Mówca: Ireneusz Zyska (tekst niewygłoszony)
Data: 2018-05-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Koła Poselskiego Wolni i Solidarni przedstawiam stanowisko w sprawie sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (druki nr 2480 i 2526). Przedłożony projekt ustawy dotyczy wprowadzenia zmian w czterech ustawach, które w polskim ustawodawstwie są kluczowe z punktu widzenia prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Mowa tu o ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa, ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niedawno uchwalonej ustawie o Sądzie Najwyższym. Zmiany w pierwszych trzech wymienionych ustawach sprowadzają się w zasadzie do nowelizacji procedury mianowania asesorów sądowych. Zgodne z propozycją wnioskodawców asesorów na czas nieokreślony mianuje prezydent RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. W dotychczasowym stanie prawnym kompetencje do mianowania asesorów posiada minister sprawiedliwości. Z uwagi na pozycję ustrojową głowy państwa wnioskodawcy zreformowali procedurę mianowania asesorów również w zakresie możliwości zgłoszenia sprzeciwu przez KRS w stosunku do poszczególnych kandydatów na te stanowiska. Sprzeciw taki będzie możliwy na etapie procedury poprzedzającej akt mianowania dokonywany przez prezydenta, a nie tak jak to było obecnie - już po dokonaniu aktu mianowania przez ministra sprawiedliwości. Zmianę tę należy ocenić pozytywnie, szczególnie mając w pamięci ubiegłoroczne, wyjątkowo szkodliwe dla powołanych asesorów wykorzystanie tego uprawnienia przez Krajową Radę Sądownictwa poprzedniej kadencji. Odnośnie do nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym wnioskodawcy proponują reformę wprowadzonej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. instytucji skargi nadzwyczajnej. Przede wszystkim dokonano zmiany w art. 89 wskazującym przesłanki do złożenia tejże skargi. Zgodnie z zaproponowanym brzmieniem skargę nadzwyczajną będzie można wnieść, gdy jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, czyli naczelną zasadą ustrojową opisaną w art. 2 Konstytucji RP. W dotychczasowym brzmieniu ustawodawca posłużył się przesłanką konieczności zapewnienia praworządności i sprawiedliwości społecznej, która - z czym trudno polemizować - z uwagi na brak ugruntowania w polskiej judykaturze i doktrynie mogłaby spowodować poważne trudności interpretacyjne dla Sądu Najwyższego. Inna istotna zmiana w zakresie skargi nadzwyczajnej dotyczy ograniczenia kręgu podmiotów umocowanych do wniesienia skargi nadzwyczajnej od orzeczeń, które uprawomocniły się przed wejściem w życie omawianego projektu ustawy. Na podstawie dodanego przepisu art. 115 § 1a od tego rodzaju orzeczeń skarga nadzwyczajna będzie przysługiwała wyłącznie prokuratorowi generalnemu oraz rzecznikowi praw obywatelskich. Warto podkreślić, że w pozostałych przypadkach, tj. odnośnie do prawomocnych orzeczeń zapadłych już po wejściu w życie niniejszego projektu, kompetencję do złożenia skargi będą miały tak jak dotychczas również inne organy wymienione w art. 89 § 2 ustawy o SN, tj. prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, rzecznik praw dziecka, rzecznik praw pacjenta, przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, rzecznik finansowy i prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Nowelizacja precyzuje również możliwe rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w sytuacjach, gdy zaskarżone skargą nadzwyczajną orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne, ale nie minęło jeszcze 5 lat od jego uprawomocnienia się, lub gdyby uchylenie orzeczenia naruszałoby międzynarodowe zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej. Zaproponowany projekt nowelizacji ustawy o SN przewiduje również zmiany w zakresie procedury wyrażenia przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zgody na dalsze zajmowanie przez sędziego stanowiska sędziego Sądu Najwyższego po ukończeniu 65. roku życia. Zgodnie z propozycją wnioskodawców przed wyrażeniem zgody w tym zakresie prezydent jest zobowiązany zasięgnąć opinii Krajowej Rady Sądownictwa, która przekazuje tę opinię w terminie 30 dni od dnia wystąpienia przez prezydenta o przedstawienie tej opinii. Sporządzając opinię, Krajowa Rada Sądownictwa bierze pod uwagę te same przesłanki co w analogicznej procedurze dotyczącej sądownictwa powszechnego, tj. interes wymiaru sprawiedliwości lub ważny interes społeczny. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Sumarycznie przedłożony projekt należy ocenić pozytywnie. Wypada wyrazić nadzieję, że przez dłuższy okres nie będą konieczne zmiany w zakresie ustawy o Sądzie Najwyższym. Musimy bowiem wreszcie pozwolić zafunkcjonować tej ustawie, tak aby móc realnie ocenić, czy spełniła ona swoje najistotniejsze założenia i cele. Jeszcze raz pragnę zaznaczyć, że proces zmian w wymiarze sprawiedliwości nie został zakończony. Oprócz zmian, nad którymi pracowaliśmy podczas bieżącego posiedzenia Sejmu, konieczne są zmiany usprawniające procedury, wpływające na szybkość postępowań. Mowa tu w szczególności o procedurze cywilnej, ale również w zakresie spraw z zakresu prawa gospodarczego, prawa pracy czy też procedury karnej. Cieszę się, że w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace w zakresie reformy procedury cywilnej i karnej. Czekamy z niecierpliwością na finalne efekty tych prac w formie gotowych projektów ustaw. Koło Poselskie Wolni i Solidarni poprze przedmiotowy projekt ustawy.