Mówca: Zdzisław Gawlik
Data: 2016-10-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! W imieniu klubu Platformy Obywatelskiej mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec projektu zmian w ustawie Kodeks cywilny. Kodeks cywilny jest aktem prawnym, który przynajmniej z założenia powinien być stabilny. Jest to prawo dla obywateli, stąd do każdej zmiany w Kodeksie cywilnym należy podchodzić z dużym umiarem. Kiedy przyjmowaliśmy Kodeks cywilny w 1964 r., jego twórcy z założenia uważali na przykład, że życie gospodarcze w tzw. realnym socjalizmie będzie płynęło równym, jednostajnym rytmem, i to ich założenie okazało się zawodne. Te zmiany, które zostały dokonane w Kodeksie cywilnym, zwłaszcza w 1990 r. i w 1996 r., jak się wydaje, uczyniły ten akt prawny normalnym aktem prawnym, adekwatnym do gospodarki rynkowej, której zasadami są dialog, a nie nakaz, pluralizm, a nie monizm, przyzwolenie, a nie przymus. Ta zmiana, o której dzisiaj mówimy, jest dedykowana jednej z najważniejszych umów w Kodeksie cywilnym, a przynajmniej najobszerniej uregulowanej w Kodeksie cywilnym, mianowicie umowie sprzedaży i jednemu szczególnemu rodzajowi takiej umowy, jakim jest umowa wynikająca z prawa pierwokupu. Problem towarzyszący prawu pierwokupu jest na pewno bardzo złożony. Po pierwsze, wynika on z faktu, że źródłem prawa pierwokupu może być czynność prawna albo ustawa, czyli wprowadzając pewne sztywne rozwiązania, godzimy w swobodę stron, która jest jedną z naczelnych zasad naszego prawa. Złożoność potęguje również fakt, że jest różnorodność aktów prawnych, z których to prawo pierwokupu rangi ustawowej wynika. Ponadto należy pamiętać, że ten projekt w szczególności jest dedykowany tym przypadkom prawa pierwokupu, które są zastrzeżone dla obiektu transakcji, jakim jest nieruchomość. Nieruchomość jest dobrem szczególnym - co widać w rozwiązaniach przyjętych w Kodeksie cywilnym - czego konsekwencją są: szczególna forma przeniesienia własności, podwójny charakter umowy przenoszącej własność nieruchomości, zakaz dokonywania przeniesienia własności nieruchomości z zastrzeżeniem warunku czy terminu. Analiza przedłożonych propozycji wskazuje, że nie wszystkie cele, jakie zakładają projektodawcy, udało się zrealizować i osiągnąć, czasami wręcz te rozwiązania prowadzą do pewnego pomieszania materii, ale w żadnym razie nie chciałbym dyskredytować tego projektu z tego powodu, zakładając, że z góry należy go odrzucić i że nie należy rozmawiać ani szukać rozwiązań, które zdecydowanie poprawią bezpieczeństwo obrotu. Na pewno na tym etapie te cele nie są jeszcze osiągnięte. Oczywiście zgadzam się, że jest mnóstwo problemów związanych z obrotem nieruchomościami, ale przecież nie dotyczą one tylko kwestii związanych z przeniesieniem własności nieruchomości w tych przypadkach, gdy ktoś wykonuje prawo pierwokupu albo go nie wykonuje. Problem jest znacznie szerszy - i dobrze, że taki projekt się pojawia - i należy nad nim się pochylić. A zatem dobrze byłoby skierować ten projekt do właściwej komisji, nadać mu właściwy bieg, wylistować, zanalizować wszystkie przypadki, w których prawo pierwokupu występuje, tak by nie wylać przysłowiowego dziecka z kąpielą. Bardzo łatwo jest wprowadzić rozwiązania godzące tak naprawdę w pewne reguły, które towarzyszą prawu pierwokupu, rozwiązania, które są związane z teorią umów, teorią wykładni oświadczeń woli itd. Papier jest cierpliwy, wszystko przyjmie, ale równocześnie prawnik powinien pamiętać o tym, że atrament również najbardziej papier plami. Szukajmy zatem sposobu rozwiązania problemów, które na pewno są, na pewno się pojawiły. Wiem, że pojawiły się one ze zdwojoną siłą na skutek rozwiązań, które były przyjmowane w tym parlamencie w kwietniu czy w maju i które wiążą się z pewnymi ograniczeniami związanymi z obrotem ziemią. Prace nad tego typu rozwiązaniami są potrzebne, są konieczne, i myślę, że komisja jest dobrym miejscem, żeby takiego optymalnego rozwiązania poszukiwać. Dziękuję bardzo. (Oklaski)