Mówca: Joanna Augustynowska
Data: 2017-02-24 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Inspektorze! Debatujemy dzisiaj na temat sprawozdania z działalności Państwowej Inspekcji Pracy za 2015 r. Od tego czasu wiele się zmieniło, zmienił się przede wszystkim rząd i osoby, które decydują, w którym kierunku idziemy. Po pierwsze, z tego miejsca chcę podziękować wszystkim inspektorom pracy za ich pracę, ponieważ Państwowa Inspekcja Pracy pełni bardzo ważną i potrzebną rolę, wykrywając i przeciwdziałając przypadkom łamania prawa, zagrożeń dla zdrowia i życia pracowników, usprawniając procesy organizacyjne pracy. Dziesiątki tysięcy miejsc pracy zostało dzięki interwencji inspektorów prawidłowo przygotowanych pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy. Kwota wyegzekwowanych zaległych wynagrodzeń tylko w 2015 r. to było ponad 200 mln zł. Płynące ze sprawozdania wnioski wskazują kilka obszarów, które zdaniem inspekcji są najbardziej problematyczne, niestety mam poczucie, że te problemy wciąż są. Po pierwsze, unikanie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, bezprawne nadużywanie umów cywilnoprawnych. Po drugie, nieterminowe wypłacanie wynagrodzeń i innych świadczeń pracowniczych. Po trzecie, nierzetelne rozliczanie czasu pracy. Po czwarte, brak odpowiedniej dbałości o bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W odpowiedzi inspekcja proponuje m.in. zwiększenie uprawnień kontrolnych i egzekucyjnych inspekcji pracy. To zdaniem inspekcji pozwoli wszystkie te problemy rozwiązać. Niestety nie mogę zgodzić się z tym kierunkiem. Wskazane powyżej problemy w wielu miejscach stanowią odzwierciedlenie palących problemów systemowych, ale są to tylko i wyłącznie objawy choroby. Zwiększenie uprawnień kontrolnych inspekcji jest tylko leczeniem objawowym, wątpię zresztą, czy skutecznym. Nasze prawo nie bez przyczyny przewiduje różne formy współpracy. Głównym problemem wcale nie jest występowanie w obrocie umów cywilnoprawnych - oddają one bowiem charakter wielu stosunków, w których ludzie świadczą usługi w momencie, kiedy są one potrzebne, albo oferują rezultat swojej pracy. Umowa o pracę jest zaś właściwą formą dla regularnych, długoterminowych stosunków pracy. Nie możemy zatem z umów cywilnoprawnych w debacie publicznej robić kozła ofiarnego i stanowczo się temu sprzeciwiam. Nie twierdzę jednak, że problem stosowania niewłaściwych umów nie występuje. W takich sytuacjach interwencja Państwowej Inspekcji Pracy jest uzasadniona i potrzebna, ale zastanówmy się, gdzie leży prawdziwa przyczyna tych nieprawidłowości, dlaczego strony wybierają inne formy prawne niż te, które rzeczywiście oddają charakter ich kontraktu. Niezgodne z prawem i istotą stosowanie umów cywilnoprawnych w miejsce umów o pracę jest powodowane, po pierwsze, sztywnością umów o pracę. Nasze prawo pracy jest zupełnie nieprzystosowane do realiów dzisiejszego rynku pracy. Przypomnę, że mówimy tutaj o Kodeksie pracy, który w przypadku większości przepisów, jeśli chodzi o jakąś taką bazę, powstał w 1974 r., który mimo wielu zmian, jakim podlegał od tego czasu, jest kompletnie anachroniczny. Przedsiębiorca jest więc zobowiązany do zawierania umów o pracę na czas nieokreślony nawet w przypadkach prac, które ze swojego charakteru są projektowe, tymczasowe. I podczas gdy wiele europejskich państw wprowadza rozwiązania uelastyczniające rynek pracy, pozwalające sprostać potrzebom współczesnych kierunków rynku pracy, nasz kraj nie robi w tym kierunku nic. Polska wśród krajów OECD pod względem elastyczności rynku pracy znajduje się na 21. miejscu. Elastyczne formy zatrudnienia są coraz bardziej potrzebne, tylko one odzwierciedlają rzeczywisty charakter pracy wielu osób. Wtłaczanie ich na siłę w reżim umowy o pracę jest sztuczne i niekorzystne i dla pracownika, i dla pracodawcy. Kolejnym powodem ucieczki od umów o pracę jest ogromny klin podatkowy. W przypadku wynagrodzeń osób najmniej zarabiających wyższe podatki i składki nakłada tylko siedem państw OECD. Do tego dochodzi nieadekwatna płaca minimalna: wysoka, nieuwzględniająca różnic regionalnych i poziomu wydajności pracy. Jej wysokość często blokuje zatrudnienie osób o najsłabszych kwalifikacjach albo prowokuje do zawarcia umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę, nie dlatego, że pracodawca chce zagrabić większą część tortu, ale po prostu dlatego, że te koszty nadmiernie go obciążają, że musi zapłacić więcej, niż uzyska korzyści z utworzenia tego miejsca pracy. Pokusa, żeby uniknąć tak dużego ryzyka i dużych kosztów i obejść prawo, jest więc olbrzymia i jest kreowana przez sam system. Naszą rolą, a przede wszystkim was, posłowie PiS-u, którzy macie większość w parlamencie, jest kształtowanie instytucji rynku pracy tak, żeby nie zachęcały do kombinowania czy do oszukiwania, czy do obchodzenia prawa. Nie można traktować pracowników i pracodawców jak potencjalnych złodziei. System powinien być tak skonstruowany, żeby to przestrzeganie prawa było łatwe i korzystne. Duże obciążenie administracyjne, wiele biurokratycznych wymogów wobec pracodawcy, dotyczących m.in. kwestii kadrowych, zajmuje wiele czasu i sprawia kłopot zarówno pracodawcom, pracownikom, jak i niejednokrotnie inspektorom kontrolującym dokumentację i prawidłowość administracyjnych procedur przedsiębiorstwa. Jestem przekonana, że uproszczenie procedur pozwoliłoby wszystkim skoncentrować się na tym, co naprawdę jest ważne. W tym zakresie jest przed nami jeszcze bardzo wiele do zrobienia. Jest to ważne zadanie dla nas, posłów, ale wiedza i doświadczenie inspektorów pracy są pod tym względem nie do przecenienia. Chciałabym na koniec jeszcze raz zwrócić się szczególnie do inspektorów pracy. Wasza praca jest naprawdę ważna, ciężka i odpowiedzialna. Dzięki waszej pracy wielokrotnie udało się wyeliminować zagrożenia występujące w miejscach pracy. Statystyki wskazane w sprawozdaniu z pewnością nie ujmują wielu sytuacji, w których interwencja inspektorów pozwoliła zapobiec ludzkim tragediom. Z tego miejsca jeszcze raz bardzo serdecznie wszystkim dziękuję. W nowoczesnym i dobrze zorganizowanym państwie inspektorzy pracy powinni pełnić rolę wyłącznie edukacyjną. Inspektorzy pracy powinni wskazywać i podpowiadać pracodawcom i pracownikom prawidłowy sposób postępowania i organizacji pracy. W końcu wszyscy mamy tutaj wspólny cel: zapewnić bezpieczne i higieniczne warunku pracy, sprzyjające rozwojowi pracowników, pracodawców i przede wszystkim gospodarki. A wracając do sprawozdania, chcę powiedzieć, że klub Nowoczesna oczywiście będzie głosował za przyjęciem tego sprawozdania. Dziękuję pięknie. (Oklaski)