Mówca: Marek Sawicki
Data: 2013-02-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Panie Premierze! Wysoki Sejmie! Przypadł mi w udziale zaszczyt wyrażenia w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego stanowiska w dwóch bardzo istotnych sprawach. Chodzi o kwestie paktu fiskalnego i wieloletnich ram finansowych. Najpierw odniosę się do paktu fiskalnego. Zwany oficjalnie Traktatem o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w Unii Gospodarczej i Walutowej stanowi kolejną próbę odpowiedzi państw Unii Europejskiej na kryzys wspólnej waluty. Idea paktu fiskalnego zrodziła się w epicentrum kryzysu zadłużeniowego państw strefy euro. Podejmowane przez szefów państw i rządów strefy euro wielokrotne próby odzyskania zaufania rynków finansowych okazały się nieskutecznie. Ratingi państw strefy euro, mimo że nadal należące do najwyższych na świecie, zaczęły być w szybkim tempie rewidowane w dół. Pierwszym krokiem na rzecz wzmocnienia koordynacji gospodarczej w Unii Europejskiej było zaproponowanie przez Komisję Europejską we wrześniu 2010 r. wprowadzenia tzw. sześciopaku, czyli pakietu pięciu rozporządzeń i jednej dyrektywy. Tworzy on system wczesnego ostrzegania, który ma zapobiec powtórzeniu się scenariusza greckiego. Zadaniem sześciopaku jest również zwalczanie zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Parlament Europejski po długich negocjacjach z Radą przyjął ostatecznie sześciopak na sesji w dniu 28 września 2011 r., także dzięki wysiłkom polskiej prezydencji. Następnie w lutym 2011 r. Francja i Niemcy wystąpiły z propozycją tzw. paktu konkurencyjności, który obejmował propozycje działań na rzecz wzmocnienia konkurencyjności, zwiększenia zatrudnienia, dyscypliny budżetowej, koordynacji polityki fiskalnej oraz zapewnienia stabilności finansowej. Należy podkreślić, że w pierwotnej formule był on skierowany do państw strefy euro. Jednakże w wyniku sprzeciwu państw spoza eurolandu, głównie Polski, jego formuła została rozszerzona. Przyjęto też nową nazwę: pakt Euro Plus. Ostatecznie do znacznie zmniejszonego w stosunku do pierwotnej propozycji paktu na szczycie Rady Europejskiej w dniu 21 marca 2011 r. przystąpiły 23 kraje. Poza krajami strefy euro były to także Bułgaria, Dania, Litwa, Łotwa, Polska i Rumunia. Poza paktem pozostały 4 państwa: Czechy, Szwecja, Węgry i Wielka Brytania. Kiedy okazało się, że pakt Euro Plus nie wpłynął uspokajająco na rynki finansowe i nie zahamował kryzysu w strefie euro, Niemcy wystąpiły z inicjatywą zmian traktatowych, które wprowadzałyby na poziomie całej Unii reguły żelaznej dyscypliny fiskalnej. Idea tzw. paktu fiskalnego została oficjalnie wysunięta w dniach 8-9 grudnia 2011 r. w Brukseli. Inicjatywę oficjalnie wspierała również Francja. Na szczycie pojawiły się jednak poważne rozbieżności, głównie między Francją i Niemcami z jednej strony i Wielką Brytanią z drugiej. Ostatecznie w rezultacie weta premiera Camerona musiała zostać porzucona droga zmian w traktatach Unii Europejskiej na rzecz traktatu międzyrządowego. Brytyjski premier nie ukrywał, że głównym powodem sprzeciwu Wielkiej Brytanii były obawy o los londyńskiego City oraz całego brytyjskiego sektora finansowego w świetle forsowanej przez Francję i Niemcy koncepcji podatku od transakcji finansowych. Oprócz Wielkiej Brytanii do paktu nie przystąpiła również Republika Czeska. Dzięki m.in. skutecznej dyplomacji przewodniczącego Rady Europejskiej udało się osiągnąć kompromis w przypadku wszystkich spornych punktów i ostateczny kształt Traktatu o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w Unii Gospodarczej i Walutowej został uzgodniony i zaakceptowany przez 25 państw członkowskich Unii na szczycie Rady Europejskiej w Brukseli w dniu 30 stycznia 2012 r. Pakt wszedł w życie 1 stycznia 2013 r. po ratyfikowaniu go przez Finlandię. W ten sposób został spełniony wymóg zgody co najmniej 12 państw, w których walutą jest euro. W tym miejscu należy przytoczyć główne postanowienia uzgodnionego traktatu. Kluczowy jest art. 3 umowy, który zawiera m.in. zobowiązanie państw stron do zrównoważenia swoich budżetów poprzez tzw. złotą zasadę budżetową. Zakłada ona, że roczny deficyt strukturalny danego państwa strony traktatu nie może przekraczać 0,5% nominalnego PKB kraju, z tym zastrzeżeniem, że państwa, których dług publiczny już jest znacząco niższy od dopuszczalnego progu 60% PKB, mogą w drodze wyjątku pozwolić sobie na deficyt do poziomu 1% PKB. Kolejnym ważnym postanowieniem traktatu jest art. 4 zobowiązujący państwa, których dług publiczny przekracza 60% PKB, do jego zmniejszenia o co najmniej 1/20 rocznie. Ponadto kraje objęte procedurą nadmiernego deficytu będą musiały przedstawiać Komisji Europejskiej i Radzie do akceptacji swoje programy równoważenia wydatków. Obie instytucje będą później monitorować proces wdrażania uzgodnionych programów w celu osiągnięcia zakładanego zmniejszenia poziomu deficytu. Organem odpowiedzialnym za kontrolę wdrożenia reguły budżetowej do prawodawstwa narodowego i jej przestrzegania przez rządy uczyniony został Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W razie niewdrożenia reguły budżetowej lub jej naruszenia przez dane państwo Trybunał będzie władny nakładać kary pieniężne do poziomu 0,1% PKB. Pieniądze te w wypadku członków strefy euro zasilą Europejski Mechanizm Stabilności, natomiast zamrożone środki krajów spoza eurolandu zostaną przekazane do budżetu ogólnego Unii Europejskiej. Art. 6 porozumienia zakłada, że państwa członkowskie będą przedkładać ex ante Radzie oraz Komisji swoje plany emisji długu publicznego. Zabieg ten ma na celu zapewnienie lepszej koordynacji. Należy podkreślić, że zgodnie z zapowiedziami prezydent Francji Hollande na szczycie Rady Europejskiej w czerwcu 2012 r. przeforsował uzupełnienie paktu fiskalnego o pakt na rzecz wzrostu i zatrudnienia w formie deklaracji politycznej, który wzywa do przyjaznej wzrostowi konsolidacji budżetowej, zaangażowania Unii Europejskiej na rzecz pobudzania wzrostu i tworzenia miejsc pracy, szczególnie dla osób młodych. W deklaracji wzywa się ponadto do usuwania barier administracyjnych w tworzeniu miejsc pracy oraz rozwoju przedsiębiorczości. Polityczna ocena porozumienia prowadzi do wniosku, że zwycięzcą w tej batalii o traktat są Niemcy, główny zwolennik dyscypliny fiskalnej oraz koordynacji gospodarczej w strefie euro i Unii Europejskiej. Rząd Angeli Merkel, ponoszący największe koszty ratowania zagrożonych bankructwem krajów strefy euro, zdołał przeforsować w traktacie między innymi ważny zapis uzależniający możliwość udzielenia pomocy z Europejskiego Mechanizmu Stabilizacyjnego od ratyfikowania traktatu i wdrożenia reguły budżetowej, o której mowa właśnie w art. 3. Mniej powodów do zadowolenia ma z pewnością Francja, która w toku negocjacji wyraźnie przyzwoliła na dominację niemiecką. Sukces w tym negocjowaniu odniosła dyplomacja polska, która dzięki twardej postawie zdołała przełamać opór Francji w sprawie otwarcia przynajmniej niektórych szczytów euro na kraje spoza eurolandu. Nie ulega wątpliwości, że nasz kraj nie mógł sobie pozwolić na pozostanie poza paktem fiskalnym, gdyż groziłoby to wykluczeniem z głównego nurtu dalszej integracji gospodarczej Unii Europejskiej. Z tego względu Polskie Stronnictwo Ludowe będzie za ratyfikacją tego paktu. Chcę tu także podkreślić, że jeśli chodzi o przystąpienie Polski do strefy euro, to dobrze, że dyskusja została rozpoczęta. Warto przypomnieć, że w dobie silnego kryzysu lat 2009-2010 dzięki temu, że pozostawaliśmy poza strefą euro i mieliśmy własną walutę, po jej osłabieniu mieliśmy zdecydowanie większą konkurencyjność na rynkach światowych, a to poprawiało naszą pozycję eksportową. Natomiast w chwili obecnej zarówno zabezpieczenia konstytucyjne, jak i to, o czym mówił pan premier w wystąpieniu, dają nam pełną suwerenność co do tego, na jakich warunkach i kiedy podejmiemy decyzję o przystąpieniu do strefy euro. Przechodząc do omówienia wspólnych ram finansowych, pragnę podkreślić, że po zakończeniu negocjacji najczęściej pojawiającym się pytaniem w kraju i poza Europą było: Czy politycy i poszczególne państwa odnieśli sukces czy porażkę? Nie było czy brakowało często czasu na pozaemocjonalne, merytoryczne oceny tego zdarzenia. Okoliczności, którym towarzyszyło tworzenie budżetu, a więc kryzys i niepewna sytuacja gospodarcza, narzucały pogląd politykom europejskim, iż w czasach kryzysu budżet unijny musi być bardziej oszczędny. Tej opinii na szczęście nie podzielił w większości Parlament Europejski, uważając, iż tak okrojony budżet, który jest aż na siedem lat, nie sprzyja promowaniu inwestycji, które mają się przyczynić do wzrostu gospodarczego. Po raz pierwszy w historii Unii Europejskiej nowy budżet jest mniejszy od poprzedniego. Jeszcze raz to podkreślam, bo niektórzy mówcy z tej trybuny jakby o tym zapominają. Przewiduje on wydatki na poziomie 959 mld euro w zobowiązaniach oraz 908,4 mld euro w środkach na płatności. Realnie jest to 38,2 mld euro mniej. A więc wieloletnie ramy finansowe 2014-2020 są mniejsze o ok. 3,8% w zobowiązaniach i o ok. 4% w płatnościach w stosunku do budżetu z lat 2007-2013. Tak jak zaproponowała Komisja Europejska, budżet skonstruowano w oparciu o sześć tzw. działów budżetowych. Największe z nich to: Trwały wzrost, obejmujący m.in. środki na politykę spójności, badania naukowe, transgraniczne projekty infrastrukturalne, sieci energetyczne, oraz Zasoby naturalne, czyli finansowanie dopłat bezpośrednich dla rolników, wsparcie dla rybołówstwa i ochronę środowiska. Kolejne działy to: Bezpieczeństwo i obywatelstwo (m.in. strefa Schengen, obywatelstwo europejskie, europejska współpraca policyjna i sądowa); Globalna Europa, czyli polityka zagraniczna Unii Europejskiej, europejska służba działań zewnętrznych; Administracja, wydatki na personel i utrzymanie budynków Unii Europejskiej; Wyrównania, tj. środki na czasowe wsparcie dla biedniejszych krajów Unii Europejskiej. Ponadto część wydatków została umieszczona w poza budżetem Unii Europejskiej. Są to m.in. środki na Europejski Fundusz Rozwoju (pomoc rozwojowa Unii Europejskiej), Europejski Fundusz Solidarności oraz Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji. Jeszcze raz chcę mocno podkreślić, że po raz pierwszy w historii Unii Europejskiej nowy budżet jest mniejszy od poprzedniego realnie o 4%. Największe cięcia dotknęły działu budżetowego: Zasoby naturalne, tj. głównie rolnictwa, na które przydzielono o 11,3% mniej środków, z czego środki na płatności bezpośrednie dla rolników i tzw. działania rynkowe zostały zmniejszone aż o 17,5%. Uzgodniony na szczycie 7-8 lutego budżet przewiduje dla tego działu 373,2 mld euro, podczas gdy w oparciu o ceny stałe z 2011 r. obecny budżet dysponuje środkami na ten cel w wysokości 420,7 mld euro. Oznacza to 47,5 mld euro mniej. Środki na dopłaty bezpośrednie i działania rynkowe zmniejszą się z obecnych 336,7 mld euro do 277,8 mld w nowej perspektywie finansowej, a to jest spadek aż o 58,8 mld euro. Widać więc wyraźnie, że Unia Europejska kontynuuje przyjętą przed laty politykę ciągłego ograniczania środków na rolnictwo. Należy przypomnieć, że jeszcze w latach 80. budżet wspólnej polityki rolnej stanowił blisko 80% całości unijnych wydatków. Obecnie spadł zdecydowanie poniżej 40%. Mimo tych niesprzyjających uwarunkowań Polska zdołała wywalczyć więcej pieniędzy na rolnictwo niż w obecnym okresie programowania. W obszarze wspólnej polityki rolnej nasz kraj uzyskał bowiem alokację w wysokości 28,5 mld euro, co czyni nas piątym największym beneficjentem tej polityki. Więcej od nas otrzymują jedynie Francja, Niemcy, Hiszpania i Włochy. W porównaniu do okresu 2007-2013, kiedy otrzymaliśmy 26,9 mld euro, jest to więcej o 1,6 mld, czyli prawie o 6%. Należy mieć jednak na uwadze to, że zwiększenie alokacji dla Polski w tym obszarze wynika w głównej mierze z kończenia się okresu dochodzenia do pełnych płatności i z zastąpienia uzupełniających dopłat krajowych płatnościami w 100% pochodzącymi z budżetu unijnego. Od 2014 r. polski rząd nie będzie już mógł z budżetu krajowego dopłacać do dopłat bezpośrednich, dlatego budżet unijny na dopłaty w tej pozycji został zwiększony dla Polski w sumie o mniej więcej 6 mld euro, czyli o 50%,. W tym miejscu należy również zwrócić uwagę na to, że podane powyżej liczby wyrażone są w cenach z 2011 r. Po uwzględnieniu inflacji budżet rolny dla Polski wyniesie więc w sumie około 33 mld euro, z czego 22 mld euro będą przeznaczone na dopłaty bezpośrednie, a około 11 mld euro na rozwój obszarów wiejskich. Przypomnę, że w obecnym okresie finansowym alokacja Polski na wspólną politykę rolną była dzielona mniej więcej na połowę, tj. około 13,5 mld euro na I filar wspólnej polityki rolnej i 13,5 mld euro na filar II. Ponadto istniała możliwość przesunięcia 10% z II filara do I. Z kolei w tym nowym budżecie - i tu ukłon w stronę pana premiera i polskiego rządu - uzyskaliśmy zgodę na możliwość przesunięcia z II filara do I nawet 25% środków. Zgodnie z wewnątrzkoalicyjnym porozumieniem przesunięcie 25% z filara II do filara I sprawia, iż ten główny cel negocjacyjny dotyczący wspólnej polityki rolnej, a więc dążenie do osiągnięcia poziomu dopłat bezpośrednich na poziomie średnioeuropejskim, jest bliski realizacji już na początku tego okresu programowania. Jeśli dołożymy do filara I środki przesunięte z filara II, wówczas płatność na hektar liczona w euro osiągnie poziom ok. 245 euro, a więc do średnioeuropejskiego poziomu 261 dzisiaj brakuje kilka procent. Chcę również podkreślić, że część zadań, która do tej pory była realizowana w ramach rozwoju obszarów wiejskich, będzie mogła być realizowana w ramach polityki spójności. Są to m.in. takie działania, jak poprawa w obszarze infrastruktury, jak kwestie działań środowiskowych, jak kwestie dostępności szerokopasmowego Internetu czy też chociażby kwestie związane z rozwojem infrastruktury oświatowej czy infrastruktury zdrowotnej na obszarach wsi. Chcę także podkreślić, że istnieje możliwość uzupełniania filara II wspólnej polityki rolnej z budżetu krajowego. W ramach tego uzupełnienia takie działania, jak modernizacja gospodarstw rolnych, jak ˝Młody rolnik˝, jak różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej czy mikroprzedsiębiorczość, nie będą uszczuplone. Reasumując, chcę bardzo mocno podkreślić, że jeśli chodzi o wspólną politykę rolną, która w ramach całej polityki unijnej od wielu lat jest już polityką o zmniejszającym się budżecie, to jeszcze raz w tej perspektywie finansowej Polsce udało się swoją alokację finansową zwiększyć. Chcę także bardzo mocno podkreślić, że w mojej ocenie ta perspektywa finansowa jest ostatnim okresem, w którym w takim kształcie wspólna polityka rolna będzie mogła być realizowana co do przyszłości. Dlatego nie czekając do roku 2018 czy do roku 2020, Polska już dzisiaj podejmuje działania na rzecz głębokiej reformy wspólnej polityki rolnej, żeby, po pierwsze, tę wspólną politykę rolną uprościć, po drugie, żeby doprowadzić do przesunięcia środków w ramach wspólnej polityki rolnej z obszarów Europy, gdzie efektywność produkcyjna jest już maksymalnie wykorzystana i gdzie z jednej strony wysokie dopłaty, z drugiej strony wysokie przychody z rynku sprawiają, iż pozostała część Europy, szczególnie mam na myśli Polskę, kraje nadbałtyckie czy też Bułgarię i Rumunię, ma jeszcze ogromne rezerwy produkcyjne, które dzięki środkom unijnym mogą być lepiej wykorzystane i może to sprawić, iż będzie poprawiona konkurencyjność europejskiego rolnictwa względem rolnictwa światowego. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)