Mówca: Anna Zalewska
Data: 2012-04-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt reprezentować klub Prawo i Sprawiedliwość w wystąpieniu dotyczącym informacji o realizacji działań wynikających z ˝Krajowego programu przeciwdziałania narkomanii˝ w 2010 r., która zamyka 4-letni program. Sprawozdanie kończy się bardzo słusznymi rekomendacjami. Nie będę ich cytować, bo poseł sprawozdawca już to zrobił, choć myślę, że zabrakło co najmniej dwóch: po pierwsze, zwiększenia nakładów finansowych i wsparcia samorządów w działaniach mających przeciwdziałać narkomanii, po drugie - i to jest coraz poważniejszym problem - analizy wypadków samochodowych, których sprawcami są coraz częściej osoby pod wpływem narkotyków, a Policja informuje, że brakuje jej pieniędzy na narkotesty. Rekomendacje pokazują kierunki działań, choć rzeczywistość i parlament, niestety, napisały odwrotny scenariusz. Po pierwsze, zmieniły się przepisy. Wprowadzono zapis dający prokuratorowi dowolność oceny, za jaką ilość narkotyków należy skazać najczęściej młodego człowieka, po drugie, w Sejmie, niestety, pojawili się posłowie Ruchu Palikota. Ze zdumieniem obserwowałam różnego rodzaju wypowiedzi posłów na temat legalizacji miękkich narkotyków i happeningi, na których były nie tylko konferencje prasowe, ale również próby zapalenia owej marihuany, które na szczęście skończyły się jedynie zapaleniem kadzidełka i włożeniem do klap pomarańczowych znaczków przypominających liść marihuany. Jestem zaniepokojona, że jest naruszany przepis art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, który, przypominam, mówi, że zakazana jest reklama i promocja substancji psychotropowych lub środków odurzających, a ust. 3 dodatkowo stanowi, że zabroniona jest także reklama i promocja środków spożywczych lub innych produktów przez sugerowanie, że posiadają one działanie takie jak substancje psychotropowe lub środki odurzające lub ich użycie, nawet niezgodne z przeznaczeniem, może powodować skutki takie jak skutki działania substancji psychotropowych lub środków odurzających. Zaniepokojona i trochę zirytowana tym, że władze Sejmu, jak również odpowiednie instytucje, nie reagują, wystąpiłam z pismem do pani marszałek Sejmu, żeby sprawdziła legalność tego rodzaju działań. Niestety odpowiedź przeszła moje najśmielsze oczekiwania. Naruszenie powyższych zakazów zostało spenalizowane w art. 68 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Cytuję już odpowiedź: Przepis ten, konstytuujący występek zagrożony karą grzywny, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do roku, odnosi się do reklamy lub promocji substancji psychoaktywnej niebędącej produktem leczniczym. Natomiast reklama środków odurzających lub substancji psychotropowych, będących zarazem produktami leczniczymi, stanowi wykroczenie z art. 129a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne. W celu dalszego wywodu - znowu cytaty - niezbędne jest ustalenie treści pojęcia ˝reklama˝ oraz ˝promocja˝, ponieważ od interpretacji tych pojęć będzie zależało ustalenie, czy określone zachowanie stanowi bądź nie stanowi naruszenia zakazu określonego w art. 2 ust. 1 lub 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Pierwsze ze wskazanych pojęć, tj. reklama, pochodzi od łacińskich określeń ˝reclamo, reclamare˝, które oznaczają wołanie, krzyk, wielokrotne powtarzanie. Mamy do czynienia z wielokrotnym powtarzaniem. Zwracanie uwagi - również mamy z tym do czynienia. Wiąże się to, uwaga, z działalnością przedsiębiorcy - czyli Biuro Analiz Sejmowych stosuje przepisy dotyczące legalnych działań do działań nielegalnych lub nielegalnych substancji - który przy użyciu różnych technik marketingowych zmierza do zwrócenia uwagi konsumentów na swoje towary lub usługi. Trzeba stwierdzić, że w polskich przepisach prawnych definicje reklamy nie mają charakteru uniwersalnego, lecz są wykorzystywane na rzecz konkretnych rozwiązań ustawowych. Ma to miejsce w przypadku wspomnianej już ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne, jak również ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi czy też ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji. Gwoli ścisłości należy dodać, że w ostatnim z wymienionych przepisów pojęcie ˝reklamy˝ zostało na podstawie ostatniej ustawy nowelizującej zastąpione pojęciem ˝przekazu handlowego˝ - uwaga, znowu cytat - z ustawy mówiącej o legalnym produkcie. Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do przedstawicieli doktryny. I tak pani Jaworska-Dębska podnosi, że pojęcie reklamy obejmuje działania wykorzystujące prawdziwe informacje na temat towarów lub usług w celu zwrócenia na nie uwagi potencjalnych klientów. Zbieżne stanowisko zajmuje też pani Nowińska, twierdząc, że reklama wyraża podejmowane świadomie działania w sferze gospodarczej, zmierzające do promowania towarów lub usług poprzez wskazanie na ich cechy w taki sposób, aby wywołać lub wzmocnić określone potrzeby u klientów, sterując ich wyborem. Można zatem stwierdzić, że istotnym elementem reklamy jest zamiar wywołania określonej reakcji potencjalnych klientów wypowiedzi reklamowej, bowiem zasadniczym elementem jest pewien przekaz informacyjny, którego przedmiot stanowią oferty rynkowe, zaś celem jest kształtowanie zapotrzebowania. Z kolei pojęcie ˝promocja˝ polega na działaniach informacyjnych, jak i propagandowych, których celem jest zwiększenie stopnia znajomości produktu, marki, firmy przez potencjalnych klientów. Proszę zauważyć, że zastosowano również przepisy dotyczące legalnych produktów. Przyjmuje się, że te działania mają służyć podmiotom gospodarczym do zwiększenia sprzedaży towarów i usług. W literaturze zauważa się, że promocja w dużej mierze pokrywa się z przyjętą w polskiej doktrynie definicją reklamy wartościowej, za którą uważana jest każda forma reklamy, której adresat otrzymuje bezpłatnie jakąkolwiek korzyść materialną, mogącą przybierać postać np. nagród w konkursach lub loteriach, rabatów, prezentów reklamowych. Zauważa się także, że promocja jest instrumentem marketingu, za pomocą którego dąży się do wzrostu znajomości produktu lub firmy przez rynek lub wybrany segment rynku. Mając na względzie powyższe - tu też uwaga - nie sposób uznać, że zachowanie posłów Klubu Poselskiego Ruch Palikota, noszących znaczki w kształcie liści marihuany - to dobrze, że biuro zauważyło, że są to liście w kształcie marihuany, bo mogli to kwestionować, ponieważ mają one kolor pomarańczowy - wpisuje się w treść definicji reklamy, jak i promocji. Bez wątpienia takie zachowanie nie polega na wskazywaniu wartości bądź zalet marihuany w taki sposób, aby zachęcać potencjalnych klientów do zakupu tego środka odurzającego. To jest całkowite zaprzeczenie wcześniejszych akapitów. Co więcej, w analizowanym zachowaniu posłów Klubu Poselskiego Ruch Palikota nie można odnaleźć oznak sprowadzających się do zachęcania bądź nakłaniania do zakupu marihuany lub jej zażywania, co jest w sprzeczności z tym, co głoszą posłowie oficjalnie i na konferencjach prasowych. Ponadto nie sposób też uznać, że zachowanie posłów noszących znaczki w kształcie liścia marihuany wyraża przekaz informacyjny w zakresie ofert rynkowych co do nabycia marihuany, do czego dążą poprzez legalizację marihuany. Zbieżne konkluzje odnoszą się do promocji, ponieważ nie można odnaleźć w zachowaniu posłów klubu poselskiego przekazywania adresatom reklamy na przykład bezpłatnej korzyści materialnej. Rzeczywiście brakuje jeszcze, żeby posłowie Ruchu Palikota rozdawali za darmo odpowiednie działki marihuany. Konsekwencją tego stanowiska jest stwierdzenie braku naruszenia przez posłów Klubu Poselskiego Ruch Palikota zakazu określonego w art. 20 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a tym samym możliwości odwołania się do przepisu art. 68 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, penalizującego prowadzenie reklamy lub promocji środków odurzających. W związku z tym, kończąc, i dalej martwiąc się o to, w jaki sposób będziemy na ten temat dyskutować i dawać przykład młodym obywatelom, niestety oddaję panu ministrowi to sprawozdanie, bo dla mnie w obliczu rzeczywistości staje się ono bezprzedmiotowe. (Oklaski)