Mówca: Sprawozdawca Adam Krzemiński
Data: 2026-02-11 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić sprawozdanie Komisji Edukacji i Nauki oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw z druku nr 2061. Marszałek Sejmu zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu, po zasięgnięciu opinii Prezydium Sejmu, w dniu 5 grudnia 2025 r. skierował powyższy projekt ustawy do Komisji Edukacji i Nauki oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej do pierwszego czytania. Kilka słów o projekcie, drodzy państwo. Prognozy Głównego Urzędu Statystycznego na kolejne lata wskazują na silny spadek liczby ludności oraz postępujące starzenie się społeczeństwa. Maleje liczba dzieci, rośnie liczba osób w wieku 65+, co szczególnie dotyka obszary wiejskie i małe miasta. Skutkiem tych zmian będzie stopniowy spadek liczby wychowanków przedszkoli, następnie uczniów w szkołach, co rodzi poważne wyzwania dla samorządów. Zauważalna jest też wewnętrzna migracja ze wsi do miast, a następnie do aglomeracji. Likwidacja małych szkół, często uzasadniana przez samorządy względami ekonomicznymi, prowadzi, co jasne, do negatywnych skutków społecznych, w tym dalszego wyludniania się wsi i małych miast. W odpowiedzi na te problemy przedstawiono projekt ustawy, który ma dostosować system edukacji do zmian demograficznych i pozwolić na niezamykanie szkół. Zakłada on m.in. wzmocnienie roli szkół jako centrów życia lokalnego, współdzielenie zasobów, lepszą organizację sieci szkół, deregulację części przepisów, wsparcie dla rodziców i nauczycieli oraz rozwój edukacji dwujęzycznej. To pozwoli na zachowanie dostępu do edukacji blisko miejsca zamieszkania, poprawi jej jakość i ograniczy negatywne skutki niżu demograficznego. I tak projekt wprowadza możliwość wykorzystania niewykorzystanych części budynków przedszkoli, szkół i placówek oświatowych do realizacji zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego na rzecz lokalnej społeczności. Dotyczy to m.in. opieki nad dzieckiem do lat 3, uczenia się przez całe życie, polityki senioralnej, ale także ochrony zdrowia, kultury oraz działań wspierających aktywność obywatelską, ostatnio tak pozytywnie i aktywnie rozwijaną na terenach wiejskich choćby przez koła gospodyń wiejskich czy ochotnicze straże pożarne. Oczywiście określono też zasady klasyfikacji budżetowej kosztów i dochodów związanych z realizacją zadań nieoświatowych i konieczność prawidłowego wyodrębniania dodatkowych kosztów eksploatacyjnych. Szanowni Państwo! Doświadczenia z pilotażu lokalnych ośrodków wiedzy i edukacji potwierdzają, że tego typu działania nie pogarszają funkcjonowania szkół, są bardzo pozytywnie oceniane przez lokalne społeczności, dyrektorów, samorządy i zwykle realizowane są też poza godzinami zajęć szkolnych. Nowe przepisy, co ważne, nie zmieniają statutowych zadań szkół, jedynie dają samorządom elastyczne narzędzie do lepszego wykorzystania infrastruktury oświatowej w odpowiedzi na zmiany demograficzne, o których mówiłem na wstępie. Projekt wprowadza także uelastycznienie zasad organizacji szkół podstawowych w odpowiedzi na niż demograficzny, zakładając możliwość tworzenia szkół i szkół filialnych o zróżnicowanej strukturze klas I-III, I-IV czy IV-VIII, oraz podporządkowania jednej szkole macierzystej więcej niż jednej szkoły filialnej, co ma pomóc w utrzymaniu małych szkół i zapewnieniu młodszym dzieciom edukacji najbliżej miejsca zamieszkania. Uproszczona zostaje procedura przekształcenia szkoły podstawowej w szkołę filialną. Samorząd będzie mógł teraz dokonać tego w jednej uchwale i po uzyskaniu jednej opinii kuratora oświaty. Proponowane zmiany sprzyjają racjonalizacji sieci szkół, lepszemu wykorzystaniu kadry, infrastruktury, stabilniejszemu zatrudnieniu nauczycieli. Projekt ustawy uelastycznia przepisy dotyczące organizacji nauczania w klasach I-III szkół podstawowych, funkcjonujących w szczególnie trudnych warunkach demograficznych lub geograficznych. W takich szkołach, a są takie szkoły w Polsce, gdzie łączna liczba uczniów klas I-III nie przekracza 12, dopuszcza się łączenie wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych, ale przy jednoczesnym zapewnieniu możliwości stałej opieki jednego nauczyciela wychowawcy. Nowe rozwiązania mają mieć zastosowanie od roku szkolnego 2026-2027, co da szkołom i samorządom czas na odpowiednie przygotowanie organizacyjne. Projekt umożliwia również małym szkołom, liczącym do 70 uczniów, w tym szkołom prowadzonym kształcenie specjalne, objęcie opieką świetlicową także dzieci z oddziałów przedszkolnych, jeśli przemawiają za tym potrzeby rodziców czy organizacja dowozu. Zajęcia świetlicowe mają być dostosowane do potrzeb rozwojowych i możliwości psychofizycznych dzieci, co w mojej ocenie może zapobiec odpływowi dzieci do przedszkoli organizowanych poza szkołą. Wprowadza się również obowiązek ustalenia i podania do wiadomości rodziców wzoru wniosku oraz terminu zgłaszania dzieci do świetlicy, tak by uporządkować organizację jej pracy. Zmieniono także opis zadań świetlicy. Kładziemy nacisk na wspieranie rozwoju i realizację podstawy programowej. Szkoły będą mogły zapewnić dzieciom korzystającym ze świetlicy nieobowiązkowy odpłatny podwieczorek. Projekt uporządkowuje i upraszcza zasady ustalania obwodów publicznych szkół podstawowych, przenosząc je do jednego aktu prawa miejscowego, czyli uchwały gminy w sprawie sieci szkół podejmowanej na podstawie art. 37 ustawy - Prawo oświatowe i wymagającej pozytywnej wiążącej opinii kuratora. Chciałbym, żeby to wybrzmiało. Doprecyzowano, którym szkołom nie ustala się obwodów, m.in. szkołom specjalnym, sportowym, artystycznym czy nowym szkołom dwujęzycznym, oraz zasady ustalania odrębnych obwodów dla szkół filialnych, tak aby miejsce zamieszkania ucznia należało zawsze do obwodu tylko jednej szkoły. Podkreślić należy, że gmina w miarę możliwości ustalać będzie obwody w sposób sprzyjający nauce w systemie jednozmianowym i rozpoczynaniu zajęć jak najwcześniej. Zmiany zachowują ciągłość obowiązujących obwodów i aktów założycielskich, a nowe przepisy będą stosowane przy ich ewentualnej zmianie. Dodatkowo doprecyzowano możliwość wskazywania dodatkowych lokalizacji prowadzenia zajęć oraz wprowadzono obowiązek składania i odnawiania co 5 lat oświadczeń przez szkoły, przez osoby fizyczne prowadzące publiczne szkoły lub przedszkola. W oświadczeniach tych wskazuje się podmiot, który przejmie prowadzenie placówki w razie ich śmierci. Projekt ustawy zmierza też do zmniejszenia obciążeń biurokratycznych organów nadzoru pedagogicznego i jednostek samorządu terytorialnego poprzez deregulację przepisów dotyczących opinii kuratora oświaty. Zmiany obejmują m.in. zniesienie wymogu pozytywnej opinii kuratora przy zakładaniu bibliotek pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli, przy przekazywaniu prowadzenia szkół innym podmiotom, tworzeniu i zmianach sieci szkół oraz przy tworzeniu i zmianie struktury zespołów szkół i placówek. Projekt wprowadza uproszczoną procedurę przekazania prowadzenia publicznej szkoły, gdy jej organem prowadzącym jest osoba fizyczna przechodząca na emeryturę lub rentę. Zamiast zwracania szkoły jednostce samorządu terytorialnego i ponownego jej przekazywania po upływie roku możliwe będzie bezpośrednie przejęcie szkoły przez nowy podmiot w drodze zmiany dotychczasowej umowy po uzyskaniu opinii organu nadzoru pedagogicznego. Nowy organ prowadzący przejmie zobowiązania związane z prowadzeniem szkoły. Sama szkoła zachowa status publicznej, ogólnodostępnej, bezpłatnej, bez możliwości jej likwidacji przez przejmującego. W związku z globalizacją, rosnącymi oczekiwaniami uczniów i rodziców projekt ustawy wprowadza też możliwość tworzenia szkół podstawowych dwujęzycznych w klasach VII-VIII w ramach zespołów z liceum lub technikum dwujęzycznymi. Dzięki temu nauka języka obcego nowożytnego będzie kontynuowana w szkole ponadpodstawowej wchodzącej w skład zespołu. Zmiany przewidują również rekrutację do klasy VII oddziału dwujęzycznego dla uczniów z różnych szkół, którzy spełniają podstawowe warunki, w tym sprawdzian kompetencji językowych, co jest oczywiste. Celem tych zmian jest zwiększenie oferty edukacyjnej, zwłaszcza dla uzdolnionych uczniów z mniejszych miejscowości, w których trudno utworzyć oddziały dwujęzyczne. Zmiany wprowadzają obowiązek uzyskania pozytywnej opinii kuratora przed likwidacją szkoły prowadzonej przez samorząd przy jednoczesnym skróceniu procedury i zapewnieniu pełnej informacji rodzicom i lokalnej społeczności. Rodzice oraz uczniowie będą powiadamiani o zamiarze likwidacji poprzez ogłoszenia w szkołach, urzędach, w Biuletynie Informacji Publicznej. Przewidziano również konsultacje z rodzicami i uczniami pełnoletnimi. Kurator oświaty będzie wydawał opinię w ciągu 60 dni, po zapoznaniu się z dokumentacją i przeprowadzeniu oględzin. Opinie te będą miały wiążący charakter. Po zmianach skargi będą kierowane do wszystkich wojewódzkich sądów administracyjnych, co skróci czas rozstrzygnięcia. Zmiany w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych dotyczą przede wszystkim zasad udzielania dotacji za efekt w okresie przejściowym po zmianach w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z 1 października 2024 r. Przede wszystkim dostosowano przepisy do sytuacji nowo powstałych niesamorządowych jednostek oświatowych. Wprowadzono regulacje umożliwiające wypłatę dotacji dla publicznych przedszkoli i szkół przejętych na podstawie nowego przepisu w Prawie oświatowym. Dodatkowo dodano przepis dotyczący szkół niesamorządowych kształcących dorosłych, to jest dotację za efekt, czyli dotację uzależnioną od osiągnięcia przez ucznia świadectwa dojrzałości, dyplomu zawodowego lub certyfikatu kwalifikacji zawodowej. Dotyczy to także kwalifikacyjnych kursów zawodowych. Podsumowując, zmiany w tym zakresie mają na celu zapewnienie płynności finansowania nowo powstałych jednostek oświatowych, dostosowanie dotacji za efekt do zmian w subwencji ogólnej przy zachowaniu jasnych terminów sprawozdawczych i warunków otrzymywania dotacji. Komisje Edukacji i Nauki oraz Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 21 stycznia 2026 r., wnoszą, aby Wysoka Izba uchwaliła załączony projekt. Jednocześnie, zgodnie z art. 43 ust. 3 regulaminu Sejmu, macie państwo również w druku nr 2175 zaproponowane przez mniejszości wnioski. Dziękuję bardzo. (Oklaski)