Mówca: Jerzy Polaczek
Data: 2017-02-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość odnośnie do rządowego projektu ustawy o związku metropolitalnym w województwie śląskim. Na wstępie mojego wystąpienia pragnę podkreślić, iż założenia do ustawy po raz pierwszy wypracowane zostały prawie przed 10 laty w prowadzonym pod auspicjami ówczesnego MSWiA dialogu ze środowiskami samorządowymi i ekspertami. Zostały one przyjęte na ostatnim posiedzeniu rządu Prawa i Sprawiedliwości w 2007 r. Następny rząd, po wyborach w 2007 r., odrzucił te założenia, dążąc za wszelką cenę do wypracowania, w cudzysłowie, własnego i koniecznie innego projektu. W efekcie zmarnowano 8 lat, a przed samymi wyborami w 2015 r. została przygotowana i uchwalona w pośpiechu ustawa, która przez ekspertów, zgodnych w tej opinii, była niewykonalna i wymagała licznych i poważnych poprawek. Skierowany do Sejmu, omawiany dziś projekt rządowy uchyla właśnie ustawę z 2015 r., na której kilka zasadniczych mankamentów zwrócił uwagę przed chwilą pan minister. Co warto przypomnieć w dzisiejszej debacie nad projektem ustawy? Przede wszystkim to, iż samorządy na Śląsku są przygotowane, a koncepcja, kształt i dokumentacja niezbędne do powstania związku metropolitalnego są praktycznie gotowe. Doniosły dla Śląska projekt rządu pani premier Beaty Szydło jest ustrojową propozycją dla śląskich samorządów, odpowiadającą na potrzebę usprawnienia zarządzania obszarem ogromnej, choć administracyjnie rozproszonej aglomeracji. Jest to warunek przyspieszenia rozwoju centralnego subregionu województwa śląskiego, a to społeczność licząca ponad 2 mln mieszkańców. Konieczność utworzenia związku metropolitalnego w województwie śląskim rozumieją środowiska lokalne, w tym czołowi ekonomiści i socjologowie, prawnicy, eksperci i praktycy w zakresie zarządzania i rozwoju regionalnego, którzy od lat domagają się takich rozwiązań ustawowych. Na wspomnianym obszarze ponad 2-milionowej aglomeracji przyszłego związku metropolitalnego praktycznie nie istnieje trzystopniowa struktura samorządowa, bo prawie wszystkie miasta są powiatami. Ponad poziomem gmin będących powiatami grodzkimi jest od razu poziom województwa. Ze względu na niedostatek instrumentów koordynacji, integracji polityki rozwoju na obszarze sąsiadujących ze sobą miast występują i utrzymują się od lat rażące dysproporcje w poziomie inwestycji, bezrobocia oraz poziomu i jakości życia. Utworzony na podstawie tejże ustawy związek metropolitalny w województwie śląskim ma prowadzić do zrównoważenia rozwoju na całym obszarze konurbacji śląsko-zagłębiowskiej i zmniejszenia dysproporcji pomiędzy szybko rozwijającymi się liderami wzrostu, przede wszystkim Katowicami i Gliwicami, a miastami, które mimo bliskiego sąsiedztwa rozwijają się nieporównywalnie wolniej, ze szkodą dla mieszkańców i dla całego regionu. Instrumenty usprawniające zarządzanie aglomeracją stanowią racjonalną i oczekiwaną odpowiedź na ogromne i specyficzne problemy regionu, których wieloletnie lekceważenie rodzi resentymenty i daje pożywkę do formułowania recept nie tylko fałszywych, ale wręcz czasami szkodliwych, jak tęsknoty za powrotem do czasów swoiście pojmowanej i interpretowanej, w cudzysłowie, autonomii województwa w okresie II Rzeczypospolitej. Zestaw instrumentów zawartych w projekcie ustawy, ułatwiających zarządzanie obszarem kilkunastu miast jest dostosowany do szczególnej sytuacji urbanistyczno-administracyjnej obszaru konurbacji śląskiej, dlatego oczekiwania, że te same instrumenty powinny służyć, w cudzysłowie, metropolizacji innych ośrodków miejskich w Polsce, są nieporozumieniem. Mają one na ogół strukturę scentralizowaną, z dużym miastem centralnym otoczonym niewielkimi gminami tworzącymi zaplecze. Dla takiej struktury potrzebne są rozwiązania inne niż dla obszaru kilkunastu graniczących ze sobą miast o porównywalnej wielkości. Dlatego bardziej racjonalne niż uchwalenie ustawy dla wszystkich ośrodków miejskich jest uchwalenie ustawy dedykowanej obszarowi części miast Górnego Śląska i Zagłębia, a później, ewentualnie, opracowanie odrębnych, odpowiednio dostosowanych do innych regionów rozwiązań, które będą zapewne częściowo zbieżne, a częściowo odmienne od tych, które nadają się do zarządzania konurbacją śląską. Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Rozwiązania metropolitalne są przedmiotem wieloletniego i szerokiego konsensusu - od samorządów, przez środowiska eksperckie, akademickie, wojewódzką komisję dialogu społecznego, pracodawców, związkowców, aż po Kościół na Śląsku, który w swoim społecznym nauczaniu, a warto o tym wspomnieć, zachęca do rozwijania samorządności przy wykorzystaniu możliwości zindywidualizowanych propozycji, które respektują specyfikę historyczną i kulturową poszczególnych regionów Polski. (Dzwonek) Panie marszałku, jeśli mogę prosić jeszcze o pół minuty.