Mówca: Elżbieta Stępień
Data: 2018-07-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję, pani marszałek, za głos. Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Zaproszeni Goście! Mam przyjemność przedstawić stanowisko Klubu Poselskiego Nowoczesna wobec sprawozdania z działalności rzecznika praw dziecka, druk nr 2422. Bardzo ładnie pani poseł Chybicka mówiła na temat tego sprawozdania. Absolutnie podpisuję się pod tymi słowami. Powiem szczerze, że dotknę trochę innych obszarów. Rzeczywiście sprawozdanie czyta się z wielką przyjemnością i z wielką ciekawością, jest to rzeczywiście materiał obszerny, absolutnie polecam każdemu. (Oklaski) Natomiast jest mi niezmiernie przykro, że pan, panie pośle Dolata, opowiadał takie herezje. Myślę, że niewiele ma pan wspólnego... (Głos z sali: Z treścią.) ...z tym, jakie są oczekiwania dzieci. Może pan mieć wykształcenie pedagogiczne, ale na pewno nie ma pan empatii wobec dzieci, wypowiadając z tego miejsca takie herezje. (Oklaski) Ale przejdę już do rzeczy. Sprawozdanie w rzetelny i obszerny sposób opisuje ogromną pracę urzędu, którym kierował minister Marek Michalak. To niewielki zespół, który podejmował tysiące interwencji w obszarach, w których było lub mogło być zagrożone dobro dziecka. Zacznę od paru danych statystycznych, aby zobrazować skalę działań. W 2017 r. do rzecznika praw dziecka wpłynęło blisko 40 tys. spraw. Rzecznik skierował do ministrów, organów lub instytucji ogółem 168 wystąpień o charakterze generalnym. W 366 przypadkach uznał, że istnieje zagrożenie dla dobra dziecka w postępowaniach sądowych, dlatego brał w nich udział na prawach prokuratora. Ważną częścią pracy rzecznika było podejmowanie kontroli. I tak w 2017 r. rzecznik przeprowadził 291 kontroli, m.in. w placówkach wychowawczych, interwencyjnych i szkołach, zawsze w gotowości, by nieść wsparcie tam, gdzie jest ono niezbędne. Ponadto wydał opinię w sprawie 74 różnych aktów normatywnych związanych z pracą Sejmu i Senatu. Najwięcej spraw podejmowanych przez biuro rzecznika w 2017 r. stanowiły działania będące reakcją na skargi związane z prawem dziecka do wychowywania w rodzinie. Było ich ponad 12 tys. Do biura rzecznika wpłynęło ponad 4 tys. spraw dotyczących praw dziecka do życia i ochrony zdrowia. Rzecznik podejmował interwencje w sprawach ogólnych i jednostkowych. Jeżeli chodzi o sprawy o charakterze ogólnym, zabiegał m.in. o pozostawienie lekarza pediatry w systemie POZ i objęcie tą opieką wszystkich dzieci, nie tylko najmłodszych, o wyższą wycenę usług stomatologicznych i pediatrycznych. Między innymi dzięki temu w 2018 r. NFZ musi przeznaczyć na sfinansowanie wszystkich grup pediatrycznych o 43 mln zł więcej środków. Rzecznik starał się także o poprawę fatalnej dziś opieki psychiatrycznej nad dziećmi. Niestety wciąż brakuje spójnego leczenia psychiatrycznego dzieci i młodzieży, brakuje pieniędzy i lekarzy. Ok. 400 tys. młodych Polaków potrzebuje pomocy psychiatrów, tymczasem w kraju mamy tylko 400 lekarzy tej specjalizacji, zamykane są oddziały. Niepokojąca jest również wysoka średnia wieku lekarzy tej branży. Dziś z cudem graniczy szybkie umówienie dziecka nawet na prywatną wizytę. Ta sytuacja wymaga natychmiastowych działań naprawczych przez Ministerstwo Zdrowia. Rzecznik podjął także prawie 2,5 tys. spraw związanych z prawem dziecka do godziwych warunków socjalnych i prawie 6 tys. dotyczących prawa do nauki. Tu np. poruszył problem nadmiernego obciążania ucznia pracami domowymi. Niezwykle ważnym obszarem działalności rzecznika były problemy związane z ochroną dziecka przed przemocą, okrucieństwem, demoralizacją, złym traktowaniem i zaniedbaniem. Kwestie te stanowiły drugą co do liczby grupę spraw, którymi zajmował się rzecznik. Było ich ponad 3 tys. To dowodzi skali problemu. Udało się wprawdzie wprowadzić do polskiej legislacji po interwencjach i z inicjatywy rzecznika kilka istotnych przepisów zwiększających ochronę dzieci, m.in. przepis zaostrzający odpowiedzialność sprawców przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, wolności i rodzinie, który kwalifikuje przestępstwa z uwagi na małoletniego pokrzywdzonego lub okropny sposób działania sprawcy, przepisy wprowadzające obowiązek pod karą więzienia zawiadamiania organów o usiłowaniu dokonania albo dokonaniu przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, wolności oraz przeciwko wolności seksualnej i obyczajowości wymierzonych w dobro dziecka. Realizacji doczekały się apele rzecznika praw dziecka o uszczelnienie ochrony dziecka przed seksualnym wykorzystaniem. Tu ważny jest zapis nakładający na pracodawców konieczność uzyskiwania informacji o osobach, które mają podjąć pracę z dziećmi lub mieć z nimi stały kontakt, a także wnioskowane przez rzecznika wprowadzenie obowiązku orzekania sądowego zakazu pełnienia zawodów związanych z wychowywaniem czy leczeniem małoletnich przez skazanych za przestępstwa seksualne. Wcześniej przepisy te miały charakter fakultatywny. Podkreślę jednak, że w sprawach sądowych, w których rozstrzyga się o podstawowych prawach dziecka, wciąż nie istnieje żaden mechanizm reprezentacji jego interesów. Minister sprawiedliwości zignorował apele rzeczników zarówno praw dziecka, jak i praw człowieka o rozszerzenie uprawnień kuratora kolizyjnego, czyli ustanawianego sądowo w sytuacji, gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka pozostającego pod ich władzą, o sprawy dotyczące pozbawienia czy ograniczania władzy rodzicielskiej, aby kurator ten mógł reprezentować interes dziecka i pomagać sędziom w podjęciu decyzji zgodnej z interesem dziecka. Zignorowano również postulaty rzeczników, by powołać profesjonalnego pełnomocnika praw dziecka, który mógłby w sądzie przedstawiać stanowisko i opinię samego dziecka. Obowiązkiem państwa jest chronić najsłabszych, a państwo zamiast ofiarom chce sprzyjać sprawcom przemocy. Trwają konsultacje społeczne w sprawie nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jeśli ustawa zostanie wprowadzona w myśl poprawki instytutu Ordo Iuris, którą poparło ministerstwo rodziny, biologiczni rodzice, także ci, którym odebrano dzieci, np. z powodu przemocy i ciężkich zaniedbań, dostaną obligatoryjnie opłaconego przez państwo pełnomocnika procesowego. Interesu dzieci nie pilnuje więc nikt. Tymczasem rodzice, dorośli, świadomi ludzie już dziś mogą otrzymać darmową pomoc prawną: adwokata z urzędu i asystenta rodziny. Dotyczy to także tych, którzy zaniedbywali, krzywdzili dzieci latami, którzy dawali złudne nadzieje na to, że dzieci mogą spędzić dzieciństwo z rodzicami. Chodzi także o rodziców, którzy psychicznie nękają dzieci takimi obietnicami, którzy mają różnego rodzaju problemy, np. uzależnieniowe. I oni dzisiaj nie powinni mieć pełnomocnika, oni powinni mieć prokuratora, tak dla przykładu, że nie wolno niszczyć dzieci. (Oklaski) Nie ma wątpliwości, że rodzina to wielka wartość. Ale dlaczego? Bo rodzina to przede wszystkim miłość, wsparcie, zaufanie, a nie tylko geny i więzy krwi. Zapytam państwa: Czy naprawdę wierzycie, że wszyscy biologiczni rodzicie powinni otrzymać drugą, trzecią albo czwartą szansę, nawet jeżeli oznacza to odebranie dzieciom prawa do bezpiecznego, spokojnego życia, choćby i nie w biologicznej rodzinie? Czy zatem rząd, który chwilę temu tłumaczył rodzicom niepełnosprawnych dzieci, że nie stać państwa na wypłacenie im 500 zł dodatku, chce opłacać kolejnego pełnomocnika rodziców, a nie chce zagwarantować dzieciom reprezentanta będącego ich głosem? Na koniec chcę podziękować panu ministrowi Markowi Michalakowi za konsekwentną i pełną zaangażowania oraz troski walkę o prawa dzieci, za obronę ich interesów. Był pan rzecznikiem nie tylko z urzędu, ale i z serca. (Oklaski) Wysoko zawiesił pan poprzeczkę. Przez te 10 lat udało się panu zbudować autorytet, zaufanie, a przede wszystkim zaskarbić sympatię dla swojego urzędu. Dziś Polacy, także ci młodzi, wiedzą, w jakich sytuacjach mogą liczyć na państwa pomoc i gdzie jej szukać. Wiedzą, że nie są sami. Mój klub poselski rekomenduje przyjęcie sprawozdania za rok 2017. Chciałabym jeszcze podziękować również całemu zespołowi pana ministra Marka Michalaka za naprawdę znakomitą pracę, za gotowość niesienia pomocy, za otwartość, za to, że zawsze można było się zwracać do państwa z każdą sprawą, także w tych mniej oficjalnych sytuacjach. Reagowaliście państwo na zaproszenia różnych instytucji reprezentujących interesy dzieci. Dzieci zawsze z wielką chęcią garnęły się do pana, do osób, które przybywały. (Dzwonek) Za to szczególnie chciałabym podziękować i życzyć panu zarówno w dalszej drodze zawodowej, jak i na ścieżce osobistej, samych sukcesów. Dziękuję bardzo. (Oklaski)