Mówca: Tadeusz Tomaszewski
Data: 2015-01-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Omawiamy dziś sprawozdanie Rady Ministrów z realizacji ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. To rozwiązanie jest bardzo istotnym elementem polityki państwa w zakresie polityki prorodzinnej, jednym z wielu, które powinny funkcjonować w celu zapewnienia kompleksowej opieki nad dziećmi do momentu rozpoczęcia edukacji szkolnej. Oczywiście, biorąc pod uwagę punkt początkowy, rok 2010, czyli dane sprzed wejścia w życie ustawy, i dane związane z rokiem 2013, trzeba zauważyć określony postęp, postęp zarówno jeśli chodzi o liczbę dzieci objętych opieką, jak i wzrost liczby instytucji zajmujących się opieką nad dziećmi do lat 3. To jest bezsprzeczny fakt. Musimy jednak sobie uświadomić, jaki był punkt wyjścia. Szanowni państwo, według danych GUS w 1989 r. było 106 tys. miejsc w instytucjach, w których sprawowana była opieka nad dziećmi do lat 3, były 1553 żłobki lub oddziały żłobkowe. My jeszcze nie jesteśmy na poziomie z roku 1989. Przemiany społeczno-gospodarcze spowodowały likwidację żłobków, zwłaszcza tych żłobków, które funkcjonowały przy zakładach, także innych, i utratę tych miejsc. Mówimy o tym, że jesteśmy na określonym etapie tej drogi. Jedna z pań poseł powiedziała, że w tej chwili 6% dzieci jest objęte tą opieką. Te 6%, jak podają media, daje nam 3. miejsce od końca w Unii Europejskiej. Więc wyzwań, które stoją przed nami, jest wiele. Warto analizować, warto przyglądać się rozwiązaniom ustawowym, które przyjęliśmy. Pierwotne rozwiązanie już nowelizowaliśmy. Te rozwiązania weszły w życie w lipcu 2013 r. Przyczyniły się one do wzrostu liczby instytucji, które zajmują się opieką nad dziećmi do lat 3. Ale jest też prawdą, że nie wszystkie założenia związane z realizacją działań podejmowanych przez rząd udało się wprowadzić. Resortowy program ˝Maluch˝ przed wejściem w życie ustawy w 2011 r. zakładał, że w 2011 r. liczba tych miejsc wzrośnie o 10 tys., w 2012 r. - o 12 tys. i w 2013 r. - o 20 tys., czyli w sumie o 42 tys. A wzrosła o 20 tys. Pani minister mówiła o tym, co się działo w roku 2014, i okazało się, że teraz osiągnęliśmy zakładany wówczas pułap. A tak na marginesie uwaga systemowa do strony rządowej. Strona rządowa przedstawia Sejmowi dane dotyczące 2013 r., a pani minister w swoich wystąpieniach mówi o tendencji, która wystąpiła w roku 2014. Więc jest uprzejma prośba, żeby w czasie prac, jeśli takich danych się używa, zostały one nam podane na posiedzeniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny w formie pewnego uzupełnienia tego sprawozdania i żebyśmy my też mogli się z nimi zapoznać. Pani minister mówiła, zgoda, ale myślę, że skoro dzisiaj przedmiotem dyskusji jest realizacja tej ustawy w roku 2013 i latach wcześniejszych, to w związku z tym możemy tutaj do tego wszystkiego się odnosić. Warto zauważyć, że ten rozwój instytucji opieki nad dzieckiem jest nierównomierny, jeśli chodzi o mapę Polski, właściwie, jak zauważają piszący opinię z Biura Analiz Sejmowych, jest wyspowy. Jest to niepokojące, bo ta idea równego startu ludzi nie jest tu niestety realizowana. Nawet biorąc pod uwagę tendencje, o których mówiła pani minister, że w 2014 r. te instytucje opieki funkcjonowały w 527 gminach, to jest to 21%, bo jest 2479 gmin. Mówiliśmy, że średnio w województwach jest to 21%, ale są takie województwa, w których liczba tych instytucji wynosi 8%, i takie, w których wynosi ponad 40%, blisko 50%. To jest problem, który musi być przedmiotem analizy resortu, należy zbadać przyczyny tego. Czy przyczyną nie jest stan finansów małych jednostek samorządowych i to, że nie mają możliwości zaangażowania się w ten etap pozyskiwania środków nie tylko na uruchomienie tych instytucji, ale również na ich prowadzenie? Bo to jest istotne i ważne, żeby zarówno dla podmiotów samorządowych, jak i osób fizycznych, osób prawnych podejmujących się powoływania i prowadzenia tych instytucji to zabezpieczenie finansowe było trwałe. Jest tu więc prośba o przeprowadzenie takiej głębszej analizy, uwzględnienie tego w następnym sprawozdaniu, wskazanie, gdzie jest ten cały przyrost, a gdzie nadal mamy określone kłopoty i z czego one wynikają. Bo gdy popatrzymy na zapotrzebowanie gmin, to dodatkowo 160 gmin zgłosiło chęć budowy nowych instytucji opieki nad dziećmi do 3. roku życia, w związku z tym jest jakaś tego przyczyna, bo przecież razem będzie to niespełna 700 gmin, czyli 1/3 polskich gmin. A co z resztą? Ważnym elementem tej opieki są oczywiście opiekunowie, osoby, które w tych instytucjach pracują. Rzeczywiście zmniejsza się liczba dzieci przypadająca na 1 opiekuna, i to we wszystkich tych formach, co jest ważne, mniej więcej jest ona taka sama w klubach dziecięcych, jak i w żłobkach - 6,3 na 1 opiekuna. Pani minister, pani poseł Rafalska mówiła, że jeśli chodzi o koszty rodziców, to są one większe w przypadku klubu dziecięcego. Z tych danych, które tutaj są, wynika, że w 2013 r. rodzice ponosili następujące koszty opieki sprawowanej nad dzieckiem: w klubie dziecięcym - 274 zł, w żłobku - 297 zł, przez opiekuna dziennego - 164 zł. Można więc powiedzieć, że w przypadku klubu dziecięcego i żłobka koszty są podobne, natomiast opiekun dzienny jest najtańszy, ale jak mówiliśmy w tej debacie, trzeba jeszcze wiele uczynić, żeby ta instytucja była bardziej powszechna, podobnie jak klub dziecięcy, bo przecież to są te dwie instytucje, które również w małych miejscowościach mogą jak najszybciej zafunkcjonować, bo nie generują na wstępie dużych kosztów. Szansą dla gmin, szansą dla wszystkich, którzy są zainteresowani prowadzeniem takiej działalności, są oczywiście środki europejskie - te z bieżącej perspektywy, ale też może z nowej. Chciałbym więc, pani minister, prosić o to, żeby zechciała pani powiedzieć, czy już wiadomo, jakie środki finansowe będą przewidziane na ten cel w nowej perspektywie i jaka jest szansa na to, aby podobnie jak ma to miejsce teraz, w przyszłości także powstawały kolejne instytucje opieki nad dziećmi do 3. roku życia. Konkludując, chcę powiedzieć, że Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej będzie głosował za przyjęciem tego sprawozdania, natomiast oczekujemy od rządu, że w następnych sprawozdaniach zawrze to, o czym już wspomniałem, chodzi o zajęcie się sprawą tego wyspowego powstawania instytucji opieki nad dziećmi do 3. roku życia, rozważenie wprowadzenia nowych instrumentów pomocowych zarówno dla gmin, jak i dla innych podmiotów, ale w tych mniejszych aglomeracjach, żeby zmniejszyć to duże zróżnicowanie przestrzenne, żeby nie było tak, że w województwach lubelskim, świętokrzyskim i podlaskim, gdzie bierzemy pod uwagę inne wskaźniki, np. dotyczące bezrobocia, ubóstwa itd., czyli tam, gdzie jest trudno, to wszystko powoduje, że te instytucje nie powstają. Warto to analizować. Ważna jest promocja, aby powstawały w tych gminach te nowe instytucje, takie jak kluby dziecięce i opiekunowie dzienni, mimo że taka instytucja jak niania też jest ważna, ale myślę, że przede wszystkim te dwie główne. Ważne jest zapewnienie stabilnego finansowania zarówno ze środków budżetu państwa, jak i ze środków europejskich. Liczba tych instytucji opieki nadal jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb, dlatego trzeba nadal czynić starania, by powstawały. Pani minister na posiedzeniu komisji polityki społecznej mówiła o żłobkach przyzakładowych, więc to kolejna instytucja, która powinna być oprzyrządowana (Dzwonek) także w systemie podatkowym, co spowoduje większe zainteresowanie właścicieli, pracodawców uruchomieniem takiej instytucji. Dziękuję uprzejmie.