Mówca: Sprawozdawca Andrzej Czerwiński
Data: 2015-01-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Przystępujemy do dalszego procedowania, a w zasadzie do finału prac nad bardzo ważną ustawą o odnawialnych źródłach energii. Dlaczego mówię, że jest ona bardzo ważna? Ponieważ jest oczekiwana przez wiele środowisk: przez inwestorów, którzy chcą zainwestować w nowoczesną, dobrą sferę życia gospodarczego, przez środowisko ludzi, mieszkańców, obywateli, którzy chcieliby oddychać czystym powietrzem i żyć w klimacie zrównoważonego rozwoju, który łączy nowe, trwałe miejsca pracy z ochroną klimatu, jak również przez ludzi korzystających z funduszy publicznych, ponieważ koszty systemów wsparcia, bez względu na to, kto czego nie wymyśli, musi ponieść bezpośrednio rynek. Chodzi tu o płatność zawartą w rachunkach za energię lub dotacje, na które oczywiście zbiera się przez system podatkowy. Mamy też takie oczekiwania, aby ustawa, nad którą w tej chwili pracujemy, miała charakter rozwojowy, jeśli chodzi o nowe technologie, innowacyjność, o to, żeby nasza gospodarka była konkurencyjna w odniesieniu do tej światowej. Pan minister Pietrewicz, prezentując projekt rządowy, przedstawił główne punkty założeń tego projektu. Dzisiaj w imieniu komisji przedstawiam sprawozdanie, które w kilku punktach poprawia czy zmienia założenia rządowe. Jeżeli chodzi o pryncypia, jesteśmy zgodni, iż metoda, którą stosujemy, powinna się przyczynić do tego, żeby te cele, o których wspomniałem na początku, były w miarę zadowalające każde ze środowisk. Dlaczego w ogóle mówimy o wsparciu OZE? Odpowiedź na to pytanie jest prosta. Produkowanie energii obciążone dodatkowymi warunkami jest droższe niż pozyskiwanie jej w konwencjonalny sposób. Gdybyśmy nie tworzyli warunków do wsparcia, instalacje, które produkują energię z odnawialnych źródeł, nie wytrzymałyby konkurencji z konwencjonalnymi instalacjami, czasem trucicielami. Tak więc jeśli mówimy o wsparciu, to jest to odpowiedź na pytanie, dlaczego ta kwestia nie budziła kontrowersji podczas prac komisji. Jeśli zapytamy, jaka jest recepta na stabilną energię w naszym kraju, to tu już nie ma zgodności. Od jednych grup społeczno-politycznych możemy bowiem usłyszeć, że receptę na stabilność pozyskiwania energii w Polsce stanowi wielkie wsparcie OZE. Słyszymy nawet dzisiaj, słyszeliśmy wczoraj i pewnie jeszcze długo będziemy słyszeć, zwłaszcza w naszym kraju, iż sposobem na stabilność energetyki w naszym kraju jest węgiel. Z kolei inni mówią, że węgiel prowadzi do zanieczyszczeń środowiska, że to jest przeżytek itd. A więc w tych ramach mieliśmy wypracować takie rozwiązanie, które specyficzny klimat Polski i polskie warunki przełożyłoby na te zobowiązania wobec Wspólnoty Europejskiej. To pryncypium, o które wnioskował minister gospodarki, to pryncypium, ta zasada, o której też mówił wcześniej premier Donald Tusk, potem mówiła pani premier Ewa Kopacz, jest zachowana. Ona mniej więcej wygląda w skrócie tak. Chcemy, aby źródła odnawialnej energetyki w naszym kraju rozwijały się. Mamy do 2020 r. precyzyjną mapę drogową celów do osiągnięcia i osiągniemy je. Teraz skupiamy się tylko na tych warunkach, które powodują osiągnięcie tych celów, a nie stwarzają obciążenia końcowych odbiorców, czyli naszego społeczeństwa, aby ktoś bazował na tym, że coś nowego jest na tyle dobre, że warto płacić za to publiczne środki. Innymi słowy, sprawozdanie, które przedkładam państwu po pracy komisji, uwzględnia potrzeby i wysokość udziału odnawialnych źródeł w naszym bilansie energetycznym, uwzględnia poziom, który jest ustalony w podpisanej umowie międzynarodowej, ale tylko tyle. To pierwsza sprawa. I druga rzecz: wprowadzamy kryteria - wierzymy, że to się uda - optymalizacji finansowania tych przedsięwzięć. Zmienia się system. Mieliśmy system funkcjonujący w oparciu o zielone certyfikaty, ale ten system w przeliczeniu na postępujące inwestycje na rok 2020 kosztowałby nasz rynek w 2020 r. około 14 mld zł. Proponowany system aukcji, czyli wyboru najlepszej oferty, jest w tych samych warunkach szacunkowo tańszy o ponad 7 mld zł. Mieliśmy przed sobą odpowiedź na pytanie, czy potrafimy znaleźć inną metodę osiągnięcia celów, która pozwoli zatrzymać w kieszeniach odbiorców te ponad 7 mld zł. Proszę też o pewną wyrozumiałość, ponieważ ten rachunek, który przedstawiam, zweryfikuje życie, ale operujemy na pewnych modelach, co do których można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że się spełnią. A więc zmieniamy system wsparcia z zielonych certyfikatów na system aukcyjny, który ochroni obywatela, końcowego odbiorcę przed nadmiernym obciążeniem związanym z osiągnięciem celów unijnych. Teraz ktoś powie: Czy węgiel może być tą receptą? (Głos z sali: Nie.) A ja powiem, że może. Tylko zapytamy się: Jakim kosztem i kto ten koszt może ponieść? A więc jeśli oparlibyśmy nasz system tylko na węglu, to czy ludzie, odbiorcy, nasi obywatele, przedsiębiorcy i konsumenci zapłaciliby za to, że nasz węgiel tyle i tyle by kosztował, i byliby w stanie utrzymać te kopalnie? W pewnym zakresie tak, będzie to bilans stabilny. To jedna skrajność. I druga: Czy stać jest nas na to, żeby nasz system energetyczny oprzeć wyłącznie albo w lwiej części na OZE? I też odpowiedź brzmi: tak. Tylko kto za to zapłaci? A więc sprawozdanie, które przedkładamy, wprowadza równowagę między jedną i drugą skrajnością, między konwencjonalną, emitującą sporo zanieczyszczeń energetyką i tą nową, odnawialną, która jest droższa, ale która też jest potrzebna, bo nadrzędnym celem jest zrównoważony rozwój przedsiębiorczości i ochrony środowiska. Teraz parę rzeczy, o których rozmawialiśmy i o których chciałbym poinformować także państwa parlamentarzystów, ale też naszych słuchaczy. Konsultacje społeczne. Tak ważny, procedowany wiele lat projekt nie był zaniechiwany. Ci, którzy nie pracowali, mogli składać i często składali takie zapytania albo oceny, dlaczego Sejm nie pracuje nad tym projektem, który jest tak ważny itd. Pracowano. I dobrze, bo od 2012 r. do 2013 r. - wypisałem sobie tutaj parę rzeczy - przyjęto ponad 440 poprawek na piśmie. Te poprawki do tego projektu zapisane są na prawie 7 tys. stron. Prowadziliśmy szerokie konsultacje publiczne, parę dni po skierowaniu tego projektu przez pana marszałka do pierwszego czytania do Komisji Nadzwyczajnej rozpoczęliśmy procedurę. Do tej procedury dołączyliśmy też na wniosek pani poseł Zalewskiej wysłuchanie publiczne. I to nie był stracony czas, ponieważ mogliśmy też posłuchać tego, czego od naszej ustawy oczekują nie tylko zwolennicy OZE, lecz także ci, którzy obawiają się tego. I te obawy były słuszne, ponieważ nie może tak być, że na każdym rogu, gdzie tylko wiatr wieje, powstanie wiatrak. A więc, krótko mówiąc, konsultacje społeczne trwały non stop. Zapraszane do tego były nie tylko wszystkie osoby, które mogły złożyć wniosek i prośbę o uczestniczenie w wysłuchaniu publicznym, bo mógł każdy, kto chciał, ale również wszystkie organizacje publiczne, wszystkie podmioty działające na rynku energetycznym, stowarzyszenia, środowiska, każdy, kto mógł. Czasem pojawiały się pretensje bezpośrednio do mnie jako do przewodniczącego komisji, że sale są za małe, że po prostu jeszcze trzeba wrócić do dyskusji itd. Moim zdaniem warto było to zrobić i nie było niecierpliwości wyrażanej przez posłów żadnego klubu, który pracował nad tym zagadnieniem. Teraz parę szczegółów, o których rozmawialiśmy. Podczas wysłuchania publicznego powszechnym zarzutem było to, że projekt ustawy preferuje wiatr, że to, co przygotowujemy, jest dla wiatru itd. Każdy, kto będzie chciał poczytać sprawozdanie, może się dowiedzieć, że są narzędzia, które dajemy decydentom, aby energetyka wiatrowa była limitowana. Jednym z tych narzędzi są współczynniki, które mówią o tym, że jeśli energetyka jest niestabilna, czyli - innymi słowy - nieefektywna, w tym wiatrowa, a więc nie pracuje w sposób ciągły, pracuje 20-30% godzin w roku, będzie można prosić o aukcję, jest to regulowane współczynnikami. Innymi słowy, jeśli rynek będzie się nasycał, będzie można odchodzić od energetyki wiatrowej. Tutaj ukłon w stronę pani poseł i środowiska, które stoi za panią. Musimy tego dotrzymać, bo to jest podstawowa kwestia. Ci, którzy znają się na elektroenergetyce, wiedzą dokładnie, że pojemność systemu energetycznego jest ograniczona, tak jak pojemność każdego naczynia - ma ono odpowiednią objętość. Do danego naczynia nie wrzuci się, choćby się nie wiem jak chciało czy błagało, więcej niż wynosi jego pojemność. Specjaliści wiedzą, że pojemność systemu elektroenergetycznego na wiatr jest ograniczona, ale ci, którzy tego nie wiedzą, chciałbym, żeby też usłyszeli, że jest narzędzie regulacyjne, które można wykorzystać do tego, aby w pewnym momencie powiedzieć: stop, jest wystarczająca ilość niestabilnej energetyki w naszym kraju. Do tego będą prowadzone aukcje. Współczynnik efektywności może regulować liczbę wiatraków. Co zawiera ten projekt ustawy i sprawozdanie? Zasady i warunki wykonywania działalności w zakresie wytwarzania OZE, czyli regulowane jest wykonywanie działalności. Następnym ważnym punktem są mechanizmy wsparcia - bez tego nie można funkcjonować, a także sposób wydawania gwarancji pochodzenia, żeby warunki były klarowne i przejrzyste. Kwestia tego, czy ta energetyka, to źródło jest odnawialne czy nie. Ten projekt ustawy, to sprawozdanie to zawiera. Zawiera także zasady realizacji ˝Krajowego planu działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych˝, dalej: warunki i tryb certyfikowania instalatorów mikroinstalacji oraz zasady współdziałania w zakresie międzynarodowym w dziedzinie OZE. Nie zawiera - tu wyprzedzam pewne pytania - sposobu realizacji planu zagospodarowania przestrzennego. Oczywiście są tam podane warunki. Ci, którzy wnoszą, muszą mieć spełnione warunki, bo o tym mówimy, ale to, co powinno być spełnione, szczegółowo będzie określała ustawa o planowaniu przestrzennym. To nie mój temat w tej chwili. Myślę, że członkowie poszczególnych klubów będą mogli o tym powiedzieć. Krytykowane było współspalanie. Słyszymy też teraz w mediach, że projekt ustawy pominął ten problem, że dalej będzie funkcjonowało współspalanie. Powiem, że będzie, bo to nie jest tak, że my wygaszamy współspalanie i ktoś, kto zainwestował w coś, nagle musi to wygasić. W jakim zakresie? Jeśli ktoś przygotował mechanizm współspalania w ten sposób, że zainwestował w oddzielną instalację podawania paliwa, i jeśli ilość odnawialnej energii w tym kotle czy - ściślej mówiąc - bloku wynosi co najmniej 20%, to może otrzymać wsparcie. Ale wspieramy nie bez kontroli. Jeśli chodzi o dedykowane, bo tak to się nazywa, to wsparcie specjalistycznej instalacji dedykowanej będzie regulowane tymi dwoma kryteriami. Co z tradycyjnym współspalaniem? Tam mamy współczynnik. Do 2020 r., czy to się komuś opłaca, czy nie, będzie otrzymywał wsparcie co najwyżej w wysokości połowy otrzymywanego. Zakres dla tych, którzy po 2013 r. rozpoczęli swoją działalność, będzie ograniczony do trzech lat. Można to teraz dyskutować, ale to jest oferta już wydyskutowana, kompromisowa, która prowadzi wprost do tego, żebyśmy w 2020 r. podjęli decyzję co do tego, co ze współspalaniem. Czy wtedy je wygaszamy, nie ma sprawy, decyzja będzie podjęta na pewno w innym parlamencie, czy - na to pytanie nie chcę odpowiadać - realizujemy drugi scenariusz? Jeśli chodzi o fluidalne, to jest, powiedzmy, bardzo niewielki zakres, aczkolwiek 30% narzutowych specjalnie dla technologii, które są bardzo ekologiczne, będzie utrzymane, jednak też limitowane średnią cen, średnią wsparcia z lat 2011, 2012 i 2013. To możemy zagwarantować. Bo gdyby ktoś zadał pytanie, co robimy ze współspalaniem, odpowiedź byłaby prosta: w drastyczny sposób, rygorystyczny sposób ograniczamy, ale ograniczamy do tych, o których powiedziałem, według kryteriów, sprawdzanych, nadzorowanych, certyfikowanych. Temat odbiorców energochłonnych był omawiany podczas posiedzenia komisji. Ściślej mówiąc, chodzi o zrównanie praw odbiorców energochłonnych z prawami, zasadami, które obowiązują w Unii Europejskiej. Było to przedstawiane w trakcie prac komisji, aczkolwiek umówiliśmy się, że ten zakres dokładnie będzie przeanalizowany w trakcie omawiania poprawki. Z tego, co wiem, dzisiaj ta poprawka będzie zgłoszona. Jeżeli chodzi o zrównanie warunków funkcjonowania przedsiębiorstw energochłonnych, to przenosimy to, co już było wynegocjowane i zawarte w tzw. małym trójpaku, do tej ustawy, bo zmienia ona sposób wsparcia. Część certyfikatów jest, a część przejdzie do aukcji. Żeby połączyć to, do czego prawa ktoś nabył, z tym, co będzie, potrzebna jest korekta, która będzie zrobiona, o czym wiem. W kwestii biogazowni jest ważna sprawa, która jest związana z każdym inwestorem, chodzi o 25% rynku odnawialnych źródeł energii, które pozostawiono dla instalacji o mocy do 1 MW. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta. Oni są bardzo pożyteczni, nie wymagają systemu przesyłowego, są bardzo elastyczni w przypadku zmian na rynku. Dlatego ci, którzy mają instalacje do 1 MW, także będą mogli składać wnioski o wsparcie w formie aukcji. Byliśmy rygorystyczni, jeżeli chodzi o elektrownie wodne. Obowiązuje tu trochę inne kryterium, ale też trzeba wiedzieć o tym, że np. program zabezpieczenia przeciwpowodziowego przewiduje inwestowanie w jazy, małe zapory od góry do dołu. To może spowodować, że przy takim projekcie ktoś może zainwestować w turbinę, nie musi inwestować i może na tym zarobić, ale nie można finansować zbiorników wodnych, które dawno się zamortyzowały, dzięki którym osiągnięto cel, i dalej korzystać ze wsparcia. Jeżeli chodzi o termin wejścia w życie ustawy, to wiemy, że wejdzie ona w życie po upływie 30 dni od dnia jej ogłoszenia. Wiemy, że pierwsze aukcje pewnie będą przeprowadzone w marcu 2016 r., czyli okres przejściowy obejmuje cały 2015 r. Jest czas na przygotowanie się, a mimo tego jest bardzo duży nacisk inwestorów, żeby przedłużyć ten okres, żeby choćby przez trzy miesiące funkcjonowały oba systemy. Bardzo długo rozmawialiśmy na ten temat. Jest to potencjalne otwarcie furtki dla tych, którzy niekoniecznie byliby konkurencyjni w systemie aukcji. Ci, którzy w jakiś sposób pozyskali prawa do tego, spełnili warunki do inwestowania, chcieliby przy równoległym funkcjonowaniu dwóch systemów jeszcze doinwestować. Czy my mamy pominąć ten problem? Nie pomijamy go. Dlatego przez cały 2015 r. ten, kto spełnia warunki do inwestowania na poprzednich zasadach, może to robić. Przesunięcie terminu o miesiąc, dwa miesiące czy trzy miesiące jest dla niektórych inwestorów bardzo atrakcyjne, ale niekoniecznie jest takie dla rynku energii, w tym rynku energii odnawialnej. Rozmawialiśmy też sporo o wsparciu, jeżeli chodzi o ciepło. Tutaj były zgłaszane wnioski o to, żeby instalacje dostarczające ciepła też były objęte systemem wsparcia. W trakcie prac komisji dowiedzieliśmy się z informacji NFOŚ potwierdzonej przez GUS, że to wsparcie funkcjonuje. W imieniu komisji chciałbym teraz poinformować, że obiecaliśmy sobie wzajemnie, iż zajmiemy się programem wsparcia przygotowanym przez NFOŚ, że będziemy rozmawiali, żeby poznać pewne szczegóły i zasady, żeby przekonać się, jak to funkcjonuje. Z informacji zbiorczej wynika, że to funkcjonuje dobrze. Zakładane cele są realizowane z wyprzedzeniem. Ilość ciepła pochodząca z odnawialnych źródeł energii jest większa, niż zakładał plan. Nie oznacza to, że to działanie nie powinno być bardziej wspierane. W tej ustawie po prostu nie rezygnuje się ze wsparcia dla ciepła, paliw płynnych, transportu. To nie jest ustawa dotycząca wyłącznie elektroenergetyki. Podobnie jak w przypadku elektroenergetyki wprowadza się obowiązek zakupu ciepła z OZE. Jeżeli chodzi o kwestie związane z prosumentem - tym, którzy jeszcze nie znają slangowych określeń, chciałbym wytłumaczyć, że chodzi o tego, który jest jednocześnie odbiorcą i potencjalnym producentem energii elektrycznej - to zawarliśmy te rozwiązania w małym trójpaku. Te mikroinstalacje już były wspierane. Porozumieliśmy się, żeby podwyższyć poziom z 80%... (Poseł Jacek Najder: Oddaliśmy, co zabraliśmy.) ...do 100%. Obejmiemy tym działaniem przedsiębiorców, a nie indywidualnych ludzi, którzy mogą korzystać z tego rozliczenia (Oklaski), i wprowadzimy tymi zapisami obowiązek zakupu energii na odpowiednich warunkach przez dostawcę zobowiązanego do tego. Teraz nie chcę mówić, na jakich warunkach, bo myślę, że przedstawiciele klubów wypowiedzą się na ten temat. Jeszcze nie doszliśmy do pełnego porozumienia, ale podczas prac komisji omówiliśmy ten problem i chcemy go pozytywnie załatwić. Jeżeli chodzi o parametry dotyczące wsparcia, które są zawarte w ustawie, są to dwa parametry. Pierwszy parametr określa sprawność instalacji. Zakłada się sprawność do 4000 MW na rok i powyżej, czyli kategoryzujemy takie instalacje. Drugie kryterium dotyczy skali - do 1 MW, czyli małe, i powyżej 1 MW. Jeśli mamy mówić o polityce, którą chcielibyśmy wdrożyć, to trzeba powiedzieć, że prostej recepty na sukces w tym zakresie nie ma. Recepta na sukces będzie tylko wtedy, gdy wprowadzimy ustawę stabilną, stabilną dla inwestorów, stabilną dla odbiorców, stabilną dla energetyki. Ten projekt, to sprawozdanie podejmuje to wyzwanie. Czy nam się to uda? Czas pokaże. Ale nie było jeszcze - przypomnę tym, którzy nie czytali - takiej ustawy, która zawierałaby grubo ponad 200 artykułów. Wśród tych ponad 200 artykułów jest kilka, które muszą być bardzo ściśle nadzorowane w trakcie funkcjonowania. Nie przygotowaliśmy sprawozdania, które nie może być nigdy korygowane. Nie mamy takich ambicji, bo życie może pokazać, że coś jest do zrobienia. Tworzymy instytucje, które są niezależne od jednego polityka, czyli ministra. Na przykład URE będzie prowadziło te aukcje na odpowiednich warunkach. Zobowiązujemy indywidualnie ministra gospodarki do nadzoru. Dajemy mu również narzędzie w postaci spółki, która powstanie. Chodzi o kontrolowanie wszystkiego, co w tej chwili deklarujemy. To nie będzie wyglądało jak dotychczas, gdy nie było wiadomo, czy ma za to odpowiadać minister infrastruktury, minister środowiska, minister skarbu, minister gospodarki itd. Tych ministerstw, instytucji do tej pory było tak wiele, że ta odpowiedzialność się rozpływała. W tej chwili nadzór nad systemem odnawialnych źródeł energii będzie sprawował minister gospodarki. Co więcej, minister nie uchyla się od tej odpowiedzialności. Niekoniecznie ten minister, ale minister gospodarki. Na razie podejmujemy decyzje do 2020 r., a także dalej. Przedkładając państwu to sprawozdanie, chciałbym prosić o życzliwe podejście i oczywiście dalsze współdziałanie, jeżeli chodzi o uszczelnianie luk. Na posiedzeniu komisji energetyki za chwilę, za godzinę odbędzie się debata dotycząca węgla, która będzie związana z tym, co poddajemy państwu pod rozwagę. To też jest element bilansu energetycznego naszego kraju. Bardzo dziękuję. (Oklaski)