Mówca: Wanda Nowicka
Data: 2015-09-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pani Ministro! W dniu dzisiejszym mam zaszczyt reprezentować wnioskodawców projektu ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności oraz o zmianie niektórych innych ustaw, zawartego w druku sejmowym nr 3853. Chciałabym zwrócić uwagę, że pod projektem ustawy, za co bardzo serdecznie dziękuję, podpisali się przedstawiciele i przedstawicielki kilku klubów i kół, co jednoznacznie wskazuje, że jest to projekt ponadpartyjny. Mam nadzieję, że to też wpłynie na dalsze procedowanie nad nim. Chciałabym również bardzo serdecznie podziękować przedstawicielom i przedstawicielkom banków żywności, którzy siedzą dziś na galerii, dzięki informacji których mogłam przygotować ten projekt. Proszę państwa, powodem przedłożenia tego projektu ustawy był problem podniesiony w raporcie Komisji Europejskiej, opublikowanym w październiku 2010 r., w którym zawarto dane Eurostatu i wprost wskazano, że w Polsce marnuje się 9 mln t żywności rocznie. Podkreślam: 9 mln t żywności. Te dane sytuują Polskę na piątej pozycji państw marnujących żywność wśród krajów Unii Europejskiej. Należy podkreślić, że w krajach zachodnich skala marnowania żywności jest większa wśród konsumentów, natomiast w Polsce dane Eurostatu wskazują na branżę spożywczą jako główne źródło marnowania. Obecnie w Polsce brak jest regulacji w zakresie przeciwdziałania marnowaniu żywności. Brakuje także stałego monitoringu i danych dotyczących marnowania żywności. Sieci handlowe nie raportują do żadnego organu ani nie podają do publicznej wiadomości informacji na temat ilości zutylizowanej żywności oraz żywności przekazywanej na cele charytatywne. Stanowi to ogromną barierę prawną, która nie pozwala podjąć kroków zmierzających do zminimalizowania marnowania żywności w Polsce. Jednocześnie warto zaznaczyć, że zjawisko marnowania żywności wpływa negatywnie na kilka istotnych kwestii. Przede wszystkim zwiększa ono ilość śmieci. Ponadto ma negatywny wpływ na klimat, gdyż energochłonna produkcja żywności, a tym bardziej jej marnowanie, przyspiesza zmiany klimatyczne. Metan pochodzący z gnijącej żywności jest dużo groźniejszym gazem niż dwutlenek węgla. Marnowanie żywności to również marnowanie wody i energii. Jak wcześniej zaznaczyłam, jedną z podstawowych przyczyn marnowania żywności jest utylizacja żywności na masową skalę przez producentów i dystrybutorów żywności. Dlatego też proponowane przez wnioskodawców zmiany kierowane są właśnie do tych podmiotów. Celem projektowanych zmian jest zachęcenie - podkreślam: ustawa nie nakłada obowiązku - dystrybutorów żywności do skorzystania z mechanizmu zwolnień podatkowych w zakresie przeciwdziałania marnowaniu żywności. Projekt ustawy otwiera przedsiębiorcom prowadzącym sprzedaż żywności na powierzchni powyżej 250 m 2 - mamy tu na myśli markety lub hipermarkety, w których sprzedaż środków spożywczych przekracza 50% obrotu w stosunku do wszystkich towarów - możliwość podjęcia działań zmierzających do zapobiegania marnowaniu jedzenia i pokazuje mechanizm przekazywania nieodpłatnie niesprzedanych produktów, z zastosowaniem ulg podatkowych w tym zakresie. Ponadto ustawa wprowadza obowiązek corocznego raportowania przez te podmioty danych o ilości i wartości przekazywanej żywności na cele działalności charytatywnej do ministra gospodarki. Beneficjentami są organizacje pożytku publicznego prowadzące szeroko pojętą działalność w zakresie pomocy społecznej i działalności charytatywnej. Produkty z bliską datą minimalnej trwałości do spożycia lub terminem przydatności do spożycia, które w obecnym stanie rzeczy zostałyby zlikwidowane lub zutylizowane, będą w większym zakresie trafiały do organizacji charytatywnych. Projektowana ustawa wprowadza proponowany sposób przekazywania żywności na cele charytatywne poprzez zawieranie umów, określając jednocześnie konieczny zakres materii, która winna pozostać uregulowana przez strony, zgodnie z zasadą swobody umów. Należy zwrócić uwagę, że zawarcie umowy nie jest obligatoryjne. Sprzedawcy żywności mogą zrezygnować z jej zawarcia m.in. w przypadku, gdy nie mają faktycznej możliwości realizacji dostaw przed upływem terminu przydatności do spożycia, np. z uwagi na brak działania organizacji pożytku publicznego na określonym obszarze terytorialnym, bądź w przypadku odmowy zawarcia umowy przez organizację pożytku publicznego. Jednym z istotniejszych rozwiązań przyjętych w projekcie ustawy jest nowelizacja przepisu art. 52 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, który przewiduje zakaz obecności na rynku żywności po upływie zarówno daty minimalnej trwałości, jak i terminu przydatności do spożycia, co jest równoznaczne z zakazem wprowadzania na rynek i obecności w obrocie żywności po upływie daty minimalnej trwałości i terminu przydatności do spożycia. Dotyczy to także dystrybucji żywności przez organizacje pożytku publicznego na cele charytatywne. Warto podkreślić, że data minimalnej trwałości nie musi automatycznie przesądzać o kwalifikacji danego środka spożywczego jako niebezpiecznego i jego faktycznej zdatności do spożycia. Należy ją postrzegać więc jedynie jako datę, do której producent gwarantuje wyjściową jakość produktu. Przewidziana w ustawie możliwość pozostawiania w obrocie środków spożywczych po upływie daty minimalnej trwałości może więc mieć kluczowe znaczenie w kontekście przeciwdziałania marnowaniu żywności. Pozwala na dalszą dystrybucję środków spożywczych, które nie wyglądają już tak dobrze, jak w dniu dostawy do sklepu, ale nie różnią się wartościami odżywczymi, smakiem i zdatnością do spożycia. Projekt ustawy wprowadza odpowiedzialność przedsiębiorców, którzy nie wypełnią obowiązku raportowania w zakresie przekazywania żywności na cele charytatywne. Sankcja za niezłożenie raportu odnosić się będzie również do organizacji pożytku publicznego. Za zaniechanie złożenia raportu w terminie będzie wyznaczana kara administracyjna, kara grzywny. Organem właściwym będzie właściwy wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej. Do pozytywnych skutków wprowadzenia niniejszej ustawy w życie należy zaliczyć poprawę sytuacji bytowej i finansowej osób najuboższych. Dodatkowo zmiany pozytywnie mogą ograniczyć skalę ubóstwa w Polsce. W 2014 r. w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej granicy ubóstwa skrajnego, to jest poniżej minimum egzystencji, czyli 540 zł na osobę dochodu miesięcznego, żyło około 2,8 mln osób, natomiast w gospodarstwach domowych poniżej granicy ubóstwa relatywnego, to jest 713 zł na osobę dochodu miesięcznego - około 6,2 mln osób. Z drugiej zaś strony proponowana zmiana korzystnie wpłynie na ograniczenie utylizacji żywności. Przedmiotowy projekt ustawy nie pociąga skutków finansowych dla budżetu państwa ani jednostek samorządu terytorialnego. W związku z powyższym, z uwagi na pozytywny wpływ proponowanego rozwiązania na dobro wspólne, mam nadzieję, że Sejm postanowi pracować nad tą ustawą i skieruje ją do komisji ochrony środowiska. Dziękuję bardzo.