Mówca: Magdalena Kochan
Data: 2017-10-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W roku 2016 w pieczy zastępczej przebywało 74 757 dzieci. W stosunku do roku 2015 i roku 2014 to jest o 1746 dzieci mniej. To jest bezsprzeczny sukces. To jest 1746 dzieci, które wychowują się w swoich domach naturalnych, choć jeszcze nie tak dawno byłyby zagrożone przeniesieniem do pieczy zastępczej. 18 tys. dzieci - nieco ponad 18 tys. - przebywa w instytucjonalnej pieczy zastępczej. I to nie jest dobra wiadomość, bo instytucja w żadnym razie, przy wielkim zaangażowaniu pracujących tam pedagogów, nauczycieli, wychowawców, nie jest w stanie zastąpić rodziny. To jest jednak placówka, w której co 8 godzin, co 10 godzin zmienia się wychowawca. Mamy, taty, cioci, wujka - bo to różnie w rodzinnej pieczy zastępczej się odbywa - nie ma na co dzień. Nie ma poczucia, że jestem punktem zainteresowania, podmiotem zainteresowania, że się o mnie troszczą, że mnie kochają. 4682 wychowanków pieczy zastępczej wróciło do swoich domów rodzinnych. To jest ogromny sukces, tym bardziej że w stosunku do roku 2015 w roku 2016 było to o 175 dzieci więcej. To naprawdę bardzo dobra informacja. Jestem przekonana, że to jest wynik dobrego działania pierwszego ogniwa pieczy, o której mówimy, czyli pieczy w swojej własnej, naturalnej rodzinie. Wsparcie rodziny, za które odpowiada gmina, jednostka samorządu terytorialnego najbliższa obywatelom, świadomość tego, jak wielki wpływ wsparcie tej gminy ma na życie dzieci i rodzin, rośnie. Asysta rodzinna, asystent rodziny, nowy zawód, który został wprowadzony właściwie w 2012 r., daje efekty. Muszę powiedzieć, że 3905 asystentów rodziny to jednak ciągle za mało, bo w 2479 gminach w naszej ojczyźnie pracuje ich tylko niespełna 4 tys. To jest zdecydowanie za mało, tym bardziej że każdy z asystentów statystycznie zajmuje się dziewięcioma rodzinami, ale skuteczność jego pracy osiąga wskaźnik 47%. Asystent, który przez rok pracuje z rodziną, uzyskuje prawie 50-procentowy wskaźnik. Czego? Wspierania rodziny, tego, że dzieci nie trafiają do pieczy zastępczej, tego, że rodzina funkcjonuje. To jest tak pomyślany zawód, że nie ma nic wspólnego z kuratorem sądowym, z urzędnikiem gminnym, który przychodzi i sprawdza, czy dzieci są wychowywane we właściwych warunkach. To jest przyjaciel rodziny, który pomaga rodzinie odnaleźć się w trudnych sytuacjach, który co więcej jest przewodnikiem między instytucjami, łącznikiem między instytucjami, które wspierają rodzinę, a do których często rodzina nie potrafi trafić. To oznacza 47% skutecznych działań, które polegają na wyprowadzaniu rodzin na prostą. Nie wiem, czy jest bardziej skuteczna instytucja w profilaktyce w jakiejkolwiek innej dziedzinie życia. Warto tę formę wspierać i warto także powiedzieć, że ta forma, choć gminy przyjęły ją bez zastrzeżeń jako zadanie własne, nie otrzymując na to dodatkowych środków, winna być także wspierana przez rząd. To jest czynione, ale moim zdaniem w zbyt małym stopniu. 60 mln to nieco za mało. Jestem przekonana, że ponad podziałami będziemy decydować o tym, żeby w budżecie na rok 2018 znalazło się na ten cel znacznie więcej pieniędzy. Skuteczność, proszę państwa, skuteczność. A więc jeżeli pomożemy we właściwym działaniu asysty rodzinnej, będziemy mniej pieniędzy przeznaczać na pieczę zastępczą, o wiele bardziej kosztowną niż funkcjonowanie normalnej rodziny. Rodziny wspierające to jest kolejna instytucja wprowadzona ustawą o pieczy zastępczej i wspieraniu rodziny. To jest także bardzo dobra forma pomagania rodzinom w kłopotach, ale wymagająca chyba jednak osobnych rozwiązań prawnych, nad którymi warto popracować. Jak można sądzić na podstawie sprawozdania, jest to także w planach ministerstwa, co bardzo cieszy. Placówki wsparcia dziennego także odgrywają swoją rolę w tej kwestii. I muszę powiedzieć o jeszcze jednej instytucji, niewymienionej w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ale bardzo pomagającej rodzinom w kłopotach. To jest inna ustawa, bardzo z nią kompatybilna, ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, w ramach której często interdyscyplinarny zespół zajmujący się rodziną w kłopotach pomaga z tych kłopotów wyjść. Piecza zastępcza, proszę państwa. To jest tak: jeżeli gmina wyczerpie wszelkie środki, żeby utrzymać rodzinę biologiczną w dobrej kondycji, żeby nie zabierać z niej dzieci - rodzina nie może wydolić, trudno, takie rodziny także się zdarzają - to dzieci trafiają pod opiekę innej jednostki samorządu terytorialnego - powiatu. To powiat jest zobowiązany do realizowania tego zadania. I tu muszę powiedzieć, że na 380 powiatów 1643 koordynatorów pieczy zastępczej wydaje się kwotą prawie dobrą, ale też niesatysfakcjonującą, biorąc pod uwagę, że w pięciu powiatach w ogóle nie ma takich koordynatorów, choć ustawa to bardzo jasno precyzuje. Trzeba też powiedzieć, że od 2004 r. to zadanie jest zadaniem własnym powiatów, które parlament, kiedy je wprowadzał, uzupełnił także dodatkowymi środkami, czyli większą ilością środków, które powiaty mogą uzyskiwać z podatków jako dochody własne. Patrzę, że mam niewiele czasu, więc powiem tylko tyle: to, co cieszy tu, w pieczy zastępczej, to jest to, że większość dzieci znajduje się w rodzinnych formach, w tym największa grupa dzieci, bo ponad 31 tys., znajduje się w rodzinach spokrewnionych. To jest najlepsza z informacji. Szukamy dla dziecka rodziny, najpierw rodziny. Jeśli nie mamy, taty, to chociaż wujka, kuzyna, babci, dziadka. Ono jest w rodzinie, choć w pieczy zastępczej. Zwiększająca się ilość rodzinnych domów dziecka oznacza, że ta forma prawna jest najwygodniejsza dla rodziców zastępczych. Warto ją wspierać. Warto jeszcze popatrzeć, czy nie można by poprosić o lepsze rozwiązania prawne. Ważne jest to, że dzieci z rodzinnej pieczy zastępczej otrzymują świadczenie 500+ w odróżnieniu od dzieci, które znajdują się w pieczy instytucjonalnej. Tu muszę powiedzieć o największym moim zmartwieniu, ponieważ niezgodnie z obowiązującym dzisiaj prawem 1700 dzieci znajduje się w instytucjonalnej pieczy zastępczej, choć nie ukończyło 7. roku życia. To jest niezgodne z obowiązującym prawem. Sytuacja wygląda tak, że każde dziecko trafiające do pieczy zastępczej to jest dziecko po wyroku sądowym - sąd rodzinny orzeka pieczę zastępczą - każde dziecko, ale sąd określa także adres pobytu dziecka. I tu jest błąd, bo jeżeli sędzia nie znajduje dostatecznej ilości rodzin zastępczych, mówi: trudno, w tym powiecie muszę skierować dziecko do placówki. A starosta mówi: muszę wykonać werdykt sądu, zatem nie mogę umieścić dziecka w pieczy zastępczej nawet w sąsiednim powiecie, oddalonym o dwa kroki, choć tam mam chętnych do tego rodziców, tylko muszę umieścić to dziecko w placówce. Warto pomyśleć o rozwiązaniach prawnych, które to błędne koło zupełnie wyeliminują. Warto także pomyśleć, panie ministrze, o tym, żeby w ramach wzmocnienia roli usamodzielnienia dzieci z instytucjonalnej pieczy zastępczej były one też beneficjentami 500+. Dlaczego? Dlatego że gdy wychodzą, aby się usamodzielnić, praktycznie rzecz biorąc, wychodzą niewyposażone w nic. I o ile w rodzinnych formach obserwujemy bardzo dobrą tendencję przebywania dzieci do 25. roku życia i kształcenie się w rodzinach - to znaczy rodziny zastępcze przejęły w pełni rolę rodzin biologicznych (Dzwonek) - o tyle dzieci wychodzące z instytucji... Już kończę, pani marszałek. ...wychodzą z nich, praktycznie rzecz biorąc, powiem eufemistycznie, gołe i bose. Co więcej, wiemy, że większość z nich niestety trafia pod skrzydła pomocy społecznej, bo nie radzą sobie w życiu. Taka rzecz jak 500+ i fundusz powierniczy prowadzony przez powiat w bardzo wzmocnionej instytucji usamodzielnienia dałaby szansę tym dzieciom na lepszy start.