Mówca: Józef Zych
Data: 2013-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Przewodniczący! Panie Pierwszy Prezesie Sądu Najwyższego! Wysoka Izbo! W okresie ostatnich kilku miesięcy już po raz trzeci Sejm debatuje nad sytuacją sądownictwa w Polsce. Pierwsze okazje to informacja pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, prezesa Trybunału Konstytucyjnego, a dzisiejsza to informacja przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa. W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego podkreślam, iż klub nasz zawsze z najwyższym szacunkiem odnosił się do działalności Krajowej Rady Sądownictwa, nawet w okresie, kiedy były próby ograniczania działalności tej rady, o czym doskonale wie obecny tutaj pierwszy prezes Sądu Najwyższego, który w tym czasie pełnił obowiązki prezesa Krajowej Rady Sądownictwa. Wysoki Sejmie! Proszę pozwolić, że ustosunkuję się do niektórych kwestii podniesionych w informacji pana przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa. Między innymi w informacji pisemnej czytamy: ˝Krajowa Rada Sądownictwa w stanowisku z dnia 26 września 2012 r. z rosnącym niepokojem zauważyła, że incydentalne wydarzenia, związane z działalnością sądów, w tym niestosownymi zachowaniami pojedynczych sędziów, sprowokowały nieadekwatne reakcje niektórych polityków i przedstawicieli części mediów, podważając zaufanie do sądów i sprawowanego przez nie wymiaru sprawiedliwości˝. Rada przypomniała, że niezależne sądy i niezależni sędziowie są podstawą demokratycznego państwa prawa, a nieuzasadnione podważanie autorytetu władzy sądowniczej uderza w te podstawy. Wysoki Sejmie! Oczywiście, ja osobiście ani mój klub nie braliśmy udziału w takiej nieuzasadnionej krytyce. Chcę stwierdzić jednak, że są podstawy do tego, aby mieć pretensje do sądów, głównie jeżeli chodzi o orzecznictwo. To nie są incydentalne wydarzenia. Minister sprawiedliwości poinformował Nadzwyczajną Komisję do spraw zmian w kodyfikacjach o problemach orzecznictwa w sprawach karnych i podał, że obecnie w polskich więzieniach przebywa 7 tys. skazanych rowerzystów za prowadzenie w stanie nietrzeźwości rowerów - to oczywiście negatywne działanie - i że równocześnie sądy zawiesiły w 10 tys. przypadków wyroki, kiedy mieliśmy do czynienia z dwukrotnym popełnieniem przestępstwa. Analiza tych spraw wykazuje, że niestety, ale to naganne prowadzenie roweru w stanie nietrzeźwości wielokrotnie nijak się miało do przestępstw, w wypadku których dokonano zawieszenia kary. A więc czy można mówić o incydencie? Nie. Jeżeli chodzi o orzecznictwo sądów m.in. w sprawach cywilnych, to tak się składa, że przygotowujemy na listopad konferencję wspólnie z Ministerstwem Sprawiedliwości, Trybunałem Konstytucyjnym i Sądem Najwyższym na temat jednego z kluczowych obecnie zagadnień w prawie cywilnym. A mianowicie chodzi tutaj o stosowanie art. 445, 446 § 4 Kodeksu cywilnego, 46 Kodeksu karnego, 300 Kodeksu pracy itd. dotyczących zadośćuczynienia. Badaliśmy 300 wyroków Sądu Najwyższego i chcę powiedzieć, że w tym przypadku Sąd Najwyższy wykazuje się rzeczywiście najwyższym poziomem orzekania. Oczywiście są rozbieżności w orzeczeniach np. co do terminu liczenia odsetek. Ale kiedy zbadaliśmy 600 wyroków sądów rejonowych i okręgowych, to niestety trzeba powiedzieć, że okazało się, że nie tylko chodzi tu o interpretację czy ocenę, ale często wręcz o nieprzestrzeganie procedury. Przepisy są wręcz stosowane niezgodnie z wymogami, szczególnie gdy chodzi o sędziów. A zatem ta krytyka, która ostatnio spada na sądy, niestety jest w tym zakresie uzasadniona. I to jest problem niezwykle istotny. Bo czy można mówić, a przecież jesteśmy prawnikami, że może się Sąd Okręgowy w Gorzowie pomylić w ten sposób, że skazuje na 8 lat bezwzględnego więzienia, podczas gdy Sąd Apelacyjny w Szczecinie uniewinnia i uznaje, że zdecydowanie nie było do tego żadnej podstawy? To już jest naruszenie zasad sztuki. Myślę więc, że bardzo trafnie zwraca się uwagę m.in. na problem szkolenia. Skoro już przy tym jestem, to jeżeli chodzi o postulat zawarty w pkt 4, aby ustawowo określić przede wszystkim tematykę, czas pracy i czas przeprowadzania szkoleń, to myślę, że to jest tak jak gdyby początek. Pamiętam, że kiedy myśmy dążyli do tego, żeby mieć swój samorząd i ustawę o radcach prawnych, wtedy zaczynaliśmy przede wszystkim od szkolenia. Nie mieliśmy takiego obowiązku, a sami tworzyliśmy to, zastanawialiśmy się, co jest najistotniejsze. Myślę, że to jest problem przede wszystkim resortu sprawiedliwości, ale i oczywiście samych sędziów. Przy okazji informacji pana pierwszego prezesa dyskutowaliśmy nad problemem znajomości prawa gospodarczego jako części prawa cywilnego. Sądzę, że to jest bardzo poważny problem. Inny problem, poruszony tutaj przez pana posła Pahla, to jest problem przepływów z jednego zawodu do drugiego zawodu. Okazuje się, że tak jak adwokaci, radcowie prawni mają pretensję o to, że często są ograniczenia, to można mieć - pani poseł, proszę posłuchać - pretensję do samorządów, samorządu radcowskiego czy adwokackiego, że blokują dostęp innym. W tym przypadku mam na myśli akurat dostęp komorników. Jeżeli chodzi o ich znajomość prawa gospodarczego, z ich praktyki, to nie jest to niczym uzasadnione i czas najwyższy, żeby wszystkie organizacje, wszystkie samorządy i środowiska zdecydowały się wreszcie i określiły, jak powinien wyglądać ten przepływ. Zgadzam się z panem posłem Pahlem, że jeżeli chodzi o dostęp do zawodu sędziowskiego, to powinna to być korona, powinna to być największa wiedza, ale nie można dzisiaj stwarzać sztucznych ograniczeń tylko pod hasłem tego, że będzie za dużo radców czy adwokatów itd. Wreszcie problem odpowiedzialności dyscyplinarnej. Chcę jeszcze powiedzieć, panie przewodniczący rady krajowej, że gdybyśmy zebrali i podsumowali wyroki, z którymi przychodzą ludzie do 461 biur poselskich i które są przez nas również analizowane - nie że ktoś powiedział czy można mieć zastrzeżenia itd., ale rzetelna analiza prawnicza na to wskazuje - wyszłoby, że coś jest nie tak, jeżeli chodzi o poziom orzecznictwa, głównie jeżeli chodzi o sądy rejonowe i okręgowe. Jeszcze raz podkreślam, Sąd Najwyższy odgrywa ogromną rolę. Kiedy w ustawie, w kodeksie nie mamy określonych kryteriów przyznawania zadośćuczynień z art. 445, on od kilku lat prawidłowo to kształtuje, poszukuje wskazówek, jakimi należy się kierować. To jest ogromna, ważna rola, także z punktu widzenia społecznego. Ale nie może być również takiego poczucia, że sędziowie są bezkarni, pomimo że stwierdza się ewidentne łamanie prawa, ewidentne. Sądzę, że należy zwrócić uwagę na to zagadnienie. Nie może być tłumaczenia, że to jest swobodna ocena, bo swobodna a dowolna to są dwa różne zagadnienia. Jesteśmy za tym i zawsze będziemy popierać wszystkie propozycje legislacyjne, które są potrzebne (Dzwonek), ale musimy również stworzyć taką sytuację, że społeczeństwo uzna, będzie przekonane, że skoro idzie do sądu, uzyska sprawiedliwy, uczciwy wyrok bez względu na to, czy w danej chwili ma rację, czy też nie. Panie przewodniczący, pozwoliłem sobie na te uwagi, bo tak się składa w Sejmie, że ciągle wychodzą pewne problemy, a nam wspólnie zależy na jednym, żeby sądy miały autentyczny autorytet, o czym mówi konstytucja, a jednocześnie żeby wyroki były sprawiedliwe i żeby zasada państwa prawnego była bezwzględnie przestrzegana, stosowana. Dziękuję bardzo. (Oklaski)