Mówca: Sławomir Jan Piechota
Data: 2013-02-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! Rozpatrujemy dzisiaj informację rządu o realizacji Karty Praw Osób Niepełnosprawnych w roku 2011. Jednak od tamtego czasu, i to wymaga szczególnego podkreślenia, nastąpiła zasadnicza zmiana. Polska w ubiegłym roku ratyfikowała Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych z 2006 r. Konwencja w pełni wiąże Polskę od 25 października 2012 r., czyli miesiąc po złożeniu dokumentów ratyfikacyjnych, czego dokonali pan minister z panem przewodniczącym Plurą osobiście w Nowym Jorku. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych miała wówczas swoje 15-lecie. Obowiązuje bowiem od sierpnia 1999 r. i bez wątpienia odegrała rolę nie do przecenienia. W oparciu o tę kartę podejmowano wiele inicjatyw, realizowano bardzo wartościowe programy, które głęboko zmieniły naszą rzeczywistość. Karta jest niezwykle lakoniczna, liczy zaledwie cztery paragrafy. W § 1 wymienia 10 praw, które w sposób szczególny eksponuje, ale też te prawa nie oznaczają ani konkretnego obowiązku konkretnej instytucji, ani konkretnego prawa osób czy organizacji osób, zwłaszcza osób niepełnosprawnych. Pamiętamy, że gdy przyjmowano Kartę Praw Osób Niepełnosprawnych, była też pewna grupa osób mówiących, że ta karta powinna mieć rangę ustawy. Na to jednak wówczas się nie zdecydowano, uznając, że byłoby zbyt trudne realizowanie tak mocno wiążących postanowień, którym rangę nadawałaby właśnie ustawa. Dlatego zdecydowano się tylko na uchwałę, aby była to pewna deklaracja dobrej woli, a nie bezwzględnie obowiązujące prawo. Konwencja natomiast, zgodnie z Konstytucją RP, stanowi źródło powszechnie obowiązującego prawa. Patrzę na pana przewodniczącego komisji kodyfikacyjnej, żeby upewnić się, że konwencja jest właśnie wprost źródłem prawa obowiązującego również w naszym kraju. Więcej, zgodnie z art. 91 naszej konstytucji ratyfikowana umowa międzynarodowa, czyli właśnie konwencja, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. W ust. 2 art. 91 konstytucja stwierdza nawet, iż umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, a tak było z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych, ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z ową umową międzynarodową. A zatem konwencja podnosi rangę tych spraw - obowiązków po jednej stronie, uprawnień po drugiej stronie - na zupełnie inny poziom, właśnie prawa powszechnie obowiązującego. Konwencja liczy 50 artykułów. Cel konwencji wyrażony jest niezwykle celnie i jednoznacznie w art. 1. Celem konwencji jest popieranie, ochrona i zapewnienie pełnego i równego korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności przez wszystkie osoby niepełnosprawne oraz popieranie poszanowania ich przyrodzonej godności. Zatem sprawy socjalne są konsekwencją, natomiast podstawą, fundamentem są prawa człowieka i poszanowanie godności. Ta godność w systemie prawnym ma bardzo konkretny skutek i charakter. Niezwykle trafnie wyraził to prof. Andrzej Zoll, były prezes Trybunału Konstytucyjnego i były rzecznik praw obywatelskich, mówiąc, iż bez takiej kategorii, jak godność człowieka, trudno byłoby określić na przykład granice działań badawczych czy granice do wolności twórców. Jeżeli sztuka przekracza te granice w odniesieniu do godności ludzkiej czy narusza tę godność albo jeżeli badania zagrażają poszanowaniu godności, to trzeba powiedzieć, że tam jest ta granica, której przekroczyć nie wolno. Zatem ta formuła konwencji jest, wbrew pewnej jakby jej ogólnikowości i uniwersalności, bardzo konkretna i wprost mająca skutek dla stosujących prawo. W art. 4 konwencja niezwykle wyraziście określa obowiązki ogólne. Zobowiązuje strony tej umowy do zapewnienia i popierania pełnej realizacji wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności wszystkich osób niepełnosprawnych, bez jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność. Konwencja w sposób bardzo konkretny, wyrazisty, a zarazem, chciałoby się powiedzieć, piękny określa rangę praw osób niepełnosprawnych. Warto raz jeszcze podkreślić w tym miejscu: nie tej grupy, która dziś statystycznie czy urzędowo uznawana jest za osoby niepełnosprawne, bo niepełnosprawność tak naprawdę dotyczy każdego człowieka, tyle że na różnych etapach życia w różnym stopniu i w różnej formie. A zatem jest to konwencja o niezwykle humanitarnym wymiarze. Realizacja konwencji podlega monitorowaniu. W Polsce to monitorowanie, o którym konwencja stanowi w art. 33, czyli pilnowanie, by ta konwencja była właściwie wdrażana na szczeblu krajowym, zostało powierzone rzecznikowi praw obywatelskich, a zatem osobie, która sprawując ten urząd, ma i godność, i narzędzia, by pilnować właściwego wdrażania konwencji w praktyce. Kraje strony, czyli również Polska, zgodnie z art. 35 konwencji, zobowiązane są do składania szczegółowych sprawozdań z jej realizacji. Pierwsze szczegółowe sprawozdanie Polska jest zobowiązana złożyć w ciągu dwóch lat od dnia związania konwencją, czyli do jesieni przyszłego roku, a potem każde kolejne sprawozdanie co cztery lata, nie rzadziej niż co cztery lata, czyli może być częściej, albo na wezwanie Komitetu Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Osób Niepełnosprawnych. To sprawozdanie podlega rozpatrzeniu przez komitet. Komitet może żądać wyjaśnienia i doprecyzowania informacji zawartych w takim sprawozdaniu. Do tego, zgodnie z art. 4 ust. 3 konwencji, przy przygotowywaniu tego sprawozdania państwa strony są zobowiązane, by takie sprawozdanie ściśle konsultować z osobami niepełnosprawnymi, a także angażować te osoby, w tym niepełnosprawne dzieci, za pośrednictwem reprezentujących je organizacji. A zatem to nie jest sprawozdanie, które przedstawia jedynie pogląd rządu. To ma być sprawozdanie, które ma być przygotowane w trybie szerokich konsultacji i ma być potwierdzeniem stanowiska Polski. W tej sytuacji wydaje się zasadne pytanie, czy po ratyfikacji Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych racjonalne jest utrzymywanie Karty Praw Osób Niepełnosprawnych, a zwłaszcza obowiązku składania owych corocznych sprawozdań. Proponujemy, by podjąć dyskusję na ten temat na forum Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, byśmy sobie odpowiedzieli, czy taki dualizm prawny, czyli karta, która jest przejawem pewnej woli, deklaracją woli, ma uzasadnienie, by dalej obowiązywała, kiedy obok jest konwencja mająca charakter prawa powszechnie obowiązującego. Warto to rozstrzygnąć i być może warto wtedy wysiłek, punkt ciężkości tych prac nad monitorowaniem i oceną sytuacji i wytyczaniem nowych programów przesunąć na przygotowywanie owego szczegółowego sprawozdania. Natomiast informacja za 2011 r. stanowi bilans i bardzo szczegółowy obraz. Jak mówił pan minister, w potężnym druku, liczącym 367 stron, została przedstawiona długa lista spraw, które były w toku, realizowanych zadań i ich oceny. Jednak jest to obraz fragmentaryczny, bo ograniczony do tamtego właśnie 2011 r. Klub Platformy Obywatelskiej jest za przyjęciem (Dzwonek) tej informacji. Dziękuję państwu. (Oklaski)