Mówca: Sprawozdawca Iwona Śledzińska-Katarasińska
Data: 2015-01-15 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Panie Ministrze! Komisja Kultury i Środków Przekazu analizowała sprawozdanie podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrywania tego projektu, która została powołana po pierwszym czytaniu ustawy 14 stycznia. Ustawa jest pozornie techniczna i nawet podczas prac podkomisji można było usłyszeć uwagi, iż jest może zbyt szczegółowa, zbyt precyzyjna, że pewne procedury są bardzo drobiazgowo wymienione i przedstawione. Ale prawda jest taka, że o ile wiemy, jak się coś prywatyzuje bądź komercjalizuje, i tu mamy jasną ścieżkę legislacyjną i prawną, o tyle ta ustawa dotyczy działania jakby w drugą stronę. To jest tak, że ze spółki Skarbu Państwa chcemy uczynić z powrotem państwową instytucję kultury. Z punktu widzenia spółek, które prowadzą działalność - jak czytamy w art. 1 - z wykorzystaniem dóbr kultury, jest to oczywiście zabieg bardzo korzystny, bo prawdą jest, że spółka ze swojej natury kieruje się trochę innymi kryteriami niż instytucja kultury. Tak to jest ze spółką. Jeżeli jakoś jej się wiedzie, to oczywiście może ona trwać, ale może być tak, że ktoś uzna, iż można taką spółkę sprywatyzować albo postawić w stan likwidacji albo upadłości. To są trzy możliwości, jakie na podstawie ustawodawstwa dotyczącego spółek funkcjonują do tej pory. Mówimy tu o bardzo specyficznych spółkach, które posiadają zasoby bardzo istotne dla polskiej kultury i najczęściej są też w posiadaniu praw autorskich, jakie przysługują w związku z tą działalnością. A zatem ta ustawa ma chronić zasoby i prawa autorskie, gdyby taka spółka podlegała prywatyzacji albo upadłości czy likwidacji. Jeśli spółka, jak również jej działalność, ma się rozwijać, to powinna podlegać specjalistycznej ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, jako że stwarza ona możliwości rozwoju. Minister skarbu i Ministerstwo Skarbu Państwa, dysponując ogromnym zasobem różnego rodzaju spółek i majątku, nie mają w gruncie rzeczy w stosunku do spółek, które nie przynoszą dochodu, zbyt dużych możliwości inwestowania w nie, rozwijania ich, w związki z tym przygotowany został projekt tej ustawy. To jest projekt poselski, ale oczywiście nie będę ukrywała, że powstawał w bardzo ścisłym kontakcie i w konsultacji zarówno z ministerstwem skarbu, jak i z ministerstwem kultury, bo jeżeli chcemy coś przejąć od ministerstwa skarbu i przekazać ministerstwu kultury, to musimy mieć pewność, że oba te resorty na to się zgadzają i mają wspólny pogląd w tej kwestii. Tak jak powiedziałam, projekt ustawy dotyczy spółek prowadzących działalność z wykorzystaniem dóbr kultury. Art. 3 stanowi: W państwową instytucję kultury może zostać przekształcona spółka prowadząca działalność z wykorzystaniem dóbr kultury, z których korzystanie w sposób nienastawiony na osiągnięcie zysku leży w interesie publicznym w celach: trwałej ochrony dóbr kultury, upowszechniania dóbr kultury ze względu na znaczenie dla dziedzictwa kulturowego oraz walory estetyczne i poznawcze, a także udostępniania dóbr kultury do celów działalności artystycznej lub edukacyjnej. To wcześniejsze sformułowanie, że robi się to wszystko w sposób nienastawiony na osiągnięcie zysku, pozwala na kwalifikację, że spółki są nastawione na osiągnięcie zysku, choć jak wiemy, a ostatnio bardzo dobrze, nie wszystkim spółkom to się udaje. Wracając do naszego poletka, jak powiedziałam, jest to proces odwrotny do dobrze nam znanych, stąd te zastrzeżenia czy uwagi, że to jest regulowane w sposób zbyt dokładny, szczegółowy, że jest tu dużo technicznych zapisów, ale jest to konieczne, bo źle by było, gdyby takie procesy zostały przeprowadzone z błędami, a potem pojawiłyby się roszczenia, co w sumie zamiast ratować instytucję kultury, mogłoby jej zaszkodzić. Poza tym czysto technicznym opisem całej procedury najistotniejsza jest treść art. 14, który określa, co dzieje się z zasobami i prawami autorskimi - dotyczy to państwowych instytucji filmowych - spółki działającej w tym obszarze, gdyby była prywatyzowana. Uratowanie tego następuje w ten sposób, iż zasoby filmowe zgromadzone w instytucji albo spółce stają się nieodpłatnie własnością Filmoteki Narodowej. Tak więc znów mamy to, że tak powiem, w obszarze kultury i w obiegu publicznym. Nie podlegają prywatyzacji prawa autorskie, autorskie prawa majątkowe. Jeśli miałaby nastąpić prywatyzacja, to te autorskie prawa majątkowe staną się nieodpłatnie własnością Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. I to jest jedna ścieżka, o której mówiłam, która może dotyczyć spółek. Druga ścieżka wiąże się z nowym art. 27b zawartym w ustawie - sprawdzę tytuł, żebym go nie przekręciła - o państwowych instytucjach filmowych, która jest właściwie ustawą wygasającą, ale jeszcze można do niej wracać. Tu jest zapisane, że w sytuacji postawienia spółki w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości zasoby sztuki filmowej stają się własnością Filmoteki Narodowej, a także autorskie prawa majątkowe stają się nieodpłatnie własnością Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Dalej jest jeszcze z kolei... I te zasoby sztuki, i te autorskie prawa majątkowe mogą się stać, stają się mieniem samorządowej instytucji kultury... A nie, przepraszam, zaczęłam bez wstępu, a to może być niezrozumiałe. Zupełnie nową sytuacją, która objawiła się w trakcie prac podkomisji, jest sytuacja spółek jednostek samorządu terytorialnego, które także działają z wykorzystaniem dóbr kultury. Ta kategoria nie mieściła się w proponowanych rozwiązaniach. Podkomisja, a następnie komisja zdecydowała się, aby wprowadzić właśnie nowe rozwiązanie zgodnie z proponowanym zapisem: Z dniem postawienia w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości takiej spółki - a wiemy, że w samorządzie o to też nietrudno - jednoosobowej spółki jednostki samorządu terytorialnego, zasoby sztuki filmowej zgromadzone w tej spółce oraz autorskie prawa majątkowe jej przysługujące stają się mieniem samorządowej instytucji kultury utworzonej w celu upowszechniania kultury filmowej, o ile organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego postanowi o ich przekazaniu w drodze uchwały podjętej do dnia postawienia spółki w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości. Jednym słowem, jeśli samorząd nie widzi możliwości, nie ma możliwości wspierania wystarczająco silnie spółki, by ona funkcjonowała, może zdecydować, że tę spółkę przekształci w samorządową instytucję kultury - podejmie taką uchwałę, potem ogłosi likwidację lub upadłość i na bazie tego majątku, który uzyska, może utworzyć samorządową instytucję kultury. Wszystko jest w rękach samorządu - chodziło nam o to, by taka możliwość tutaj była. Były różne pytania i wątpliwości, a więc powiem jeszcze, że wszystkie te rozwiązania są kierowane do spółek, które jeszcze żyją - może nie za dobrze, ale jeszcze żyją. To nie jest tak, że to jest gaszenie pożaru, kiedy już są długi, jest upadłość, bo wtedy oczywiście takiej możliwości nie ma. To dotyczy takich spółek, które, jak mówię, mają poprzez swoją formę prawną ograniczone możliwości rozwoju, ograniczone możliwości sięgania po środki europejskie, ograniczone możliwości ubiegania się o granty z programów ministra kultury, ale jeszcze są na powierzchni. Kiedy im damy tę szansę, by przekształciły się w państwowe instytucje kultury, oczywiście te wszystkie możliwości, tak jak w przypadku innych państwowych instytucji kultury, się otwierają, a tu jeszcze dodatkowo mamy samorząd. Projekt podczas wczorajszego głosowania został przyjęty w komisji przy dwóch głosach wstrzymujących się, jeśli dobrze pamiętam - niestety, w sumie nie zapisałam, ale tak było. Jednym słowem, nie budzi aż takich emocji, jak można się było pierwotnie spodziewać. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)