Mówca: Łukasz Gibała
Data: 2012-11-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt i honor w imieniu wnioskodawców przedstawić Wysokiej Izbie projekt nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, który został zawarty w druku nr 756. Ta nowelizacja dotyczy jednego z fundamentalnych problemów polskiego życia publicznego, jednej z największych patologii, nawet takich słów bym użył, polskiego życia publicznego, jaką jest nieterminowość i przewlekłość postępowania w urzędach. Z przeprowadzonych przez nas konsultacji z przedsiębiorcami wynika, że ten problem jest wskazywany jako jedna z głównych barier rozwoju gospodarczego Polski i rozwoju przedsiębiorczości. Jednocześnie nie wynika to tylko z naszych konsultacji, bowiem w każdym opracowaniu na temat barier w prowadzeniu działalności gospodarczej w Polsce ten problem pojawia się bardzo często. Nie dotyczy on tylko przedsiębiorców, bo dotyka również zwykłych ludzi. Chyba nie muszę nikogo z państwa uświadamiać, bo każdy z nas w swoim biurze poselskim często przyjmuje osoby, które przychodzą właśnie ze skargą na urzędników, na urzędy. Tak naprawdę jest to najczęstszy rodzaj skargi, najczęstszy rodzaj spraw, z którymi obywatele do nas przychodzą. Celem tego projektu jest zmiana tej sytuacji, to znaczy chcemy w sposób radykalny ukrócić przewlekłość postępowania w urzędach. Zanim przedstawię szczegóły naszego rozwiązania powiem, jak sytuacja wygląda obecnie. Generalnie co do zasady w większości przypadków mamy dwa terminy rozpatrywania w postępowaniach administracyjnych: termin 30-dniowy, miesięczny, oraz termin dwumiesięczny. W sprawach skomplikowanych można przyjąć, że urząd ma 2 miesiące na rozpatrzenie danej sprawy, a generalnie takim podstawowym terminem jest termin jednego miesiąca. Co może zrobić obywatel, gdy okazuje się, że ten termin nie jest przez urząd przestrzegany? Obecnie w Kodeksie postępowania administracyjnego istnieją dwa mechanizmy, które mają służyć właśnie dyscyplinowaniu tych urzędów. Pozostawiamy te dwa mechanizmy, natomiast proponujemy pewien trzeci mechanizm. Na czym polegają te dwa mechanizmy? Po pierwsze, można złożyć zażalenie do urzędu wyższego stopnia oraz, po drugie, można złożyć skargę do sądu administracyjnego. Niestety, te dwa mechanizmy są bardzo mało skuteczne. Dlaczego? Jeśli chodzi o zażalenie, jest tak, że urząd wyższego stopnia nie ma tak naprawdę żadnych sankcji, które mógłby zastosować względem urzędu niższego stopnia. Może po prostu rozpatrzyć sprawę, jeśli uzna, że zażalenie jest słuszne i rzeczywiście z winy urzędu doszło do nieterminowości, może nakazać urzędowi rozpatrzenie tej sprawy w nowym, wyznaczonym przez siebie terminie. Nie jest to zbyt duży pożytek dla obywatela, który znowu musi ileś tam czekać na decyzję w tym nowym terminie, a często ten nowy, drugi termin również nie jest przestrzegany. Po drugie, obywatel może pójść też do sądu ze skargą na bezczynność. Tutaj sąd ma dużo większe możliwości oddziaływania na ten urząd, który działa w sposób przewlekły, dlatego że może na przykład obarczyć taki urząd grzywną, niemniej trzeba zwrócić uwagę, że takie postępowania przed sądem trwają 2-3 lata, to jest pewien standard. Czasami uda się taką sprawę zakończyć w ciągu roku. Oczywiście jest to bardzo długi okres oczekiwania i niewiele przychodzi przedsiębiorcy czy zwykłemu obywatelowi z takiego wyroku po 2 latach. W dodatku, niestety, jest praktyką urzędów, że w sytuacji, gdy toczy się postępowanie przed sądem, często sama procedura wydawania decyzji jest wstrzymana, a więc de facto obywatel jest narażony na to, że przez te 2 lata nie otrzyma żadnej decyzji. Co w związku z tym proponujemy? Proponujemy dodanie w K.p.a. nowych ustępów, które wprowadzą trzeci, dodatkowy mechanizm, naszym zdaniem znacznie bardziej skuteczny, dyscyplinowania urzędników. Ten mechanizm polega na wyznaczeniu kary finansowej dla urzędów, które przekraczają ustawowe terminy rozpatrywania spraw. Ta kara została ustalona w sposób sztywny w wysokości 500 zł za każdy dzień opóźnienia. Miałoby to działać w ten sposób, że każdy urząd byłby zobowiązany prowadzić rejestr spraw, który zawierałby między innymi datę wpływu danej sprawy oraz datę jej rozpatrzenia. Co miesiąc, w pierwszym tygodniu każdego miesiąca, taki urząd przesyłałby wspomniany rejestr do urzędu wyższego stopnia, który to urząd, w przypadku gdyby zobaczył, że dana sprawa toczy się zbyt długo, ponad ustawowy termin, rozpoczynałby działania polegające na skierowaniu do urzędu niższego stopnia prośby o złożenie wyjaśnień Następnie, gdyby uznał, że to opóźnienie, ta opieszałość jest zawiniona przez urząd niższego stopnia, mógłby nałożyć karę w wysokości 500 zł za każdy dzień opóźnienia. W naszej opinii ta zasada wprowadzi elementarną sprawiedliwość. Wszyscy wiemy, że tak naprawdę to państwo powinno wziąć odpowiedzialność za przestrzeganie tych ustawowych terminów, które legislatorzy, Sejm, parlament wyznaczyli na rozpatrzenie poszczególnych spraw. Nie może być tak, że obywatele są niejako bezbronni wobec urzędu, że w sytuacji gdy terminy zagwarantowane im przez państwo nie są przestrzegane, oni są tymi poszkodowanymi, ponoszą tego konsekwencje, dlatego że nie mają skutecznych mechanizmów dochodzenia swoich praw. Wierzymy, że wprowadzenie tego mechanizmu kar finansowych radykalnie zmieni tę sytuację, będzie to sprawiedliwe, a jednocześnie skuteczne. Opieramy swoje przekonanie o skuteczności tego mechanizmu na doświadczeniu. Podobny mechanizm został wprowadzony w Prawie budowlanym, a konkretnie w jego wąskim wycinku. Mówię tutaj o procedurze wydawania pozwolenia na budowę. O ile bowiem sam proces inwestycyjny w Prawie budowlanym trwa ciągle bardzo długo, o tyle same pozwolenia na budowę są w tej chwili wydawane niesłychanie terminowo. Według ostatnich danych NIK-u z raportu za ostatni rok 97% tych pozwoleń jest wydawanych w ciągu 65 dni, bo taki akurat termin obowiązuje w Prawie budowlanym na wydanie pozwolenia budowlanego. Ale nie zawsze tak było. Przed rokiem 2004, zanim wprowadzono ten mechanizm karania odpowiednich organów, które wydają pozwolenia na budowę, kwotą 500 zł za każdy dzień opóźnienia, było nagminne, że urzędy spóźniały się z wydawaniem pozwoleń na budowę. W tej chwili zostało to radykalnie ucięte. Tak jak powiedziałem, tylko w 3% przypadków dochodzi do takiego spóźnienia. W związku z tym wierzymy, że podobnie będzie w przypadku rozszerzenia tej procedury karania, tych kar finansowych dla urzędów o postępowania innego rodzaju. Jednocześnie zwracam uwagę Wysokiej Izby, że zastosowaliśmy pewne zawory bezpieczeństwa, które mają zapobiec niesprawiedliwemu karaniu urzędów. Po pierwsze, przed ukaraniem danego urzędu urząd wyższego stopnia będzie miał obowiązek zwrócenia się do urzędu niższego stopnia z prośbą o wyjaśnienie, dlaczego doszło do tego opóźnienia. Po drugie, wyraźnie zapisaliśmy, proponujemy taki zapis, że karać można tylko za opóźnienie zawinione, to znaczy, że w przypadku gdy to opóźnienie wynikało z opóźnień osób trzecich albo z jakichś przypadków losowych, wtedy nie można karać urzędów niższego stopnia. I wreszcie, po trzecie, przyznaliśmy urzędom niższego stopnia prawo do składania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy o nałożenie kary. Tak więc jest to pewien rodzaj słabego, ale jednak, trybu odwoławczego od tej decyzji o nałożeniu kary. Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Apeluję do wszystkich klubów o rozważenie poparcia naszego projektu. Jestem głęboko przekonany, że pozwoli on radykalnie rozwiązać jeden z fundamentalnych problemów polskiego życia publicznego, jakim jest nieterminowość i złe działanie urzędów. Zwracam uwagę Wysokiej Izby, że sposób, w jaki obywatele postrzegają urzędy, jest naprawdę dramatycznie zły. We wszelkich badaniach socjologicznych widać, że takie postrzeganie i brak zaufania obywateli do urzędów w sposób istotny powodują erozję zaufania obywateli do państwa, a więc jednego z fundamentów demokracji. To, że ludzie, obywatele źle postrzegają urzędy, nie mają do nich zaufania, jest naprawdę istotnym elementem, który osłabia państwo polskie. Wierzymy, że to da się zmienić tym projektem. Jesteśmy oczywiście otwarci na wszelkie konstruktywne uwagi i wszelką krytykę. I mamy nadzieję, że jeśli pojawią się jakieś propozycje poprawek, to będziemy mogli w pracach na późniejszym etapie, czyli w pracach komisji, je wprowadzić. Bardzo dziękuję za uwagę. (Oklaski)