PiotrSty/sejm-speeches-corpus huggingface dataset:
Mówca: Sprawozdawca Henryk Szopiński
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica, druk nr 1116. Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu na posiedzeniu w dniu 4 czerwca 2025 r. rozpatrzyła poselski projekt uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica w związku z przypadającą w tym roku 200. rocznicą jego śmierci. Wnioskodawcy wskazali, że uczczenie Stanisława Staszica, jednej z najwybitniejszych postaci polskiego oświecenia, stanowi wyraz uznania dla jego zasług w wielu dziedzinach życia narodowego oraz przypomnienie wartości, które zachowują aktualność także we współczesnych czasach. Stanisław Staszic, urodzony w 1755 r. w Pile, był kapłanem, uczonym, publicystą i reformatorem. Zajmował się polityką, gospodarką, edukacją, nauką i przemysłem. Należał do czołowych intelektualistów przełomu XVIII w. i XIX w. W traktatach, m.in. w ˝Uwagach nad życiem Jana Zamoyskiego˝ i ˝Przestrogach dla Polski˝, postulował wzmocnienie władzy wykonawczej, zniesienie liberum veto, reformy społeczne i gospodarcze oraz rozwój powszechnej edukacji. Wspierał Towarzystwo Przyjaciół Nauk, współtworzył szkoły górnicze i projekty infrastrukturalne, jak Kanał Augustowski. Pełnił ważne funkcje w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim, kierując rozwojem przemysłu, rzemiosła i komunikacji. Łączył naukę z patriotyzmem, wskazując, że dobrobyt i siła państwa opierają się na wiedzy i pracy. 2026 r. ogłoszony Rokiem Stanisawa Staszica ma przypominać jego dorobek oraz aktualność przekonania, że edukacja i rozwój gospodarczy są fundamentem niepodległości i odpowiedzialności obywatelskiej. Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu pozytywnie zaopiniowała poselski projekt uchwały i wnosi o jego przyjęcie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Tomasz Zieliński
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie projektu uchwały dotyczącej ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica. Stanisław Staszic, urodzony w Pile w 1755 r., trwale zapisał się w historii Polski jako pisarz, działacz administracyjny i oświatowy, prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, założyciel Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego, geolog, polityk i społecznik. Od dzieciństwa przeznaczony był do stanu duchownego, po otrzymaniu święceń studiował we Francji i w Niemczech. Od 1781 r. był związany z byłym kanclerzem Andrzejem Zamoyskim i jego rodziną. Wydarzeniem stały się napisane przez Staszica ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝ wydane w 1787 r. Staszic w swoim dziele nawołuje do koniecznych zmian ustrojowych w Rzeczypospolitej. Dużo uwagi poświęca edukacji, systemowi podatkowemu, wojskowości oraz wskazuje na słabość gospodarczą kraju i ciężkie położenie chłopów. ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝ były ważnym dziełem i stały się inspiracją licznych pism polemicznych w przededniu Sejmu Czteroletniego. W 1789 r. napisał ˝Przestrogi dla Polski˝, w których jako główny cel reform wskazał przebudowę struktury społecznej. Był współzałożycielem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, którego prezesem został w 1808 r. Stanisław Staszic był prekursorem spółdzielczości. Za pośrednictwem Sapiehów zakupił dobra pod Hrubieszowem i w 1816 r. założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie. Tam przekazał ziemię chłopom, którzy byli zobligowani do wzajemnej pomocy. Spółdzielnia ta zrzeszała ponad 300 gospodarzy. Stanisław Staszic pełnił ważne funkcje w Księstwie Warszawskim, a następnie w Królestwie Polskim. Był członkiem Izby Edukacyjnej, ministrem stanu w Księstwie Warszawskim, zastępcą ministra oświaty Królestwa Polskiego i ministrem stanu w Królestwie Polskim. Był także prekursorem badań geologicznych w Polsce oraz wielkim zwolennikiem rozwoju przemysłu. Przygotował plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Z jego inicjatywy powstało wiele zakładów przemysłowych, w tym pierwsze w Polsce huty cynku. Po śmierci część jego majątku została przekazana na Instytut Głuchoniemych w Warszawie, Szpital Dzieciątka Jezus, dom zarobkowy dla ubogich i pomnik Mikołaja Kopernika. Biorąc powyższe pod uwagę, Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość popiera projekt uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Piotr Głowski
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicja Obywatelska o poselskim projekcie uchwały Sejmu RP - którego w imieniu posłów jestem wnioskodawcą - w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica. Szanowni państwo, Stanisław Staszic to urodzony w Pile wybitny przedstawiciel polskiego oświecenia, pisarz, publicysta, geolog, działacz społeczny, polityczny i filantrop. W okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej swoimi wydrukowanymi anonimowo ˝Uwagami nad życiem Jana Zamoyskiego˝ i ˝Przestrogami dla Polski˝ wspierał zwolenników przeprowadzenia reform ustrojowych w kraju. Wywarł znaczący wpływ na opinię publiczną posłów, senatorów i autorów Konstytucji 3 Maja. Po trzecim rozbiorze i upadku Polski Staszic nie traci nadziei i pracuje jeszcze bardziej intensywnie. Podejmuje trwające kilka lat wyprawy naukowe po masywie Karpat. Zgodnie z dewizą życiową, jaką wyznaje: być narodowi użytecznym, książka, która wtedy powstaje, nie jest jedynie opisem budowy geologicznej ziem polskich, ale wskazuje miejsca występowania kopalin i złóż metali. Wydobywanie tych surowców w przyszłości ma stać się kołem zamachowym rozwoju gospodarki krajowej i przemysłu. Podobnie użyteczną rolę spełnia kierowane przez niego Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Pracowitość, wytrwałość, zdolności organizacyjne i ogromna wiedza są podstawami jego sukcesu jako działacza oświatowego i gospodarczego. Staszic współtworzy system szkolnictwa krajowego, broni funduszy edukacyjnych, organizuje, rozwija przemysł krajowy, nadzoruje budowę dróg i regulację rzek. Z godną podziwu determinacją i wytrwałością buduje dzieło swojego życia: Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie. Znany z oszczędnego trybu życia, w testamencie cały swój majątek przekazuje na cele społeczne i charytatywne, zyskując w warszawskiej prasie przydomek ˝hojnego sknery˝. Do dzisiaj jest wzorem patrioty walczącego o dobro ojczyzny nie orężem, ale piórem oraz swoją pracowitością i wytrwałością. Staszic, który był dla swojego pokolenia sterem, zasługuje na to, żeby dla następnych pokoleń Polaków stać się pochodnią, za którą można podążać. Upamiętnienie Staszica w 2026 r. będzie wyrazem wdzięczności za jego niezłomne oddanie ideom postępu, wiedzy i solidarności społecznej, które pozostają aktualne również we współczesnym świecie. W imieniu klubu proszę o przyjęcie uchwały. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)
Mówca: Tadeusz Samborski
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego, w imieniu którego przemawiam, gorąco popiera projekt uchwały o ustanowieniu roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica. My, ludowcy, uważamy, że Stanisław Staszic, wielki syn Polski, oświecony myśliciel, reformator i pionier nauki, zasługuje na takie uhonorowanie. Jego dziedzictwo to nie tylko historia, ale żywy drogowskaz dla współczesnej Polski. Bez wątpienia swoją twórczością i działalnością wniósł ogromny wkład w kształtowanie pozytywnych cech naszego narodu. Jego najważniejszym dziełem były ˝Przestrogi dla Polski˝ zawierające śmiałą krytykę ustroju społecznego ówczesnej Rzeczypospolitej. Po studiach we Francji, Włoszech i w Niemczech, gdzie poznał idee oświecenia, został nauczycielem dzieci magnata Andrzeja Zamoyskiego. To wówczas napisał ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝. Myśli tam zawarte stymulowały m.in. ruch reform Sejmu Wielkiego. Poświęcił się wówczas działalności publicznej i organizacyjnej. Główne jego postulaty to silna władza wykonawcza, równouprawnienie mieszczan i poprawa losu polskich chłopów. Był jednym z inicjatorów utworzenia Towarzystwa Przyjaciół Nauk i kilka lat prezesował temu towarzystwu. Uważał nauki przyrodniczo-techniczne za społeczno użyteczne i promował ich rozwój. Dzięki badaniom geologicznym, które zapoczątkował już w 1789 r., został uznany za ojca tej dyscypliny w Polsce i pioniera taternictwa. Wyniki swoich badań publikował w licznych pracach. Zgodnie z wytycznymi Komisji Edukacji Narodowej postulował unowocześnienie polskiego systemu szkolnictwa. Jako dyrektor generalny na wydziale przemysłu i kunsztów zajmował się kwestią stanowienia zawodu. M.in. wtedy z jego inicjatywy powstały Akademia Górnicza w Kielcach, Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego oraz Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. Był też autorem planu rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Jego myśli zawsze wyprzedzały epokę. Interesował go problem rolnictwa. Był właścicielem kilku wsi na Lubelszczyźnie, gdzie utworzył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie. Zrzeszało ono ponad 300 gospodarstw. Chłopi zwolnieni z pańszczyzny byli zobowiązani do wzajemnej pomocy, szczególnie w wypadkach życiowych. Do jego osiągnięć należy zaliczyć także zainicjowanie budowy nowego obwodu dróg z Lublina do Zamku Lubelskiego. Do dziś pamięć o nim żyje w nazwach szkół i ulic. Warto, byśmy uczcili go godnie (Dzwonek), bo Staszic to symbol aktywnego patriotyzmu - nie tylko słów, ale czynów. Jeszcze pół minuty poproszę, panie marszałku. Ustanowienie roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica będzie hołdem dla jego wizji Polski silnej nauką, edukacją i solidarnością. W dobie wyzwań globalnych jego idee reform i innowacji są nam potrzebne bardziej niż kiedykolwiek. Polskie Stronnictwo Ludowe wierne tradycji ludowej i agrarnej widzi w Staszicu patrona zmian, które łączą wieś z miastem, tradycję z nowoczesnością. Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego z całym przekonaniem popiera uchwałę Sejmu ustanawiającą rok 2026 Rokiem Stanisława Staszica. Dziękuję bardzo, panie marszałku.
Mówca: Adam Luboński
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiaj rozmawiamy o projekcie uchwały, która ma ustanowić rok 2026 Rokiem Stanisława Staszica. Dla mnie to wyjątkowa chwila i ogromny zaszczyt, że mogę mówić o człowieku tak ważnym dla Polski. Tym większy, że podobnie jak on jestem rodowitym pilaninem. To właśnie Piła jest naszym wspólnym miastem, miejscem, gdzie się urodziliśmy i dorastaliśmy. Dlatego czuję dumę, że mogę przypomnieć postać, która zapisała się w historii całego kraju i Europy. Stanisław Staszic przyszedł na świat w Pile 6 listopada 1755 r. Był kimś znacznie więcej niż tylko uczonym. Łączył w sobie mądrość, poczucie odpowiedzialności za ojczyznę i ogromną pracowitość. Był filozofem, pisarzem, przyrodnikiem, społecznikiem i reformatorem gospodarczym. Patrzył na Polskę jako na wspólnotę, która dzięki edukacji i nauce może się rozwijać i wzmacniać. To właśnie on wspierał rozwój górnictwa i hutnictwa. Tworzył podstawy szkolnictwa technicznego, pisał dzieła, które zachęcały do myślenia o reformach i wolności. Jego rodzinny dom przy ul. Browarnej w Pile, dziś muzeum - jeszcze raz witamy panią dyrektor - przypomina, że wielkość może wyrastać z lokalnych korzeni i promieniować na całą Polskę. Dlatego rok 2026 powinien być Rokiem Stanisława Staszica. To nie tylko sposób na oddanie mu hołdu, ale także przypomnienie, że modernizacja, nauka i edukacja muszą być fundamentem naszego państwa. Jako Polska 2050 zdecydowanie popieramy ten projekt uchwały. (Oklaski)
Mówca: Roman Fritz
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Stanisław Staszic, którego ulice, skwery i pomniki znajdują się w wielu miastach Polski, np. Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie nosi jego imię, nie jest postacią z mojej bajki, bo to wolnomularz wyświęcony na księdza, który przez 20 ostatnich lat swojego życia nie nosił sutanny. Nie jest z całą pewnością wzorcową postacią publiczną. Ksiądz mason to jest przecież sprzeczność wewnętrzna. Jednakże jako naukowiec i publicysta o socjologicznym zacięciu jest osobistością godną znacznej uwagi. Był wszak nawet wiceministrem oświaty w Królestwie Polskim w latach 1818-1824. Stanisław Staszic wyróżnił się jako wybitny judeorealista. Obok ˝Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego˝ jest autorem memoriału, dziełka opublikowanego w 1816 r., a zatytułowanego ˝O przyczynach szkodliwości Żydów˝, w rozwinięciu ˝O przyczynach szkodliwości Żydów i środkach usposobienia ich, aby się społeczeństwu użytecznemi stali˝. Stanisław Staszic zwraca uwagę na szkodliwą działalność społeczności judaistycznej zarówno w miastach, gdzie zdaniem przyszłego ministra niszczą polską gospodarkę, jak i na wsi, gdzie zajmują się rozpijaniem ludu i, jak pisze, szpiegowaniem chłopa przed szlachcicem. Z uwagi na wyjątkowość pod względem politologicznym i socjologicznym jego pisarstwa uważam, że należy je dziś przypomnieć, zwłaszcza w kontekście dokonywanego przez Żydów w Palestynie ludobójstwa. O ile ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝ są dziełem pokaźnym, o tyle równie cenny memoriał może mieć poligraficznie objętość broszury. Dlatego wnoszę o uczynienie z niego lektury szkolnej dla uczniów polskich szkół średnich. To może być lektura niezwykle pożyteczna. Wiadomo, Stanisław Staszic miał do Żydów bardzo krytyczny stosunek. W traktacie politycznym ˝Przestrogi dla Polski˝ opublikowanym w 1790 r. nazywał Żydów ˝naszego kraju letnią i zimową szarańczą˝. Po 1815 r. jego antysemityzm przybrał formy bardzo ostre. Krytykował Talmud i inne dzieła tworzone przez Żydów, domagając się zastąpienia tej religii mozaizmem. Stanisław Staszic to niezwykle ciekawa postać, która uosabia różne (Dzwonek) wzorce, różne wartości godne roztrząsania. Bardzo dziękuję.
Mówca: Henryk Szopiński
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Staszic to wizjoner z Piły, który uczył Polskę myśleć nowocześnie. To postać, z której nasz region, a jestem posłem z Wielkopolski, może być dumny. Do dziś pozostaje ważnym punktem odniesienia dla naszej społeczności. Jego nazwisko noszą szkoły, instytucje kultury i organizacje, które kultywują pamięć o nim i jego dorobku. W mieście działa m.in. Muzeum Stanisława Staszica, a Muzeum Okręgowe w Pile nosi jego imię. Są one miejscem edukacji historycznej i obywatelskiej. Ideały, które głosił: znaczenie edukacji, rozwój nauki, praca na rzecz dobra wspólnego, wciąż inspirują lokalne inicjatywy społeczne i edukacyjne. Staszic jest symbolem nowoczesności i racjonalizmu. Przypomina mieszkańcom regionu, że postęp gospodarczy i społeczny opiera się na wiedzy, współpracy i odpowiedzialności. Dzięki temu jego dziedzictwo pozostaje żywym elementem tożsamości północnej Wielkopolski. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Dariusz Matecki
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Posłowie Koalicji Obywatelskiej zgłosili projekt ustanowienia roku 2026 r. Rokiem Stanisława Staszica. Przy naprawdę licznych zasługach Staszica trzeba jednocześnie podkreślić jego ponadczasowe przesłania. Już w 1790 r. napisał tekst, który idealnie pasuje do czasów współczesnych. Niemal wprost można go skierować do posłów Koalicji Obywatelskiej: Macież wy miłość do ojczyzny? Nie obywatelami, ale nieprzyjaciółmi Polski jesteście. Więcej szkodzicie temu krajowi niż szkodzili Moskale, Szwedzi, Niemcy, Turcy i Tatarzy. To ˝Przestrogi dla Polski˝ z 1790 r. Teraz pytanie do posłów wnioskodawców, czy zgadzają się z kolejnymi cytatami z tego dzieła: Skoro Żyd osiada w miasteczku, kupiec Polski ginie. Skoro Żyd prowadzi karczmę, chłop się rozpija. Skoro Żyd obsługuje dwór, pan traci cześć u swoich. Podpisał się po tym np. pan Adamowicz, liczę więc, że odpowie. Szkoda, że go nie ma. Przecież to szef komisji kultury, a nie ma go przy procedowaniu nad tak ważnymi uchwałami polskiego Sejmu. Kolejny cytat (Dzwonek): Naród, który pozwala się otaczać przez osobny, nieposłuszny mu naród, który nie uznaje jego praw, jest narodem niewolników. Oczekuję na odpowiedź pana Adamowicza.
Mówca: Roman Fritz
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zdajemy sobie sprawę, że ta uchwała oczywiście przejdzie i rok 2026 będzie m.in. Rokiem Stanisława Staszica. To będzie dobra okoliczność, aby spopularyzować te wszystkie dzieła, które on napisał, a to są dzieła niezwykle ciekawe, jak ostatnie nasze wystąpienia tutaj, i moje, i pana posła Mateckiego, pokazały. Mogą też być bardzo inspirujące dla polskiej młodzieży, zwłaszcza, że co najmniej 10 liceów w Polsce nosi jego imię. To jest pewnego rodzaju wyróżnienie, ale to jest też zobowiązanie, aby młodzież, która uczęszcza do tych szkół, poznała właśnie dzieła swojego patrona. Ale ponieważ rok 2026 będzie Rokiem Stanisława Staszica w całej Polsce, więc myślę, że uczniowie szkół ponadpodstawowych w całej Polsce poznają dzieła Staszica. (Dzwonek) Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Marek Subocz
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Wspominając Stanisława Staszica, musimy pamiętać o jego słowach: Państwa upadają nie przez napaść sąsiadów, ale przez własne wady i błędy. On poświęcił życie budowaniu Polski oświeconej, sprawiedliwej i użytecznej dla wszystkich obywateli. Tworzył szkoły, uniwersytety, rozwijał przemysł i naukę, a cały swój majątek pozostawił narodowi, chcąc być narodowi użytecznym. Tymczasem dziś widzimy rząd, który marnuje potencjał kraju, niszczy edukację i podporządkowuje państwo partyjnym interesom. Staszic patrzył w przyszłość, ten rząd patrzy, jak utrzymać władzę. Niech słowa Staszica w tym roku i w kolejnych latach wybrzmiewają dzisiejszej koalicji 13 grudnia. Upadek Polski zaczyna się od wewnętrznych zaniedbań. Dziękuję.
Mówca: Bronisław Foltyn (tekst niewygłoszony)
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu Konfederacji nt. poselskiego projektu uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica. Czy Stanisław Staszic zasłużył na to, by zostać wybrany przez Sejm na patrona roku 2026? Odpowiedź nie jest prosta. Stanisława Staszic to wybitny przedstawiciela polskiego oświecenia. Urodził się w 1755 r. w Pile, był człowiekiem wielu talentów - pisarzem, filozofem, geologiem i ministrem stanu. Jego działalność miała ogromny wpływ na rozwój nauki, edukacji oraz przemysłu w Polsce. Dziś powiedzielibyśmy, że był człowiekiem renesansu, w pełnym tego słowa znaczeniu. Jako pionier spółdzielczości rolniczej miał nieoceniony wpływ na rozwój tego rodzaju przedsiębiorczości w Polsce. Jako pierwszy Polak prowadził naukowe badania Tatr. Jego prace geologiczne, takie jak ˝O ziemiorództwie Karpatów˝ i ˝Mapa geologiczna Polski˝, stanowią do dziś fundament polskiej geologii. Stanisław Staszic nie bał się poruszać trudnych tematów. W swoich dziełach, takich jak ˝Przestrogi dla Polski˝ z 1790 r. i ˝O przyczynach szkodliwości żydów i o środkach usposobienia ich, aby się społeczeństwu użytecznymi stali˝ z 1815 r., poruszał tematy, które z dzisiejszego punktu widzenia mogą wydawać się wręcz antysemickie. Staszic był więc także wielkim orędownikiem wolności słowa. Ustanowienie roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica to niezwykle ważna inicjatywa. Przypominać ma współczesnym o jednym z najważniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia, o wielkim patriocie. W 2026 r. przypada 200. rocznica jego śmierci. Jeśli ustanowienie przez Sejm roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica jest jednym ze sposobów na przypomnienie Polakom o dorobku Stanisława Staszica, to warto to zrobić. Klub Konfederacji zagłosuje za przyjęciem poselskiego projektu uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica.
Mówca: Daria Gosek-Popiołek (tekst niewygłoszony)
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Można by powiedzieć, że Stanisław Staszic był człowiekiem i renesansu, i oświecenia, bo zakres jego zainteresowań i skala działalności były naprawdę imponujące. Nie będę zatem szczegółowo streszczać jego dorobku jako naukowca, publicysty i myśliciela, skupię się na Staszicu jako reformatorze społecznym skupionym przede wszystkim na kwestii chłopskiej. Już w wydanych w 1790 r. podczas obrad Sejmu Wielkiego ˝Przestrogach dla Polski˝ Staszic podkreślał, że zniesienie poddaństwa chłopów i ograniczenie pańszczyzny jest jedynym sposobem zbudowania nie tylko nowoczesnego społeczeństwa, ale przede wszystkim nowoczesnej gospodarki opartej na wymianie pieniężnej oraz rozwijającej się dzięki modernizacji rolnictwa. Wśród wielkich posiadaczy ziemskich niewielu było chętnych do eksperymentów, w związku z czym Staszic postanowił sam wcielić swoje pomysły w życie. Zakupił zamieszkane przez ok. 4 tys. osób dobra hrubieszowskie i rozpoczął rewolucyjne zmiany w zarządzaniu majątkiem. W 1816 r. powołał do życia Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, pierwszą na ziemiach polskich spółdzielnię. W dobrach towarzystwa zniesiono pańszczyznę, a członkom wydzierżawiono gospodarstwa rolne, które mogli uprawiać. Ziemia jednak nie należała bezpośrednio do nich, tylko do wspólnoty, stanowiła własność grupową. Ta wspólnotowość była wartością dla Staszica kluczową. Jak pisała Barbara Szacka: ˝Tak zróżnicowaną ekonomicznie społeczność Staszic traktował jako pewien organizm społeczny, wspólnotę, której obowiązkiem jest dbać o poszczególne jednostki wchodzące w jej skład˝. Część zysków towarzystwa przeznaczono na budowę szkoły i szpitala, opłacano nauczycieli i lekarza oraz lekarstwa, a osoby starsze i niezdolne do pracy otrzymywały zapomogę w postaci renty. Najzdolniejszym dzieciom fundowano też stypendia w warszawskiej Szkole Głównej. W towarzystwie funkcjonowała też pierwsza dostępna dla chłopów kasa pożyczkowa, która pozwalała na inwestycje zwiększające wydajność produkcji rolnej. Mimo trudnych warunków zewnętrznych Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie okazało się ogromnym sukcesem społecznym i gospodarczym i przetrwało aż do połowy XX w. Stanisław Staszic rozumiał, że posiadanie wolności osobistej i posiadanie środków do życia muszą być ze sobą ściśle powiązane i taką wizję, wizję mi jako osobie o lewicowych poglądach bliską, realizował w dobrach hrubieszowskich. I ze względu na to, nawet jeżeli pod innymi względami, jeżeli chodzi o poglądy, do Staszica mi daleko, koalicyjny klub Lewicy poprze przedstawiony projekt uchwały.
Mówca: Paulina Matysiak (tekst niewygłoszony)
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

@AKAPIT = Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dziś pochylamy się nad uchwałą w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica. To nie tylko gest pamięci wobec jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia, lecz także zobowiązanie wobec wartości, które niósł jego dorobek. Staszic był człowiekiem niezwykle wszechstronnym: był filozofem, publicystą, przyrodnikiem, a także pionierem polskiej geologii. Jego dzieła, jak ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝ czy ˝Przestrogi dla Polski˝, stanowiły apel o odnowę i naprawę Rzeczypospolitej. To głos, który do dziś brzmi aktualnie, bo i dziś potrzebujemy odwagi w reformowaniu państwa. Ale Staszic był także praktykiem. Z jego inicjatywy powstawały szkoły, instytucje naukowe, huty i kopalnie. Wspierał rozwój przemysłu, tworzył podstawy nowoczesnego szkolnictwa, a poprzez Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie wprowadzał zasady spółdzielczości i sprawiedliwości społecznej. To w jego działalności odnajdujemy pierwowzór tego, co dziś nazywamy gospodarką społeczną. Rok 2026, 200. rocznica śmierci Stanisława Staszica, powinien być okazją do przypomnienia, że patriotyzm nie sprowadza się tylko do słów i symboli, ale to też praca na rzecz dobra wspólnego. Dokładnie tak jak czynił to Staszic. Dlatego Koło Poselskie Razem będzie głosować za przyjęciem tej uchwały. Dziękuję.