Mówca: Tomasz Rzymkowski
Data: 2016-10-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Proponowana nowelizacja ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej jest dosyć krótką nowelą na tle tej, którą przedłożył przed chwilą pan wiceminister Patryk Jaki. Pokrótce przedstawię, czego ta nowelizacja dotyczy. Propozycja, którą złożył nasz klub, zakłada dopisanie w art. 1 w pkt 1 w lit. a pozycji związanej ze zbrodniami ukraińskich nacjonalistów i ukraińskich formacji kolaborujących z III Rzeszą, jak również dodanie po art. 2 art. 2a, który zawierałby definicję legalną tychże zbrodni. Celem proponowanej zmiany jest znaczące ograniczenie publicznego głoszenia kłamstw na temat zbrodni ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej w przestrzeni obowiązującego w Polsce prawa. Szkodliwość bezkarności publicznego zakłamywania historii, zwłaszcza w tak tragicznym aspekcie, jakim był akt eksterminacji ludności polskiej, żydowskiej, czeskiej, słowackiej, ormiańskiej i także ukraińskiej, nie budzi żadnej wątpliwości. Podczas okupacji terytorium II Rzeczypospolitej przez III Rzeszę w okresie od lutego 1943 r. do lutego 1944 r. na terenie byłego województwa wołyńskiego doszło do masowej eksterminacji ludności polskiej przez nacjonalistów ukraińskich. Antypolskie czystki etniczne miały swoje apogeum w niedzielę 11 sierpnia 1943 r. Tego dnia na Wołyniu ukraińscy oprawcy zaatakowali 100 miejscowości. W lipcu i sierpniu 1943 r. zginęło co najmniej 20 tys. Polaków. Na podstawie istniejących danych naukowych można stwierdzić, że w wyniku akcji OUN i UPA poniosło śmierć ponad 100 tys. Polaków, z czego 60 tys. na samym Wołyniu. Część formacji nacjonalistów ukraińskich powstała pod bezpośrednią kuratelą III Rzeszy. W roku 1943 doszło do powstania ochotniczej 14. Dywizji Grenadierów SS Galizien. Inspiracja powstania dywizji wyszła ze środowiska OUN frakcji melnykowców. Nacjonalistyczna formacja dopuściła się szeregu zbrodni wojennych, wśród których najokrutniejszą była masakra w miejscowości Huta Pieniacka w 1944 r. Zaraz po tych tragicznych wydarzeniach rozpoczęło się tworzenie fałszywej interpretacji wydarzeń, niszczenie i fałszowanie dowodów, zaprzeczanie, ukrywanie oraz przemilczanie zbrodni, a także przedstawianie dla tych działań usprawiedliwienia. Jan Zaleski, ojciec księdza Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego, napisał w pamiętniku: Kresowian zabito dwukrotnie: raz przez cios siekierą, drugi raz przez przemilczenie. Ponadto Ukraina prowadzi własną politykę historyczną, której celem jest przedstawienie historii państwa ukraińskiego w jak najlepszym świetle. Ukraiński parlament w 2015 r. w dniu, gdy przebywał tam prezydent Rzeczypospolitej Bronisław Komorowski, przyjął ustawę, w której uznał za bojowników o wolność i niezależność Ukrainy m.in. członków Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii odpowiedzialnych za ludobójstwo na obywatelach II Rzeczypospolitej. Rozdział szósty ustawy o statusie prawnym i uszanowaniu pamięci uczestników walk o niepodległość Ukrainy w XX w. stanowi, iż obywatele Ukrainy, cudzoziemcy i osoby bez obywatelstwa, które publicznie okazują pogardę dla osób, o których mowa w art. 1 - chodzi o OUN i UPA - utrudniają realizację praw bojowników o niepodległość Ukrainy w XX w., podlegają odpowiedzialności zgodnie z prawem Ukrainy. Publiczne zaprzeczanie zasadności walk o niepodległość Ukrainy w XX w. uznawane jest za zniewagę pamięci bojowników o niepodległość Ukrainy w XX w., naruszenie godności narodu ukraińskiego i stanowi naruszenie praw. Współczesne państwo ukraińskie bezapelacyjnie prowadzi politykę gloryfikacji sprawców ludobójstwa na Kresach II Rzeczypospolitej, a źródła tożsamości narodowej i bohaterstwa upatruje w zbrodniach formacji odwołujących się do ideologii ukraińskiego integralnego nacjonalizmu. Ideologia nacjonalizmu opanowuje wszelkie sfery życia społecznego i publicznego na Ukrainie. Gloryfikacja zbrodniczych formacji nacjonalistycznych należy do priorytetów polityki edukacyjno-wychowawczej na Ukrainie na wszystkich szczeblach formacyjnych od przedszkola aż do studiów wyższych. Wybielanie i tłumaczenie zbrodniczych działań OUN i UPA należy do priorytetów ukraińskiej polityki historycznej. Oficjalnie dniem obrony na Ukrainie ustanowiony został dzień utworzenia Ukraińskiej Powstańczej Armii. Do oficjalnego panteonu ˝bohaterów Ukrainy˝ zostali zaliczeni ideolog nacjonalizmu ukraińskiego oraz przywódca OUN Stepan Bandera i bezpośredni dowódca ludobójczych akcji na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej Roman Szuchewycz. Upamiętnienia liderów zbrodniczych formacji stały się powszechne nie tylko w zachodniej Ukrainie, ale również w Kijowie, czego byliśmy świadkami, kiedy Wysoka Izba przyjmowała uchwałę upamiętniającą ludobójstwo dokonane 11 lipca, kiedy to władze samorządowe Kijowa nazwały dwie najważniejsze ulice w mieście imionami Bandery i Szuchewycza. Struktury bezpieczeństwa Ukrainy są wzorowane na formacjach OUN i UPA. Etos walki banderowskiego podziemia staje się wzorcem dla tworzenia sił zbrojnych Ukrainy. Ochotnicze oddziały, które weszły do sił zbrojnych Ukrainy, bezpośrednio identyfikują się z tradycją nacjonalistyczną. Na Ukrainie powszechnie neguje się fakt ludobójstwa obywateli polskich. Jako obowiązująca jest lansowana teza wypracowana przez propagandę banderowską w czasie II wojny światowej o rzekomej ˝wojnie polsko-ukraińskiej˝. Na ustawiczną profanację narażone są zwłaszcza znane miejsca spoczynku ofiar ludobójstwa. W przytłaczającej większości miejsca historyczne związane z ludobójstwem dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów czy miejsca pojedynczych i masowych mogił są pozbawione opieki, godnego wyglądu i zaznaczenia znakiem religijnym, memoriałowym i stosowną inskrypcją martyrologiczną. W związku z widocznymi wysiłkami mającymi na celu narzucenie stronie polskiej obowiązującej na Ukrainie narracji historycznej zakłamującej prawdę o ludobójstwie, uwłaczającej pamięci ofiar, biorąc pod uwagę fakt narastających ruchów migracyjnych z Ukrainy, kiedy nosiciele ideologii nacjonalizmu ukraińskiego i adepci światopoglądu opartego na gloryfikacji formacji, które dokonały zbrodni ludobójstwa, coraz liczniej są reprezentowani w Polsce, co także prowadzi do napięć w relacjach polsko-ukraińskich, sprawa prawnego uregulowania kwestii dotyczącej pamięci ofiar antypolskich akcji ma zasadnicze znaczenie zarówno w kontekście prawdy historycznej jako niezbędnego czynnika uzdrowienia kondycji moralno-etycznej społeczeństwa polskiego, jak i rzeczywistej normalizacji relacji międzynarodowych i wsparcia środowisk prawdziwie demokratycznych na Ukrainie. Zdaniem wnioskodawcy przytoczone fakty stanowią uzasadnienie dla prawnokarnej ochrony polskiej pamięci historycznej. Obecnie nie ma w polskim Kodeksie karnym przepisów penalizujących publiczne zakłamywanie faktów o aktach eksterminacji ludności, chociaż jest przepis art. 125a Kodeksu karnego zakazujący pod groźbą kary pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 publicznego nawoływania do aktów eksterminacji - i innych podobnych przestępstw - lub publicznego pochwalania tego rodzaju zbrodni. Art. 256 Kodeksu karnego z kolei penalizuje propagowanie faszyzmu, komunizmu lub innego systemu totalitarnego. Karalność zaprzeczania zbrodniom dokonanym na Polakach została wprowadzona w ustawie o IPN. Obecnie art. 55 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej penalizuje tylko zaprzeczanie określonym według dość skomplikowanych kryteriów zbrodniom, których badaniem zajmuje się Instytut Pamięci Narodowej i które zostały popełnione w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Art. 55 ustawy o IPN penalizuje zaprzeczanie także innym zbrodniom niż eksterminacje, a jednocześnie nie obejmuje kłamliwego zaprzeczania zbrodniom ludobójstwa popełnionym w innym okresie niż wskazany. Wprowadzenie proponowanej przez projektodawcę zmiany znacznie ułatwi prowadzenie na podstawie art. 55 ustawy o IPN postępowań karnych przeciwko osobom zaprzeczającym sprawstwu zbrodni ludobójstwa dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów. Proponowane rozwiązanie będzie miało więc pozytywne skutki społeczne wynikające ze ścigania za przestępstwo negowania zbrodni dokonywanych na obywatelach polskich przez ukraińskich nacjonalistów. Wnioskodawca proponuje również dodanie legalnej definicji zbrodni ukraińskich nacjonalistów i ukraińskich formacji kolaborujących z III Rzeszą. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przyniosłem ze sobą jeszcze dwa materiały. Jeden to jest artykuł z portalu Kresy.pl, który przywołuje wydarzenie z miejscowości Bartoszyce w województwie warmińsko-mazurskim, gdzie funkcjonują język polski i język ukraiński. W bibliotece szkolnej znajdują się takie pozycje jak ˝Stepan Bandera i Ja˝, Roman Szuchewycz - mój bohater. I za to wszystko płaci polski podatnik. Polska młodzież uczy się takich wzorców, uczy się, że Bandera i Szuchewycz byli bohaterami. To jest po prostu skandal. Dopóki nie wprowadzimy tego typu regulacji, taka sytuacja będzie się powtarzała, bo to jest bezkarne. Nasza propozycja zmienia również filozofię funkcjonowania Instytutu Pamięci Narodowej. Wczoraj wraz z Pawłem Kukizem byliśmy na promocji książki, której nie wydał Instytut Pamięci Narodowej, bo nie był nią zainteresowany, a którą wydała grupa autorów, również pracowników Instytutu Pamięci Narodowej, z panem Leonem Popkiem na czele, pt. ˝Kres. Wołyń, historie dzieci ocalonych z pogromu˝. To jest historia 16 młodych ludzi, którzy uciekli od ukraińskich siepaczy i którzy opisali tragiczną historię swoich rodzin oraz to, w jaki sposób przeżyli. Warto, aby zadania Instytutu Pamięci Narodowej dotyczące zajmowania się zbrodniami dokonanymi przez ukraińskich nacjonalistów i formacje ukraińskie, które wprost kolaborowały z III Rzeszą i bardzo czynnie uczestniczyły w akcji zorganizowanego Holokaustu narodu żydowskiego, były wprost zawarte w ustawie o IPN i aby Instytut Pamięci Narodowej zajął się tym tematem może nie w takim stopniu jak w przypadku zbrodni komunistycznych i nazistowskich, ale z taką samą odpowiedzialnością. Bardzo dziękuję za możliwość wystąpienia. (Oklaski)