Mówca: Finansów Jan Vincent-Rostowski
Data: 2013-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Polska na koniec 2012 r. miała relację długu do PKB, według definicji krajowej, na poziomie 52,7% PKB. Czy można w takiej sytuacji bezpiecznie zawiesić funkcjonowanie 50-procentowego progu ostrożnościowego i tymczasową regułę wydatkową do końca obecnego roku, jak proponuje rząd? Twierdzę z pełną odpowiedzialnością, że tak. W porównaniu ze znakomitą większością krajów strefy euro Polska ma relatywnie niską relację długu publicznego do PKB. W strefie euro ta relacja wynosi przeciętnie 90,6%. Jedynie 5 z 17 krajów strefy miało na koniec 2012 r. relację długu do PKB niższą niż Polska, która miała wtedy tę relację, według metodologii Unii Europejskiej, na poziomie 55,6%. Krajami, które miały niższą niż Polska relację długu do PKB i były w strefie euro, były: Estonia, z relacją wynoszącą 10,1% PKB, Luksemburg - 20,8% PKB, Słowacja - 52,1% PKB, Słowenia - 54,1% i Finlandia - 53% PKB. I proszę nie mówić, że nie powinniśmy się porównywać do krajów z kłopotami, takich jak Grecja, Portugalia lub Włochy. Znacznie wyższe od Polski relacje długu do PKB mają tacy potentaci gospodarczy, jak Holandia - z relacją na poziomie 71,2% PKB, Austria - z relacją 73,4% PKB, Niemcy - 81,9% i Francja - 90,2%. To żaden przypadek, że tyle krajów Unii Europejskiej ma dzisiaj wysoką relację długu do PKB. To naturalna reakcja finansów publicznych tych państw na najsilniejszy kryzys gospodarczy od 80 lat. W Stanach Zjednoczonych także relacja długu do PKB na koniec 2012 r. wynosiła aż 108% PKB. Gdyby nie dług publiczny wygenerowany przez system OFE, to mielibyśmy na koniec 2012 r. relację długu publicznego do PKB według metodologii unijnej na poziomie 38,1% PKB. Jedynie dwa kraje strefy euro i cztery kraje w całej Unii Europejskiej miałyby niższe od nas zadłużenie. Co więcej, w gospodarce światowej skazanej na wzrost długu publicznego na skutek wielkiego kryzysu, Polska należy do krajów, którym udało się ograniczyć najwięcej wzrost relacji długu do PKB. Jedynie cztery kraje w Unii Europejskiej miały wzrost relacji długu do PKB mniejszy niż w przypadku Polski w latach 2007-2012. Niemcy, Czechy, Finlandia i Dania odnotowały wzrosty relacji długu do PKB prawie dwukrotnie większe niż Polska, a Holandia odnotowała prawie trzykrotnie większy wzrost. Gdyby nie system OFE, to bylibyśmy na podium, jeśli chodzi o wzrost zadłużenia do PKB w latach 2007-2012. Relacja długu do PKB wzrosłaby wtedy w Polsce jedynie o 5,2 punktów procentowych, a mniejszy wzrost odnotowałyby jedynie dwa kraje Unii Europejskiej - Szwecja i Bułgaria. Mamy więc w kontekście międzynarodowym bezpieczny z punktu widzenia ekonomicznego poziom długu publicznego do PKB. I wykazaliśmy w czasie światowego kryzysu wielką determinację i wielką umiejętność w ograniczeniu wzrostu zadłużenia. Ręczę, że w tym ostatnim wymiarze 25 na 28 krajów Unii Europejskiej byłoby dumnych z takich wyników, jakie wykazała Polska. Dzisiaj na skutek głębszej i, co ważniejsze, bardziej trwałej recesji w strefie euro, a także z uwagi na postępującą i konieczną dalszą konsolidację finansów publicznych w wymiarze strukturalnym, stoimy przed kluczowym i klarownym wyborem. Możemy nie zmienić ustawy o finansach publicznych, nie zawieszając sankcji przy przekroczeniu progu 50% relacji długu do PKB. Wymagałoby to wprowadzenia cięć na ok. 25 mld zł lub podwyższenia podatków o taką kwotę. Wiadomo, jakie skutki dla emerytów, osób pracujących w sektorze prywatnym, pracowników sfery budżetowej i przedsiębiorców takie podejście by oznaczało. Nawet w takiej sytuacji nie ma pewności, że moglibyśmy uniknąć zawieszenia obecnych sankcji wynikających z przekroczenia progu 50% relacji długu do PKB. Pozostawienie deficytu budżetu państwa na poziomie 35 mld zł przy niższych wydatkach i dochodach i tak zwiększyłoby relację deficytu do dochodów budżetu, czego art. 86 ustawy o finansach publicznych zabrania. Tylko więc podwyższenie podatków byłoby działaniem zgodnym z obecną regułą. Ten fakt pokazuje, do jakiego stopnia reguła zawarta w obecnej nienowelizowanej ustawie o finansach publicznych jest nieadekwatna do dzisiejszych warunków. Ta reguła od 1999 r. spełniała pożyteczną funkcję, zniechęcała kolejne rządy do nadmiernego zadłużania się i widzimy po danych, które przedstawiłem wcześniej, że robiła to skutecznie. Ale w obecnych warunkach, największego i najbardziej przedłużającego się kryzysu gospodarczego od 80 lat, nie spełnia ona swoich funkcji w sposób wystarczająco elastyczny. Dlatego wraz z projektem obecnie dyskutowanej nowelizacji ustawy o finansach publicznych rząd tydzień temu przyjął także założenia do większej nowelizacji ustawy, którą będziemy chcieli przedłożyć Sejmowi w niedalekiej przyszłości. Te założenia opisują tzw. stabilizującą regułę wydatkową, która będzie obowiązywała na 2014 r. i dalsze lata. Stabilizująca reguła wydatkowa będzie ograniczała wzrost wydatków publicznych do przeciętnego wzrostu nominalnego PKB w ciągu ośmiu lat, w tym sześciu lat poprzedzających rok, w którym budżet jest przyjmowany przez rząd, i prognozy na dwa lata, czyli na rok bieżący i na rok, w którym budżet będzie obowiązywał. Dzięki takiej konstrukcji stabilizująca reguła wydatkowa będzie działała w sposób antycykliczny, czyli w sposób, który wymaga większej dyscypliny w czasach łatwiejszych, czasach szybkiego wzrostu, a pozwala na pewną stymulację gospodarki w trudniejszych, kryzysowych czasach, takich jak obecnie. Taka reguła jest na pewno lepsza od obecnych, które w dzisiejszych warunkach zamiast planowanej stymulacji gospodarki na 16 mld zł, czyli na 1 punkt procentowy PKB, wymagałyby jej kosztownego dla obywateli schłodzenia. A więc zamiast działań antycyklicznych obecne reguły wymagałyby tzw. działań procyklicznych. (Gwar na sali) Czy pani mogłaby tak troszkę ciszej, bo trochę to utrudnia, a może jakaś część posłów jest zainteresowana tym, co mówię.