Mówca: Tadeusz Tomaszewski (tekst niewygłoszony)
Data: 2025-12-03 (Sejm RP, kadencja 10)

Oświadczenie poselskie w sprawie zmiany przepisów prawa w zakresie ponoszenia przez gminy kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat Jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, członek Komisji Polityki Społecznej i Rodziny otrzymałem stanowisko Rady Gminy Jasieniec w sprawie zmiany przepisów prawa w zakresie ponoszenia przez gminy kosztów pobytu mieszkańców w domu pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.) obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej spoczywa w pierwszej kolejności na samym mieszkańcu, a w przypadku osoby małoletniej - na jej przedstawicielu ustawowym, który wnosi opłatę z dochodów dziecka. Jeżeli mieszkaniec nie pokrywa pełnych kosztów pobytu, to obowiązek ten przechodzi na członków jego najbliższej rodziny, tj. na małżonka, a następnie na zstępnych przed wstępnymi. W dalszej kolejności zobowiązana do pokrycia pozostałej części kosztów jest gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zarówno osoby bliskie, jak i gmina nie są jednak zobowiązane do wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec ponosi pełną odpłatność. Wysokość opłaty wnoszonej przez mieszkańca nie może przekroczyć 70% jego miesięcznego dochodu. W przypadku małoletniego mieszkańca opłata wnoszona przez przedstawiciela ustawowego z dochodów dziecka również nie może przekraczać tej granicy. Małżonek, zstępni lub wstępni mogą być zobowiązani do współfinansowania pobytu na podstawie pisemnej umowy zawartej z organem gminy. Wysokość opłaty zależy od sytuacji dochodowej: osoba samotnie gospodarująca musi zachować po opłacie minimum 300% kryterium dochodowego, a w przypadku osoby w rodzinie dochód na osobę nie może spaść poniżej tej samej granicy. Gmina dopłaca różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem pobytu a sumą opłat wniesionych przez osoby zobowiązane. Dodatkowo, w szczególnych przypadkach, opłaty mogą być wnoszone również przez inne osoby, jeżeli wynika to z decyzji administracyjnej lub zawartej umowy. W przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych z obowiązku opłaty - ustalonego w decyzji administracyjnej lub w umowie - opłaty te zastępczo pokrywa gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Wydatki te, zgodnie z przepisami, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Jednocześnie, na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązek zwrotu poniesionych przez gminę wydatków spoczywa na osobie i rodzinie osoby korzystającej ze świadczeń, spadkobiercy z masy spadkowej, a także na małżonku, zstępnych przed wstępnymi, ale tylko wtedy, gdy zwrot nie nastąpił w pierwszych dwóch przypadkach. Jednakże przepis ten nie upoważnia gminy do dochodzenia zwrotu wydatków, które poniosła w sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej - mimo wpłaty ustawowych 70% dochodu - nie pokrywał pełnego kosztu miesięcznego pobytu. Gmina nie może więc wystąpić o zwrot różnicy między średnim kosztem utrzymania a rzeczywiście wniesioną opłatą przez mieszkańca. Rada Gminy Jasieniec uważa, że powyższa kwestia wymaga pilnego uregulowania. W praktyce często dochodzi do sytuacji, w których osoba kierowana do domu pomocy społecznej posiada niski dochód i sumiennie wnosi 70% swojego dochodu, a pozostałą, często znaczną, część dopłaca gmina. Obciążenie to w skali roku, a tym bardziej w perspektywie wieloletniego pobytu mieszkańca w DPS, stanowi istotny wydatek z budżetu gminy. Dodatkowo często okazuje się, że mieszkaniec DPS był właścicielem majątku, np. gospodarstwa rolnego, który, zgodnie z obowiązującym prawem, po jego śmierci przechodzi na spadkobierców nieuczestniczących w kosztach utrzymania ani przed, ani po śmierci podopiecznego. Mając powyższe na uwadze, Rada Gminy Jasieniec apeluje o podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do zmiany przepisów prawa, w szczególności poprzez umożliwienie dochodzenia przez gminy zapłaconej różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca a jego faktyczną opłatą z masy spadkowej mieszkańca DPS, niezależnie od tego, czy wywiązywał się on z obowiązku przekazywania 70% dochodu. Proponowana zmiana służyłaby ochronie interesów finansowych gmin i byłaby przejawem sprawiedliwego podejścia do wspólnot samorządowych, które od lat ponoszą znaczne koszty w imieniu osób pozostawiających po sobie majątek dziedziczony przez rodzinę nieuczestniczącą w finansowaniu opieki. Rada Gminy Jasieniec solidaryzuje się z innymi gminami, które doświadczają trudności i które również podejmują działania w kierunku zmiany przepisów. Skala problemu pokazuje, że nie są to jednostkowe przypadki, ale powszechny i narastający problem, wymagający pilnych rozwiązań na poziomie ustawowym. Przebieg posiedzenia