Mówca: Krzysztof Paszyk (tekst niewygłoszony)
Data: 2016-11-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego przedstawić nasze stanowisko w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Omawiana dziś nowelizacja dotyczy dopuszczalnego terminu wznowienia postępowania cywilnego. Jest to nadzwyczajny środek zaskarżenia pozwalający na żądanie usunięcia z obrotu prawnego wadliwych prawomocnych orzeczeń sądowych kończących postępowanie w sposób merytoryczny. Środek ten prowadzi do podważenia stabilności prawomocnych orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych, dlatego możliwość jego składania została ograniczona do najpoważniejszych uchybień, jakie zaszły w toku postępowania. Przyczyną żądania wznowienia postępowania może być m.in. oparcie wyroku na fałszywym dokumencie, obecność osoby nieuprawnionej w składzie sądu czy brak odpowiedniej reprezentacji strony podczas postępowania. Omawiany dziś projekt wynika z konieczności wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2015 r. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że 5-letni termin prekluzyjny, którego upływ ostatecznie zamyka drogę sądową do wznowienia postępowania, narusza art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Dotychczas zdarzały się sytuacje, kiedy Europejski Trybunał Praw Człowieka, po długotrwałym postępowaniu, otwierał swoją decyzją drogę do złożenia skargi o wznowienie postępowania, jednak z uwagi na przekroczony termin 5 lat takie żądanie nie mogło zostać uwzględnione. Ten problem zauważył Trybunał Konstytucyjny, uznając art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego, który po upływie 5 lat po uprawomocnieniu się wyroku nie pozwala żądać wznowienia postępowania, poza nielicznymi wyjątkami, za niezgodny z konstytucją. Trybunał podkreślił przy tym, że nie może dochodzić do sytuacji, kiedy pomimo słuszności skargi obywatela nie ma on żadnej możliwości ponownego zbadania sprawy. Przyjęte nowe rozwiązanie ma zapewnić skuteczną ochronę prawną wszystkim poszkodowanym przez organy wymiaru sprawiedliwości obywatelom. Projekt w art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego dodaje, co następuje: ˝Art. 408. Po upływie lat dziesięciu od uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana˝. Proponowana nowelizacja ułatwi dochodzenie swoich praw przez obywateli, którzy oddali swoje sprawy do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Postępowania ETPC potrafią trwać wiele lat, stąd 5-letni okres dający możliwość wznowienia postępowania sądowego wydaje się daleko niewystarczający. Grozi to sytuacją, w której obywatel, trzymając w ręku orzeczenie ETPC, w praktyce nie będzie mógł go zrealizować. Postulowany termin 10 lat w zupełności zabezpieczy interesy osób, które oddały sprawy pod osąd ETPC w Strasburgu, oraz wszystkich innych, którzy poszukują możliwości wznowienia postępowania w swoich sprawach. Słusznie przyjęto rozwiązanie, w którym wspomniany 10-letni okres dotyczy nie tylko spraw rozpatrywanych przez Trybunał w Strasburgu, ale wszystkich przypadków, w których obecnie obowiązuje termin 5-letni. Po pierwsze, realizuje się w ten sposób wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Po drugie zaś, rozwiązanie to pozwoli zapobiec sytuacjom, w których termin przewidziany w art. 408 k.p.c. może być krótszy niż termin zgłaszania roszczeń odszkodowawczych - 3 lata od dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, jednakże nie więcej niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Proponowane rozwiązanie bierze pod uwagę zarówno potrzebę wyważenia zasady ochrony praw nabytych, jak i zasady sprawiedliwości proceduralnej oraz zasady związania prawem międzynarodowym, a także prawa do sądu. Uwzględnia ponadto wartość, jaką jest prawomocność orzeczeń sądowych. Z jednej strony zagwarantuje obywatelom prawo do wznowienia postępowania cywilnego w rozsądnym i realnym terminie, a z drugiej zaś zabezpieczy stabilność stosunków cywilnoprawnych ukształtowanych na podstawie prawomocnych orzeczeń sądów cywilnych. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego PSL wnioskuję o skierowanie projektu do dalszych prac.