Mówca: Spraw Zagranicznych Radosław Sikorski
Data: 2013-12-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Doceniając poważne wystąpienie pana premiera, chciałbym udzielić poważnej odpowiedzi, bo nie wszystkie wystąpienia miały taki charakter. (Poseł Anna Paluch: Właśnie, pana wpis na twitterze.) Nie wiem, czy pan premier dosiedzi do końca debaty, a chciałbym, aby usłyszał to, co mam do powiedzenia. Pan premier ma oczywiście rację, że chodzi także o pieniądze, z tym że sumy, które pojawiają się w domenie publicznej, są czasami nieadekwatne do tych z rzeczywistości. Mówi się np. o stu kilkudziesięciu miliardach dolarów strat dotyczących gospodarki ukraińskiej w wyniku zmniejszonego handlu między Ukrainą a Rosją, a tymczasem same statystyki ukraińskie pokazują bardzo niewielki spadek tego handlu. Zanim przejdę do dalszej części wywodu, chcę się odnieść do jednej bardzo konkretnej kwestii, bo jest ona politycznie trudna i znacząca. Mianowicie pan premier wie, jakie są okoliczności związane z możliwością uruchomienia wielomiliardowych środków z Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Otóż mam przed sobą list Międzynarodowego Funduszu Walutowego, który dla niektórych raportów był ostatnim argumentem na rzecz niepodpisywania umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską. Nie jest przyjęte publikowanie tych listów, ale niektóre statystyki, którymi się on posługuje, mają charakter publiczny. Przypomnę też Wysokiej Izbie, że wypłata pierwszej transzy środków z Międzynarodowego Funduszu Walutowego nastąpiła na podstawie uzgodnionego pomiędzy Ukrainą a funduszem planu działania, na podstawie którego Ukraina otrzymała, jeśli mnie pamięć nie myli, 15 mld dolarów. (Poseł Marcin Święcicki: Całość wynosiła 15 mld.) 15 mld dolarów jako całość. W pierwszej transzy otrzymała sporą część tej sumy. Chociaż ja słyszałem inaczej, ale zgoda, nie będę się upierał. W każdym razie wiele miliardów dolarów zostało wypłacone Ukrainie na podstawie planu i harmonogramu. Teraz fundusz domaga się rozpoczęcia realizacji harmonogramu, m.in. podwyższenia opłat za gaz dostarczany do prywatnych gospodarstw domowych. (Głos z sali: Chodzi o inne porównanie.) To jest oczywiście trudne dla każdej władzy, ale pamiętajmy o tle. W dolarach amerykańskich na 1000... Miara jest właściwie nieistotna. Chodzi o porównanie. Na 1000 m 2 ... (Głos z sali: Sześciennych.) Sześciennych. Na 1000 m 3 Armenia płaci - mówię o gospodarstwach domowych - 380 dolarów, Bułgaria - 605 dolarów, Estonia - 562 dolary, Łotwa - 558 dolarów, Litwa - 528 dolarów, Mołdawia - 470 dolarów, Polska - 576 dolarów, Rumunia - 325 dolarów, Ukraina... (Głos z sali: 150.) ...112 dolarów. (Głos z sali: 80.) 112 dolarów. A więc nawet biorąc pod uwagę znacznie niższe zarobki na Ukrainie, dysproporcja jest duża. (Poseł Tadeusz Iwiński: Za Tymoszenko ponad 500.) Fundusz wskazuje, że gospodarstwa domowe płacą tylko 20% realnych kosztów tego paliwa, więc stanowisko funduszu nie jest do końca niezrozumiałe. Międzynarodowe instytucje finansowe martwią się, że bez rozpoczęcia reform kolejne fundusze znowu nie będą prawidłowo wykorzystane. A więc to jednak do władz Ukrainy należy przedsięwzięcie reform. Chciałbym wyjaśnić jeszcze jedną rzecz, bo prawdą jest to, co mówi pan premier, że Unia Europejska nie doceniła skali trudności, z jakimi będzie się borykać Ukraina w związku z presją rosyjską, w związku z bojkotem handlowym. Tylko że Ukraina nie sygnalizowała tych trudności. W listopadzie osobiście rozmawiałem w towarzystwie ministra spraw zagranicznych Szwecji z premierem Ukrainy Azarowem. Mówię: panie premierze, czy potrzebuje pan pomocy w związku z tym, że słyszymy, że macie trudności handlowe. Nie, poradzimy sobie z tym sami, nie ma sprawy. Ukraina, o ile wiem, nie złożyła też oficjalnej skargi do Światowej Organizacji Handlu, bo praktyki, które mają miejsce na granicy, są wbrew zasadom tej organizacji, do której obydwa państwa - Ukraina i Rosja - należą. A więc Ukraina niestety nie wykorzystała wszystkich możliwości uzyskiwania poparcia w tej sprawie. Pan oczywiście ma rację, że strefy ekonomiczne, wspólne przedsięwzięcia, to wszystko jest bardzo słuszne, chociaż pamiętajmy, że dzisiaj inwestorzy raczej uciekają z Ukrainy. Wszyscy wiemy, dlaczego. Jest tzw. tajemnicą poliszynela to, jak wygląda zbieranie podatków na Ukrainie, jak się traktuje inwestorów zagranicznych, jak wygląda poszanowanie dla własności prywatnej. Wiem to, bo za każdym razem, gdy rozmawiam z władzami ukraińskimi, muszę prosić o przestrzeganie elementarnych zasad, prawa ukraińskiego, jeśli chodzi o zwrot podatku VAT dla polskich podmiotów, czy też dość bezwzględnych przypadków wywłaszczania polskich inwestorów z ich własności. Ukraina musiałaby więc zacząć walczyć z korupcją, co jest jednym z warunków Unii Europejskiej dotyczących chociażby podpisania umowy o liberalizacji wizowej. Przecież tam korupcja też dotknęłaby państwa strefy Schengen, ale to jest warunek wstępny sukcesu stref ekonomicznych, wspólnych przedsięwzięć. Jest jednak ważniejsza kwestia - te skądinąd słuszne pomysły, inicjatywy, które politycznie, ogólnie rzecz biorąc, popieramy, nijak się mają do problemu, który dzisiaj ma Ukraina. Ukraina potrzebuje dobrych paru miliardów dolarów już, w perspektywie tygodni, góra miesięcy, a to jest lekarstwo, które zadziała w perspektywie lat i które miało być wzmocnione właśnie umową stowarzyszeniową. Przecież wiemy, że gdy my podpisaliśmy umowę stowarzyszeniową w 1991 r., nie wiązało to się z jakimiś natychmiastowymi korzyściami finansowymi, ale stworzyło ramy, zwiększyło naszą wiarygodność, która spowodowała tak gigantyczny przypływ inwestycji zagranicznych. Ukraina tę ścieżkę właśnie sama sobie odcięła. Komisja Europejska pracuje w tej chwili nad polepszeniem swojej oferty dla Ukrainy, ale - i pan to rozumie - to nie jest oferta renegocjacji umowy. To jest oferta szczodrzejszej pomocy w implementacji umowy. Panie premierze, gdyby Ukraina zawczasu sygnalizowała, że jest niezadowolona z warunków, że potrzebuje więcej pieniędzy, to temat by istniał i wtedy moglibyśmy o tym mówić i naciskać w tej kwestii przed Wilnem, ale do 10 dni przed szczytem w Wilnie Ukraina mówiła: Superumowa, jedziemy, podpisujemy. W 10 dni, przyzna pan, nie jest to łatwe. Mapa drogowa dochodzenia do członkostwa w Unii Europejskiej to bardzo ważna kwestia, pojawiła się także w wystąpieniu pana posła Szczerskiego. Oczywiście byłaby to rzecz kluczowa. Wszyscy wiemy, że nasza umowa stowarzyszeniowa też nie przewidywała członkostwa, nie dawała nam tej obietnicy. My sami, jednostronnie, wyraziliśmy nasze aspiracje. Natomiast wszyscy wiemy, że sytuacja jest inna, że członkostwo dla nas już wtedy było bardziej prawdopodobne, niż dzisiaj jest dla Ukrainy. To też niestety jest wynikiem nie tylko stosunku do tej sprawy samej Unii Europejskiej, ale także polityki Ukrainy. Zachód widział naszą determinację i zgodę wszystkich sił politycznych w Polsce w dążeniu ku Europie, a takiej zgody póki co na Ukrainie nie ma. Ponadto wszyscy wiemy, że Ukraina w dużej mierze zmarnowała wielki kapitał dobrej woli wytworzony w wyniku pomarańczowej rewolucji. Wkrótce najprawdopodobniej ministrem spraw zagranicznych Niemiec zostanie mój stary znajomy, kolega, minister, były wicekanclerz pan Frank-Walter Steinmeier. Pamiętam nasze pierwsze konsultacje w 2007 r. w mojej rodzinnej Bydgoszczy. Gdy wtedy go pytałem, czy Niemcy poparłyby członkostwo Ukrainy w Unii Europejskiej w 2020 r., odpowiedź wicekanclerza Niemiec brzmiała: 2020 r. - wyobrażalne, jeśli Ukraina okaże determinację. Wtedy rok 2020 wydawał się bardzo oddalony, dzisiaj wydaje się znacznie bliżej, ale wiemy, co się stało w międzyczasie. Ukraina niestety tej determinacji nie okazała, a dzisiaj szczodrość reszty Europy i chęć rozszerzania nie jest większa niż wtedy, tylko mniejsza. Wszyscy o tym wiemy i wiemy, dlaczego tak jest. Pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że Polska zrobiła absolutnie wszystko, żeby przekonać państwa członkowskie do powtórzenia w preambule umowy stowarzyszeniowej z Ukrainą formuły art. 49, czyli obowiązującego prawa europejskiego, ale - jak sam pan premier zauważył - zawetował to jeden z krajów założycieli Unii Europejskiej. Jak jest weto, to jest weto. Mogliśmy zrezygnować w ogóle z umowy stowarzyszeniowej. Po szczycie w Wilnie wraz z ministrem spraw zagranicznych Szwecji skierowaliśmy pismo do Komisji Europejskiej w sprawie potrzeby wyposażenia Unii Europejskiej w dodatkowe instrumenty działania w polityce zagranicznej. Zgadzam się z tymi wszystkimi, którzy mówią, że Unia Europejska, jak się okazało, ma zbyt słabe instrumenty oddziaływania, szczególnie gdy skonfrontowana jest z instrumentarium i metodami działania rodem z XX, a nawet z XIX wieku. To jest fakt obiektywny wynikający z DNA Unii Europejskiej, które to DNA wywodzi się z chęci zapobiegania wojnie, zapobiegania konfliktom, budowania konsensusu, dialogu, budowania systemów prawnych, a nie z twardej, geopolitycznej konfrontacji. Wszyscy o tym wiemy. Jest pełna zgoda co do tego, że Unia Europejska stoi na rozdrożu, mianowicie czy chce realizować poważną politykę zagraniczną i dać dyplomacji europejskiej instrumenty, którymi można wygrywać, czy też chce tylko mówić o tej polityce zagranicznej. Nie jestem wcale przekonany, że za słowami idą czyny. Żeby być skutecznym w prowadzeniu polityki zagranicznej, trzeba mieć ileś instrumentów. Przede wszystkim dyplomacja, czyli zdolność do prowadzenia dialogu. To akurat mamy. Stworzyliśmy Europejską Służbę Działań Zewnętrznych, która zaczyna odnosić sukcesy. Doprowadzenie do porozumienia Kosowo - Serbia, wsparcie negocjacji i sukces negocjacji w sprawie przytrzymania programu nuklearnego Iranu. Żeby były pieniądze, trzeba też mieć politykę rozwojową, ale taką, która może być używana politycznie dla realizacji celów, a nie tylko rozumiana projektowo na zasadzie realizacji wartości. Wreszcie potrzebne by było polityczne używanie polityki energetycznej oraz używanie, w razie czego, siły zbrojnej. Te instrumenty mają państwa narodowe, tych instrumentów nie ma Unia Europejska i wiemy, dlaczego. Dlatego że część państw członkowskich po prostu sobie tego nie życzy i nie pozwala instytucjom europejskim tak działać, jak - jesteśmy przyzwyczajeni - działają wielkie państwa narodowe. Chciałbym natomiast powiedzieć, że są dobre informacje, jeśli chodzi o wizy. Nasze wizy narodowe są już bezpłatne dla Ukrainy. Polska wydaje więcej wiz schengeńskich na Ukrainie niż wszystkie pozostałe kraje grupy Schengen razem wzięte. Co to oznacza? To oznacza, że Ukraińcy dobrowolnie przychodzą do naszych konsulatów na Ukrainie, a mamy ich więcej niż jakikolwiek inny kraj Europy, Unii Europejskiej czy NATO, bo uważają, że będą tam skuteczniej i życzliwiej obsłużeni. (Poseł Gabriela Masłowska: Nieprawda, są odsyłani do prywatnych... i tam im łupią skórę.) Poziom odmów, pani poseł, jest w okolicach 1%. Mogę pani przytoczyć dokładne statystyki. Poziom odmów w okolicach 1%, wydaje mi się, oznacza bardzo mały procent odmów. Powiem pani poseł więcej, marzyłbym, żeby był taki procent odmów, jeśli chodzi o nas i Stany Zjednoczone, bo wtedy zakwalifikowalibyśmy się do ruchu bezwizowego. Jest zgoda co do stypendiów. Pani minister nauki bodajże już ogłosiła kolejną transzę, bodajże 50 stypendiów. Nasze ministerstwo będzie sugerowało, aby to nie były studia w jakichś przypadkowo wybranych dziedzinach, tylko aby to były studia na przykład w zakresie europeistyki, prawa europejskiego po to, aby przygotowywać przyszłe kadry ukraińskie do zbliżenia z Unią Europejską i do ewentualnej integracji. Tyle na gorąco, panie premierze. Dziękuję panu za pańskie wystąpienie. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Cezary Grabarczyk)