Mówca: Jacek Sasin
Data: 2013-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo, panie marszałku. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość w sprawie rządowego projektu ustawy o cudzoziemcach, druk nr 1526. Warunki i zasady wjazdu i pobytu cudzoziemców na terytorium Polski są dotychczas regulowane ustawą z 13 czerwca 2003 r. i - tak jak wspominał pan minister w swoim wystąpieniu - ustawa ta przez 10 lat swojego obowiązywania była wielokrotnie nowelizowana, i zgodzić się trzeba ze stwierdzeniem, iż potrzebna jest nowa ustawa całościowo regulująca sprawę przekraczania granicy i pobytu cudzoziemców na terytorium Polski. Niezależnie od powyższego i od tego, że ta inicjatywa rządu jest inicjatywą ze wszech miar potrzebną, analiza treści przedłożonego projektu budzi jednak pewne uwagi i wątpliwości klubu Prawa i Sprawiedliwości. Wyrażona w uzasadnieniu intencja uproszczenia obowiązujących przepisów oraz odformalizowania niektórych procedur, tak aby ułatwić cudzoziemcom uzyskanie zgody na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, może bowiem w konsekwencji prowadzić do obniżenia skuteczności kontroli nad napływem cudzoziemców na terytorium Polski. I niektóre uwagi, nie będę ich oczywiście szczegółowo rozwijał, bo nie ma na to teraz czasu, które nasuwają się przy pierwszej lekturze tej ustawy. A więc przede wszystkim projekt zastępuje instytucję przymusowego wydalenia, mówił o tym pan minister, cudzoziemców przebywających nielegalnie na terytorium Polski zasadą ich dobrowolnego powrotu do krajów pochodzenia. To rzeczywiście jest wdrożenie postanowień dyrektywy Unii Europejskiej, ale w naszej ocenie projekt ustawy, po analizie jego treści, nie zawiera skutecznych mechanizmów egzekwowania takiego nakazu dobrowolnego opuszczenia terytorium Polski. Projekt nie uzasadnia również propozycji wydłużenia okresu, na jaki maksymalnie udzielane jest zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Polski, z dwóch do trzech lat. Trudno za takie uzasadnienie uznać argument usprawnienia i przyspieszenia prowadzonych postępowań administracyjnych, bo w takim razie można by było ten okres jeszcze wydłużać. Myślę, że tutaj potrzebne jest głębsze zastanowienie się nad tym, czy to wydłużenie jest potrzebne. Podobnie jest z propozycją odstąpienia od obowiązku zachowania przez cudzoziemca 45-dniowego terminu przed dniem upływu jego legalnego pobytu w Polsce na złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia pobytowego. Zachowanie w dalszym ciągu tego terminu umożliwiłoby organowi wydanie decyzji w tej sprawie przed upływem terminu legalnego pobytu, a tak jest jednak poważne ryzyko, że w przypadku wielu cudzoziemców będzie to skutkować wejściem w okres pobytu nielegalnego, jeżeli taki wniosek zostanie złożony chociażby ostatniego dnia przed upływem terminu legalnego pobytu na terytorium Polski. Nie wiadomo też, czemu służyć ma zamiana obligatoryjności na rzecz fakultatywności odmowy przez wojewodę kolejnego zezwolenia na pobyt cudzoziemca studiującego w Polsce w sytuacji, gdy ten przerwał studia lub nie zaliczył kolejnego roku studiów. Usprawnieniem procedury udzielania zezwolenia na pobyt czasowy oraz poprawieniem jakości ich funkcjonowania, a w konsekwencji skróceniem terminu oczekiwania przez cudzoziemców na wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy uzasadniono zawarte w projekcie skrócenie z 30 do 21 dni terminu przekazywania przez komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji lub szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego informacji, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium RP będzie stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zmiana powyższa może prowadzić w konsekwencji do powierzchowności sprawdzenia dokonywanego przez ww. instytucje i tym samym obniżyć wartość merytoryczną wydawanych opinii. Zastrzeżenie, które wygłosiłem przed chwilą, może wydawać się tym bardziej słuszne, iż rzeczywiście obserwujemy w ostatnim czasie wzmożone zainteresowanie cudzoziemców pobytem w Polsce i tym samym zwiększenie skali ich napływu. Jest tu pytanie o to, czy te służby będą w stanie w tak krótkim terminie 21 dni poradzić sobie z wydaniem opinii przy zwiększonej liczbie cudzoziemców. Zupełnie naszym zdaniem, zdaniem klubu Prawo i Sprawiedliwość, jest nieuzasadnione odstąpienie od wymogu sprawdzania w przypadku małoletnich cudzoziemców, którzy nie ukończyli 16. roku życia, bo przecież znane jest również zjawisko przestępczości nieletnich. Pytania budzić musi również propozycja liberalizacji przepisów stosowanych wobec cudzoziemców dopuszczających się przestępstwa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, projektodawca zrezygnował bowiem z przewidzianej w obecnych przepisach przesłanki wydalenia cudzoziemca, zgodnie z którą decyzja o wydaleniu była wydawana, jeśli cudzoziemiec zakończył odbywanie kary pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Podobne wątpliwości budzi również zbyt długi okres, na jaki może być ustanowione wykonanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Według projektu ten okres wykonania decyzji może być przedłużony aż do jednego roku, czyli de facto na tyle może być zalegalizowany pobyt cudzoziemca przebywającego nielegalnie na terytorium RP lub łamiącego zasady pobytu. Projekt wprowadza też zasadę traktowania osób tworzących związki partnerskie jak członków rodzin, wprowadza bowiem możliwość udzielania zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemcowi, który przebywa na terytorium Polski wspólnie z obywatelem polskim ze względu na istniejące stałe więzi, zależność finansową lub bycie członkiem gospodarstwa domowego lub z poważnych względów zdrowotnych. Pomijając ideologiczną stronę tego przepisu, należy zwrócić uwagę, że liberalizacja ta idzie w parze z zaostrzeniem wręcz badania w tym przypadku osób, które zawarły związek małżeński, z czym zresztą należy się zgodzić, biorąc pod uwagę występujący proceder zawierania fikcyjnych związków małżeńskich w celu uzyskania prawa legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak z jednej strony mamy do czynienia z restrykcyjnym prawem wobec małżeństw, a z drugiej strony liberalizację ułatwiającą w praktyce bezprawne pozyskiwanie zezwoleń na pobyt czasowy, a w konsekwencji również pobyt stały na terytorium Polski. Wreszcie ostatnia rzecz, o której chciałbym powiedzieć - kwestie dotyczące Straży Granicznej, zwiększenia kompetencji tej instytucji państwa polskiego. Należy zgodzić się z zapisami w projekcie, które dają Straży Granicznej znacznie większe kompetencje niż dotychczas, jeśli chodzi o prowadzenie polityki w stosunku do cudzoziemców, ale jednocześnie ustawa chyba zbyt słabo bierze pod uwagę zabezpieczenia organizacyjne i finansowe dla Straży Granicznej, niezbędne do tego, aby mogła ona skutecznie wypełniać swoje kompetencje. Rozumiem, że tak naprawdę są to kwestie przede wszystkim budżetowe, ale chociażby stwierdzenie z uzasadnienia, że zwiększenie zakresu zadań Straży Granicznej nie spowoduje praktycznie wzrostu kosztów funkcjonowania tej instytucji, myślę, nie jest do końca prawdziwe. Reasumując, projekt, chociaż jest niewątpliwie potrzebny, posiada liczne w naszym odczuciu wady, które jednak, mamy nadzieję, mogą być usunięte w trakcie prac w komisji. Klub Prawo i Sprawiedliwość będzie w tym celu zgłaszał własne poprawki do tego projektu. Mamy nadzieję na merytoryczną dyskusję w tej sprawie. To, jak ostatecznie będziemy w tym przypadku głosować, uzależniamy od przebiegu dyskusji na posiedzeniach komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)