Mówca: Sprawozdawca Michał Szczerba
Data: 2014-09-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić Wysokiej Izbie sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o senackim projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze oraz ustawy o radcach prawnych, druk nr 2415. Sejm na posiedzeniu w dniu 10 lipca 2014 r. skierował ten projekt do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu rozpatrzenia. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka po rozpatrzeniu tego projektu na posiedzeniach w dniach 27 sierpnia i 10 września wnosi, aby Wysoki Sejm uchwalił ten projekt, który został przedstawiony w druku nr 2725. Chciałbym poinformować, że prace nad tym projektem były prowadzone w podkomisji, której miałem zaszczyt przewodniczyć. Wysoka Izbo! Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze oraz ustawy o radcach prawnych jest przede wszystkim ukierunkowany na usprawnienie postępowania dyscyplinarnego adwokatów i radców prawnych poprzez wprowadzenie w ustawie Prawo o adwokaturze oraz ustawie o radcach prawnych zmian ustrojowych i proceduralnych. Wśród projektowanych zmian o charakterze ustrojowym należy w szczególności wymienić nadanie rzecznikom dyscyplinarnym, rzecznikowi dyscyplinarnemu adwokatury oraz głównemu rzecznikowi dyscyplinarnemu, statusu organów, określenie zadań poszczególnych rzeczników dyscyplinarnych na poziomie ustawowym, przesądzenie roli zastępców rzeczników dyscyplinarnych, a także wydłużenie kadencji organów adwokatury, organów izb adwokackich i zespołów adwokackich oraz organów samorządu radców prawnych z trzech do czterech lat. Z kolei w odniesieniu do zmian przyspieszających postępowanie dyscyplinarne w aspekcie proceduralnym można wymienić m.in.: usprawnienie doręczania korespondencji w toku postępowania dyscyplinarnego, wydłużenie terminu przedawnienia deliktów dyscyplinarnych, wyartykułowanie zasady prawdy materialnej oraz zasady inkwizycyjności postępowania dyscyplinarnego. Z projektowanych zmian można wymienić także modyfikację zasad sporządzania i doręczania uzasadnień, orzeczeń i postanowień kończących postępowania dyscyplinarne, uregulowanie możliwości prowadzenia postępowania w przypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa obwinionego, jak również przesądzenie, że prawomocne orzeczenie w zakresie kary pieniężnej oraz kosztów postępowania stanowi tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego i po nadaniu mu klauzuli wykonalności przez sąd rejonowy właściwy ze względu na decyzje sądu dyscyplinarnego, który wydał to orzeczenie, podlega wykonaniu w drodze egzekucji prowadzonej w trybie tej ustawy. Proponowane zmiany zmierzają przede wszystkim do usprawnienia postępowania dyscyplinarnego adwokatów i radców prawnych, przy czym nie ograniczają uprawnień, które w tym zakresie posiada minister sprawiedliwości. Pozytywnie należy ocenić zmiany precyzujące przesłanki wnoszenia odwołania od rozstrzygnięć organów prowadzących postępowanie dyscyplinarne, w tym doręczanie z urzędu odpisów orzeczeń i postanowień. Wzmocnienie powierzonego samorządom zawodowym adwokatów i radców prawnych sądownictwa dyscyplinarnego wpłynie pozytywnie na sprawowanie przez nie pieczy nad należytym wykonywaniem wymienionych zawodów zaufania publicznego w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Prawidłowe wypełnianie przez samorządy zawodowe powierzonych im w tym zakresie zadań wymaga bowiem zapewnienia sprawnych procedur dyscyplinarnych oraz wzmocnienia pozycji organów prowadzących postępowanie dyscyplinarne. Należy podzielić ocenę projektodawców Senatu, zgodnie z którą obecnie funkcjonujące rozwiązania wymagają dostosowania do zmian w organizacji i funkcjonowaniu samorządów zawodowych. Potrzeba tego wynika zwłaszcza z podwojenia liczby osób czynnie wykonujących zawody adwokata i radcy prawnego w konsekwencji otwarcia dostępu do tych profesji, a co za tym idzie - zwiększenia liczby prowadzonych postępowań dyscyplinarnych. Wydaje się również, że projektowane rozwiązania stanowią odpowiedź na pojawiające się w debacie publicznej głosy krytyczne wynikające z przewlekłości toczących się postępowań. Powinny one wyeliminować sytuacje, w których sprawca przewinienia dyscyplinarnego nie może być ukarany z powodu przedawnienia. Projektodawcy słusznie zauważają, że przedawnienie się spraw nie jest skutkiem wyłącznie krótkich terminów przedawnienia, lecz także procedury, którą stosują sądy dyscyplinarne. Jeżeli chodzi o zmiany ustrojowe, wydaje się, że zwłaszcza wzmocnienie pozycji rzeczników dyscyplinarnych i uniezależnienie ich od organów samorządów powinno prowadzić do odejścia od postrzegania sądownictwa dyscyplinarnego jako nieobiektywnego, uzależnionego od organów samorządowych, a przez to niespełniającego stawianych przed nim zadań i celów. Reasumując, w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka chciałbym bardzo prosić, aby Wysoki Sejm uchwalił projekt, który został przedstawiony w druku nr 2725. Chciałbym również bardzo serdecznie podziękować panu ministrowi Kozdroniowi i całemu Ministerstwu Sprawiedliwości za sprawne procedowanie razem z komisją nad projektem senackim. Chciałbym również bardzo serdecznie podziękować Naczelnej Radzie Adwokackiej oraz Krajowej Izbie Radców Prawnych za współpracę, za wspólną pracę nad tym projektem. Bardzo dziękuję.