Mówca: Tadeusz Samborski
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję bardzo. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Debatujemy nad uchwałą Sejmu upamiętniającą kard. Edmunda Dalbora w 100. rocznicę jego śmierci. Tą uchwałą pragniemy uczcić wybitnego Polaka, któremu przyszło pełnić urząd arcybiskupa gnieźnieńskiego i poznańskiego w przełomowych dla Polski czasach. O tym, że kard. Edmund Dalbor dobrze rozumiał i odczuwał wyjątkowość historycznego momentu w dziejach naszego narodu, świadczy m.in. wygłoszona przez niego 3 grudnia 1918 r. homilia, której fragment brzmi następująco: Jeśli Europa obecnie zabiera się do odbudowania Polski, to naprawdę naprawia krzywdę, jaką Polsce wyrządziła. Gdy Polskę przed 100 laty rozbierano, nikt się za nami nie ujął. Jedynie Stolica Apostolska przez usta papieża Klemensa XIV zaprotestowała przeciwko zbrodni popełnionej na żywym ciele Rzeczypospolitej Polskiej. Po odzyskaniu niepodległości kard. Dalbor inicjował i prowadził Konferencję Episkopatu Polski, integrując biskupów z trzech zaborów. Działania te przyczyniły się do umocnienia jednolitości Kościoła katolickiego w nowo powstałym państwie polskim. Doprowadził także do uznania prymasostwa arcybiskupa gnieźnieńskiego za tytuł oficjalny, co wzmocniło neutralny i ponadpartyjny autorytet Kościoła na mapie naszego państwa. Kard. Dalbor przyczynił się do organizacji działalności duchowieństwa oraz stowarzyszeń lokalnych w plebiscytach na Śląsku, Warmii i Mazurach. Pełnił rolę moralnego autorytetu wobec władz państwowych, wspierając działania pokojowe i narodowe bez bezpośredniego angażowania się w politykę. Czas końca zaborów i odzyskania przez Polskę niepodległości domagał się pojawienia się osobowości wybitnej, jaką był prymas polski kard. Edmund Dalbor. Jego zaangażowanie w niesienie pomocy potrzebującym przyniosło mu przydomek ˝wielkiego jałmużnika całej Polski˝. Działalność charytatywną zapoczątkowaną w czasie I wojny światowej wobec ofiar konfliktu kontynuował także w odrodzonej Rzeczypospolitej, m.in. podczas wojny polsko-bolszewickiej, gdy organizował pomoc dla ludności Kresów Wschodnich i wspierał działalność Polskiego Czerwonego Krzyża. W 1921 r. Rzeczpospolita przyznała mu Order Orła Białego i jednocześnie powołano go na pierwszego kancelarza kapituły tego odznaczenia. Kardynał czynnie angażował się w wydarzenia polityczne niepodległej Rzeczypospolitej. Wspierał zaangażowanie duchowieństwa w powstanie wielkopolskie. Jako metropolita dał się poznać jako rzutki organizator, rozbudowując sieć parafii i dekanatów. Wspierał organizowanie stowarzyszeń kościelnych. Działalność charytatywną kontynuował także w odrodzonej Polsce. Jako prymas Edmund Dalbor pełnił funkcję duchowego przywódcy narodu, stając się symbolem odrodzenia Polski po latach niewoli. Jego autorytet i zaangażowanie w sprawy kraju sprawiły (Dzwonek), że był postrzegany jako osoba scalająca społeczeństwo w okresie odbudowy państwowości. Uczestniczył w uroczystościach państwowych i kościelnych, a jego działania były postrzegane jako spoiwo, jednoczące różne środowiska zarówno w kraju, jak i na emigracji. Dalbor swoją obecnością i aktywnością podkreślał wagę solidarności narodowej, promując wartości wspólne dla Polaków, niezależnie od miejsca zamieszkania. Z powyższych względów Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe popiera projekt uchwały upamiętniającej kard. Edmunda Dalbora w 100. rocznicę jego śmierci. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)