Mówca: Stanisław Piotrowicz
Data: 2014-07-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Przede wszystkim chcę bardzo gorąco podziękować tym wszystkim przedstawicielom klubów, którzy mimo głosów krytycznych z życzliwością i merytorycznie odnieśli się do proponowanego przeze mnie projektu ustawy. Zdaję sobie sprawę, że rozwiązania są dość trudne, że istotnie istnieje pilna potrzeba, żeby podjąć dalsze prace, żeby ten projekt stał się lepszy. Dziękuję bardzo klubowi Platformy za to, że ustami swojego przedstawiciela postanowił o kontynuowaniu prac nad tym projektem. Nie bardzo podzielam pogląd wyrażony w dyskusji, że nie można tworzyć takiej instytucji, która ogranicza sądowi swobodę orzekania, a w szczególności że nie jest dobrym rozwiązaniem, kiedy sądowi ogranicza się, czy wręcz eliminuje się możliwość warunkowego zawieszania wykonania kary. Drodzy państwo, jeszcze raz podkreślę, że to ograniczenie dotyczy tylko najcięższych przestępstw drogowych ze skutkiem śmiertelnym, i to popełnionych przez nietrzeźwych sprawców. Wydaje się, że ustawodawca zawsze w większym lub mniejszym stopniu stwarza sądowi jakieś ograniczenia. Wtedy nie mówimy, że jest to problem, zamach na niezawisłość sędziowską. Ukazywanie dolnej i górnej granicy też jest osadzeniem wymiaru sprawiedliwości w pewnych granicach, pewnego rodzaju ograniczeniem. Zresztą takich ograniczeń instytucjonalnych można by w kodeksie znaleźć więcej. Wydaje się, że ograniczenie, wyeliminowanie możliwości zawieszenia kary w odniesieniu do sprawców ciężkich, najpoważniejszych przestępstw drogowych ze skutkiem śmiertelnym w odniesieniu do nietrzeźwych kierowców jawi się jako zasadne. To w pełni koresponduje również z tym, co dziś pan minister Kozdroń był uprzejmy powiedzieć, że rzeczywiście orzecznictwo sądów w tym zakresie nie jest w pełni satysfakcjonujące. Byłby to zatem sygnał dla sądu, że w tej kategorii spraw orzecznictwo winno ulec zmianie. Padały zarzuty z ust przedstawicieli niektórych klubów, że wniosek jest wnioskiem politycznym. Drodzy państwo, kto ma się zajmować polityką, jak nie polityk? Postrzegam politykę jako troskę o dobro wspólne, tak osobiście to pojmuję. Żeby coś zdezawuować, powiada się, że to jest polityczne, czytaj: nie zajmuj się tym, to jest złe, brudne, bądź daleko od tego. Nie rozumiem tego. Inaczej pojmuję politykę i uważam, że jeżeli coś jest polityczne, to jest to właśnie troska o dobro wspólne. Kto winien zajmować się polityką jak nie my, politycy? Musimy zatem się zdecydować, czy jesteśmy politykami i wszystko, co robimy, jest polityczne. To jest normalne. Jak nie ma argumentów, to często używa się właśnie takiej pałki. To jest populizm. Przecież wszyscy byliśmy tutaj zgodni co do tego, że trzeba podjąć jakieś działania w tym zakresie. Wszyscy byliśmy zgodni. Oczywiście rozważaliśmy różne rzeczy. Występujemy z taką właśnie propozycją. Z góry zastrzegłem, że mam świadomość, że projekt nie jest w takim czy w innym zakresie doskonały, ale przecież to jest dopiero pierwsza, wstępna faza. Dziękuje za to, że państwo byliście łaskawi opowiedzieć się za skierowaniem tego projektu do dalszych prac w komisji. Myślę, że uda się ten projekt poprawić, wypracować rozwiązanie satysfakcjonujące nie tylko nas, ale przede wszystkim społeczeństwo. Były tutaj również zastrzeżenia, że trzeba edukować, a nie karać. Zgoda, trzeba edukować, zawsze i wszędzie. Gdyby jednak założyć, że edukacja jest panaceum na wszystko, to można by było powiedzieć, że Kodeks karny jest niepotrzebny. Przecież należy odpowiednio edukować w każdej dziedzinie. Wtedy ludzie będą świadomi, że każde przestępstwo jest pewnym złem, godzi w dobro jakiegoś człowieka, bo przecież zawsze z jednej strony jest przestępca, a z drugiej ofiara, pokrzywdzony. Oczywiście edukacja jest potrzebna wszędzie, ale nie możemy całkowicie dezawuować instrumentów natury karnej. Jedno z drugim przecież nie koliduje. Padł także zarzut, że projekt został złożony za szybko. Za szybko, za późno. Od złożenia upłynęło już pół roku. Był czas na to, żeby ochłonąć, jeżeli były jakieś emocje, żebyśmy rzeczywiście rzetelnie przystąpili do dalszej pracy. Powiadano także, że należałoby stosować środki wolnościowe, grzywny, ograniczenie wolności. Oczywiście, że tak, ale tam, gdzie jest to możliwe. Jeszcze raz podkreślam, że projekt proponuje zaostrzenie kar w odniesieniu do najpoważniejszych przestępstw, czyli w odniesieniu do tych przestępstw, co do których już obecnie kodeks nie przewiduje możliwości wymierzenia grzywny samoistnej i nie przewiduje możliwości ograniczenia wolności, skoro mówi się o wymierzaniu dolnej granicy kary 6 miesięcy, a górnej - 8 lat pozbawienia wolności i nie mówi się o innych rodzajach kar. Tak więc już w przypadku obecnego kształtu ustawy ustawodawca zdecydował, że za najcięższe kategorie przestępstw w grę nie może wchodzić kara grzywny ani kara ograniczenia wolności. Na marginesie wspomnę, że oczywiście w odniesieniu do innych, lżejszych przestępstw, których ten projekt przecież nie obejmuje, jestem zwolennikiem kar wolnościowych, tylko trzeba sobie postawić pytanie, dlaczego one nie są stosowane w Polsce. Kiedyś na konferencji, którą zorganizowałem, uczestnicy doszli do pewnych refleksji, a byli tam również obecni przedstawiciele świata zachodniego. W oparciu o przeprowadzone badania stwierdzono, że im kraj biedniejszy, tym surowsze rodzaje kar. Im społeczeństwa są zamożniejsze, tym częściej są stosowane kary o charakterze majątkowym. To jest pewnego rodzaju reguła. W Polsce mamy przecież do czynienia z taką sytuacją, że sprawca przestępstwa często ma tylko to, co ma na sobie. W związku z tym kara grzywny jest karą abstrakcyjną i niemożliwą do wykonania. Wystarczy popatrzeć, ile kar grzywny sądy umarzają z uwagi na nieskuteczność egzekucji. Jeżeli chodzi o kary ograniczenia wolności, których nie należy mylić z karą pozbawienia wolności, to w odniesieniu do lżejszych przestępstw one powinny oczywiście być stosowane. W tym miejscu też muszę powiedzieć, że to nie jest zła wola sądu, że nie korzysta z tych kar, tylko znowu są ograniczone możliwości zastosowania tej kary w praktyce. Nie będę szerzej rozwijał tematu. Pani poseł Lidia Gądek zaprezentowała pogląd, że ważna jest przede wszystkim nieuchronność kary, a nie jej wysokość. Ja z wymiarem sprawiedliwości jestem związany od ponad 30 lat i stale tę teorię słyszę, że nie wysokość kary, nie surowość kary, ale jej nieuchronność. No i jakoś widać, że w Polsce mamy poważny problem z tą nieuchronnością kary. Widzę też, że jednak jest potrzeba zaostrzenia kar w odniesieniu do określonych kategorii spraw. Jest tak, jak powiedziałem wcześniej, że zagrożenie karą też jest swoistego rodzaju prewencją. Bo można zapytać tak: Czy sprawca przestępstwa kalkuluje w momencie siadania za kierownicę w stanie nietrzeźwości, czy mu się to opłaca? Pewnie nie, ale proces myślowy odbywa się jeszcze wcześniej. Jeszcze wcześniej. Już w tej chwili przecież widzimy, że w Polsce zachodzą określone procesy. Jest coraz większa jest świadomość, czym grozi prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości. Jeżeli ta groźba jest bardziej dolegliwa, tym łatwiej cele mogą być osiągalne. Mówi się: wychowanie, a nie karanie - ja uważam, że i jedno, i drugie. Wszak wychowanie wiąże się przecież i z nagrodami, i z karami. Myślę więc, że nigdy nie należy przeciwstawiać wychowania, edukacji karaniu. Zarówno jeden, jak i drugi proces jest w pełni pożądany. Czy mamy jako wnioskodawcy inne sposoby eliminowania z dróg pijanych kierowców? Póki co prezentujemy takie rozwiązania, jakie prezentujemy. Być może przyjdzie czas, że będziemy proponowali również inne. Zdaję sobie sprawę z tego, że to rozwiązanie nie jest kompleksowe, bo pewnie w Kodeksie karnym nie ma na to miejsca. Nowelizacja dotyczy więc Kodeksu karnego, natomiast inne sposoby winny znaleźć odzwierciedlenie na gruncie innych ustaw. Pan poseł Ast pyta, czy wedle projektu będzie orzekany przepadek, gdy samochód nie jest wyłączną własnością sprawcy. Projekt zakłada, że jeżeli samochód nie jest wyłączną własnością sprawcy, to przepadek może dotyczyć udziału, jaki przypada sprawcy. Jeżeli np. to jest małżeńska wspólność majątkowa. Jeżeli nie jest własnością sprawcy, to projekt przewiduje przepadek równowartości pojazdu. Pani poseł Paluch pytała, a może bardziej o to apelowała, czy rzeczywiście, wszyscy, którzy deklarują dzisiaj pracę nad tym projektem, rzetelnie się do niego zabiorą. Myślę, że tak. Mówię to we własnym imieniu, ale sądzę, że pewnie i innym, skoro proponowali, żeby skierować projekt do komisji, też takie intencje przyświecają. Tak przynajmniej chciałbym te deklaracje odbierać. Pan poseł Banaszak pytał, czy dla kierowcy, gdy wsiada nietrzeźwy za kierownicę, ma znaczenie to, ile lat mu za to grozi. Myślę, że na to pytanie już wcześniej w jakimś stopniu odpowiedziałem. To by były wszystkie pytania. Króciutko odniósłbym się jeszcze tylko do kwestii podniesionych przez pana ministra. Przede wszystkim chcę podziękować, że mimo dostrzeżenia pewnych mankamentów tego projektu ustawy pan minister odniósł się do niego z życzliwością. Stwierdził co prawda, że projekt ma wady, ale ja również od tego zacząłem swoje wystąpienie, że on na pewno od wad wolny nie jest. Czy można orzec, że właściwie doktryna i orzecznictwo nie zezwalają na orzekanie przepadku? Myślę, że jeżeli wprowadzimy zmiany ustawowe, to zmieni się też doktryna i zmieni się orzecznictwo w tym zakresie, tym bardziej że to w jakimś stopniu, o czym wspomniałem, wychodzi przecież naprzeciw decyzji ramowej Europy, która zaleca tego rodzaju rozwiązania, o czym mówiłem w swoim wystąpieniu. Sprawa nawiązki. Oczywiście, że nawiązka jest orzekana na podstawie art. 46 i może być ona orzekana na rzecz osoby pokrzywdzonej. Myślę jednak, że jedno drugiemu nie stoi na przeszkodzie, bo przecież projekt nie eliminuje możliwości orzekania nawiązki w myśl art. 46 Kodeksu karnego. Pan minister twierdzi, że kary powinny być skuteczne. Oczywiście, że tak i trudno się z tym nie zgodzić. Jednocześnie podzielił się też refleksją, tą, od której ja również zaczynałem swoje pierwsze wystąpienie, że rzeczywiście ministerstwo jest zaniepokojone dużą liczbą kar pozbawienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem wykonania. Pan minister wspomniał o 90%. W 90% te kary są zawieszane w odniesieniu do kierowców prowadzących pojazdy w stanie nietrzeźwości. Pan minister powiedział również, że trzeba rozważyć stosowanie innych kar, a nie kary z warunkowym zawieszeniem wykonania. Jeżeli chodzi o lżejsze kategorie przestępstw... Przecież mówiłem o tym w związku ze swoim projektem. Gdy proponuje się zaostrzenie kar, to zaostrzenie kar dotyczy najcięższych przestępstw, za które już dziś nie można orzekać kar samoistnej grzywny i kary ograniczenia wolności. Jak wspomniałem, przepisy w obecnym kształcie w przypadku najcięższych przestępstw, których dotyczy nowelizacja, określają dolną granicę pozbawienia wolności na 6 miesięcy, a górną na 8 miesięcy. Tam nie ma mowy o karach o charakterze wolnościowym. Ale rzeczywiście gdyby w grę wchodziły inne przestępstwa, lżejsze, nieobjęte tym projektem, to również byłbym zwolennikiem tego, żeby tam, gdzie to jest możliwe, stosowane były kary o charakterze wolnościowym. Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, na ile jest to możliwe. Problem wymiaru sprawiedliwości sprowadza się dziś, tak jak już powiedziałem, nie do tego, że nie ma woli orzekania kar łagodniejszego rodzaju w odniesieniu do sprawców drobnych przestępstw. Problem dotyczy możliwości wykonania tychże kar, możliwości wykonania kary grzywny, zastosowania kary ograniczenia wolności, co wiąże się przecież albo z potrąceniem wynagrodzenia za pracę, albo też ze skierowaniem do pracy i potrąceniem określonego procentu wynagrodzenia. A z pracą jest trudno. W związku z tym kto chce przyjąć do pracy człowieka, który ma tam pójść po to, żeby wykonywać karę, a nie dlatego, że bardzo mu się chce pracować, skoro do bramy kołaczą tacy, którzy bardzo chcą pracować? Jednocześnie wiążą się z tym pewne obciążenia dla pracodawcy. A więc to jest tego rodzaju problem. Kończąc, pragnę bardzo serdecznie podziękować tym wszystkim posłom, którzy ze zrozumieniem i z życzliwością odnieśli się do potrzeby dalszych prac nad projektem ustawy. Dziękuję również panu ministrowi za to, że dostrzega potrzebę kontynuowania prac nad rozwiązaniami prawnymi, które przyczynią się do poprawy bezpieczeństwa na polskich drogach, a w szczególności przyczynią się do wyeliminowania nietrzeźwych kierowców z polskich dróg. Dziękuję bardzo. (Oklaski)