Mówca: Ryszard Zbrzyzny
Data: 2013-11-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Pani Inspektor! Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej, przygotowując stanowisko do sprawozdania z działalności Państwowej Inspekcji Pracy za rok 2012, skontaktował się z jednym z największych przedstawicielstw związków zawodowych, a mianowicie z Ogólnopolskim Porozumieniem Związków Zawodowych, bo kto jak kto, ale właśnie związki zawodowe są tą instytucją, tą organizacją, która na co dzień powinna współpracować z Państwową Inspekcją Pracy i na co dzień obserwuje zjawiska, które są kontrolowane, postrzegane przez inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy. Powiem, że z konsultacji, z informacji, którą uzyskaliśmy także ze strony związków zawodowych skupionych w Ogólnopolskim Porozumieniu Związków Zawodowych, wynika konkluzja, z którą w całości jako Klub Poselski Sojuszu Lewicy Demokratycznej się zgadzamy, że Państwowa Inspekcja Pracy jest dobrze zorganizowaną służbą, działającą na rzecz poprawy bezpieczeństwa pracy, na rzecz poprawy wewnętrznych stosunków między pracodawcami a pracobiorcami i dzielnie stoi na straży przestrzegania obowiązującego w Polsce prawa pracy i prawa bezpieczeństwa pracy. Oczywiście boryka się z ogromnymi trudnościami i z ogromnymi kłopotami, co zauważamy jako politycy Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej. Wystarczy sięgnąć po statystyki. Jeżeli z informacji, ze sprawozdania wynika, że inspektorzy Państwowej Inspekcji Pracy w roku 2012 dokonali ok. 90 tys. kontroli, a przecież tam pracuje ok. 1500 inspektorów, to gdy to przeliczymy na jednego inspektora na jeden miesiąc, wynika z tej statystyki jedno, to, że jeden inspektor Państwowej Inspekcji Pracy w miesiącu musi przeprowadzić co najmniej 5 kontroli, 5 kontroli często w bardzo ważnych sprawach. To nie są kontrole, które można przeprowadzić w godzinę czy w ciągu jednej dniówki, w czasie 8-godzinnego dnia pracy, to są kontrole, które często muszą przebiegać w dłuższym przedziale czasowym. A to natężenie pracy i odpowiedzialność, która spoczywa na inspektorach pracy, w żaden sposób nie przekładają się na ich traktowanie przez budżet państwa, bowiem w kolejnym roku budżetowym, w roku 2014, wcale nie mamy więcej pieniędzy na tę służbę. Nie mówię o samych wynagrodzeniach, ale mówię także o podstawie funkcjonowania Państwowej Inspekcji Pracy. Myślę, że to jest poważnym przyczynkiem do tego, żeby poważnie zastanowić się nad projekcją budżetową, która dotyczy Państwowej Inspekcji Pracy w roku 2014. Jesteśmy w dobrym momencie, w trakcie pierwszego czytania ustawy budżetowej, i przed drugim czytaniem mamy jeszcze szansę na poprawienie tych relacji. Chcę powiedzieć, że wpłynęło do mnie, jako członka Komisji Finansów Publicznych, pismo od stowarzyszenia państwowych inspektorów pracy o treści dotyczącej tego zagadnienia, bardzo pięknie napisane, w którym - nie wprost, ale między wierszami - można znaleźć postulat dotyczący poprawienia sytuacji Państwowej Inspekcji Pracy w roku budżetowym 2014. Z tym się zgadzamy. Jeśli chodzi o wnioski, jakie wynikają z kontroli, które przeprowadziła Państwowa Inspekcja Pracy w roku 2012, to powiem, że momentami włosy stają dęba. Nadal największym problemem jest naruszanie przepisów w związku z niewypłacaniem wynagrodzeń za pracę. Mało tego, obserwuje się w tym zakresie dramatyczny wzrost. Jeżeli w roku 2011 inspektorzy wskazali na nieprawidłowości dotyczące kwoty ok. 138 mln zł, to już w następnym roku, w roku 2012, ta kwota urosła do 230 mln zł. Taką wielkość wykazano, ale przecież nie u wszystkich pracodawców przeprowadzono kontrole, nie wszyscy pracodawcy, śmiem twierdzić, tam gdzie nie kontrolowano, wywiązują się ze swoich obowiązków płatniczych w stosunku do pracowników. A więc to są ogromne zaległości, ogromne, wręcz niewyobrażalne. Często kończy się to dramatem rodzin, które nie otrzymują wynagrodzenia przez wiele tygodni czy przez wiele miesięcy i mają ogromne kłopoty egzystencjalne, ale także płatnicze, bo przecież mają swoje zobowiązania. To po pierwsze. Po drugie, wzrasta, i to w sposób dramatyczny, liczba pracodawców, u których inspektorzy stwierdzili różnego rodzaju naruszenie przepisów dotyczących tak wynagrodzeń, jak i innych świadczeń, bo nie tylko wynagrodzenia są istotnym elementem kontroli. Wzrasta liczba decyzji inspektorów nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych, o czym powiedziałem, kwota tych świadczeń wzrosła ze 138 mln zł do 230 mln zł. Coraz większa jest skala stwierdzonych nieprawidłowości w zakresie przepisów o czasie pracy. Zadam pytanie, aczkolwiek postaram się w pytaniach, jeżeli będzie to możliwe, rozszerzyć ten wątek: Jak w kontekście stwierdzenia dotyczącego nieprawidłowości w zakresie przepisów o czasie pracy zadziała nowa regulacja dotycząca wydłużonego czasu pracy, przerywanego czasu pracy, a więc nowa regulacja kodeksu, która obowiązuje w Polsce od kilku tygodni? Oczywiście mógłbym wskazywać kolejne elementy nieprawidłowości - rosnących nieprawidłowości - wynikających ze sprawozdania za rok 2012, ale niepokojące jest stwierdzenie, poparte oczywiście statystyką, że mamy wciąż wysoki odsetek, coraz wyższy odsetek, umarzanych postępowań i odmów wszczęcia postępowania przez prokuratury. Nie wiem, z czego to wynika i dlaczego w tak lekki sposób organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości traktują patologię, która rozwija się na naszym rynku pracy. Nie może być tak, że Państwowa Inspekcja Pracy zawiadamia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa i ma w danej sprawie dowody, a prokuratura w większości przypadków, w lwiej części przypadków, nie podejmuje żadnych działań, umarzając postępowania albo odmawiając wszczęcia postępowań. Tylko w niewielkiej liczbie te postępowania są podejmowane, kończy się to aktami oskarżenia, które są kierowane do sądów. I tu nie sprawdza się to, co niektórzy głoszą na temat sądów: że sądy są nierychliwe, ale sprawiedliwe. Powiem: nie są rychliwe, i z tym się zgadzam, bowiem postępowania ze stosunku pracy przed sądami trwają latami, a przecież na oczach nas wszystkich rozgrywają się dramaty ludzi, których ten problem dotyczy. Na koniec sądy nie do końca podejmują takie decyzje, jakie byłyby oczekiwane tak przez inspektora pracy, jak i przez poszkodowanego najczęściej pracownika. A więc nie możemy zgodzić się na to, żeby ten stan, stan patologiczny, trwał w kolejnych okresach sprawozdawczych, żeby znowu w kolejnym sprawozdaniu za kolejny rok budżetowy Państwowa Inspekcja Pracy stwierdzała, że nadal ten odsetek umarzanych postępowań, odmów wszczęcia postępowań i ta nierychliwa działalność sądów miały miejsce. Myślę, że winniśmy wystąpić o wyjaśnienia do ministra sprawiedliwości, bowiem to już jest sprawa patologiczna. Reasumując, stwierdzam - i ten wniosek wynika m.in. z naszych kontaktów z Ogólnopolskim Porozumieniem Związków Zawodowych - że należałoby zwrócić uwagę inspektorów pracy na potrzebę praktycznej realizacji ustawowego obowiązku wynikającego z art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, a mianowicie obowiązku informowania związków zawodowych i społecznej inspekcji pracy o tematyce i zakresie prowadzonej kontroli, analizowania zgłoszonych uwag i spostrzeżeń, informowania o wynikach kontroli i podjętych decyzjach oraz udzielania porad i informacji z zakresu prawa pracy. Nie powiem, że jest dramatyczna rozbieżność między oczekiwaniami a praktyką, tak nie jest, ale uważamy, że w tym zakresie jest jeszcze trochę do zrobienia, oczywiście ku zadowoleniu izb, przedstawicielstwa załóg pracowniczych, ale także z punktu widzenia pomocy i sprawniejszego funkcjonowania kontrolerów Państwowej Inspekcji Pracy podczas kontroli. Jest to obopólny, dobrze pojęty interes. Oczywiście mógłbym jeszcze o kilku innych sferach mówić, ale widzę, że czas mi się kończy, dlatego chciałbym serdecznie podziękować pani inspektor, wszystkim inspektorom - jak powiedziałem, jest ich w Polsce ponad 1500 - za tę heroiczną pracę, którą wykonują każdego dnia. Dziękuję serdecznie.