Mówca: Marek Sowa
Data: 2017-02-23 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu posłanek i posłów Nowoczesnej mam zaszczyt przedstawić państwu projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zanim przejdę do szczegółowego zaprezentowania proponowanych przez nas zmian, pozwolę sobie na krótkie odniesienie do problemu złej jakości powietrza, z jaką musimy się niemal codziennie zmagać. Problem smogu nie jest problemem teoretycznym. Problem smogu, o czym mogliśmy się w ostatnich tygodniach przekonać, dotyczy każdego z nas. Według raportu Najwyższej Izby Kontroli i Europejskiej Agencji Środowiska Polska ma od lat najbardziej zanieczyszczone powietrze w całej Unii Europejskiej. Smog zabija. Jest przyczyną 48 tys. zgonów rocznie. Spośród 50 najbardziej zanieczyszczonych europejskich miast aż 33 to polskie miasta, położone głównie na południu naszego kraju. To z jednej strony powód do wstydu, ale dla nas, polityków, to powinien być ostatni moment do przyjęcia radykalnych rozwiązań zmierzających do poprawy stanu jakości powietrza. Muszę ze smutkiem dodać, że ostatni rok pod tym względem jest całkowicie stracony. Większość rządowa nie przygotowała żadnych rozwiązań poprawiających ten stan, a co gorsza, podejmowała decyzje, których skutkiem jest wstrzymanie finansowania programów mających na celu m.in. wymianę kotłów czy termomodernizację budynków. Nowoczesna przygotowała dekalog antysmogowy. Wśród proponowanych rozwiązań proponujemy m.in. program rozbudowy sieci ciepłowniczych, współfinansowanie wymiany kotłów na nowoczesne, spełniające normy V klasy, program wsparcia wymiany taboru komunikacji zbiorowej na niskoemisyjny, promowanie środków komunikacji zbiorowej, dopłaty dla gospodarstw domowych o niskich dochodach korzystających z czystych paliw, rozporządzenia określające standardy dla kotłów i jakości paliw - ale nie mogą to być działania pozorowane, tak jak jest w przypadku projektu tych rozporządzeń - obywatelski monitoring powietrza i efektywny system kontroli, programy edukacyjne podnoszące świadomość obywateli czy wreszcie zmiany prawne umożliwiające ustanowienie czasowych lub stałych stref ograniczonej lub stałej emisji spalin. Walka ze smogiem powinna być dzisiaj priorytetem rządu, realizowanym we współpracy z samorządami. Dla wielu miast to dzisiaj najważniejsze wyzwanie, przed którym stoją. Miasta te oczekują rozwiązań prawnych i realnych programów wsparcia gminnych programów ograniczenia niskiej emisji. Jednym z największych źródeł zanieczyszczenia powietrza są zanieczyszczenia komunikacyjne, w tym z powodu emisji spalin powstałych z ruchu pojazdów napędzanych silnikami spalinowymi. W aktualnym stanie prawnym samorządy nie mogą podejmować realnych działań zmierzających do znacznego ograniczenia zanieczyszczeń komunikacyjnych. Wzorem rozwiązań przyjętych w wielu europejskich miastach Klub Poselski Nowoczesna, uwzględniając apele środowisk pozarządowych i samorządowych, przedkłada projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy Prawo o ruchu drogowym umożliwiający ustanowienie przez radę miasta o liczbie mieszkańców powyżej 200 tys. strefy ograniczonej lub zakazanej emisji spalin powstałych z ruchu pojazdów z silnikami spalinowymi poprzez wprowadzenie ograniczeń lub zakazów wjazdu do strefy dla pojazdów niespełniających ustalonych norm emisji Euro. W chwili obecnej nie ma w Polsce regulacji, które wprowadzałyby ograniczenia w zakresie transportu z uwagi na złą jakość powietrza albo pozwalałyby odpowiednim organom na wprowadzenie takich ograniczeń. Natomiast emisja ze środków transportu ma duży wpływ na jakość powietrza, zwłaszcza w miastach o dużej liczbie mieszkańców. Sektor transportu jest źródłem zanieczyszczeń powietrza takich jak tlenki azotu, tlenek węgla, węglowodory aromatyczne, metale ciężkie oraz pyły PM10 i PM2,5. Zanieczyszczenia komunikacyjne są dzisiaj drugim, po emisji z domowych pieców, źródłem zanieczyszczeń powietrza i w skali kraju ich udział wynosi już 9% - to są dane zapisane w krajowym programie ochrony powietrza do roku 2020. W dużych miastach ten udział jest znacznie większy. Przykładowo w Krakowie przekracza 20%, a w Warszawie zanieczyszczenia komunikacyjne w szczytowych okresach mają nawet 80-procentowy udział i same przekraczają dopuszczalne normy - 65 mikrogramów na metr sześcienny. Dodany do ustawy Prawo ochrony środowiska art. 96b stwarza możliwość ustanowienia przez radę miasta/gminy o liczbie mieszkańców powyżej 200 tys. strefy ograniczonej lub zakazanej emisji spalin powstałych z ruchu pojazdów napędzanych silnikami spalinowymi. Uchwała rady miasta gminy wydana na podstawie tego przepisu będzie musiała, jest to obligatoryjne, zawierać wyszczególnione w nim składniki precyzujące zasięg terytorialny strefy, obowiązujące w niej ograniczenia, zakazy i nakazy ustanowione w związku z wymogami w zakresie emisji zanieczyszczeń ze spalin. Przy wyznaczeniu obszaru objętego strefą powinno się uwzględniać konieczność zapewnienia ruchu tranzytowego. W uchwale możliwe będzie także wprowadzenie wyłączeń od wynikających z niej zakazów lub nakazów. Z prośbą o opinię o proponowanych przez nas zmianach wystąpiłem do prezydentów 16 miast, tych miast, do których ta ustawa może mieć swoje odniesienie, na które może oddziaływać. I tak przykładowo przytoczę trzy opinie, które, wydaje mi się, są bardzo istotne, a od razu zaznaczam, że większość prezydentów odpisała na prośbę o opinię i że są to wyłącznie pozytywne opinie. Na przykład wiceprezydent Warszawy pisze: Wprowadzenie projektowanych zmian będzie też realizacją części postulatów przedstawionych w stanowisku podjętym 12 stycznia 2016 r. przez włodarzy największych miast polskich skupionych w Unii Metropolii Polskich, to jest przekazania samorządom kompetencji w zakresie możliwości ustanowienia w centrach miast stref ograniczonej emisji komunikacyjnej i uzależnienia wydania zezwolenia na wjazd do tych stref pojazdów od spełnienia odpowiednich norm emisji zanieczyszczeń. Systemowe rozwiązania przyjęte na poziomie legislacji krajowej pomogą w zwiększeniu skuteczności działań na rzecz ograniczenia emisji i poprawy jakości powietrza. Prezydent Krakowa informuje, że przedstawiona inicjatywa jest w pełni zasadna, że w tej kwestii występował już do ministra środowiska w 2011 r., zwracając się o uwzględnienie w inicjatywach ustawodawczych koniecznych zmian regulujących zagadnienia jakości powietrza, i że ta ustawa będzie kolejnym narzędziem umożliwiającym skuteczną walkę o czyste powietrze. Podobnie pozytywna jest opinia prezydenta Częstochowy, który deklaruje, że w przypadku wejścia w życie przedmiotowych zmian będą starali się, aby Rada Miasta Częstochowy ustanowiła stałą lub okresową strefę ograniczonego lub zakazanego ruchu pojazdów napędzanych silnikami spalinowymi, która zostanie odpowiednio oznakowana. Pragnę zadeklarować, że propozycje zmian złożone przez prezydentów miast w większości będziemy się starali na etapie prac nad tą ustawą wprowadzić do niej. Chcę też powiedzieć, że projekt ten jest zgodny z przepisami Unii Europejskiej, z dyrektywą 2008/50/WE. Co więcej, Biuro Analiz Sejmowych podkreśla, że kwestia prawidłowego wdrożenia przez Polskę tej dyrektywy była podnoszona przez Komisję Europejską już wielokrotnie. W ubiegłym roku Komisja wezwała Polskę do podjęcia działań w sprawie zanieczyszczenia powietrza, do przestrzegania przepisów Unii Europejskiej zobowiązujących do ograniczenia narażania obywateli na drobne cząsteczki pyłu PM10. Warto także pamiętać, że 15 czerwca ub. r. powtórnie Komisja wniosła skargę przeciwko Polsce do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wprowadzenie stref, o których mowa, powinno przyczynić się do ograniczenia emisji zanieczyszczeń generowanych przez transport, a tym samym wpłynąć na poprawę stanu jakości powietrza w miastach. Sama projektowana zmiana nie będzie pociągać za sobą konieczności dokonania wydatków ze środków publicznych. Jednak koszty oznakowania będą musiały być poniesione, jeśli rada miasta zdecyduje się skorzystać z kompetencji przydanych jej mocą ustawy i ustanowi strefę o ograniczonej emisji z transportu. Koszty poniesione na dostawę i dystrybucję plakietek służących do oznakowania pojazdów będą obciążać budżet jednostki samorządu terytorialnego tylko tymczasowo, ponieważ finalnie zgodnie z przyjętymi założeniami zobowiązanym do ich pokrycia będzie podmiot, któremu będą one wydawane. Bardzo proszę państwa posłów, abyśmy mogli nad projektem tej ustawy pracować w komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Mirosław Suchoń: Tak jest, panie marszałku.)