Mówca: Maria Nowak
Data: 2014-03-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Tak jak zapowiedziałam w oświadczeniu wygłoszonym na poprzedniej sesji Sejmu w dniu 13 bieżącego miesiąca, będę dziś kontynuowała temat dotyczący historii Śląska. Na początku uściślę jeden fakt. Śląsk to pojęcie historyczne i geograficzne dotyczące obszaru położonego w dorzeczu górnej i środkowej Odry oraz początkowego biegu Wisły. Jego historyczną stolicą jest Wrocław. Jednak współcześnie przez pojęcie ˝Śląsk˝ zwykło się rozumieć jedynie obszar bądź województwa śląskiego, bądź tylko aglomeracji katowickiej. To jest oczywiście rozumienie błędne, bo historycznie ten obszar dzieli się na Dolny Śląsk ze stolicą we Wrocławiu i Górny Śląsk ze stolicą w Opolu, a współcześnie w Katowicach i Opolu. Często używa się pojęcia Śląsk Opolski. Jest to coś zupełnie nowego, dlatego że Opole i ta część Śląska należały i należą do Górnego Śląska. W pierwszej starannie opracowanej i wydanej w 2011 r. ˝Historii Górnego Śląska˝ możemy przeczytać: ˝Górny Śląsk niewątpliwie posiadał przez wieki cechy jednostki politycznej i posiada do dzisiaj tę szczególną, wyróżniającą go cechę, ale był zarazem tworem terytorialnym w centrum Europy niemającym odrębnej państwowości i należącym politycznie niemal wyłącznie do jednego z sąsiadujących z nim państw˝. To jedno zdanie może państwu zobrazować, jak skomplikowane i do dziś nie do końca jednoznacznie udokumentowane były dzieje tej ziemi. Na całym obszarze Śląska wpływy niemieckie, polskie i czeskie zawsze były obecne, nigdzie jednak tak intensywnie i długotrwale, jak na terenie Górnego Śląska. Skutkowało to przez wieki zmiennością granic Górnego Śląska, jak również przekształceniami politycznymi i społecznymi. Łacińskie określenie Silesia Superior, a więc Górny Śląsk, pojawia się w średniowieczu i na pewno nie istniało wcześniej, tj. w okresie kształtowania się plemion śląskich. Większość badaczy jest zgodna, że dopiero w XIX w. zaczęto używać etnicznego określenia Górnoślązak dla mieszkańców wschodniej części Śląska, różniących się językowo, wyznaniowo i ekonomicznie od zachodnich Ślązaków. Jest oczywiste, że tego określenia używali zarówno niemieckojęzyczni mieszkańcy, mówiąc o sobie ˝Oberschlesier˝, jak i Polacy, mówiąc o sobie ˝Górnoślązak˝, a w mniejszym stopniu Slezacy czescy. Współcześnie ten region najwyraźniej nie ma ściśle zakreślonych granic polityczno-administracyjnych, a jednak istnieje w dalszym ciągu grupa jego mieszkańców odczuwająca i posiadająca odrębność etniczną i językową. Świadczy to o trwałości i zadziwiającej ciągłości kulturowej opierającej się wszystkim burzom politycznym i gospodarczym. Charakterystyczne, że dopiero po roku 1990, w czasie wielkich przemian w Polsce i Europie doszło do renesansu historycznego pojęcia Górny Śląsk. Nadal może być niejasne, do czego ta nazwa się odnosi administracyjnie, ale wiele stowarzyszeń czy organizacji pozarządowych do niej się odwołuje i ma to szerokie poparcie społeczne. Ta tendencja znalazła także wyraz w kościelnym terytorialnym podziale Górnego Śląska, bo stworzono metropolię górnośląską z diecezjami katowicką, gliwicką i opolską. Zaryzykowałabym stwierdzenie, że dziś z pojęciem Ślązak może nie identyfikować się mieszkaniec Wrocławia czy Legnicy, ale na pewno za tożsame uznaje je mieszkaniec metropolii katowickiej i regionu opolskiego. Nie traktując tematu ortodoksyjnie, mogę powiedzieć, że Ślązakami czują się dziś ci, którzy odczuwają silną więź z ziemią, na której się urodzili, są przywiązani do swych tradycji, kultury i religii katolickiej. Czują swoją odmienność, ale w moim przekonaniu wcale to nie oznacza, że nie czują się Polakami. O sobie mogę powiedzieć: owszem, jestem Ślązaczką i czuję się z tego powodu dumna, ale to nie wyklucza i nie jest w żaden sposób sprzeczne z tym, że jestem Polką. Dziękuję bardzo. (Oklaski)