Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2023-03-07 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa przedstawiam sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej oraz niektórych innych ustaw. Projekt ustawy z druku nr 3009 wpłynął do Sejmu 3 lutego 2023 r., po czym został skierowany do pierwszego czytania do Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Pierwsze czytanie przeprowadzono po decyzji komisji o skróceniu 7-dniowego terminu. Przeprowadzono je 9 lutego. Komisja po pierwszym czytaniu przyjęła wniosek o przekazanie projektu celem przeprowadzenia nad nim szczegółowych prac do Podkomisji stałej do spraw monitorowania gospodarki odpadami. Posiedzenie tej podkomisji odbyło się 27 lutego. Sprawozdanie komisji ochrony środowiska przyjęto 6 marca, a zatem w terminie zakreślonym przez panią marszałek. Sprawozdanie to zawarte jest w druku nr 3053. Wysoka Izbo! Celem omawianego tu projektu ustawy jest dokonanie transpozycji do polskiego prawa dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko. Wysoka Izbo, ogromna i rosnąca z roku na rok ilość odpadów z tworzyw sztucznych w morzach i oceanach ma szkodliwy wpływ na ekosystemy, na różnorodność biologiczną i na zdrowie ludzi, jako że odpady te trafiają do łańcucha pokarmowego człowieka, a są przecież wartościowym materiałem, który powinien zostać ponownie użyty, zamiast zanieczyszczać środowisko. Produkty jednorazowego użytku, których dotyczą omawiane tu przepisy, to butelki na napoje, niedopałki papierosów, patyczki higieniczne, opakowania po słodyczach i chipsach, artykuły higieniczne, torby, sztućce, słomki i mieszadełka do napojów, kubki na napoje i pokrywki, balony i patyczki do tych balonów, pojemniki na żywność. Te produkty to ok. 80% odpadów znajdowanych na plażach. Dyrektywa 2019/904, jak również procedowana ustawa dotyczą także narzędzi połowowych stanowiących odpady zawierające tworzywa sztuczne. Trzeba zatem zapewnić mechanizmy i regulacje dla ustanowienia gospodarki w obiegu zamkniętym, zwiększyć możliwość ponownego użycia oraz udział materiałów poddanych recyklingowi, aby w roku 2030 poddawać mu wszystkie opakowania polimerowe. Wysoka Izbo! Proponowane w projekcie rozwiązania to m.in., po pierwsze, wprowadzenie bodźców ekonomicznych dla zmniejszenia stosowania produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, takich jak kubki na napoje czy pojemniki na żywność ujęte w załączniku nr 6 do ustawy o obowiązkach przedsiębiorców. Po drugie, zakaz wprowadzania do obrotu produktów jednorazowego użytku, takich jak patyczki, sztućce, talerze, mieszadełka, pojemniki na żywność i na napoje z polistyrenu ekspandowanego i inne ujęte w załączniku nr 7 do ustawy. Po trzecie, oznakowanie w sposób czytelny i nieusuwalny produktów lub opakowań produktów takich jak podpaski, chusteczki nawilżane, wyroby tytoniowe z filtrami zawierającymi tworzywa sztuczne, kubki na napoje i inne ujętych w załączniku nr 8 do ustawy. Sposób oznakowania tych produktów jest określony w rozporządzeniu wykonawczym Komisji Europejskiej 2020/2151 z 18 grudnia 2020 r. Po czwarte, informowanie konsumentów o szkodliwym wpływie na środowisko produktów ujętych w załączniku nr 10 do ustawy o obowiązkach przedsiębiorców oraz narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne, zachęcanie konsumentów do selektywnego zbierania odpadów powstałych z tychże produktów, informowanie o dostępnych systemach ponownego użycia, dostępnych systemach zbierania i recyklingu, zachęcanie do stosowania opakowań wielokrotnego użytku, zapoznawanie z systemem oznakowania tych produktów. Po piąte, wprowadzenie rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych ujętych w załączniku nr 9 do ustawy - oczywiście cały czas mamy tutaj na myśli ustawę o obowiązkach przedsiębiorców - przy czym dla produktów ujętych w sekcji I tego załącznika takich jak pojemniki na żywność, na napoje, paczki, owijki, pojemniki na napoje o pojemności do 3 l, kubki i lekkie plastikowe torby na zakupy rozszerzona odpowiedzialność producenta obejmuje pokrycie kosztów zbierania odpadów w publicznych systemach, uprzątania, transportu i przetwarzania odpadów. Dla produktów ujętych w sekcji II, jak chusteczki nawilżane i balony, rozszerzona odpowiedzialność producenta obejmuje koszty prowadzenia kampanii edukacyjnych, uprzątania, transportu, przetwarzania odpadów oraz koszty gromadzenia danych i sprawozdawczości. Dla wyrobów tytoniowych z filtrami z tworzyw sztucznych ujętych w sekcji III załącznika nr 9 rozszerzona odpowiedzialność producenta obejmuje koszty prowadzenia kampanii edukacyjnych, koszty uprzątania odpadów, zbierania odpadów pozostawionych w publicznych systemach zbierania odpadów, w tym koszty infrastruktury i jej funkcjonowania oraz koszty transportu i przetwarzania tychże odpadów. Wysoka Izbo! W celu zniechęcenia konsumentów do nabywania produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych zostają one objęte opłatą pobieraną przez jednostki handlu detalicznego, hurtowego lub jednostki gastronomiczne, a także w urządzeniach vendingowych. Maksymalna stawka opłaty w przypadku produktów ujętych w załączniku nr 6 do ustawy to 1 zł, a rzeczywista stawka zostanie określona w rozporządzeniu - jak zwykle w takich przypadkach. Opłata doliczana do ceny produktu będzie wnoszona przez przedsiębiorców na rachunek właściwego marszałka województwa w terminie do 15 marca następnego roku. W przypadku jej niewniesienia marszałek określi w drodze decyzji wysokość zaległości, a jeżeli ta decyzja nie zostanie wykonana, naliczy opłatę dodatkową w wysokości 50%. Marszałek naliczy sobie 5% z pobranych opłat jako koszty egzekucji i obsługi administracyjnej, a ściągnięte opłaty przekaże na rachunek Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z przeznaczeniem na wykonanie celów ustawy. Wysoka Izbo! Maksymalne stawki opłaty dla produktów wymienionych w załączniku nr 9 do ustawy o obowiązkach przedsiębiorców dla produktów ujętych w sekcji I tego załącznika wyniosą 0,20 zł, czyli 20 gr, za 1 kg każdego produktu. Dla produktów wymienionych w sekcjach II i III wyniosą 3 gr za sztukę produktu. Rzeczywiste stawki zostaną - podobnie jak w poprzednim przypadku - określone w rozporządzeniu. Opłata ta będzie przekazywana przez przedsiębiorcę na rachunek właściwego marszałka województwa, który z kolei będzie przekazywał tę opłatę na rachunek Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, czyli podobnie jak w poprzednio omawianym przypadku. Wysoka Izbo! W projekcie ustawy wprowadzono także możliwość wyznaczenia autoryzowanego przedstawiciela, który może przejąć w drodze pisemnej umowy i wykonywać na terytorium kraju obowiązki wynikające z ustawy. Wprowadzono także obowiązek wyznaczenia upoważnionego przedstawiciela, gdy przedsiębiorca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania na terenie kraju, a sprzedaje produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wymienione w załączniku nr 9 do ustawy lub narzędzia połowowe zawierające tworzywa sztuczne na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Ten przedstawiciel jest odpowiedzialny za wykonywanie na terytorium tego państwa obowiązków wynikających z dyrektywy 2019/904. Wysoka Izbo! W art. 1 wprowadza się 19 zmian do ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej. W art. 2 wprowadza się dwie zmiany do ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Art. 3 zawiera zmianę do ustawy z 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej. To właśnie Inspekcja Handlowa będzie kontrolować przestrzeganie przepisów art. 3b ust. 1-3 ustawy o obowiązkach przedsiębiorców przez przedsiębiorców prowadzących jednostki handlu detalicznego, handlu hurtowego, jednostki gastronomiczne lub pakujących urządzenia vendingowe i oferujących sprzedaż napojów lub żywności za pomocą tych urzadzeń. W art. 4 wprowadza się pięć zmian do ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska. Art. 5 zawiera zmianę do ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym. W art. 6 wprowadza się 10 zmian do ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. W art. 7 wprowadza się 11 zmian do ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. W tej ustawie zawarty jest przepis, by wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje w butelkach jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 l zapewnił udział wagowy w tych opakowaniach od 2025 r. 25% tworzyw z recyklingu, a od 2030 r. 30% tworzyw sztucznych z recyklingu. Inny przepis tej ustawy nakłada obowiązek selektywnej zbiórki butelek jednorazowych z tworzyw sztucznych od 2025 r. - 77%, a od 2029 - 90%. W art. 8 wprowadza się dwie zmiany do ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne. Art. 9 zawiera zmiany do ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw. Art. 10 zawiera zmiany do ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Art. 11 zawiera dwie zmiany do ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych. Art. 12-22 to przepisy przejściowe. Wysoka Izbo! Na etapie przyjmowania sprawozdania komisji wprowadzono do projektu siedem poprawek. Pięć z nich jest rezultatem debaty z udziałem strony społecznej prowadzonej w trakcie podkomisji, a ich przygotowanie wymagało współpracy rządu i Biura Legislacyjnego. Kolejne dwie poprawki gremialnie krytykowane przez opozycję są wprowadzone na usilne prośby samorządów lokalnych. Poprawka dodająca art. 10 zapewnia przedsiębiorstwom energetycznym, głównie samorządowym, możliwość ubiegania się o wypłatę wyrównania stosowanych wobec uprawnionych odbiorców energii ulg, przez wykluczenie wątpliwości interpretacyjnych, a także umożliwia dokonanie jednokrotnej korekty wniosku o wyrównanie zgodnie ze skorygowaną ceną dostawy ciepła zastosowaną w okresie rozliczeniowym. Poprawka, która dodaje art. 11, wydłuża okres działania ustawowego systemu dystrybucji węgla, który na dziś pozwala mieszkańcom składać wnioski o zakup węgla, do 15 kwietnia tego roku. Poprawka ta umożliwi zakup niesprzedanego węgla wszystkim obywatelom, którym przysługuje dodatek węglowy, umożliwi sprzedaż węgla mieszkańcom innych gmin, znosi limity ilościowe, utrzymuje preferencyjną cenę węgla i zwolnienie z podatku akcyzowego. Tak na marginesie przypomnę, że to rząd PO-PSL wprowadził w 2012 r. podatek akcyzowy na węgiel, i to bez przepisów przejściowych, że zapasy z poprzedniego roku - nie było nawet możliwości zrobienia spisu z natury - były obejmowane wstecz akcyzą. To ? propos fuszerek legislacyjnych, o których tyle wczoraj słuchaliśmy na posiedzeniu komisji. Wysoka Izbo! Komisja w głosowaniu odrzuciła dwie poprawki proponowane przez posłów opozycji. Wniosek o wykreślenie zmian od 1. do 3. w art. 4 został odrzucony 15 głosami przeciw, przy 7 za i 1 wstrzymującym. Nie znalazł akceptacji komisji również wniosek o przyjęcie nowego brzmienia zmiany 2. i zmiany 5. w art. 6 odnoszącym się do ustawy o gospodarce opakowaniami. Zapis ten niezawierający konsekwencji legislacyjnych, a przede wszystkim wprowadzający chaos kompetencyjny i organizacyjny, został odrzucony przez komisję 15 głosami przeciw, przy 7 za, bez głosów wstrzymujących. Nie można zastąpić przecież kilkuzdaniowym zapisem całej ustawy, która czeka na prace sejmowe. Wysoka Izbo! Całość sprawozdania komisji o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej oraz niektórych innych ustaw komisja przyjęła 15 głosami za, przy 1 przeciwnym i 6 wstrzymujących. Proszę Wysoką Izbę o uchwalenie tego projektu zawartego w sprawozdaniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w druku nr 3053. Dziękuję bardzo.