Mówca: Joanna Bobowska
Data: 2015-05-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Komisji Polityki Społecznej i Rodziny wobec przedstawionej przez prezesa Rady Ministrów informacji o funkcjonowaniu centrów i klubów integracji społecznej w latach 2012-2013. We wspomnianych instytucjach udziela się wsparcia osobom bez pracy, edukuje się je i przekazuje się im doświadczenia dotyczące poruszania się na otwartym rynku pracy, doświadczenia w funkcjonowaniu podmiotów ekonomii społecznej. Uczestnicy zajęć nabywają umiejętności praktyczne, zawodowe oraz włączają się aktywnie w życie społeczne. Większa pewność siebie, wzrost poczucia wartości, optymistyczne spojrzenie w przyszłość, odkrycie nowych cech u siebie, samodzielność, lepsza komunikacja z innymi osobami - to odpowiedzi osób, które wzięły udział w zajęciach reintegracji społecznej i zawodowej, bowiem głównym celem jest właśnie ta reintegracja społeczno-zawodowa, czyli zespół takich działań, które pomogą ludziom poznać siebie, swoje możliwości w odniesieniu do propozycji rynku pracy oraz nabrać przekonania, że dysponują odpowiednimi umiejętnościami, aby podjąć pracę. Prowadzone są w tych instytucjach takie zajęcia jak szkolenia zawodowe, praktyki i staże zawodowe, zajęcia z zakresu prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej lub działania w spółdzielni socjalnej. Obszerna informacja przedstawiona przez prezesa Rady Ministrów zgodnie z ustawą o zatrudnieniu socjalnym została rozpatrzona na posiedzeniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny 9 kwietnia tego roku. Zawiera ona dane dotyczące liczby placówek, rodzaju usług przez nie oferowanych oraz efektów działania. Przedstawiono w niej badania zarówno ilościowe, jak i jakościowe. Dane statystyczne z ostatnich dwóch lat zgromadzono na podstawie art. 5 ustawy o zatrudnieniu socjalnym, a pochodzą one od przedstawicieli centrów i klubów integracji społecznej oraz samorządów terytorialnych różnego szczebla. Przedstawiono również opinię Konwentu Centrów i Klubów Integracji Społecznej. Pani minister dość szczegółowo przedstawiła dane dotyczące liczby centrów i klubów integracji społecznej i liczby uczestników, więc ten element pominę. Pozytywne rezultaty uczestnictwa w klubach i centrach integracji społecznej wskazują na pewno na potrzebę rozwoju zatrudnienia socjalnego. Należy się zastanowić, na ile poszczególne ogniwa wsparcia zatrudnienia osób bezrobotnych, tj. instytucje prozatrudnieniowe, agencje pracy, urzędy pracy, podmioty ekonomii społecznej, ośrodki pomocy społecznej, są zaangażowane w osiągnięcie wspólnego celu, jakim jest aktywność zawodowa osób bezrobotnych, na ile urzędy pracy współpracują z centrami oraz klubami integracji społecznej, a tym samym zwiększają szanse zatrudnienia osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem. Rozważmy też, na ile w ustawie o promocji zatrudnienia określono rolę firm szkoleniowych, organizacji pozarządowych - rola KIS-ów i CIS-ów nie jest do końca jasna. Brakuje w tej ustawie konkretnych przepisów wskazujących narzędzia, którymi dysponują kluby i centra integracji społecznej. Warto podkreślić, że w 2013 r. odsetek uczestników centrów integracji społecznej, którzy uzyskali pomoc i wsparcie kadry centrów w przygotowaniu tworzenia własnych miejsc pracy, samodzielnej działalności gospodarczej lub w zakresie udziału w spółdzielczości socjalnej, w stosunku do grupy uczestników ogółem zbliżył się do poziomu 50%, czyli to są rzeczywiście dobre osiągnięcia. Jest to też wyraz ścisłej współpracy centrów integracji społecznej z podmiotami ekonomii społecznej, a także z urzędami pracy w promowaniu form samozatrudnienia. W 2013 r. w grupie osób kończących z pozytywnym skutkiem zajęcia, liczącej ponad 3 tys. osób, wskaźnik usamodzielnienia ekonomicznego wyniósł ponad 40%, co oznacza poprawę w stosunku do roku poprzedniego. Tendencja, jeśli chodzi o liczbę osób usamodzielnionych ekonomicznie, jest w zasadzie rosnąca. Był okresowy spadek w latach 2011-2012. Myślę, że ten wzrost jest generalnie bardzo pozytywną tendencją. W 2013 r., po zakończeniu zajęć w klubach integracji społecznej, zatrudnienie zgodnie z dwoma wskazywanymi ścieżkami zatrudnienia podjęło ponad 3 tys. osób, czyli 44% osób, które były skierowane na zajęcia integracji zawodowej, i 24% osób, które były uczestnikami zajęć reintegracji społecznej i zawodowej. Stąd wniosek, że dostarczona przez centra i kluby integracji społecznej pomoc w ramach świadczonych usług jest wystarczającym sposobem na uzyskanie przez osoby kończące zajęcia ponownego zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Kolejny problem polega na upowszechnieniu współpracy z samorządami terytorialnymi. W ciągu ośmiu lat zaobserwowano tendencję do zakładania centrów integracji społecznej, jak również do wyrównywania się liczby inicjatyw samorządu terytorialnego i działań organizacji pozarządowych. Niemniej jednak ciągle liczba samorządów, które troszczą się o zatrudnienie socjalne, nie jest zadowalająca. Pytanie, czy jest to związane z niską świadomością włodarzy na temat tego, jakie korzyści wynikają z udziału bezrobotnych w CIS-ach i KIS-ach, czy może bariera tkwi w finansach. W ciągu ostatnich dwóch lat wiele jednostek organizacyjnych zatrudnienia socjalnego powstało w małych miejscowościach. Wynikało to z potrzeby poszukiwania i zorganizowania dla ich mieszkańców nowych form aktywizacji społecznej i zawodowej oraz wzmocnienia ich kwalifikacji zawodowych pozwalających uzyskać zatrudnienie. Z drugiej strony analiza trendu zatrudnienia w CIS-ach w latach 2008-2013 wskazuje, że po 2011 r. zmniejszył się stan liczebny załóg, co spowodowane było m.in. zakończeniem w wielu jednostkach projektów Europejskiego Funduszu Społecznego. Trudno jest także wielu jednostkom organizacyjnym utrzymać stan zatrudnienia zgodny z wymogami ustawy o zatrudnieniu socjalnym, nie zmieniła się bowiem od wielu lat tendencja w pozyskiwaniu środków finansowych ze źródeł krajowych. Mam na myśli dotacje z samorządów gmin. Problem niestabilnych źródeł finansowania z pewnością wpływa na bieżącą działalność centrów i klubów integracji społecznej, istnieje bowiem pewien dualizm, polegający na tym, że mocodawcami tych instytucji są służby wojewódzkie, natomiast za finansowanie odpowiadają w dużej części służby marszałkowskie i niższych samorządów. Czy taki podział sprzyja rozwojowi instytucji, czy powoduje dyskontynuację finansowania i gorsze działanie CIS-ów i KIS-ów? W badaniach zawartych w informacji wskazano dwa problemy: kwestię przyrzeczeń finansowych w momencie składania wniosków o nadanie statusu oraz problem fakultatywności przyznawania przez marszałka województwa środków finansowych na pierwsze wyposażenie oraz pierwsze trzy miesiące funkcjonowania nowego centrum integracji społecznej. Działające w 2013 r. centra integracji społecznej osiągnęły łączny przychód w wysokości ogółem ponad 87 mln zł, który był najwyższy w okresie od roku 2008. Centra integracji społecznej zwiększyły przychody z własnej działalności. Ich udział w strukturze źródeł przychodów wzrósł w 2013 r. do 18%. W 2012 r. działalność klubów integracji społecznej kosztowała łącznie 61 mln zł, w tym z Europejskiego Funduszu Społecznego pochodziło ponad 50 mln zł, zaś w roku następnym było to mniej, 39 mln zł. W tym przypadku wskazano na ograniczenia ze względu na zmniejszenie się środków w EFS. Z wniosków opartych o zawarte w informacji badania ankietowe należy podkreślić potrzebę rozwijania i tworzenia podmiotów zatrudnienia socjalnego najlepiej w każdej gminie, zachęcanie samorządu terytorialnego do tworzenia podmiotów zatrudnienia socjalnego. Należy upowszechniać w społeczeństwie tę formę działania przez polecanie usług reintegracji społecznej i zawodowej znajomym, członkom rodzin, wszystkim osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Forma zatrudnienia socjalnego, której dowodem rozwoju w minionych latach są pozytywne wyniki w postaci zatrudnienia osób bezrobotnych, z pewnością wpisuje się w działania przewidziane w ˝Krajowym programie rozwoju ekonomii społecznej˝. W przyjętym w roku ubiegłym przez Radę Ministrów programie określono kluczowe kierunki interwencji publicznej, mające służyć kształtowaniu jak najlepszych warunków do rozwoju ekonomii społecznej i przedsiębiorstw społecznych w Europie. Mając na uwadze wsparcie osób pozostających bez pracy, ich usamodzielnienie się ekonomiczne oraz tworzenie podmiotów zapewniających miejsca pracy, szczególnie istotne dla niszowych branż rozwoju lokalnego, takich jak usługi opiekuńcze, społeczne, upowszechnianie kultury, perspektywą z pewnością jest możliwość dofinansowania inicjatyw podmiotów ekonomii społecznej w ramach funduszy Unii Europejskiej. Dlatego konieczne się wydaje przyjęcie ustawy o przedsiębiorczości społecznej i wspieraniu ekonomii społecznej, co - mamy nadzieję - stanie się faktem w tej kadencji. Pożyteczna działalność klubów i centrów integracji społecznej jest jednym z ogniw tej aktywności, a stworzone instytucje posiadają ogromne doświadczenie i znajomość problemów ludzi ogarniętych deficytem rynku pracy, te instytucje mają również narzędzia gwarantujące zmianę negatywnych postaw osób bezrobotnych. Z uwagi na powyższe rekomenduję zgodnie z wolą wyrażoną na posiedzeniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny przyjęcie niniejszej informacji rządu. Dziękuję bardzo.