Mówca: Ewa Szymańska
Data: 2023-07-12 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Państwo Ministrowie! Wysoki Sejmie! Przypadł mi w udziale zaszczyt zaprezentowania stanowiska Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość w sprawie przedstawionej przez Komisję Finansów Publicznych informacji o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2022 r. przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego. Moje wystąpienie będzie nudne w porównaniu z tym, co tu było mówione, ale może wpłynie to na uspokojenie debaty. W roku 2022 Skarb Państwa w oparciu o obowiązujące przepisy prawa udzielił gwarancji na łączną kwotę 82 030 mln zł. W porównaniu z rokiem 2021 tych poręczeń przybyło, co ma związek z niezwykle trudną sytuacją w związku z na szczęście zakończoną już pandemią COVID-19 oraz wojną na Ukrainie i związanymi z nią konsekwencjami takimi jak kryzys energetyczny, napływ uchodźców, zbrojenia. W ramach wymienionej kwoty udzielone zostały przez Skarb Państwa następujące gwarancje: w oparciu o przepisy ustawy z 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne udzielono siedem gwarancji na łączną kwotę 10 734 mln zł... (Poseł Marek Sowa: A gdzie Korea?) ...podstawie ustawy z 2020 r. dotyczącej zmiany przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 gwarancjami Skarbu Państwa objęto zobowiązania Banku Gospodarstwa Krajowego wynikające z obligacji wyemitowanych na rzecz Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 na sumę 10 090 mln zł, na podstawie ustawy z 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z wojną - na 8 643 mln zł, na podstawie przepisów ustawy o ochronie odbiorców paliw gazowych - na 15 mld zł, na podstawie ustawy o obronie ojczyzny - na 24 934 mln zł oraz w związku z sytuacją na rynku paliw na podstawie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła - na łączną kwotę 9630 mln zł. Na dzień 31 grudnia 2022 r. stan potencjalnych niewymagalnych zobowiązań Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji wynosił łącznie 432 796 mln zł i w stosunku do roku 2021 wzrósł o 21,5%, co jest zrozumiałe ze względu na nowe tytuły gwarancji i poręczeń związane z wybuchem wojny na Ukrainie, ustawą o obronie ojczyzny, kryzysem paliwowym i energetycznym. W roku 2022, podobnie jak w poprzednim, Skarb Państwa nie poniósł wydatków na spłatę gwarantowanych i poręczonych zobowiązań. Relacja potencjalnych zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa według stanu na dzień 31.... do produktu krajowego brutto za 2022 r. wyniosła 14,1% - w roku 2021 było to 13,6% - a więc nieznacznie wzrosła. Należności z tytułu udzielonych gwarancji i poręczeń na koniec roku 2022 wyniosły ok. 29 mln zł. W porównaniu ze stanem na koniec grudnia roku poprzedniego wzrosły o 1,7%, czyli o 298 tys. zł. Podjęte działania windykacyjne spowodowały zwrot wierzytelności i uzyskanie dochodu w wysokości ok. 8 tys. zł. Trzeba zaznaczyć, że udzielanie poręczeń i gwarancji to podejmowanie ryzyka finansowego - ryzyka dotyczącego w przeważającej mierze przyszłych okresów. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej nie wolno zaciągać pożyczek i udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w wyniku których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto. W związku z tym szczególne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa finansów publicznych ma kontrola narastania zobowiązań z tego tytułu. Stąd w ustawie o gwarancjach i poręczeniach zobowiązano Radę Ministrów do corocznego przedstawiania Sejmowi sprawozdania zawierającego informację o gwarancjach udzielonych przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne i takie podmioty, jak m.in. Bank Gospodarstwa Krajowego czy Fundusz Gwarancji Płynnościowych i Fundusz Gwarancji Kryzysowych, a także informację o liczbie i wartości akcji i udziałów stanowiących zasób majątkowy przeznaczony na zaspokojenie roszczeń z tytułu udzielonych przez Skarb Państwa gwarancji i poręczeń oraz o wykorzystaniu środków gromadzonych na rachunku rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych Skarbu Państwa w Banku Gospodarstwa Krajowego. Również ustawa o finansach publicznych nakłada obowiązki wynikające z udzielania poręczeń i gwarancji. Chodzi tu o podawanie do publicznej wiadomości, w formie obwieszczenia, wykazu udzielonych gwarancji i poręczeń, ze wskazaniem podmiotów, których dotyczą, ogłaszanie kwot i relacji do PKB niewymagalnych zobowiązań z tytułu udzielonych przez Skarb Państwa poręczeń i gwarancji, a także niewymagalnych zobowiązań z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez jednostki sektora finansów publicznych. Szczegóły dotyczące podmiotów, którym Skarb Państwa udzielił gwarancji i poręczeń, i tego, na jakie cele, znajdują się w omawianej informacji, którą można odszukać na stronie sejmowej - jest to druk nr 3289 - więc nie będę ich przytaczać. Dopowiem tylko, że corocznie w ustawie budżetowej określana jest kwota limitu, powyżej którego gwarancje i poręczenia Skarbu Państwa nie mogą być udzielane. Limit ten wynika z ustawy o poręczeniach i gwarancjach, a więc nie obejmuje gwarancji i poręczeń związanych z pandemią, wojną czy kryzysem energetycznym. Na rok 2022 ustalono wysokość tego limitu na kwotę 200 mld zł, natomiast Skarb Państwa udzielił gwarancji na kwotę 10 734 mln zł, co stanowi 5,37% kwoty limitu zaplanowanego na 2022 r. W roku poprzednim, tj. 2021 r., wykorzystanie kwoty w ramach zaplanowanego limitu było niższe, wynosiło 0,56%. Od udzielonej gwarancji Skarbu Państwa wniesione zostały opłaty prowizyjne wynikające z obowiązujących przepisów w łącznej kwocie 97 346 tys. zł. Środki te gromadzone są na rachunku rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych, podobnie jak przychody ze sprzedaży akcji i udziałów składających się na zasób majątkowy i odsetki z tytułu oprocentowania środków zgromadzonych na tym rachunku. Mogą być one przeznaczane na wykonywanie zobowiązań z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa, pokrycie kosztów wierzytelności Skarbu Państwa wynikających z umów poręczeń i gwarancji czy finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa oraz zarządzanie długiem Skarbu Państwa. Z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji Skarb Państwa w 2022 r. nie wydatkował środków na spłatę poręczonych i gwarantowanych zobowiązań. W związku z tym całość środków z rachunku rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych w 2022 r. w kwocie 97 346 tys. zł przeznaczono, podobnie jak w latach poprzednich, na finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa. W ciągu 9 lat z tego rachunku wydatkowano na ten cel 1339 mln zł. Jak już mówiłam, udzielanie poręczeń i gwarancji to ryzyko finansowe. W 2022 r. nastąpił wzrost potencjalnych zobowiązań z tego tytułu, co spowodowało nieznaczny wzrost ryzyka. Łączny długoterminowy współczynnik ryzyka dla całego portfela wzrósł z 1,9% w roku 2021 do 2,8% w roku 2022. Podkreślam, że wzrost potencjalnych zobowiązań z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji to skutek wojny na Ukrainie i związanych z nią kryzysów. Szanowny Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość rekomenduję przyjęcie przez Sejm informacji o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2022 r. przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego z druku nr 3289. Dziękuję. (Oklaski)