Mówca: Piotr Kowal
Data: 2025-12-17 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Koalicyjnego Klubu Parlamentarnego Lewicy mam zaszczyt zabrać głos w sprawie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o transporcie kolejowym, zawartego w druku nr 2063. Mówimy dziś o projekcie, który reaguje na i reguluje lukę prawną ujawnioną w praktyce realizacji dużych inwestycji kolejowych, szczególnie w gęsto zurbanizowanych obszarach miejskich. Impulsem do tej nowelizacji były m.in. wydarzenia związane przede wszystkim z budową tunelu średnicowego w Łodzi. Ta inwestycja pokazała, że brak elastycznych narzędzi prawnych może doprowadzić do eskalacji konfliktów społecznych, opóźnień oraz poczucia braku ochrony po stronie mieszkańców i lokatorów. Państwo nie może prowadzić strategicznych inwestycji infrastrukturalnych kosztem bezpieczeństwa ludzi - i to powinna być zasada nadrzędna. Projekt omawianej ustawy wprowadza możliwość zmiany decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej w sytuacjach nadzwyczajnych, których nie dało się przewidzieć na etapie planowania. Dotyczy to zdarzeń technicznych, środowiskowych lub społecznych mających istotny wpływ na układ przestrzenny, bezpieczeństwo robót albo funkcjonowanie w lokalnej społeczności. Istotnym elementem tego projektu jest także wzmocnienie ochrony właścicieli nieruchomości poprzez wprowadzenie zasady ustalania odszkodowania według wartości odtworzeniowej, w przypadku gdy zmiana decyzji lokalizacyjnej wiąże się z nabyciem nieruchomości. To rozwiązanie przywraca elementarną równowagę pomiędzy z jednej strony interesem publicznym, a z drugiej strony prawem własności. Z perspektywy Lewicy szczególnie ważne są przepisy dotyczące ochrony lokatorów. Projekt po raz pierwszy systemowo uznaje, że osoby niebędące właścicielami, ale zamieszkujące nieruchomości objęte inwestycją również wymagają ochrony. Możliwość sfinansowania najmu lokalu zamiennego do 12 miesięcy daje realne wsparcie i czas na uporządkowanie sytuacji życiowej. Projekt przewiduje również rozwiązania pozwalające reagować w sytuacjach nagłych, takich jak siła wyższa czy zagrożenie bezpieczeństwa prowadzenia robót. Czasowe korzystanie z cudzych rzeczy odbywa się na podstawie decyzji wojewody, ma charakter tymczasowy i jest objęte mechanizmem wynagrodzenia, co zabezpiecza prawa właścicieli. Dodatkowo umożliwia zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych mieszkańców, którzy czasowo nie mogą korzystać z lokali, oraz wprowadza możliwość dochodzenia zwrotu kosztów od podmiotów odpowiedzialnych za powstanie szkody, w tym od wykonawców robót. Odpowiedzialność nie powinna być w tym przypadku przerzucana ani na mieszkańców, ani na samorządy. Ważnym elementem tej nowelizacji jest także wydłużenie możliwości korzystania z decyzji środowiskowych w przypadku budowy tuneli kolejowych do 20 lat. Przy inwestycjach o takiej skali złożoności zapewnia to stabilność procesu inwestycyjnego i ogranicza ryzyko wieloletnich opóźnień. Konkludując, Wysoki Sejmie, zaznaczę, że projekt ten prowadzi do lepszego wyważenia interesu publicznego i ochrony praw jednostki, ogranicza konflikty społeczne, zwiększa bezpieczeństwo mieszkańców i pozwala państwu reagować na sytuacje, których nie dało się przewidzieć na etapie planowanej działalności. Dlatego w imieniu klubu parlamentarnego Lewica deklaruję, że nasz klub będzie głosować za tym projektem. Dziękuję.