Mówca: Eugeniusz Tomasz Grzeszczak
Data: 2014-04-02 (Sejm RP, kadencja 7)

Proszę bardzo. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia Igor Radziewicz-Winnicki: ...przedstawię w nieco lapidarnej formie. Skupię się na informacjach dotyczących głównych problemów alkoholowych w Polsce, działań podejmowanych na terenie kraju mających na celu ograniczenie spożycia alkoholu oraz szkód zdrowotnych i społecznych związanych z konsumpcją alkoholu oraz przedstawię pokrótce zalecenia dotyczące dalszych działań. Rok 2010 w Polsce w dziedzinie polityki antyalkoholowej można uznać za ważny ze względu na zatrzymanie negatywnego trendu - chodzi o zjawisko wzrostu spożycia alkoholu w przeliczeniu na mieszkańca. Tę zmianę trendu można wiązać z decyzją o regulacji podatku akcyzowego i konsekwentnie podejmowanymi działaniami określonymi w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz działaniami wynikającymi z ˝Narodowego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych˝. Ograniczenie dostępności - fizyczne, a przede wszystkim ekonomiczne - jest najskuteczniejszą uznaną przez gremia światowe metodą przeciwdziałania negatywnym skutkom zdrowotnym spożycia alkoholu. Po podniesieniu akcyzy na alkohol w roku 2009 nastąpiło wskutek tego działania wyhamowanie tych negatywnych tendencji związanych ze wzrostem konsumpcji alkoholu, w tym przede wszystkim spadek spożycia 100-procentowego alkoholu w przeliczeniu na 1 mieszkańca z poziomu 9,06 l per capita w roku 2009 do 9,02 l w roku 2010. Spadek spożycia alkoholu przyczynił się tym samym bezpośrednio do zmniejszenia o prawie 7% liczby zgonów wynikających z powodu chorób wątroby oraz do 5-procentowego zmniejszenia liczby zgonów wynikających z zatrucia alkoholem etylowym, przy czym spadek ten dotyczył w większym stopniu zgonów kobiet. Warto zauważyć, że w późniejszych latach zaobserwowaliśmy kolejny nieznaczny trend wzrostowy tych wskaźników. W roku 2010 w porównaniu do roku 2009 nastąpił prawie 18-procentowy spadek liczby wypadków drogowych spowodowanych przez nietrzeźwych kierujących. Nietrzeźwi uczestnicy ruchu drogowego spowodowali w roku 2009 aż 4139 wypadków, a w roku 2010 - 3486 wypadków, co stanowiło niespełna 9% ogółu wypadków drogowych. Zginęły w nich 352 osoby, czyli 9% wszystkich ofiar wypadków drogowych, a rannych zostało 4397 osób, czyli też blisko 9% wszystkich poszkodowanych w wypadkach drogowych. Najliczniejszą grupę nietrzeźwych sprawców wypadków stanowili kierujący pojazdami, to jest zjawisko stałe w Polsce, a w grupie nietrzeźwych kierujących największe zagrożenie dla bezpieczeństwa stanowili kierujący samochodami osobowymi, którzy spowodowali 1890 wypadków drogowych. W wypadkach zawinionych przez nietrzeźwych kierujących samochodami osobowymi zginęły 203 osoby, rannych zostało 2785 osób. Porównując dane uzyskane z gmin w latach 2003-2010, zaobserwowano powolny, ale systematyczny wzrost liczby gmin, w których podejmowano działania na rzecz przeciwdziałania nietrzeźwości kierowców. Komenda Główna Policji razem z Państwową Agencją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz jednostkami samorządu terytorialnego prowadziła szereg działań profilaktycznych i edukacyjnych. Pomimo że zaobserwowano pozytywną zmianę w poziomie spożycia alkoholu, dostępność ekonomiczna poszczególnych rodzajów alkoholu była w omawianym okresie wciąż duża. W roku 2010 w odniesieniu do wszystkich rodzajów napojów alkoholowych nastąpił procentowy wzrost dostępności ekonomicznej w porównaniu do roku poprzedniego: wódki - o 3,1%, wina - o 2,6%, piwa - o 5%, co wynikało głównie ze wzrostu płac w minionym roku. Ponadto warto zwrócić uwagę na koncentrację spożycia alkoholu, mianowicie blisko 31% Polaków i 6% Polek w roku 2010 nadużywało alkoholu, czyli piło alkohol w sposób powodujący szkody zdrowotne i społeczne. Przy próbie ekstrapolacji tych wyników na populację ludności Polski w wieku 18-65 lat uzyskujemy w ten sposób liczbę ponad 3600 tys. osób, które spełniałyby kryteria szkodliwego spożycia alkoholu, przy czym 850 tys. osób to osoby, które spełniałyby kryteria diagnostyczne uzależnienia od alkoholu. 40% Polaków pijących alkohol przyznało się do upicia się w ciągu ostatniego roku, przy czym co 20. konsument alkoholu upił się przynajmniej raz w ciągu tygodnia. Picie tym samym było jedną z głównych przyczyn szkód zdrowotnych, co jest pewnym trendem stałym w Europie. Kluczowym wyzwaniem działań profilaktycznych pozostaje włączanie osób dorosłych w profilaktykę adresowaną do dzieci i młodzieży. Istotną rolę pełnią w tym zakresie szkoły i budowanie dobrego modelu współpracy pomiędzy nauczycielami a rodzicami. Do istotnych działań należy również promocja programów kładących nacisk na rolę rodziny w procesie wychowawczym. W roku 2010 samorządy gminne w ramach działalności informacyjnej i edukacyjnej skierowanej do dzieci i młodzieży realizowały na terenie szkół programy profilaktyczne, w których uczestniczyło 2200 tys. dzieci, czyli ponad 450 tys. więcej niż w roku 2009. Nastąpił wzrost zasięgu programów profilaktycznych realizowanych w szkołach, zwiększyła się o ponad 117 tys. liczba nauczycieli bezpośrednio zaangażowanych w realizację działań profilaktycznych. Zgodnie z założeniami skutecznej profilaktyki w roku 2010 w realizacji programów profilaktycznych uczestniczyło ponad 321 tys. rodziców. Łączna wysokość środków finansowych przeznaczonych z budżetów gmin w ramach gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w roku 2010 na realizację szkolnych programów profilaktycznych wzrosła w porównaniu do roku poprzedniego i wyniosła 33 300 tys. zł. Istotne wyzwanie polityki państwa wobec problemów alkoholowych stanowiły prowadzone działania szkoleniowe adresowane do pracowników ochrony zdrowia. Procedura wczesnego rozpoznawania i krótkiej interwencji w podstawowej opiece zdrowotnej przyniosła efekt w stosunku do 1 na 8 pacjentów, wobec których wdrożono taką procedurę. Okazuje się, że jest to jedna z najtańszych interwencji medycznych prowadzących do skutecznej zmiany zachowań i w efekcie do poprawy stanu zdrowia, mimo to rzadko staje się ona przedmiotem rutynowego postępowania klinicznego stosowanego przez personel podstawowej opieki zdrowotnej. Kolejnym istotnym elementem polityki antyalkoholowej państwa jest prowadzenie profilaktyki populacji osób dorosłych poprzez systematyczne zwiększanie świadomości konieczności zachowywania abstynencji w czasie ciąży. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na podstawie przeprowadzonych w Polsce badań wskazuje, iż 28% kobiet ciężarnych było ostrzeganych przez lekarzy o szkodliwości picia alkoholu w czasie ciąży. W porównaniu z rokiem 2005 zmalała liczba przypadków, kiedy lekarze rekomendowali swoim pacjentkom picie alkoholu w trakcie ciąży, z 2,4% do 1,4%, co dalej stanowi niepokojąco wysoki odsetek. Dlatego też konieczne jest dalsze promowanie działań edukacyjnych ukierunkowanych na ograniczenie zjawiska picia alkoholu przez kobiety w ciąży, z jednej strony adresowanych do środowiska medycznego, z drugiej strony - do populacji ogólnej. W Polsce płodowy zespół alkoholowy jest rozpoznawany stosunkowo rzadko z uwagi na niewielką świadomość środowiska lekarskiego, ale też z uwagi na często niewystarczającą paletę objawów diagnostycznych pozwalających na jednoznaczne rozpoznanie cech tego zespołu. Podsumowując, rok 2010 w polityce rozwiązywania problemów alkoholowych należy uznać za ważny ze względu na zatrzymanie negatywnego zjawiska wzrostu konsumpcji alkoholu w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Niemniej jednak w następnych latach po 2010 r. nie nastąpił oczekiwany spadek konsumpcji alkoholu. Istotnym zaleceniem dla wszystkich zaangażowanych w politykę alkoholową instytucji i podmiotów, gdyż zdrowie publiczne nie powinno być i nie jest obszarem zainteresowania jedynie ministra zdrowia, jest prowadzenie bieżącego monitoringu podejmowanych działań. Zgodnie z przedstawionym w obszernym dokumencie Wysokiej Izby sprawozdaniem, kluczowa dla monitorowania poziomu spożycia alkoholu jest odpowiednia polityka w zakresie zmniejszania fizycznej dostępności alkoholu i ekonomicznej dostępności alkoholu, w tym odpowiednia, przemyślania polityka akcyzowa, która stanowi podstawę skuteczności tego systemu zabezpieczenia populacji przed szkodliwym następstwem konsumpcji, szkodliwej konsumpcji alkoholu wszędzie na świecie. Dziękuję uprzejmie, panie marszałku.