Mówca: Anna Bańkowska
Data: 2013-02-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Sojuszu Lewicy Demokratycznej zarekomendować Wysokiej Izbie nasz projekt dotyczący zmiany art. 188 Kodeksu pracy. Panie i panowie posłowie, demografia zaczęła trzeszczeć i otworzyła nam wszystkim oczy na te problemy. Raptem kiedy przedstawiciele różnych środowisk zaczynali wskazywać, że tak niski wskaźnik narodzin dzieci może rzutować na złą przyszłość zarówno dorosłych, jak i przyszłych pokoleń, politycy, ludzie rządzący zaczęli spoglądać na problem demografii w sposób, powiedziałabym, prawie właściwy. To znaczy dostrzegli, że trzeba wprowadzać w życie jakieś rozwiązania, które stabilizowałyby perspektywę rodzin, które dawałyby ludziom młodym wizję, że warto skupić się na macierzyństwie i ojcostwie, mieć potomstwo, bowiem to się będzie opłacało nie tylko rodzicom, jeśli chodzi o ich miłość własną, lecz również wszystkim Polakom. Efektem tej ostatniej wrzawy, uzasadnionej, podnoszonej przez demografów i nie tylko, są zmiany mentalne wśród polityków i również rządu. Odnotowujemy jako Sojusz Lewicy Demokratycznej pozytywną przemianę rządu, jeśli chodzi o łożenie większych pieniędzy na politykę prorodzinną poprzez zaproponowanie wydłużenia urlopów macierzyńskich i modyfikację urlopów wychowawczych. Jest to bardzo ważny problem, ale równocześnie trzeba pamiętać, że nie tylko na tym powinna się polityka prorodzinna koncentrować. Powinna również dojść do skutku prognozowana czy planowana sprawa budowy żłobków i przedszkoli po to, żeby młodym rodzicom dać szansę godzenia obowiązków zawodowych z rodzinnymi. Też zanosi się na to, że nastąpi poprawa w tym zakresie. Są już odpowiednie regulacje, rzecz tylko w dużych pieniądzach i w czasie, który jest niezbędny do tego, żeby ten stan rzeczy zmienić. I to Sojusz Lewicy Demokratycznej popiera. Jesteśmy za tym, żeby się rządowi w tej kwestii udało. Ale równocześnie chciałabym przy tej okazji zwrócić uwagę, że nie tylko o to chodzi. Dlaczego nie ma w Polsce dzieci? Między innymi dlatego, że młodzi ludzie są zbyt biedni. Otóż z jednej strony nie mają własnego dachu nad głową, a z drugiej strony świadczenia państwa na rzecz wspomagania rodzin słabszych ekonomicznie są bardzo mizerne. Po ośmiu latach wprowadzono podwyższenie progów uprawniających do świadczeń rodzinnych i zdecydowano się również na pewnego rodzaju korekty, jeśli chodzi o wysokość zasiłków i dodatków rodzinnych. My zwracamy od długiego czasu uwagę na fakt, że żeby stworzyć jakąś jasną perspektywę, niezbędne są innego rodzaju modyfikacje ustawy o świadczeniach rodzinnych, modyfikacje wynikające ze złej praktyki kolejnych dwóch rządów, które nastąpiły po rządach Sojuszu Lewicy Demokratycznej. Wtedy to powstała ustawa o świadczeniach rodzinnych. Pan poseł się denerwuje, ale powinien rząd PiS-u wprowadzić podwyższenie progów, bo jest takie zalecenie ustawowe, a tego nie zrobił. Również Platforma dopiero pod koniec minionego roku te rzeczy zmieniła. Dlatego też sądzę, przy tej okazji, omawiając Kodeks pracy, że warto jednak życzliwie spojrzeć na projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej modyfikujący sprawy dotyczące świadczeń rodzinnych w takim kierunku, żeby ustawowo zapisać waloryzację zarówno progów uprawniających do świadczeń, jak i mechanizm waloryzacji samych zasiłków. Tu nie chodzi o spokój polityków, ale o to, że wtedy polskie rodziny będą wiedziały, jaka jest tendencja działań. Demografia czy złe wyniki demograficzne otworzyły nam oczy na szereg problemów, jeszcze wiele trzeba zmienić. Ale równie istotną sprawą, poza różnego rodzaju wsparciem materialnym, jest to, co się ostatnio dzieje na rynku pracy. Otóż, po pierwsze, ludzie młodzi muszą migrować za pracą, po drugie, praca przestała trwać od godz. 7 do godz. 15, wszyscy pracują dłużej, w czasie nieograniczonym. Ludzie młodzi w sposób szczególny muszą wykazywać pełną dyspozycyjność wobec pracodawcy. To też powoduje inne spojrzenie na życie, problem dzietności i politykę prorodzinną. Trzeba dodać do tego jeszcze takie sprawy jak problemy kolegów z pracy, którzy zamartwiają się, że nie mają co zrobić z dzieckiem, bo niania nie dotarła albo zamknięto przedszkole, ponieważ wysiadł prąd, albo że trzeba zgłosić się z dzieckiem do jakiegoś urzędu. Ci, którzy widzą, jakie są kłopoty, stwierdzają: Oj, poczekam z dziećmi na lepsze czasy. To wszystko powoduje, że potrzebny jest - tak bym to określiła - pewien rodzaj paktu na rzecz rodziny. Mimo iż wiele spraw zaczyna zmierzać w dobrym kierunku, to cały czas jest wielki niedostatek, bo nauczyliśmy się patrzeć na problem polityki prorodzinnej jako na problem opieki nad dzieckiem w pierwszym okresie jego rozwoju. Załóżmy, że nam wszystkim uda się - bo to będzie długi proces, więc niekoniecznie uda się to tylko Platformie, ale uda się i następnym rządom, w których, mam nadzieję, i SLD będzie miało swój istotny udział - odbudować żłobki, wybudować przedszkola czy odbudować stan posiadania sprzed lat, jednak na tym problem się nie kończy. To wszystko dotyczy świadczeń na rzecz dzieci młodych, natomiast dziecko w wieku szkolnym, wczesnoszkolnym też wymaga opieki rodziców. Dlatego też potrzebny jest nam pakt dla rodziny, żebyśmy wszyscy, nie tylko politycy, nie tylko klasa rządząca, nie tylko opozycja, ale również i przedsiębiorcy, zaczęli spoglądać w sposób bardzo przyjazny na problemy rodziców będących pracownikami. Można znaleźć różne rozwiązania dotyczące zwolnienia się z pracy, ale chodzi o to, żeby nie prowokować jakichś niejasnych sytuacji, chodzi o to, żeby wprowadzić do życia prawnego przepisy, które będą jasne, czytelne, a równocześnie pomocne rodzicom dzieci starszych, w wieku poprzedszkolnym, jak również dzieci młodszych. A więc patrzmy na sprawy rodziny z punktu widzenia nie tylko dzieci malutkich, ale także i starszych. Co proponujemy, co daje dzisiejsze prawo, jakie uprawnienia dotyczące możliwości okresowego sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzica będącego pracownikiem? Otóż dzisiejsze prawo, zgodnie z art. 188 Kodeksu pracy, stanowi, że pracodawca jest zobowiązany do udzielenia 2 dni wolnych w roku pracownikom wychowującym dzieci do 14. roku życia. Uprawnienie to jest uwarunkowane faktem wychowywania dziecka, bez względu na to, czy wychowuje dziecko własne, dziecko współmałżonka, przysposobione czy wzięte na wychowanie. W obecnym stanie prawnym bez znaczenia jest to, czy pracownik wychowuje dziecko samotnie czy razem ze współmałżonkiem i czy współmałżonek w ogóle nie pracuje, czyli nie wypełnia obowiązków pracowniczych. Przewidziano 2 dni, które można przeznaczyć na wyjątkowe sytuacje wymagające osobistej opieki rodzica nad dzieckiem. Sojusz Lewicy Demokratycznej uznaje te przepisy za niedostatecznie dobre. Proponujemy modyfikację art. 188 w druku nr 1028. Otóż chcemy pozostawić wymiar 2 dni wolnych od pracy uprawniających do wynagrodzenia wtedy, kiedy ktoś wychowuje jedno dziecko do 14. roku życia. Jeśli natomiast ktoś wychowuje dwoje dzieci, wymiar dni wolnych od pracy byłby wydłużony o jeden dzień - do 3 dni - a w przypadku wychowywania trojga dzieci i większej liczby dzieci przysługiwałyby 4 dni wolne. A zatem proponujemy uzależnić liczbę dni wolnych z tytułu wychowywania dziecka od liczby dzieci. W przypadku jednego dziecka byłyby to 2 dni, tak jak jest dzisiaj, w przypadku dwojga dzieci - 3 dni, a w przypadku trojga dzieci i większej liczby - 4 dni. Naszym zdaniem jest to niezbędne, bowiem inny jest wymiar potrzeb, jeśli chodzi o niespodziewane sytuacje wymagające opieki rodziców, w rodzinach z jednym dzieckiem, dwojgiem, trojgiem czy pięciorgiem dzieci. Nie może być tak, że gdy na przykład jedno dziecko wymaga pójścia z nim na szczepienie oraz wizyty rodzica w jakimś urzędzie, to przy okazji następnych sytuacji losowych, które spotykają rodzinę, rodzice nie będą mieli możliwości skorzystać z dnia wolnego. Uznajemy dzisiejszy stan rzeczy za niedostateczny, ponieważ sytuacji losowych nie ubywa, ale przybywa. Musimy zwrócić uwagę również na to, że pracodawca niechętnie daje pracownikowi urlop poza tymi dniami, które są przewidziane na żądanie, kiedy zdarzy się zupełnie nieprzewidywalna sytuacja. Rodzice chcieliby mieć pewność, że jeśli zdarzą się sytuacje skomplikowane, to będą mogli skorzystać z takiego prawa. Powiem szczerze, że bardzo cieszymy się jako posłowie klubu Sojuszu Lewicy Demokratycznej, iż tożsame z nami poglądy w tych sprawach ma również rzecznik praw dziecka. Chciałabym zwrócić uwagę na to, że rzecznik praw dziecka już w 2011 r. wystąpił do ministra pracy i polityki społecznej o zmianę tego stanu rzeczy. Uczynił to również w imieniu rodziców, którzy zwracali się w tej sprawie, nie zgadzając się na to, aby bez względu na liczbę wychowywanych dzieci wymiar dni wolnych od pracy za wynagrodzeniem z tytułu opieki nad dzieckiem był równy. Rezultat jest taki, jaki jest, nadal tkwimy w przepisach, które obowiązują od dawien dawna. Sojusz proponuje w tym projekcie kolejne dwa artykuły. Otóż w art. 3 proponujemy, aby o jeden dzień więcej miały do wykorzystania osoby, które samotnie wychowują dziecko. Natomiast w kolejnym artykule proponujemy, żeby o jeden dzień mniej miały z kolei te rodziny, w których jeden ze współmałżonków w danym momencie nie pracuje. Wywołało to uwagi pracodawców i innych instytucji, które opiniowały ten projekt, i powiem szczerze, że rzeczywiście jako autorzy tego projektu przyznajemy się do tego, że bardzo trudno byłoby sprecyzować w oparciu o dzisiejsze prawo i funkcjonujące różne przepisy, kto jest osobą samotnie wychowującą dzieci. Nie ma ustawy o związkach partnerskich. Bardzo wiele rodzin, jak dowodzi praktyka, żyje w wolnych związkach, nie zawsze rodzice razem wychowują dzieci, ale to wcale nie oznacza, że ojciec lub matka, którzy nie sprawują bezpośrednio opieki nad dzieckiem, nie partycypują w jego wychowaniu. W związku z tym sądzę, że w dalszych pracach w komisji należałoby tę propozycję mocno przemodelować albo w ogóle gotowi bylibyśmy akurat z tego przepisu dotyczącego samotnego wychowywania dziecka zrezygnować. Przedstawiliśmy również - jak już wspomniałam - propozycję, żeby zmniejszyć o jeden dzień, czyli do jednego dnia, do dwóch dni i do trzech dni - w zależności od liczby dzieci - wymiar dni wolnych wtedy, kiedy jeden ze współmałżonków jest w domu, a więc nie wykonuje obowiązków zawodowych. Pracodawcy mówią, że rozumieją intencje tej propozycji. Powiem więcej, nawet niektórzy spośród tych, z którymi konsultowany był projekt, zwracali uwagę, że jest to bardzo dobry przepis, natomiast trzeba by było jeszcze dopracować regulacje, które by dawały uprawnienia pracodawcom do sprawdzania tego typu rzeczy. Reasumując, chcę wnosić do Wysokiej Izby o to, żeby intencja tej ustawy, duch tej ustawy oraz zapisy, szczególnie zawarte w art. 1 i 2, które dotyczą zwiększenia liczby dni, znalazły zrozumienie. Jestem przekonana, że jak potrafimy się porozumieć na temat wprowadzania dodatkowych dni wolnych z okazji świąt na przykład, które dotyczą wszystkich ludzi, tak znajdzie się konsensus w Sejmie po to, żeby w czasach, które są trudne dla rodziców, pozwolić im choć o jeden dzień dłużej przebywać z większą liczbą dzieci niż dwoje, tak by był tu większy wymiar. O to bardzo serdecznie proszę Wysoką Izbę. Myślę, że tego typu inicjatywa ustawodawcza... Oczywiście to nie jest ustawa, która by dawała gwarancję zwiększenia u nas liczby dzieci, jak w jednej z opinii chyba pracodawcy napisali. To nie jest ustawa zwiększająca dzietność, to jest ustawa, która daje perspektywę spokojniejszego życia rodzicom dzisiejszym oraz tym, którzy się zdecydują na to, żeby być rodzicami, w oparciu o własne przemyślenia oraz rozwiązania prawne, jakie w Polsce już dziś funkcjonują i zaczną, mam nadzieję, w większym jeszcze wymiarze funkcjonować. Zwracam się do pań i panów posłów o to, żebyście zechcieli skierować ten projekt do komisji. My jako klub Sojuszu lewicy Demokratycznej deklarujemy elastyczność przy określonych zapisach. Natomiast chodzi nam o to, żeby zmodyfikować to, zmienić liczbę dni uprawnionym. Jeszcze jedno powiem. Są takie sytuacje, kiedy rodzice stają przed sytuacjami, nie mając żadnej alternatywy, niejeden raz, chcąc sprawować opiekę nad dzieckiem czy stając wobec takiej konieczności, idą do lekarza, proszą o zwolnienie i mówią, że dziecko jest chore itd., co krępuje tych, którzy nie chcą nadużywać dzisiejszego prawa. Jest to takie bardzo destrukcyjne. A w tym przypadku będziemy mieć carte blanche na to, żeby sprawować w sposób właściwy, choć i tak jest to trudne, opiekę nad dzieckiem, i to nie nadweręży budżetu państwa w ogóle, a równocześnie nie nadweręży zbytnio pracodawców, jeżeli chodzi o wydatki. Oni też mówili, że musi się poprawić demografia, oni też mówili, że wiek emerytalny trzeba podnieść, bo jest za mało dzieci, więc myślę, że zrozumieją w ramach tego, że trzeba pomagać rodzicom, tym, którzy się na dzieci zdecydowali. Wnoszę o dalsze prace nad tą ustawą. Dziękuję bardzo.