Mówca: Bartłomiej Bodio (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2014-04-03 (Sejm RP, kadencja 7)

W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec informacji o realizacji działań wynikających z ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝ w 2011 r. wraz ze stanowiskiem Komisji Zdrowia (druki nr 1614 i 2125). Raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2001 r. ˝Zdrowie psychiczne: nowe rozumienie, nowa nadzieja˝ wskazuje, iż zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania dotykają w pewnych okresach życia nawet 25% populacji. Są to choroby powszechne i o uniwersalnym charakterze, dotyczą ludzi ze wszystkich krajów i społeczeństw, osób w każdym wieku, niezależnie od płci czy statusu materialnego, mieszkających na terenach zurbanizowanych oraz wiejskich. Według danych WHO szacuje się, że ponad 450 mln ludzi cierpi na różnego rodzaju zaburzenia psychiczne. Ze statystyk wynika, że nawet jedna rodzina na cztery rodziny ma w swoim gronie przynajmniej jedną osobę cierpiącą na zaburzenia psychiczne lub zaburzenia zachowania. W Polsce liczba osób leczących się z powodu problemów zdrowia psychicznego oscyluje na poziomie 1,6 mln. Jednakże należy się spodziewać, iż faktyczna liczba osób cierpiących na zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania jest znacznie wyższa. Przytoczone powyżej dane pochodzą z rocznika statystycznego z 2009 r. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania generują olbrzymie koszty, których wysokość szacuje się na 3-4% produktu krajowego brutto. Koszty świadczeń finansowanych ze środków publicznych NFZ wyniosły w 2010 r. ponad 2 mld zł. Na zdrowie psychiczne i leczenie uzależnień wydawanych jest zaledwie 3,5% publicznych wydatków na ochronę zdrowia (GUS, 2010). Wydatki ZUS na świadczenia z tytułu niezdolności do pracy w 2010 r., zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, wyniosły blisko 4,5 mld zł, co stanowiło 15,9% wszystkich wydatków. Warto w tym miejscu przypomnieć, iż według danych ZUS za 2010 r. 59,6% osób pobierających renty socjalne, a zatem osób, które nigdy nie rozpoczęły aktywności zawodowej, prawo do tych świadczeń nabyło w związku ze stwierdzonymi u nich zaburzeniami psychicznymi. W ciągu 20 lat, miedzy rokiem 1990 a rokiem 2010, wskaźnik rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych wzrósł ponad dwukrotnie: o 124% (z 1629 do 3655 na 100 tys. osób) w opiece ambulatoryjnej i o 51% (z 362 do 548 na 100 tys. osób) w opiece stacjonarnej. Cele ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝ odwołują się do wszystkich dziedzin życia społecznego. Należą do nich: 1) cel główny 1: promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym; 2) cel główny 2: zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie dostępnej opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym i społecznym; 3) cel główny 3: rozwój badań naukowych i systemu informacji z zakresu zdrowia psychicznego. Rok 2011 był pierwszym rokiem obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2010 r. w sprawie ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝. Rok 2011 był również pierwszym rokiem sprawozdawczym dla wszystkich podmiotów realizujących założenia NPOZP. Zgodnie z międzynarodowymi rekomendacjami i opiniami ekspertów z dziedziny ochrony zdrowia publicznego, a w tym ochrony zdrowia psychicznego, uzyskanie znaczącej poprawy stanu zdrowia społeczeństwa jest możliwe, jeśli zostaną stworzone warunki społeczne, organizacyjne i prawne, by móc zapobiegać złemu stanowi zdrowia psychicznego społeczeństwa i rozwijać dobrostan psychiczny w miejscu zamieszkania, nauki czy pracy. Dlatego też działania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego powinny być obecne we wszystkich fragmentach polityki państwa i strategiach rozwoju kraju, w polityce społecznej, zdrowotnej i gospodarczej, obejmując możliwie najszerszy zakres spraw o charakterze publicznym. Medykalizacja problemu zdrowia psychicznego, czynienie z niego przedmiotu zainteresowania wyłącznie systemu ochrony zdrowia skutkować będzie koncentracją na działaniach naprawczych i zaniedbaniem działań o charakterze prewencyjnym. Sprawozdanie z realizacji ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝ w 2011 r. wyraźnie pokazało, że do efektywnej realizacji założeń i celów programu konieczne jest powszechne ugruntowanie tezy, zgodnie z którą: (...) tylko zdrowe społeczeństwo jest zdolne do wytwarzania dóbr materialnych i niematerialnych warunkujących utrzymanie i rozwój społeczno-gospodarczy kraju. Społeczeństwo chore nie tylko traci tę zdolność w większym lub mniejszym stopniu, lecz dodatkowo pochłania środki finansowe związane z leczeniem, rehabilitacją oraz wypłacaniem zasiłków i innych świadczeń związanych z chorobą, niepełnosprawnością lub śmiercią. Istnieje więc konieczność inwestowania nie tylko w lecznictwo, czyli leczenie ludzi chorych, lecz także konieczność inwestowania w zdrowie, czyli utrzymanie ludzi w zdrowiu i możliwości zwiększenia potencjału zdrowotnego społeczeństwa. W związku z zakończeniem pierwszego roku sprawozdawczego z realizacji ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝ w 2011 r. rekomenduje się, aby jako priorytetowe w programie na następne lata potraktowane zostały następujące działania: 1) wzmocnienie zaangażowania wszystkich podmiotów w realizację programu - dotychczasowy bilans działań wskazuje na zbyt niskie zaangażowanie większości instytucji i podmiotów, dlatego też należy podjąć działania usprawniające współpracę z innymi podmiotami co do realizacji programu, bowiem realizatorzy powinni być przygotowani do realizacji programu w następnych latach; 2) zabezpieczenie finansowania realizacji programu zgodnie z zalecanymi nakładami finansowymi przez NPOZP - dotychczasowe zaangażowanie finansowe realizatorów jest niewystarczające i nie daje gwarancji wprowadzania rozwiązań przewidzianych w programie, w tym zwłaszcza wprowadzania szczegółowych programów NPOZP; 3) działania profilaktyczne - kształtowanie zachowań korzystnych dla zdrowia psychicznego, zwłaszcza w działaniach edukacyjnych, poprzez promowanie właściwej wiedzy i umiejętności o udowodnionej skuteczności w rozwiązywaniu problemów zaburzeń psychicznych; 4) podejmowanie działań służących przeciwdziałaniu samobójstwom - mimo malejącej liczby samobójstw (w oparciu o dane: w roku 2011 liczba samobójstw zakończonych zgonem wynosiła 3839, dla porównania w roku 2010 było 4087 samobójstw, w roku 2009 odnotowano 4384 samobójstwa) zjawisko to wciąż stanowi istotny problem, ponieważ liczba samobójstw przyczynia się do zmniejszenia produktywności i innowacyjności, ograniczając możliwości rozwojowe kraju; 5) wzmocnienie współpracy z samorządem terytorialnym - główne problemy w realizacji programu wystąpiły w zakresie niedostatecznego poziomu zabezpieczenia środków finansowych przez właściwe samorządy. Istotne jest zaangażowanie instytucji samorządowych, organizacji pozarządowych, a także różnych środowisk społecznych na etapie diagnozowania sytuacji, określania potrzeb, tworzenia rozwiązań w celu efektywnego wdrażania metod wspomagających realizację NPOZP; 6) zapewnienie dostępności wszelkich metod leczniczych - zwiększenie liczby placówek oferujących profesjonalną pomoc i poradnictwo dla osób narażonych na zaburzenia zdrowia psychicznego, zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zróżnicowanej oferty leczniczej i zwiększanie dostępności środowiskowych form pomocy gwarantujących uzyskanie fachowej pomocy blisko miejsca zamieszkania wpłynie bezpośrednio na polepszenie jakości ich życia oraz znajdzie odzwierciedlenie w podniesieniu poziomu świadomości społeczeństwa o osobach z zaburzeniami psychicznymi; 7) zwiększenie personelu w zakresie problematyki zaburzeń psychicznych - rozwój kadr specjalistów o zróżnicowanych kompetencjach jest czynnikiem niezbędnym do realizacji zalecanego w NPOZP modelu środowiskowego opieki psychiatrycznej. Po wnikliwej analizie informacji zawartej na blisko 200 stronach Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego przyjmuje sprawozdanie, popierając tym samym stanowisko komisji zawarte w druku sejmowym nr 1614.