Mówca: Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Elżbieta Rafalska
Data: 2019-04-03 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Premierze! Społeczeństwo polskie staje obecnie przed wyzwaniami wynikającymi ze zmian w strukturze demograficznej ludności. Dwa główne zjawiska wynikające z przemian demograficznych to z jednej strony niska dzietność, a z drugiej strony wzrastająca ilość osób starszych. W związku z powyższym polityka społeczna wobec osób starszych stanowi dla całej Rady Ministrów, rządu Zjednoczonej Prawicy i premiera Mateusza Morawieckiego jeden z priorytetów realizowanej polityki publicznej. Celem polityki społecznej wobec osób starszych jest podnoszenie jakości życia seniorów poprzez umożliwienie im pozostawania jak najdłużej samodzielnymi, aktywnymi i zapewnienie im bezpieczeństwa. To bezpieczeństwo oznacza poczucie wolności od ubóstwa, a także wolność od niepokoju o własne bezpieczeństwo zdrowotne, psychiczne i fizyczne we wszystkich wymiarach życia społecznego osób starszych. Nasza polityka wobec osób starszych jest realizacją działań, które mają zagwarantować osobom starszym bezpieczeństwo socjalne, a więc wolność od braku środków lub warunków do zaspokojenia podstawowych potrzeb, jakie pojawią się w przebiegu życia czy po zakończeniu pracy zawodowej. Osoby starsze wnoszą olbrzymi wkład w rozwój każdej rodziny poprzez kultywowanie i rozwój więzi międzypokoleniowej. To właśnie one realizują ciągłość pokoleń i wspólnie przedstawiają wzajemną zależność. Doświadczenie życiowe osób starszych stanowi bowiem bezcenny skarb, a swoją radą, wiedzą i mądrością mogą zawsze służyć młodszym pokoleniom. Rząd Prawa i Sprawiedliwości docenia to i proponuje korzystne rozwiązania dla osób starszych, które mają za sobą aktywność zawodową. Wysoka Izbo! 23 lutego na konwencji Prawa i Sprawiedliwości została zapowiedziana dodatkowa pomoc dla emerytów i rencistów w postaci trzynastej emerytury dla każdego seniora. Zapowiedź premiera Jarosława Kaczyńskiego jest realizowana przez premiera Morawieckiego, a nasza mapa drogowa jest krok po kroku, dobrze realizowana. Chcemy ją realizować przez wypłatę jednorazowego świadczenia pieniężnego dla wszystkich świadczeniobiorców. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy o jednorazowym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów w 2019 r. Celem tego jednorazowego świadczenia obok pomocy dla emerytów i rencistów ma być w szczególności zmniejszenie różnic dochodowych w społeczeństwie, w tym w odniesieniu do dochodów osób starszych przebywających na emeryturach, na rentach czy pobierających inne świadczenia, np. świadczenia czy zasiłki przedemerytalne czy renty socjalne. Proponujemy wypłatę jednorazowego świadczenia pieniężnego w kwocie najniższej emerytury, która od 1 marca tego roku wynosi 1100 zł brutto, netto jest to kwota 888,25 zł. ˝Emerytura+˝ odpowiada na oczekiwania Polaków, odpowiada na potrzeby emerytów i rencistów. Potwierdzają to badania CBOS-u, który w marcu pytał Polaków o ocenę naszej ˝piątki˝, ˝piątki˝ Prawa i Sprawiedliwości. Te wszystkie propozycje spotykają się ze sporym odzewem, z przychylnymi reakcjami społecznymi, ale trzynastą emeryturę, Wysoka Izbo, popiera 84% ogółu badanych, a więc nie tylko ci, którzy czekają na to świadczenie, ale ci wszyscy, którzy wiedzą, że emeryci i renciści absolutnie na to zasłużyli. To najwyższy, najlepszy wynik spośród wszystkich dotyczących propozycji ˝piątki˝ Prawa i Sprawiedliwości. ˝Emerytura+˝ wpisuje się w naszą długofalową politykę wsparcia osób starszych, emerytów i rencistów, o czym mówiłam na wstępie. Przykładamy do tego dużą wagę. Mówił o tym w swoim wystąpieniu premier Mateusz Morawiecki, podkreślając, że przywróciliśmy obowiązujący wcześniej wiek emerytalny. Znaczna część uczestników, obecnych na tej sali wydłużyła wiek emerytalny wbrew temu, co sądzili o tej decyzji Polacy, wbrew protestom społecznym. W 2016 r. obok ustawowej waloryzacji wypłaciliśmy jednorazowe dodatki dla emerytów, którzy mają niższe świadczenia. Były to zróżnicowane dodatki: najwyższy dodatek wynosił 400 zł i przysługiwał tym, którzy mają najniższe świadczenie. W 2017 r. nasz rząd podniósł najniższą emeryturę z kwoty 882,56 zł najpierw do 1000 zł, był to wzrost 13-procentowy, a dzisiaj mamy to świadczenie na poziomie 1100 zł. Ubiegłoroczna waloryzacja była najwyższa od 5 lat, natomiast w 2019 r. waloryzacja - mówił o tym premier - jest waloryzacją kwotowo-procentową i nie ma takich osób, które mają wymagany staż pracy, a otrzymałyby waloryzację niższą niż 70 zł. A pamiętamy, że bywało tak, że wynosiła ona 5 zł, 6 zł czy niewiele więcej. W sumie najniższe świadczenia dla emerytów i rencistów w latach 2016-2019 wzrosły o 1/4. W 2015 r. na waloryzację przeznaczono 3,5 mld zł; w 2018 r. było to 5960 mln zł; w 2019 r. koszt marcowej waloryzacji przewidziany był na kwotę 7900 mln zł. W maju proponujemy wypłatę jednorazowego świadczenia - mówiłam o tym - 1100 zł brutto. Świadczenie otrzymają wszyscy emeryci i renciści. Jeśli chodzi o świadczenia wypłacane przez ZUS, to rozwiązanie będzie miało zastosowanie w przypadku 5740 tys. emerytur, 1230 tys. rent rodzinnych, 753 tys. rencistów, którzy pobierają świadczenia z tytułu niezdolności do pracy. Otrzymają to świadczenie ci, którzy mają nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, którzy pobierają emerytury pomostowe, którzy mają również wypłacane świadczenia z budżetu państwa zlecane do wypłaty przez KRUS i ZUS. W przypadku KRUS-u będzie to miało zastosowanie do emerytur systemu KRUS-owskiego, jest to 901 tys., renty z tytułu niezdolności do pracy - 197 tys., 43 tys. rent rodzinnych, mówię tu o samym systemie KRUS-u. Otrzymają to świadczenie również ci, którzy pobierają emerytury, renty mundurowe, 101 tys. osób pobierających zasiłki i świadczenia przedemerytalne, 282 tys. rencistów socjalnych oraz 65 tys. - te osoby, które pobierają emeryturę Mama+, rodzicielskie świadczenie uzupełniające. W sumie z programu ˝Emerytura+˝ skorzysta 9800 tys. osób, a na realizację tego programu przeznaczymy 10 800 mln zł. Jednorazowe świadczenie pieniężne wypłacone zostanie w kwocie pomniejszonej o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne. A więc typowa kwota świadczenia wyniesie 880,25 zł. Emeryturę+ otrzymają wszyscy emeryci i renciści - jest to bardzo ważne - niezależnie od wysokości pobieranego świadczenia i wcale nie mam tu na myśli emerytów i rencistów, którzy otrzymują wyższe świadczenia, a raczej tych, którzy pobierają również niższe świadczenia z tego powodu, że nie spełnili np. kryterium wymaganego stażu pracy. Więc to świadczenie zostanie wypłacone bez określania kryterium dochodowego. W razie zbiegu prawa do więcej niż jednego świadczenia osobie uprawnionej będzie przysługiwało tylko jedno jednorazowe świadczenie pieniężne. Jedno jednorazowe świadczenie pieniężne będzie przysługiwać również do renty rodzinnej, do której jest uprawniona więcej niż jedna osoba. W naszej regulacji ustawowej proponujemy, żeby jednorazowe świadczenie pieniężne zostało wypłacone z urzędu bez konieczności składania wniosków, wraz ze świadczeniem, w terminie wypłaty przypadającym w maju: na 1, 5, 6, 10, 15, 20 i 25 maja. (Oklaski) To są terminy wypłat. Wtedy do comiesięcznej emerytury i renty będzie to dodatkowe świadczenie. Wyjątek co do tych terminów płatności odnosi się do wypłaty w czerwcu, bo w czerwcu są wypłacane zasiłki i świadczenia przedemerytalne, i jeżeli są też wypłacane kwartalnie jakieś świadczenia z KRUS-u, to wtedy na początku lipca, ale oczywiście w tych terminach, w których zwykle emeryci i renciści je otrzymywali, a już wcześniej była mowa o tym, że w związku z tym, że 1 maja jest święto, jest wolny dzień, więc znaczna część otrzyma to świadczenie w ostatnich dniach kwietnia. Decyzje w sprawie jednorazowego świadczenia będą wydawać i świadczenie będą wypłacać właściwe organy emerytalno-rentowe i w razie zbiegu prawa do świadczeń, które są wypłacane przez dwa organy, decyzję wydaje i jednorazowe świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Proszę państwa, ˝Emerytura+˝ to realne wsparcie. To nie jest tak, jak mówił pan premier, że to ochłapy. Dużo odwagi musiałby mieć ktoś, kto powiedziałby to, poszedł i spotkał się z polskimi emerytami. A już mówienie, że to jest upokorzenie, to jest to, proszę państwa, jakiś kosmos. (Oklaski) Upokorzeniem jest to, co wy robiliście przez te wszystkie lata, podnosząc wiek emerytalny, nie waloryzując, nie podnosząc tych świadczeń. Jak można powiedzieć ludziom, którzy czekają na te świadczenia - a część z nich już wydała te pieniądze - że to danie pieniędzy, które poprawi ich poziom życia, jakość życia, może na krótko, ale jednak, może być upokorzeniem. To raczej bieda może być upokorzeniem. (Oklaski) Nie wiecie, panowie, o czym mówicie. Proszę Państwa! Mamy różne dane dotyczące zagrożeń ubóstwem, tego, jak wygląda to zagrożenie ubóstwem w odniesieniu do osób starszych. Analizując te dane GUS-u, czy inne, Eurostatu, musimy pamiętać, że osoby starsze tworzą zazwyczaj małe, jedno- lub dwuosobowe gospodarstwa, a to oznacza, że one ponoszą relatywnie większe koszty np. na żywność, utrzymanie mieszkania w porównaniu z gospodarstwami domowymi osób pracujących. Ich stałe koszty utrzymania są więc wyższe niż średnie. Dodatkowo z wiekiem pogarsza się stan zdrowia, a tym samym rosną wydatki w tym zakresie. Emeryci i renciści przeznaczają na ten cel średnio 8-9% wszystkich wydatków w skali miesiąca, podczas gdy Polacy ogółem wydają na ten cel tylko 5,5%. I to są wydatki niejednorazowe, to są wydatki comiesięczne, a czasami, można powiedzieć, z miesiąca na miesiąc rosnące. Wszystkie te pieniądze, o których mówimy, trafią do seniorów. (Dzwonek) ˝Emerytura+˝ jest wolna od potrąceń i egzekucji. Kwota tego jednorazowego świadczenia pieniężnego nie będzie miała wpływu na uprawnienia osób ubiegających się o świadczenia, dodatki, zasiłki, pomoc lub wsparcie, np. ulgę rehabilitacyjną. ˝Emerytura+˝ także nie będzie miała wpływu na uprawnienia do renty socjalnej. To oznacza, proszę państwa, że to jednorazowe świadczenie nie spowoduje, że stracimy prawo do świadczeń, z których do tej pory korzystaliśmy. Nie, tak się nie stanie. Zadbaliśmy o to. ˝Emerytura+˝ nie będzie też podstawą do ustalenia odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej. Tam osoby ponoszą odpłatność w wysokości 70%. Takie jest potrącenie. Tym razem to świadczenie to jest kwota, którą będą dysponowali, nie odprowadzając od niej środków z tytułu odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej. (Oklaski) Już dzisiaj mieszkańcy DPS-ów wyrażają z tego powodu naprawdę duże zadowolenie. Proponujemy, aby ustawa weszła w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Wynika to z konieczności przygotowania się do technicznej wypłaty świadczenia już w połowie kwietnia. Z uwagi na to, że 1 maja jest dniem wolnym, jak już mówiłam, świadczenia te będą wtedy wypłacone. W związku z powyższym, Wysoka Izbo, proszę o przyjęcie przedmiotowego projektu ustawy o jednorazowym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów w 2019 r. To ważna ustawa dla osób starszych przebywających na emeryturach i rentach, ustawa, która ułatwi im życie, udzieli wsparcia, ustawa, która pokazuje, że rząd Prawa i Sprawiedliwości pamięta o Polakach na emeryturach i rentach i dba o nich. Po latach pracy dla Polski zasłużyli sobie, zapracowali sobie na to wsparcie. (Oklaski) Dziękuję bardzo. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Beata Mazurek)