Mówca: Andrzej Kryj
Data: 2016-12-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Za kilka dni, 19 grudnia, przypada 110. rocznica urodzin mjr. Stefana Rychtera ˝Tumrego˝ - oficera Wojska Polskiego i Armii Krajowej, szefa sztabu ˝Wachlarza˝. Stefan Rychter urodził się w 1906 r. w Nowej Słupi, miejscowości leżącej pomiędzy Ostrowcem Świętokrzyskim a Kielcami, u stóp Świętego Krzyża. Był synem Bolesława i Marianny z Kozłowskich. W roku 1919 podjął naukę w Państwowym Gimnazjum Męskim w Ostrowcu Świętokrzyskim, w szkole istniejącej do dziś i noszącej od 1923 r. imię Joachima Chreptowicza. Jej uczniami byli m.in. bł. Tadeusz Dulny - męczennik z KL Dachau, mjr Jan Piwnik ˝Ponury˝ - legendarny dowódca świętokrzyskich zgrupowań partyzanckich Armii Krajowej, a także Rusław Szydłowski - harcerz, który poległ wraz z kolegami w 1920 r., broniąc Polski przed bolszewicką nawałą. Ten ostatni był wujem pani Jadwigi Kaczyńskiej. Wymienienie tych kilku nazwisk jest ważne, by pokazać, w jakiej atmosferze uczył się w tej szkole Stefan Rychter. A była to, najkrócej mówiąc, atmosfera przepełniona patriotyzmem. Po zdaniu w 1925 r. matury rozpoczął on studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Zostać prawnikiem nie było mu jednak dane, gdyż po ukończeniu w lipcu 1928 r. z drugą lokatą Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim zdecydował się na służbę w Wojsku Polskim. W latach 1928-1931 odbywał studia w Szkole Podchorążych Inżynierii w Warszawie, którą ukończy z wysoką piątą lokatą. 15 sierpnia 1930 r. został awansowany na podporucznika, zaś w 1935 r. - na porucznika. Od roku 1937 był słuchaczem Wyższej Szkoły Wojennej. We wrześniu 1939 r. walczył w szeregach 3. Dywizji Piechoty Legionów, a po jej rozbiciu pełnił od dnia 9 września obowiązki szefa sztabu zgrupowania oddziałów tej dywizji dowodzonego przez płk. Stanisława Tatara. Z zachowanych dokumentów wynika, że z powierzonych zadań wywiązywał się bardzo dobrze. Wzięty w dniu 19 września do niewoli, uciekł z obozu jenieckiego w Tarnowie i przedostał się do swojej rodzinnej miejscowości. Już w październiku 1939 r. włączył się w działalność konspiracyjną, zaś od listopada tego roku jako pełnomocnik dowódcy głównego Służby Zwycięstwu Polski gen. Michała Karszewicza-Tokarzewskiego odpowiadał za scalenie grup i organizacji konspiracyjnych na Kielecczyźnie. Od roku 1940 był oficerem Komendy Okręgu Kielce Związku Walki Zbrojnej, zaś od sierpnia 1941 r. szefem Związku Odwetu w Komendzie Okręgu Kraków ZWZ. Wiosną 1942 r. Rychter został przeniesiony do Warszawy, gdzie od kwietnia został szefem sztabu ˝Wachlarza˝. Jako szef sztabu tej organizacji wykazał się cechami dobrego organizatora w szczególnie trudnych warunkach, w jakich przyszło działać jego żołnierzom. Dnia 19 stycznia 1943 r. wyjechał do Mińska z zadaniem zorganizowania akcji uwolnienia z miejscowego więzienia kilkunastu żołnierzy ˝Wachlarza˝ aresztowanych w grudniu 1942 r., wśród których był m.in. dowódca IV odcinka ˝Wachlarza˝ mjr Tadeusz Sokołowski ˝Trop˝. Była to misja zaiste samobójcza. Dziwne było to, że dowodzenie tak trudną i niebezpieczną akcją powierzono wysokiemu oficerowi sztabowemu, nie zaś jednemu z ˝cichociemnych˝. Rychter wyjeżdżał do Mińska pełen niepokoju, czuł, że ta wyprawa może zakończyć się katastrofą. I rzeczywiście pomimo tych przeczuć wykonuje rozkaz, wyjeżdża do Mińska, a tam - zdradzony przez strażnika więzienia mińskiego - ginie w walce z Niemcami, ale swoje życie okupuje śmiercią pięciu z nich. Znamienne było to, że mjr ˝Tumry˝ poległ kilka dni przed swoim ślubem. Jego wybranką była żołnierz Armii Krajowej, łączniczka (Dzwonek), która kilka dni wcześniej też została aresztowana przez Niemców. O śmierci swojego wybranka dowiedziała się dopiero po wojnie. Przypominając dzisiaj ten polski los, przypominając postać mjr. ˝Tumrego˝, chciałbym podkreślić, że pozostał on do końca wierny swojej żołnierskiej przysiędze. Cześć jego pamięci! Dziękuję bardzo. (Oklaski)