Mówca: Anna Milczanowska
Data: 2018-04-11 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym. Proponujemy wprowadzenie przepisów, które przewidują: Dwustopniową procedurę konsultacyjną przy odwoływaniu prezesów i wiceprezesów sądów, z udziałem nie tylko Krajowej Rady Sądownictwa, ale także kolegium sądu. Zgodnie z nową procedurą minister sprawiedliwości najpierw zasięga opinii kolegium sądu, a jeżeli ta jest negatywna - zwraca się do Krajowej Rady Sądownictwa. Ta może odmówić zgody na takich samych zasadach jak w obecnie obowiązujących przepisach, tj. większością 2/3 głosów. Obiektywne kryteria ˝interesu wymiaru sprawiedliwości˝ oraz ˝ważnego interesu społecznego˝ jako podstawę do wyrażenia zgody na dalsze orzekanie przez sędziego po osiągnięciu przez niego wieku 65 lat - dla spoistości systemu podobne kryteria wprowadzone zostają w ustawie o Sądzie Najwyższym - a także wprowadzenie trybu odwoławczego od postanowienia o odmowie wyrażenia zgody. Wprowadzenie takich kryteriów - podobnych do tych, które obowiązują w systemie brytyjskim czy francuskim - należy uznać za pozytywne. Pozytywnie ocenione powinno zostać wprowadzenie trybu odwoławczego od postanowienia prezydenta o odmowie wyrażenia zgody. Przepis skonstruowany został w taki sposób, aby Krajowa Rada Sądownictwa mogła oceniać jedynie to, czy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej poprawnie zastosował ustawowe kryteria, a także by przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania mogło nastąpić, gdy KRS podejmie uchwałę większością 2/3 głosów. Przyznanie kompetencji do wyrażenia tej zgody prezydentowi RP w miejsce ministra sprawiedliwości. Z uwagi na to, że do prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej należy stanie na straży konstytucji - w tym także niezależności sądów i niezawisłości sądów - to właśnie ten organ wydaje się właściwszy do podejmowania decyzji w tym zakresie. Jest tak tym bardziej dlatego, że powoływanie sędziów jest prerogatywą prezydenta - art. 144 ust. 3 pkt 17 konstytucji. Przyznanie prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej w miejsce ministra sprawiedliwości kompetencji również w zakresie mianowania asesorów. W tym zakresie kompetencje ministra sprawiedliwości są wyłącznie ceremonialne - mianowanie asesorów odbywa się na podstawie list wyników egzaminu sędziowskiego zgodnie z ustawą o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. I w tym zakresie aktualność zachowują jednak uwagi do pkt 3, które są zaproponowane w projekcie ustawy. Powierzenie tej kompetencji prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej w miejsce ministra sprawiedliwości nie zmienia w zasadniczy sposób funkcjonowania sądownictwa. Zrównanie standardowego wieku przejścia w stan spoczynku do 65 lat dla sędziów kobiet i sędziów mężczyzn - z pozostawieniem kobietom możliwości wyboru i wcześniejszego przejścia w stan spoczynku po ukończeniu 60 lat, niezależnie od stażu pracy. Proponowane rozwiązanie zakłada, że sędziowie kobiety otrzymają prawo wyboru: w wieku 60 lat będą mogły przejść w stan spoczynku niezależnie od stażu pracy albo sprawować swoją funkcję aż do osiągnięcia 65 lat, tak jak sędziowie mężczyźni. Współgra to z przepisem art. 69 § 2, który pozwala na wcześniejsze przejście w stan spoczynku po przepracowaniu określonej liczby lat w wieku 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Proponowana zmiana oparta została na konstrukcji przepisu art. 37 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, wchodzącej w życie 3 kwietnia 2008 r., a więc ta ustawa już weszła w życie. Wejście w życie projektowanej ustawy nie wiąże się ze skutkami finansowymi dla budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Projekt ten wywołuje pozytywne skutki społeczne, są pozytywne reakcje społeczne, zwłaszcza na tę dwuinstancyjność, jeżeli chodzi o odwoływanie prezesów sądów, a także, jeżeli chodzi o kobiety sędziów - z wieloma jesteśmy po rozmowie - jest zadowolenie w środowisku, że kobiety, oczywiście te, które będą chciały, mogą pracować do 65. roku życia bez zgłaszania specjalnej prośby w tej sprawie. Przedmiot projektowanych regulacji jest zgodny z prawem Unii Europejskiej. Stosowne opinie Biura Analiz Sejmowych są do dyspozycji państwa posłów. Dziękuję serdecznie. (Oklaski)