Mówca: Krzysztof Paszyk (tekst niewygłoszony)
Data: 2018-07-18 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego - Unii Europejskich Demokratów przedstawić nasze stanowisko w sprawie Sprawozdania Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o senackim projekcie ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym oraz ustawy o referendum ogólnokrajowym, druki nr 2434 i 2696. Celem omawianego dziś projektu jest zrealizowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2017 r. stwierdzającego niezgodność przepisów ustaw o referendum ogólnokrajowym i o referendum lokalnym z konstytucją. Projekt wprowadza możliwość wznowienia postępowania po postanowieniu sądu wydanym w trybie referendalnym w sprawach związanych z rozpowszechnianiem nieprawdziwych informacji w wypowiedziach, ulotkach itp. w trakcie kampanii referendalnej. W przypadku ustawy o referendum lokalnym, jeżeli plakaty, hasła, ulotki, wypowiedzi albo inne formy propagandy i agitacji zawierają nieprawdziwe dane i informacje, można wnioskować do sądu okręgowego o orzeczenie konfiskaty takich materiałów, wydanie zakazu ich publikowania, nakazanie sprostowania, nakazanie przeproszenia pomówionego, nakazanie uczestnikowi postępowania wpłacenia kwoty do 10 tys. zł na rzecz instytucji charytatywnej, zasądzenia od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy takiej samej kwoty tytułem odszkodowania. Obecnie przepisy stanowią, że sąd okręgowy rozpoznaje te wnioski w ciągu 24 godzin w postępowaniu nieprocesowym. Od postanowienia sądu wydanego w trybie referendalnym można złożyć, także w terminie 24 godzin, zażalenie do sądu apelacyjnego (druga instancja). Potem nie można jednak złożyć wniosku o wznowienie postępowania. Ten właśnie przepis zakwestionował Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Trybunał zwrócił uwagę, że w tzw. postępowaniach referendalnych: bardzo krótkie terminy rozpoznania sprawy w pierwszej i drugiej instancji mają zapewnić wydanie rozstrzygnięcia w takim czasie, aby z jednej strony wyborcy mogli zapoznać się z ustaleniami sądu przed dniem głosowania, a z drugiej strony, aby rzetelna debata przedwyborcza, wolna od patologii związanych z rozpowszechnianiem nieprawdziwych wiadomości, miała miejsce przez wystarczająco długi okres, umożliwiający uformowanie woli wyborców. Niemniej - zauważył TK - uproszczenie i skrócenie postępowania nie może skutkować utrzymywaniem rozstrzygnięcia niezgodnego z prawdą, czyli nieodpowiadającego wymogom praworządności. Zaznaczył, że powinno być możliwe wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu, które jest obarczone poważnymi wadami. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której już po wydaniu orzeczenia pojawią się nowe dowody, z których wynika, że prawomocne orzeczenie nie odpowiada rzeczywistości - podkreślono w uzasadnieniu. TK zauważył też, że w przypadku postępowań wyborczych - ze względu na ich szybkość - ryzyko dokonania błędnych ustaleń istotnie się zwiększa. Wysoka Izbo! W przypadku orzeczeń w specjalnym, wyborczym trybie szybkość postępowania ma kluczowe znaczenie. Szybkość i uproszczenie postępowania nie może jednak prowadzić do ograniczenia prawa do wzruszenia orzeczenia w przypadku poważnych (kwalifikowanych) wad. Dotychczas obowiązujące wyłączenie możliwości wzruszenia orzeczeń w omawianym przypadku naruszało konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy w sprawiedliwym postępowaniu.