Mówca: Kazimierz Michał Ujazdowski
Data: 2013-10-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W przeciwieństwie do mojej przedmówczyni mam inną merytoryczną ocenę polityki kulturalnej rządu i polityki pana ministra, ale chcę powiedzieć wyraźnie, zanim wypowiem krytyczne słowa, że zawsze publicznie wypowiadam pochwałę w odniesieniu do stylu politycznego pana ministra, dlatego że jest jednym z niewielu polityków obozu rządzącego, który uprawia politykę w takim dawnym stylu, w którym szacunek dla oponenta i dla godności innych jest w pełni respektowany. Tak że proszę mieć przekonanie, że zawsze pan z mojej strony będzie za to chwalony i jest za to chwalony. Natomiast co do polityki realnej sam pan minister ułożył tę debatę nie tylko wokół ˝Paktu dla kultury˝, ale także właściwie swojej i rządu Platformy Obywatelskiej polityki prowadzonej od sześciu lat. I to była dobra struktura wypowiedzi, bo w istocie to jest przecież okazja do debaty nad polityką kulturalną w całości, a nie tylko nad zrealizowaniem samego ˝Paktu dla kultury˝, który wedle mojej pamięci był inicjatywą społeczną mającą na celu mobilizowanie polityki rządu czy zagwarantowanie pewnych postulatów. Prawdę powiedziawszy, pamiętam przede wszystkim trzy postulaty. Pierwszy z nich dotyczy owego 1% i tak naprawdę chyba wszyscy wiemy, że nie jest owym kryterium realnego sprawdzianu. Dlaczego? Dlatego że, po pierwsze, wydatki publiczne na kulturę to nie tylko wydatki ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Po drugie, jeśli wydatki makro budżetu państwa zmniejszają się, a w tym roku zmniejszyły się w stosunku do roku ubiegłego, to udział procentowy wydatków na kulturę wzrasta i ten tegoroczny wzrost jest tym spowodowany. Może więc należałoby kiedyś w przyszłości znaleźć bardziej realne kryterium stosunku wydatków na kulturę, wydatków publicznych do PKB i w tym byłaby ta zmienna w postaci wydatków samego ministra. O to w żadnym wypadku nie mogę mieć pretensji do pana ministra, tym bardziej że, powtarzam, w tym wypadku jest zawsze trochę czarów księgowych. Drugi postulat, który zapamiętałem, a który może nie mieścił się w samym tekście czy nie był mocno wyeksponowany w samym tekście ˝Paktu dla kultury˝, to była obietnica poważnego potraktowania społecznego projektu ustawy o ustroju mediów publicznych, który był podnoszony przez stronę społeczną ˝Paktu dla kultury˝. Jak wiemy, w tym zakresie efekt jest zerowy. Ani rząd, ani ugrupowania będące podstawą koalicji rządowej w parlamencie nie potraktowały poważnie projektu społecznego dotyczącego ustroju mediów publicznych, a żadnego innego projektu dotyczącego mediów publicznych w parlamencie nie ma. Na poważnie traktuję głos pani przewodniczącej Katarasińskiej, który właściwie oznacza postulat gruntownej zmiany ustroju mediów publicznych i przyjęcia formuły telewizji publicznej i radia publicznego jako instytucji użyteczności publicznej, bo to w języku konkretnych decyzji oznacza postulat pani przewodniczącej Katarasińskiej. Tylko to w ogóle jest całkowita rewizja dotychczasowej polityki rządu, która zaczęła się od namawiania do niepłacenia abonentu na istniejącą telewizję. Także to jest w gruncie rzeczy, prawdę powiedziawszy, bardziej krytyczne wobec rządu niż to, co powiedziałem do tej pory. (Poseł Iwona Śledzińska-Katarasińska: Ale ja nic nie...) Wreszcie postulat trzeci, tj. uspołecznienie zarządzania czy wydatkowania części środków danych na kulturę, czyli udział Obywateli Kultury w wydatkowaniu tych środków. Nie wiem, czy i w jakim zakresie ten postulat został spełniony. Mam wrażenie, że sposób wydatkowania środków publicznych przez ministerstwo nie uległ gruntownej zmianie. To tyle o ˝Pakcie dla kultury˝. Natomiast ciekawsza jest realna polityka. W tym miejscu wychodzę naprzeciw nie tyle argumentacji pana ministra, ile tej strukturze, w sprawie której pan minister złożył swoje sprawozdanie. Kompetencje kulturowe. Z czym mamy do czynienia? Wystarczy sięgnąć do rocznika statystycznego. Liczba bibliotek, szczególnie na prowincji, maleje. Kryzys czytelnictwa jest bardziej zaawansowany niż parę lat temu. Postulat środowisk bibliotekarskich, by wpływy z VAT na książki przeznaczyć na zakup nowości bibliotecznych, czyli żeby pozycja dotycząca zakupu nowości bibliotecznych była silniejsza i zasobniejsza, nie jest zrealizowany. Wreszcie powiedzmy bardzo precyzyjnie, że jeśli młody człowiek ma mieć większy dostęp do muzeów publicznych, to trzeba przyjąć takie rozwiązanie, jakie przyjęła Francja za prezydentury Sarkozy’ego, tzn. że wszystkie wystawy stałe w muzeach publicznych, państwowych są po prostu darmowe dla młodzieży. Nie, że się do tego zachęca, tylko że są darmowe. Polski student ogląda Luwr za darmo, a Wawelu ani licznych muzeów narodowych nie, więc to trzeba zmienić, jeśli chcielibyśmy poważnej odmiany. Dziedzictwo kulturowe. Żaden z projektów muzealnictwa historycznego nie zostanie zrealizowany w tej kadencji, już nie tylko ten projekt, który cieszy się pewną niechęcią czy rezerwą ze strony pana ministra. Mówię o Muzeum Historii Polski. Mimo rozstrzygnięcia w międzynarodowym konkursie architektonicznym ta inicjatywa jest zablokowana. Ale nawet te projekty, które uznajecie za najważniejsze dla siebie, nie zostaną zrealizowane w tej kadencji. Ustawa o ustroju służb konserwatorskich, która była jedynym środkiem zapobieżenia realnej degradacji tej służby, bo to jest najbardziej zdegradowana i najgorzej traktowana część administracji publicznej w Polsce, została przez was zablokowana zimą 2008 r. To był projekt nieżyjącego, śp. ministra Tomasza Merty. W to miejsce nie ma żadnego realnego działania. Wreszcie trudno nie wspomnieć o dziesięciokrotnej redukcji wydatków na program ˝Patriotyzm jutra˝, który cieszył się poparciem i uznaniem daleko wykraczającym poza poparcie Prawa i Sprawiedliwości. To, że wydano osiem razy więcej środków publicznych na koncert Madonny niż na uczczenie powstania styczniowego, jest czymś bardzo zasmucającym i bardzo charakterystycznym. Były też zapowiedzi, które pamiętam, unowocześnienia dyplomacji kulturalnej i nowelizacji ustawy o Instytucie Adama Mickiewicza, złożone zaraz po objęciu urzędu, 6 lat temu. Nie było śladu prac legislacyjnych w tych kwestiach. Wreszcie odwołam się do takiej bardzo prostej rzeczy. Każdy, kto by chciał zbadać stopień aktywności polityki kulturalnej, zajrzałby na strony internetowe rządu i Sejmu. Ja to zrobiłem. Nie ma w parlamencie ani jednego projektu ustawy złożonego z inicjatywy ministra kultury, w fazie prac rządowych są 2 projekty, w gruncie rzeczy techniczne - jeden dotyczy prawa autorskiego, drugi narodowego zasobu archiwalnego od 2012 r. No, trudno nie postawić, choć ja nie jestem zwolennikiem nadprodukcji legislacyjnej, pytania o to, co się dzieje, skoro istotna część społecznych postulatów dotyczy aktywności legislacyjnej. Tak, to znaczy, że nie ma przedmiotu prac ustawodawczych w Komisji Kultury i Środków Przekazu, a dorobek prac ustawodawczych w rządzie jest bardzo nikły i w ogóle nie dotyczy istoty rzeczy, tych wielkich problemów, o których rozmawiamy. Kończąc - pozostało 13 sekund - chwalę pana ministra za styl, a chciałbym jeszcze pochwalić za meritum, i na taką możliwość czekam. Dziękuję bardzo. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Wanda Nowicka)