Mówca: Urszula Augustyn
Data: 2022-07-20 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Jedni z rozmysłem, inni nieświadomie mówią dziś Fredrą. Z romantycznych pisarzy to właśnie Fredro najsilniej zaistniał w języku potocznym. ˝Gwałtu, rety, co się dzieje˝, ˝Wolnoć, Tomku, w swoim domku˝, ˝Idź, serdeńko, bo cię trzepnę˝ czy też ˝Niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba˝ - to oczywiście tylko niektóre cytaty z jego wspaniałych utworów. Żył Fredro jak na owe czasy długo, bo 82 lata, a jak na pisarza w XIX w. - zamożnie i wygodnie. Miał bardzo bujne życie: od samej młodości, kiedy jako 16-letni chłopak wstąpił do armii napoleońskiej Księstwa Warszawskiego i wędrował z nią przez 6 lat, aż do upadku cesarstwa. Armię opuścił w 1815 r. i osiadł w Bieńkowej Wiszni, majątku ojca, niedaleko Lwowa. Miał liczne talenty, nie tylko te literackie, ale także menedżerskie, bowiem w zarządzaniu majątkiem był bardzo skuteczny, rozwijał go i pomnażał, co było umiejętnością niezupełnie powszechną, bowiem reguły ekonomii nie chciały się jakoś dopasować do hulaszczego trybu życia ówczesnej szlachty. Dziś w Bieńkowej Wiszni znajduje się neorenesansowy pałac wzniesiony przez Fredrę w 1835 r. Warto wspomnieć, że w 2009 r. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego sfinansowało przeprowadzenie pierwszego etapu renowacji tego zabytku. Dziś powiedzielibyśmy, że Fredro był społecznikiem, zajmował się bardzo licznymi rzeczami na pograniczu gospodarki, ekonomii, zresztą pełnił bardzo wiele funkcji, zabiegał o budowę kolei, pracował przy organizacji Galicyjskiej Kasy Oszczędności, był posłem na Sejm, najpierw galicyjski, a potem na Sejm stanowy. A pisarstwo Fredry działo się równolegle do dwóch dużych epok literatury polskiej: romantyzmu i pozytywizmu, ale on sam był dla siebie epoką i prądem literackim, czymś pomiędzy rymowaną komedią oświeceniową i mieszczańską komedią Młodej Polski. Nie starał się nikogo pouczać, nie był napastliwy, a jego humor był zazwyczaj dość łagodny, a wyrozumiałość dla przywar bliźnich - znaczna. Fredro bawił się, pisząc swoje komedie, i chciał bawić widza, ale to niestety stało się powodem fali ostrej krytyki, bowiem w wieku martyrologii i służby narodowej ktoś, kto nie chciał dawać świadectwa i pobudzać uczuć patriotycznych, był ideologicznie nie do zaakceptowania. Zarzucono mu więc brak talentu, uleganie wzorcom francuskim, niemoralność i wreszcie brak ducha narodowego, jemu, który sławił tradycję dworu szlacheckiego, i jemu, którego komedie w większości kończyły się zwycięstwem miłości. Ten, który życie wśród cnót rodzinnych i domowych uważał za najwyższą wartość. Myślę, że i dzisiaj Fredro nie dałby się wpisać w oczekiwany przez wielu dziwnie rozumiany ryt narodowo-patriotyczny. Miał własne zdanie i tego zdania się trzymał. Po mistrzowsku charakteryzował postaci, prezentując barwną galerię typów: sarmaci, lichwiarze, wojskowi różnych stopni, hulaszczy młodzieńcy i blagierzy, sentymentalne panienki, wyrachowane damy, sługi różnego autoramentu itd. Komedia temperamentów po prostu. Na koniec chciałabym powiedzieć, że cieszę się bardzo, że (Dzwonek) Sejm przyjmie uchwałę o Roku Aleksandra Fredry, bo powinien być dla nas szansą na ponowne odczytanie mądrości, które zawarł w swoich utworach, i na wyciągnięcie wniosków. Ostatni cytat, z Anny Augustynowicz, reżyserki, dyrektorki artystycznej Teatru Współczesnego w Szczecinie: Odnoszę wrażenie, że jesteśmy ciągle jak z Fredry, z tej samej społeczności i mentalności, chociaż bardzo chcemy być obywatelami świata, często tkwimy w naszym rodzimym zaścianku. Fredro pozostawił partytury brzmień naszego narodowego charakteru. Dziękuję.