Mówca: Gabriela Masłowska
Data: 2013-01-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Do Sejmu wpłynęły 3 projekty ustaw regulujące działalność spółdzielni: druk nr 515 autorstwa PO, nr 980 - PSL oraz nr 1500 - Ruchu Palikota. Poselski projekt ustawy o spółdzielniach zawarty w druku nr 515 nie wprowadza fundamentalnych zmian w zakresie organizacji i funkcjonowania spółdzielni w odniesieniu do zawartych w przepisach obowiązującej ustawy Prawo spółdzielcze z 1982 r. Jego rozwiązania, odmienne w stosunku do tej ustawy, mają na celu przede wszystkim usprawnienie w praktyce funkcjonowania spółdzielni i rozwiązanie problemów powstających na gruncie interpretacji jej przepisów. Należy jednak zauważyć, że w projekcie brak jest propozycji rozwiązań istotnie wychodzących naprzeciw wielu praktycznym problemom funkcjonowania spółdzielczości, natomiast niektóre rozwiązania mające usprawnić praktykę działania spółdzielni wydają się niedopracowane i mogą grozić wywołaniem w funkcjonowaniu spółdzielni nowych komplikacji. Do takich rozwiązań zaliczyć można przewidziany w art. 18 ust. 3 projektu obowiązek publikowania wszystkich uchwał i protokołów obrad organów spółdzielni na jej stronie internetowej. Projekt ustawy nie rozwiązuje problemu obowiązku przestrzegania przez spółdzielnię tajemnicy chronionej ustawą np. w zakresie danych osobowych członków będących osobami fizycznymi czy też tajemnicy przedsiębiorstwa w relacji do obowiązku udostępniania innym członkom protokołów obrad organów spółdzielni i ich uchwał. Ustawa powtarza uprawnienie spółdzielni do odmowy udostępniania członkowi dokumentów umów zawartych przez spółdzielnię z osobami trzecimi, pomija zaś przesłanki odmowy udostępniania uchwał i protokołów obrad organów spółdzielni. Projekt pogłębia jeszcze istniejący problem, przewidując publikowanie tych dokumentów na stronie internetowej spółdzielni. Trudno jednak wyobrazić sobie sytuację, w której już nie tylko do wiadomości konkretnego członka, ale do wiadomości publicznej byłyby podawane dane obejmujące na przykład informacje o stanie rodzinnym i majątkowym członka będącego osobą fizyczną czy też o organizacji i funkcjonowaniu członka będącego przedsiębiorcą. Problem ten szczególnie jest doniosły w przypadku spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i zrzeszającej je kasy krajowej, albowiem kasy gromadzą informacje wrażliwe o swoich członkach, którym udzielają pożyczek i kredytów, dla których prowadzą rachunki i przyjmują lokaty, wobec których prowadzą działania mające na celu ściągnięcie należności niespłacanych w terminie, zaś kasa krajowa, jako organ kontroli nad kasami, a także podmiot sprawujący funkcję stabilizacji finansowej kas, gromadzi informacje o sytuacji finansowej zrzeszonych kas. Te zagadnienia są również przedmiotem obrad organów odpowiednio kas i kasy krajowej i podejmowanych przez te organy uchwał. Nie sposób wyobrazić sobie w ramach porządku prawnego publikacji tego rodzaju dokumentów na stronach internetowych kas i kasy krajowej czy też nawet udostępniania ich innym członkom takich spółdzielni. W tym zakresie więc rozwiązania projektu wymagają starannego dopracowania w celu osiągnięcia zgodności między przepisami ustawy o spółdzielniach a przepisami szeregu aktów prawnych przewidujących ochronę tajemnicy lub istnienie stosunku zaufania pomiędzy spółdzielnią i jej członkami (chodzi tu o ustawę o ochronie danych osobowych, o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, o usługach płatniczych). Należy wskazać, iż będący przedmiotem prac parlamentu projekt ustawy o zmianie ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 695) zawiera projekt rozwiązań w zakresie tajemnicy zawodowej kas i kasy krajowej i także z tymi rozwiązaniami powinny być skorelowane rozwiązania projektu w zakresie udostępniania dokumentów. Należy także zwrócić uwagę, iż w art. 122 pkt 4 projekt przewiduje odpowiedzialność karną członka organu spółdzielni za zaniechanie udostępnienia członkowi protokołów obrad i uchwał organów spółdzielni. Wprowadzenie odpowiedzialności karnej za niewykonanie obowiązku udostępnienia dokumentów spółdzielni pociąga za sobą konieczność niezwykle starannej i przemyślanej redakcji przepisów nakładających ten obowiązek i określających jego granice. W przeciwnym bowiem wypadku dojdzie do naruszenia podstawowych zasad prawa karnego, w szczególności zasady określoności zakazów karnych. Uzasadnione jest dążenie do tego, aby związki spółdzielcze były organizacjami zrzeszającymi jak najwięcej spółdzielni, aby nie były zawiązywane przez zaledwie kilka spółdzielni. Wydaje się jednak, że ustanowiona w art. 103 ust. 1 projektu liczba 40 spółdzielni jako minimalna liczba założycieli związku spółdzielczego jest wymogiem nadmiernym, należy bowiem wskazać, że liczba spółdzielni działających w niektórych branżach jest mniejsza niż 40; liczba wszystkich spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych działających w Polsce pozwalałaby im na założenie tylko jednego związku spółdzielczego. Istotne wątpliwości z punktu widzenia międzynarodowych zasad spółdzielczych, w szczególności zasady autonomii i niezależności spółdzielni, budzi proponowana konstrukcja Komisji Nadzoru Lustracyjnego. Czas mi nie pozwala na omówienie szczegółów tego problemu. W zakresie kwestii formalnych należy zwrócić uwagę, że projekt w art. 128 przewiduje przepisy nowelizujące przepisy ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych z 14 grudnia 1995 r., podczas gdy od dnia 27 października 2012 r. zastąpiła ją ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. Również przewidziany w art. 147 na 1 stycznia 2013 r. dzień jej wejścia w życie winien zostać zmieniony. Na pozytywną ocenę zasługują zaś przede wszystkim proponowane w art. 126 i 127 projektu zmiany w przepisach ustaw o podatku dochodowym od osób prawnych i od osób fizycznych, ustanawiające zwolnienie od opodatkowania dochodów spółdzielni z transakcji z członkami i przychody członków z tytułu udziału w nadwyżce bilansowej spółdzielni, a także pozwalające spółdzielni zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu wypłacane członkom odsetki od udziałów i wkładów. Wobec projektu, szanowni państwo, wpłynęły stanowiska i opinie, w tym stanowisko rządu, zawierające aż, uwaga, 45 uwag szczegółowych, oraz negatywne opinie wskazujące na potrzebę gruntownych zmian przepisów, które wniosły: Krajowy Związek Banków Spółdzielczych, Krajowa Rada Spółdzielcza, Krajowa Rada Sądownictwa, Związek Rewizyjny Spółdzielni Mieszkaniowych. Zdaniem samego rządu wiele przepisów wymaga dalszych prac legislacyjnych, w tym sprawy związane z członkostwem, zbywalnością udziałów, wygaśnięciem mandatów członków walnego zgromadzenia wybranych na określoną kadencję, zaskarżaniem do sądu uchwał walnego zgromadzenia itd. Zdaniem Krajowego Związku Banków Spółdzielczych projekt próbuje narzucić całkowicie nowe rozwiązania, które dotyczą ograniczenia możliwości swobodnego doboru członków swoich organizacji, zakazu pełnienia funkcji w radzie nadzorczej dłużej niż 2 kadencje, pozbawienia związków rewizyjnych możliwości przeprowadzenia lustracji spółdzielni. Projekt, zdaniem Krajowego Związku Banków Spółdzielczych, tworzy władcze, arbitralne i zbędne normy prawne, niewynikające z potrzeb społecznych. Przejęcie obowiązków rady nadzorczej przez walne zgromadzenie, jeśli liczba członków nie przekracza 100, znacznie utrudni prawidłowe funkcjonowanie spółdzielni zrzeszającej mniej niż 100 członków. Kompetencje rady nadzorczej i walnego zgromadzenia są inne, wobec tego te powinny ulec rozszerzeniu. Także propozycja, aby pod obrady i głosowanie na walnych zgromadzeniach kierować projekty uchwał zgłoszone właśnie na tych zgromadzeniach jest również nie do przyjęcia, ponieważ wiele uchwał dotyczy spraw majątkowych i innych istotnych kwestii i wymaga wiedzy i przemyślenia. Nie można ad hoc, w atmosferze, która nie zawsze sprzyja opracowaniu pod względem prawnym i formalnym tych uchwał, takich uchwał zgłaszać i poddawać pod głosowanie. Szanowni Państwo! Prawo spółdzielcze ma charakter konstytucji dla spółdzielczości. Takie jest oczekiwanie w Polsce, a nawet taka jest już tradycja. Jeśli chodzi o tendencje międzynarodowe, to jest to traktowane tak samo. Dotyczy to kilku milionów, 8 mln, członków zgromadzonych w 9 tys. spółdzielni w 15 branżach. Sądzę, że przepisy przekraczają możliwości pracy parlamentarzystów w Komisji Nadzwyczajnej i wymagania wynikające z rangi tych przepisów. Źle się stało, że do opracowania takiego projektu nie przystąpił rząd, który ma do tego zespół ludzi, prawników (Dzwonek), posiada instrumenty. Może to skutkować bardzo negatywnymi rozwiązaniami. Panie marszałku, po jednym zdaniu tylko pozwoliłabym sobie powiedzieć na temat tych 2 projektów. Jeżeli chodzi o projekt PSL, zawiera on pewne unormowania zawarte w raporcie o spółdzielniach, ale też budzi wiele wątpliwości, na przykład co do niekontrolowanego gromadzenia udziałów przez ograniczoną liczbę członków, co może doprowadzić do różnych patologii, jeśli nie wprowadzimy żadnych ograniczeń. Wiele przepisów zawartych w druku nr 980 - nie ma czasu na szczegółowe ich omówienie - powinno ulec zmianie. Natomiast druk nr 1005 - tu się zgadzam - autorstwa Ruchu Palikota, jest bliźniaczo podobny do druku autorstwa PSL, ale chodzi nie tylko o pewne względy ideologiczne, są także różnice merytoryczne. Proszę Państwa! Nie ma oczywiście dzisiaj możliwości przedłożenia szczegółowo zastrzeżeń do pozostałych projektów czy przedstawienia ich pozytywnych stron ze względu na ograniczenie czasowe. Zastanawiam się nad tym i może uda mi się to zrobić w ramach oświadczenia na koniec tego posiedzenia Sejmu. Chciałabym natomiast państwu przekazać, że naszym zdaniem skierowanie tych projektów do specjalnie powołanej komisji nie ułatwi sprawy. Pomijając to, że istnieją już komisje, które mogą tym się zająć, ta problematyka wymaga zaangażowania służby rządowej w tym zakresie.