Mówca: Sprawozdawca Katarzyna Matusik-Lipiec
Data: 2026-04-14 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Komisji Edukacji i Nauki przedstawić sprawozdanie komisji o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, zawartym w druku nr 2361. Marszałek Sejmu zgodnie z regulaminem Sejmu skierował w dniu 18 marca br. powyższy projekt ustawy do pierwszego czytania. Komisja Edukacji i Nauki po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 26 marca br. wnosi, by Wysoki Sejm raczył uchwalić powyższy projekt ustawy. Procedowany projekt ustawy jest bardzo istotny. Wprowadza warunki do dobrego organizowania egzaminów z języka polskiego jako języka obcego. Ta zmiana jest konieczna, bo podyktowana jest stale wzrastającą w ubiegłych latach liczbą osób przystępujących do egzaminu i osób, które są zainteresowane uzyskaniem certyfikatu znajomości języka polskiego. Jeśli chodzi o proponowane w ustawie zmiany, to można je podzielić na pięć grup. Pierwsza grupa dotyczy podmiotów uczestniczących w systemie poświadczania znajomości języka polskiego jako obcego, druga grupa dotyczy wydawania certyfikatu, trzecia - sposobu organizacji i przeprowadzenia egzaminu, czwarta - opłat związanych z egzaminem i certyfikatem, piąta - wizytacji egzaminu. Obecnie system poświadczania znajomości języka polskiego koordynowany jest przez Państwową Komisję do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego. Duża część przepisów w nowelizowanej ustawie dotyczy właśnie tej komisji. Wspomnę tylko o tych najważniejszych zmianach. Przepisy te dotyczą np. zwiększenia odsetka badanych prac z części pisemnej egzaminu pod kątem prawidłowości sprawdzenia oceny tych prac do 30%. W obecnym stanie prawnym komisja dokonuje badania 20% prac. Ustawa też wprowadza możliwości pełnienia funkcji wizytatorów przez członków komisji. Do tej pory komisja mogła jedynie zlecać takie wizytacje, a członek komisji nie mógł być wizytatorem. Zgodnie z projektowaną ustawą komisja będzie opiniowała wnioski o przedłużenie uprawnień do organizowania egzaminów na określonych poziomach biegłości językowej. Do zadań komisji należy wydawanie certyfikatów, a po wprowadzonych zmianach będzie należało również wydawanie ich duplikatów. W ustawie zaproponowano wyposażenie komisji w możliwość używania wizerunku orła ustalonego dla godła Rzeczypospolitej Polskiej oraz pieczęci urzędowej. Nowością jest to, że przewodniczący komisji będzie składał ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego i nauki coroczne sprawozdanie z przebiegu egzaminów i działalności komisji. Z uwagi na zwiększony zakres zadań komisji i wzrost liczby osób zainteresowanych przystąpieniem do egzaminu albo uzyskaniem certyfikatu bez konieczności zdania egzaminu w ustawie proponuje się ustanowienie funkcji zastępcy przewodniczącego komisji. W projekcie doprecyzowano również zadania, jakie będą realizowane przez komisję z udziałem Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Proponuje się wskazanie NAWA jako podmiotu, za pośrednictwem którego będą składane do komisji wnioski o wydanie duplikatu certyfikatu. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Zasadniczą rolę w organizacji i przeprowadzeniu egzaminów, które stanowią kluczowy element systemu poświadczenia znajomości języka polskiego jako obcego, pełnią podmioty uprawnione. W nowelizacji proponuje się rozszerzenie katalogu podmiotów, które mogą wystąpić do ministra o nadanie uprawnień, o polskie i zagraniczne uczelnie, które przez okres co najmniej 3 lat prowadzą lektoraty lub zajęcia w zakresie nauczania języka polskiego jako obcego. Nadanie uprawnienia po raz pierwszy będzie następowało na wniosek podmiotu w drodze decyzji administracyjnej ministra. W projekcie ustawy określono wymogi, które podmiot ubiegający się o nadanie uprawnienia powinien spełniać już na etapie składanego wniosku o jego nadanie. Istotną zmianą zawartą w projekcie ustawy jest także wymóg polegający na tym, iż podmiot uprawniony w każdym roku posiadania tego uprawnienia będzie musiał przeprowadzić co najmniej jeden egzamin bez względu na liczbę posiadanych uprawnień. W projekcie ustawy uregulowano również sposób składania wniosków o nadanie i przedłużenie uprawnienia oraz termin złożenia wniosku o przedłużenie uprawnienia. Projekt ustawy rozszerza katalog obowiązków podmiotu uprawnionego o przekazywanie komisji informacji o planowanym terminie egzaminu.Do komisji podmioty uprawnione będą również przekazywały protokoły z przebiegu egzaminu wraz ze sprawdzonymi i ocenionymi pracami z części pisemnej egzaminu, dokumentami z części ustnej egzaminu i inną dokumentacją związaną z przeprowadzeniem egzaminu. Przewiduje się również, że minister będzie mógł cofnąć nadanie uprawnienia nie tylko na wniosek komisji, ale i z własnej inicjatywy. Jeśli chodzi o regulacje dotyczące członków komisji egzaminacyjnych, to w procedowanym projekcie ustawy zaproponowano zmiany, które mają na celu doprecyzowanie wymagań odpowiednio w stosunku do kandydatów na członków komisji egzaminacyjnych oraz osób ubiegających się o wpis na listę egzaminatorów uprawnionych do sprawowania funkcji przewodniczącego komisji egzaminacyjnej. Kolejna ważna zmiana wprowadzona w tym projekcie ustawy dotyczy liczby osób, które może jednorazowo przeegzaminować dana komisja egzaminacyjna. Jest to zmiana istotna z tego powodu, że stale wzrasta liczba osób zainteresowanych przystąpieniem do egzaminu. W nowelizacji proponuje się, aby do egzaminu mogło jednorazowo przystąpić 30 osób, a podmiot uprawniony powoływał w skład komisji egzaminacyjnej dodatkowo członka na każde rozpoczęte kolejne 15 osób, w przypadku gdy liczba osób przystąpujących do danego egzaminu przekroczy 30. Projekt ustawy zawiera również zmiany w zakresie wydawania certyfikatów. Uwzględniono w nim przepisy określające poziomy biegłości językowej, na jakich jest potwierdzana znajomość języka polskiego jako obcego bez konieczności zdania egzaminu z języka polskiego jako obcego. Kluczową zmianą w tym zakresie jest podniesienie poziomu biegłości językowej do B2. Taki poziom potwierdza zdanie polskiej matury, świadectwo ukończenia szkoły polskiej za granicą na poziomie liceum. Uzupełniono ten katalog także o maturę zagraniczną z wynikiem z języka polskiego. Proponowane zmiany dostosowują również poziomy do wymogów rekrutacji na polskie uczelnie. Ponieważ zostało mi już mało czasu, to chciałam jeszcze powiedzieć o zmianach dotyczących organizowania i przeprowadzania egzaminów. Te zmiany są ważne, dlatego że proponuje się zastąpienie dotychczasowych nieostrych pojęć ˝grupa osób dorosłych˝ oraz ˝grupa dzieci i młodzieży˝ wskazaniem konkretnego wieku osób przystępujących do egzaminu. Jest to moment ukończenia 16. roku życia i on będzie stanowił punkt odniesienia przy kwalifikowaniu do określonych grup wiekowych, w których są przeprowadzone egzaminy. Kolejną ważną zmianą w zakresie przeprowadzania egzaminów jest uwzględnienie szczególnej sytuacji osób niepełnosprawnych, zwłaszcza z dysfunkcją narządu słuchu lub mowy, które przystępują do egzaminu. W projekcie ustawy proponuje się zwolnienie osoby z dysfunkcją narządu słuchu lub mowy z części ustnej egzaminu, jeżeli stopień dysfunkcji uniemożliwia jej przystąpienie do tej części egzaminu. Zwolnienie to będzie następowało na podstawie informacji o orzeczonej niepełnosprawności. W przypadku zwolnienia z części ustnej egzaminu wynik egzaminu będzie ustalony na podstawie liczby punktów uzyskanych wyłącznie z części pisemnej egzaminu. Kolejną zmianą w zakresie przeprowadzania egzaminów jest określenie w ustawie przesłanek do przerwania i unieważnienia egzaminu oraz przerwania lub zawieszenia egzaminu. Dotychczas kwestie te nie były regulowane ustawowo, a w tym projekcie ustawy wskazano cztery przesłanki. Projekt ustawy zakłada również zmiany w zakresie regulacji opłat. I tutaj obecnie opłaty określane są w euro. Zmiana następuje w taki sposób, że wskazuje się złoty jako walutę, w której zostaną określone wysokości opłat związanych z przystąpieniem do egzaminu, ponownym sprawdzeniem i oceną pracy z części pisemnej egzaminu oraz wydaniem certyfikatu znajomości języka polskiego i jego duplikatu. Doprecyzowano w ustawie również przepisy dotyczące wnoszenia opłat. Część przepisów dotyczy również zmian w zakresie wizytacji egzaminu. Określono zakres przedmiotowy wizytacji. Wizytacja egzaminu będzie mogła zostać przeprowadzona na wniosek ministra albo z własnej inicjatywy komisji. W projekcie określono także przesłanki wyłączenia członka komisji i wizytatora niebędącego członkiem komisji z możliwości pełnienia funkcji. Część zmian dotyczy również kwestii związanych z nowelizacją przepisów dotyczących bazy prowadzonej przez komisję, w której są rejestrowane osoby zamierzające przystąpić do egzaminu, w szczególności w zakresie danych i informacji przekazywanych w bazie, podmiotów, które będą uprawnione do ich przetwarzania oraz szczegółowych celów i okresów ich przetwarzania. Przedstawiony przeze mnie projekt ustawy ma szereg przepisów porządkujących i doprecyzowujących. To bardzo dobrze i starannie przygotowana nowelizacja. Ona w sposób wszechstronny reguluje organizowanie egzaminów z języka polskiego jako języka obcego. Dlatego Komisja Edukacji i Nauki rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie tego projektu. (Oklaski)