naszego wymiaru sprawiedliwości, bolączek, które nasze sądownictwo dotykają, przede wszystkim oczywiście przewlekłości postępowań wynikających też z natłoku spraw, wpływu spraw do sądów powszechnych, szczególnie spraw o drobnym charakterze. Dotyczy to zarówno spraw cywilnych, jak i spraw karnych. Instytucja sędziego pokoju nie jest oczywiście obca rozmaitym porządkom prawnym. Ona od dziesiątek lat funkcjonuje w systemie anglosaskim, ale też - jak w uzasadnieniu do projektu prezydenckiego wskazano - w niektórych państwach europejskich, np. w Szwajcarii, zbliżone rozwiązania są przyjmowane. Istota tej instytucji, istota sędziego pokoju przede wszystkim polega na tym, że pochodzi on z powszechnego wyboru - i to też państwo wielokrotnie podkreślaliście, że to stanowi jego atut, to, że posiada mandat z wyboru, mandat społeczny do sprawowania swojej funkcji. On musi wynikać też oczywiście z zaufania do osoby, która ten mandat będzie sprawować. Ale to jest też postulat obywateli, którzy powiadają: no chcemy mieć zaufanie do sędziów, którzy mają rozstrzygać o naszych sprawach, o sprawach życiowych, mają rozstrzygać pomiędzy nami spory. Stąd też istotnie można się zapytać: Dlaczego do tej pory nie udało się znaleźć konsensusu pomiędzy wszystkimi siłami politycznymi, aby tę instytucję do polskiego porządku prawnego wprowadzić? W tej chwili mamy taką szansę. Tak jak powiedziałem, samo rozwiązanie w postaci sądów pokoju, sędziów pokoju jest oczekiwane i wyrazem wyjścia naprzeciw temu oczekiwaniu społecznemu jest fakt, że dzisiaj debatujemy nad nie tylko przedłożeniem prezydenckim, ale również projektami zgłoszonymi przez kluby parlamentarne Koalicji Obywatelskiej, Koalicji Polskiej i Lewicy. Trzeba powiedzieć, że oczywiście najpełniejszy projekt został złożony przez prezydenta Rzeczypospolitej w zakresie zarówno opisu samej instytucji sędziego pokoju, jak i procedur, które są opisane w tym drugim projekcie - Przepisy wprowadzające. Trudno się też nie zgodzić z tymi propozycjami, które w projekcie są zawarte, co do zarówno powszechności wyborów, jak i zakresu spraw, którymi sędzia pokoju czy sądy pokoju mają się zajmować, a także warunków, jakim powinien odpowiadać sędzia pokoju. Oczywiście co do szczegółów dyskusja odbędzie się w trakcie procesu legislacyjnego. Można się zastanawiać nad tym, czy tylko i wyłącznie jedna kadencja, bo sędzia pokoju, który 6 lat wykonuje dobrze swoją pracę, zyskuje zaufanie mieszkańców swojego rejonu, okręgu, w którym orzeka, czy nie byłoby dobrze, aby miał szansę być wybrany na kolejną kadencję. Ale to jest kwestia dyskusji. Jeśli chodzi o te szczegóły, dzisiaj myślę, że nie czas i miejsce, aby o nich mówić. Będzie na to czas podczas prac w komisji. Najbardziej zbliżony do projektu prezydenckiego jest projekt Koalicji Polskiej. Myślę, że w przypadku wielu rozwiązań będzie zgoda, będzie można wiele dopracować i w zasadzie nie widzę jakiejś dużej sprzeczności pomiędzy tymi dwoma projektami, w szczególności, że jeden i drugi zakłada powszechny wybór sędziów pokoju. Projekt Lewicy zakłada wybór pośredni - i to jest jakby słabość tego projektu, bo wybór pośredni nie odpowiada już temu oczekiwaniu społecznemu, że lokalna społeczność będzie wybierała swojego sędziego pokoju. Tutaj możemy się spierać co do tego, na ilu mieszkańców będzie taki sędzia pokoju przypadał. Można nawet dyskutować, czy kryterium mieszkańców, czy kryterium spraw, które są w sądzie, którymi sąd rejonowy jest obciążony, które będą przypadały na sędziego pokoju. Ale tak jak powiedziałem, to już szczegóły. Natomiast jest fundamentalna różnica pomiędzy projektem prezydenckim a projektem Lewicy. Natomiast projekt Koalicji Obywatelskiej w istocie dotyczy jednak zupełnie innej instytucji. Nie wydaje mi się, żeby udało się po prostu te projekty zgłoszone przez pana prezydenta, przez klub Koalicji Polskiej i Lewicy połączyć z tym projektem, który zgłosił klub Koalicji Obywatelskiej. Jednak obywatelski sędzia handlowy to jest coś zupełnie innego niż sędzia pokoju. Zresztą poseł wnioskodawca, uzasadniając ten projekt, też to wykazywał. Myślę więc, że ten projekt będzie musiał być rozpatrywany odrębnie, aczkolwiek nasz klub nie dyskwalifikuje tej propozycji od razu z góry, bo ona dotyka problemu sądownictwa gospodarczego. Zdajemy sobie sprawę, że w tym pionie sądownictwa też są problemy, jest też przewlekłość postępowań i duża komplikacja materii, którymi te sądy się zajmują. Wysoka Izbo! Mając na uwadze i oczekiwania społeczne, i chęć rozwiązania tych problemów, które leżą u podstaw złożenia projektów o sędziach pokoju, w imieniu klubu wnoszę o przekazanie projektów do dalszego procedowania w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Dziękuję bardzo. (Oklaski)