Mówca: Michał Dworczyk
Data: 2016-11-03 (Sejm RP, kadencja 8)

Teraz jako poseł sprawozdawca, tak jest. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pierwsze pytanie zadała pani poseł Fabisiak: Czy Polacy z całego świata, jeśli pomagali Polakom na Wschodzie, mogą być odznaczeni? Oczywiście w ustawie nie ma ograniczenia dotyczącego obywatelstwa, nie ma enumeratywnie wymienionych krajów, których obywatele mogą być odznaczani, więc odpowiedź jest twierdząca - tak. Po drugie, czy wejście w życie nie jest zbyt szybkie, czy rozporządzenie zostanie przygotowane? W jednej z poprawek, które przekazałem panu marszałkowi, znajduje się termin, który został ustalony z Kancelarią Prezydenta RP w taki sposób, żeby nie tylko rozporządzenie zostało przygotowane, ale również żeby odznaczenia były wykonane, tak aby można było zaraz po wejściu w życie ustawy te odznaczenia przyznać. Pani poseł Zwiercan zadała pytanie właściwie do Ministerstwa Finansów. To jest oczywiście pytanie do ministerstwa, natomiast ja mogę powiedzieć tylko tyle, że sama ustawa nie przewiduje żadnej gratyfikacji dla osób, które zostały odznaczone, ale również nie wyklucza. W związku z tym, jak sądzę, można byłoby wprowadzić taką praktykę, że odznaczane osoby będą mogły oczekiwać jakiegoś wsparcia ze strony np. placówek konsularnych RP. Pan poseł Ziemniak pytał o sposoby weryfikacji. Inicjatywę przyznawania tych odznaczeń ma Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które musi zasięgnąć opinii IPN. Instytut Pamięci Narodowej współpracuje ze swoimi odpowiednikami praktycznie we wszystkich krajach byłego Związku Sowieckiego. Instytut Pamięci Narodowej może też wykorzystywać relacje świadków, oświadczenia osób, które same widziały pewne sytuacje bądź wiedzą o nich z relacji i mogą je opisać. Chodzi o sytuacje, które by uprawniały do tego, aby wystąpić o odznaczenie dla danej osoby. A więc to zależy tak naprawdę od sprawności i zaangażowania Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Instytutu Pamięci Narodowej. Spektrum poszukiwań takich osób, które mogą być odznaczane, jest naprawdę bardzo duże. Wierzę, że ruszy kilka programów badawczych na temat osób ratujących Polaków czy to w Rosji sowieckiej, czy to na Ukrainie w czasie ludobójstwa, czy po prostu na terenie Kresów I i II Rzeczypospolitej. Dzięki temu katalog tych osób będzie się stale poszerzał. Tu przechodzę do pytania posła Pyzika, ile osób może otrzymać takie odznaczenie. W moim przekonaniu jest to pewna zaszłość i pewien wstyd państwa polskiego, że nigdy nie badaliśmy tych dramatycznych wydarzeń sprzed kilkudziesięciu lat. Tak naprawdę nie wiemy precyzyjnie, ilu Polaków było poddanych represjom w tamtym okresie na Kresach I i II Rzeczypospolitej, a tym bardziej nie wiemy, ilu z nich otrzymało pomoc. Tak jak powiedziałem, jestem już po rozmowach z IPN i z ministerstwem kultury. Wiem, że od przyszłego roku takie badania ruszą na Ukrainie. Myślę, że w innych krajach byłego Związku Sowieckiego również. W tej chwili mogę pana posła zachęcić do zapoznania się z publikacją Instytutu Pamięci Narodowej sprzed kilku lat na temat Ukraińców ratujących Polaków w latach 1943-1945. Tam jest ponad kilkaset nazwisk takich sprawiedliwych Ukraińców, którzy uratowali życie swoich polskich sąsiadów. Pan poseł Baszko pytał o to, czy można przyznać takie odznaczenie jakiejś miejscowości. O ile wiem, taka praktyka występowała w przypadku Orderu Wojennego Virtuti Militari, ale to jest chyba jedyne odznaczenie, które mogło być nadawane czy to miejscowości, czy to oddziałowi wojskowemu. Ustawa niestety nie przewiduje w obecnym kształcie takiej praktyki. Bardzo dziękuję.