Mówca: Anna Maria Żukowska
Data: 2021-12-02 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Rozmawiamy dzisiaj głównie o sądach pokoju, a także o sędziach handlowych. Ale porozmawiajmy szerzej o wymiarze sprawiedliwości. Skąd wzięła się potrzeba tych wszystkich projektów? Wymiar sprawiedliwości - mimo tego, co deklarowało Prawo i Sprawiedliwość wielokrotnie, że to jest naczelnym celem zmian, które przeprowadza - nie działa, nie funkcjonuje sprawnie. Przewlekłość postępowań jest nadal jedną z największych bolączek wymiaru sprawiedliwości. To dotyka każdego obywatela, na najniższym poziomie. W wielu sprawach, sprawach istotnych życiowo, takich jak sprawy w sądzie w wydziałach pracy, na pierwszą rozprawę oczekuje się minimum rok. A to dotyczy np. zwolnień z pracy, kiedy pracownik chce udowodnić, że został niesłusznie zwolniony, m.in. np. dyscyplinarnie, i nie ma takiej szansy przez ponad rok. To jest skandal. To nie poprawia w żaden sposób życia Polek i Polaków. W przypadku zwykłych zdarzeń, takich jak stłuczka, też te rozprawy są zwoływane dopiero po bardzo długim czasie, np. właśnie po roku, kiedy świadkowie już nic z tego nie pamiętają. To naprawdę nie ma sensu. To nie działa, to po prostu nie działa. Te zmiany, które przeprowadzacie, niszczą polską praworządność, niszczą naszą demokrację, a w żaden sposób nie pomagają panu Kowalskiemu - panu posłowi też Kowalskiemu, który tutaj siedzi przede mną i słucha. Może się tak zdarzyć, że pan, panie pośle, też trafi do sądu w jakiejś sprawie, takiej bagatelnej, i będzie pan chciał szybkiego rozstrzygnięcia. Będzie pan chciał, nie wiem, żeby mandat mieć z głowy czy żeby jakąś fakturę ktoś panu zapłacił. I w tej chwili nie ma pan tego, w tej chwili pan musi na to czekać bardzo długo. Dlatego wszystkie te projekty w moim rozumieniu zmierzają do poprawy tej sytuacji. Nasz projekt jest projektem, który został przedłożony - znaczy, przedłożone były założenia do tej ustawy - jeszcze w poprzedniej kadencji. Złaszaliśmy go jako pierwsi. Ale to nie jest wyścig. Chodzi o to, żeby wprowadzić tę instytucję, wprowadzić coś, co rzeczywiście pomoże Polkom i Polakom dochodzić sprawiedliwości w sposób szybki i w sposób efektywny. Przyspieszenie postępowań, odciążenie sądów właśnie od tych spraw bagatelnych jest istotą projektu przedłożonego przez Koalicyjny Klub Parlamentarny Lewicy. Ma to również wzmocnić demokratyczny wymiar legitymacji wymiaru sprawiedliwości, żeby obywatele i obywatelki czuli, że te orzeczenia są rzeczywiście w ich imieniu, że te orzeczenia są dla nich i że wymiar sprawiedliwości nie jest odległy, nie jest nieosiągalny, tylko jest tu, blisko, w mojej gminie. Dlatego proponujemy, żeby wyłanianie sędziów pokoju odbywało się z udziałem społeczności lokalnych, czyli mieszkańców, którzy popierają danego kandydata, i ten wybór miałby się dokonywać przez rady gmin. Kandydaci, którzy spełnialiby warunki, które zaraz wymienię, musieliby przedłożyć minimum 50 podpisów za poparciem swojej kandydatury i ta kandydatura byłaby rozpatrywana przez radę gminy. Jakie wymagania przewidujemy dla kandydatów? Przewidujemy, po pierwsze, wiek między 31. rokiem życia a 65. rokiem życia, wykształcenie prawnicze oraz doświadczenie minimum 1 roku w zakresie legislacji - to może być praca w organach samorządowych, to może być wykonywanie zawodu adwokata, radcy prawnego. To są wymagania, które przewidujemy dla kandydatów. Co więcej, uważamy, że rada gminy, która powinna przeprowadzić publiczne przesłuchanie kandydatów, powinna wyłonić w głosowaniu tajnym dwóch, dwoje spośród nich i przedstawić te kandydatury zgromadzeniu ogólnemu sądu rejonowego właściwego terytorialnie dla danej gminy, po to żeby zachować ten element, że to sędziowie wybierają sędziów. My tu nie będziemy legitymizowali, jak w jednym z tych projektów, neo-KRS-u. To sędziowie mają się wybierać i się powoływać. W związku z tym zgodnie z naszym projektem to prezes sądu rejonowego będzie powoływał sędziego pokoju, który w danej gminie będzie dla minimum 30 tys. mieszkańców reprezentantem wymiaru sprawiedliwości najbliższym obywatelowi. Uważamy również, że nadzór nad działalnością sędziów pokoju powinien być powierzony sądowi rejonowemu. Ten nadzór zgodnie z założeniami naszego projektu będzie sprawował prezes sądu rejonowego. Ponadto ponieważ jest to instytucja nowa, nieznana jeszcze w naszym porządku prawnym, konieczne są wizytacje. Przewidziano wizytacje sędziego raz na pół roku podczas pierwszej kadencji, a podczas kolejnej - raz na rok. Te wizytacje będzie przeprowadzał prezes sądu rejonowego lub upoważniony przez niego sędzia, żeby sprawdzić, jak to funkcjonuje. Jeżeli dany sędzia pokoju trzykrotnie otrzyma negatywną ocenę odnośnie do sprawowania przez niego urzędu, to nie będzie mógł ubiegać się o ponowny wybór. To jest konieczne, żeby nadzór nad tą nową instytucją działał. Uważamy, że ślubowanie, które sędzia pokoju składa wobec prezesa właściwego sądu rejonowego, również powoduje takie nawiązanie łączności między powszechnym wymiarem sprawiedliwości a sędziami pokoju - którzy oczywiście zgodnie z naszym założeniem nie są sędziami w rozumieniu konstytucji. To są osoby, które podobnie jak asesorzy sądowi wykonują ograniczoną liczbę powierzonych im zadań, w bardzo ograniczonym zakresie. W związku z tym naszym zdaniem nie ma tutaj konieczności zmiany konstytucji. Absolutnie nie widzimy takiej potrzeby, w naszym projekcie też tego nie przewidziano. Sędzia pokoju oczywiście korzysta ze wszystkich konstytucyjnych gwarancji, jeżeli chodzi o sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Sędzia pokoju jest nieusuwalny, jest niezawisły i nie ma tutaj żadnej możliwości ingerencji pana ministra Ziobry w to, jak on będzie sprawował swoją funkcję. Ponieważ jest to instytucja nowa, tak jak mówię, naszym zdaniem konieczne jest przeprowadzenie, podobnie jak to było w przypadku Portugalii, kiedy wprowadzano to rozwiązanie, pilotażu na niecałym terytorium kraju. Proponujemy województwo opolskie i województwo kujawsko-pomorskie. Proponujemy, żeby vacatio legis trwało rok i żeby po upływie tego roku właśnie w tych województwach wdrożyć to rozwiązanie, żeby zobaczyć, jak ono działa. Te województwa są dosyć zbilansowane, jeżeli chodzi o strukturę społeczną, są reprezentatywne dla naszej ogólnokrajowej struktury społecznej. Chcielibyśmy sprawdzić, jak to działa, żeby móc ewentualnie poprawić pewne niedociągnięcia, które najpewniej by pojawiły. Zawsze tak jest z nowymi rzeczami, które się wprowadza. W związku z tym po upływie 3 lat od dnia ogłoszenia ustawy to rozwiązanie miałoby zostać wdrożone w całym kraju, ale jak mówię, chcielibyśmy zobaczyć, jak to funkcjonuje na ograniczonym terytorium. Zakres kognicji oczywiście, jeżeli chodzi o sprawy powierzone sędziom pokoju, jest podobny, jest mniej więcej taki jak w innych projektach. Po prostu uważamy, że wszystkie te sprawy, które mogą być rozstrzygnięte podczas jednej rozprawy, te sprawy bagatelne, powinny trafiać do sędziów pokoju. Jeżeli sędziowie pokoju uznają, że jest to sprawa bardziej skomplikowana, wymagająca powołania biegłego, czyli nie da się tego na rozstrzygnąć na jednej rozprawie, będzie ona po prostu kierowana do sądu rejonowego. Oczywiście od orzeczeń sędziów pokoju będzie przysługiwało zaskarżenie do sądu rejonowego. Myślę, że będziemy w stanie pracować nad tymi ustawami w komisji. Chciałabym, żeby to była praca cywilizowana - tu zwracam się do przewodniczącego mojej komisji pana Marka Asta - żeby to nie było o godz. 2 w nocy, żebyśmy mogli sobie spokojnie porozmawiać o tych projektach, bo jak widzę, z wielu środowisk politycznych płynie potrzeba zmiany idącej w tym kierunku. Różnimy się na pewno, jeżeli chodzi o zakres tego, o tryb wyboru - to jest moja główna bolączka odnośnie do projektu pana prezydenta - niemniej jednak widzimy tę potrzebę. Widzi ją bardzo dużo różnych środowisk politycznych: lewica, prawica, centrum, PSL. Naprawdę myślę, że to rozwiązanie jest w Polsce po prostu potrzebne. Ono jest potrzebne, żeby odciążyć wymiar sprawiedliwości, żeby przyspieszyć postępowania i żeby obywatele wreszcie mieli poczucie, że orzeka się w ich imieniu i że wymiar sprawiedliwości jest nie po to, żeby być gdzieś daleko od nich, żeby być - to złe słowo, które kiedyś padło - kastą, tylko po to, żeby być częścią całego porządku prawnego w Polsce, częścią praw obywatelskich, prawa do dochodzenia sprawiedliwości. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Głos z sali: Prawie jak Solidarna Polska.) (Poseł Arkadiusz Myrcha: Prawie robi wielką różnicę.)