Mówca: Mieczysław Kazimierz Baszko
Data: 2016-02-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Na dzień 10 lutego przypada 76. rocznica pierwszej wywózki obywateli Rzeczypospolitej Polskiej na Sybir. Polska wschodnia, w tym ziemia białostocka, również złożyła dzisiaj hołd zmarłym na Syberii oraz tym, którzy przetrwali i powrócili do ojczyzny. Pierwsza wywózka na Syberię, w 1940 r., była najtragiczniejsza i objęła ok. 140 tys. ludzi. Wywózka miała miejsce w nocy z 9 lutego na 10 lutego 1940 r. Zostali wówczas wywiezieni przede wszystkim osadnicy wojskowi, leśnicy, mieszkańcy małych miasteczek, w tym wielu chłopów i urzędników. Wielu nie przetrwało podróży, a bardzo wielu nie wróciło z zesłania. Kilkaset tysięcy Polaków zostało wywiezionych na nieludzką ziemię, ponieważ w momencie agresji Związku Radzieckiego na Polskę 17 września 1939 r. byli obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej. Deportowani 10 lutego 1940 r. Polacy zostali przesiedleni do Kraju Krasnojarskiego, do Komi. Część ludności polskiej wysłano wówczas do obwodu archangielskiego, swierdłowskiego oraz irkuckiego. Kolejna fala deportacji odbyła się w kwietniu 1940 r. i dotyczyła przede wszystkim polskich elit, inteligencji, w tym sędziów, urzędników, nauczycieli, a także rodzin osób deportowanych 10 lutego 1940 r. Głównym miejscem ich zesłania był Kazachstan. Z kolei w czerwcu 1940 r. wywózki na Syberię objęły w szczególności Polaków i polskich Żydów, którzy po 1 września 1939 r. znaleźli się na Kresach Wschodnich. Zostali oni wywiezieni głównie do obwodu archangielskiego i do autonomicznej Republiki Komi, jak również na wschód od Uralu - do Kraju Ałtajskiego, Kraju Krasnojarskiego, Jakucji. W maju 1941 r. władze sowieckie przyjęły decyzję o dalszych deportacjach ludności ziem wschodnich Rzeczypospolitej. 22 maja 1941 r. rozpoczęła się kolejna masowa deportacja, tym razem przede wszystkim mieszkańców Małopolski wschodniej, polskich kresów południowo-wschodnich. Deportacje objęły głównie rodziny osób deportowanych wcześniej, w tym właśnie w 1940 r. Z kolei w nocy z 19 na 20 czerwca 1941 r. rozpoczęła się masowa wywózka Polaków z tzw. zachodniej Białorusi, a więc głównie z województwa białostockiego i po części poleskiego. Szacuje się liczbę deportowanych na 0,8-1 mln osób. Niektórzy historycy podają, że było to tylko 300 tys. osób. Wielka wątpliwość. Polaków wywieziono w głąb Rosji. Należy jednak podkreślić, że przez pierwsze 2 lata sowieckiej okupacji, 1939-1941, na Syberię zostało zesłanych wielu Polaków, którzy już nigdy nie wrócili do ziemi ojczystej. Na Podlasiu dzisiaj obchodzi się rocznicę wywózek na Syberię. W uroczystościach biorą udział nie tylko władze, ale przede wszystkim sybiracy, czyli ci, którym udało się szczęśliwie powrócić do ziemi ojczystej, oraz członkowie ich rodzin. Sybiracy czczą dzisiaj pamięć tych, którzy padli ofiarą bezwzględnej polityki władz sowieckich, czyli tragedii tej pierwszej deportacji z 10 lutego 1940 r. i kolejnych - z kwietnia i czerwca 1940 r. oraz ostatniej, która miała miejsce w maju 1941 r. Pamiętajmy i czcijmy pamięć tych, którzy padli ofiarą bezwzględnej polityki władz sowieckich, wszystkich zmarłych i tych, którzy przetrwali Golgotę Wschodu. (Oklaski)