Mówca: Dorota Łoboda
Data: 2026-04-28 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Pani Ministro! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Trochę chciałabym ostudzić emocje pana posła Dolaty, mówiąc o tym, że w niektórych samorządach, w tym w Warszawie, od dawna funkcjonują rzecznicy praw uczniowskich i w żaden sposób nie wywraca to szkoły do góry nogami. Mogę nawet panu posłowi powiedzieć, że nauczycielki i nauczyciele są z tej instytucji bardzo zadowoleni, bo rzecznik praw uczniowskich potrafi rozwiązywać konflikty, które rodzą się w łonie szkoły, zanim one eskalują do niesamowitych emocji, takich jakie pan nam tutaj pokazał, zanim ktoś zacznie kogoś obrażać i zanim padną słowa, które nigdy nie powinny paść zarówno w szkole, jak i na sali sejmowej. Przedłożony projekt ustawy jest odpowiedzią na potrzeby sygnalizowane przez środowisko oświatowe, w tym nauczycielki i nauczycieli. W ostatnich latach obserwujemy duży wzrost świadomości obywatelskiej i zaangażowania młodych ludzi w sprawy ich dotyczące. Uczennice i uczniowie są coraz bardziej świadomi swoich praw, chcą mieć wpływ na szkolną rzeczywistość. Prawa człowieka, godność człowieka nie zostają zawieszone po przekroczeniu progu szkoły. Uczennice i uczniowie także mają swoje prawa. Mówimy o dyscyplinowaniu ich i wymierzaniu kary dopiero wtedy, kiedy komuś udowodni się winę. Tak działa polski system prawny. Uczeń nie zostaje zawieszony wtedy, kiedy przekracza próg szkoły i kiedy spotyka nauczyciela. Celem niniejszego projektu ustawy jest uporządkowanie systemu praw i obowiązków uczniowskich poprzez wymienienie ich w katalogach wraz z doszczegółowieniem niektórych z nich oraz określeniem ustawowego trybu karania uczniów - tak, panie pośle - jak również stworzenie systemu ochrony praw uczniowskich składającego się z krajowego rzecznika praw uczniowskich, 16 wojewódzkich oraz szkolnych rzeczników praw uczniowskich. Dodam, że w bardzo wielu szkołach tacy rzecznicy już funkcjonują. Te inicjatywy podejmowane są przez całe społeczności szkolne, bo widocznie szkoły uważają, że taka osoba w szkole jest potrzebna. Temat praw i obowiązków uczniowskich budzi emocje zarówno po stronie młodych osób, jak i nauczycielek i nauczycieli. Widzimy, że budzi emocje również w parlamencie. Rozproszenie przepisów w różnych aktach prawa, niejasność przepisów w wielu aspektach wymaga doprecyzowania i temu służy projekt tej ustawy. Tak jak napisano w uzasadnieniu, prawa i obowiązki uczniowskie to ważne społecznie zagadnienie, szczególnie że prawa i obowiązki te wynikają z ludzkiej godności, a szkoła lub placówka to pierwsze miejsce, gdzie jednostka mierzy się z hierarchiczną podległością, nierzadko wobec władzy publicznej, będąc szczególnie narażoną na naruszenia z uwagi na wiek i nieznajomość prawa. Projekt wzmacnia uczennice i uczniów w sytuacjach, kiedy ich prawa są naruszane, poprzez powołanie rzeczników. Do tej pory na takie rozwiązanie decydowały się niektóre samorządy, a ich doświadczenie pokazuje, że instytucja rzecznika praw uczniowskich jest potrzebna. Szeroki katalog spraw, z którymi zwracali się rodzice lub same uczennice i sami uczniowie, przy jednoczesnym braku umocowania rzecznika w Prawie oświatowym, wskazał potrzebę zmiany. Doświadczenie samorządowych rzeczników udowadnia, że często ich wsparcie pozwala na pokojowe rozwiązanie konfliktów z korzyścią dla całej szkolnej społeczności. Poprzez tę ustawę Ministerstwo Edukacji Narodowej i koalicja 15 października pokazują, że traktują młode osoby podmiotowo, rozumieją ich sytuację i rolę w szkolnym systemie. Rozumieją również, że szkolna społeczność składa się z uczennic, uczniów, nauczycielek i nauczycieli, a także rodziców, i każdy z tych elementów szkolnej społeczności jest ważny, każdemu przysługują prawa i każdy wypełnia swoje obowiązki. Ta ustawa będzie to porządkować. Bardzo serdecznie dziękuję w imieniu Koalicji Obywatelskiej organizacjom reprezentującym młode osoby, reprezentującym nauczycielki i nauczycieli, które włączyły się w pracę nad projektem, bo chcemy, żeby projekty, które dotyczą szkoły, które dotyczą edukacji, które dotyczą uczennic i uczniów, były w sposób partycypacyjny tworzone z udziałem właśnie tego środowiska. Dlatego też Koalicja Obywatelska gorąco popiera ten projekt. Bardzo zachęcamy również młode osoby do włączania się w prace w komisjach na dalszym etapie procedowania nad tym projektem. Dziękuję bardzo. (Oklaski)