Mówca: Ryszard Kalisz
Data: 2012-05-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W poprzednim punkcie porządku obrad bardzo dokładnie została omówiona propozycja Ruchu Palikota dotycząca zmiany art. 119, art. 256 i art. 257 Kodeksu karnego. Nasz projekt również zawiera tego rodzaju zmiany, idące w tym kierunku. Pozwolę sobie jednak w uzasadnieniu zmian tych trzech przepisów, a w szczególności zmian, które reagują na zaostrzającą się w Polsce mowę nienawiści, przytoczyć pięć stadiów, które Gordon Allport, amerykański naukowiec, określił jeszcze w roku 1954, związanych ze stopniowaniem nieprzychylnych werbalnych uwag na temat jakiejś grupy bądź osoby, czynionych nie zawsze wprost wobec tych osób, ale adresowanych do szerokiego odbiorcy, niejako za plecami samych zainteresowanych. Wtedy, w 1954 r., Gordon Allport stwierdził, że pierwsze stadium to antilocution, czyli to, co dzisiaj nazywa się mową nienawiści. Mówiliśmy o tym już bardzo dużo w poprzednim punkcie. Drugi stopień to jest avoidance, czyli celowe unikanie przez przedstawicieli większości obecności oraz towarzystwa osoby lub osób należących do wykluczanej grupy. Przejawy sięgają od towarzyskiego ostracyzmu po segregację ludzi. Trzeci stopień to jest discrimination, dyskryminacja, czyli celowe nierówne traktowanie osoby bądź osób z wykluczonej grupy, pozbawianie ich możliwości pełnego udziału w życiu społecznym np. przez ograniczanie dostępu do wykształcenia, pracy, awansu zawodowego. Czwarty stopień to physical attack, czyli celowy atak fizyczny, mający na celu zniszczenie mienia osoby bądź osób należących do wykluczanej grupy, a także spowodowanie obrażeń oraz śmierci u tych osób. I piąty - extermination, eksterminacja, czyli celowe fizyczne wyniszczenie całej wykluczanej grupy. Polecam, w szczególności polecam posłom Prawa i Sprawiedliwości. To jest już historyczna praca, ale przeczytajcie - ˝Nature of Prejudice˝ Allporta z 1954 r. Przeczytajcie to, bo on na prawie 500 stronach pokazuje te wszystkie zjawiska społeczne, polityczne i prawne, które doprowadzają do eksterminacji. Zresztą apeluję, żeby wszyscy przeczytali, bo jak widzimy to wszystko, co dzieje się dzisiaj w przestrzeni publicznej, wydaje nam się, że to jest wyjątkowe, szczególne. To już zostało opisane, takie zjawiska społeczne, może niedokładnie takie same, ale w swoich pewnych zewnętrznych symptomach podobne, miały miejsce, były opisywane i zostały naukowo zanalizowane. Bądźmy jako Polacy mądrzy przed szkodą. I to nie chodzi tutaj o to, że politycznie się różnimy, że mamy inne fundamenty naszych wartości i ideologii. Chyba nikt nie ma wątpliwości, że chodzi o to, że każdy człowiek ma przyrodzoną godność. Każdy człowiek w swojej złożonej tożsamości - fizycznej, seksualnej, w wiedzy, poglądach, rodzinnym wychowaniu - ma swoją przyrodzoną godność i szanujmy ludzi, wszystkich, nawet tych, których nie rozumiemy bądź nie rozumiemy ich fizyczności. Szanujmy wszystkich, nawet jeżeli nie rozumiemy ich odniesienia do rzeczywistości, żeby nie było kolejnego starcia. Teraz przejdę do tego, co jest w naszym projekcie, a czego nie było w projekcie omawianym w poprzednim punkcie. Proponujemy zmiany w art. 194, art. 195 i art. 196 Kodeksu karnego. To również są bardzo ważne przepisy, dlatego że one z jednej strony określają wartości chronione, takie właśnie jak wolność wyznania, wolność poglądów, a z drugiej strony odnoszą się również do czegoś bardzo ważnego - do wolności artystycznej, rozumianej też jako wskazywanie na te wszystkie zjawiska, które normalnie trudno zauważyć, a ludzie o zwiększonej wrażliwości twórczej chcą je pokazać w sposób właściwy również dla swojego pojmowania kulturowego. Przypomnę, czego dotyczą art. 194, art. 195 i art. 196. Art. 194 dotyczy ograniczenia człowieka w przysługujących mu prawach ze względu na jego przynależność wyznaniową lub bezwyznaniowość, art. 195 - złośliwego przeszkadzania publicznemu wykonywaniu aktu religijnego kościoła lub innego związku wyznaniowego, a art. 196 to jest obrażanie uczuć religijnych. Chcemy tutaj z bardzo prostego powodu zrobić pewne rozgraniczenie. Kiedy Kodeks karny był przygotowywany, były to lata 90. Kodeks został przygotowany i uchwalony w roku 1997. Konstytucja też wtedy była przygotowywana. Były mniej więcej w tym samym czasie uchwalone, ale konstytucja jeszcze wprowadziła niezwykle ważną rzecz - to, o czym powiedziałem już - ochronę godności każdego człowieka a jednocześnie wprowadziła w art. 1 normę, że państwo nasze, Rzeczpospolita Polska, jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli, czyli że państwo jest tylko i aż gwarantem ochrony praw i wolności obywatelskich. Panie Marszałku! Widzę, że nie ma przedstawiciela rządu, a będzie musiał się wypowiedzieć. Zwracam panu marszałkowi na to uwagę. Wysoki Sejmie... (Poseł Jerzy Kozdroń: To są dwa tożsame projekty. Nie wiadomo, kto komu skubnął.) Nie. Od razu odpowiadam panu posłowi Kozdroniowi, że nie doczytał. Są tożsame tylko w zakresie art. 196, 256 i 257. To wszystko. I dlatego, kiedy omawiałem tamte przepisy, brak przedstawiciela rządu jakby mi nie przeszkadzał, ale kiedy teraz omawiam art. 194, 196 i 195, to po prostu ze względu na relacje pomiędzy władzą ustawodawczą a władzą wykonawczą wyjście przedstawiciela rządu jest niedopuszczalne, i apeluję do pana marszałka o to...