Mówca: Anna Wasilewska
Data: 2017-03-22 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Pani Minister! Szanowni Państwo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska co do rządowego projektu ustawy o restytucji narodowych dóbr kultury, druk nr 1371. Przedstawiony projekt ustawy ma na celu przeniesienie do prawa polskiego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/60 z 15 maja 2014 r. w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego. Obowiązek uchwalenia tej ustawy wynika z art. 19 ust. 1 dyrektywy, który nakłada na państwa członkowskie Unii Europejskiej obowiązek implementowania tej dyrektywy do prawa krajowego. Celem jest ochrona integralności dziedzictwa kulturowego każdego z państw członkowskich przez ułatwienie państwom zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych nielegalnie do innego państwa członkowskiego. Obecnie polskie prawo nie zawiera przepisów regulujących restytucję dóbr kultury. Do tego celu wykorzystywane były uregulowania z prawa cywilnego dotyczące ochrony własności, nie są one jednak dostosowane do specyfiki tego typu postępowań. Projekt ustawy wprowadza prawną definicję dobra kultury i przedstawia to jako zabytek, ale również jako rzecz ruchomą niebędącą zabytkiem, a więc m.in. zbiory sztuki współczesnej, których zachowanie jest w interesie społecznym ze względu na wartość artystyczną, historyczną lub naukową albo też ze względu na znaczenie dla dziedzictwa i rozwoju kulturowego. Druga definicja zawarta w projekcie ustawy to zbiory publiczne, czyli zbiory, wobec których okres na wszczęcie postępowania o zwrot wydłużono z 30 do 75 lat. Projekt ustawy mówi również, że chronione będą muzealia wpisane do inwentarza muzealiów w muzeum oraz materiały biblioteczne należące do narodowego zasobu bibliotecznego oraz narodowe dobra kultury będące materiałami archiwalnymi. Określono zasady postępowania w sprawie zwrotu z państwa Unii Europejskiej narodowych dóbr kultury Polski wyprowadzonych z naszego kraju z naruszeniem prawa, ale jest też rozdział poświęcony zwrotowi z Polski dóbr kultury wywiezionych z naruszeniem prawa z państw innych niż unijne. Zgodnie z projektem ustawy za restytucję dóbr kultury będzie odpowiedzialny minister kultury i dziedzictwa narodowego. To minister ma podejmować działania w kraju i za granicą mające na celu odzyskanie dóbr kultury. Projekt określa, kiedy minister z urzędu ma obowiązek zająć się sprawą zwrotu zabytków wywiezionych na stałe za granicę. Minister ma również prawo współpracować z instytucjami państw unijnych. Przepisy dyrektywy to głównie normy regulujące uprawnienia państw członkowskich Unii Europejskiej poszukujących ochrony swojego dziedzictwa kulturowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W efekcie wyeliminowane zostaną luki w prawie polskim dotyczące zakresu kompetencji organów państwa w sprawach restytucyjnych, a Polska będzie miała możliwość skorzystania z procedury uproszczonej restytucji polskich narodowych dóbr kultury. Zwiększy się również efektywność ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego. Ponadto projekt ustawy przewiduje wprowadzenie dla firm i osób, które zajmują się obrotem dobrami kultury, obowiązku prowadzenia ksiąg ewidencyjnych oraz ekspertyz przez nie wystawianych. Co do projektu ustawy są wątpliwości, ale mam nadzieję, że w czasie dalszych prac legislacyjnych uda się je rozwiać. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska będzie za dalszym procedowaniem projektu ustawy w komisjach. Dziękuję bardzo. (Oklaski)