Mówca: Sprawozdawca Robert Kropiwnicki
Data: 2015-04-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Pan marszałek przeczytał pełen długi tytuł tej konwencji, a ona jest tak istotna dla naszego systemu prawnego, jak długi jest tytuł. A więc bardzo się cieszę, że rozmawiamy dzisiaj o protokole nr 15, który ma rzeczywiście bardzo istotne znaczenie dla całej konwencji, która jest filarem ochrony praw człowieka w Europie, a dla nas szczególnie, ponieważ po 1989 r. rzeczywiście przejmowaliśmy cały wzorzec ochrony praw człowieka właśnie z tej konwencji. Właściwie nawet rozdział II naszej konstytucji był w pewien sposób wzorowany na tej konwencji. Dlatego dla nas jest ona szczególnie istotna i ma ona ogromne znaczenie dla polskiego wymiaru prawnego w zakresie ochrony praw człowieka i podstawowych wolności. Protokół nr 15 może nie jest specjalnie długi, ale jest bardzo istotny właśnie ze względu na funkcję ochronną praw człowieka, z tego względu, że konwencja, można tak powiedzieć, ugina się pod własnym ciężarem z powodu tego, że stała się bardzo popularna w Europie, szczególnie w nowych państwach członkowskich, takich jak Turcja, Rosja, Ukraina, a jeszcze do niedawna Polska też przodowała w składaniu skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał jako kluczowy organ konwencji, który ma bronić rozumienia konwencji i je kształtować, zaczął utykać, a właściwie zatykać się pod naporem liczby rozpatrywanych spraw. Dlatego od wielu lat dyskutowano nad tym, jak usprawnić pracę Trybunału, jak przyspieszyć jego pracę, żeby osoby składające skargę na przykład na przewlekłość procedur sądowych nie oczekiwały zbyt długo na wyrok Trybunału. Po wielkich dyskusjach w Radzie Europy państwa członkowskie Rady Europy doszły do wniosku, że trzeba podjąć kilka kluczowych decyzji, które są zawarte w tym protokole. Artykuł 1 przypomina wysokim układającym się stronom czy państwom, głównie państwom członkowskim Rady Europy, że Trybunał jest organem subsydiarnym, nie jest samoistnym organem ochrony praw i wolności w danych państwach, lecz pełni on funkcję pomocniczą, wspierającą. Nie można go traktować jak organ czy główny instrument ochrony praw człowieka, a niektórzy zaczęli go tak traktować. Przez to wprowadzona jest zmiana do preambuły przypominająca o tym, że jest to element subsydiarny, że to państwa ponoszą główną odpowiedzialność za zapewnienie praw i wolności określonych w niniejszej konwencji, a Trybunał jest tylko organem kontrolnym, a nie organem głównym, nie jest trzecią czy czwartą instancją, jak niektórzy próbują go traktować. Jak przegra się sprawę w Polsce, to idzie się do Strasburga, bo tam na pewno się wygra - czyli jak w przypadku kolejnej instancji. Tego dotyczy art. 1. W art. 2 jest doprecyzowanie i ustalenie wieku sędziów mogących sprawować urząd, ponieważ dzisiaj jest to inaczej uregulowane. W tym przypadku kandydaci nie mogą mieć ukończonych 65 lat. Dzisiaj obowiązuje przepis, że powyżej 70. roku życia nie można być sędzią. Tym artykułem ustanawiamy, że w dniu kandydowania sędzia będzie mógł mieć 65 lat, żeby mógł skończyć kadencję bez względu na wiek, jeżeli jest w pełni sił. Bardzo ważna zmiana została zawarta w art. 4. Chodzi o to, że skraca się okres na złożenie skargi do Trybunału z 6 do 4 miesięcy. Czyli od prawomocnego, ostatecznego orzeczenia wydanego w państwie członkowskim czy państwie stronie konwencji można złożyć skargę do Trybunał nie, jak do tej pory, w ciągu 6 miesięcy, tylko w ciągu 4 miesięcy. Uznajemy, że jest to zasadne, ponieważ może zmniejszy to liczbę spraw, a zazwyczaj w przypadku spraw istotnych osoby zainteresowane zdążą złożyć skargę w ciągu 4 miesięcy. To jest wystarczający czas na przygotowanie skargi. W związku z tym wysokie komisje, Komisja Spraw Zagranicznych i Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka, rekomendują Wysokiemu Sejmowi przyjęcie ustawy ratyfikującej. Może należy jeszcze dodać, że sama procedura ratyfikacji tej konwencji czy protokołu nie wymaga bezpośrednio ustawy, jeżeli chodzi o tryb, ale rząd uznał, że ze względu na to, że cała konwencja jest przyjęta w trybie art. 89 konstytucji, również protokół należy przyjąć w trybie ratyfikacji określonym w art. 89 konstytucji, czyli aktem wyższej rangi niż, wydawałoby się, jest wymagany. Ze względu na spójność systemu i dobro konwencji uznajemy, że jest to zasadne. W związku z tym w imieniu komisji rekomendujemy przyjęcie tego projektu ustawy i ratyfikowanie protokołu nr 15. Dziękuję bardzo.