Mówca: Beata Szydło
Data: 2012-02-16 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu posłów Prawa i Sprawiedliwości, którzy przygotowali projekt ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych, przedstawię w tej chwili uzasadnienie tego projektu. Jednocześnie na wstępie powiem, że ten projekt został przygotowany jeszcze w roku 2010 i był złożony jako alternatywa dla zamiaru podwyżki podatku od towarów i usług. Niestety, wówczas nie znalazł zrozumienia ze strony rządu. Ponawiamy ten projekt i mamy nadzieję, że teraz rząd rozważy wprowadzenie tego podatku również jako możliwość powrotu do stawki VAT sprzed podwyżki, czyli do 22%. Podatek od niektórych instytucji finansowych ma stanowić właśnie alternatywę dla wprowadzonej przez rząd podwyżki VAT. Ekonomiczny skutek podwyżki VAT dotknął najbardziej gospodarstwa domowe o dochodach średnich i poniżej średniej. VAT jest też podatkiem bezpośrednio przerzucanym w cenę towarów i szczególnie odczuwanym w przypadku dóbr o niskiej elastyczności popytu, takich jak np. żywność czy czynsze, a takie dobra stanowią największą pozycję w koszyku zakupów konsumentów o średnich dochodach. Wzrost PKB w Polsce wynika w znacznej mierze z popytu konsumpcyjnego. Podwyżka VAT jest potencjalnie zagrożeniem również dla tej tendencji. Podatek zaproponowany w projekcie ustawy dotyczy banków, towarzystw ubezpieczeniowych i funduszy inwestycyjnych. Objęcie funduszy inwestycyjnych jest konieczne ze względu na ryzyko arbitrażu podatkowego, czyli zawiązywania funduszu w ramach grupy kapitałowej, aby przenosić doń aktywa i obniżyć podstawę opodatkowania. Nie proponuje się objęcia podatkiem powszechnych towarzystw emerytalnych, których powinna dotyczyć kompleksowa reforma. Wśród skutków wprowadzenia podatku należy w szczególny sposób przeanalizować możliwość przerzucenia podatku na klientów banków, towarzystw ubezpieczeniowych czy funduszy oraz zmniejszenie konkurencyjności polskiego rynku dla instytucji zagranicznych. Podatek od aktywów instytucji finansowych jest de facto podatkiem majątkowym, stąd przerzucenie podatku na klientów nie powinno mieć miejsca, kwestie te opisane są szeroko w literaturze przedmiotu. Przyjmuje się, że przerzucane są podatki pośrednie, czyli właśnie np. podatek VAT. Natomiast w przypadku podatków bezpośrednich, a do takich należą podatki dochodowe i majątkowe, przerzucanie podatków jest utrudnione z uwagi na fakt, że kwota podatku nie jest ujęta w cenie towaru lub usługi. Przerzucanie podatków może następować na nabywców towarów lub usług, poprzez podwyższanie cen sprzedaży, lub na dostawców, poprzez obniżenie cen zakupu towarów lub usług. W przypadku podatków bezpośrednich o tym, czy dojdzie do przerzucenia podatku oraz czy zostanie on przerzucony w przód, czy wstecz, decydują uwarunkowania rynkowe. W przypadku banków i zakładów ubezpieczeń raczej trudno liczyć się z możliwością przerzucenia podatku wstecz, choć nie można wykluczyć zaistnienia większej presji w związku z wprowadzeniem podatku na obniżenie wynagrodzeń lub ceny usług nabywanych przez banki i zakłady ubezpieczeń. Większe prawdopodobieństwo dotyczy przerzucenia podatku w przód, to jest na nabywców usług, głównie kredytobiorców, depozytariuszy i ubezpieczających. W przypadku depozytów i polis ubezpieczeniowych na rynku obserwujemy istotną konkurencję. Banki konkurują obecnie o pieniądze depozytariuszy i wobec tego trudno oczekiwać, że w związku z wprowadzeniem podatku bankowego będą obniżać oprocentowanie lokat. Odmiennie sytuacja kształtuje się w przypadku kredytobiorców. Wydaje się jednak, że z uwagi na konkurencję na rynku kredytów indywidualnych takim klientom banków nie powinna grozić podwyżka oprocentowania. Ponadto, co należy podkreślić, podwyżka co do zasady nie będzie dotyczyć umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy. Zamiar przeniesienia podatku na klientów banków będzie zatem ograniczony istniejącą konkurencją na rynku oraz aktywnymi działaniami UOKiK oraz istniejącymi i proponowanymi w projekcie rozwiązaniami prawnymi. Wprowadzenie podatku nie powinno zmniejszyć konkurencyjności polskiego rynku dla instytucji zagranicznych z uwagi na fakt, że podatek zostanie wprowadzony na równych zasadach dla podmiotów krajowych, jak i zagranicznych. Ponadto istniejące za granicą zainteresowanie zakupem aktywów w Polsce przez instytucje międzynarodowe wskazuje, że polski rynek jest atrakcyjny dla zagranicznych instytucji finansowych i wprowadzenie podatku od instytucji nie powinno wpłynąć w znaczący sposób na dalsze zainteresowanie tym rynkiem. Dodatkowym istotnym czynnikiem jest także zacieśnienie dyscypliny fiskalnej w państwach europejskich spowodowane kryzysem finansowym oraz plany wprowadzenia bądź już wprowadzone podatki w największych krajach europejskich, np. w Wielkiej Brytanii, Francji czy Niemczech. Ustawa została skonstruowana w oparciu o elementy konstrukcyjne podatku, to jest określa po kolei przedmiot, podmiot, podstawę opodatkowania, stawkę podatkową, sposób poboru podatku oraz zwolnienia i ulgi podatkowe. Przedmiotem opodatkowania w bankach, zakładach ubezpieczeń, zakładach reasekuracji i funduszach inwestycyjnych będzie suma aktywów, a zatem jest to podatek majątkowy. Podmiot opodatkowania został określony poprzez odesłanie do ustaw regulujących działalność bankową, działalność ubezpieczeniową oraz działalność funduszy inwestycyjnych. Podmiotem opodatkowania są osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Objęcie opodatkowaniem funduszy inwestycyjnych ma charakter uzupełniający. Opodatkowanie aktywów banków i zakładów ubezpieczeń oraz opodatkowanie funduszy inwestycyjnych doprowadziłoby do przenoszenia przez banki i zakłady ubezpieczeń aktywów do funduszy inwestycyjnych, a w konsekwencji do unikania tą drogą opodatkowania. Pobór podatku oparty jest na zasadzie samonaliczania podatku przez podatników. Ustawa przewiduje etapowy pobór podatku. W pierwszej kolejności będą pobierane zaliczki na podatek w wysokości wynikającej z ostatniego rocznego sprawozdania finansowego. Termin wpłaty określono na 20. dzień miesiąca kalendarzowego, a następnie, po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za rok obrotowy, podatnicy będą składać deklaracje podatkowe i uiszczać różnicę pomiędzy podatkiem wynikającym z rocznego sprawozdania a wpłaconymi w roku obrotowym zaliczkami. W przypadku powstania nadpłaty zostanie ona zaliczona na najbliższe zaliczki na podatek lub zwrócona. Ustawa zawiera także regulację zabezpieczającą przed ewentualnym niedokonaniem zatwierdzenia sprawozdania finansowego do końca 6. miesiąca następującego po zakończeniu roku obrotowego. W takim przypadku podatek będzie naliczany w oparciu o sporządzone przez organ zarządzający sprawozdanie finansowe, które podatnik będzie miał obowiązek złożyć w urzędzie skarbowym. W ustawie przewidziane są również zwolnienia i ulgi. Przewidziano zwolnienie z podatku aktywów o wartości nieprzewyższającej 10 mln zł. Zwolnienie wprowadza się w celu ochrony niewielkich banków i zakładów ubezpieczeń, które pozytywnie wpływają na konkurencję na rynku, a których opodatkowanie mogłoby doprowadzić do trudności finansowych. Stawka podatku zaproponowana w projekcie ustawy wniesionym przez nasz klub wynosi 0,39% sumy aktywów. Według aktualnych danych opublikowanych przez Komisję Nadzoru Finansowego wyliczyliśmy, że przy tych obecnych stawkach wpływy do budżetu przekroczyłyby 6 mld zł, czyli byłyby zbliżone do dodatkowych wpływów z podatku VAT wynikających z podniesienia stawek od stycznia 2011 r., czyli byłyby niewiele mniejsze od dodatkowych rocznych wpływów do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynikających ze wzrostu stawki rentowej dla pracodawców od lutego br., które szacowane są na około 8 mld zł. Za wprowadzeniem podatku od instytucji finansowych mogą przemawiać następujące argumenty: po pierwsze, społeczne, i po drugie, związane z sytuacją sektora finansów publicznych. Wydaje się, że należy także uznać, że opodatkowanie aktywów pozostałych instytucji finansowych, w szczególności zakładów ubezpieczeń oraz otwartych funduszy inwestycyjnych, ma służyć ograniczeniu unikania płacenia podatku przez banki, które w tym celu mogłyby wykorzystywać zakłady ubezpieczeń oraz towarzystwa funduszy inwestycyjnych działające w ramach jednej grupy kapitałowej. Wprowadzenie podatku bankowego może okazać się mniej odczuwalne dla osób o gorszej sytuacji finansowej niż podwyżka VAT lub nawet pozostać bez większego wpływu na takie osoby. Należy zwrócić uwagę na rosnące zróżnicowanie sytuacji majątkowej ludności w Polsce, o którym świadczy obrazujący koncentrację kapitału i zróżnicowanie dochodów tzw. współczynnik Giniego, zwany również wskaźnikiem nierówności społecznej. Warto przypomnieć, że współczynnik ten w roku 1993 nie przekraczał wartości 25, a obecnie jest wyższy o blisko 10 punktów. Podobnie wprowadzenie podatku bankowego może okazać się mniej odczuwalne dla przedsiębiorców niż podniesienie składki rentowej. Podatek bankowy jest mniej dolegliwy dla potencjału wzrostu gospodarczego niż wskazane powyżej obciążenia, w tym podwyżka VAT wpływająca finalnie na wysokość konsumpcji. A zatem wprowadzenie tego podatku powinno wiązać się z postulatem powrotu do przynajmniej jednego z poprzednich rozwiązań, czyli obniżenia podatku VAT do poziomu z roku 2010 lub obniżenia stawki rentowej do wysokości obowiązujące do stycznia 2012 r. Za wprowadzeniem podatku bankowego przemawia również zasada organizacji systemu podatkowego, tzn. zdolności płatniczej podatnika. Działające na rynku polskim banki w większości osiągają dobre wyniki finansowe. Łączny wynik finansowy netto całego sektora w roku 2009 - który, co warto podkreślić, był najsłabszy w ostatnich latach - to ponad 8 mld zł, podczas gdy w latach 2007 i 2008 zysk netto tego sektora przekraczał 13 mld zł. W roku 2010 zysk sektora netto wyniósł ponad 11 mld, natomiast zgodnie z danymi opublikowanymi na stronie Komisji Nadzoru Finansowego w roku 2011 mógł on wynieść nawet ponad 15 mld zł. Komisja Nadzoru Finansowego stwierdza również, iż odnotowano silny wzrost zysku netto sektora bankowego, a głównym źródłem poprawy był wzrost wyniku odsetkowego oraz zmniejszenie ujemnego salda odpisów i rezerw. Należy oczywiście pamiętać, że zgodnie z zasadą zdolności płatniczej podatnika wysokość podatku powinna być wyważona. Warto w tym miejscu również przypomnieć, że w innych krajach Unii wysokość podatku nakładanego na banki uzależniona jest od sumy bilansowej i waha się od 0,07% do 0,45%. Warto w tym miejscu powiedzieć, że wprowadzenie nowego obciążenia nie musi powodować wzrostu kosztu usług w pełnej wysokości nowej daniny. Przywołać tu można chociażby wprowadzenie w roku 2007 tzw. podatku Religi, czyli opłaty ryczałtowej na leczenie osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Wówczas wielu ubezpieczycieli nie podwyższyło cen polis komunikacyjnych o pełną kwotę nowego obciążenia. Wysokie zyski sektora finansowego, przede wszystkim bankowego, wynikają z bardzo wysokich opłat i prowizji stosowanych przez instytucje finansowe. Wysokie zyski są osiągane pomimo wysokich wynagrodzeń w sektorze finansowym, przede wszystkim członków zarządów. Zgodnie z publikacją Głównego Urzędu Statystycznego ˝Zatrudnienie i wynagrodzenia w gospodarce narodowej w I-III kwartale 2011 r.˝, gdzie pokazane jest przeciętne wynagrodzenie brutto bez nagród rocznych w sektorze: działalność finansowa i ubezpieczeniowa, średnie wynagrodzenie wynosiło ponad 6 tys. zł, czyli było o ponad 79% wyższe niż przeciętne wynagrodzenie, które w tym samym czasie wynosiło ponad 3000 zł. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto bez nagród rocznych w gospodarce narodowej, zgodnie z publikacją Głównego Urzędu Statystycznego, było o 5,4% wyższe niż przed rokiem, natomiast w sektorze: działalność finansowa i ubezpieczeniowa wzrosło w tym samym czasie o ponad 7%. Należy przy tym podkreślić, że wiele opłat nakładanych przez sektor finansowy na klientów w Polsce jest wyższa od tych w innych krajach Unii Europejskiej. Są to opłaty chociażby za karty kredytowe i za różnego rodzaju usługi świadczone przez instytucje finansowe. Ponadto argument za wprowadzeniem podatku bankowego przynosi jedna z głównych zasad organizacji systemu podatkowego, czyli zasada korzyści, według której podmioty powinny być opodatkowane stosownie do korzyści, jakie uzyskują z programów publicznych. Chcę zwrócić uwagę na fakt, że w latach 2009 i 2010 uchwalono w Polsce przepisy - mam tu na myśli przede wszystkim ustawę o rekapitalizacji instytucji finansowych - wprowadzające mechanizmy stanowiące zabezpieczenie instytucji finansowych na wypadek ich problemów finansowych, co uzasadniano potrzebą podniesienia zaufania klientów wobec tych instytucji. W roku 2011 zniesiono terminowość obowiązywania tych przepisów. Rozwiązania polegają na udzielaniu przez Skarb Państwa gwarancji zwiększania funduszy własnych instytucji finansowych, a także na przejmowaniu ich przez państwo w sytuacji zagrożenia. Czyli można powiedzieć, że jest to swoiste ubezpieczenie, swoisty instrument zabezpieczający zbliżony do konstrukcji ubezpieczenia. W przeciwieństwie do składki ubezpieczeniowej, za którą każdy musi płacić, np. ubezpieczenie samochodu, mieszkania czy przedsiębiorstwa, w tym przypadku instytucje nie ponoszą żadnych opłat. W związku z powyższym, szanowni państwo, Wysoka Izbo, wnosimy o to, aby rozważyć możliwość przyjęcia tego rozwiązania. Chcę podkreślić, że zamiast obciążać podatników podwyżkami VAT czy podnoszeniem składki rentowej, możemy rozmawiać, rozważać, dyskutować, czy nie warto zastosować tego mechanizmu, kiedy mówimy o tym, że jest trudna sytuacja finansowa. Jest kryzys i biedą trzeba się dzielić równo. Mamy w tej chwili w Polsce taką sytuację, że jest grupa społeczna, przedsiębiorcy, pracodawcy, ludzie, którzy ponoszą codzienne koszty podwyżki VAT, i to oni mają dźwigać na swoich barkach całą tę biedę. Warto więc rozważyć, czy może nie przesunąć tego i nie podzielić się sprawiedliwie, żeby dołączyły do tego również instytucje finansowe. Chcę na koniec jeszcze zaznaczyć, że oczywiście - jeżeli ten projekt zostanie skierowany do procedowania w komisji, a wyrażam taką nadzieję, bo skoro pani marszałek twierdzi, że instytucja zamrażarki przestała funkcjonować, przestała działać, że teraz projekty ustaw są kierowane bardzo szybko do procedowania, to mam również nadzieję, że ich życie nie będzie kończone tutaj, na tej sali w czasie pierwszego czytania, tylko że pozwolicie państwo, ażeby Sejm zajął się tym projektem i pracował nad nim i w komisji, i w dalszym toku prac sejmowych - zmienimy wówczas w czasie trwania prac nad projektem termin wejścia w życie ustawy, tak jak już w przypadku poprzedniej ustawy mieliśmy do czynienia z terminem obowiązywania, projekt był złożony wcześniej, w projekcie było zapisane, że ustawa miała wejść w życie od 1 stycznia tego roku, ale dopiero w tej chwili została skierowana do procedowania, więc taka poprawka też zostanie przez nas złożona. Dziękuję bardzo. (Oklaski)