Mówca: Sprawozdawca Izabela Katarzyna Mrzygłocka
Data: 2015-05-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2832. Sprawozdanie komisji zostało zamieszczone w druku nr 3357. Pierwsze czytanie omawianego projektu odbyło się w czasie posiedzenia plenarnego w listopadzie ubiegłego roku i decyzją Wysokiej Izby projekt ten został przesłany do dalszych prac w Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Ze względu na bardzo szeroki zakres regulacji zawartych w ustawie i zaproponowane przez rząd nowatorskie rozwiązania dotyczące przede wszystkim sposobu korzystania z zaświadczeń lekarskich w formie elektronicznej pracowaliśmy nad tymi przepisami bardzo intensywnie w podkomisji stałej do spraw rynku pracy, której mam zaszczyt przewodniczyć. W sumie odbyło się 5 posiedzeń komisji i podkomisji, podczas których szczegółowo rozważaliśmy zarówno propozycje rządu, jak i liczne uwagi do projektu przekazane przez instytucje państwowe, samorządy, organizacje pracodawców i związki zawodowe. Omawiamy projekt dotyczy kilku ważnych zagadnień. Dostosowuje on przepisy dotyczące zaświadczeń lekarskich do powszechnego obecnie dostępu do komputerów i sieci informatycznej. Mówiąc krótko, wprowadza on nowe możliwości, które pozwalają na korzystanie z takich zaświadczeń w formie elektronicznej. Zgodnie z intencją projektodawców dzięki nowym przepisom poprawi się efektywność i przejrzystość całego procesu. Osoby ubezpieczone już nie będą musiały dostarczać osobiście zaświadczeń do pracodawcy, a po wskazanym w ustawie okresie przejściowym całkowicie wyeliminowane zostaną papierowe druki ZUS ZLA. Ponadto informatyzacja całego procesu, oprócz wygody, pozwoli na ograniczenie możliwości popełniania nadużyć, bowiem elektroniczne zaświadczenie lekarskie jest znacznie trudniejsze do sfałszowania niż papierowe. Zdając sobie sprawę z tego, że te z pozoru nieskomplikowane rozwiązania w rzeczywistości wymagają zmian całego systemu i zaangażowania lekarzy, ZUS-u oraz instytucji zajmujących się leczeniem pacjentów, członkowie komisji pozytywnie ocenili i zaakceptowali przygotowane przez rząd szczegółowe rozwiązania. W tym miejscu chciałabym również podkreślić, że zgodnie z wyjaśnieniami przedstawiciela Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej to właśnie zmiany związane z elektronicznymi zaświadczeniami lekarskimi były podstawą do przygotowania omawianego projektu. Znajdujące się w nim pozostałe rozwiązania zostały dopisane ze względu na pojawiające się potrzeby doprecyzowania i pilnych zmian istniejących zapisów ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz ustaw z nią powiązanych. Zatem nowe regulacje, które omówię, już nie dotyczą tak szerokiej rzeszy obywateli, ale są bardzo istotne z punktu widzenia samych zainteresowanych. Tak jest w przypadku nowego sposobu obliczania podstawy wymiaru zasiłku w przypadku krótszego niż 12 miesięcy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu osób prowadzących pozarolniczą działalność lub innych grup osób, dla których podstawę wymiaru składek stanowi kwota zadeklarowana. Rząd chce zlikwidować możliwość nadużyć na przykład polegających na deklarowaniu przez osoby ubezpieczone bardzo wysokich składek przez krótki okres, aby następnie otrzymać wyższe świadczenie. Nowy sposób obliczania takich świadczeń będzie uwzględniał rzeczywistą wysokość wpłacanych składek. Chciałabym zaznaczyć, że w trakcie prac komisji i podkomisji nie skupialiśmy się nad wyjaśnieniem, czy rzeczywiście mamy do czynienia z celowym wykorzystywaniem przez podatników luki w obowiązujących przepisach. Uznaliśmy jednak, że skoro taka luka istnieje, to należy ją zlikwidować. Zasady sprawiedliwości społecznej wymagają bowiem, żeby wszystkich podatników traktować w ten sam sposób. Zatem wysokość świadczenia otrzymanego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinna być bezpośrednio związana z wysokością odprowadzanych składek, dlatego zaproponowane przez rząd rozwiązania zostały przez członków komisji zaakceptowane. W trakcie prac wprowadziliśmy dwie istotne poprawki dotyczące tych zagadnień. Zgodnie z sugestią Sądu Najwyższego doprecyzowaliśmy poprawkę 9. w art. 1 projektu, dopisując do art. 48a ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa nowy ust. 4, który był konieczny, aby nie tworzyć kolejnej luki w przepisach. Kolejna istotna zmiana dotyczy osób rozpoczynających prowadzenie działalności gospodarczej i korzystających z preferencyjnej podstawy składek na ubezpieczenie społeczne wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia. Stwierdziliśmy, że zachęcając młodych ludzi do podjęcia samozatrudnienia, nie możemy jednocześnie karać ich niższym świadczeniem wynikającym z preferencyjnych składek. A zatem te osoby będą traktowane tak, jak gdyby opłacały składki od co najmniej 60% przeciętnego wynagrodzenia. Ponadto art. 16 projektu został przez podkomisję przeredagowany w taki sposób, żeby dostosować jego zapisy do aktualnej treści ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Kolejne zmiany zawarte w projekcie również dotyczą stosunkowo niewielkiej liczby osób, ale wymagały pilnego uregulowania. Chodzi o rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do zasiłku macierzyńskiego lub dodatkowego zasiłku opiekuńczego. Wymienione są tu rzadkie przypadki, np. kiedy umiera matka dziecka lub kiedy ze względu na stan zdrowia nie może sprawować opieki nad dzieckiem. Te rozwiązania zostały przygotowane na wniosek rzecznika praw dziecka, do którego trafiają nietypowe i niedostatecznie uregulowane w przepisach jednostkowe sytuacje i problemy. Te rozwiązania również uzyskały akceptację członków komisji. Omawiany projekt zawierał także rozwiązania dotyczące stosowania nowych zasad naliczania emerytury dla osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r., jednak w trakcie prac legislacyjnych sprawy te zostały uregulowane przez inną ustawę, a zatem komisja wykreśliła je z omawianego projektu. Chodzi tutaj o dwa artykuły tego dotyczące. Ostatnią ważną poprawką, którą wnieśliśmy, są zapisy związane z terminem wejścia w życie poszczególnych rozwiązań. Wynikało to zarówno z trwania procesu legislacyjnego, jak i realnych możliwości przygotowania się do realizacji tej ustawy przez poszczególne instytucje. Wysoka Izbo! Jak już wcześniej wspomniałam, zakres regulacji zawartych w omawianym projekcie jest bardzo szeroki, obejmuje zarówno zmiany systemowe, związane z wprowadzeniem elektronicznych zaświadczeń lekarskich, jak i poprawę wielu przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych. W ocenie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny zaproponowane zmiany są potrzebne i po wprowadzeniu poprawek zostały jednogłośnie przyjęte przez komisję. Dlatego wnoszę o przyjęcie projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 3357. Dziękuję bardzo.