Mówca: Sportu i Turystyki Witold Bańka
Data: 2017-02-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu rządu pani premier Beaty Szydło, rządu Prawa i Sprawiedliwości, pragnę przedstawić Wysokiej Izbie projekt ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie. Stanowi on pierwszą próbę kompleksowego uregulowania w polskim prawie wszystkich zagadnień związanych z jedną z największych sportowych patologii, jaką jest doping. To projekt przełomowy, przewidujący nowoczesne i systemowe rozwiązania, których wdrożenie sprawi, że Polska dołączy do światowej awangardy w dziedzinie walki z dopingiem, obok takich państw jak choćby Stany Zjednoczone czy Wielka Brytania. Projekt ten dotyczy uczciwości w jednej ze sfer życia społecznego, jaką jest sport, urzeczywistniając w ten sposób postulaty wyborcze Prawa i Sprawiedliwości. Jest to projekt, do którego jako były zawodnik mam stosunek bardzo osobisty, bo wiem, jak ważne w sporcie jest to uczucie, kiedy staje się na starcie jak równy z równym, z takimi samymi szansami na zwycięstwo i świadomością, że nikt w nieuczciwy sposób tej szansy nie odbierze. Każdy zawodnik zasługuje na to, żeby właśnie z taką wiarą przystępować do współzawodnictwa, a my wszyscy winniśmy zawodnikom takie prawo zapewnić. Kierując resortem sportu, jako minister w rządzie Prawa i Sprawiedliwości, nigdy nie kryłem mojego stosunku do dopingu. Dziś z trybuny sejmowej powtórzę: każdy, kto osiąga sukces w sporcie, stosując doping, jest oszustem i przegranym, okrywa swoje imię hańbą i okazuje brak szacunku dla innych zawodników, dla innych sportowców, a także podważa ideały, na jakich od wielu wieków budowany jest sport. Niestety współcześnie doping to już nie jest tylko problem sportu wyczynowego. Jak pokazują badania przeprowadzone w Norwegii i w Polsce, proceder ten coraz częściej występuje w sporcie masowym uprawianym rekreacyjnie. Szacuje się, że co najmniej 2% wszystkich użytkowników fitness klubów lub siłowni i tyle samo uczestników choćby biegów ulicznych stosuje doping. Stąd też jednym z moich pierwszych działań po objęciu urzędu było rozpoczęcie prac nad projektem ustawy, która w sposób skuteczny pozwoli ograniczyć zjawisko dopingu w sporcie. Wysoka Izbo! Projekt, który mam dziś przyjemność i zaszczyt zaprezentować, jest niezwykle ważny dla przyszłości polskiego sportu. Standardy międzynarodowe walki z dopingiem, które wyznacza Światowa Agencja Antydopingowa, rozwijają się niezwykle dynamicznie, stawiając przed państwami coraz to nowe oczekiwania i wyzwania. Ten projekt nie tylko wychodzi im naprzeciw, ale pozwala w niedalekiej perspektywie myśleć o Polsce jako o jednym z liderów tej walki. Światowa Agencja Antydopingowa, WADA, z uznaniem wypowiadała się na temat proponowanych w nim rozwiązań. Bez cienia wątpliwości mogę powiedzieć, że jest to projekt, na który polski sport czekał od wielu lat. Najważniejszym jego założeniem jest powołanie zupełnie nowego podmiotu odpowiedzialnego w Polsce za zwalczanie dopingu w sporcie. Nie będzie to jednak zmiana kosmetyczna polegająca na zastąpieniu jednego organu drugim. Będzie to bardzo głęboka i przemyślana instytucjonalna reforma, prowadząca przede wszystkim do uproszczenia, po drugie, do wzmocnienia struktur antydopingowych. Miejsce Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie oraz obsługującego ją biura zajmie Polska Agencja Antydopingowa działająca w formie państwowej osoby prawnej nadzorowanej przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej. Ta zmiana nie tylko wyeliminuje pewne problemy praktyczne, związane chociażby z właściwym określeniem jednego z dotychczasowych podmiotów jako strony przy zawieraniu umów czy reprezentacją w organizacjach międzynarodowych, ale przede wszystkim ułatwi i usprawni pozyskiwanie przez ten nowy podmiot, agencję, dodatkowych środków na realizację swoich zadań, w tym z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie kontroli antydopingowej oraz z programów badawczych i edukacyjnych UNESCO i WADA, a także ze środków Unii Europejskiej. Polska Agencja Antydopingowa, która używać będzie w obrocie skrótu POLADA, zostanie wyposażona w nowe kompetencje, w tym przede wszystkim w zakresie tzw. współpracy śledczej z Policją, prokuratorami, Służbą Celną, Żandarmerią Wojskową czy Strażą Graniczną. Projekt ustawy daje możliwość wymiany informacji między tymi służbami a agencją, co pozwoli jej na prowadzenie własnych dochodzeń w sprawach dopingowych. W agencji będzie funkcjonował pion śledczy, co jest obecnie standardem najlepszych na świecie organizacji antydopingowych, takich jak agencja brytyjska czy agencja funkcjonująca w Stanach Zjednoczonych. Bez takich działań trudno jest sobie obecnie wyobrazić skuteczną walkę z dopingiem w sporcie. Polegają one, ogólnie rzecz biorąc, na ustalaniu zaangażowania konkretnej osoby, w tym również zawodnika, w doping na podstawie dowodów poszlakowych, bez konieczności wykrycia w organizmie substancji zabronionej lub stosowania metody zabronionej. Głównym zadaniem agencji pozostanie jednak ciągle, podobnie jak w przypadku Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie, planowanie i realizacja kontroli antydopingowej tak podczas zawodów, jak i poza nimi. Nowością będzie znacząca profesjonalizacja tego zadania. Projekt bowiem przewiduje, że kontrolę antydopingową będą mogli przeprowadzać jedynie wykwalifikowani kontrolerzy przygotowani do pełnienia funkcji przez samą agencję. Projekt bardzo szczegółowo określa wymogi dla procesu ich szkolenia. Zostaną one dodatkowo doprecyzowane w akcie wykonawczym. Przejawem profesjonalizacji kontroli antydopingowej jest też nadanie szczególnego statusu samym kontrolerom agencji. Mają oni podczas pełnienia obowiązków służbowych lub w związku z nimi podlegać ochronie, ale i odpowiedzialności przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych. Działania wykonywane przez kontrolerów uznaje się za realizowane dla dobra publicznego, stąd też ten szczególny status. Ma on z jednej strony gwarantować kontrolerom odpowiednią ochronę, ale z drugiej - działać prewencyjnie, choćby w obliczu zagrożenia kontrolera korupcją. Wysoka Izbo! Prezentowany przeze mnie projekt to również kontynuacja pewnych zmian w prawie, zainicjowanych jeszcze latem ub.r. dzięki propozycji nowelizacji ustawy o sporcie autorstwa grupy posłów Prawa i Sprawiedliwości. Tamten projekt przewidywał zmianę sposobu realizacji odpowiedzialności dyscyplinarnej za doping w sporcie. Skończyliśmy wówczas z rozstrzyganiem tych spraw przez polskie związki sportowe, które działały jako sędziowie we własnej sprawie, często orzekając w źle pojętym interesie zawodnika, a nie walki z dopingiem. Kompetencję do ustanawiania i realizacji reguł dyscyplinarnych za doping w sporcie zyskała wówczas Komisja do Zwalczania Dopingu w Sporcie, co z perspektywy czasu przyczyniło się do podniesienia jakości polskiego orzecznictwa dyscyplinarnego właśnie w sprawach o doping w sporcie. Prezentowany dziś przeze mnie projekt ten proces jeszcze wzmacnia. Przewiduje bowiem utworzenie przy agencji panelu dyscyplinarnego, którego zadaniem będzie rozstrzyganie wszystkich spraw dyscyplinarnych dotyczących dopingu w sporcie. Rozwiązanie to polega zatem na zastąpieniu w zakresie tych spraw kompetencji komisji dyscyplinarnych działających w ramach polskich związków sportowych, z których część nie posiadała ani odpowiedniej wiedzy, ani doświadczenia do orzekania w sprawach o doping w sporcie. Jedynym wyspecjalizowanym organem, który gwarantować będzie sprawność i rzetelność prowadzonych postępowań, będzie ten panel dyscyplinarny. Projekt określa precyzyjnie zarówno tryb pracy panelu, jak i sposób wyboru jego członków. Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie daje też Policji oraz Służbie Celnej uprawnienie do prowadzenia działań, których celem jest wykrywanie i ściganie przemytu oraz handlu substancjami dopingującymi zabronionymi w sporcie. Towarzyszą temu stosowne przepisy karne przewidujące - na określonych w projekcie warunkach - karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3 za udostępnianie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, określonych substancji zabronionych, prowadzenie obrotu nimi oraz ich przywóz lub sprowadzanie na terytorium Polski. Potrzeba wprowadzenia takich przepisów odnosi się w szczególności do kategorii substancji zabronionych, jakimi są sterydy, którymi coraz bardziej interesują się zorganizowane grupy przestępcze jako tańszą i, oczywiście w cudzysłowie, bezpieczniejszą alternatywną dla handlu narkotykami. Projekt wyznacza również ramy prawne dla współpracy agencji z ministrem właściwym do spraw zdrowia. Ma ona być prowadzona w zakresie informowania społeczeństwa o możliwym ryzyku występowania w suplementach diety nielegalnych substancji zabronionych oraz ryzyku używania substancji zabronionych lub metod zabronionych, a także w ramach zapewnienia prawidłowego oznakowania produktów leczniczych, w szczególności jeśli zawierają one substancje zabronione. Projekt porządkuje też stan prawny w zakresie przetwarzania danych osobowych zawodników poddawanych kontroli antydopingowej. Dane te po wejściu w życie ustawy będą przetwarzane na podstawie jej przepisów, nie zaś zgody zawodników, której teoretycznie mogli nie udzielić. Określony zostanie zakres danych podległych przetwarzaniu, a także terminy ich przechowywania i sposób niszczenia. Co ważne, projekt przywraca również nieobecny w ustawie o sporcie obowiązek prawny poddawania się przez zawodnika kontroli antydopingowej, a także nakłada na niego zobowiązanie do przedstawiania określonych informacji, w tym na temat planowanego miejsca pobytu w okresie następnych 3 miesięcy. Wysoka Izbo! Zaprezentowany przeze mnie projekt to pierwszy i najważniejszy krok w kierunku budowy w Polsce silnego i wiarygodnego systemu antydopingowego rozpoznawalnego na całym świecie, jednak nie jedyny. Uzupełniający charakter mają tu inne działania podjęte w kierowanym przeze mnie resorcie, w tym zwiększenie liczby i efektywności kontroli antydopingowych czy zakup nowoczesnego sprzętu na potrzeby polskiego laboratorium antydopingowego. Polska zajmuje dzisiaj 14. miejsce na świecie pod względem liczby próbek pobieranych podczas kontroli antydopingowych. Planujemy zwiększyć tę liczbę z 3,3 tys. w roku 2016 do prawie 4 tys. w obecnym roku, a docelowo - do 4,5 tys. w 2020 r. Z czasem agencja ma stać się partnerem w zakresie kontroli antydopingowej dla wszystkich organizatorów imprez sportowych w regionie oraz partnerem-mentorem dla innych organizacji antydopingowych, w pierwszej kolejności dla Azerbejdżanu oraz Ukrainy. Planowane jest też wzmocnienie pozycji laboratorium antydopingowego w Warszawie, jednego z zaledwie 34 na świecie akredytowanych przez WADA. Celem laboratorium jest uzyskanie na stałe statusu wiodącego ośrodka analiz antydopingowych w regionie, przyjmującego próbki nie tylko od Polskiej Agencji Antydopingowej, ale i od innych krajowych organizacji antydopingowych i międzynarodowych federacji sportowych organizujących w regionie zawody sportowe. Dziś to się już dzieje. Laboratorium analizuje próbki z Białorusi, Ukrainy, Litwy, Rosji czy też Hiszpanii. Rok 2016 był rekordowy, jeśli chodzi o ilość przyjętych do analizy próbek z zagranicy. Chcielibyśmy ten trend utrzymać, dlatego w 2016 r. poczyniliśmy największe w historii Ministerstwa Sportu i Turystyki nakłady finansowe na laboratorium rzędu 8 mln zł. Wysoka Izbo! Wracając do projektu ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie, chciałbym przypomnieć, że zawiera on przepisy techniczne w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych i że w związku z tym został poddany notyfikacji. Procedurą tą objęto definicję dopingu w sporcie, przepisy karne oraz przepisy o przetwarzaniu danych osobowych. Zwracam się do Wysokiej Izby z prośbą o dobrą i merytoryczną debatę nad projektem. Dziękuję bardzo.