Mówca: Sprawozdawca Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska
Data: 2013-10-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie komisji o projekcie ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, zawartym w drukach nr 1190 i nr 1747. Otóż, projekt, nad którym pracowaliśmy w komisji i w podkomisji nadzwyczajnej, powstał z inicjatywy Senatu na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2012 r., który orzekł, że art. 49 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o komornikach sądowych i egzekucji przez to, że w każdym wypadku umorzenia na podstawie art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego zawieszonego wcześniej postępowania egzekucyjnego przewiduje pobieranie od dłużnika opłaty stosunkowej w wysokości nie niższej niż 1/10 wysokości przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, jest niezgodny z art. 2 konstytucji. Orzeczenie trybunału odnosiło się do sprawy, w której postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na wniosek wierzyciela ze względu na wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty objętego tytułem wykonawczym, a następnie postępowanie to uległo umorzeniu z mocy prawa. Trybunał uznał, że pobieranie od dłużnika opłaty egzekucyjnej w każdym wypadku umorzenia zawieszonego postępowania wskutek bezczynności wierzyciela nie znajduje oparcia ani w konstrukcji ustawy o komornikach, ani w aksjologii konstytucyjnej. Zdaniem trybunału identyczna reguła powinna obowiązywać w przypadku, w którym u podstaw umorzenia postępowania leży spór co do prawidłowości tytułu egzekucyjnego, a umorzenie następuje na wniosek wierzyciela. Trybunał wskazał, że warta rozważenia jest konstrukcja zwrotu opłaty uiszczonej komornikowi przez dłużnika, jeżeli przedstawi orzeczenie pozbawiające tytułu wykonawczego wykonalności z przyczyn innych niż spełnienie przez niego świadczenia, a którego nie był w stanie przedstawić, zanim doszło do umorzenia postępowania. W ocenie trybunału ˝dopuszczalne jest pozostawienie finansowego ryzyka postępowania egzekucyjnego przy komorniku, podobnie jak w wypadku egzekucji niedopuszczalnej w rozumieniu art. 824 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, to jest wówczas, gdy okaże się, że egzekucja nie należy do organów sądowych, wierzyciel lub dłużnik nie ma zdolności sądowej albo egzekucja ze względu na jej przedmiot lub osobę dłużnika jest niedopuszczalna. Komornik jako organ egzekucyjny jest również współodpowiedzialny (wraz z sądami) za zachowanie standardów rzetelnej procedury˝. Projekt ustawy, który jednogłośnie przyjęła komisja, odpowiada warunkom wynikającym z treści orzeczenia trybunału. Oczywiście nie stało się to natychmiast - procedowanie było długie i żmudne, poparte wieloma opiniami, bo też materia, nad którą pracowaliśmy, niewątpliwie jest trudna. Ostatecznie komisja wprowadziła poprawki do projektu Senatu, które wyeliminowały wątpliwości dotyczące na przykład procedury uchylenia postanowienia, o którym mowa w art. 49 ust. 3, czyli postanowienia wzywającego dłużnika do uiszczenia należności z tytułu opłaty oraz zwrotu pobranej opłaty. Przypomnę, że zwrot to oddanie czegoś komuś. Opłata jest pobierana przez komornika, zatem zwrotu może dokonać tylko komornik, i to tej stronie, od której ją pobrano, na jej wniosek odpowiadający warunkom formalnym. Nie ma też wątpliwości co do tego, że proponowane przepisy nie odnoszą się do przypadków, w których opłatą zostanie obciążony wierzyciel zgodnie z art. 49 ust. 4 ustawy. Nowa regulacja dotycząca wniosku o zwrot opłaty została zamieszczona w ust. 2b, który nawiązuje do ust. 2a, a ten z kolei do ust. 2, gdzie wprost jest mowa o pobraniu opłaty od dłużnika. Notabene wspomniany wyżej art. 49 ust. 4 może skutkować obciążenie opłatą wierzyciela w przypadku niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zwrócić jeszcze należy uwagę na zmianę zaproponowaną przez komisję, która odnosi się do sposobu obliczania terminu do złożeniu wniosku, o którym mowa w ust. 2b. Bieg tego terminu nie powinien rozpoczynać się od dnia pobrania opłaty, co proponował Senat i co mogłoby spowodować pozbawienie dłużnika możliwości zwrotu tej opłaty z przyczyn od niego niezależnych. Przyjęcie krótkiego trzymiesięcznego terminu liczonego od daty uprawomocnienia się orzeczenia wywołującego skutki, o których mowa w ust. 2a, albo od dnia zaistnienia zdarzenia powodującego utratę mocy przez orzeczenie, na którym oparto klauzulę wykonalności, jest rozwiązaniem zdecydowanie bardziej racjonalnym niż przyjęcie okresu trzech lat od dnia pobrania opłaty. Na koniec chcę jeszcze raz zwrócić uwagę na fakt, że w omawianych przypadkach uzależnienie wysokości opłaty ryczałtowej od nakładu pracy komornika byłoby możliwe tylko po wprowadzeniu szczegółowych regulacji co do wartościowania i ewidencjonowania poszczególnych czynności komornika. W ustawie jest to praktycznie nierealne, nie mówiąc o zachwianiu systemu spójności opłat, w którym nie przewidziano opłaty zależnej od rodzaju i liczby czynności komornika. Stąd rozwiązanie przyjęte w projekcie wydaje się najbardziej zasadne. Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka wnoszę i proszę o uchwalenie ustawy. (Oklaski)