Mówca: Tadeusz Iwiński
Data: 2012-05-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! To jest bardzo ciekawy przypadek i mówię o tym jako bodaj jedyny w tym Sejmie członek Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego w latach 1993-1997, która przedłożyła projekt ustawy zasadniczej przyjętej później w referendum ogólnokrajowym. Ta dystynkcja pomiędzy art. 89 a 90 była zaproponowana i przyjęta nie bez kozery i de facto po raz pierwszy mamy szerszą dyskusję na ten temat. Przede wszystkim trzeba wyróżnić tutaj wątki polityczne i wątki prawnomiędzynarodowe. Będę mówił o wątkach prawnomiędzynarodowych, ale zacznę od tych pierwszych. Nie ulega wątpliwości, że gdyby dzisiaj układ sił w Sejmie był taki, że byłaby niekwestionowana większość 2/3, to oczywiście ratyfikacja odbyłaby się zgodnie z art. 90. Byłoby tak jak w przypadku tzw. reformy emerytalnej. Nie ma wątpliwości, spieszymy się, przyjmiemy, nikogo nie słuchamy i nie zważamy na nic. Ponieważ tak nie jest, to spór musi przenieść się na płaszczyznę prawnomiędzynarodową. I tu są oczywiście wątpliwości. Wątpliwości - jak rzadko to sobie uświadamiamy, a jak ładnie mówił zmarły równo ćwierć wieku temu wybitny pisarz amerykański Erskine Caldwell, autor ˝Poletka Pana Boga˝ - na ogół dowodzą znajomości rzeczy, bo kto nie zna rzeczy, ten nie ma wątpliwości. Stąd rzeczywiście warto o tym bardzo poważnie porozmawiać. Otóż dodatkowym czynnikiem - i wszyscy jesteśmy tego świadomi - który całą rzecz komplikuje, jest to, co dzieje się od, powiedzmy, kilku lat, a co zostało wyostrzone w sensie sytuacji międzynarodowej, kryzysu finansowo-gospodarczego w wielu państwach. Z jednej strony skłania to bowiem do podejmowania ryzykownych decyzji, z drugiej strony do ważenia tego: czasem elementy prawne czy, jak mówili niekiedy Niemcy, którzy wprowadzili to pojęcie, elementy kretynizmu prawniczego, muszą schodzić - to znaczy nie chcę powiedzieć, że całe prawo jest takim elementem - na plan dalszy. W tym przypadku są zarówno argumenty, które moim zdaniem przemawiają za ratyfikacją w trybie art. 89, jak to przedłożył rząd, ale są też i takie, które przeważają za wyborem trybu wskazanego w art. 90. Rząd wybrał oczywiście taki tryb, jak mówię, z powodów politycznych, to nie ulega wątpliwości, ale pamiętajmy również, iż decyzja Rady Europejskiej została podjęta jednogłośnie. Wezwano także państwa członkowskie do, w miarę możliwości, przyspieszonego trybu ratyfikacji, po to żeby traktat z tym zmienionym art. 136, o którym mowa, z ustępem, który cytował pan poseł Gałażewski, przypomnę go: ˝Państwa członkowskie, których walutą jest euro, mogą ustanowić mechanizm stabilności uruchamiany, jeżeli będzie to niezbędne do ochrony stabilności strefy euro jako całości. Udzielenie wszelkiej niezbędnej pomocy finansowej w ramach takiego mechanizmu będzie podlegało rygorystycznym warunkom˝, żeby ta decyzja weszła w życie 1 stycznia 2013 r., pod warunkiem naturalnie otrzymania przed tą datą notyfikacji państw członkowskich lub, w przeciwnym razie, pierwszego dnia miesiąca następującego po otrzymaniu ostatniej z tych notyfikacji. Skutki tego są rozmaite. Proces ratyfikacji się rozpoczął. Francja, która teraz z oczywistych względów jest en vogue, w modzie, była pierwszym państwem, który pod koniec lutego przystąpił do ratyfikacji. Były bardzo burzliwe dyskusje, one się skończyły, podziały występowały nawet w obrębie tego samego obozu. Żeby nie wchodzić w obóz inny, powiem, że podziały występowały nawet w obozie lewicy francuskiej, która zjednoczyła się bardzo silnie akurat w wyborach prezydenckich w minioną niedzielę, co dało ważny efekt. Zresztą, ponieważ mówimy tu o mechanizmie stabilizacji, ale będziemy też rozmawiali za jakiś czas o tzw. pakcie fiskalnym, który jest jakby dalszym krokiem w tym kierunku, często jest to mylone, bo wielu ludzi myśli, że rozmawiamy teraz o pakcie fiskalnym, a to jest jakby wyższe piętro. Francuzi to ratyfikowali, ale, powtarzam, to nie jest tak, że mamy tu jako jedyni rozmaite wątpliwości, akurat odnosząc się do naszego stanu prawa. A więc główny argument rządu jest taki, że ustanowienie Europejskiego Mechanizmu Stabilności nie niesie ze sobą skutków finansowych dla polskiego budżetu, ponieważ EMS tworzą tylko kraje członkowskie strefy euro, a więc nie obejmuje on Polski. Ale z drugiej strony, jak mówiono tutaj, my przecież w perspektywie nieokreślonej, ale powinniśmy wstąpić do strefy euro, a więc wtedy będziemy objęci tymi rozwiązaniami. Czyli to jest w jakiejś mierze stan przejściowy. Oczywiście stan przejściowy może trwać i 10, i 20 lat, na pewno nie jest to perspektywa krótsza. Przy tym wielu ekspertów, i to jest również w uzasadnieniu, które w imieniu Prawa i Sprawiedliwości pan dr hab. Krzysztof Szczerski przedstawił - chociażby opinie pana dr. Marka Szydło z Uniwersytetu Wrocławskiego czy wybitnego autorytetu, jakim jest prof. Galicki - wskazuje w sposób moim zdaniem bardzo interesujący, że utrudnienie w rozstrzygnięciu tego dylematu prawnego polega na tym, że w prawie polskim ˝nie ma nadal w miarę precyzyjnego uregulowania prawnego procedury wyrażania zgody na związanie Rzeczypospolitej Polskiej uchwałami organizacji międzynarodowych, w tym w szczególności uchwałami organów unijnych˝. Czyli mamy do czynienia z decyzją faktycznie niełatwą. A więc jutro będziemy rozmawiali o meritum rzeczy, ale dzisiejsza dyskusja jest w moim przekonaniu ważna. I nie chcę powiedzieć, że to jest jak w takim, nie mogę tego przytoczyć, dość frywolnym, ale bardzo trafnym przypomnieniu anegdoty o góralu, który się waha z różnych powodów, a ceper pyta go właśnie, co on robi i dlaczego się waha. A więc to jest w jakiejś mierze w bardzo poważnej sferze ten przypadek. Dlatego też, pamiętając, że rzeczywiście główny argument, który by świadczył o potrzebie ratyfikacji zgodnie z art. 90, jest taki, że sposób zarządzania zapisany w traktacie o europejskim mechanizmie stabilizacyjnym przekazuje zarządzanie zgromadzonymi tam środkami przez radę zarządzającą, radę dyrektorów - a więc środki publiczne, które Polska tam przekaże, podlegałyby decyzjom ciał ponadnarodowych - a z drugiej strony wiele innych argumentów, których tu nie chcę przytaczać, mogłoby świadczyć, że rząd ma też swoje racje, i konkludując: w tej sytuacji Klub Poselski Sojuszu Lewicy Demokratycznej wstrzyma się od głosu. Nie dlatego, że jest to sytuacja, w której kieruje nami właśnie zespół kryteriów politycznych, tylko dlatego, że są te wątpliwości. I chciałbym na zakończenie przytoczyć piękną myśl Lwa Tołstoja, który mówił, że wątpliwości nie rujnują wiary, lecz ją umacniają. W tym przypadku, jeżeli z tego wyniknie jakaś lekcja na przyszłość, to faktycznie taka, że potrzebny jest nam najmniejszy wspólny mianownik, żeby uzyskać to, o czym mówi art. 1 konstytucji - żeby traktować rzeczy w kategoriach dobra wspólnego. Dziękuję bardzo.