Mówca: Krystyna Łybacka
Data: 2012-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Bardzo dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Po pierwsze, bardzo dziękuję panom posłom Bauciowi i Walkowskiemu, że zechcieli zgodzić się na to, iż mogę mówić w innej kolejności niż to wynika z liczebności klubów. Dziękuję pięknie. Wysoka Izbo! Zadam pytanie retoryczne. Czy można leczyć pacjenta bez stawiania diagnozy? (Głos z sali: Można.) Można, jeżeli się zakłada, że nie interesuje nas kompletnie zdrowie pacjenta ani efekt finalny. W tym przypadku tym pacjentem, wobec którego należy postawić diagnozę, są polskie dzieci dotknięte bardzo bolesną chorobą, bo chorobą biedy. Tymczasem w materiale poza suchymi danymi statystycznymi nie mamy przyczyn biedy, nie mamy analizy specyfiki polskiej biedy, bo ona jest specyficzna, nie mamy ani słowa na temat niedoskonałości stosowanych do tej pory mechanizmów wyprowadzających dzieci z biedy i wreszcie nie mamy nawet cienia przejawu jakichś elementów długofalowej polityki państwa wobec tego zjawiska. Powiem więcej i nie jest to demagogia. W ogóle - można to stwierdzić na podstawie tych materiałów i zachowań, o których po części mówił już przede mną pan poseł Sprawka - nie mamy polityki społecznej. Dowód? Otóż Sojusz Lewicy Demokratycznej poruszony dwoma raportami: raportem Eurostatu i raportem UNICEF-u na temat biedy dzieci w Polsce zwrócił się o tę informację. Pani marszałek przekazała ją do rozpatrzenia na forum dwóch połączonych komisji: Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Komisje, zgodnie z modelem zachowania przyjętym w takim przypadku, zwróciły się o to, aby oba ministerstwa przygotowały informację na ten temat. Jaką ministerstwo edukacji przygotowało, taką przygotowało, ale przysłało. Natomiast pan minister Władysław Kosiniak-Kamysz napisał... Wysoka Izbo, zacytuję, bo to jest kuriozalna odpowiedź: W nawiązaniu do pisma pana przewodniczącego z dnia 27 kwietnia w sprawie przekazania materiałów dotyczących realizacji zadań związanych z dystrybucją pomocy społecznej przez szkoły i socjalnej funkcji szkoły pragnę uprzejmie zauważyć, iż powyższe kwestie należą do właściwości ministra edukacji narodowej, a nie resortu pracy i polityki społecznej. To mamy politykę społeczną wobec dzieci i młodzieży? Nie. To ma być tylko domena resortu edukacji. Współczuję panu ministrowi, który nie dostrzegł, że w zakresie jego kompetencji są zadania, na realizację których tylko w realiach roku 2011 wydano 557 mln zł. To przecież resort pracy i polityki społecznej - nazwa jest nadużyciem, jak widać - prowadzi akcję dożywiania. W jego gestii są dodatki do świadczeń rodzinnych. Czy zatem możemy się dziwić, że ten resort nie zauważył, że 3 mln dzieci straciły możliwość korzystania z dodatku do świadczeń z uwagi na niewaloryzowanie progów dochodowych? Że to pogłębiło polską biedę, biedę polskich dzieci? Pytam: Czy dzisiaj jest przedstawiciel Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej? Pani poseł Ostrowska po wystąpieniu pana ministra Jakubowskiego wyraziła désintéressement i wyszła. Tymczasem wśród licznych grup zagrożonych biedą w sposób najbardziej dotkliwy zjawisko to jest odczuwane przez dzieci. Po pierwsze, pamiętajmy, że dzieci nie mają wpływu na to, jakie rozwiązania przygotowujemy my, dorośli. Po drugie, jeżeli nie zagwarantuje się dzieciom należytych warunków i ochrony przed ubóstwem, to pojawi się syndrom błędnego koła. Dziecko bowiem, które jest dotknięte biedą i wykluczeniem, ma większe kłopoty w pozyskaniu należytego poziomu edukacji, w związku z tym ma mniejsze kompetencje. To skutkuje gorszą sytuacją materialną, co z kolei powoduje gorszą sytuację zdrowotną. A do czego to wszystko prowadzi? Oczywiście prowadzi do tworzenia klienteli w ośrodkach pomocy społecznej. Powtarzam: syndrom błędnego koła. Pamiętajmy ponadto jeszcze o jednym. Błędy popełnione wobec dzieci w czasie, kiedy dochodzą one do dorosłości, są błędami, których nie możemy naprawić, bo do dorosłości dochodzi się raz w życiu, nie ma do tego powrotu, a konsekwencje są widocznie w dalszym życiu. Jakie są zatem główne przyczyny biedy? Po pierwsze - bezrobocie. Proszę państwa, przecież ostatnie dane pokazują, że ten problem będzie narastał, a nie malał. Druga sprawa to niskie płace. Sprawa trzecia - mało stabilna praca. Niestety specyfiką polskiej biedy jest to, że jest ona najczęściej związana z rodzinami wielodzietnymi. Ale jest jeszcze drugi, szczególny rys polskiej biedy. To jest głównie bieda polskiej wsi. Tak było do tej pory. Natomiast teraz mamy już łódzkie enklawy biedy. Ostatnie dane mówią o wzroście bezrobocia w dużych miastach, a to oznacza, że zakres biedy się rozszerza. Jakie mamy zadania w związku z tym? Kolejny problem wynika z faktu, że tak naprawdę, jeżeli chodzi o stabilność zatrudnienia, to ona maleje. A my mamy jeszcze inny specyficzny rys, mianowicie regionalizację biedy. Warmińsko-mazurskie, lubelskie, kujawsko-pomorskie, świętokrzyskie - głównie to są obszary dotknięte biedą. Popatrzmy teraz na te dwa raporty, które nas tak bardzo wzburzyły. Raport UNICEF, który pogrupował państwa w zależności od PKB na głowę mieszkańca. My jesteśmy w grupie między 13 a 25 tys. dolarów. Wiecie państwo, kto tylko ma gorszą sytuację niż Polska? Łotwa, Bułgaria i Rumunia. Ale najbardziej dramatyczne jest to, że poziom biedy polskich dzieci jest wyższy niż poziom biedy polskiej populacji. Zatem są potrzebne nadzwyczajne, długofalowe rozwiązania. Szkoła jest niezwykle istotnym miejscem socjalizacji, czasami jedynym, z jakim dziecko może się spotkać. Tymczasem my mamy, owszem, działania doraźne, natomiast działania dotyczące likwidacji biedy wśród dzieci i zagrożenia ubóstwem, a według Eurostatu jest to aż 30%, powinny być wpisane wprost w funkcje szkoły. Reforma AWS-u, reforma ministra Handkego właściwie zupełnie zaniechała funkcji socjalnej szkoły, a tę funkcję socjalną szkoły z ogromnym trudem zaczął przywracać rząd Sojuszu Lewicy Demokratycznej, rząd Leszka Millera. Wtedy właśnie wprowadzono ˝Wyprawkę szkolną˝, dożywianie, wtedy zaczęto pomagać gminom w odrestaurowaniu stołówek, wtedy zaczęto pomagać gminom w odrestaurowaniu gabinetów lekarskich. I to jest miejsce do tego, żeby podziękować i rządowi Prawa i Sprawiedliwości, i rządowi Platformy Obywatelskiej i PSL-u za to, że te programy, takie jak wyprawka, dożywianie, ˝Narodowy program stypendialny˝ wtedy ustanowiony, kontynuują. Natomiast zgadzam się z panem posłem Sprawką - ani słowa o gabinetach lekarskich, a to jest przecież jeden z istotnych elementów opieki nad dziećmi zagrożonymi ubóstwem, ani słowa o tym, co robimy z bazą stołówkową. Czy nie należałoby np. dokonać zmian w ustawie i powiedzieć, że w szkole jest stołówka? Ani słowa na temat tego, o czym mówili też moi przedmówcy, że dla wielu jednostek samorządu, szczególnie w sytuacji kiedy samorządy borykają się z ogromnymi problemami finansowymi, konieczność wkładu własnego w przypadku stypendiów, w przypadku akcji dożywiania blokuje to i powoduje, że mamy niewykorzystane środki. I teraz, Wysoka Izbo, proszę spojrzeć na ten dramatyczny paradoks: 30% polskich dzieci jest zagrożonych ubóstwem, 22% żyje w biedzie i jest 109 mln zwrotu z pomocy w jednym roku. Przecież to dowodzi, jak ułomne mamy rozwiązania, które nie pozwolą wykorzystać nawet przewidywanych środków. Jest kolejny problem, nad którym wszyscy powinniśmy się zastanowić: Co takiego dzieje się w naszych mechanizmach, gdzie jest ten słaby punkt, że nie potrafimy wyrwać z biedy, że petryfikujemy biedę? Ale założono, że wyrównywanie poziomu, a takie było założenie tej reformy z 1998 r., nastąpi w gimnazjum i w jednym roku przestało istnieć ponad 3 tys. szkół. Przestały istnieć głównie w małych ośrodkach na wsi, w miastach, czyli spotęgowało to syndrom polskiej biednej wsi, a te dzieci zostały odcięte od możliwości pomocy poprzez szkołę. Ja z ogromnym zainteresowaniem przeczytałam te wszystkie dane (Dzwonek), które przygotowało ministerstwo edukacji, te zestawienia, ale, tak jak powiedziałam, brakuje refleksji, brakuje analizy, brakuje elementów długofalowej polityki i brakuje czegoś, co jest najważniejsze, traktowania szkoły wieloaspektowo, a jednym z tych zagadnień powinna być długofalowa socjalna funkcja szkoły. Z tych powodów klub Sojuszu Lewicy Demokratycznej nie może przyjąć tej informacji i wnosi o jej odrzucenie. Dziękuję. (Oklaski)