Mówca: Patryk Jaki
Data: 2015-09-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoki Sejmie! Temat marnowania żywności to temat wyjątkowo wrażliwy, któremu powinniśmy poświęcić dużo uwagi. Zacznijmy od danych statystycznych. Według badań europejskich study on food z 2011 r. w Polsce rocznie marnuje się - uwaga - 9 tys. t żywności, jeszcze raz to powiem, 9 tys. t żywności. Niestety, Wysoka Izbo, znajdujemy się w gronie państw, które plasują się na czele tego niechlubnego rankingu w Unii Europejskiej, gdzie żywności marnuje się najwięcej. Co niezwykle istotne w dyskusji na ten temat, to fakt, że w Polsce jest wyjątkowa struktura, inna struktura marnowanej żywności niż w pozostałych państwach Unii Europejskiej. Za marnowanie żywności w większości państw Unii Europejskiej odpowiadają gospodarstwa indywidualne, tymczasem u nas, w Rzeczypospolitej Polskiej, za marnowanie żywności w głównej mierze odpowiadają sklepy wielkopowierzchniowe. Niestety, Wysoka Izbo, mimo zmiany prawa dokonanej ponad 2 lata temu, zwalniającej podmioty gospodarcze chcące przekazywać żywność organizacjom charytatywnym z podatku, sytuacja się nie poprawiła, choć hucznie to zapowiadały i o tym zapewniały te najbardziej zainteresowane podmioty. Na to wszystko, Wysoka Izbo, nakładają się inne fakty. Trzeba tu powiedzieć o liczbie osób niedożywionych w Polsce. Mamy na ten temat dane GUS. I tak wedle danych GUS za 2014 r. w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej granicy ubóstwa żyło w Polsce ok. 3 mln osób, a kolejne 6 mln żyje tuż nad tą granicą. Prawie 120 tys. dzieci przychodzi do szkoły głodnych, nie mając wystarczająco dużo energii, by prawidłowo funkcjonować. Jednocześnie aż 170 tys. dzieci cierpi z powodu niedożywienia, co utrudnia im prawidłowy rozwój. Z kolei ponad 260 tys. dzieci zaczyna dzień bez śniadania, czyli są one pozbawione najważniejszego posiłku dnia, który już na samym początku dostarcza energii zapewniającej siłę i umożliwiającej całą aktywność. Dalej, co piąte dziecko jest żywione w sposób nieprawidłowy, co oznacza, że dzieci nie otrzymują wszystkich niezbędnych dla prawidłowego rozwoju składników odżywczych. Dodatkowo ponad 70 tys. dzieci je tylko to, co dostanie w szkole, co oznacza, że dom nie zapewnia im nawet podstawowych produktów żywnościowych. Szkolne programy dożywiania są ich jedyną szansą na posiłek. Dla wielu polskich uczniów jedynym posiłkiem w ciągu dnia jest obiad w szkole. Część dzieci może liczyć na dofinansowanie z gminy, jednak nie wszystkie głodne dzieci mogą je dostać, bo żeby dostać dopłatę do szkolnych obiadów, trzeba spełnić bardzo szczegółowe kryteria wyznaczone przez ośrodki pomocy społecznej. W praktyce jednak, Wysoka Izbo, te kryteria są na tyle sztywne, iż wiele dzieci nie otrzymuje pomocy. Teraz zestawiamy te dwa fakty, to znaczy, z jednej strony tak potężna ilość żywności w Polsce się marnuje, a z drugiej strony mamy tak ogromną liczbę osób potrzebujących, niedożywionych, w tym, co jest największą hańbą Rzeczypospolitej, mówimy o setkach tysięcy polskich dzieci. I pytanie, czy nie można by było tych dwóch faktów połączyć. I po to jest, Wysoka Izbo, ten projekt ustawy, który zobowiąże sklepy wielkopowierzchniowe, sklepy, które notabene, jak państwo wiecie, w większości przypadków nie są polskie, mają, nazwijmy to eufemistycznie, duże problemy z płaceniem podatków w naszym kraju, które ˝wykolegowały˝ te polskie sklepy, jak państwo wiecie, utrzymywane z pokolenia na pokolenie, niektóre nawet przez sto, dwieście lat. To one w mojej ocenie powinny ponosić wyjątkową odpowiedzialność, tym bardziej że obiecywały, iż jeżeli zostaną zwolnione z podatków, to ta sytuacja ulegnie poprawie, wykażą się empatią. Nic takiego nie nastąpiło, według informacji m.in. Banku Żywności okazuje się, że zaledwie dwie sieci wykazały jakiekolwiek zainteresowanie po zmianie przepisów pomocą osobom najuboższym. Jednocześnie, Wysoka Izbo, te rozwiązania, które dzisiaj proponuję, nie generują dużych kosztów, a na pewno poprawią sytuację setek rodzin. Co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Dodatkowo to rozwiązanie będzie budować nową kulturę, nowy zwyczaj przekazywania jedzenia, a w tym zakresie, jak widać, w Polsce mamy jeszcze bardzo wiele do zrobienia. To rozwiązanie, Wysoka Izbo, jest też praktyczne i proste, ponieważ jeżeli dany hipermarket, sklep wielkopowierzchniowy ma jedzenie, które do tej pory wyrzucał do śmietnika, to teraz przekaże je w inne miejsce po prostu - zamiast do śmietnika, w inne miejsce, nawet wykonując dokładnie te same czynności. Jedyna dodatkowa czynność, jaką będzie musiał wykonać, to podpisanie prostej umowy, ale już w sensie technicznym de facto będzie to przerzucanie do drugiego kubła zamiast do innego - przepraszam za takie sformułowanie. Mówimy tutaj też o tym, że w Polsce wiele instytucji dysponuje wystarczającą infrastrukturą, prawie 99% hipermarketów miałoby od razu zapewnioną niezbędną, tak jak wspomniałem, infrastrukturę do rozdawania tego jedzenia organizacjom potrzebującym. Myślę tutaj chociażby o Banku Żywności, który ma przedstawicielstwa w każdej części Polski. Oni są gotowi przyjechać i odebrać to jedzenie, i przekazać je odpowiednim komórkom, te komórki przecież Bank Żywności ma skatalogowane, ma też wykazy osób, które naprawdę potrzebują tego jedzenia, czyli to żadna wielka filozofia. Przykro, że trzeba to robić za pomocą prawa, ale, jak państwo widzicie, Wysoka Izbo, nie mamy chyba wyjścia. Jednocześnie należy stwierdzić, że ten projekt ustawy wypełnia niezwykle istotną lukę w polskim prawie, która w większości legislacji w Europie nie istnieje, mianowicie w Polsce nie ma praktycznie żadnych regulacji przeciwdziałających marnowaniu żywności. I stąd ta propozycja. W większości państw Unii Europejskiej takie regulacje się znajdują. Zmierzając już do końca, Wysoka Izbo, chciałbym zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. Otóż nie musimy tutaj wyważać otwartych drzwi. Podobną ścieżkę przeszło państwo, które znajdowało się, tak jak my, na czele rankingu marnujących żywność, mianowicie Francja. Francja ponad pół roku temu podjęła podobną ustawę, która nakazała sklepom wielkopowierzchniowym przekazywanie niewykorzystywanej żywności organizacjom charytatywnym. Co niezwykle istotne, Wysoka Izbo, przy tym rozwiązaniu udało się również zbudować szeroki kompromis polityczny, bardzo szeroki, w odniesieniu do różnego rodzaju instytucji. I, co również niezwykle istotne, Wysoka Izbo, jeżeli dzisiaj spojrzymy na efekty wprowadzenia tej ustawy, to można powiedzieć, że są piorunujące. Statystyki we Francji pokazują, że ten pomysł się po prostu sprawdził, że więcej osób dojada i że żywność zamiast w śmietnikach ląduje tam, gdzie powinna wylądować. W związku z powyższym, jeżeli dzisiaj słyszę narzekania różnego rodzaju instytucji, nie wiem, prokuratora generalnego, są już głosy koalicji rządowej, które słyszałem, że tam źle, tutaj źle, że tu generalnie dobrze, ale przepis dałoby się zmienić, a więc kiedy słyszę to narzekanie, zastanawiam się, w czym Polska jest gorsza od Francji. Dlaczego we Francji, kiedy widać było cel, można było się dogadać i pomóc wielu dzieciom, wielu rodzinom, które potrzebowały tego jedzenia, a w Polsce jak zwykle szuka się dziury w całym? I pewnie za chwilę, kiedy usłyszę kolejnych mówców, będzie dokładnie tak samo. Tu źle, tam źle - zamiast szukać rozwiązania. Jeżeli zgadzamy się co do tego, że żywność, która w tej chwili idzie na śmieci, mogłaby trafiać do osób potrzebujących, to proszę bardzo, jesteśmy w trakcie pierwszego czytania, zaproponujcie coś innego, ale nie kwestionujcie istoty sprawy, to znaczy celu. Żywność zamiast do śmietnika powinna trafiać do osób potrzebujących. I po to jest ten projekt ustawy. Jeszcze raz podkreślę, że wypełnia on ważną lukę w polskim systemie prawnym. W tej chwili nie ma żadnej ustawy, która przeciwdziałałaby marnowaniu żywności, a jak widać, to jest potrzebne, bo wolny rynek nie zdał w tej sprawie egzaminu, mimo że Wysoka Izba podjęła już działania blisko dwa lata temu. Zwolniliśmy z podatków i co? Dalej mamy taki sam problem. Czytałem nowe dane GUS-u z 2014 r. Dlatego, Wysoka Izbo, jesteśmy zobowiązani, to jest obowiązek polskiego państwa, żeby sprawić, by dzieci w Polsce nie były głodne, żeby sprawić, by żywność się nie marnowała. To jest nasz wielki obowiązek, wielkie zobowiązanie Rzeczypospolitej. I po to jest ten projekt ustawy. Dziękuję.