Mówca: Iwona Ewa Arent
Data: 2013-07-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawić opinię dotyczącą informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich w roku 2012 wraz z uwagami o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela, druk nr 1328. Podobnie jak w latach poprzednich, pani rzecznik przedstawiła wyczerpujące sprawozdanie przygotowane z pełną starannością. Materiały w formie publikacji zostały przygotowane bardzo przejrzyście i czytelnie, za co bardzo dziękujemy, bo umożliwia to łatwiejszy dostęp, jeśli chodzi o parlamentarzystów. Rzecznik praw obywatelskich stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela. Obywatele mają prawo do korzystania z pomocy rzecznika. W odczuciu społecznym w Polsce z roku na rok jest coraz gorzej z przestrzeganiem praw człowieka i obywatela. Wyrazem tego jest coraz większa liczba wniosków obywateli do rzecznika o pomoc w ochronie swoich praw naruszanych przez organy władzy publicznej. W roku 2012 wpłynęło takich wniosków o 7% więcej niż w roku ubiegłym. Szkoda, że nie ma przedstawiciela rządu, bo właściwie przedstawiciele rządu, ministrowie, powinni notować sobie te propozycje i te uwagi, które pani rzecznik tutaj przedstawiała, ponieważ jest to także zadanie dla nich. Pani rzecznik, gdyby instytucje państwa dobrze funkcjonowały, to myślę, że wtedy nie potrzebowałaby pani większej liczby etatów, a niestety faktycznie jest potrzebna większa liczba etatów. Wniosek do rzecznika jest wolny od opłat i brak jest rygorów formalnych, co powoduje, że ludzie szukają pomocy właśnie u rzecznika praw obywatelskich. Chciałabym też zasygnalizować tutaj bardzo ważny problem pogłębiającego się ubóstwa, a co za tym idzie braku dostępu do adwokatów, radców prawnych, jeśli chodzi o ludzi, których nie stać na takie porady. Często prośba o pomoc prawną dotyczy także naszych biur poselskich i senatorskich. Zarówno biuro pani rzecznik, jak i nasze biura są miejscami, gdzie można otrzymać bezpłatnie pomoc prawną. Myślę, że państwo polskie powinno mimo wszystko, mimo istnienia naszych instytucji, instytucji rzecznika czy biur poselskich, zapewnić taką bezpłatną pomoc prawną dla najuboższych, bo mówimy tu o najuboższych. Pani rzecznik mówiła o problemie bezpłatnej pomocy prawnej. Jesteśmy w najgorszej sytuacji na forum międzynarodowym, jeżeli chodzi o mediacje i bezpłatną pomoc prawną. Prawo i Sprawiedliwość wnosiło projekty ustaw dotyczące tej kwestii. O ile dobrze pamiętam, był to rok 2007. Niestety, nie znaleźliśmy większości w Sejmie i te projekty upadły. Polski rząd powinien ten problem rozwiązać, żadne tłumaczenia mówiące o kryzysie, o braku finansów na ten cel nie są żadnym argumentem. Pani rzecznik, ma pani w nas sojuszników, jeżeli chodzi o wprowadzenie w Polsce systemu bezpłatnej pomocy prawnej. Na pewno będziemy tutaj wspierać panią, a także prosimy o wsparcie nas w tej kwestii. Następny problem, o którym pani wspominała, to prawo do dobrej legislacji. Jest to problem, który sygnalizowała pani już w roku poprzednim, to znaczy w sprawozdaniu za rok 2011. Nadal jest z tym problem. Szczególnie chodzi o utrzymującą się praktykę niewykonywania obowiązku dotyczącego rozporządzeń do ustaw. Na to my jako parlament nie powinniśmy się godzić. Nie może być tak, że czas niewykonania poleceń parlamentu dotyczących rozporządzeń przekracza nawet nie miesiące, ale lata. Premier rządu powinien zagonić swoich ministrów do pracy i wymagać od nich właśnie takiej pracy, aby te rozporządzenia były wydawane. Wychodzi tutaj niestety arogancja władzy, brak zdecydowanych działań, także niestety - z całym szacunkiem - w stosunku do prezydium naszego parlamentu. Zgodzę się też ze stwierdzeniem pani rzecznik, że niektóre grupy urzędników uczyniono czwartą władzą. Spotykam się z wieloma głosami naszych obywateli, którzy twierdzą, że w Polsce nie rządzą premier i ministrowie, ale po prostu urzędnicy. To jest niedopuszczalne, należałoby to jednak zmienić. Tak jak pani rzecznik powiedziała, jest to bardzo niebezpieczne dla obywateli, ponieważ legitymacja polityczna polega na tym, że władza jest sprawowana przez parlament i przez prezesa Rady Ministrów. Następny problem, o którym pani wspomniała. Oczywiście odnoszę się do problemów, które sygnalizowała pani podczas posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Trudno w ciągu 10 minut odnieść się do wszystkich problemów, o których pani mówiła i na posiedzeniu komisji, i teraz. Sygnalizuję te, które w moim odczuciu są jednymi z najważniejszych, chociaż wszystkie są ważne. A więc następny problem to są indywidualne interpretacje podatkowe. Nie może być tak, że identyczna sytuacja dotycząca ustawy o podatku dochodowym czy w ogóle spraw podatkowych była inaczej interpretowana np. w Olsztynie, a inaczej w innym mieście. Tak nie może być. Jesteśmy jednym krajem i interpretacje powinny być takie same w każdym mieście. Wspomnę tu także, pani rzecznik, że Prawo i Sprawiedliwość złożyło w tej kadencji projekt, który wprowadzał przejrzystość zobowiązań podatkowych, ale niestety ten projekt nie znalazł akceptacji większości koalicji rządzącej. Zasygnalizowała pani kwestię odpowiedzialności za szkody spowodowane przez funkcjonariuszy państwowych i egzekwowanie odpowiedzialności z tego tytułu. O ile dobrze sobie przypominam, w poprzedniej kadencji taką ustawę o odpowiedzialności urzędników polski parlament, Sejm przyjął. A jak dzisiaj jest ta ustawa egzekwowana, to należałoby zbadać. Ja na dzień dzisiejszy nie wiem, jak to wygląda w praktyce. Pani rzecznik, chciałabym podziękować za pani zaangażowanie w sprawę ACTA i pomyślne rozwiązanie tej sprawy. Tak jak pani powiedziała, na forum międzynarodowym był to sukces i mamy czym się pochwalić, ale należy tu także podkreślić, że był to sukces obywateli polskich, w szczególności młodych ludzi, którzy wyszli na ulice, protestując przeciwko ACTA. W tym miejscu podziękowanie też dla polskich obywateli za tę właśnie reakcję. Pozytywnie należy ocenić także działania pani rzecznik na rzecz osób z niepełnosprawnością, szczególnie osób niepełnosprawnych na rynku pracy i osób chorych psychicznie. Wiele jest jeszcze do zrobienia w tej kwestii zarówno przez polski parlament, jak i przez panią rzecznik. Bardzo pozytywnie oceniam też wybór spraw, którymi pani rzecznik zamierza zająć się w szczególności, czyli kwestią osób starszych, niepełnosprawnych, imigrantów, ale przede wszystkim kwestiami bezrobocia, szczególnie wśród młodych ludzi, i coraz większym problemem bezdomności. W ciągu 10 minut trudno mówić o tym szerzej. Chciałabym jeszcze tylko wspomnieć o sprawach, które uważam za bardzo ważne, a którymi pani rzecznik powinna się także zająć. Przede wszystkim chciałabym prosić panią rzecznik o szerszy dostęp do pani poprzez placówki terenowe. Wiem, że brakuje pieniędzy, ale przy wzrastającym ubóstwie ludzi nie stać na dojazdy do większych miast, aby spotkać się z panią. Ludzie w mniejszych miejscowościach mają trudności ze spotkaniem się z pani przedstawicielem w terenie i uzyskaniem pomocy, a bardzo często jest pani dla tych ludzi nadzieją na znalezienie sprawiedliwości. I jeszcze jedna ważna kwestia - sprawa roszczeń niemieckich, tzw. późnych przesiedleńców. Mówiłam o tym podczas posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Pewne kancelarie adwokackie wyspecjalizowały się w wyszukiwaniu osób, które w latach 70. czy 80. wyjechały do Niemiec, pozostawiając nieruchomości, lub ich spadkobierców i zwracają się dzisiaj do sądów polskich o odszkodowania za pozostawione mienie. Obywatele, którzy wyjechali, otrzymywali w Niemczech odszkodowania za pozostawione mienie. Dzisiaj te osoby oddają te odszkodowania, które nie mają dziś większej wartości, a u nas na Warmii i Mazurach starają się o zwrot tych nieruchomości, które są położone w pięknych miejscach: przy lasach, nad jeziorami, i są warte wiele pieniędzy. Niestety orzecznictwo polskich sądów idzie w kierunku przywracania takim osobom majątków. Polscy obywatele, którzy od 30 lat zamieszkują takie nieruchomości, przez lata łożyli na utrzymanie tych nieruchomości, remontowali je, odbudowywali. Bardzo często dzięki nim te nieruchomości można w ogóle odzyskać, bo one są, istnieją, poświęcali wiele lat życia i pieniędzy na utrzymanie tych nieruchomości, a dzisiaj niestety są wyrzucani na bruk bez żadnych odszkodowań. Nasze wspaniałe sądy niestety oddają majątki tzw. późnym przesiedleńcom, którzy przyjeżdżają i zwracają się o zwrot, nie uznając roszczeń odszkodowawczych naszych obywateli. Myślę, że powinna pani rzecznik wziąć pod opiekę także tych obywateli i zająć się tą sprawą. (Dzwonek) I już ostatnia kwestia, panie marszałku, na którą chciałabym zwrócić uwagę, to jest działanie pani rzecznik dotyczące wniosku 2,5 mln obywateli o przyznanie miejsca na multipleksie dla Telewizji Trwam. Dzisiaj już wiemy, że Telewizja Trwam otrzyma miejsce na multipleksie, gdy Telewizja Polska zwolni miejsce. I tu pojawia się wątpliwość, czy Telewizja Polska zwolni miejsce. Jeżeli zwolni, to w ogóle nie mamy o czym rozmawiać, to bardzo dobrze, bardzo się cieszymy. Myślę, że mimo wszystko powinna pani monitorować, czy faktycznie, fizycznie Telewizja Trwam otrzyma miejsce na multipleksie, bo to jest też kwestia łamania prawa 2,5 mln osób, które podpisały się pod wnioskiem o umieszczenie Telewizji Trwam na multipleksie. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chciałabym podziękować pani rzecznik, całemu zespołowi za działania, które państwo podjęliście, prosić oczywiście, jak zawsze, o więcej, o zajęcie się sprawami, które wymagają jeszcze zainteresowania i interwencji rzecznika. Dziękuję bardzo. (Oklaski)