Mówca: Patryk Wicher
Data: 2026-01-22 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowna Pani Minister! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Faktycznie nauka to podstawa funkcjonowania każdego państwa. Tak jak edukacja, tak i nauka jest kontynuacją przekazywania wiedzy i kompetencji, umiejętności dla młodych ludzi, którzy w przyszłości mają stać się podwalinami w różnych gałęziach gospodarki, przemysłu, w ochronie zdrowia, w każdej dziedzinie życia, w jakiej funkcjonujemy. Te kompetencje, umiejętności są bardzo istotne. Młody człowiek oczywiście tę wiedzę nabywa poprzez kształcenie, czyli na uniwersytetach, ale także przez doświadczenie zawodowe, życiowe, które uzupełnia to akademickie. Moi drodzy państwo, faktycznie wzmocnienie tej sfery jest bardzo istotne i my od wielu lat to robiliśmy. I faktycznie, jeśli chodzi o... Tutaj skupię się już na doktorantach, na jakości doktorantów. Niestety przez wiele lat poziom polskiej nauki, który jest bardzo wysoki, nie mógł się przebić, ponieważ brak finansowania nauki, brak możliwości rozwoju, grantów międzynarodowych klasyfikował nas dość nisko w rankingach uczelni, w tych najbardziej prestiżowych rankingach, które są prowadzone na świecie. Udało się to zmienić, wzmocnić szkoły doktorskie, utworzyć szkoły doktorskie w 2019 r. Udało się powiązać stypendia doktorskie z pensją profesora akademickiego - 37% stawki profesorskiej przed oceną doktoranta w tej, nazwijmy to, połówce studiowania czy też realizacji szkoły doktorskiej i 57% po pozytywnym sklasyfikowaniu doktoranta w drugiej części jego rozwoju pracy naukowej, badawczej, która kończy się tym pięknym finałem, tym świętem młodego człowieka, czyli obroną jego dezyderatu, dysertacji doktorskiej, jego pracy doktorskiej, co jest ukoronowaniem pierwszego etapu i nadaniem mu stopnia naukowego. A więc, moi drodzy państwo, to jest istota tej sprawy, żebyśmy dbali o naszych doktorantów. Powiem szczerze, że wtedy, kiedy wprowadzono szkoły doktorskie, faktycznie stypendia były godne, bo ten procent wystarczał, żeby młodzi ludzie, powiedzmy, wiązali koniec z końcem, bo były jeszcze stypendia od rektorów, stypendia ministerialne, stypendia dla osób niepełnosprawnych, stypendia w okresie macierzyńskim czy tacierzyńskim były też dalej wypłacane, jeśli taka sytuacja miała miejsce, nie było w tym przerwy. Co do luk, to pojawiła się luka, że dzięki temu, że ta godność była na dobrym poziomie, wycofano możliwość wypłacania zapomóg. Druga rzecz to jest kwestia kwalifikacji okresu szkoły doktorskiej do stażu emerytalnego. Myślę, że też jest istotne, żeby to doprecyzować, ujednolicić, żeby ten okres wliczał się jako normalny okres pracy do wysługi lat, które później pozwolają brać te świadczenia emerytalne czy też rentowe i inne. Ale moi drodzy państwo, niestety to było kilka lat temu i w polskiej nauce w ostatnich latach, a szczególnie niestety przez 2 ostatnie lata, jest drastyczny spadek. Utrzymujemy nominalnie, a może nawet z lekkim podniesieniem nominalnym nakłady na naukę, ale jeśli patrzymy w stosunku do PKB, to jesteśmy w gorszej sytuacji, moi drodzy państwo. Uczelnie dostały na ten rok informację, że będą miały finansowanie na poziomie ubiegłego roku. Dla polskiej nauki to jest tragedia, to jest stagnacja, brak rozwoju, kiedy jednak tych nakładów potrzebujemy dużo więcej. Dlatego jest apel do pana premiera Donalda Tuska, bo minister może tylko walczyć, starać się, ale tak naprawdę wszystko trzyma minister Domański i pan premier, żeby jednak zlitować się nad polską nauką, która jest w tragicznej sytuacji, jednak wzmocnić współczynnik udziału w PKB na ten rok, ponieważ naprawdę polska nauka tego potrzebuje. Oczywiście my poprzemy tę ustawę, ale czy nie jest uwłaczające, moi drodzy państwo, że przywracamy zapomogi doktorantom? Czy nie powinniśmy dzisiaj dyskutować o podniesieniu pensji profesorskiej, w wyniku czego podniosą się stypendia doktorskie? Żeby doktorzy zarabiali godnie i nie musieli się zastanawiać, za co zapłacą za prąd, za co będą żyli, za co kupią sobie książki, publikatory, jeśli za takie muszą sobie zapłacić, bo nie wszystko mają pokrywane przez uczelnie, bo przecież uczelnie też nie mają worka bez dna. Czy, moi drodzy państwo, nie o tym powinniśmy dzisiaj rozmawiać, żeby w cywilizowany sposób dać godnie zarobić profesorom, doktorom, doktorom habilitowanym, samodzielnym pracownikom naukowym na uczelniach? Czy musimy się bać, że jakiś teleskop będzie zamykany, bo nie ma pieniędzy na jego funkcjonowanie? Czy reaktor Maria musi czekać na następne zawieszenie swojego funkcjonowania, bo nie ma pieniędzy na modernizację? Moi drodzy państwo, już ponad podziałami, zastanówmy się. Nauka to filar przyszłości. Oczywiście cieszę się, że przynajmniej tak będziemy rekompensować studentom, doktorantom sytuacje kryzysowe, ale naprawdę: podnieśmy im stypendia, podnieśmy pensje profesorskie na uczelniach. Profesorowie i akademicy potrzebują zarabiać godnie. Polska nauka musi się wybić na świecie. Mamy najlepszych naukowców na świecie (Dzwonek), jednych z najlepszych. Pomóżmy im, wesprzyjmy ich. I o to jest ten apel Prawa i Sprawiedliwości. Dziękuję bardzo. (Oklaski)