Mówca: Ireneusz Zyska
Data: 2018-06-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Koła Poselskiego Wolni i Solidarni przedstawiam stanowisko w sprawie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym oraz ustawy o referendum ogólnokrajowym. Projekt ustawy przygotowany przez grupę senatorów ma na celu dostosowanie prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2017 r., stwierdzającego niezgodność przepisów ustawy o referendum ogólnokrajowym oraz ustawy o referendum lokalnym z konstytucją. Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. akt K 10/15 uznał za niezgodne z konstytucją przepisy art. 44 ust. 3 zdanie drugie ustawy o referendum ogólnokrajowym oraz art. 35 ust. 3 zdanie trzecie ustawy o referendum lokalnym, zgodnie z którymi od postanowień sądu apelacyjnego wydanych w trybie referendalnym w sprawach związanych z rozpowszechnianiem nieprawdziwych informacji w materiałach referendalnych nie przysługuje środek zaskarżenia w postaci wniosku o wznowienie postępowania. Obecnie obie ustawy zakładają, że w przypadku gdy materiały dotyczące referendum ogólnokrajowych albo lokalnego, np. plakaty, ulotki, hasła i wypowiedzi, zawierają nieprawdziwe informacje, każdy zainteresowany podmiot ma możliwość wniesienia do sądu okręgowego wniosku o wydanie orzeczenia, m.in. zakazu rozpowszechniania takich informacji, nakazu sprostowania tych informacji oraz przeproszenia osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. Sąd okręgowy rozpoznaje wniosek w ciągu 24 godzin w postępowaniu nieprocesowym. Na postępowanie sądu okręgowego w terminie 24 godzin od jego wydania służy zażalenie do sądu apelacyjnego. Sąd apelacyjny w składzie 3 sędziów rozpoznaje zażalenie w postępowaniu nieprocesowym, również w terminie 24 godzin. Postępowanie sądu apelacyjnego podlega natychmiastowemu wykonaniu i nie przysługuje na nie środek zaskarżenia, co oznacza, że odmiennie niż w przypadku postanowień Kodeksu postępowania cywilnego nie można żądać wznowienia postępowania w razie wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać wcześniej. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że w tzw. postępowaniach referendalnych bardzo krótkie terminy rozpoznania sprawy w I i II instancji mają zapewnić wydanie rozstrzygnięcia w takim czasie, aby z jednej strony wyborcy mogli zapoznać się z ustaleniami sądu przed dniem głosowania, a z drugiej strony, aby rzetelna debata przedwyborcza, wolna od patologii związanych z rozpowszechnianiem nieprawdziwych wiadomości, miała miejsce przez wystarczająco długi okres, umożliwiający uformowanie woli wyborców. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny zauważył, że uproszczenie i skrócenie postępowania nie może skutkować utrzymaniem rozstrzygnięcia niezgodnego z prawdą, czyli nieodpowiadającego wymogom praworządności. Zaznaczył, iż powinno być możliwe wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu, które jest obarczone poważnymi wadami. Dotyczy to szczególności sytuacji, w której już po wydaniu orzeczenia pojawią się nowe dowody, z których wynika, że prawomocne orzeczenie nie odpowiada rzeczywistości. Trybunał Konstytucyjny zauważył też, że w przypadku postępowań wyborczych ryzyko dokonania błędnych ustaleń istotnie się zwiększa ze względu na ich szybkość. Warte podkreślenia jest to, że na 1470 postępowań w sprawach związanych z rozpowszechnianiem nieprawdziwych informacji w materiałach wyborczych, prowadzonych w trybie wyborczym w latach 2014-2017, a więc dotyczących wyborów samorządowych i wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2014 r. oraz wyborów prezydenckich i parlamentarnych w 2015 r., wznowienia postępowania żądano tylko w czterech przypadkach. Projektowana regulacja umożliwi osobom, których dobra osobiste zostały naruszone poprzez rozpowszechnianie w kampaniach referendalnych nieprawdziwych informacji, żądanie wznowienia postępowania w przypadku wydania postanowienia sądu w trybie referendalnym w ww. sprawach, np. w sytuacji wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać wcześniej. Projekt ustawy jest niesłychanie ważny i idzie w kierunku wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jest ważny z tego względu, że chodzi o dopełnienie sprawiedliwości związanej z istotą sprawy, dochodzeniem prawdy. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! (Dzwonek) Koło Poselskie Wolni i Solidarni poprze senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym oraz ustawy o referendum ogólnokrajowym. Dziękuję bardzo.