Mówca: Robert Biedroń
Data: 2013-06-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Prezesie Trybunału Konstytucyjnego! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego Ruch Palikota mam przyjemność przedstawić nasze stanowisko w sprawie informacji o funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego w roku 2012. To jest przyjemność i zaszczyt i z tego miejsca chciałbym bardzo serdecznie podziękować panu prezesowi, wszystkim sędziom Trybunału Konstytucyjnego za kontynuację tej trudnej pracy dotyczącej naszego ładu konstytucyjnego. Chcę podziękować za niezwykle ciekawe sprawozdanie, które zostało nam przedstawione, także w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, bowiem państwa praca, która jest niezależną i autonomiczną kontrolą sądową zgodności ustaw z konstytucją, jest niezwykle ważna szczególnie dla krajów, które cenią ład demokratyczny, dla których ustrój państwowy oparty na ładzie demokratycznym jest bardzo istotny. Doceniamy, jako klub poselski, samodzielność organu, Trybunału Konstytucyjnego, wizję działania Trybunału Konstytucyjnego na rzecz konstytucji. To na pewno wymaga bardzo pozytywnego podkreślenia i podziękowań. Warto jednak zwrócić uwagę na pojawiający się ciągle problem dotyczący procedury wyboru sędziów do Trybunału Konstytucyjnego. Rok temu zwracałem na to uwagę. Ten problem musi zostać rozwiązany w tej Izbie. Niestety przez ten rok nie pochyliliśmy się nad tym problemem, a powaga kompetencji przypisywanych w polskim porządku prawnym Trybunałowi Konstytucyjnemu oraz sędziom wybieranym do Trybunału Konstytucyjnego musi sprawiać, że nie będzie żadnych zarzutów o stronniczość sędziów, o nietransparentność funkcjonowania sędziów, o upolitycznienie sędziów, o zaangażowanie np. w przypadku deklaracji religijnych itd. Warto stworzyć jakieś ramy prawne dotyczące procedur wyboru sędziów. W praktyce jest tak, że kandydatów i kandydatki na sędziów wskazuje się w ostatnim momencie w Sejmie. Społeczeństwo rzadko ma możliwość opiniowania kandydatów i kandydatek. Kandydaci są czasami zgłaszani właśnie w ostatnim momencie. Był przypadek, że zgłoszono go na kilkadziesiąt godzin przed głosowaniami. Część z nich nie poddaje się takiej praktyce przesłuchań obywatelskich, odmawia udziału w tych przesłuchaniach, co może sprawiać, że będą wysuwane zarzuty o stronniczość sędziów i unikanie takiej transparentności w swoim działaniu. Zdarza się, że na sędziów Trybunału Konstytucyjnego są wybierani politycy. Warto byłoby zastanowić się nad mechanizmem okresu karencji, który sprawiałby, że moglibyśmy z większą pewnością wybierać bardziej bezstronnych sędziów. Podobnie jest z problemem równowagi między siłą instytucji kościołów, związków wyznaniowych a bezstronnością władz publicznych w sprawach sumienia i wyznania. Źle się dzieje, kiedy zdarzają się sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, którzy publicznie deklarują zbieżność swoich wyznań religijnych np. z wyznaniami prezesa Rady Ministrów. To chyba niezbyt dobrze świadczy o niezależności sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Może budzić podejrzenia, że nie tylko zaciera się granica między religią, wyznaniem a sprawowaniem funkcji publicznej, która powinna być świecka, ale także między władzą sądowniczą a wykonawczą. Wysoki Sejmie! Chciałbym przypomnieć, że rozmawialiśmy już na ten temat. Warto byłoby wrócić do projektu, który regulowałby tego typu kwestie. Zwracają też na to uwagę organizacje pozarządowe prowadzące obywatelski monitoring kandydatów na sędziów, między innymi powiązana z panem prezesem Helsińska Fundacja Praw Człowieka, z którą pan prezes przecież współpracował. Inną istotną kwestią jest skarga konstytucyjna, która stanowi specjalny środek ochrony konstytucyjnej praw i wolności. Warto byłoby zastanowić się nad większą skutecznością skargi konstytucyjnej. Obwarowana jest ona dzisiaj wieloma regulacjami formalnymi. Ich katalog zawiera ustawa o Trybunale Konstytucyjnym. Spełnienie tych wyznaczonych prawnie terminów jest bardzo istotne i wpływa na przyjęcie lub oddalenie skargi konstytucyjnej. Tego typu obwarowania sprawiają, że może zachodzić domniemanie utrudniania dostępu obywatela do Trybunału Konstytucyjnego. Chciałbym przypomnieć, że w konfrontacji z Europejskim Trybunałem Praw Człowieka do Trybunału Konstytucyjnego tych skarg jest wnoszonych dużo mniej, 450 skarg konstytucyjnych w 2012 r., 4400 skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ciekawą kwestią jest także sprawa przewlekłości postępowań. Pan prezes dzisiaj, a także w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka zwrócił uwagę na to, że średni czas rozpatrywania spraw wynosił 19 miesięcy. Jest to dobry wynik, ale warto byłoby zastanowić się, jak sprawić, żeby ten proces był jeszcze krótszy, żeby oczekiwanie na rozpatrzenie skargi było krótsze. W związku z tym chciałbym prosić pana prezesa o wyznaczenie jakiegoś celu, do jakiego Trybunał Konstytucyjny chciałby zmierzać co do tego, jaki powinien być średni czas rozpatrywania tych spraw i co zrobić, żeby zarówno na etapie wstępnej kontroli, jak i tego średniego czasu rozpatrywania sprawy, środków, perspektywy czasowej, ten cel został osiągnięty. Na koniec chciałbym zwrócić uwagę na kwestie równościowe. Dzisiaj w Sejmie będziemy rozpatrywali projekt tzw. ustawy równościowej. Konstytucjonalności, w tym prof. Łętowska, zwracają uwagę, że Trybunał Konstytucyjny nie pomaga skarżącym w kwestiach równościowych poprawić w sposób fachowy skargi, czyli na przykład w trakcie rozprawy, i skutek jest taki, cytuję, że w sytuacji gdy rzeczywiście doszło do dyskryminacji, oddala się skargę, to zaś owocuje tym, że nie tworzą się w sprawach równościowych dobre standardy, które potem stosowałyby sądy i władza publiczna. Kwestie równościowe nie są tylko problemem Trybunału Konstytucyjnego, ale także są problemem sądów powszechnych, Sądu Najwyższego. Ten problem jest bardzo szeroki. Warto byłoby, żebyśmy zastanowili się, jak te kwestie równościowe traktować, żeby między innymi ustawę równościową dało się stosować w praktyce. Chciałbym serdecznie podziękować panu prezesowi i wszystkim sędziom Trybunału Konstytucyjnego za pracę, zaangażowanie, za podnoszenie standardów konstytucyjnych, z nadzieją, że uwagi zgłoszone przez klub Ruchu Palikota zostaną wzięte pod uwagę przez pana prezesa oraz przez Wysoką Izbę. Serdecznie dziękuję. (Oklaski)