Mówca: Elżbieta Rafalska
Data: 2012-10-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Pan premier ostatnio na mównicy pokazał swoją prospołeczną twarz i pewną wrażliwość społeczną. Próbowałam znaleźć odzwierciedlenie tej prospołecznej twarzy w budżecie na 2013 r. Szukałam, szukałam i niczym państwa nie zaskoczę - niestety nie znalazłam w tym budżecie niczego prospołecznego. Być może znajdzie się to w budżecie na rok 2015, 2016, ale tak naprawdę to wszystko pozostaje w sferze obietnic, natomiast problemy społeczne są realne. Problemy społeczne są poważne i narastające, a rząd ma na to jedno tłumaczenie. Mówi, że jest kryzys, trzeba ograniczać wydatki. Ogranicza te wydatki tam, gdzie nie powinny być ograniczane. Najboleśniej dotykają one tych, którzy mają najmniejsze zasoby. Jakie mamy największe wyzwanie tegorocznego budżetu i największy problem? Otóż jest to pogarszająca się sytuacja na rynku pracy. Jest to sytuacja związana z bezrobociem, sytuacja - o czym też wiemy - wysokiej, 2-milionowej emigracji zarobkowej za granicę ludzi młodych, kreatywnych, mobilnych. To coś takiego, na co nas na pewno nie stać. Myślę, że już w ogóle nie chcemy nawet o tym mówić, bo mówienie o tym, że mamy 2-milionową emigrację, staje się argumentem tak banalnym, że nieprzyzwoicie jest mówić o tym z tej mównicy. Ale, proszę państwa, to są realne problemy. To są realne problemy. Co by było, gdyby ci ludzie nie wyjechali? Czy naprawdę nie żal nam świetnie wykształconych, gotowych na wyzwania zawodowe, życiowe Polaków, którzy stoją przy zmywakach, są lub nawet wolą być na zasiłkach dla bezrobotnych za granicą, którzy nie chcą zostać w Polsce i być może nie wrócą więcej do Polski? Mamy 2 mln Polaków na emigracji zarobkowej, na koniec 2012 r. będzie 2 mln bezrobotnych Polaków, chociaż założenia co do budżetu były pierwotnie zupełnie inne. Wskaźnik bezrobocia miał wynosić 10,9%, potem była korekta na 12,3%. Dzisiaj już wiemy, że i ten skorygowany wskaźnik będzie znacznie wyższy. Mamy też bardzo wysokie bezrobocie wśród ludzi młodych, którzy są w Polsce bez szans na samodzielność, bez możliwości zakładania rodzin, na garnuszku u rodziców - nie z wyboru, proszę państwa, tylko z konieczności. Jaki systemowy pomysł ma rząd na rozwiązywanie problemów bezrobocia? Staże, szkolenia, aktywizacja zawodowa osób bezrobotnych? Panie ministrze, pamiętamy, jak w 2011 r. obniżył pan o 70% środki na aktywne przeciwdziałanie bezrobociu. I chociaż w tym roku są one wyższe, to powrót do tamtego poziomu finansowania ciągle jest odległy. Jest to kolejny rok kontynuowania sytuacji, w której blokada środków przeznaczonych na walkę z bezrobociem służy księgowemu zmniejszeniu deficytu. To jest naprawdę krótkowzroczna polityka. Prawo i Sprawiedliwość od samego początku, kiedy środki z Funduszu Pracy były przeznaczane na inne cele, mówiło, że to zły pomysł. To są tzw. głupie oszczędności, zbijanie deficytu kosztem poziomu długotrwałego bezrobocia. Proszę państwa, wróci to do nas w postaci innych kosztów społecznych, często kosztów zwielokrotnionych. To naprawdę skórka niewarta wyprawki. A jest to konsekwentnie stosowane przez rząd w kolejnych latach. Mamy też pogarszającą się sytuację ekonomiczną polskich rodzin. Spadają dochody rodzin, zarabiamy coraz mniej - to są oficjalne dane GUS. Za wszystko musimy płacić więcej, realne dochody obniżyły się o 1,99, rok do roku. Polacy oszczędzają już, proszę państwa, na wszystkim: na żywności, odzieży, wyjazdach urlopowych, zaczynają oszczędzać na dzieciach, np. jeśli chodzi o zajęcia dodatkowe. I tu ponownie najtrudniej jest młodym rodzinom, rodzinom z małymi dziećmi, a w szczególności rodzinom wielodzietnym. Co w tej sytuacji proponuje rząd? W systemowych rozwiązaniach urządza kosmetykę, pudrowanie problemu przez podniesienie progów dochodowych, świadczeń rodzinnych o zawrotną, proszę państwa, kwotę 35 zł, a progi nie były waloryzowane przez ten rząd w okresie 5-letnich rządów. (Poseł Teresa Piotrowska: Ale PiS też nie waloryzował.) Ten wzrost kryterium dochodowego nie powstrzyma tendencji spadkowej, pani poseł. Jeśli chodzi o dzieci, które z tego systemu wypadają, to zatrzyma się w nim tylko 200 tys., a ponad 250 tys. dalej z tego systemu - podkreślam, systemu wsparcia - ubędzie. Nie ma pomysłu, nie ma ustaw, nie ma pieniędzy. Może są polityczne ambicje, ale tylko takie, które dotyczą prospołecznych działań. W Polsce 12% Polaków żyje w biedzie. Minimum egzystencji, a oznacza to dolną granicę ubóstwa, dla 3-osobowej rodziny wynosi 1145 zł, ale netto, i to są oficjalne dane. W Polsce nie jest możliwe utrzymanie rodziny z dochodów jednej osoby pracującej. Co w takim razie ma robić rodzina, jeżeli druga osoba jest na bezrobociu? Jak ma się utrzymać? To znowuż jest bardzo poważny problem młodych rodzin, poważniejszy niż gospodarstw emeryckich. Musimy też pamiętać, że 2/3 Polaków zarabia poniżej średniej krajowej. Gdzie jest odpowiednia polityka społeczna, nastawiona na przeciwdziałanie skrajnemu ubóstwu? To powinno być zobowiązanie państwa i samorządów, to powinno być, proszę państwa, społeczne zobowiązanie również tych, którym powodzi się lepiej. Nie ma tu solidaryzmu społecznego. Co w tej sprawie proponuje rząd w 2013 r.? Podniesienie np. kryterium dochodowego, jeśli chodzi o pomoc społeczną. Ale to nie załatwi wszystkiego. Spadek nakładów jest tu mniejszy. Oszczędzają wszyscy, samorządy, rząd, tylko te rodziny naprawdę nie mają już z czego oszczędzać. Na dyżurach poselskich, proszę państwa, okazuje się, że największa trauma dotyczy osób, które przychodzą z niezrealizowanymi, niezapłaconymi rachunkami za prąd, czynsz i inne rzeczy związane z utrzymaniem mieszkania. Z całą pewnością nie są to osoby, które winne są własnej sytuacji materialnej. Często są to osoby pracujące, ale niewiele zarabiające. Wypłaty zasiłków stałych mniejsze niż w 2012 r., tradycyjnie mniejsze środki na utrzymanie ośrodków pomocy społecznej - jest to niezmiennie widoczne od pięciu lat w pięciu kolejnych budżetach. Proszę państwa, zadania pracowników socjalnych puchną. Co rusz dokładamy im nowe zadania. Oczekiwania wobec tych wyzwań społecznych są coraz większe. W związku z tym praca socjalna też ma nowe wyzwania. Może rząd powie: Jak godzić te sprzeczności widoczne gołym okiem w tym budżecie? A jaka jest sytuacja rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym, z osobą niepełnosprawną? W Polsce osoba niepełnosprawna w rodzinie często dramatycznie pogarsza sytuację materialną tej rodziny. Mamy niewydolny system usług opiekuńczych, niedostępną rehabilitację, dostępną prywatnie, ale bardzo kosztowną, ograniczony dostęp do specjalistycznych usług zdrowotnych. Co robi rząd? Zmniejsza dotację dla PFRON, znacząco spadają środki, które są przeznaczane dla samorządów powiatowych i wojewódzkich - jest to 800 mln zł, co stanowi 80% wykonania 2012 r. Jest radykalnie mniej środków przeznaczonych w powiatach na zadania związane z niepełnosprawnością. Tam zabezpieczenie wynosi 74%. Co będziemy ograniczać? Turnusy rehabilitacyjne? Jeszcze bardziej ograniczone są środki na finansowanie programów, które realizowane są przez Radę Nadzorczą PFRON, które służą rehabilitacji społecznej i zawodowej. Co będziemy ograniczać? Program ˝Junior˝ czy program wsparcia międzynarodowych imprez sportowych dla organizacji niepełnosprawnych? Oszczędności dotyczą też sektora trzeciego, organizacji pozarządowych, fundacji zajmujących się problematyką osób niepełnosprawnych. To zniechęca i niszczy aktywność obywatelską w sferze społecznej. Proszę państwa, jeśli już oszczędzamy na niepełnosprawnych, to znaczy, że sytuacja państwa jest chyba bardziej dramatyczna, panie ministrze, niż pan o tym mówi. O opiece nad dziećmi w wieku 3 lat powiem tylko tyle. To jest fikcja, do której próbowaliście państwo przekonać Polaków już w ubiegłym roku. 101 mln zł w żaden sposób nie zwiększy dostępu dzieci do miejsc w żłobkach i w żaden sposób nie skusi samorządów do tworzenia i otwierania nowych instytucjonalnych form opieki nad dzieckiem do 3. roku życia. Dziękuję.