Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-02-23 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 23 lutego br. obchodzimy 95. rocznicę urodzin harcerzy i żołnierzy AK Stanisława Magury i jego brata bliźniaka Jana. Przy tej okazji chciałbym powiedzieć kilka słów o życiu tych tzw. bliźniaków z Szarych Szeregów, którzy polegli w walce z okupantem. Stanisław i Jan przyszli na świat 23 lutego 1922 r. w Potoku. Ukończyli szkołę powszechną w Krośnie, a następnie uczęszczali do Państwowego Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Krośnie, gdzie w 1939 r. ukończyli I klasę licealną. I choć mieli odmienne zainteresowania - Jan interesował się budową samolotów i architekturą, Stanisław natomiast rozważał podjęcie studiów na Akademii Sztuk Pięknych - to wspólnie pasjonowali się także pracą w ZHP. W połowie lat 30. brali udział w zlocie harcerzy w Spale. W 1938 r. ukończyli kurs podharcmistrzowski w Foluszu. W tym samym roku Stanisław został wybrany prezesem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego im. Ignacego Łukasiewicza w Krośnie. Bracia w sierpniu 1939 r. uzyskali kategorię B pilota szybowcowego. Obaj byli wszechstronnie wysportowani. W pierwszych dniach II wojny światowej pełnili służbę w oddziale przysposobienia wojskowego. Przed wkroczeniem Niemców do Krosna wyruszyli wraz z ojcem do Lwowa, mając zamiar wstąpić do Wojska Polskiego. Kiedy jednak wkroczyli Sowieci, zdecydowali się na powrót do Krosna, przekraczając nielegalnie obsadzoną niemieckimi i sowieckimi posterunkami granicę. Byli z nimi wówczas inni uciekinierzy, a wśród nich m.in. urzędnik rady miejskiej Zenon Sobota - późniejszy uczestnik akcji ˝Pensjonat˝ - z żoną i córkami. W grudniu 1939 r. bracia brali czynny udział w akcji Polskiego Czerwonego Krzyża, która niosła pomoc Polakom wysiedlonym z zachodnich ziem Polski. Później obaj uczestniczyli w organizowaniu pomocy w przekraczaniu granicy uchodźcom udającym się do wojska we Francji. Swoją służbę w konspiracji zaczęli w Tajnej Organizacji Wojskowej - Jan pod pseud. Koliber, później ˝Pirat˝, Stanisław pod pseud. Paw, później ˝Drzazga˝. Następnie obaj związali się z Szarymi Szeregami, biorąc udział w wielu akcjach sabotażowo-dywersyjnych. W 1942 r. Stanisław trafił do pracy, gdzie miał dostęp do ściśle tajnych dokumentów. Korzystał z każdej okazji do zdobycia cennych informacji. Nocą z 5 na 6 sierpnia 1943 r. brał udział w napadzie na więzienie w Jaśle - akcja pod kryptonimem ˝Pensjonat˝ - ocenionym wtedy jako największy wyczyn ruchu oporu w Polsce południowej. Za bohaterską postawę w tej akcji odznaczony został Krzyżem Walecznych. 3 stycznia 1944 r. funkcjonariusze gestapo aresztowali inż. Ludwika i Florentynę Madejewskich z synami Ludwikiem i Zdzisławem. Następnego dnia ujęli braci Jana i Stanisława Magurów oraz Kazimierza Pietruszkę ps. Arab. Aresztowanym zarzucano współpracę z Zenonem Sobotą i współudział w rozbiciu więzienia jasielskiego. Podczas okrutnego śledztwa, mimo poddania bestialskim torturom, bracia Magurowie nie złamali się ani nie zdradzili żadnych tajemnic. Zenon Sobota próbował odbić więźniów, niestety bezskutecznie. Zostali wywiezieni z Jasła, a następnie zarejestrowani w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich. Matka otrzymała od synów zapotrzebowanie na paczki. Niestety na początku lutego zaginął ślad po pierwszym, a pod koniec lutego po drugim bracie. Jan prawdopodobnie zginął w zbiorowej egzekucji więźniów w lesie koło Grębałowa. Nie ma żadnych informacji o tym, w jaki sposób zginął Stanisław. Nieznane są także miejsca ich spoczynku. Dziękuję.