Mówca: Sprawozdawca Piotr Babinetz
Data: 2021-10-29 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2022 Rokiem Józefa Mackiewicza. Projekt został przygotowany przez klub Prawo i Sprawiedliwość. W zasadzie można powiedzieć, że był głównie mojego autorstwa, natomiast bardzo serdecznie dziękuję panu prof. Krzysztofowi Dybciakowi za cenne uwagi, które pozwoliły uzupełnić ten projekt. Pani marszałek skierowała go do Komisji Kultury i Środków Przekazu. Prace nad nim były prowadzone 28 września 2021 r. Wprowadzono drobne, stylistyczne poprawki. Następnie komisja, choć nie przy pełnej frekwencji, jednogłośnie zarekomendowała Wysokiej Izbie przyjęcie tego projektu uchwały w sprawie ustanowienia roku 2022 Rokiem Józefa Mackiewicza. Może warto jeszcze dodać, że zanim doszło do prac w komisji, prezydium komisji w drodze dyskusji wspólnie wybrało m.in. projekt dotyczący Ignacego Łukasiewicza i projekt dotyczący Józefa Mackiewicza do tej grupy ostatecznie siedmiu projektów, które Wysoki Sejm rozpatruje jako projekty, które finalnie mają spowodować, że będzie siedmiu patronów przyszłego roku. Przedstawię projekt uchwały, ponieważ on faktycznie przedstawia dosyć szczegółowo, dokładnie życiorys i dokonania Józefa Mackiewicza; może jeszcze obszerniej i dokładniej, niż poprzednia uchwała przedstawiała Ignacego Łukasiewicza. ˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie ustanowienia roku 2022 Rokiem Józefa Mackiewicza Józef Mackiewicz, jeden z największych w dziejach pisarzy polskich, urodził się 1 kwietnia 1902 roku w Petersburgu. Dzieciństwo i młodość spędził na Wileńszczyźnie. Od stycznia 1919 roku, czyli już jako siedemnastoletni ochotnik, walczył przeciwko bolszewikom w Dywizji Litewsko-Białoruskiej, a później na własną prośbę - w 13. pułku ułanów, dowodzonym przez majorów - braci Jerzego i Władysława Dąmbrowskich. W tym czasie zetknął się z rosyjskimi i białoruskimi sojusznikami w oddziałach generała Stanisława Bułak-Bałachowicza. W 13. pułku walczył aż do zwycięstwa nad bolszewikami. Po wojnie odbył studia przyrodnicze na uniwersytetach w Warszawie i Wilnie. Rozpoczął współpracę z wileńskim pismem 'Słowo', redagowanym przez swojego starszego brata - Stanisława Cat-Mackiewicza, i dał się poznać jako patriota wielonarodowego i wielowyznaniowego dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. W latach 30. ukazały się jego pierwsze utwory literackie: nowele, sztuka teatralna, powieść kryminalna oraz tom reportaży pt. 'Bunt rojstów'. Po wybuchu II wojny światowej, gdy Wilno zajęli Litwini, przez kilka miesięcy wydawał polski dziennik 'Gazeta Codzienna'. W Wilnie przetrwał okupację sowiecką, a po tym, kiedy to miasto trafiło pod okupację niemiecką - odmówił wydawania kolaboracyjnego pisma w języku polskim. Gdy zamieścił w 'Gońcu Codziennym' kilka antybolszewickich tekstów, został oskarżony o współpracę z Niemcami. Od wyroku skazującego uratowali go kierownik Biura Informacji i Propagandy Okręgu AK Wilno Zygmunt Andruszkiewicz oraz wybitny pisarz i żołnierz Sergiusz Piasecki. Po wojnie został oczyszczony z zarzutu kolaboracji. W maju 1943 roku, za zgodą polskich władz podziemnych, był świadkiem prowadzonej przez Niemców ekshumacji ciał oficerów zamordowanych przez Sowietów w Katyniu. W 1944 roku Józef Mackiewicz, wraz z żoną Barbarą Toporską, uciekł do Warszawy, a następnie do Krakowa, gdzie napisał broszurę pt. 'Optymizm nie zastąpi nam Polski'. Następnie małżonkowie przedostali się do Rzymu. Tam powstał reportaż 'Ponary-Baza' - wstrząsający opis ludobójstwa dokonanego przez Niemców na Żydach oraz raport pt. 'Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów' ze wstępem generała Władysława Andersa. Józef Mackiewicz publikował też artykuły w pismach: 'Wiadomości', 'Kultura', 'Wilno i Lwów' oraz w rosyjskiej, litewskiej, ukraińskiej i białoruskiej prasie emigracyjnej. W 1947 roku przeniósł się do Londynu, gdzie wydano pierwszą napisaną przez niego po angielsku książkę o sowieckim ludobójstwie na Polakach pt. 'The Katyn Wood Murders'. W 1952 roku zeznawał przed komisją Kongresu Stanów Zjednoczonych do zbadania zbrodni katyńskiej. W 1955 roku Mackiewiczowie przenieśli się ostatecznie do Monachium, gdzie mieszkali do końca życia. W kolejnych latach powstawały jego najważniejsze dzieła literackie oraz kolejne teksty publicystyczne, niektóre napisane wspólnie z Barbarą Toporską. Były to przede wszystkim powieści: 'Droga donikąd', 'Karierowicz', 'Kontra', 'Sprawa pułkownika Miasojedowa', 'Lewa wolna', a także zbiory esejów i publicystyki: 'Zwycięstwo prowokacji', 'Ściągaczki z szuflady Pana Boga', 'Nie trzeba głośno mówić', 'W cieniu krzyża', 'Watykan w cieniu czerwonej gwiazdy', 'Droga Pani...', 'Fakty, przyroda i ludzie'. W warstwie faktograficznej, o którą Mackiewicz szczególnie dbał, przedstawiał życie mieszkańców pogranicza polsko-litewsko-białoruskiego na tle przełomowych wydarzeń historycznych i odwoływał się do tradycji wielonarodowej I Rzeczypospolitej. Był nieprzejednanym wrogiem totalitaryzmów, szczególnie komunizmu, poszukiwał wszystkiego, co mogłoby łączyć mieszkańców Europy Środkowo-Wschodniej, w tym antybolszewicką opozycję w Rosji, na drodze ku wolności narodów. Od strony artystycznej były to teksty łączące fakty z fikcją literacką, zawierające znakomite opisy przyrody i mistrzowskie przedstawienie psychologicznych motywów działania bohaterów powieści. Stworzył oryginalny model powieści fabularno-dokumentalnej epicko przedstawiający obraz rzeczywistości. W wielu reportażach pisarz ukazywał bezpowrotnie utracone Kresy Wschodnie wielkiej Rzeczypospolitej. Jego życiowe motto stanowiły słowa: 'Tylko prawda jest ciekawa'. Józef Mackiewicz zmarł 31 stycznia, a Barbara Toporska 20 czerwca 1985 roku. Oboje zostali pochowani w Londynie. W PRL twórczość Mackiewicza była zakazana i niemal niedostępna. Jej poznanie stało się możliwe dzięki rozwojowi wydawnictw drugiego obiegu. Od 2002 roku przyznawana jest Nagroda Literacka imienia Józefa Mackiewicza. Jego twórczość cieszy się wielkim uznaniem krytyków i badaczy literatury. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w stulecie urodzin wybitnego pisarza - uznając wielkość jego dorobku wytrwale wspierającego idee: niepodległości Polski, wolności i przyjaznego współistnienia narodów Europy Środkowo-Wschodniej i niezłomnego oporu przeciwko komunizmowi, oraz uniwersalne wartości jego prozy literackiej - ustanawia rok 2022 Rokiem Józefa Mackiewicza˝. Dziękuję bardzo.