Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2014-09-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w 60. rocznicę śmierci prof. Eugeniusza Romera Szanowna Pani Marszałek! Szanowne Panie Posłanki i Szanowni Panowie Posłowie! Spośród wybitnych uczonych związanych z Sądecczyzną nie sposób nie wymienić Eugeniusza Romera, którego 60. rocznicę śmierci wspominamy w roku bieżącym. Ten znany w całym świecie kartograf urodził się 3 lutego 1871 r. we Lwowie, ale już dzieciństwo spędzał w Jaśle i w Nowym Sączu. W 1889 r. ukończył gimnazjum klasyczne w Nowym Sączu. Studia uniwersyteckie w zakresie historii, geologii, geografii, meteorologii odbył na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, w Halle i we Lwowie, gdzie obronił doktorat. Następnie zdał bardzo trudny egzamin nauczycielski i zdobył uprawnienia profesora gimnazjalnego. Następnie związał się z uczelniami w Wiedniu i Berlinie. Po powrocie do Lwowa podjął pracę jako nauczyciel gimnazjalny, ale już rok później, w 1897 r. został zatrudniony w nowo powstałej Akademii Handlowej. Habilitował się w roku 1899 we Lwowie. Podczas wczesnych lat swojej pracy odbył prof. Romer szereg podroży badawczych m.in. w Alpach, Pirenejach, Górach Skalistych Kanady i Alaski. Główną dziedziną zainteresowań prof. Romera była kartografia, a jej podstawy naukowe i techniczne zdobył on przede wszystkim w sławnym wówczas instytucie naukowym w Wiedniu. Owocem wiedeńskich prac był ˝Mały Atlas Geograficzny˝. Była to wielka rewelacja w kartografii - pierwsza hipsometryczna synteza kuli ziemskiej, która otworzyła profesorowi wszystkie naukowe drogi, a jego imię stało się szeroko znane. Późniejsze obserwacje geograficzne, morfologiczne, klimatologiczne dokonane podczas wielkiej podróży po górach Azji służyły za temat do licznych artykułów, odczytów i spotkań. Podczas dalszej działalności kartograficznej prof. Romer poszerzał swój światowy rozgłos licznymi publikacjami kartograficznymi. Ten dorobek to z górą 250 map i atlasów wydanych w latach 1921-1939 przez założony przez niego we Lwowie Instytut Kartograficzny. Bibliografia prac prof. Romera obejmuje ponad 400 pozycji. Podczas I wojny światowej prof. E. Romer przystąpił w Wiedniu do opracowania wielkiego atlasu geograficzno-statystycznego przedstawiającego obraz całej Polski pod każdym względem: fizjograficznym, narodowościowym, gospodarczym i kulturalnym. Chodziło bowiem o podstawowe zagadnienie zupełnie pomijane dotychczas przez świat, a tym bardziej zaborców: dokąd sięgają Polacy, gdzie są w większości, na jakim obszarze są rozsiani, gdzie są dużą, dominującą siłą kulturalną, gospodarczą, organizacyjną. Atlas miał ogromne znaczenie dla przyszłych pertraktacji pokojowych, wszak państwo polskie nie istniało od przeszło stu lat, a informacje o Polsce i Polakach dochodziły jedynie ze źródeł państw zaborczych, które konsekwentnie umniejszały wszelkie wartości narodu polskiego, a zwłaszcza etniczny zasięg i znaczenie Polaków w zaborach. Ta nadzwyczaj ważna działalność prof. Romera spowodowała, że uczestniczył on jako członek delegacji polskiej przy ustalaniu zachodniej granicy Polski w traktacie wersalskim i odegrał istotną rolę w uzgadnianiu szczegółów topograficznych przy ustalaniu granicy wschodniej na konferencji w Rydze, po zakończeniu wojny polsko-sowieckiej w 1920 r. Do wybuchu II wojny światowej utrzymywał żywe kontakty z Uniwersytetem Jana Kazimierza, prowadząc wykłady, a także uczestnicząc w komisjach przewodów doktorskich i habilitacyjnych. Po zajęciu Lwowa w 1941 r. przez Niemców ukrył się w klasztorze ojców zmartwychwstańców. Uniknął w ten sposób losu 24 profesorów lwowskich zamordowanych przez Niemców w lipcu 1941 r. Organizacja podziemna przeniosła go konspiracyjnie do Warszawy, gdzie oczekiwał na przerzut do Anglii, by tam służyć jako ekspert rządu emigracyjnego. Rozważano nawet jego kandydaturę na stanowisko prezydenta RP na emigracji. Lekarze nie wyrazili jednak zgody na tę ryzykowną podróż. Pozostał w Warszawie pod nazwiskiem Edmund Piotrowski, przeżył powstanie warszawskie i gehennę obozu pruszkowskiego. Po wojnie osiadł w Krakowie, gdzie objął katedrę geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Był współzałożycielem reaktywowanej w 1946 r. spółki akcyjnej Książnica Atlas we Wrocławiu, która wydała pod jego redakcją szereg atlasów Polski i świata. Zmarł 28 stycznia 1954 r. w Krakowie. Pochowany został na Cmentarzu Salwatorskim. Jego imieniem nazwano wiele ulic w całej Polsce, między innymi w Warszawie, Krakowie, Lublinie i Nowym Sączu.