Mówca: Krystian Jarubas
Data: 2016-02-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam przyjemność przedstawić opinię w sprawie sprawozdania komisji o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, druki nr 164 i 210. Szanowni państwo, na wstępie należy wskazać, że konstrukcja normy w kształcie, o którym mowa w drukach nr 164 i 210, pozostawia wiele do życzenia. W pierwszej kolejności zwracam uwagę na wyrażanie ˝w szczególności˝, które użyto w drugim zdaniu ust. 1. De facto katalog przyczyn uznanych przez ustawodawcę za wystarczające, a związane z dobrem dziecka, przy spełnieniu warunków ze zdania pierwszego tego paragrafu skutkować będzie odebraniem dziecka i umieszczeniem go w jednej z form pieczy zastępczej. Kontynuując ten wątek, pragnę zauważyć, że tego rodzaju konstrukcja wywoływać może nadużycia w związku z otwartym katalogiem zagrożeń dobra dziecka przez zastosowanie wyrażenia ˝w szczególności˝. Po wtóre, w mojej ocenie dookreślenia wymaga, jaką formą pieczy zastępczej takiego młodego człowieka można by było objąć. Moja propozycja załatwienia sprawy polega na gradacji form opieki zastępczej, zaczynając od tych najbardziej rodzinnych, tj. rodzina zastępcza, następnie rodzinny dom dziecka, kończąc na placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Wydaje się, że w nagłych wypadkach, mogących powstać w związku z realizacją postanowień ust. 1 proponowanej zmiany, taki sposób postępowania jest słuszny, a dom dziecka powinien być ostatecznością. Podobnie sprawa przedstawia się z ust. 2 w sytuacji, kiedy rodzice sami chcą dziecko oddać. Norma winna przewidywać pierwszeństwo umieszczania dziecka w jak najbardziej rodzinnych formach pieczy zastępczej. W dalszej kolejności pragnę zwrócić uwagę na problemy interpretacyjne z nieposiadającym definicji legalnej pojęciem ubóstwa. Na tym tle pojawiają się następujące dylematy. Po pierwsze, jak rozumieć termin ˝ubóstwo˝? Po wtóre, czy jest to właściwe kryterium wyznaczające treść normy? Na obydwa pytania odpowiedź jest negatywna. Dla właściwego oznaczenia kryterium należy zastosować pojęcie ˝minimum egzystencji˝ lub ˝minimum socjalne˝ jako mierzalne wskaźniki. Jako przykład niedookreślenia i problemów interpretacyjnych można wskazać samo uzasadnienie do projektu, w którym wnioskodawca posiłkuje się danymi z apelacji warszawskiej i warszawsko-praskiej za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r., z których dowiadujemy się o podstawie zastosowania środka opieki zastępczej i z których wynika, że w 2 sprawach wyłączną przyczyną umieszczenia dzieci poza rodziną były względy ekonomiczne, w 37 sprawach wyłączną przyczyną umieszczenia dzieci poza rodziną była tzw. niezaradność życiowa rodziców, w 20 sprawach wyłączną przyczyną umieszczenia dzieci poza rodziną były względy ekonomiczne i niezaradność życiowa rodziców. Analiza spraw zgłaszanych do Telefonu Wsparcia pozwala na sformułowanie wniosków co do najbardziej typowych przyczyn pochopnego, nieuzasadnionego odbierania dzieci rodzicom i głównych problemów o charakterze systemowym, leżących u źródła tych praktyk. Około 70% rodziców trafiających do fundacji to rodzice, wobec których podjęto działania w kierunku ograniczenia lub odebrania praw rodzicielskich z przyczyn o charakterze ekonomiczno-społecznym, wśród których najczęściej występują: niski status materialny, ubóstwo rodziny - zarzutem wobec tych rodziców jest brak zaspokojenia potrzeb bytowych dzieci - złe warunki mieszkaniowe, czyli zbyt mała powierzchnia lub niski standard, nagła utrata miejsca zamieszkania, bezrobocie rodziców, utrata pracy, wykluczenie społeczne, brak dostępu do instytucjonalnego wsparcia, informacji i usług. To wszystko sprawia, szanowni państwo, że kryterium ubóstwa wymaga zasadniczego przemodelowania na miernik mierzalny i obiektywnie uznawany za normatywny w kontekście ust. 1 normy z art. 112 3 . Dziękuję bardzo.