Mówca: Krzysztof Piątkowski
Data: 2021-02-24 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie i Panowie Posłowie! Projekt ustawy, o którym mówimy, był konsultowany z organizacjami skupiającymi instytucje obowiązane, m.in. banki i pozabankowe instytucje finansowe. Wprowadza on m.in. szerszy katalog instytucji obowiązanych, nowe uprawnienia i obowiązki generalnego inspektora informacji finansowej, zmiany w obszarze identyfikacji i weryfikacji klienta oraz beneficjenta rzeczywistego, a także nowe rejestry. Mówiła już o tym pani poseł sprawozdawca. Dodam, że większość proponowanych przepisów istotnie wynika z konieczności wprowadzenia regulacji unijnej dyrektywy do polskiego porządku prawnego, i jest oczywiste, że przepisy te mają służyć zbudowaniu odpowiedniego mechanizmu spójnego nie tylko w krajach członkowskich, ale również w jakiś sposób spójnego w całej Europie, a więc absolutnie trzeba to wspierać. Mam jednak kilka uwag, które chciałbym zgłosić w imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej. Pierwsza uwaga dotyczy blisko rocznego opóźnienia w zakresie tej implementacji. Projekt powinien był być przyjęty 10 stycznia 2020 r., a pochylamy się nad nim dopiero teraz. Pytałem o to na posiedzeniu komisji finansów i o ile rozumiem trudności wynikające z transpozycji prawa wspólnotowego, często opierającego się na common law, do polskiego porządku, o tyle powoli takie opóźnienia w implementacji unijnych dyrektyw stały się już tradycją tego rządu. Nawet jeśli nie zawsze powoduje to kary ze strony Unii Europejskiej, to prawie zawsze skutkuje pospiesznymi, niepełnymi konsultacjami, pisaniem prawa na kolanie, mnóstwem poprawek wnoszonych w trakcie procesu legislacyjnego. To naprawdę nie jest nam potrzebne i jeszcze raz uczulam i proszę rząd o większą dyscyplinę w tym względzie, zwłaszcza w przypadku materii tak złożonej i skomplikowanej oraz obejmującej mnogość podmiotów. Druga moja uwaga dotyczy konsultacji, a w zasadzie ich efektu. Konsultacje rzeczywiście były dosyć szerokie, ale niestety nie zdecydowaliście się państwo uwzględnić części jak najbardziej zasadnych poprawek zgłaszanych przez uczestniczące w konsultacjach podmioty. Mówię o przepisach, które są ewidentnie nadmiarowe w stosunku do dyrektywy, a nakładają na instytucje obowiązane dodatkowe obowiązki. Jako przykład niech posłuży przepis stanowiący, że instytucje obowiązane powinny stosować środki bezpieczeństwa finansowego w stosunku do klientów, z którymi utrzymują stosunki gospodarcze, a w szczególności m.in. gdy doszło do zmiany uprzednio ustalonych danych dotyczących klienta lub beneficjenta rzeczywistego. W takim brzmieniu nawet zmiana adresu beneficjenta rzeczywistego będzie powodować konieczność przeprowadzenia ponownej weryfikacji klienta. Zwracały na to uwagę np. Rada Legislacyjna, a także Konfederacja Lewiatan. Tymczasem w ocenie ekspertów jedynie kluczowe zmiany, takie jak np. dotyczące struktury właścicielskiej, powinny w konsekwencji prowadzić do ponownego przeprowadzenia analizy ryzyka klienta. W projekcie zakłada się także wprowadzenie mechanizmu weryfikacji danych zawartych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych poprzez zwiększenie obowiązków instytucji obowiązanych. Instytucja obowiązana będzie odnotowywać rozbieżności pomiędzy informacjami zgromadzonymi w CRBR a ustalonymi przez nią informacjami o beneficjencie rzeczywistym klienta i podejmować czynności w celu wyjaśnienia przyczyn tych rozbieżności. Następnie w przypadku zidentyfikowania rozbieżności instytucja zobowiązana winna przekazać do CRBR zweryfikowaną informację wraz z uzasadnieniem i właściwą dokumentacją. Takie brzmienie proponowanego przepisu de facto przenosi z państwa na instytucje obowiązane obowiązek czuwania nad rzetelnością i prawdziwością danych zawartych w CRBR. Nie jestem pewien, czy taka była intencja wyrażona w implementowanej dyrektywie, zwłaszcza że instytucje obowiązane mają różne, czasem bardzo ograniczone, możliwości weryfikacji danych zwartych w CRBR, vide np. notariusze przy jednorazowej transakcji. Jest to o tyle istotne, że przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu i praniu pieniędzy staje się w ostatnich latach nie tylko metodą prewencyjnej walki z przestępczością, ale także potężnym narzędziem inwigilacji życia obywateli, jak również źródłem wyjątkowo uciążliwych dla przedsiębiorców obowiązków. Dlatego klub Koalicji Obywatelskiej, popierając zaproponowaną nowelę co do zasady, ma nadzieję, że w toku dalszych prac nad projektem posłowie pochylą się jeszcze nad tymi szczegółami tak, aby usunąć z projektu obowiązki nadmiarowe i uczynić ten potrzebny projekt bardziej przyjaznym wobec instytucji obowiązanych. Dziękuję. (Oklaski)