Mówca: Iwona Śledzińska-Katarasińska
Data: 2013-10-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie i Panowie Posłowie! Pan minister przed chwilą przedstawił bardzo bogaty pejzaż dokonań w sferze kultury w ciągu ostatnich lat. Powiedziałabym, że przyglądając się jeszcze bardziej szczegółowo, można by powiedzieć, że ta prezentacja była nawet zbyt skromna, choć znalazły się w niej wszystkie podstawowe elementy. Od paru lat, to jest moje głębokie przekonanie, ale ponieważ mam zaszczyt występować w imieniu klubu Platforma Obywatelska, to pragnę stwierdzić, że większość koleżanek i kolegów, którzy się tym tematem interesują, podziela to przekonanie, kultura przeżywa właściwie najlepszy okres w ostatnich dziesięcioleciach. Pan minister mówił o tym. Choć to dobro jest też efektem bardzo poważnych zaniedbań, niemniej trudno nie zauważyć, po pierwsze, mamy boom inwestycyjny. I to nie jest inwestowanie w mur, to nie jest wydawanie pieniędzy na beton, jak to bardzo często się mówi. Jest to realizowanie czy też umożliwienie realizacji jednego z podstawowych założeń ˝Paktu dla kultury˝, żeby wyprowadzić kulturę z zakamarków, żeby była dostępna i żeby samo otoczenie niejako inspirowało i zachęcało do bywania czy uczestniczenia w wydarzeniach, jakie mają miejsce. Bezprecedensowy rozwój bazy materialno-dydaktycznej uczelni artystycznych. To są fakty i trudno z tym polemizować. Oczywiście na tej mapie są też białe plamy i mimo tej poważnie wyglądającej kwoty, 1,5 mld zł, jaką wydano na ochronę zabytków, wszyscy wiemy, że w tej dziedzinie jest jeszcze mnóstwo do odrobienia. Taka też jest istota zabytku - z upływem czasu nic się tam nie poprawia tylko się niszczy, więc potrzeby rosną szybciej niż możliwości. Ale i na tym polu wreszcie, i przyjmujemy to jako klub z ogromną satysfakcją, po raz pierwszy, a ze swojej perspektywy mogę powiedzieć, że po trzech czy czterech kadencjach upominania się o to, został przygotowany ˝Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami˝. I nie rzecz w tym, że jest jakiś dokument, ale jest przedstawiona strategia, są założenia działań i jest podstawa corocznego rozliczania działań, jakie są podejmowane. Oczywiście prawdopodobnie można by ten program uzupełniać, można wskazywać w nim pewne luki, także strukturalno-organizacyjne, ale ten program wymusi finansowanie ochrony, jeżeli oczywiście, w co nie wątpię, pan minister będzie chciał go realizować, jeżeli będzie musiał być poważnie realizowany. Kiedy mówię o prosperity, to oczywiście zdarzają się głosy, są tacy, którzy mówią, że to jakaś propaganda czy jakieś nieporozumienie. Można otwierając każdego dnia jakąkolwiek gazetę, włączając odbiornik radiowy czy telewizyjny, usłyszeć, jak to kultura jest w ruinie, jak to wszystko pada. Strasznie mi przykro, ale to ta ruina i ten upadek są chyba jakąś propagandą, ale też są dowodem rosnących aspiracji i potrzeb. Możemy operować wskaźnikami i będziemy zadowoleni z tych wskaźników, bo one rzeczywiście nie są najgorsze, ale najważniejsze moim zdaniem jest poczucie, iż kultura staje się takim dobrem, które nie jest tylko do podziwiania przez szybę. Kultura staje się dobrem, w którym chcą uczestniczyć ludzie. Kultura staje się przedmiotem działania organizacji pozarządowych. Kultura lokalnie w gruncie rzeczy najciekawsza jest właśnie poza instytucjami. I nic dziwnego, że ministerstwo przy ogłaszaniu kolejnych programów jest zasypywane lawiną wniosków aplikacyjnych, których nie jest w stanie zrealizować w całości. Jeśli chodzi o proporcje, jak pamiętam, to chyba daje się zrealizować jedną aplikację na kilkadziesiąt, które wpływają. Stąd być może poczucie, że jak się mówi, że jest jako tako dobrze, to wcale dobrze nie jest. Ale wzbudzenie tej potrzeby i czegoś, co ja też nazywam pozytywnym snobizmem, jest chyba bardzo ważne. Prawdą jest, że początkowo wyeksponowano, mówiąc o ˝Pakcie dla kultury˝, wskaźnik, że ma być 1% wydatków budżetu państwa, mamy dojść do tego. Tymczasem, też o tym mówił pan minister, to jest wskaźnik, powiedziałabym, dość symboliczny. Naprawdę znacznie więcej... Mamy kulturę zdecentralizowaną i to, co się naprawdę dzieje w kulturze i jak ona jest doceniana, rozstrzyga się na szczeblu samorządów. Taka jest prawda. Tymczasem grzechem samorządów - i to wynika zarówno z materiałów, jakie analizujemy, jak i z doświadczenia - jest to, że jeśli chodzi o samorządy, owszem, jest instytucja, mury, zatrudnienie, ludzie. A program? Ano na program już przeważnie starcza znacznie mniej pieniędzy, niżby trzeba było. Czy jest jakaś sztuka i metoda, jeśli chodzi o to trochę urzędnicze - przepraszam wszystkich urzędników, bo ja sobie ich generalnie cenię, ale tutaj chyba jest to właściwe określenie - takie urzędnicze podejście, że mamy zatrudnienie, jest ogrzewanie, mamy jakieś mury, to właściwie jest w miarę dobrze? Może jest rozwiązanie, tylko oczywiście nie możemy tego zrobić na forum Sejmu: być może powstały, powinny powstać wojewódzkie pakty dla kultury. Może wtedy ta presja czy ten nacisk społecznych i lokalnych elit i środowisk artystycznych byłyby właściwe. To w ramach takiej myśli, którą być może dałoby się zrealizować, na pewno z korzyścią dla rozwoju kultury. Wśród tych wszystkich założeń i punktów, jakie miały być realizowane zgodnie z paktem - chwilkę później weszłam, ale nie sądzę, żeby od tego pan minister zaczynał, a więc spróbuję na tym skończyć - jest taki jeden punkt, który, zdaje mi się, nie został zrealizowany. Ten punkt mówi o sytuacji mediów. Chociaż latami byliśmy informowani, że - i tak jest zgodnie z ustawą - właściwie ministerstwo kultury nie może dofinansowywać mediów, to jak się pomyślało, poskrobało, podumało, to się okazuje, że jednak może. Jeżeli mamy Teatr Telewizji, jeżeli mamy ambitne przedsięwzięcia, jeżeli mamy nagrania radiowe, jeżeli mamy koncerty, to mamy je dlatego, że właśnie finansuje to ministerstwo kultury. Niemniej nie jest to rozwiązanie systemowe i będę z uporem maniaka powtarzała, że publiczne radio i publiczna telewizja powinny być traktowane jak instytucje kultury. Bo niby dlaczego w instytucji (Dzwonek) kultury ma nie być, nie wiem, informacji? Nie widzę żadnego powodu. Kultura to nie jest tylko muzyka, taniec, teatr i literatura. A więc gdyby były traktowane jako instytucje kultury, być może łatwiej byłoby o spójną politykę i wyrównywanie pewnych dysproporcji. Coś, co w realu, że tak powiem, było niedowartościowane, można by dowartościowywać poprzez media, a już nie powiem, panie ministrze, jak by to było znakomicie, gdyby wydatki na radio i telewizję się zaliczały do budżetu kultury. Takim dość idealistycznym wnioskiem pragnę zakończyć. Choć prawdę powiedziawszy - widzę tutaj szanownych członków komisji kultury - właściwie niby dlaczego nie od nas zależy, jak to sklasyfikować? Trochę od nas. Dziękuję bardzo za uwagę.