Mówca: Andrzej Dąbrowski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-07-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Zjednoczona Prawica mam zaszczyt przedstawić stanowisko naszego klubu w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o grach hazardowych, mającego na celu pełne wdrożenie do polskiego porządku prawnego regulacji prawa UE, których termin wdrożenia już minął. Jeśli chodzi o dozwolony użytek publiczny, jest to art. 5 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, określający wyjątki od wyłącznych praw w zakresie zwielokrotniania i publicznego udostępnienia, oraz art. 6 dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej, przewidujący wynagrodzenie z tytułu publicznego użyczania egzemplarzy utworów, które nie zostało dotychczas wprowadzone do polskiego prawa. Nadmienię, iż termin implementacji upłynął dnia l maja 2004 r. Drugi obszar działań dotyczy konieczności wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/28/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie niektórych dozwolonych sposobów korzystania z utworów osieroconych, określającej zasady korzystania z utworów osieroconych w ramach dozwolonego użytku. Termin jej implementacji upłynął dnia 29 października 2014 r. Wdrożenie tych przepisów pozwoli uprawnionym instytucjom na zachowywanie i udostępnianie w Internecie dzieł osieroconych, tj. utworów, do których prawdopodobnie nie wygasły autorskie prawa majątkowe, a jednocześnie nie ma możliwości dotarcia do właścicieli tych praw w celu uzyskania ich zgody na legalną eksploatację. Projektowane zmiany zmierzają do zapewnienia możliwie jak najszerszego dostępu do utworów i przedmiotów praw pokrewnych, przede wszystkim w ramach tzw. dozwolonego użytku publicznego. Obecne regulacje ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie zawsze bowiem w pełni i w sposób poprawny implementują dyrektywy UE, co powoduje niepewność prawną, a czasem wręcz w nieuzasadniony sposób ogranicza możliwość korzystania z chronionych treści. Brakuje ponadto regulacji umożliwiających korzystanie z utworów osieroconych oraz ułatwiających korzystanie z utworów niedostępnych w obrocie handlowym. Natomiast publikowanie utworów będących w domenie publicznej, a więc niepodlegających ochronie prawnoautorskiej, wiąże się z obowiązkiem odprowadzenia części zysków na Fundusz Promocji Twórczości. Wiele proponowanych zmian dotyczy tzw. dozwolonego użytku publicznego, obejmującego przypadki uzasadnione istnieniem ważnego interesu publicznego, w których korzystanie z utworu bądź przedmiotu prawa pokrewnego nie wymaga zgody uprawnionego. Chodzi przede wszystkim o korzystanie z chronionych treści w celach edukacyjnych, naukowych i informacyjnych, realizowanych przez biblioteki, muzea, instytucje oświatowe, archiwa, uczelnie. Między innymi proponuje się uelastycznienie przesłanek dotyczących korzystania z cytatów. Wyraźnie dozwolono cytowanie w całości utworów plastycznych oraz fotograficznych. Biblioteki będą miały możliwość wykonywania cyfrowych kopii zbiorów w celu ich konserwacji lub uzupełnienia. Dodatkowo każdy zainteresowany będzie mógł, oczywiście w granicach uzasadnionych celem informacyjnym, korzystać z przemówień publicznych, mów, rozpraw, wykładów i kazań. Instytucje oświatowe zyskają możliwość wykorzystywania utworów na potrzeby e-learningu. Kolejną istotną zmianą jest wprowadzenie możliwości korzystania z utworów osieroconych. W zbiorach polskich instytucji kultury, także ze względu na burzliwe wydarzenia polskiej historii ostatnich kilkudziesięciu lat, znajduje się znaczna liczba dzieł osieroconych o różnym charakterze: literackich, plastycznych, fotograficznych, muzycznych czy audiowizualnych. Nowe przepisy umożliwią korzystanie z utworów osieroconych przez instytucje kultury (biblioteki, muzea, filmoteki), szkoły, instytucje oświatowe, uczelnie, archiwa, instytuty badawcze i naukowe PAN oraz nadawców publicznych. Uzyskanie statusu utworu osieroconego będzie się wiązać z koniecznością przeprowadzenia tzw. starannych poszukiwań osób uprawnionych. Jeśli te poszukiwania nie zakończą się pomyślnie, utwór zostanie uznany za osierocony, a posiadająca go instytucja będzie mogła go zwielokrotniać i udostępniać w Internecie w celach kulturalnych i edukacyjnych. Projektowana nowela wprowadza również uregulowanie kwestii związanej z korzystaniem z utworów niedostępnych w obrocie handlowym przez archiwa, instytucje oświatowe, uczelnie, jednostki naukowe oraz instytucje kultury. Podstawą do zwielokrotniania i udostępniania w Internecie tych utworów przez podmioty będzie umowa licencyjna zawarta z organizacją zbiorowego zarządzania. Korzystanie będzie ograniczone do celów niekomercyjnych. Ponadto wprowadza się wynagrodzenie za użyczanie egzemplarzy utworów przez biblioteki publiczne (tzw. public lending right). Wynagrodzenia będą wypłacane ze środków Funduszu Promocji Kultury za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania. Ich beneficjentami będą m.in. twórcy utworów w języku polskim, tłumacze na język polski i wydawcy. Wysokość wynagrodzeń będzie uzależniona od liczby wypożyczeń. Przewidziano ponadto zniesienie opłat na Fundusz Promocji Twórczości związanych z korzystaniem z utworów znajdujących się w domenie publicznej. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Zjednoczona Prawica wyraża nadzieję, że projektowana ustawa przyczyni się do ułatwienia korzystania z utworów i przedmiotów praw pokrewnych przez obywateli i instytucje publiczne w granicach określonych przez prawo europejskie i międzynarodowe. Dziękuję.