Mówca: Agata Borowiec
Data: 2017-09-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka na posiedzeniu 12 września br. zapoznała się z informacją o działalności rzecznika praw obywatelskich w 2016 r. oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela, druk nr 1635. Podczas obrad komisji rzecznik przedstawił informację o swojej działalności. Przeprowadzono wyczerpującą dyskusję. Na początku tejże dyskusji posłowie zwracali uwagę na bardzo szeroki zakres spraw i działań koniecznych do podjęcia przez rzecznika. Pytano, w jaki sposób rzecznik to ustala, dokonuje wyboru priorytetowych działań i spraw, w których podejmuje interwencje. Najczęściej poruszana kwestia dotyczyła spraw sądownictwa, możliwości obecności rzecznika na rozprawach sądowych, w ilu procesach sądowych brali udział przedstawiciele rzecznika praw obywatelskich jako obserwatorzy, ile skarg wpłynęło w 2016 r. do rzecznika praw obywatelskich na działalność sądów i jaka w związku z tym jest ocena rzecznika praw obywatelskich co do funkcjonowania polskiego sądownictwa. W odpowiedzi rzecznik poinformował, że w różnych wystąpieniach generalnych wskazywał na problemy w sądownictwie, jak doręczenia sądowe, dostęp do bezpłatnych porad prawnych, dostęp do adwokata, problem biegłych sądowych. W kwestii obecności rzecznika jako obserwatora na rozprawach sądowych rzecznik wskazywał na swoje wątpliwości co do interpretacji ustawy w tym zakresie. Jego zdaniem rzecznik nie może naruszać niezawisłości i niezależności sądów, a taka obecność mogłaby wkraczać w sferę imperium sądu. Rzecznik ma jednak możliwość wniesienia kasacji i z tej możliwości często korzysta. Posłowie zadający pytania w tej sprawie nie do końca zgodzili się z odpowiedzią rzecznika. Druga kwestia dotycząca sądownictwa to był problem nagrywania rozpraw sądowych. Posłowie wskazywali na nieprawidłowości w nagrywaniu, zabezpieczaniu i przechowywaniu nagrań. Często w podejmowanych przez nich interwencjach okazywało się, że rozpraw w ogóle nie nagrywano, często z powodów technicznych. Pytano rzecznika czy skarżono się do niego w podobnych sprawach, jakie jest stanowisko rzecznika w tym temacie. W tym kontekście dyskutowano również o udzielaniu odpowiedzi przez sędziów na pytania posłów w ramach art. 20 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora. Posłowie wskazywali na otrzymywanie odpowiedzi od sędziów, iż sędzia nie ma obowiązku udzielania informacji posłowi, natomiast w opinii rzecznika obowiązek nagrywania ma charakter bezwzględny i absolutny i jest to odpowiedzialność prezesa sądu. Ten problem może być materiałem na generalne wystąpienie rzecznika. Wysoka Izbo! Inną często poruszaną kwestią było nagrywanie przesłuchań prokuratorskich, jaka jest ocena rzecznika na temat działalności prokuratury, ile skarg wpłynęło w 2016 r., czy rzecznik miał w tej sprawie formalne wystąpienie. Odpowiadając na te pytania, rzecznik poinformował, że regularnie weryfikuje działania prokuratury z urzędu czy na wniosek i wiele spraw indywidualnych zakończyło się skuteczną interwencją rzecznika, np. w sprawach niedostatecznego wyczerpania inicjatywy dowodowej przez prokuratora i w związku z tym z przedwczesnym umorzeniem postępowania. Podawano przykład osób nagrywających zatrzymanie Igora Stachowiaka, kiedy to rzecznik po umorzeniu postępowania prokuratorskiego wystąpił po akta sprawy. Rzecznik potwierdził opinię posłów, że warto byłoby wprowadzić obowiązek nagrywania przesłuchań prokuratorskich. Podczas dyskusji poruszano problem nieproporcjonalności kary. Pytanie, ile skarg tego typu wpłynęło do rzecznika. Podawano przykłady: niezgłoszenia darowizny, spóźnienia się przedsiębiorcy z opłatami, niedopełnienia formalności przy otrzymanej uldze, przez co zaistniała konieczność zwrotu całej ulgi wraz z odsetkami, w tym przypadku to było za 2 lata. W odpowiedzi rzecznik wskazał, że kwestia proporcjonalności sankcji została rozwiązania w ostatniej nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego przeprowadzonej przez obecny rząd, gdzie wprowadzono szereg procedur pozwalających na odstąpienie, złagodzenie kary. Należy poczekać na rezultaty przeprowadzonej nowelizacji. Rzecznik wskazywał na problemy, jakich doświadczył podczas podejmowania interwencji w postępowaniach cywilnych, w sytuacjach przekroczenia terminu. Stąd w opinii rzecznika słuszne byłoby wprowadzenie instytucji rewizji nadzwyczajnej, która umożliwiłaby rzecznikowi zwrócenie się do Sądu Najwyższego nawet po terminie. Wysoka Izbo! Reasumując, pragnę stwierdzić, że komisja zapoznała się z działalnością rzecznika za 2016 r. oraz informacją o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela. W tym sprawozdaniu przywołałam te wątki dyskusji, które były poruszane najczęściej, oraz te, które stały w opozycji do wystąpienia rzecznika. Dziękuję bardzo. (Oklaski)