Mówca: Elżbieta Kruk
Data: 2016-06-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Potrzeba uchwalenia projektowanej ustawy o Radzie Mediów Narodowych wynika z tymczasowego charakteru ustawy z dnia 30 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji. Dobitny wyraz dał temu ustawodawca w art. 4 tej ustawy, wskazując dzień 30 czerwca 2016 r. jako ostatni dzień jej obowiązywania. Konieczność pilnego ustanowienia nowej regulacji w zakresie normowanym grudniową ustawą epizodyczną wynika zatem z decyzji samego ustawodawcy. W powyższej ustawie, której ratio legis jest wyłożone w uzasadnieniu jej projektu, druk sejmowy nr 158, ustawodawca pośrednio wskazał kierunki przyszłej reformy mediów publicznych. I tak po pierwsze, u podstaw pozbawienia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji prerogatyw w zakresie powoływania części składu rad nadzorczych i powoływania członków zarządów spółek publicznej radiofonii i telewizji legła negatywna ocena łączenia w jednym organie funkcji władczego regulatora rynku mediów elektronicznych, który powinien być bezstronny wobec wszystkich uczestników tego rynku, z funkcją organu wykonującego uprawnienia w sferze nadzoru właścicielskiego wobec podmiotów reprezentujących własność państwową. Tylko ta pierwsza funkcja - władczego regulatora rynku mediów - znajduje oparcie w konstytucyjnym statusie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Według konstytucji krajowa rada: stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji, na co wskazuje ust. 1 w art. 213. Zadania te odnoszą się w równym stopniu do mediów publicznych i prywatnych. Konstytucja nie przewiduje żadnych szczególnych uprawnień krajowej rady wobec mediów publicznych, przewiduje natomiast wydawanie przez krajową radę aktów normatywnych i indywidualnych kierowanych do pomiotów niepodporządkowanych jej organizacyjnie. Ustrojodawca przypisuje zatem krajowej radzie rolę niezależnego od rządu organu regulacyjnego, sprawującego władztwo publiczne wobec niepodporządkowanych mu organizacyjnie nadawców. Po drugie, wprowadzając uproszczony tryb powoływania i odwoływania rad nadzorczych i zarządów spółek przez ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, redukując liczbę członków rad nadzorczych do trzech i nie ustanawiając kadencji organów spółki powoływanych w tym uproszczonym trybie, ustawodawca założył, że z dniem 1 lipca 2016 r. status prawny i sposób kreowania władz jednostek organizacyjnych poddanych regulacji ulegnie zmianie. Ponieważ istotne elementy przygotowywanej reformy mogą wymagać przeprowadzenia procedury notyfikacji zgodnie z prawem Unii Europejskiej, a procedura ta na pewno nie zakończy się przed dniem 1 lipca 2016 r., zachodzi pilna potrzeba uchwalenia projektowanej ustawy ze względu na to, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe uchwalenie całego pakietu wprowadzającego reformę mediów narodowych już teraz, pakietu zawartego w projektach ustaw o mediach narodowych, druk sejmowy nr 442, i o składce audiowizualnej, druk nr 443, oraz przepisy wprowadzające, druk nr 444. Do czasu jego uchwalenia konieczne jest antycypowanie, z mocą od dnia 1 lipca 2016 r., następujących elementów reformy mediów narodowych: Po pierwsze, utworzenie Rady Mediów Narodowych jako kadencyjnego, w pełni niezależnego od władzy wykonawczej i politycznie pluralistycznego gremium, które będzie dokonywać czynności prawnych dotyczących ustroju i składu osobowego organów jednostek publicznej radiofonii i telewizji, mając na względzie rzetelne wypełnianie przez nie ich ustawowych zadań oraz ochronę ich samodzielności redakcyjnej i niezależności od władzy wykonawczej pod względem treści i formy przekazów. Po drugie, przyznanie Radzie Mediów Narodowych kompetencji do wykonywania określonych czynności, które grudniowa ustawa epizodyczna tymczasowo przyznała ministrowi skarbu państwa, przy zachowaniu formalnej, niemającej wpływu na treść i formy przekazów medialnych roli tego ministra jako reprezentanta Skarbu Państwa w walnych zgromadzeniach 20 spółek objętych projektowaną regulacją, do czasu ich ustawowego przekształcenia w niekorporacyjne państwowe osoby prawne i utworzenia Funduszu Mediów Narodowych. 6-letni okres kadencji każdego z pięciu członków rady oraz zakaz łączenia członkostwa w radzie z zatrudnieniem w sferze władzy wykonawczej stanowią instytucjonalną rękojmię, że media publiczne będą całkowicie niezależne od władzy wykonawczej pod względem zarówno personalnym, jak i programowym. Skład Rady Mediów Narodowych, jako sui generis organu nadzoru właścicielskiego, gwarantuje po raz pierwszy w dziejach polskich mediów publicznych udział przedstawicieli opozycji parlamentarnej w bezpośrednim sprawowaniu tego nadzoru, w tym w podejmowaniu istotnych decyzji personalnych. Trzech członków rady powoływać będzie większość sejmowa, dwóch zaś - prezydent Rzeczypospolitej wyłącznie spośród par kandydatów wskazanych przez opozycyjne kluby sejmowe, jeśli kluby te zechcą skorzystać z prawa przedstawienia głowie państwa swoich kandydatów. Nie sposób przecenić znaczenia tej innowacji z punktu widzenia demokratycznej kontroli nad mediami publicznymi i transparentności decyzji personalnych. Mieszczące się w logice reformy mediów publicznych rozdzielenie funkcji władczego i bezstronnego regulatora rynku mediów od funkcji nadzoru właścicielskiego nad mediami, zapoczątkowane grudniową ustawą i potwierdzone w projektowanej regulacji, uzasadnia zmniejszenie ustawowej liczby członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, począwszy od jej nowej kadencji, z pięciu do trzech, w tym rezygnację z funkcji wiceprzewodniczącego krajowej rady. Konstytucja w art. 214 nie precyzuje liczby członków krajowej rady, pozostawiając to ustawodawstwu zwykłemu. W doktrynie prawa konstytucyjnego za najmniejszą wystarczającą liczbę członków krajowej rady słusznie uznaje się liczbę 3 ze względu na regułę tres faciunt collegium oraz konstytucyjny wymóg powołania w skład tego organu co najmniej po jednym członku przez Sejm, Senat i prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Projektowana ustawa nie zmienia systemu finansowania mediów publicznych. Odpowiednia zmiana nastąpi w ramach przygotowywanej reformy. Stworzenie nowego systemu finansowania mediów narodowych będzie następnym jej etapem. Dziękuję bardzo. (Oklaski)