Mówca: Izabela Katarzyna Mrzygłocka
Data: 2012-05-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Projekt zawarty jest w druku sejmowym nr 288, natomiast sprawozdanie komisji - w druku nr 333. Przypomnę, że nowelizacja wymienionych ustaw wynika z obowiązku dostosowania systemu prawa do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2010 r. Senacki projekt ustawy wprowadza zmiany do rozdziału Kodeksu karnego pt. ˝Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową˝ oraz do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego było stwierdzenie niezgodności przepisów art. 218 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny oraz art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Artykuły te, dopuszczając wobec tej samej osoby fizycznej, w dodatku za ten sam czyn, odpowiedzialność za przestępstwo oraz dodatkową opłatę, są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasadą demokratycznego państwa prawnego i zasadą sprawiedliwości społecznej. Co więcej, przepisy te naruszają zapisy Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz przepisy Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Niekonstytucyjność zarzucono również art. 98 ust. 1 pkt 1 i art. 98 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy systemowej. W świetle wymienionych artykułów Kodeksu karnego i ustawy systemowej płatnik, który nie opłacił składek pobieranych przez ZUS w należytej wysokości, podlega podwójnej karze, tj. w postaci dodatkowej opłaty w wysokości nie wyższej niż kwota nieopłaconych składek, a także karze za przestępstwo lub wykroczenie, pod warunkiem że jest on osobą fizyczną. W uzasadnieniu do projektu wnioskodawcy wskazują, że taki stan rzeczy stanowi naruszenie fundamentalnej zasady prawa karnego ne bis in idem - tj. ˝nie dwa razy w tej samej sprawie˝ - według której nie można orzekać dwa razy w tym samym przedmiocie postępowania przeciw temu samemu oskarżonemu. Proponowane przez wnioskodawców rozwiązanie polegające na wprowadzeniu normy kolizyjnej pozwoliłoby na weryfikację wymiaru kary. I tak w przypadku wymierzenia opłaty na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy systemowej norma kolizyjna uniemożliwiałaby pociągnięcie danej osoby do odpowiedzialności karnej albo do odpowiedzialności za czyn określony w art. 98 ust. 1 pkt 1 oraz art. 98 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. I odwrotnie - wymierzenie kary na podstawie Kodeksu karnego wykluczałoby sankcję w postaci opłaty dodatkowej. Należy zaakcentować, że tego typu zabiegi odpowiedzialności o charakterze represyjnym, ignorując zasadę ne bis in idem, stanowią naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa demokratycznego. Uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w przedmiotowym zakresie, projekt ustawy przewiduje rekonstrukcję dotychczasowych regulacji karnych, tak aby wadliwą konstrukcję prawą zastąpić mechanizmem zgodnym z normami konstytucyjnymi oraz prawnomiędzynarodowymi. Nowelizacja polega na nadaniu nowego brzmienia art. 24 ust. 1 ustawy systemowej, dodaniu stosownych przepisów w Kodeksie karnym i w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz dostosowaniu odesłań zawartych w art. 218 Kodeksu karnego. Proponowana zmiana art. 24 ust. 1 ustawy systemowej wyklucza możliwość kumulacji sankcji wobec osoby fizycznej, to jest wymierzania dodatkowej opłaty w przypadku, gdy za ten sam czyn orzeczono już odpowiedzialność za przestępstwo lub wykroczenie. Podczas procedowania w trybie kodeksowym nad projektem ustawy strona rządowa zasugerowała 3 poprawki, które komisja zaakceptowała. Art. 24 ustawy systemowej został rozwinięty o 4 ustępy, które mają na celu zapewnienie spójności przepisów ustawy. Przepisy zawarte w tych ustępach określają procedurę postępowania wobec osoby fizycznej, która nie opłaciła składek lub opłaciła je w zaniżonej wysokości, w zależności od statusu sprawy. I tu wyróżniamy takie etapy, jak: wszczęcie, umorzenie z urzędu i zawieszenie. Bardzo istotną zmianą jest również wprowadzenie do projektu przepisów międzyczasowych. Nowe brzmienie art. 24 ust. 1a i 1d pozwoli zatem na wypełnienie wymogów konstytucyjnych. W imieniu klubu Platforma Obywatelska (Dzwonek) - jeszcze chwilka, panie marszałku - pragnę złożyć poprawkę, której celem jest w przypadku zwrotu dodatkowej opłaty naliczenie odsetek ustawowych od dnia pobrania do dnia jej zwrotu. Przyjęcie proponowanych w projekcie regulacji ma zagwarantować konstytucyjność zapisów ustawy Kodeks karny oraz ustawy systemowej z przepisami prawa międzynarodowego. Krótko mówiąc, omówiony mechanizm zabezpieczy rzetelne wywiązywanie się przez płatników z obowiązku opłacania składek oraz pozwoli na rugowanie wspomnianej już kumulacji sankcji. Klub parlamentarny wnosi o przyjęcie projektu wraz z poprawką. Dziękuję. (Oklaski)