Mówca: Andrzej Szejna (tekst niewygłoszony)
Data: 2023-05-24 (Sejm RP, kadencja 9)

Oświadczenie w sprawie wprowadzenia prawa do odłączenia się Wysoki Sejmie! Pandemia COVID pokazała nam, że praca zdalna jest możliwa, ale obnażyła także jej wszelkie wady i patologie - na szczęście możliwe do wyeliminowania poprzez uchwalenie odpowiedniego prawa. Od pracowników zaczęto oczekiwać ciągłego sprawdzania e-maili i odpowiadania na nie poza czasem pracy. E-maile i telefony pojawiające się o przeróżnych godzinach, także tych, które standardowo dotychczas łączyliśmy ze sferą prywatności pracownika, np. późno w nocy, niejako wpisały się w obraz pracy zdalnej w polskim wydaniu. Oczywiście ze strony psychologicznej zjawisko jest bardzo skomplikowane: z jednej strony mamy nacisk ze strony przełożonych na dostępność pracowników on-line, z drugiej - i o tym nie zapominajmy - coraz większa liczba osób sprawdza pocztę w sposób kompulsywny, na pograniczu zaburzeń kompulsywno-obsesyjnych. Należy wskazać, że temat prawa do odłączenia pojawia się dość często w kontekście europejskiego filaru praw socjalnych. Na problem przeciążenia pracowników zwrócił także uwagę Parlament Europejski. Na oficjalnej stronie PE czytamy: Ciągła dostępność może odbić się na zdrowiu. Nieustanna praca może mieć konsekwencje zdrowotne, ponieważ odpoczynek jest niezbędny dla dobrego samopoczucia. Zbyt długie siedzenie przed ekranem i zbyt długa praca źle wpływa na koncentrację, powoduje przeciążenie poznawcze i emocjonalne oraz może prowadzić do bólów głowy, zmęczenia oczu, ogólnego zmęczenia, niepokoju, wypalenia lub niedoborów snu. W konsekwencji pandemii i pogorszenia stanu psychicznego obywateli UE Parlament Europejski w dniu 21 stycznia 2021 r. wezwał do ustanowienia prawa do odłączenia się. W rezolucji ustawodawczej przyjętej 472 głosami za, 126 głosami przeciw, przy 83 głosach wstrzymujących się posłowie wezwali Komisję do zaproponowania prawa, które umożliwiłoby osobom pracującym zdalnie rozłączenie się poza godzinami pracy. Parlament wskazał, że przepisy te powinny również ustanowić minimalne wymogi dotyczące pracy na odległość oraz doprecyzować warunki pracy, godziny i okresy odpoczynku. Posłowie trafnie zauważyli, że większe wykorzystanie narzędzi cyfrowych do celów zawodowych doprowadziło do powstania kultury nieustannej dyspozycyjności, co ma negatywny wpływ na równowagę między pracą a życiem prywatnym pracowników. Chociaż w czasie kryzysu COVID-19 praca w domu odegrała zasadniczą rolę w ochronie zatrudnienia i działalności gospodarczej, to połączenie długich godzin pracy i wyższych wymagań prowadzi również do większej liczby przypadków lęku, depresji, wypalenia zawodowego i innych problemów związanych ze zdrowiem psychicznym i fizycznym. Często pracownicy po godzinach pracy sprawdzają skrzynkę pocztową, aby mieć pewność, że szybko zareagują w razie kontaktu ze strony przełożonych. Przed polskimi sądami pojawiały już się roszczenia pracowników, którzy wskazywali, że naruszenie ich prawa do odłączenia wtyczki spełnia przesłanki mobbingu. W konkretnych stanach faktycznych sądy uznawały, że notoryczne wysyłanie maili z poleceniami służbowymi do pracownika w dni wolne od pracy, podczas urlopu lub zwolnienia chorobowego oraz nieadekwatne rozliczanie ich wykonania może zostać potraktowane jako mobbing. Niestety od momentu podjęcia wyżej wspomnianej rezolucji PE stan prawny na poziomie UE oraz naszego wewnętrznego porządku nie uległ zmianie. Wprowadzenie prawa do odłączenia się jest kluczowe dla zwiększenia ochrony pracowników.