Mówca: Edward Siarka
Data: 2015-01-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Dyskutujemy dzisiaj w Sejmie o stanie przygotowania organów prowadzących do objęcia obowiązkiem szkolnym dzieci sześcioletnich. Na samym początku pozwolę sobie jednak na kilka zdań o historii, bo ona pokazuje, że skutki tego, co dzieje się w oświacie, i decyzji, jakie dzisiaj podejmujemy, tak na dobrą sprawę będą widoczne dopiero po kilku latach. I niestety nauka płynąca z wprowadzenia zmian w oświacie, często w sposób niekonsekwentny i nieprzemyślany, jest taka, że dzisiaj nierzadko młodzież jest niewydolna i cały system oświaty jest niewydolny z tego powodu, że kiedyś popełniono błędy. W latach 90., wtedy kiedy powstawały samorządy, mieliśmy taką sytuację, że masowo były likwidowane przedszkola. Są takie gminy, gdzie w latach 90. zlikwidowano wszystkie przedszkola - wszystkie, nie zostało ani jedno przedszkole. Nikt tego procesu wtedy nie zatrzymał. Pamiętam, że kiedy trafiłem do samorządu i budowaliśmy w gminie przedszkole, to naokoło z nas się śmiano, że robimy jakąś niewyobrażalną rzecz, budując nowe przedszkole. Taka była rzeczywistość. Skutki tego dzisiaj są takie, że kiedy zaczynamy mówić o wychowaniu przedszkolnym, o tym, żeby jak najwięcej dzieci trafiało do przedszkoli, to napotykamy barierę, bo właściwie nie mamy obiektów, nie mamy infrastruktury przedszkolnej, jako że kiedyś bezkrytycznie, bez żadnej kontroli państwa, zezwolono na to, aby przedszkola bezkarnie były likwidowane. No i przyszedł koniec lat 90., kiedy powstały gimnazja. Założenia reformy pana profesora Handkego wydawały się słuszne. Zakładano powstanie gimnazjów, które miały być przecież samodzielnymi podmiotami, samodzielnymi jednostkami. Ale jak zwykle braki w przygotowaniu reformy doprowadziły do tego, że masowo powstawały zespoły szkół. Gdzie tylko można było, wyrażano zgodę na to, aby powstawały zespoły szkół. De facto oznaczało to połączenie szkoły podstawowej i gimnazjalnej w jeden podmiot, a mamy tam przecież różne problemy wychowawcze. No i teraz na te decyzje nakładają się nam kolejne. Mianowicie od 1 stycznia 2014 r. obowiązkiem szkolnym zostały objęte dzieci sześcioletnie. I gdyby te dzieci sześcioletnie trafiały do szkoły podstawowej sześcioklasowej, to pewnie jeszcze nie byłoby tak wielkiego larum, ale one często trafiają do zespołu szkół, czyli do szkoły, do której uczęszczają i uczniowie klas I-VI, i uczniowie, którzy dzisiaj mają obowiązek nauki w szkole gimnazjalnej, dlatego sytuacja dzieci w wielu miejscach w Polsce jest bardzo różna i skomplikowana. Zresztą to zależy też od tego, jakie są doświadczenia gmin. Mogę generalnie powiedzieć, że te gminy, które jako pierwsze decydowały się na przejęcie oświaty w latach 90., nie czekając na obowiązek ustawowy, dużo lepiej radzą sobie z tymi problemami. Takie są moje doświadczenia. Natomiast na te, które przejęły obowiązek szkolny w czasie ustawowym, nałożyły się już inne problemy. Skumulowały się problemy finansowe, związane z budową, przebudową, remontami obiektów, nagłą potrzebą budowy sal gimnastycznych, z zupełnie innymi potrzebami wynikającymi ze zmian, które się wokół nas wszędzie dokonują. Skutki tego, co działo się w oświacie, widzimy dopiero dzisiaj. Jakie będą rzeczywiste skutki posłania sześciolatków do szkoły? Zgadzam się z przedmówcami, zobaczymy dopiero w przyszłym okresie. Rzeczywiście jest jeden niepokojący sygnał, który również obserwuję, coś, co jest rzeczą nagminną, mianowicie coraz rzadziej można spotkać ucznia, który nie korzysta z korepetycji. Jest to patologia, która przy tak rozbudowanym systemie nie powinna mieć miejsca. Przecież cały czas mówimy o wyrównywaniu szans edukacyjnych, a tymczasem jest po prostu prawdziwe szaleństwo korepetycji, pobierania dodatkowej nauki z tego tytułu, że dzieci nie radzą sobie z realizacją wymogów programowych. Dyskutujemy dzisiaj nad kwestią tego, jak szkoły są przygotowane. Jeżeli chodzi o stopień przygotowania pomieszczeń, bo to w raportach, na podstawie których sporządzono dzisiejszy materiał dla posłów, się pojawia, jest on różny i w ankietach może wyglądać bardzo dobrze, ale tak na dobrą sprawę co szkoła, to inny przypadek. Oczywiście nie chcę wracać do kwestii, którą poruszyłem, mianowicie zespołu szkół, ale temat pomieszczeń, często w starych szkołach, chociażby wysokości sufitów, szerokości klatek schodowych, powoduje, że nie da się jednoznacznie zdiagnozować, czy dzisiaj wszystkie obiekty szkolne spełniają podstawowe wymogi, które powinny spełniać nowoczesne pomieszczenia. Niemniej to samorządy poniosły olbrzymie koszty, żeby pomieszczenia przygotować do nauki, żeby uczniowie mieli jak najlepsze warunki do pobierania nauki. Trochę jest to drażniące, kiedy nagle się okazuje, że zasługi są przypisywane sobie przez ludzi, którzy tak na dobrą sprawę nie mają z tym nic wspólnego. Rzeczywiście cały ciężar przygotowania wzięły na siebie samorządy, rady gmin i wójtowie. To samorządy włożyły wiele środków, wysiłku w to, aby nie wstydzić się za swoje obiekty. Jeżeli chodzi o przygotowanie nauczycieli do pracy z dziećmi w klasach pierwszych, proszę państwa, nie da się powiedzieć, że nauczyciele są przygotowani do pracy tylko dlatego, że zmieniło się kilka zapisów ustawowych i, powiedzmy sobie, nagle nauczyciele uzyskali kompetencje. Tak na dobrą sprawę problem tkwi w systemie kształcenia nauczycieli, na to warto zwrócić uwagę. Jeżeli się temu bliżej przyjrzymy, to niestety okazuje się, że mamy z tym bardzo duże problemy, mają z tym problemy nasze uczelnie, które jeżeli się popatrzy na zestaw lektur studentów pedagogiki, często bazują dalej na podręcznikach z lat 60., 70., niemających nic wspólnego z obecnymi wyzwaniami. Niestety taka jest rzeczywistość naszych uczelni. Zresztą cały szereg... (Poseł Elżbieta Gapińska: To jest nieprawda.) To niestety jest prawda. Cały szereg kierunków studiów, różnego rodzaju kursów podyplomowych, wieczorowych budzi pewne zastrzeżenia co do tego, jak to wszystko się odbywa, no ale, powiedzmy sobie, że wychodzi to naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom ze strony nauczycieli. Odnośnie do przygotowania miejsc do zabawy też mamy różną sytuację. Oczywiście są szkoły bardzo dobrze przygotowane pod tym względem. Znam takie szkoły, gdzie rzeczywiście są wydzielone miejsca, są różnego rodzaju place, ale jest też wiele szkół, które mają zbyt ograniczoną przestrzeń do tego, żeby w ogóle takie miejsca wydzielać. Tak więc co szkoła, to tak na dobrą sprawę różne warunki do zabawy. Również pod tym względem trzeba powiedzieć, że to, co realizowano w ramach ˝Radosnej szkoły˝, niejednokrotnie, jakby się temu bliżej przyjrzeć, dobrze funkcjonuje, a czasem jest tak, że te place nie do końca są właściwie wykorzystywane, mimo że wydano na nie dużo środków, bo przecież średnio taki placyk kosztował ok. 60 tys. zł. Jakość zastosowanych tam materiałów, jeżeli dzisiaj się temu przyjrzymy, a trzeba na to patrzeć również z punktu widzenia gospodarności, niejednokrotnie budziła i budzi wiele zastrzeżeń. Co do przygotowania miejsc na posiłki uczniów, niestety wielką barierą są przepisy sanepidowskie. Każdy, kto był dyrektorem szkoły, wie, że sanepid jest w stanie zamknąć właściwie każdą stołówkę. Przepisy nie wychodzą naprzeciw potrzebom (Dzwonek), by umożliwić uczniom podawanie posiłków, zwłaszcza jeżeli mówimy o posiłkach ciepłych, bo nie ma dzisiaj możliwości, żeby w każdej szkole była stołówka. To nawet ekonomicznie jest nieuzasadnione. W wielu szkołach czy gminach próbowano zorganizować sobie to w ten sposób, że jest jedna stołówka czy dwie duże stołówki, a reszta mniejszych szkół jest zaopatrywana w formie kateringu. Tak można postępować, ale sanepid robi w tej materii bardzo duże problemy. Powinniśmy się temu też jako posłowie przyjrzeć. Jeżeli chodzi o kwestię asystenta nauczyciela, to dzisiaj jest to trochę temat fikcyjny. Próbowałem zbadać, jak to wygląda w terenie. Tak na dobrą sprawę trzeba powiedzieć, że na dzień dzisiejszy ten zapis jest martwy, mimo że rodził wiele obaw. Dziękuję bardzo, panie marszałku, bo czas się skończył. To tyle. Można by jeszcze na ten temat dużo mówić. Dziękuję bardzo za uwagę. (Oklaski)