Mówca: Grzegorz Rusiecki
Data: 2021-06-23 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 65 lat temu, 28 czerwca 1956 r., w Zakładach Hipolita Cegielskiego, wówczas noszących nazwę im. Józefa Stalina w Poznaniu, wybuchł pierwszy w PRL strajk generalny, który przerodził się w demonstracje uliczne krwawo stłumione przez wojsko i milicję. Historię poznańskiego Czerwca zna wiele osób, chciałbym jednak dziś zwrócić uwagę i oddać hołd i najwyższy szacunek adwokatom, niezłomnym obrońcom uczestników tamtych wydarzeń. Tego zadania podjął się m.in. adwokat dr Stanisław Hejmowski, który na sali sądowej oskarżył władze państwowe o wywołanie demonstracji i śmierć ofiar. Adwokat Stanisław Hejmowski urodził się 22 czerwca 1900 r. w Lipawie w Kurlandii. W 1924 r. ukończył prawo na Uniwersytecie Warszawskim, a w 1928 r. zdał egzamin sędziowski i rozpoczął pracę jako asesor, a następnie prokurator Sądu Okręgowego w Poznaniu. W roku 1930 został wpisany na listę adwokatów. W roku 1946 wraz z adwokatem Janem Kręglewskim podjął się obrony z urzędu Namiestnika Rzeszy w Kraju Warty Arthura Greisera. Zanim się zgodził, dwukrotnie odmawiał, tłumacząc to osobistymi krzywdami, takimi jak wypędzenie z Poznania w 1939 r. czy śmiercią dwóch braci. Największą sławę i miejsce w historii przyniosła mu jednak wspomniana już obrona protestujących na poznańskich ulicach w czerwcu 1956 r. Podczas procesu wykazał się niezłomnością charakteru, talentem prawniczym i krasomówczym. W mowie końcowej mówił: Każdy wyrok jest wyrokiem ostatnim dla sędziów, którzy go wydali. Oskarżeni mają dalsze instancje, sędziowie nie mają żadnych i dlatego przed zapadnięciem tej dla was, panowie sędziowie, nieodwołalnej decyzji niech nastąpi godzina wielkiego duchowego skupienia. Wniknijcie w głąb swoich serc, w głąb swoich sumień, a wówczas przed waszymi, panowie sędziowie, oczami niechaj załopocze sztandar biało-czerwony trzymany w rękach polskiego dziecka. Jego mowa obrończa przeszła do historii, a jego obywatelska niezłomność i profesjonalna wirtuozeria prawnicza w znacznym stopniu przyczyniły się do wycofania komunistycznej władzy z odwzorowanych sowieckich procesów pokazowych. Od końca lat 40. mec. Hejmowski był obiektem zainteresowania UB. Inwigilacja nasiliła się w marcu 1956 r. Po procesie robotników stał się jednym z głównych celów Urzędu Bezpieczeństwa. W 1961 r. przesłuchano większość jego dotychczasowych klientów. W lipcu 1961 r. na podstawie decyzji ministra sprawiedliwości zawieszono go w wykonywaniu obowiązków zawodowych, jednocześnie w mediach rozpoczęła się nagonka na adwokata Hejmowskiego. Media państwowe donosiły, że zawyżał opłaty adwokackie i przyjmował łapówki. Wydział Finansowy Rady Narodowej podjął decyzję o domiarze podatkowym, co doprowadziło Hejmowskiego do utraty całego majątku. Odebrano mu również prawo patronatu, prowadzenia szkolenia dla aplikantów i ich egzaminowania. Zawieszenie wygasło w maju 1963 r., jednak mec. Hejmowski nie wrócił już do czynnej pracy. Zmarł 31 maja 1969 r. w Poznaniu. Pochowany jest na cmentarzu Junikowskim. W 2001 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej przyznało mu pośmiertnie odznakę ˝Adwokatura Zasłużonym˝, a w 50. rocznicę wydarzeń czerwcowych nadano jednej z poznańskich ulic jego imię. W 2006 r. został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2010 r. w Poznaniu odsłonięto pomnik Adwokatów Czerwca ’56. Napis na pomniku brzmi: ˝Adwokatom niezłomnym obrońcom w procesach czerwca 1956 i procesach politycznych˝. W świetle dość zgodnej opinii liderami wśród licznej ławy obrończej oprócz dr. Stanisława Hejmowskiego byli także adwokaci Gerard Kujanek, Michał Grzegorzewicz czy Janusz Waliszewski. Zwłaszcza w tym szczególnym czasie także im należy się najwyższy szacunek i pamięć. Niezależna adwokatura wtedy i dziś to gwarancja praw i wolności obywatelskich. Dziękuję.