Mówca: Barbara Bartuś (tekst niewygłoszony)
Data: 2023-07-11 (Sejm RP, kadencja 9)

Oświadczenie poselskie z 11 lipca 2023 r. w sprawie uczczenia Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej oraz 80. rocznicy tzw. krwawej niedzieli na Wołyniu. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W nocy z 10 na 11 lipca 1943 r. odziały Ukraińskiej Powstańczej Armii wspierane przez ukraińskich chłopów napadły na ok. 100 miejscowości zamieszkałych przez Polaków. Do dziś przeraża zarówno skala, jak i sposób dokonywanych zbrodni. Ginęli mężczyźni, kobiety i dzieci - od kul, siekier, kos, wideł, pił, młotków i innych narzędzi gospodarskich. Wydarzenia krwawej niedzieli były częścią planu, który kierownictwo Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i UPA ze Stepanem Banderą i Romanem Szuchewyczem na czele konsekwentnie realizowało od lutego 1943 r. do roku 1945. Celem tych działań była eksterminacja ludności polskiej na terenach uważanych za terytorium przyszłego państwa ukraińskiego. Była to zbrodnia ludobójstwa, w wyniku której zamordowano ok. 100 tys. naszych rodaków na terenie Wołynia, wschodniej Małopolski, Lubelszczyzny i Bieszczad. Przytoczę jeden fakt historyczny: 10 lipca 1943 r. na rozmowy z przedstawicielami miejscowego OUN-UPA do wsi Kustycze w obwodzie wołyńskim przybyła 3-osobowa delegacja z pełnomocnikiem okręgowej delegatury Polskiego Państwa Podziemnego Zygmuntem Rumlem na czele, składająca się także z przedstawiciela Okręgu Wołyńskiego AK Krzysztofa Markiewicza i Witolda Dobrowolskiego. Celem spotkania miało być powstrzymanie fali mordów. W geście dobrej woli Polacy zrezygnowali ze zbrojnej obstawy. Po przybyciu na miejsce spotkania wszyscy trzej zostali przez Ukraińców aresztowani i zabici, prawdopodobnie poprzez rozerwanie końmi. Epizod ten znalazł się nawet w filmie ˝Wołyń˝ Wojciecha Smarzowskiego. Dzisiaj stoimy jednak przed wyzwaniami, które w sposób trwały zmieniają naszą rzeczywistość. Jest nią otwarta agresja Federacji Rosyjskiej na naszego wschodniego sąsiada - Ukrainę oraz zagrożenie, iż konflikt ten może rozlać się na pozostałe kraje regionu, w tym również Polskę. Ten trudny moment niech będzie okazją do tego, aby dokonało się uznanie win, przeprowadzenie ekshumacji i godne pochowanie wszystkich ofiar ludobójstwa na Kresach Wschodnich. Leży to w naszym wspólnym interesie. Obyśmy umieli wyciągnąć wnioski z historii, która dobitnie pokazuje, że na polsko-ukraińskim konflikcie korzystała zawsze przede wszystkim Rosja. Polsko-ukraińskie pojednanie na pewno nie jest procesem łatwym, a narosłe przez lata poczucie wzajemnie wyrządzonych krzywd jest ogromnym balastem. Wydarzenia takie jak to ze wsi Kustycze, negowanie przez część ukraińskich historyków faktu przeprowadzenia jakiejkolwiek zorganizowanej antypolskiej akcji OUN-B i UPA w dniu 11 lipca 1943 r. czy gloryfikowanie Stefana Bandery do pojednania na pewno nie prowadzą. Prawdziwe pojednanie musi bowiem opierać się na prawdzie. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Nigdy nie było i nie będzie symetrii pomiędzy tym, czego dokonali ukraińscy nacjonaliści, a akcjami odwetowymi i próbami samoobrony podejmowanymi przez polskie podziemie, tak jak nie ma symetrii pomiędzy zbrodniami niemieckimi a krzywdami, jakich doświadczyli Niemcy po II wojnie światowej. Mając na względzie chrześcijańską moralność, wzorem działania polskich biskupów z roku 1965 Polska kieruje dziś do Ukraińców te same ważne słowa: przebaczamy i prosimy o przebaczenie. Mam nadzieję, że zostaną one należycie zrozumiane i docenione. Oprócz tragicznych wydarzeń historycznych, naznaczonych przelaną krwią, nasze narody łączy wielowiekowe dziedzictwo I Rzeczypospolitej oraz wspólne zagrożenie ze strony moskiewskiej despotii. Mówię to jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, zaangażowana w pomoc walczącej Ukrainie, i Polka, której mama urodziła się w powiecie stryjskim, gdzie jej rodzina żyła od wieków. Udało się jej przeżyć ten straszny czas, a po zakończeniu II wojny światowej wraz z matką i braćmi opuściła swoje strony rodzinne w bydlęcym wagonie, tylko z podręcznym dobytkiem, i pojechała w nieznane, na ziemie znajdujące w nowych granicach pojałtańskiej Polski.