Mówca: Józef Lassota
Data: 2012-09-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiejsze moje oświadczenie to trzecia część, dwie pierwsze przestawione zostały we wtorek i w środę, czyli przedwczoraj i wczoraj. Dotyczy ono pamiętnej lekcji 17 września 1939 r. Rozpocznę, jak poprzednie dwa oświadczenia, fragmentem ˝Ballady wrześniowej˝, którą w stanie wojennym śpiewał nam Jacek Kaczmarski. ˝Zwycięstw się szlak ich serią znaczy, sztandar wolności okrył chwałą, głowami polskich posiadaczy brukują Ukrainę całą. Pada Podole, w hołdach Wołyń, lud pieśnią wita ustrój nowy, płoną majątki i kościoły i Chrystus z kulą w tyle głowy˝. Mocniejszy opór Armii Czerwonej stawiło Polesie, Wołyń i Podole. Tam ulokowane były większe zgrupowania wojsk polskich, przygotowujące się do walki z Niemcami. Zanim jednak doszło do kontaktu z wojskami niemieckimi, stoczono szereg zwycięskich bitew z Armią Czerwoną usiłującą zniszczyć polskie siły. 60. Dywizja Piechoty ˝Kobryń˝ pułkownika Adama Eplera pokonała wojska sowieckie pod Jabłonią, dzień później również pod Milewem. Wzięto znaczną liczbę jeńców radzieckich, którzy na własną prośbę zostali wcieleni do jednostek polskich, gdyż odmówili powrotu do swoich. Brali oni udział w dalszych walkach aż do końca kampanii. Pod Włodzimierz na Wołyniu Armia Czerwona podeszła już 19 września. W mieście wojsko sowieckie otoczyło polskie siły w koszarach Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii. Polski dowódca wysłał parlamentariuszy z warunkami kapitulacji, które zapewniały zachowanie broni osobistej oraz swobodny przemarsz do Rumunii. Radziecki dowódca komdiw Bogomołow przystał na takie warunki, jednak gdy tylko żołnierze polscy opuścili koszary, oznajmił, iż ˝na skutek zmian zaszłych w sytuacji międzynarodowej oficerowie muszą złożyć broń i od tej chwili są uważani za jeńców wojennych˝. Nazwiska tych żołnierzy znalazły się później na listach katyńskich. Bez walki oddano Tarnopol, mimo iż miasto posiadało silny kilkutysięczny garnizon, który mógł bronić się nawet do tygodnia. Jedynie mała grupka oficerów i szeregowców ostrzelała z wieży kościoła wkraczające oddziały sowieckie. Zostali natychmiast schwytani i rozstrzelani na miejscu. Już 19 września Armia Czerwona podeszła pod Lwów, który w tym czasie opierał się od zachodu atakom wojsk niemieckich. Dowódca sowieckiej samodzielnej brygady pancernej pułkownik Iwanow wystosował do dowódcy obrony Lwowa generała Langera żądanie poddania się miasta. Nie czekając jednak na odpowiedź, Sowieci przypuścili atak 20 września celem wkroczenia do Lwowa. Zostali jednak odparci, tracąc jeden czołg. Mimo że nastroje wśród broniących miasto żołnierzy garnizonu oraz ludności cywilnej były dobre, zapasy żywności wystarczające na trzy miesiące, a amunicji było na mniej więcej dwa tygodnie obrony, generał Langer i jego sztab byli przeciwni kontynuowaniu walki ze względu na ˝brak możliwości poprawy ogólnego położenia kraju˝, które po 20 dniach wojny było niestety beznadziejne. Rankiem 22 września polska delegacja podpisała w Winnikach dokument, na mocy którego przekazano miasto Armii Czerwonej. Punkt 8 gwarantował oficerom wolność osobistą i nietykalność własności. Generał Langer po podpisaniu dokumentu miał powiedzieć: ˝Z Niemcami prowadzimy wojnę. Miasto biło się z nimi przez 10 dni. Oni, Germanie, wrogowie całej Słowiańszczyzny. Wy jesteście Słowianie...˝ Sowieci oczywiście jednak złamali postanowienia zapisane w punkcie 8 i wielu z oficerów broniących Lwowa zostało wymordowanych w Starobielsku. Panie Marszałku! Ostatnią część oświadczenia wygłoszę jutro, bo dzisiaj czas się już kończy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)