Mówca: Dorota Łoboda
Data: 2026-05-27 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Pani Ministro! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Spór o prawa i obowiązki uczniowskie jest chyba tak stary, jak stara jest szkoła. Do tej pory rozmawialiśmy głównie o egzekwowaniu obowiązków, a od egzekwowania ich uzależnialiśmy ewentualne prawa, które mają uczennice i uczniowie. Tak jak powiedziała sprawozdawczyni komisji, ten projekt przywraca równowagę pomiędzy obowiązkami i prawami. Nikt z nas, którzy mają do czynienia ze szkołą, nie zaprzeczy, że rozmaite konflikty pojawiają się w łonie szkoły. Są konflikty, w przypadku których potrzeba dobrych rozwiązań, czasem potrzebny jest mediator, a także takie, w przypadku których pozycja nauczycielki czy nauczyciela jest dużo silniejsza niż pozycja ucznia czy uczennicy. Do tego, aby rozwiązywać te spory, pokazywać, gdzie są obowiązki, a gdzie prawa, przyda się instytucja rzecznika praw ucznia. W niektórych samorządach takie instytucje już funkcjonują, choć są nieumocowane w prawie oświatowym. W bardzo wielu szkołach same społeczności szkolne powołują rzeczników właśnie po to, żeby radzić sobie z sytuacjami konfliktowymi. Nie po to, żeby je zaostrzać i eskalować emocje, ale po to, żeby skutecznie je rozwiązywać, z poszanowaniem prawa osób, które uczą się w szkole. To nie oznacza, że nauczycielki czy nauczyciele tracą swoje prawa. To oznacza, że uczniowie je zyskują i zyskują sprzymierzeńców, którzy będą stali po ich stronie. Szkoła to nie tylko przekazywanie wiedzy, ale również kształtowanie postaw. Ostatnie lata pokazują, że uczennice i uczniowie są coraz bardziej świadomi swoich praw, że młode osoby angażują się w życie społeczne, lokalne oraz obywatelskie. To od tych młodych osób wpłynęła inicjatywa i prośba o powołanie rzeczników praw ucznia, a ta ustawa właśnie wychodzi im naprzeciw. Powołując rzeczników na poziomie szkół, województw i na poziomie centralnym, odpowiadamy na te potrzeby. Tak jak powiedziała pani przewodnicząca Szumilas, ta ustawa była szeroko konsultowana również ze środowiskiem nauczycielskim. Powiem też państwu, że nasze doświadczenie pokazuje, że te szkoły, w których funkcjonują rzecznicy, są bardzo z tego zadowolone. Samorządy, w których rzecznicy już dawno zostali powołani, nie sygnalizują, że wiąże się to z jakąś szczególną opresją dla nauczycielek i nauczycieli. Ba, sami nauczyciele i nauczycielki, którzy na początku byli sceptyczni wobec tych rozwiązań, w tych samorządach, w których rzecznicy są powołani, bardzo sobie tę instytucję chwalą. Dlatego Koalicja Obywatelska z całą mocą popiera ten projekt, choć będziemy zgłaszać kilka poprawek, które są również efektem współpracy i konsultacji ze stroną społeczną. Szkolnych rzeczników praw uczniowskich, którzy budzili w toku prac kontrowersje, będziemy wprowadzać dopiero od 2028 r. Również powoływanie rad szkół w szkołach niepublicznych pozostawiamy tak, jak to było do tej pory w obowiązującym prawie. To nie jest ustawa, która jest przeciwko komukolwiek, która jest przeciwko nauczycielkom i nauczycielom. To jest ustawa, która pokazuje, że w środowisku szkolnym funkcjonują zarówno nauczycielki i nauczyciele, uczennice i uczniowie, jak i rodzice oraz że każda z tych osób tworzy wspólnotę, która może harmonijnie funkcjonować przy poszanowaniu praw wszystkich. Jeśli chodzi o prawa uczniowskie, to mówimy o nich dużo właśnie dlatego, że zdarzają się takie sytuacje, gdzie one są łamane. Potrzebne jest takie miejsce, w którym zarówno one, jak i obowiązki zostaną skatalogowane. Takim miejscem jest właśnie ta ustawa, dlatego klub Koalicji Obywatelskiej w pełni popiera rządowy projekt ustawy i będzie głosować za. Panie marszałku, w imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej składam poprawki.