Mówca: Czesław Sobierajski
Data: 2014-11-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Dzisiaj, tj. 26 listopada mija 159. rocznica śmierci wielkiego poety polskiego Adama Mickiewicza, który nigdy nie pogodził się z utratą wolności przez Rzeczpospolitą. Dawał temu wyraz nie tylko piórem w wielu swoich dziełach, utworach, lecz także czynem. Po wybuchu powstania listopadowego bezskutecznie usiłował wrócić do kraju. Od 1832 r. mieszkał w Paryżu. W 1833 r. był redaktorem i publicystą ˝Pielgrzyma Polskiego˝. Podczas pobytu w Rzymie próbował nawet uzyskać poparcie Piusa IX dla ruchów wyzwoleńczych. W 1848 r. Mickiewicz utworzył legion polski w służbie walczącej Lombardii. Jego cele i program wyłożył w tekście ˝Skład zasad˝. Ostatnią akcją patriotyczną poety była próba sformowania legionu polskiego do walki z Rosją w czasie wojny turecko-rosyjskiej, wojny krymskiej. Właśnie do Stambułu udał się w tej sprawie. W Paryżu Mickiewicz napisał i opublikował w 1834 r. najważniejsze swoje dzieło - ˝Pana Tadeusza˝, który rozpoczyna się wielką inwokacją, czyli wielką modlitwą do Boga z nadzieją na wolność i powrót do wolnej Ojczyzny. Posługując się różnorodnymi konwencjami, używając liryzmu, patosu, ironii, realizmu, odtworzył świat szlachty w przededniu nadejścia armii napoleońskiej. Barwny korowód sarmatów skłóconych, często intrygujących, jednoczy się w poemacie w poczuciu więzi patriotycznej, w nadziei na rychłe odzyskanie wolności. Zakończenie poematu przepełnione jest radością i nadzieją, mimo że autor już wiedział, że to jeszcze nie tym razem, że uzyskanie wolności przez Rzeczpospolitą będzie jeszcze wymagało wielu ofiar i trudów. Dzieło miało jednak służyć pokrzepieniu serc. Twórczość Mickiewicza wywarła ogromny wpływ na polską kulturę, na świadomość zbiorową, literaturę i sztukę, była stałym elementem edukacji literackiej i wychowania patriotycznego. Duży wpływ wywierały także poglądy filozoficzno-społeczne Mickiewicza. Szczególnie połączenie religijności, romantycznego mesjanizmu i radykalizmu społecznego sprawiło, że powoływały się na niego różne ugrupowania. Jego mesjanizm słowiański miał duże znaczenie dla kształtowania się świadomości narodowej w krajach Europy Środkowej i Wschodniej pozbawionych własnej państwowości. W aktualnych dyskusjach o kształcie zjednoczenia Europy przywoływany jest również Mickiewicz jako prekursor wizji federalizacji wolnych narodów, obywateli i systemu wartości. Pułkownik Kuczyński, który był przy Adamie Mickiewiczu do końca, tak relacjonuje nam motywacje poety, którymi się kierował, wyjeżdżając do Stambułu: Tworzyć legion polski. Nawet gdybym tam umarł na cholerę czy tyfus, to jednak jadę walczyć o Polskę - i umarł właśnie na cholerę - a ta wojna jest szansą na przybliżenie wolności dla Polski i winno to być obowiązkiem wszystkich polskich emigrantów. Zygmunt Krasiński pisał na ten temat: My z niego wszyscy byliśmy i będziemy Polakami, gdy będziemy z Mickiewicza. Winniśmy więc czerpać z tej wspaniałej spuścizny literackiej Adama Mickiewicza, wszak polskość w najpiękniejszym wydaniu to język Mickiewicza, to ładunek wielkiej duchowości literatury, która nas od wewnątrz formuje. Może właśnie dlatego na Śląsku ideolodzy walki z polskością mówią o twórczości Adama Mickiewicza, że nie powinna być lekturą w szkołach śląskich. Wszystkie te romantyczne uniesienia są nam całkowicie obce - tak mówią ci ideolodzy. Na koniec pragnę ku przestrodze z mocą zwrócić uwagę wszystkim Polakom, że na Śląsku toczy się proces zmiany świadomości historycznej i kulturowej, próbuje się rugować z pamięci wszystko, co ma związek z kulturą i dziedzictwem polskości Śląska, jednocześnie gloryfikując niestety kulturę niemiecką, ich pisarzy. Dość przypomnieć, że w tzw. kanonie lektur śląskich dla każdego Ślązaka na 10 tytułów 6 jest autorów niemieckich, nawet nie wszystkie są przetłumaczone. Próżno oczywiście szukać tam Adama Mickiewicza. Nie ma go tam i nie ma wielu innych poetów. Dlatego pochylmy się z troską nad Śląskiem i nad Polską. Powinniśmy - jestem o tym przekonany - rok 2015, 160. rocznicę śmierci Adama Mickiewicza, ogłosić rokiem Adama Mickiewicza w Polsce. Dziękuję bardzo. (Oklaski)