Mówca: Monika Rosa
Data: 2019-02-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałkini! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Bać się we własnym domu o siebie, o dziecko, o rodzica, myśleć o tym, czy to będzie ten dobry dzień, czy czasem ten gorszy, zamykać oczy i ukrywać się przed światem, prosić o pomoc albo bać się o tę pomoc prosić - wyobraźmy to sobie. Zapobieganie i zwalczanie przemocy w rodzinie to jedno z najważniejszych zadań, jakie stoją przed większością rządową i przed instytucjami państwa. Przemoc w rodzinie to naruszenie podstawowych praw i wolności człowieka. To ten specyficzny rodzaj przemocy, dramatyczny, gdy ofiara i sprawca często mieszkają pod jednym dachem. Przemoc w rodzinie najczęściej dotyka osoby słabe i te, którym trudniej się obronić: kobiety, dzieci, osoby starsze, także osoby z niepełnosprawnością. W 2017 r. Policja odnotowała 165 tys. przypadków przemocy w rodzinie, w których krzywd doznało blisko 93 tys. osób. 73% ofiar to kobiety, ponad 14% - dzieci. 12 grudnia 2017 r. pan premier Mateusz Morawiecki podkreślał konieczność prowadzenia polityki stanowczego sprzeciwu wobec jakichkolwiek przejawów przemocy w rodzinie i pilną potrzebę wprowadzenia głębokich zmian, żeby wspierać osoby, które doznają przemocy domowej. Tymczasem nowelizacja, która była zaproponowana pod koniec 2018 r., tak naprawdę cofała nas o lata w zwalczaniu i zapobieganiu przemocy w rodzinie. Polityka państwa wobec przemocy domowej musi być spójna i efektywna, musi być systemowa. Jeśli chodzi o sprawozdania, to ich najważniejszą wadą jest to, że są w dużej mierze nie na temat. W szczegółach i tabelach chce się ukryć brak realnych, systemowych działań. Czy dowiemy się ze sprawozdań, jaka jest realna skala przemocy w rodzinie? Ilu osobom potrzebującym pomocy pomagamy? Jaką część problemu rozwiązujemy? Czy pomoc jest dostępna dla wszystkich równomiernie, tak samo w każdej części kraju? Jakie formy pomocy są dostępne, a jakich form pomocy brakuje? Wiele stron zajmują sprawozdania z resortów, które nie są informacjami dedykowanymi przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, tylko są informacjami ogólnymi o działaniu tych resortów, które znajdziemy także w sprawozdaniach innych programów dotyczących przeciwdziałania alkoholizmowi, narkomanii czy dotyczących zdrowia psychicznego. Tabele, zamieszczone na końcu z uwzględnieniem podziału na województwa, które mają dać obraz statystyczny, tak naprawdę nie dają żadnego obrazu. Wreszcie rekomendacje dalszych działań są wyrywkowe, nie są systemowe, nie pokazują, jak powinniśmy działać, żeby zmniejszyć skalę przemocy. Sprawozdanie powinno mieć także krytyczny raport opracowany przez Zespół Monitorujący do spraw Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie przy Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Taki raport nie powstał. Takiej opinii zespół monitorujący nie wydał. Cieszy to, że niemal większość gmin w Polsce wprowadziła swoje programy przeciwdziałania przemocy. Trudno określić ich skuteczność, ponieważ nie ma systemu, który by sprawdzał ich realną działalność. Nie ma także wystarczającego budżetu, żeby te programy realizować. Jest natomiast jedna gmina, Zakopane, ukochana przez panią premier Beatę Szydło, która chwaliła radnych za to, że nie uchwalili takiego programu. Minister, która ma zajmować się osobami najbardziej potrzebującymi pomocy, chwaliła gminę, która nie wprowadziła uchwały programu przeciwdziałającego przemocy domowej. I to jest, szanowni państwo, skandal. Przemoc ma płeć. Jej ofiarą najczęściej padają kobiety. Wynika to z utrwalonych przez lata stereotypów, nierównomiernego podziału władzy pomiędzy kobietę i mężczyznę. A walka z przemocą w rodzinie musi być kwestią ponadpartyjną i długofalową. Przemoc dotyka niezależnie od miejsca zamieszkania, wykształcenia, poglądów czy sympatii albo antypatii politycznych. Nie zbudujemy prawdziwej demokracji i otwartego państwa, dopóki połowa społeczeństwa będzie zagrożona przemocą, dopóki przemoc nie będzie skutecznie ścigana i skutecznie karana, dopóki tego tematu nie potraktuje się poważnie, dopóki nie zmienimy stereotypowego myślenia o roli kobiet i mężczyzn. Koniecznym jest prawidłowe określenie definicji zjawiska przemocy w rodzinie. Zgodnie z art. 3 lit. b konwencji stambulskiej, przemoc domowa oznacza wszelkie akty fizycznej, seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej przemocy występujące w rodzinie lub gospodarstwie domowym, lub pomiędzy byłymi lub obecnymi małżonkami lub partnerami, niezależnie od tego, czy sprawca i ofiara dzielą miejsce zamieszkania, czy nie. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie musi być znowelizowana. Miała być znowelizowana w roku 2015, ale do tego nie doszło i w tym roku zapewne też nie dojdzie. Ona musi być znowelizowana po 10 latach działania. Musi być nowelizowana we współpracy ze wszystkimi podmiotami, które pracują z ofiarami, ze sprawcami, podmiotami tworzącymi prawo i je stosującymi, ale także z organizacjami pozarządowymi, które od lat skutecznie przy niskich budżetach pomagają ofiarom przemocy domowej. Druga rzecz, bardzo ważna, to wiarygodne badanie zjawiska przemocy. Nie znamy prawdziwych danych o przemocy, która występuje w Polsce, nie znamy jej skali. Nie wiemy nawet, ile kobiet rocznie, miesięcznie umiera w wyniku przemocy domowej. Nikt takich statystyk nie prowadzi. Możemy się spodziewać, że tych kobiet jest ok. 400-500 rocznie, ale może być ich równie dobrze o wiele więcej. Punkt trzeci: realna współpraca i finansowanie organizacji pozarządowych pomagających ofiarom przemocy. Nie może być tak, że Centrum Praw Kobiet, Niebieska Linia czy inne organizacje miesiąc w miesiąc zmagają się z problemami finansowymi. To te organizacje są najbliżej ludzi, one im pomagają. Punkt czwarty: wdrożenie konwencji antyprzemocowej w zakresie zmiany definicji gwałtu, wprowadzenia zapisów o przemocy ekonomicznej, wprowadzenia zapisów umożliwiających sprawniejsze izolowanie sprawcy przemocy od ofiary. Projekt ustawy o przemocy ekonomicznej leży w Sejmie prawie rok, nie był nawet czytany na obradach komisji ani na posiedzeniu Sejmu. Dwa pozostałe projekty są przygotowane. Nie może być tak, że osoba, która doświadcza przemocy, musi uciekać z własnego domu czasem do miejsca oddalonego o wiele kilometrów. Musimy stanąć po stronie ofiary, nie po stronie oprawcy. Punkt piąty: obowiązkowy dla sprawców przemocy domowej udział w programach korekcyjno-edukacyjnych. Jak wykazują badania ministerstwa, aż 67% sprawców, którzy biorą udział w takich terapiach, deklarowało, że w czasie ich trwania nie stosowało przemocy dłużej niż rok, 34% uczestników tych programów zupełnie zaprzestało jej stosowania. To są piękne liczby, chodzi tu o osoby, które zmagały się ze swoimi problemami, ale ta terapia nie może być fakultatywna. Punkt szósty: szkolenia dla pracowników podmiotów wskazanych w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej, pracowników opieki społecznej, policjantów, nauczycieli, nieustające szkolenia, pomoc dla nich i wspomaganie ich, tak aby rozumieli problem przemocy domowej, pomagali nie tylko ofiarom, ale także sprawcom. Punkt siódmy: regularne kampanie społeczne, które dotyczą zapobiegania przemocy, ale też które mówią o tym, że kobiety i mężczyźni są równi, że musimy odejść od stereotypowego myślenia o podziale ról czy też podziale władzy między kobiety i mężczyzn, że przemoc właśnie bierze się z tego, że myślimy, że ktoś jest gorszy, że ktoś jest inny. Punkt ósmy: zmiana w funkcjonowania Funduszu Sprawiedliwości, by pieniądze z niego realnie trafiały na pomoc ofiarom i wsparcie osób opuszczających więzienie. 25 mln zł z funduszu trafiło do CBA, 100 mln zł trafiło na ochotnicze straże pożarne, 800 tys. na fundację Tadeusza Rydzyka. Fundusz ma służyć ofiarom przemocy, to są pieniądze, które realnie możemy przeznaczyć na ich pomoc. Punkt dziewiąty: porządna edukacja seksualna i antydyskryminacyjna w szkołach. To jest coś, co od dziecka będzie uczyło, że kobieta i mężczyzna są równi, że nie wolno stosować przemocy w domu, ale będzie także uczyło tego, gdzie szukać pomocy. 28 stycznia 2019 r. rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar na ręce premiera Mateusza Morawieckiego przesłał obszerne opracowanie zawierające rekomendacje na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Jest to duży, obszerny dokument, rekomendacje opracowane z organizacjami pozarządowymi. Ten dokument czeka na to, żeby go przeczytać, żeby starać się go wdrożyć. Na to czekają organizacje pozarządowe i my także czekamy. My chcemy wesprzeć ten proces legislacyjny, prace nad rozwiązaniami dotyczącymi m.in. przeciwdziałania przemocy. Czekamy na to, bo nie będzie wolnego społeczeństwa, gdy część z nas będzie się bała wrócić do domu. (Oklaski)