Mówca: Barbara Dolniak
Data: 2016-09-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zanim zacznę, panie pośle, bardzo dziękuję za te pozytywne słowa wobec sędziów. Projekt dokonuje modyfikacji poprzez dopisanie do art. 647 1 § 5 zdania, którego znaczenie wyraża się w ograniczeniu solidarnej odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę do przypadków wyrażenia pisemnej zgody na jej wykonanie pod rygorem nieważności. Nowe brzmienie przepisu stoi w sprzeczności z orzecznictwem Sądu Najwyższego z ostatnich 8 lat i wprowadza instrument ochrony inwestorów, który z łatwością może się obrócić przeciwko podwykonawcom, często ekonomicznie słabszym. Ogranicza zakres solidarnej odpowiedzialności inwestora. Przepis ten służy wzmocnieniu pozycji podwykonawcy przez to, że inwestor ma własny interes w zadbaniu, aby wynagrodzenie podwykonawców było zapłacone, gdyż inaczej może być zmuszony do ich zaspokojenia z własnych środków. Pozycja inwestora wobec wykonawcy pozwala mu na wymuszenie realizacji jego zobowiązań wobec podwykonawców, np. w drodze uzależnienia wypłaty części wynagrodzenia odpowiadającej wynagrodzeniu należnemu wykonawcy od wykazania, że podwykonawcy zapłacono. Pomimo wzmocnienia pozycji podwykonawcy analiza art. 647 1 k.c. prowadzi do wniosku, że inwestor nie został pozbawiony niezbędnej ochrony poprzez obowiązek uzyskania zgody inwestora wyrażonej poprzez złożenie oświadczenia woli lub upływu terminu 14 dni do jego złożenia. Przyjmowaną w orzecznictwie możliwość uzyskania wiedzy o treści umowy między wykonawcą a podwykonawcą, mającą stanowić dostateczne zabezpieczenie interesów inwestora w toku odtworzenia jego woli, rozumieć należy jako stworzenie mu realnej możliwości zapoznania się z postanowieniami umowy istotnymi z punktu widzenia zakresu odpowiedzialności. Realna możliwość oznacza stan, w którym jedynie od woli inwestora będzie zależało, czy zapozna się z treścią umowy, czy też nie. Proponowana regulacja stoi w sprzeczności z uchwałą Sądu Najwyższego z 2008 r., która ujednoliciła orzecznictwo w przedmiocie zgody inwestora. Sąd orzekł, że do zgody wymaganej przez art. 647 1 § 2 k.c. nie stosuje się normy art. 63 § 2 k.c. Niepokój budzi skutek nieważności aktu wyrażenia zgody z § 2, jeżeli nie zostanie dochowana forma pisemna ad solemnitatem. Nieważność zgody nie przesądza bowiem o nieważności samej umowy zawartej z podwykonawcą. W konsekwencji umowa taka, zawarta mimo formalnego braku zgody, jest ważna niezależnie od uregulowania kwestii odpowiedzialności solidarnej. Ustawodawca nie określił skutków prawnych odmowy wydania zgody w formie pisemnej, chociaż może to być instrument wpływu silniejszych na słabszych, skutkujący w istocie powrotem do stanu sprzed nowelizacji Kodeksu cywilnego w 2003 r. oraz do poprzedniej linii orzeczniczej. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, proszę państwa, w tym przedmiocie było przedmiotem obszernych badań Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości. Wyłania się z nich obraz jednolitego i konsekwentnego stanowiska w kwestii formy zgody inwestora z § 2 oraz jej ekonomicznej funkcji. Projektowana zmiana dokona zasadniczego przesunięcia środka ciężkości z zakresu ochrony podwykonawców wobec inwestora. Z uzasadnienia projektu wynika, że jego celem jest wyeliminowanie przypadków, w których inwestor ponosi odpowiedzialność wobec podwykonawców mimo wykonania w całości zobowiązania wobec generalnego wykonawcy. Rozwiązanie proponowane w projekcie nie eliminuje możliwości takiego podwójnego obciążenia inwestora, gdyż zachowuje generalną zasadę jego solidarnej odpowiedzialności wobec wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Podnoszony w uzasadnieniu argument, jakoby odpowiedzialność inwestora rozciągała się na wszystkie zobowiązania wobec podwykonawcy, bez względu na stan wiedzy o wykonywanych przez podwykonawcę pracach, nie znajduje potwierdzenia ani w orzecznictwie, ani w doktrynie. Skutki projektowanej zmiany w § 5 są niejasne w aspekcie odpowiedzialności wykonawcy i podwykonawcy wobec dalszych podwykonawców. Wykładnia systemowa, wprowadzenie wymogu formy pisemnej dla zgody inwestora w § 5, a nie w § 2, przemawia za stanowiskiem, że wymóg formy pisemnej dotyczy tylko zgody inwestora. Natomiast odpowiedzialność wykonawców i podwykonawców wobec dalszych podwykonawców pozostałaby bez zmian. Z powyższych względów Nowoczesna wnosi o odrzucenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu. Pragnę jeszcze zwrócić uwagę na jedną rzecz, a mianowicie na to, że ministerstwo już w opinii poinformowało o tym, że prowadzi prace nad zmianą Kodeksu cywilnego, m.in. nad tym przepisem. W związku z tym dwa razy będziemy procedować: teraz i za jakiś czas (Dzwonek), gdy ministerstwo to zgłosi. Proszę państwa, strata czasu i pieniędzy podatnika. Dziękuję bardzo.