Mówca: Bartosz Józwiak
Data: 2017-09-27 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Jako reprezentant wnioskodawców mam przyjemność przedstawić państwu poselski projekt ustawy o obronie i amunicji, druk nr 1692, wraz z autopoprawkami uwzględniającymi uwagi BAS, który to projekt jest efektem prac szerokiego grona organizacji społecznych związanych ze strzelectwem, strzelectwem sportowym oraz takich organizacji, które zrzeszają miłośników i kolekcjonerów broni. Ustawa ta określa zasady posiadania na terytorium Rzeczypospolitej broni i amunicji oraz jej nabywania, zbywania, przechowywania, noszenia, przenoszenia, używania, przewozu i wywozu za granicę, a także prowadzenia rejestru broni oraz funkcjonowania strzelnic. Proponowana ustawa o broni i amunicji ma zastąpić ustawę z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji. Zmiana ta jest podyktowana przede wszystkim koniecznością uzyskania pełnej harmonizacji polskiego ładu prawnego dotyczącego kontroli nabywania i posiadania broni palnej z przepisami obowiązującymi na terenie Unii Europejskiej, chociażby ze znowelizowaną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/51 z dnia 21 maja 2008 r. zmieniającą wcześniejszą dyrektywę, z tą najnowszą nowelizacją dyrektywy unijnej, czego nasza ustawa absolutnie w tym wymiarze, w jakim obowiązuje, nie spełnia i praktycznie nie nadaje się do takiej poprawy legislacyjnej, która pozwoliłaby te elementy wypełnić. Zgodnie z konstytucją Polska jest demokratycznym państwem prawa, co oznacza mniej więcej tyle, że legalizm działania organów i funkcjonariuszy publicznych powinien być jednym z filarów jej państwowości. Tymczasem ciągle istnieją jeszcze, mimo różnych zmian i dobrego kierunku tych zmian, obszary, w których funkcjonuje znana niestety z poprzedniego ustroju arbitralna uznaniowość przy podejmowaniu decyzji administracyjnych. I takim obszarem właśnie są chociażby obowiązujące regulacje prawne dotyczące dostępu do broni. I to wiele osób w Polsce odczuwa. Otóż obecna ustawa o broni i amunicji, jakkolwiek przyjęta w 1999 r., kontynuuje niestety troszeczkę tę myśl z byłego systemu w podejściu do broni, zasadzającą się w istocie na traktowaniu dostępu do broni jako pewnego atrybutu władzy i przywileju osób jej przychylnych i odmawianiu do niej dostępu osobom wypełniającym w zasadzie formalnie wymogi ustawy, a będącym zwykłymi obywatelami. Przy czym tutaj trzeba przyznać, że przepisy obowiązujące w Unii Europejskiej wymusiły pewne modyfikacje, w pewnym, acz niewystarczającym stopniu europeizujące polski stan prawny. To specjalne traktowanie legalnego posiadania broni palnej przez obywateli w pewnym stopniu jest pokłosiem tego, że w niektórych kręgach policji funkcjonuje ciągle sposób myślenia właściwy dla poprzedniego systemu, zgodnie z którym policja jakby ma reprezentować to zbrojne ramię państwa, nie do końca wypełniać obowiązek, który zasadza się na niesieniu pomocy obywatelom, a raczej gdzieś się stawiać troszeczkę w kontrze do tych obywateli. I choć większość kadry uległa już wymianie z naturalnych względów, to jednak często mamy do czynienia w niektórych elementach z takim, a nie innym myśleniem. Zmiana ustawy o broni i amunicji jest też częścią procesu odbudowy silnego, suwerennego państwa polskiego. Utracona w 1939 r. niepodległość Polski zostanie właściwie wówczas odzyskana, gdy polska władza państwowa zwróci Polakom prawo do posiadania broni, które zostało im odebrane nomen omen przez okupantów niemieckich i rosyjskich. Czesi, Litwini, Słowacy, Węgrzy i inne narody, które wyszły z tego samego kotła postsowieckiego, od dawna mogą mieć już broń na normalnych, europejskich zasadach, Polacy wciąż nie mogą. Mamy ciągle o rząd wielkości mniejszą liczbę pozwoleń na broń na 1 tys. mieszkańców niż średnia w krajach Unii Europejskiej. W Polsce to są ok. 3 pozwolenia, średnia Unii Europejskiej - ok. 30. To pokazuje tak naprawdę skalę tej różnicy. To ogranicza zdolności obronne naszego kraju i blokuje rozwój polskiego przemysłu. Właściwie mamy dzisiaj tylko dwie fabryki amunicji strzeleckiej i dwie fabryki broni strzeleckiej, wszystkie o bardzo skromnych zdolnościach wytwórczych. Dla porównania podam, że Czesi praktycznie dominują na tym rynku, jeśli chodzi o kraje Europy Środkowej. Zdominowali i rynek broni, i rynek amunicji. Poziom przestępczości w Polsce zaś jest mniej więcej równy średniemu w krajach Unii Europejskiej, czyli rozbrojenie tak naprawdę nie podnosi w żaden sposób poziomu bezpieczeństwa w naszym kraju. W tym kontekście bardzo istotną kwestią jest powstanie w gospodarce kraju dużego segmentu rynku przynoszącego corocznie znaczne dochody dla budżetu państwa. I o tym mówią akcjonariusze, mówią prezesi firm zajmujących się uzbrojeniem w Polsce. Poza siecią sprzedaży broni, akcesoriów do tej broni ten segment gospodarki stanowią także strzelnice z kadrą instruktorską, placówki szkoleniowe, warsztaty rusznikarskie, prywatne placówki muzealne oraz, co najważniejsze, kluby zrzeszające ludzi o różnych zainteresowaniach, co sprzyja rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego. Dodatkowo w dobie armii zawodowej, w tej chwili również obrony terytorialnej kraju nie do przecenienia jest sytuacja, w której osoby indywidualnie chcą się doskonalić, chcą się szkolić w sporcie strzeleckim, w używaniu broni. Ci, którzy chcą się tego nauczyć za własne pieniądze i przy użyciu własnej broni, są bardzo cenni dla każdego kraju. W godzinie zagrożenia będą wręcz na wagę złota. Polska ma w tej chwili unikalny w swojej historii okres spokoju na granicach, gdy nikt z sąsiadów de facto nie zagraża jej w sposób istotny, jej państwowości, czyli nie wysuwa istotnych roszczeń, ale taki stan nie może trwać wiecznie i dzisiaj również powinniśmy mieć tego świadomość. Pamiętajmy, że zawsze w momencie, w którym chciano Polskę w jakikolwiek sposób podbić, zniewolić czy uzależnić, dążono do tego, żeby Polaków rozbroić. My dzisiaj kontynuujemy niestety taką smutną peerelowską tradycję Polski rozbrojonej. Dostęp do broni jest w Polsce wciąż traktowany jako atrybut pewnego przywileju, pewnej nagrody, troszeczkę może nawet atrybut władzy, jako strzeżony przywilej władzy przynależny przede wszystkim osobom związanym z pewnymi strukturami, jakby usytuowanym wyżej w hierarchii społecznej. Pozostali obywatele mogą do tego przywileju tylko i wyłącznie aspirować za pośrednictwem organizacji mającej pewien charakter monopolistyczny, ale też bardzo specyficzny, jeśli chodzi o formację: czy to Polskiego Związku Strzeleckiego, czy Polskiego Związku Łowieckiego. Naprawdę nie trzeba dzisiaj być myśliwym, żeby mieć chęć posiadania broni, uczyć się strzelać czy też używać broni na strzelnicy. To są dwie różne rzeczy, więc również powinniśmy tutaj na to zwrócić uwagę. Ale istotą jest to, co ta ustawa wprowadza i czego dotyczy, a dotyczy również bardzo wielu istotnych kwestii. Mimo że nie jest ona zaznaczona jako ustawa związana z regulacją prawa unijnego, mimo wszystko dotyczy prawa unijnego i jej niewprowadzenie czy w ogóle brak zmiany w kwestii ustawy o broni i amunicji będzie skutkować również pewnymi konsekwencjami na tej kanwie. Najważniejsze z proponowanych zmian w stosunku do obecnych przepisów, które ta ustawa niesie... O tej ustawie bardzo wiele się mówi, wszyscy o niej mówią, a prawie nikt w Polsce jej nie czytał. Ja czytam gazety, słucham dziennikarzy i tak naprawdę nie wiem, o której ustawie oni piszą i mówią, bo na pewno nie o tej, którą myśmy tutaj złożyli i przedstawili, więc tak naprawdę warto sobie przypomnieć kilka kwestii. Po pierwsze, jest to zmiana koncepcji pozwoleń na broń wydawanych ˝do deklarowanego celu użycia˝. I tu następuje zmiana na pozwolenia umożliwiające posiadanie określonego zbioru broni wyróżnionego pod względem technicznym, podobnie jak w przypadku praw jazdy wydawanych wszakże na przykład na samochody osobowe do 3,5 t masy całkowitej, a nie np. w celu wyjazdu na urlop albo w celu dojazdu do pracy. Taka stratyfikacja jest zgodna z dyrektywą europejską i praktyką obowiązującą w większości krajów Unii Europejskiej. Po drugie, rzeczywiste odejście od uznaniowości przy wydawaniu pozwoleń na broń. Ustawa jasno określa ścisłe przesłanki pozytywne, których spełnienie ma skutkować wydaniem pozwolenia na broń, oraz ścisłe przesłanki negatywne, które uniemożliwiają otrzymanie pozwolenia. Organ wydający pozwolenia ma po prostu zastosować odpowiednie przepisy, podobnie jak dzieje się to w przypadku chociażby wspomnianego wydawania praw jazdy, licencji lotniczych czy tym podobnych. Dotychczasowa arbitralna uznaniowość przy wydawaniu pozwoleń na broń skutkowała nie tylko utrudnieniem dostępu do broni dla przeciętnych obywateli, ale także nieakceptowalnymi przypadkami wydawania legalnych pozwoleń na broń zawodowym przestępcom będącym np. różnymi konfidentami policyjnymi. Z tym też mieliśmy do czynienia i każdy, kto kiedykolwiek występował o broń, również wie, jaka to jest droga przez mękę i w jaki sposób na końcu, spełniając wymogi nawet aktualnej ustawy, można tej broni nie otrzymać. Bo na końcu siedzący pan powie: pan mnie nie przekonał. Po trzecie, wprowadzenie skutecznego sytemu monitoringu stanu zdrowia posiadacza broni, przede wszystkim jego zdrowia psychicznego, skutkującego natychmiastowym cofnięciem pozwolenia w przypadku zapadnięcia na chorobę wykluczającą możliwość posiadania broni. Proponowany projekt ustawy precyzyjnie określa te schorzenia, jednocześnie likwidując obecnie funkcjonujące zapisy dyskryminujące osoby z niepełnosprawnością chociażby narządu ruchu lub słuchu, co naszym zdaniem nie ma żadnego związku z ograniczeniem prawa do posiadania broni. Obecnie obowiązujący system badań lekarskich wydaje się mieć na celu głównie utrudnienie dostępu do pozwolenia na broń, a nie rzeczywiste zabezpieczenie systemowe. W naszym projekcie tak naprawdę w każdym momencie, każdego dnia, kiedy lekarz rodzinny będzie w stanie stwierdzić, że dana osoba zachorowała na daną chorobę, wykazuje pewne objawy chorobowe, które zgodnie z ustawą uniemożliwiają jej posiadanie broni, ma obowiązek to zgłosić i następuje taka reakcja na to, że broń zostaje odebrana. Po czwarte, wprowadzenie obiektywnych zasad sprawdzania kompetencji osoby aspirującej do posiadania broni wtedy kiedy jest to uzasadnione, czyli przede wszystkim w odniesieniu do noszenia broni w ukryciu w miejscach publicznych. Dzisiaj tego nie ma, nie ma takiego kontrolowania co jakiś określony czas, jest to wydawane raz i już później niesprawdzane. Temu służyć ma specjalny egzamin kompetencyjny, okresowo powtarzany, sprawdzający zdobycie elementarnych umiejętności strzeleckich w zakresie użycia broni w stresie. W ten sposób każda osoba chcąca uzyskać prawo do noszenia broni do samoobrony musiałaby udowodnić posiadanie pewnego poziomu umiejętności, ale nie musiałaby udowadniać ponadprzeciętnego zagrożenia jak obecnie. Szanowni państwo, broń jest pewnym elementem odstraszającym, jest pewnym elementem zapobiegającym, więc tak naprawdę to nie może być tak, że najpierw muszę zostać napadnięty, żeby udowodnić, że broń jest mi potrzebna. Ta broń z zasady jest elementem obrony, obrony już pasywnej, czyli że nie będę napadnięty, ponieważ być może ją mam i przestępca się z tym również liczy. Należy zauważyć, że obecnie obowiązujące przepisy ogólne nie zakładają sprawdzania kompetencji tego rodzaju, bo obecnie prawo do noszenia broni jest przywilejem nadawanym na podstawie uznaniowo ocenianych imponderabiliów. Po piąte, wprowadzenie skutecznych mechanizmów śledzenia historii broni w postaci jednolitego elektronicznego systemu ewidencjonowania pozwoleń na broń, egzemplarzy broni i wszystkich transakcji kupna-sprzedaży. Co ważne, jednolitego w skali całego kraju. Obecnie jeden oddzielny system ewidencji jest używany przez Policję, a drugi oddzielny, w zasadzie kompletnie niekompatybilny z tym policyjnym, przez Żandarmerię Wojskową. To jest rozwiązanie idące daleko do przodu, ponieważ tak naprawdę takich rejestrów - w pełni funkcjonujących i sprawnych - państwa europejskie jeszcze nie mają. Pewne częściowe rozwiązania mają chociażby Niemcy, ale również są dopiero na etapie dopracowywania tych elementów. I tu moglibyśmy być znowu liderem w tej materii tak naprawdę. Po szóste, zmiana organu wydającego pozwolenie na broń. Proponujemy, aby wzorem II Rzeczypospolitej pozwolenie wydawał starosta lub odpowiednio prezydent miasta. Obecnie pozwolenia wydają komendanci wojewódzcy Policji podlegający służbowo komendantowi głównemu Policji, który nie jest organem wymienionym w ustawie, ale poprzez zależność, podległość służbową rości sobie prawo kształtowania polityki wydawania pozwoleń na broń. W rzeczywistości zasady tam formułuje kilkuosobowy zespół osób zatrudnionych w Komendzie Głównej Policji, co gorsza, potrafią zmieniać się one o 180 stopni na skutek chwilowych emocji, i to przy zmienionej literze prawa. Inne zasady obowiązują w Żandarmerii Wojskowej będącej organem wydającym pozwolenia na broń żołnierzom zawodowym, co wprowadza dodatkowo stan niespójności stosowania prawa. A to jest temat rzeka, jeśli mielibyśmy mówić, w jaki sposób funkcjonuje to w tej chwili w Policji. I absolutnie jestem zwolennikiem tego, żeby Policja przestała być sędzią we własnej sprawie. Jaki to będzie poziom organu administracyjnego, możemy dyskutować w komisji, natomiast absolutnie nie powinny być to organy policyjne. Ten system po prostu nie sprawdził się i nie ma sensu brnąć w coś, co nie funkcjonuje lub funkcjonuje bardzo słabo, a ludzie odczuwają to bardzo często na własnej skórze, jak chociażby ostatnio w przypadku używania broni z kulkami gumowymi, gdzie tak naprawdę nabywali je w dobrej wierze w sklepach licencjonowanych, a potem pojawiała się policja i były kłopoty prawne. Po siódme, precyzyjne zdefiniowanie używanych w ustawie pojęć merytorycznych związanych z bronią i amunicją po to, aby raz na zawsze wyeliminować interpretacyjne wątpliwości będące immanentną cechą obecnie obowiązujących przepisów. Aktualna ustawa o broni i amunicji zatraciła po licznych nowelizacjach wewnętrzną spójność i przez to nie spełnia już funkcji skutecznego regulatora wrażliwego ze względów bezpieczeństwa fragmentu rzeczywistości. Jako ilustracja owej niespójności niech posłuży pierwszy z brzegu przykład odnoszący się do broni służącej do wykonywania polowań. Art. 4 obecnej ustawy wspomina o broni myśliwskiej, art. 10 - już o broni do celów łowieckich, przy czym wzajemna zależność tych terminów nie została w żaden sposób określona. Źródłem tego dualizmu jest jedna z mało starannie przeprowadzonych nowelizacji ustawy, z tym też mamy problem. Ta ustawa wprowadza jasny słowniczek, jasno zdefiniowanych pojęć. Kończymy wreszcie z tą interpretacją, z którą wszyscy niestety musieliśmy się borykać. Po ósme, implementowanie do polskiego porządku prawnego zmian wprowadzonych przez nowelizację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni z dnia 17 maja 2017 r., a więc tej najnowszej zmiany. Dyrektywa ta wprowadziła istotne zmiany w zakresie regulacji zasad dostępu do niektórych kategorii broni, przede wszystkim dotyczy to niektórych typów broni włączonych do rozszerzonej kategorii A, a także objęcie dyrektywą muzeów oraz kolekcjonerów prywatnych. Do tej pory zarówno muzea, jak i kolekcjonerzy nie byli objęci zakresem zainteresowania dyrektywny. Zmianie uległ zakres poszczególnych kategorii A, B oraz C, zaś kategorię D zlikwidowano, przenosząc znajdującą się w niej broń do kategorii C. Wprowadzono obowiązek cyklicznego, w odstępach nieprzekraczających 5 lat, monitoringu stanu wypełniania przez posiadacza pozwolenia na broń przesłanek warunkujących jego wydanie, w szczególności stanu zdrowia, przy czym dopuszczalne jest alternatywne wprowadzenie monitoringu ustawicznego. Zmieniono także kilka definicji oraz zasady przewozu broni na podstawie Europejskiej karty broni palnej przez granice wewnątrzunijne. Zmiany te spowodowały, że obowiązujące w Polsce przepisy, jak już wspominałem, straciły w znacznej mierze walor zgodności z dyrektywą unijną. Proponowany projekt ustawy o broni i amunicji implementuje wszystkie te zmiany, przy czym niejednokrotnie wprowadzane regulacje są nieco ostrzejsze od minimalnie wymaganych przez tę dyrektywę, np. broń należącą do kategorii C, czyli wymagającą tylko rejestracji, zgodnie z projektem ustawy można będzie posiadać na podstawie pozwolenia pn. ˝Obywatelska karta broni˝, tak że pójdziemy trochę dalej. W miejsce pięcioletnich okresów weryfikacyjnych projekt ustawy proponuje system monitoringu ustawicznego, skutkującego automatycznym cofnięciem pozwolenia na broń w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanek negatywnych, czyli skazania za określone przestępstwo lub zdiagnozowania określonego stanu chorobowego, o tym wspominałem wcześniej. Projekt wprowadza pozwolenia dla muzeów - kolekcjonerzy są w Polsce już od dawna objęci reżimem pozwoleń na broń - oraz określa zgodne ze znowelizowaną dyrektywą zasady przewozu broni przez granice Unii Europejskiej na postawie Europejskiej karty broni palnej. Projekt wprowadza także zgodne z unijnymi dyrektywami definicje pojęć użytych w ustawie, w tym np. broni alarmowej, obecnie tożsamej z bronią gazową, co jest absolutnie niezgodne z nomenklaturą fachową. Wcześniej przepisy rozróżniały je, nie definiując jednakże wystarczająco jednoznacznie, co było powodem problemów interpretacyjnych. Projekt ustawy wprowadza także stratyfikację kategorii broni dokładnie zgodną z nową dyrektywą, w tym skutecznie ujmuje bardzo trudne do implementacji zagadnienia magazynków wymiennych o dużej pojemności - odpowiednio dla broni krótkiej 20 nabojów, dla broni długiej 10 nabojów. Magazynki takie nie stanowią, co prawda, istotnej części broni ani nie wymaga się pozwolenia na ich posiadanie, ale możliwość ich zakupu i używania została obecnie ograniczone przez dyrektywę wyłącznie do osób mających pozwolenie na broń kategorii A7. Reasumując, proponowany projekt ustawy o broni i amunicji to nowoczesny akt prawny przygotowany wedle najlepszych zasad prawodawczych oraz z najwyższą starannością tak merytoryczną, jak i legislacyjną, a także zgodny z obowiązującymi w Unii Europejskiej przepisami regulującymi dostęp do broni. Został on opracowany w duchu licencjonowania legalistycznego w miejsce obecnego, stosowanego w przepisach obowiązującej ustawy, licencjonowania oportunistycznego. Projekt ten jest przełomowy także pod tym względem, że radykalnie zrywa z dziedzictwem poprzedniej epoki. Obecna ustawa jest de facto napisana na podstawie komunistycznej ustawy z 1961 r., to jest anachronizm, i powiela jej model koncepcyjny, który, z jednej strony, maksymalnie utrudniał możliwość uzyskania pozwolenia na broń osobie bez koneksji, z drugiej strony, bardzo liberalnie traktował osoby należące do grupy osób uprzywilejowanych. Owo zerwanie zburzy obecny układ grup interesów i koterii uwłaszczonych na procedurze rozdzielania przywileju dostępu do broni, prowadząc do likwidacji związanych z tym patologii. Zasady dostępu do broni będą jednakowe dla wszystkich obywateli, obiektywne i racjonalne. Jednocześnie przewidziane w projekcie ustawy mechanizmy regulacyjne, w tym zautomatyzowane procedury cofania pozwoleń w sytuacji zaistnienia przesłanek wykluczających możliwość posiadania broni, zapewnią podwyższenie stopnia bezpieczeństwa publicznego w tym zakresie, choć liczba posiadaczy broni zapewne wzrośnie po wprowadzeniu tego projektu ustawy w życie, chociażby dlatego że po prostu wreszcie nikt nie będzie dyskryminowany, czyli ten, kto spełnia warunki ustawowe, dostanie to pozwolenie. Dzisiaj nie mamy z tym do czynienia i tu jest podstawowy problem. Jeśli osiągniemy dzięki tej ustawie, dzięki tak naprawdę temu, że będziemy przestrzegali zapisów ustawy, średni poziom europejski, jeśli chodzi o posiadanie broni przez obywateli, to i tak będzie bardzo duży sukces. Myślę, że to jest górna granica tego, na co możemy w ramach tej ustawy liczyć. Szanowne Panie Posłanki! Szanowni Panowie Posłowie! Bardzo proszę o to, żeby skierować ten projekt do dalszych prac w komisji. Myślę, że możemy się nie zgadzać w szczegółach, możemy o tym rozmawiać, natomiast absolutnie nie powinniśmy w tej chwili decydować się na blokowanie projektu, który, po pierwsze, wypełnia wymogi, które nakłada na nas Unia, i za chwilę będziemy o spełnienie tych wymogów proszeni, po drugie, projektu, który tak naprawdę wprowadza nowoczesną legislaturę w Polsce. Nie jest to tak naprawdę, żeby było jasne, projekt, który rozdaje ludziom broń. To jest projekt, który porządkuje system prawny w Polsce i jasno określa zasady, kto, dlaczego i kiedy może tę broń otrzymać. Dziękuję bardzo. (Oklaski)