Mówca: Sprawozdawca Dariusz Matecki
Data: 2026-05-14 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt wygłosić sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia 125. rocznicy strajku dzieci wrzesińskich. Podczas posiedzenia komisji kultury i środków przekazu rozpatrzyliśmy projekt zaprezentowany przez posła Bartłomieja Wróblewskiego. W dyskusji posłowie jednogłośnie poparli inicjatywę, podkreślając jej wagę historyczną, a jednocześnie punktując bieżące problemy, takie jak polityka historyczna obecnego rządu, sytuacja polskiego szkolnictwa na Wschodzie czy zmiany w nauczaniu religii. Przewodniczący poseł Adamowicz, odnosząc się do uwag o pomnikach Bismarcka i regermanizacji polskich Ziem Odzyskanych czy - jak niektórzy mówią - kresów zachodnich, ironicznie poprosił internautów o nadsyłanie dokumentacji ikonograficznej do sekretariatu komisji, po czym stanowczo zamknął dyskusję. Reagując na prośbę pana przewodniczącego, postaram się wskazać kilka przykładów pokazujących niebezpieczne tendencje... (Poseł Łukasz Ściebiorowski: Proszę się trzymać tego, co było w komisji.) ...będące objawem nieuzasadnionej germanofilii, która jest przejawem potencjalnego poczucia niższości wobec sąsiada, który przez wieki był oprawcą naszego narodu. (Poseł Łukasz Ściebiorowski: Ma pan przeczytać sprawozdanie komisji, a nie swoją opinię.) Ostatecznie projekt został przyjęty przez komisję przez aklamację wraz z drobnymi poprawkami legislacyjnymi. Ta uchwała autorstwa posłów klubu Prawa i Sprawiedliwości jest naszym moralnym zobowiązaniem wobec tych najmniejszych, którzy w najczarniejszej nocy pruskich zaborów zachowali się jak giganci ducha. Cofnijmy się wyobraźnią w czasie. Jest 20 maja 1901 r. Ziemie polskie od pokoleń dławią się pod jarzmem pruskiego militaryzmu. Państwo niemieckie krok po kroku, systematycznie z zimną, biurokratyczną precyzją zwalcza polskość. Z przestrzeni publicznej znikają polskie nazwy. Polakom odbiera się urzędy, sądy i prawo do ziemi. (Poseł Łukasz Ściebiorowski: Proszę czytać sprawozdanie komisji, panie pośle.) W pruskiej szkole ostatnim bastionem, w którym polskie dziecko może usłyszeć polskie słowo, w którym może wyznać wiarę w języku matki, pozostaje nauka religii. Wtedy zaborca postanawia przekroczyć ostateczną granicę. Władze niemieckie postanawiają wejść z pruskim butem w sferę absolutnie świętą, w duchową intymność i modlitwę polskiego dziecka. Tego właśnie dnia uczennice i uczniowie Katolickiej Szkoły Ludowej mówią twarde ˝nie˝. Niezłomne dzieci odmawiają przyjęcia niemieckich podręczników do katechezy. Kategorycznie sprzeciwiają się nauce religii w języku niemieckim. Jaka jest reakcja słynnego, rzekomo cywilizowanego pruskiego państwa prawa? Władze szkolne każą te niewinne, oporne dzieci nieludzką, brutalną chłostą oraz zamykają je w szkolnym areszcie. Wyobraźcie to sobie państwo: dorosły funkcjonariusz niemieckiego państwa uzbrojony w twardą trzcinę okładający zapłakane, trzęsące się z bólu kilkunastoletnie dziewczynki i chłopców. Zamykano dzieci w ciemnościach, bo chciały mówić po polsku. Kiedy to barbarzyństwo wywołało w pełni zrozumiały zdesperowany sprzeciw rodziców ukaranych, pruska machina sądowa nie znała żadnej litości. Uczestnicy tych słusznych protestów, ojcowie i matki broniący godności swoich pociech, zostali następnie bezlitośnie skazani podczas tzw. procesu gnieźnieńskiego. Usłyszeli drakońskie wyroki: kary bezwzględnego więzienia i rujnujące ich rodziny grzywny. Ale Niemcy bardzo głęboko się pomylili. Przemoc zrodziła bohaterstwo. Te dramatyczne wydarzenia wrzesińskie zapoczątkowały potężną, niesioną siłą ducha falę podobnych strajków szkolnych w całej Wielkopolsce. Ich gigantyczne apogeum przypadło na 1906 r., kiedy to jednogłośnie, ramię w ramię strajkowało ok. 75 tys. polskich dzieci w blisko 800 szkołach. To była największa, najbardziej bohaterska polska armia w tamtym czasie, armia bez karabinów, której jedyną bronią był polski katechizm i wierność ojczyźnie. Ten niezłomny protest dzieci wrzesińskich, bestialskie, nieludzkie potraktowanie ich przez niemieckie władze szkolne, a następnie surowe wyroki dla ich rodziców ostatecznie doprowadziły do niesamowitej konsolidacji całego polskiego społeczeństwa przeciw zbrodniczym zabiegom germanizacyjnym. Z tego bólu zrodził się hymn naszej niezłomności, słynna ˝Rota˝ Marii Konopnickiej, która głośno inspirowała twardy opór przeciwko wynaradawianiu polskich dzieci w absolutnie wszystkich zaborach. Odtworzę w tym momencie jej najważniejszy fragment. (Poseł odtwarza nagranie z telefonu komórkowego)