Mówca: Sprawozdawca Małgorzata Kidawa-Błońska
Data: 2012-12-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko komisji kultury w sprawie ustanowienia roku 2013 Rokiem prof. Jana Czochralskiego. Na posiedzeniu komisji właściwie zgodnie posłowie uznali, że należy przypomnieć, należy stworzyć programy, które przywrócą pamięć o prof. Janie Czochralskim polskiemu społeczeństwu. O ustanowienie takiego roku starało się bardzo wiele instytucji naukowych w naszym kraju. Ta kandydatura uzyskała bardzo duże poparcie tych instytucji i komisja, właściwie bez sprzeciwu, tę kandydaturę zaopiniowała pozytywnie. Uzasadnienie komisji właściwie jest bardzo proste. Jan Czochralski to jest po Koperniku i Marii Skłodowskiej-Curie trzeci polski naukowiec naprawdę rozpoznawalny na świecie - jest rozpoznawalny na świecie, natomiast nie jest znany w Polsce - to naukowiec najczęściej spośród polskich naukowców cytowany w literaturze naukowej. Wiemy, że są odkrycia naukowe, które wyprzedzają aktualny stan techniki, naszą wyobraźnię i pojawiają się nieoczekiwanie w różnych momentach działalności człowieka. I takie rozważania inżynierskie i opracowania technologiczne przez nas niezauważane w pewnym momencie zmieniają otaczający świat. Takie odkrycia właśnie prof. Jana Czochralskiego spowodowały, że teraz nie możemy sobie wyobrazić życia bez telewizorów, komputerów, telefonów komórkowych, bez zegarków elektronicznych i tego wszystkiego, co właściwie codziennie otacza i porządkuje nasze życie. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę, że nie byłoby tych urządzeń bez krzemowych układów scalonych budowanych na jednym monokrysztale, czyli na takim czipie, a to właśnie jest możliwe dzięki odkryciu prof. Jana Czochralskiego. To jest postać ze wszech miar bardzo ciekawa. Urodził się w małym miasteczku w Poznańskiem, w Kcyni, można powiedzieć, że był samoukiem, ponieważ nie ukończył stacjonarnie żadnej wyższej uczelni, zdawał egzaminy eksternistycznie, uczył się sam i osiągnął w Niemczech najwyższe stanowiska w towarzystwach metalurgicznych. Był pierwszym prezesem stosownego stowarzyszenia, był uznawany za autorytet, tworzono dla niego specjalne katedry naukowe. I mimo że miał wiele propozycji z całego świata, miał propozycję zostania dyrektorem generalnym zakładów Forda w Ameryce, to na zaproszenie, właściwie na apel prezydenta Ignacego Mościckiego natychmiast to wszystko porzucił, porzucił wszystkie intratne propozycje i wrócił do Polski, żeby zbudować podwaliny nowoczesnej nauki, tworzyć instytuty, które pozwolą się polskiej nauce rozwijać. W 1929 r. prof. Czochralski otrzymał tytuł i godność doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej i objął posadę profesora na Wydziale Chemicznym tej uczelni, gdzie stworzono dla niego Katedrę Metalurgii i Metaloznawstwa. Przez ten cały czas do wojny profesor pracował badawczo, kształcił kadrę naukowców, którzy po wojnie tworzyli podstawy polskiej metalurgii. Pod koniec 1939 r. w Warszawie na bazie przedwojennego Instytutu Polityki uruchomił Zakład Badań Materiałów. To jest bardzo ważna instytucja, bo podczas wojny dzięki pomocy i zgodzie władz AK utworzył tam specjalne laboratorium, w którym produkowano amunicję, a jednocześnie było to miejsce, gdzie pomagano polskim naukowcom nie tylko w ukryciu się czy wyciągnięciu z więzień niemieckich. Po powstaniu warszawskim, tak jak cała rzesza warszawiaków, znalazł się poza Warszawą. W 1945 r. został aresztowany pod zarzutami współpracy z władzami niemieckimi. Sąd w Piotrkowie Trybunalskim oczyścił go z tych zarzutów, ale mimo to Senat Politechniki Warszawskiej odmówił przyjęcia go w poczet profesorów. To była sytuacja dla pana prof. Czochralskiego bardzo trudna, bo nie mógł się bronić przed tymi zarzutami. Gdyby się przed nimi bronił, musiałby powiedzieć o swojej współpracy z AK i musiałby wydać wielu kolegów profesorów, którzy też współpracowali z AK, więc musiał milczeć. Wycofał się do swojej rodzinnej Kcyni, gdzie po raz kolejny zaczął pracować od podstaw, stworzył bardzo znany w tamtych czasach ˝proszek od kichania z Gołąbkiem˝ oraz płyn do trwałej ondulacji na zimno, który - oparty na jego patencie - był produkowany jeszcze do lat 80. Zmarł 22 kwietnia 1953 r. po rewizji Urzędu Bezpieczeństwa w jego willi w Kcyni, który to urząd jeszcze w tamtym czasie bardzo profesora nękał. Jednak zapewnienia, badania pracowników Politechniki i nie tylko doprowadziły do tego, że 29 czerwca 2011 r. Senat Politechniki Warszawskiej ogłosił rehabilitację prof. Jana Czochralskiego, przywrócił mu tytuły profesorskie i cały czas stara się o to, żeby tę postać przywrócić naszej historii. Nie może być tak, że mamy wielkich naukowców, o których wiedzą absolwenci politechnik na całym świecie, a w Polsce są to osoby bardzo mało znane. Mam nadzieję, że to, że Wysoki Sejm ustanowi rok 2013 Rokiem Jana Czochralskiego, pozwoli tę lukę uzupełnić. Dziękuję bardzo. (Oklaski)