Mówca: Sprawozdawca Robert Kołakowski
Data: 2017-04-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Kultury i Środków Przekazu mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia 140. rocznicy urodzin Bolesława Biegasa, druk nr 1443. Bolesław Biegas, a właściwie Bolesław Biegalski, urodził się 29 marca 1877 r. w małej wiosce Koziczyn pod Ciechanowem w ubogiej chłopskiej rodzinie. Wcześnie osierocony, dzieciństwo spędził na wsi, pasąc bydło i lepiąc figurki z gliny. Jego talent artystyczny został początkowo dostrzeżony przez miejscowego ks. Aleksandra Rzewnickiego, który przy finansowym wsparciu parafian wysłał młodego Biegasa na nauki do warszawskiego rzeźbiarza Antoniego Panasiuka. Jego kolejnym protektorem był ciechanowski lekarz i mecenas sztuki Franciszek Rajkowski, który wczesne próby rzeźbiarskie swego podopiecznego zaprezentował hr. Adamowi Krasińskiemu z Opinogóry, to był wnuk poety Zygmunta Krasińskiego, i Aleksandrowi Świętochowskiemu. Dzięki publicznej subskrypcji ogłoszonej przez Świętochowskiego zebrano środki na to, żeby młody artysta mógł pobierać edukację w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, gdzie rozpoczął studia pod kierunkiem Alfreda Dauna i Konstantego Laszczki. W 1901 r. został usunięty z uczelni w atmosferze skandalu za wykonanie rzeźby ˝Księga życia˝, która naruszała ówczesne kanony sztuki. Zagraniczna krytyka artystyczna była bardziej przychylna jego twórczości, na co wskazują znakomite recenzje zebrane przez niego podczas udziału w X Wystawie Wiedeńskiej Secesji, która odbyła się w 1901 r. W kolejnych edycjach tej wystawy brał udział w następnych latach. Zaprezentował swoje rzeźby także w warszawskim salonie Aleksandra Krywulta, również w galerii Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Dzięki stypendium właśnie warszawskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych wyjechał do Paryża, gdzie z przerwami na wyjazdy do Polski pozostał do końca życia. W Paryżu podjął naukę w wyższej szkole sztuk pięknych, lecz szybko ją porzucił, zajął się własną twórczością wspieraną finansowo przez nowych mecenasów, baronostwo Henryka i Jadwigę Trüschelów. Szybko też zyskał uznanie w kręgu symbolistów francuskich, a jego prace wystawiane były w licznych odsłonach Salonu Niezależnych, Salonu Narodowego Towarzystwa Sztuk Pięknych oraz Salonu Jesiennego. Zmarł 30 września 1954 r. i został pochowany na cmentarzu emigracji polskiej w Montmorency w grobowcu Towarzystwa Historyczno-Literackiego, którego członkiem został pod koniec życia. Bolesław Biegas, należący do dziś w Europie do najbardziej cenionych artystów, w Polsce jest wciąż mało znany. Jego dorobek artystyczny stanowią rzeźby, obrazy, a także 16 dramatów, kilka rozpraw na temat sztuki oraz powieści i poematy. Bolesław Biegas uważany jest za czołowego przedstawiciela kierunku symboliczno-secesyjnego nie tylko w rzeźbie polskiej, ale i europejskiej. Zdołał on zachować indywidualną formę swej twórczości, która do dziś zadziwia wyjątkowym zróżnicowaniem i bogactwem tematyki. Sławę przyniosły Biegasowi popiersia porterowe, z powodzeniem też podejmował wątki inspirowane muzyką oraz literaturą. Rzeźbiarska twórczość Biegasa ulegała m.in. wpływom filozofii Stanisława Przybyszewskiego. To z inspiracji jego utworami tworzył alegoryczno-symboliczne rzeźby poruszające problematykę ludzkiej egzystencji. Równolegle tworzył rzeźby o syntetycznej, zgeometryzowanej formie, ulegając fascynacji prasłowiańszczyzną. Jedną z inspiracji był Światowid. Tworzył dzieła o walorach prekursorskich np. wspomniana już ˝Księga życia˝ wyprzedziła syntetyczne kompozycje Xawerego Dunikowskiego, zaś prace ˝Ziemia˝, ˝Miłość śmierci˝, ˝Pałace zaczarowane˝ realizowały wizje, które dopiero 20 lat później narodziły się w wyobraźni surrealistów. Po I wojnie światowej aktywność rzeźbiarska Biegasa osłabła na rzecz malarstwa. Z bogatej twórczości malarskiej uwagę zwraca cykl kilkudziesięciu obrazów ˝Wampiry wojny˝ wykonany w latach 1914-1918. Malarstwo zaczął Biegas uprawiać już wcześniej, ok. 1900 r., początkowo inspirując się twórczością Wyspiańskiego. Później wykształcił swój charakterystyczny styl objawiający się w: cyklu portretów sferycznych, w których ludzkie twarze przenikają się z siatką linii i płaszczyzn dzielonych łukami i geometrycznymi kształtami; w satyrycznym malarstwie politycznym, m.in. ˝Wojna rosyjsko-japońska˝, ˝Neron na polskiej ziemi˝; również w serii obrazów przedstawiających przestylizowane postaci mitologiczne tytanid i tytanów o nadludzkich kształtach i sile i w wielu innych obrazach. Twórca pisał ponadto utrzymane w symbolicznej konwencji utwory literackie, poematy. Pisał też dramaty, tak jak wspomniałem. Na podkreślenie zasługuje fakt, że Bolesław Biegas cieszył się uznaniem ówczesnych autorytetów świata sztuki. Renesans jego twórczości trwa od lat 70. XX w. Francuscy i polscy historycy sztuki organizują liczne wystawy symbolistów, na których prezentowane są dzieła malarskie i rzeźbiarskie Biegasa. Obrazy i rzeźby Biegasa znajdują się m.in. w Muzeum Orsay w Paryżu, Muzeum Sztuk Pięknych w Lyonie, Muzeum Królewskim Sztuk Pięknych w Brukseli, w Polskim Muzeum w Chicago, w Muzeum Biegasa w Paryżu, w Muzeum Mazowieckim w Płocku, w Muzeum Narodowym w Warszawie i w Poznaniu oraz w Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. W ostatnich latach rodzinna ziemia artysty czyni starania, aby upamiętnić tego wielkiego artystę. W Powiatowym Centrum Kultury i Sztuki im. Marii Konopnickiej w Ciechanowie została otwarta pierwsza w świecie galeria imienia Bolesława Biegasa, a na elewacji jej budynku odsłonięto okazały mural inspirowany obrazem ˝Wątpliwe pytania˝ Bolesława Biegasa. Także w Warszawie powstała Fundacja im. Bolesława Biegasa, dzięki której 6 maja 2015 r. w stolicy została otwarta największa w naszym kraju ekspozycja stała malarstwa i rzeźby tego wybitnego polskiego artysty. Komisja Kultury i Środków Przekazu po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu przedmiotowego projektu uchwały na posiedzeniu w dniu 5 kwietnia tego roku wnosi, by Wysoki Sejm raczył uchwalić wymieniony projekt uchwały w następującym brzmieniu: ˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie upamiętnienia 140. rocznicy urodzin Bolesława Biegasa 29 marca 2017 r. minęła 140. rocznica urodzin Bolesława Biegasa (właściwie: Bolesława Biegalskiego) - jednego z najbardziej oryginalnych artystów polskich przełomu XIX i XX w., rzeźbiarza i malarza nurtu symbolistycznego, którego twórczość do dziś zadziwia wyjątkowym zróżnicowaniem i bogactwem tematyki. Bolesław Biegas (1877-1954), należący do dziś do najbardziej cenionych artystów w Europie, w Polsce jest wciąż mało znany. Jego dorobek artystyczny, na który składają się rzeźby, obrazy, a także 16 dramatów oraz kilka rozpraw na temat sztuki, nad Wisłę ostatecznie nie dotarł, a zatem Biegas nie zaistniał w narodowej świadomości. Powodów tego jest kilka: osiedlenie się artysty na stałe w Paryżu w 1901 r., krytyka jego twórczości w ojczyźnie, śmierć w okresie komunizmu, który to system Biegas całkowicie odrzucił, decydując się powierzyć swoją artystyczną spuściznę polskiej emigracji we Francji. Po 1989 r. twórczość Bolesława Biegasa nadal pozostała nieznana w Polsce, choć w świecie jego dzieła od pół wieku wracają na salony sztuki. Próbę czasu przetrwały bowiem nie tylko jego symboliczne rzeźby o walorach prekursorskich, odbiegające od modnego wówczas stylu secesyjnego, ale także intrygujące prace malarskie, zarówno niepowtarzalne kompozycje symboliczne, pełne ukrytych znaczeń, jak i portrety, w tym cykl malarskich portretów sferycznych. Jego prace można zobaczyć w wielu muzeach, m.in. w Muzeum Orsay w Paryżu, Muzeum Sztuk Pięknych w Lyonie, Muzeach Narodowych w Warszawie, Gdańsku, Poznaniu oraz w coraz liczniejszych kolekcjach prywatnych, także polskich. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej czci pamięć Bolesława Biegasa i wyraża uznanie dla jego dorobku artystycznego˝. Dziękuję bardzo. (Oklaski)