Mówca: Sprawozdawca Piotr Babinetz
Data: 2016-12-14 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o przedstawionym przez Prezydium Sejmu projekcie uchwały w sprawie uczczenia 75. rocznicy śmierci Marszałka Polski Edwarda Śmigłego-Rydza, druki nr 1095 i 1123. Komisja Kultury i Środków Przekazu na posiedzeniu w dniu 13 grudnia 2016 r. rozpatrzyła powyższy projekt uchwały. Po przeprowadzonej dyskusji komisja wprowadziła kilka poprawek merytorycznych i stylistycznych do tytułu uchwały oraz do treści obu akapitów. Następnie w głosowaniu stosunkiem głosów: 13 za, 1 przeciw i 2 wstrzymujące pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały upamiętniającej marszałka Polski. Powyższy projekt uchwały w treści przygotowanej przez Prezydium Sejmu po poprawkach Komisji Kultury i Środków Przekazu, brzmi następująco: ˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie uczczenia Marszałka Polski Edwarda Śmigłego-Rydza w 75. rocznicę śmierci. 2 grudnia 1941 r. zmarł w Warszawie Edward Śmigły-Rydz - patriota, działacz organizacji niepodległościowych, wybitny dowódca legionowy i bohater wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. Edward Śmigły-Rydz w niepodległej Polsce był inspektorem armii, po śmierci Józefa Piłsudskiego - Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych, a 10 listopada 1936 r. został mianowany Marszałkiem Polski. Podczas wojny obronnej 1939 r. pełnił funkcję Naczelnego Wodza. W nocy z 17 na 18 września przekroczył granicę rumuńską i został internowany˝ (Głos z sali: Uciekł.) ˝W październiku 1941 r. powrócił do Polski, gdzie wkrótce zmarł. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim jako Adam Zawisza. W 75. rocznicę śmierci Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza Sejm Rzeczypospolitej Polskiej składa hołd Jego dokonaniom z okresu walk o niepodległość i granice Ojczyzny oraz oddaje cześć Jego pamięci˝. Tyle projekt uchwały. Warto nawiązać do tego, że w dyskusji poruszano kwestię różnych ocen okresu lat 1935-1939, kiedy najpierw generał, potem marszałek Edward Śmigły-Rydz miał bardzo duży wpływ na bieg spraw państwowych. W dyskusji przejawiały się także różne, w tym krytyczne, oceny jego zachowania w trakcie kampanii wrześniowej 1939 r. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że zakończenie projektu uchwały wskazuje wyraźnie, że Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przede wszystkim składa hołd jego dokonaniom z zakresu walk o niepodległość i granice ojczyzny. Komisja Kultury i Środków Przekazu podzieliła przekonanie Prezydium Sejmu, że ze względu na te zasługi dla niepodległości Polski, bo są one tak duże, należy uczcić marszałka Śmigłego-Rydza okolicznościową uchwałą. Myślę, że warto ten okres jego życia przypomnieć, aby jednak unaocznić mocniej, na czym polegały jego zasługi. Edward Rydz urodził się w Brzeżanach 11 marca 1886 r. Był absolwentem Akademii Sztuk Pięknych, artystą malarzem, co nie jest bez znaczenia, myślę, dla Komisji Kultury i Środków Przekazu. W 1908 r. wstąpił do Związku Walki Czynnej, później do Związku Strzeleckiego. Wtedy przyjął pseudonim ˝Śmigły˝. Następnie był komendantem Związku Strzeleckiego we Lwowie i redaktorem miesięcznika ˝Strzelec˝. W czasie I wojny światowej walczył w Legionach Polskich Józefa Piłsudskiego. Jako dowódca 1. Pułku Piechoty wyróżnił się m.in. w bitwie pod Konarami. Przejściowo był dowódcą I Brygady Legionów. W 1917 r. został komendantem Polskiej Organizacji Wojskowej, konspiracji antyrosyjskiej, ale i antyniemieckiej, o czym często się zapomina, rozbudowywanej również na wschodnich ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. U progu niepodległości w listopadzie 1918 r. awansowany został na generała. Został dowódcą okręgów generalnych, najpierw Lublin, następnie Warszawa. W początkach 1919 r. walczył przeciwko Ukraińcom na Wołyniu, później jako dowódca I Dywizji Piechoty Legionów przeciwko bolszewikom na północy. 21 kwietnia wraz z kawalerią Beliny-Prażmowskiego zdobył Wilno. Z kolei w wyniku operacji zimowej wspólnie z Łotyszami 21 lutego 1920 r. wyzwolił Dyneburg i dał wolność Łotwie. Ponownie na południu jako dowódca 3. Armii 7 maja zdobył Kijów, co dało możliwość podjęcia próby budowania niepodległej Ukrainy, tworzenia bloku państw międzymorza, koncepcji marszałka Józefa Piłsudskiego. W kontekście wyzwolenia Łotwy, później walk na Ukrainie jego działania militarne jako wykonawcy koncepcji marszałka Józefa Piłsudskiego warto podkreślić. Dowodził frontem południowo-wschodnim w czasie odwrotu na skutek kontrofensywy bolszewickiej. Wreszcie jako dowódca 2. Armii i następnie frontu środkowego 16 sierpnia, będąc u boku wodza naczelnego Józefa Piłsudskiego, prowadził zwycięską ofensywę znad Wieprza w trakcie Bitwy Warszawskiej. We wrześniu 1920 r. jego 2. Armia odegrała decydującą rolę w świetnym zwycięstwie nad bolszewią w bitwie niemeńskiej, która ostatecznie rozbiła sowiecki najazd na Polskę. Za wojnę bolszewicką gen. Edward Śmigły-Rydz został odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari II klasy. W imieniu Komisji Kultury i Środków Przekazu rekomenduję Wysokiej Izbie podjęcie uchwały w sprawie uczczenia marszałka Polski Edwarda Śmigłego-Rydza. Dziękuję bardzo. (Oklaski)