Mówca: Sprawozdawca Aleksandra Kot
Data: 2026-01-22 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o komisyjnym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych z druku nr 1204. Projekt ten zakłada usprawnienie, wsparcie funkcjonowania sądów powszechnych przez zmianę regulacji dotyczących asystentów sędziów. Kluczową regulacją w tym projekcie jest wprowadzenie nowego stanowiska, jakim jest młodszy asystent sędziego, które ma uzupełniać stanowiska asystenta sędziego i starszego asystenta sędziego. To rozwiązanie umożliwi zatrudnienie studentów prawa po ukończeniu trzeciego roku studiów jednolitych magisterskich na najniższym stanowisku młodszego asystenta. Pozwoli to wdrożyć studentów prawa w działalność sądów, w stanowiska asystenckie po to, by mogli oni wspierać działalność sądów powszechnych. Sądy będą mogły korzystać z potencjału studentów, którzy często, będąc właśnie po trzecim roku prawa, wybierają pracę raczej w kancelariach czy w innych miejscach, nie decydując się na karierę w wymiarze sprawiedliwości. Ten projekt ustawy ma zachęcać ich do wyboru tej ścieżki i do tego, by już na niej pozostali. Co ważne, nabór na stanowiska odbędzie się w postępowaniu konkursowym, co ma zagwarantować kontrolę odpowiedniego poziomu przygotowania merytorycznego kandydatów. Trochę uprzedzam argumenty, które pojawiały się w trakcie prac komisji i pewnie tutaj też się pojawią, dotyczące tego, że takie rozwiązanie może obniżyć jakość pracy asystentów. Natomiast to postępowanie konkursowe doprowadzi właśnie do tego, że tylko najlepiej przygotowani studenci, posiadający niezbędną do objęcia tego stanowiska wiedzę, będą mogli zostać młodszymi asystentami. Projekt ustawy zakłada, że stanowisko młodszego asystenta będzie uzupełnieniem studiów prawniczych realizowanych przez osobę, która będzie zajmowała tę posadę. Dlatego za obowiązkowe uznaje się zachowanie statusu studenta przez cały okres zatrudnienia, a utrata tego statusu będzie stanowić podstawę do wypowiedzenia umowy o pracę. Wynagrodzenie osób na poszczególnych stanowiskach asystenckich ma być uzależnione od rozporządzenia ministra sprawiedliwości, które określi wysokość wynagrodzenia zasadniczego asystentów sędziów. Stawki wynagrodzenia mają być wskazane osobno dla młodszego asystenta, asystenta i starszego asystenta sędziego. W przypadku tych stawek pod uwagę brane będzie wskazanie kwalifikacji i doświadczenia zawodowego wymaganego na tych poszczególnych stanowiskach. To rozwiązanie ma zapewnić asystentom taką perspektywę awansu, również finansowego, w trakcie kariery zawodowej. Aby uwzględnić wymienione kryteria w sprawie indywidualnej, zakłada się, że wysokość wynagrodzenia kształtowana będzie w postaci tzw. widełek, co też pozwoli na zindywidualizowaną stawkę zgodną z kwalifikacjami. W toku prac komisji wniesiono kilka poprawek, które doprecyzowały ten projekt ustawy. Pierwsza poprawka miała charakter systemowy, dotyczyła zmian w ustawach, które regulują inne zawody prawnicze. Jej celem było przesądzenie, że ten okres zatrudnienia na stanowisku młodszego asystenta nie będzie zaliczany do stażu zawodowego, który w obowiązujących przepisach zwalnia z obowiązku podchodzenia do egzaminu zawodowego, do niektórych egzaminów zawodowych. Po prostu chodzi o to, żeby praca na tym stanowisku młodszego asystenta nie wliczała się do tego stażu, bo prowadziłoby to do sytuacji, w której student jeszcze ten staż zawodowy gromadzi, który go uprawnia np. do zwolnienia z podchodzenia do egzaminu zawodowego. W konsekwencji prac komisji komisja zdecydowała też o skróceniu minimalnego okresu zajmowania stanowiska młodszego asystenta lub asystenta sędziego, który warunkuje możliwość zatrudnienia jako starszego asystenta sędziego. W obowiązujących przepisach ten okres wynosi 10 lat, a został skrócony do lat 7. Wprowadzono też taką zmianę czy uzupełniono taką lukę, bo poszerzono katalog przesłanek uprawniających do zatrudnienia na stanowisku starszego asystenta o zdane egzaminy sędziowski, prokuratorski i notarialny, a nie tylko, jak jest obecnie, egzaminy adwokacki i radcowski. Oprócz tego ważna zmiana, która też w toku prac komisji wyszła, dotyczy udostępnienia prezesom sądów powszechnych danych z wykazu studentów, które stanowią część zintegrowanego systemu informacji o szkolnictwie wyższym i nauce, by prezesi sądów mogli weryfikować, czy dana osoba dalej ma status studenta, bo jest to jeden z warunków, które musi spełnić osoba zatrudniona na stanowisku młodszego asystenta. Podsumowując, chciałabym powiedzieć, że przyjęcie tego projektu ustawy pozwoli na wsparcie organizacji pracy w sądach powszechnych, poprawę sytuacji kadrowej na stanowiskach asystenckich i stworzy przestrzeń dla studentów prawa na praktykę, doskonalenie swoich umiejętności i wybranie tej kariery w wymiarze sprawiedliwości. Komisja wnosi o przyjęcie oczywiście tego projektu ustawy. Dziękuję. (Oklaski)