Mówca: Sprawozdawca Zbigniew Dolata
Data: 2021-07-21 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zawartym w druku nr 1345. Sprawozdanie zawarto w druku nr 1375. Rządowy projekt wpłynął do Sejmu 28 czerwca, a 7 lipca odbyło się pierwsze czytanie w Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży. Uzasadnienie projektu ustawy przedstawił sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki pan Wojciech Murdzek. Zwrócił on uwagę na istotną rolę uczelni zawodowych na akademickiej mapie Polski i niebagatelny wpływ na rozwój regionalny, szczególnie widoczny w mniejszych ośrodkach miejskich. Większość państwowych wyższych szkół zawodowych zlokalizowana jest w miastach, które w latach 1975-1998 były miastami wojewódzkimi. Niewątpliwie sukces tych uczelni mógłby być większy, gdyby nie niezbyt szczęśliwa nazwa, czyli wyższa szkoła zawodowa. Szerokie konsultacje ze środowiskiem naukowym państwowych wyższych szkół zawodowych oraz samorządowcami wskazały na konieczność zmiany nazwy tych uczelni. Ministerstwo Edukacji i Nauki zaproponowało nazwę ˝akademia praktyczna˝, aby naprawić ten problem wizerunkowy i wskazać absolwentom szkół średnich, iż uczelnie te są uczelniami akademickimi. Pan minister Wojciech Murdzek wskazał również kryteria zawarte w projekcie, od których spełnienia uzależniona jest możliwość zmiany nazwy. Uczelnia zawodowa powinna łącznie spełnić następujące warunki: funkcjonować od minimum 10 lat, posiadać minimalną liczbę studentów - 250, z czego co najmniej 100 kształcących się na studiach stacjonarnych, minimum 50% nauczycieli akademickich powinno być zatrudnionych w tej uczelni jako w podstawowym miejscu pracy, prowadzić studia pierwszego lub drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie na co najmniej pięciu kierunkach oraz prowadzić kształcenie na co najmniej jednym kierunku studiów przygotowujących do wykonywania zawodów, o których mowa w art. 68 ust. 1, lub kierunku studiów kończących się uzyskaniem tytułu inżyniera lub magistra inżyniera. Przypomnę tylko, że w art. 68 ust. 1 mamy takie zawody jak zawód lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty, ratownika medycznego, lekarza weterynarii, architekta czy nauczyciela. W programach studiów na tych kierunkach uwzględnia się standardy kształcenia. I ostatni warunek: żaden kierunek studiów prowadzonych przez uczelnię nie może zostać oceniony negatywnie w wyniku przeprowadzonej przez Polską Komisję Akredytacyjną oceny jakości kształcenia. Ponadto w projekcie zawarto zapisy dotyczące uelastycznienia kształcenia nauczycieli. Uczelnia zawodowa będzie mogła uzyskać pozwolenie na prowadzenie studiów przygotowujących do wykonywania zawodu nauczyciela bez konieczności zawierania porozumienia z uczelnią posiadającą kategorię naukową minimum B+ w dyscyplinie, do której jest przyporządkowany kierunek tych studiów. Aby tak się stało, uczelnia będzie musiała spełnić warunki przewidziane dla zmiany nazwy, o których przed chwilą mówiłem. Podkreślam, będzie musiała spełnić te wszystkie warunki łącznie. Projekt ustawy rozwiązuje również problem nadmiernego obciążenia finansowego podmiotów prowadzących szkoły doktorskie. Dotychczas obowiązujące przepisy umożliwiają doktorantom kształcącym się w szkole doktorskiej zatrudnienie w celu realizacji projektu badawczego, grantowego i jednocześnie obligują do wypłacania stypendium doktoranckiego. Zmiana polega na wyłączeniu prawa do otrzymywania stypendium doktoranckiego przez doktorantów pobierających wynagrodzenie w wysokości co najmniej 150% wysokości stypendium doktoranckiego w związku z realizacją grantów. Proponowane rozwiązanie wyeliminuje przypadki podwójnego obciążenia podmiotu prowadzącego szkołę doktorską kosztami ponoszonymi na doktorantów oraz zmniejszy dysproporcję w nakładach ponoszonych przez te podmioty na poszczególne grupy doktorantów. W toku prac Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży pojawiły się głosy części środowiska akademickiego, poparte przez część posłów opozycji, kwestionujące zasadność proponowanych zmian. Wyrażano opinię, iż umożliwienie zmiany nazwy ˝PWSZ˝ na nazwę ˝akademia praktyczna˝ oraz uelastycznienie kształcenia nauczycieli doprowadzi do obniżenia poziomu nauczania. Z tymi głosami polemizowali m.in. pan minister Wojciech Murdzek oraz przewodniczący Konferencji Rektorów Państwowych Wyższych Szkół Zawodowych prof. Dariusz Surowik. Ten ostatni, pan prof. Surowik stwierdził, że nieprawdą jest twierdzenie, że kształcenie nauczycieli w państwowych wyższych szkołach zawodowych odbywa się na niższym poziomie niż w innych typach uczelni. Zwrócił przy tym uwagę na to, że w PWSZ jest więcej zajęć praktycznych, tak ważnych w kształceniu nauczycieli, jest m.in. obowiązek 6-miesięcznych praktyk, którego nie ma w innego tego typu uczelniach. Natomiast jedyną instytucją uprawnioną do oceny poziomu nauczania jest Polska Komisja Akredytacyjna, która pozytywnie ocenia państwowe wyższe szkoły zawodowe. Wskazał również, że kierunki nauczycielskie są kierunkami standaryzowanymi, niezależnie od typu uczelni muszą zostać spełnione ściśle określone wymagania. Pan prof. Surowik w imieniu Konferencji Rektorów Państwowych Wyższych Szkół Zawodowych bardzo pozytywnie ocenił zawartą w projekcie możliwość zmiany nazwy, jednak zaproponował, aby zamiast nazwy ˝akademia praktyczna˝ przyjąć nazwę ˝akademia nauk stosowanych˝. Poprawkę takiej treści złożył Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość i uzyskała ona poparcie większości posłów, członków Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży. Komisja odrzuciła poprawki zgłoszone przez Koalicję Obywatelską i przyjęła kilka poprawek redakcyjno-legislacyjnych. Konkludując, Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży rekomenduje przyjęcie przez Wysoki Sejm projektu ustawy zawartego w druku nr 1375. Dziękuję bardzo. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Piotr Zgorzelski)