Mówca: Sprawozdawca Dariusz Rosati
Data: 2013-12-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Po niezaakceptowaniu przez Sejm wniosku o odrzucenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu projekt ustawy, zgodnie z art. 106 ust. 1 regulaminu Sejmu, został skierowany do Komisji Finansów Publicznych. Poszczególne części projektu przesłano do właściwych komisji sejmowych w celu przedłożenia Komisji Finansów Publicznych stanowisk zawierających wnioski, opinie lub propozycje poprawek wraz z uzasadnieniami. Projekt ustawy budżetowej został rozpatrzony przez Komisję Finansów Publicznych zgodnie z przyjętym harmonogramem prac. Wysoki Sejmie! Projekt budżetu oparty został na ostrożnych założeniach makroekonomicznych. W 2014 r. planuje się w ujęciu realnym wzrost PKB o 2,5%. Popyt krajowy wzrośnie łącznie o 2,7%, w tym nakłady inwestycyjne ogółem zwiększą się o 4,4%, a spożycie prywatne wzrośnie o 2,1%. Przyjęta przez rząd prognoza wzrostu PKB na 2014 r. jest zbieżna z prognozami przedstawionymi przez Komisję Europejską i z ostatnimi prognozami Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Najnowsze dane makroekonomiczne nie tylko potwierdzają realność przyjętych założeń, ale też wskazują na możliwość szybszego, niż wcześniej zakładano, wzrostu PKB w 2014 r. W przedłożonym Sejmowi projekcie budżetu na 2014 r. rząd prognozuje dochody krajowe w wysokości blisko 324,6 mld zł, to jest wyższe zaledwie o 0,4% w stosunku do znowelizowanej ustawy budżetowej na rok bieżący. Jednocześnie w prognozie zakłada się wzrost dochodów podatkowych o 3,7%. Na zwiększenie dochodu budżetu wpływ będą miały głównie wskazane wcześniej czynniki makroekonomiczne, takie jak realny wzrost PKB, wzrost cen konsumpcyjnych, wzrost dochodów i wzrost spożycia prywatnego. Mniejsze zaś będzie w przyszłym roku znaczenie efektów wynikających ze zmian o charakterze systemowym. Wśród tych ostatnich najistotniejsze zmiany dotyczą następujących spraw: utrzymania stawek VAT na niezmienionym poziomie, wzrostu stawek podatku akcyzowego na wyroby spirytusowe o 15% i na papierosy o 5%, opodatkowania podatkiem akcyzowym gazu ziemnego wraz z wprowadzeniem szerokiego zakresu zwolnień oraz włączenia spółek komandytowo-akcyjnych do zakresu podmiotowego ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Wpływ na dochody budżetu będą miały także inne zmiany obowiązujące już od 2013 r., w tym ograniczenie stawki odpisu kosztów uzyskania przychodu z tytułu praw autorskich, ograniczenie ulgi z tytułu użytkowania sieci Internet i zmiana w zakresie ulgi z tytułu wychowywania dzieci. Należy też przypomnieć, iż podjęto szereg działań mających zapobiegać nadużyciom podatkowym, w tym m.in. wprowadzono odwrócone obciążenie podatkiem VAT w różnych dziedzinach działalności gospodarczej i solidarną odpowiedzialność podatników. Walce z wyłudzeniami i szarą strefą sprzyjać ma też znaczne zmodyfikowanie polityki karnej oraz usprawnienie systemów informatycznych w ramach resortu finansów. W 2014 r. zostanie ponownie zwiększony udział gmin we wpływach z podatku PIT z 49,27% do 49,38%, w przypadku podatku CIT udział jednostek samorządu terytorialnego pozostanie na niezmienionym poziomie - 22,86%. Wydatki budżetu państwa na przyszły rok rząd ustalił w wysokości blisko 324,6 mld zł, co oznacza ich spadek o ok. 2,7 mld zł, czyli o 0,8% w stosunku do poziomu przyjętego w znowelizowanej ustawie na bieżący rok. W wyniku tego udział wydatków PKB spadnie do 18,9% wobec 19,9% w roku bieżącym. Przyjęty limit wydatków uwzględnia zaplanowane na 2014 r. zmiany w części kapitałowej systemu emerytalnego, które wpłyną na obniżenie dotacji do FUS i obniżenie wydatków na obsługę długu publicznego o 6,5 mld zł. W 2014 r. deficyt budżetu państwa ma wynieść 47,7 mld zł, to znaczy, ma być o 3,8 mld zł niższy niż założony na rok bieżący. W efekcie potrzeby pożyczkowe netto budżetu państwa zmniejszą się o 11,2 mld zł i wyniosą 55,4 mld zł. Rząd przewiduje deficyt całego sektora instytucji rządowych i samorządowych na poziomie 4,8% PKB w 2013 r. i przewiduje osiągnięcie jednorazowej nadwyżki budżetowej w wysokości 4,5% PKB w 2014 r. Jest to efekt księgowy reformy systemu emerytalnego, która przewiduje jednorazowe przeniesienie aktywów o wartości 8,5% PKB z OFE do ZUS. W 2015 r. ujemne saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych ma wynieść 3% PKB, co będzie wszakże wymagać prowadzenia bardzo zdyscyplinowanej polityki budżetowej. Obliczany według metodologii unijnej, przepraszam, metodologii krajowej dług publiczny w roku 2014 ma wynieść 810,9 mld zł, co stanowi 47,1% PKB wobec 54,8% PKB na koniec bieżącego roku. Jednocześnie po przejściowym wzroście tego długu w 2015 r. zakładane jest jego stopniowe obniżanie aż do 46,2% PKB w 2017 r. Dług publiczny liczony zgodnie z metodologią unijną będzie wyższy o ok. 49 mld zł i stanowić będzie w przyszłym roku 49,9% PKB. Tu także po zakładanym wzroście tej relacji w 2015 r. do 51,1% następować będzie dalsze jego obniżanie. Należy pamiętać, że Polska nadal będzie podlegać unijnej procedurze nadmiernego deficytu, przy czym po ostatnich decyzjach Rady Unii Europejskiej mamy czas na wyjście z tej procedury do 2015 r. Jednak już w kwietniu 2014 r. Komisja Europejska dokona oceny, czy Polska poczyniła właściwe kroki w celu trwałego obniżenia deficytu. Ewentualna negatywna ocena mogłaby skutkować częściowym zawieszeniem wypłat środków unijnych dla Polski, dlatego konieczne jest podjęcie skutecznych działań, aby uniknąć takiego scenariusza. Wykonaniu budżetu na 2014 r. ma służyć uchwalenie przez Sejm szeregu ustaw okołobudżetowych, w tym ustawy zmieniającej ustawę o finansach publicznych, ustawy zmieniającej ustawę o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa i ustawy zmieniającej niektóre ustawy w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych. Budżet na 2014 r. będzie budżetem oszczędnym, ale zarazem odpowiedzialnym finansowo. Zapewnia on finansowanie podstawowych funkcji państwa, w tym wypełnianie ważnych celów społecznych. Ponadto budżet państwa na 2014 r. będzie służyć przywracaniu stabilności finansów publicznych i poprawie kondycji gospodarczej Polski, będzie także sprzyjać realizacji wybranych priorytetów. Świadczy o tym m.in. znaczący wzrost wydatków na cele gospodarcze o prawie 19%, na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego - o ponad 7%, na naukę - o ponad 4%, na rozwój regionalny - o ponad 6%. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Komisja Finansów Publicznych pracowała nad projektem budżetu w okresie od 22 października do 3 grudnia bieżącego roku zgodnie z przyjętym harmonogramem. W czasie posiedzeń komisji prezentowane były opinie posłów i komisji o rozpatrywanych fragmentach budżetu, odbywały się dyskusje, zadawane były pytania i udzielane odpowiedzi przez przedstawicieli rządu i dysponentów budżetu. Posłowie otrzymali też opinie Biura Analiz Sejmowych. Komisje sejmowe przedłożyły Komisji Finansów Publicznych łącznie 28 opinii, przy czym przeważająca większość komisji nie wnosiła w nich żadnych zastrzeżeń co do projektu ustawy budżetowej. Uwagi wniosły trzy komisje: Komisja Gospodarki, Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz Komisja Obrony Narodowej. Komisja Gospodarki wniosła zastrzeżenia co do projektu budżetu Urzędu Regulacji Energetyki z uwagi na brak środków w kwocie 8160 tys. zł, w tym na zakupy inwestycyjne i na wynagrodzenia. Jednocześnie w tej sprawie komisja nie przedłożyła jednak poprawki, ponieważ prezes Urzędu Regulacji Energetyki otrzymał zapewnienie z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, że wydatki na funkcjonowanie urzędu będą realizowane ze środków pochodzących z rezerw budżetowych. Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych wyraziła zaniepokojenie z powodu zmniejszenia o blisko 20% środków na zadania wynikające z ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym i zaproponowała Komisji Finansów Publicznych utrzymanie wydatków na ten cel na poziomie wydatków roku bieżącego. Komisja Obrony Narodowej, pozytywnie oceniając budżet obrony narodowej, wskazała m.in., że limit wydatków obronnych na 2014 r. określony został zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej. Udział wydatków majątkowych na poziomie 25,5% całości wydatków obronnych gwarantuje realizację postanowień tej ustawy. Zaplanowane wydatki pozwolą na zwiększenie zdolności operacyjnych oraz na modernizację uzbrojenia i sprzętu wojskowego, jak również umożliwią dotrzymanie zadeklarowanych zobowiązań sojuszniczych Polski dotyczących gotowości bojowej poszczególnych formacji wojskowych. Do projektu ustawy budżetowej na 2014 r. zgłoszone zostały łącznie 72 poprawki dotyczące załączników do ustawy. 11 poprawek zmierzało do podwyższenia dochodów, w tym głównie z podatku od towarów i usług - na skumulowaną kwotę ok. 5 mld zł - w celu sfinansowania utworzenia nowych rezerw celowych, w celu zwiększenia wydatków części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego i w celu zwiększenia wydatków ujętych w rezerwie celowej nr 70: ˝Narodowy program przebudowy dróg lokalnych˝. Z kolei 61 poprawek dotyczyło zmian w wydatkach i wskazywały one m.in. na potrzebę zmniejszenia jednych wydatków i zwiększenia innych. Wśród tych poprawek były także takie, które miały charakter korygujący. Większość poprawek zgłosili posłowie, głównie opozycji. Komisje sejmowe zgłosiły łącznie 11 poprawek. Najwięcej emocji wzbudziła poprawka Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich zmierzająca do przeniesienia wydatków Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa do części 24: Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego. Poprawka ta ostatecznie nie została przyjęta przez Komisję Finansów Publicznych, niemniej jednak wydatki na fundusz zostały ograniczone o 10 mln zł, m.in. dlatego, że nie były one, jak inne wydatki, zmniejszane przy nowelizacji bieżącego budżetu. Natomiast do uregulowania w trakcie przyszłego roku pozostaje kwestia statusu prawnego funduszu uwzględniającego możliwość finansowania zabytków także w innych miastach historycznych Polski. Komisja Finansów Publicznych głosowała nad zgłoszonymi poprawkami w dniu 3 grudnia. W wyniku głosowań przyjęto 18 poprawek, 4 poprawki zostały wycofane przez wnioskodawców, a pozostałych 50 poprawek komisja odrzuciła w głosowaniu. Rozpatrując zgłoszone poprawki, Komisja Finansów Publicznych kierowała się przede wszystkim poczuciem odpowiedzialności za finanse publiczne, zgodnością poprawek z przepisami prawa, a także brała pod uwagę stanowisko rządu. Gdyby komisja chciała przyjąć wszystkie przedłożone jej poprawki, musiałoby dojść do znaczącego zmniejszenia wydatków zaplanowanych m.in. na obsługę długu publicznego o prawie 6 mld zł czy wydatków Kancelarii Prezydenta RP o prawie połowę, a także wydatków ujętych w rezerwie celowej w pozycji 8, która dotyczy współfinansowania projektów realizowanych z udziałem środków europejskich. W tym ostatnim przypadku propozycje zmniejszenia sięgały ponad 10 mld zł i w ogóle przekraczały poziom rezerwy. Dlatego komisja odrzuciła te poprawki. Komisja nie przyjęła także poprawek, które byłyby sprzeczne z obowiązującym prawem, w tym poprawek bez źródeł pokrycia lub bez wskazania podstaw prawnych. Komisja odrzuciła też poprawki niemające uzasadnienia merytorycznego, bo środki na wskazane w poprawkach cele zostały zaplanowane w budżecie w odpowiedniej wysokości. Dotyczy to m.in. rezerwy celowej w pozycji 70: ˝Narodowy program przebudowy dróg lokalnych˝, gdzie na program zabezpieczono 250 mln zł w budżecie, a także wydatków na program ˝Szklanka mleka˝, w przypadku którego zarezerwowano 152 mln zł. Ponadto dotyczy to ogólnych wydatków na rolnictwo, gdzie co prawda wydatki finansowane z budżetu krajowego zmniejszą się o 1,6%, ale za to z budżetu unijnego, finansującego wydatki rolnictwa w większym zakresie, wydatki te zwiększą się aż o 8,1%. Wreszcie dotyczy to także wydatków na przedszkola, na które zaplanowano ponad 1,5 mld zł w porównaniu z 500 mln zł w tym roku. Komisja odrzuciła także te poprawki, które nie wskazywały w pełni skutków tych poprawek dla budżetu. Charakteryzując krótko poprawki przyjęte przez Komisję Finansów Publicznych, należy przede wszystkim wskazać, że nie zmieniają one w sposób zasadniczy przedstawionego przez rząd projektu budżetu. W ujęciu ogólnym dochody budżetu państwa zwiększono o 70 mln zł z tytułu dywidendy, która wpłynie do budżetu. Przy niezmienionym poziomie wydatków oznacza to zmniejszenie deficytu budżetu państwa o tę samą kwotę. W wyniku przyjętych poprawek wprowadzone zostały nieznaczne zmiany w strukturze wewnętrznej 20 części budżetowych. Komisja przyjęła część poprawek zmniejszających wydatki tzw. jednostek pozarządowych, to znaczy takich, które samodzielnie przygotowują swoje budżety, a minister finansów włącza je do projektu budżetu państwa i nie dokonuje w nich żadnych zmian. W ocenie komisji jednostki te solidarnie z instytucjami rządowymi powinny realizować w przyszłym roku oszczędny budżet i podlegać, tam gdzie to jest prawnie uzasadnione, tym samym regulacjom dotyczącym zamrożenia funduszu płac. Komisja zdecydowała więc ograniczyć wydatki jednostek pozarządowych wszędzie tam, gdzie planowane wydatki na 2014 r. zostały przez te instytucje nadmiernie zwiększone w stosunku do roku bieżącego. Łączna kwota tych ograniczeń wynosi 45 mln zł i dotyczy ona następujących instytucji: Kancelaria Prezydenta - o 10 mln zł, Sąd Najwyższy - o 7,6 mln zł, Naczelny Sąd Administracyjny - o 300 tys. zł, Najwyższa Izba Kontroli - o 3 mln zł, rzecznik praw obywatelskich - o niecałe 2,4 mln zł, generalny inspektor ochrony danych osobowych - o 300 tys. zł, Państwowa Inspekcja Pracy - o 14,3 mln zł, Instytut Pamięci Narodowej - o 6,4 mln zł, rzecznik praw dziecka - o 600 tys. zł, Krajowa Rada Sądownictwa - o 100 tys. zł. Środki uzyskane ze zmniejszenia wydatków jednostek pozarządowych przeznaczone zostały na następujące cele: zwiększenie wydatków w części 22: Gospodarka wodna na regionalne zarządy gospodarki wodnej o 10 mln zł; zwiększenie wydatków w części 43: Wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne związanych z ochroną, zachowaniem i rozwojem tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych o 3 mln zł; utworzenie nowej rezerwy celowej, z której uruchamiano by środki na finansowanie Muzeum Historii Żydów Polskich, w wysokości 2,5 mln zł; zwiększenie wydatków woj. mazowieckiego, w tym wydatków majątkowych Inspekcji Sanitarnej o 5 mln zł, dotacji na finansowanie zadań z zakresu utrzymania wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa i melioracji o 1 mln zł oraz wydatków bieżących wojewódzkiego inspektoratu transportu drogowego o 1 mln zł; zwiększenie dotacji dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych SA na promocję eksportu i bezpośrednich inwestycji zagranicznych o 2 mln zł; zwiększenie wydatków majątkowych regionalnych izb obrachunkowych o 1 mln zł; zwiększenie wydatków bieżących, w tym wynagrodzeń, w Urzędzie Patentowym o 1 mln zł; zwiększenie w części 85: Budżety wojewodów dotacji dla komend powiatowych Państwowej Straży Pożarnej o 10 mln zł; zwiększenie wydatków w części 42: Sprawy wewnętrzne, w tym na dotacje dla jednostek włączonych do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego w Komendzie Głównej Państwowej Straży Pożarnej o 2 mln zł oraz dotacji dla ochotniczych straży pożarnych o 1,5 mln zł; zwiększenie wydatków w części 20: Gospodarka dla Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości na finansowanie programu wieloletniego ˝Udział Polski w Programie ramowym na rzecz konkurencyjności i innowacji w latach 2008-2014˝ o 5 mln zł. Komisja przyjęła też poprawki zmierzające do: przesunięcia wydatków w kwocie 14 mln zł zaplanowanych w budżecie w części 24: Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego z pozycji: Muzea do pozycji: Szkoły artystyczne w celu zapewnienia siedziby dla Zespołu Państwowych Szkół Muzycznych w Warszawie; przesunięcia wydatków w kwocie 19 mln zł przewidzianych w części 39: Transport na drogi publiczne krajowe do rezerwy celowej w pozycji 45: Dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego; przesunięcia wydatków w kwocie 3 mln zł w budżecie wojewody mazowieckiego poprzez zmniejszenie wydatków majątkowych na gospodarkę gruntami i nieruchomościami i zwiększenie dotacji na melioracje wodne oraz przesunięcia wydatków w kwocie 123 tys. zł w ramach budżetu wojewody pomorskiego poprzez przeniesienie wydatków pomiędzy działami, rozdziałami i paragrafami klasyfikacji budżetowej. Wysoki Sejmie! Komisja Finansów Publicznych po rozpatrzeniu projektu ustawy budżetowej na 2014 r. wraz ze stanowiskami przekazanymi przez właściwe komisje i po otrzymaniu opinii o zgodności projektu ustawy z prawem Unii Europejskiej wnosi o uchwalenie załączonego projektu ustawy. Dziękuję bardzo.