Mówca: Katarzyna Kotula
Data: 2020-02-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam przyjemność prezentować dzisiaj stanowisko klubu parlamentarnego Lewicy wobec obywatelskiego projektu ustawy wprowadzającego kryterium 40-letniego stażu pracy umożliwiającego przejście na emeryturę bez osiągnięcia wymaganego wieku. Postulat wprowadzenia do polskiego systemu emerytur stażowych popiera zarówno OPZZ, jak i NSZZ ˝Solidarność˝. Dodatkowo Konfederacja Lewiatan zgadza się, że potrzebna jest debata o emeryturach stażowych. Należy mieć jednak na uwadze, że głównym ryzykiem związanym z wprowadzeniem obecnego projektu jest obniżenie wysokości emerytur osób przechodzących na emeryturę na podstawie kryterium stażowego w porównaniu z wysokością ich emerytur, gdyby przeszły na emeryturę dopiero po osiągnięciu wieku emerytalnego. Nie zmienia to oczywiście faktu, że emerytury stażowe są potrzebne i powinny być obecne jako jedna z możliwych opcji w polskim systemie emerytalnym. Jest to szansa dla osób, które weszły na rynek pracy stosunkowo wcześnie, tj. w wieku kilkunastu lat, po skończonej szkole zawodowej. W przeważającej mierze dotyczy to przecież pracowników fizycznych. W przeciwieństwie do osób mających ukończone studia i pracujących umysłowo jest to też grupa, która jest często mocno wypracowana, a także grupa, która według statystyk żyje krócej. Opcja emerytury stażowej oznacza, że osoba, która np. zaczęła pracę w wieku 16-19 lat, będzie mogła przejść na emeryturę znacznie wcześniej. Jest to niestety równoznaczne z tym, że emerytury te będą po prostu bardzo niskie. Wydaje się, że doprecyzowania i dopracowania w ramach debaty o systemie emerytalnym w Polsce, która jest bardzo potrzebna, wymagają pytania o to, co miałoby się wliczać do stażu pracy w przypadku emerytur stażowych. Czy będziemy brać pod uwagę tylko okresy składkowe, czy także te nieskładkowe, bo według proponowanego dziś projektu są to tylko okresy składkowe. Dodatkowo składki te muszą być odprowadzane od minimum najniższego wynagrodzenia. I myślę, że warto przytoczyć tu przykład z Niemiec. Emerytury stażowe zostały tam wprowadzone w roku 2012. Ta opcja przysługuje po osiągnięciu 45 lat pracy i ukończeniu odpowiedniego wieku emerytalnego. Ale do stażu pracy zalicza się zarówno okresy obowiązkowego i dobrowolnego ubezpieczenia, czas kształcenia się w szkole średniej lub wyższej oraz czas, co bardzo ważne, opieki nad dzieckiem. Prawo do emerytury stażowej jest w Niemczech masowo wykorzystywane przez ubezpieczonych, a ubieganie się o emeryturę stażową nie ma charakteru wyjątkowego, lecz powszechny. Przykładowo w 2018 r. liczba nowo przyznanych emerytur regularnych z tytułu osiągnięcia wieku wynosiła 340 tys., podczas gdy emerytur wcześniejszych, stażowych przyznano aż 240 tys. Być może należałoby rozważyć część tych rozwiązań w polskim systemie, szczególnie wliczenie do stażu pracy opieki nad dzieckiem, co pozwoli polepszyć nam sytuację kobiet. Mamy przed sobą projekt obywatelski. W kolejce do procedowania czeka projekt poselski PSL-u. Czekamy też na projekt prezydenta Dudy, którego założeń co prawda jeszcze nie znamy, ale można z całą pewnością stwierdzić, że proponowane w nim rozwiązania będą przecież podobne. Lewica też przedstawi swój program emerytur stażowych, z tą różnicą, że Lewica nie będzie czarowała rzeczywistości, udając, że rozwiązania w takiej formie są wystarczające. Emerytury stażowe bez gwarantowanej emerytury minimalnej na poziomie minimum 1600 zł netto to właściwie gwarancja emerytur głodowych, szczególnie w przypadku kobiet. Sytuacja polskich emerytów jest zła, sytuacja kobiet na emeryturze jest często dramatyczna. Wielu polskich emerytów nie stać na zakup pełnowartościowej żywności, opłacenie rachunku za prąd, wykupienie leków czy odłożenie na prywatną wizytę u lekarza, bo termin proponowany przez publiczną ochronę zdrowia w obecnym kształcie jest tak odległy, że obawiają się często, że po prostu nie dożyją. Nie można dłużej łatać polskiego systemu emerytalnego, który jest dziurawy jak sitko, jakimiś rozwiązaniami ad hoc. Potrzebujemy debaty i kompleksowych rozwiązań, które zapewnią żyjącym w Polsce emerytom i emerytkom godne życie i ułatwią im codzienne funkcjonowanie bez zamartwiania się o to, z której przysłowiowej kupki przełożyć albo po prostu zabrać. W Polsce w tej chwili mamy różnicę w zarobkach kobiet i mężczyzn w granicach 20%. Pamiętajmy, że od poborów wynagrodzeń są odprowadzane składki, więc różnica 20% w wynagrodzeniach to różnica 20% w składkach. Kobiety korzystają z urlopów macierzyńskich, rodzicielskich i wychowawczych. Oczywiście od kilku lat są to urlopy płatne składkowo i państwo pokrywa za kobiety składki podczas urlopu. Pamiętajmy jednak, że kiedy mężczyzna zarabia w tym samym czasie normalną pensję i odprowadza składki, składki kobiet odprowadzane od zasiłku macierzyńskiego to nie jest 100-procentowa pensja. W Polsce to kobiety najczęściej opiekują się dziećmi, seniorami, osobami z niepełnosprawnościami podczas choroby, ale nie tylko. Te okresy często są przecież okresami nieskładkowymi. Przypomnę, że w 2019 r. ponad 250 tys. osób pobierało świadczenie poniżej 1100 zł brutto, tj. ok. 800 zł na rękę. Proszę sobie wyobrazić, jak za to przeżyć. Ubóstwo polskich emerytów rośnie, a nie maleje. 85% najuboższych emerytów to kobiety. Nie możemy proponować rozwiązań, które tylko pogłębią te różnice. (Dzwonek) Musimy szukać rozwiązań, które pozwolą nie tylko zakopać te rowy nierówności, ale przede wszystkim nie wpędzą polskich seniorów i polskich seniorek w jeszcze większą biedę i jeszcze niższe emerytury, szczególnie jeśli chodzi o kobiety. My jako Lewica poszukujemy rozwiązań, które umożliwią...