Mówca: Sprawozdawca Marcin Skonieczka
Data: 2026-06-09 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich zawarte w druku nr 2607. Marszałek skierował projekt ustawy do Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi do pierwszego czytania. Komisja przeprowadziła to czytanie oraz rozpatrzyła projekt ustawy na posiedzeniu w dniu 27 maja 2026 r. Po przeprowadzeniu prac komisja wnosi, aby Wysoki Sejm raczył uchwalić projekt ustawy w brzmieniu załączonym do sprawozdania. Projekt ustawy dotyczy bardzo ważnego obszaru bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw rolnych, czyli systemu ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich z dopłatami z budżetu państwa. Celem projektowanych zmian jest zwiększenie dostępności ubezpieczeń na preferencyjnych warunkach, uproszczenie zasad dopłat oraz rozszerzenie katalogu upraw, które mogą zostać objęte dopłatami. Projekt jest odpowiedzią na sygnały zgłaszane do ministra rolnictwa i rozwoju wsi przez rolników oraz przez środowiska rolnicze wskazujące na trudności w dostępie do preferencyjnych ubezpieczeń. Obecny system, w szczególności uzależnienie limitów stawek taryfowych od klasy gleby, powodował nierówności i komplikacje administracyjne. Proponowana ustawa ma te problemy ograniczyć. Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie jednolitych limitów stawek taryfowych, do których mogą być stosowane dopłaty w wysokości do 65% składki. Dla większości upraw limit ten wyniesie 15% sumy ubezpieczenia, natomiast dla tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych oraz truskawek będzie to 25% sumy ubezpieczenia. Co istotne, limity te nie będą już zależne od klasy gleby. Oznacza to uproszczenie systemu zarówno dla rolników, jak i dla zakładów ubezpieczeń. Rolnik nie będzie musiał składać oświadczenia dotyczącego klasy użytków rolnych, na których prowadzi uprawę. W praktyce powinno to ułatwić zawieranie umów i zwiększyć dostępność dopłat. Projekt przewiduje również korzystne rozwiązania w zakresie ubezpieczenia zwierząt gospodarskich. Jeśli stawka taryfowa ubezpieczenia przekroczy 0,5% sumy ubezpieczenia, dopłata nadal będzie mogła przysługiwać do wysokości 65% składki liczonej od tego 0,5% sumy ubezpieczenia. Obecnie w takich przypadkach dopłaty nie przysługiwały, co ograniczało możliwość korzystania z preferencyjnych ubezpieczeń. Kolejna istotna zmiana dotyczy sposobu ustalania odszkodowań. Projekt wprowadza franszyzę redukcyjną w miejsce dotychczas obowiązującej franszyzy integralnej. Odszkodowanie będzie mogło być pomniejszone o od 10% do 35% sumy ubezpieczenia zgodnie z warunkami określonymi w umowie. Rozwiązanie to ma ograniczyć obsługę drobnych szkód niemających zasadniczego znaczenia dla gospodarstw, a jednocześnie powinno przełożyć się na niższą składkę ubezpieczenia dla producentów rolnych. Projekt rozszerza także katalog upraw objętych systemem dopłat. Dodaje się wierzbę do wyplatania oraz trawy nasienne. Ponadto doprecyzowuje się kwestie dotyczące planu głównego lnu i konopi włóknistych poprzez objęcie części użytkowanych gospodarczo. Ustawa zawiera również przepisy dostosowujące system dopłat do wymogów dotyczących pomocy publicznej. Wprowadzane są m.in. obowiązki dotyczące przechowywania dokumentacji przez zakłady ubezpieczeń przez 10 lat oraz obowiązki sprawozdawcze w zakresie udzielanej pomocy publicznej. Co ważne, co było też na posiedzeniu komisji wyjaśniane, te nowe obowiązki będą dotyczyły tylko nowo zawartych umów. Te regulacje nie będą działały wstecz. Projekt przewiduje także przepisy przejściowe. Zakłady ubezpieczeń, które zawarły z ministrem właściwym do spraw rolnictwa umowy w sprawie dopłat na 2026 r., będą zobowiązane do przedstawienia zaktualizowanych ofert w terminie 60 dni od wejścia w życie ustawy. Dla nowych upraw, czyli tak jak mówiłem wcześniej: dla wierzby do wyplatania i traw nasiennych, w 2026 r. dopłata do składki wyniesie 65% do 1 ha upraw. Jeśli chodzi o termin wejścia ustawy w życie, to zasadniczo obowiązuje termin 14 dni od dnia ogłoszenia, przy czym przepisy dotyczące rozszerzenia katalogu upraw, nowych zasad dopłat do składek ubezpieczeniowych oraz franszyzy redukcyjnej mają wejść w życie z dniem 1 września 2026 r. Chodzi o to, żeby zaczęły obowiązywać w nowym sezonie upraw. Należy podkreślić w tym miejscu, że stosowanie części rozwiązań objętych programem pomocy publicznej będzie możliwe dopiero po uzyskaniu i ogłoszeniu pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej, potwierdzającej zgodność zmiany programu pomocy ze wspólnym rynkiem Unii Europejskiej, bo te przepisy w tej części wymagają notyfikacji. W ocenie komisji projektowane rozwiązania zmierzają w dobrym kierunku. Tak jak powiedziałem wcześniej, upraszczają system, zwiększają przejrzystość przepisów i mogą poprawić realny dostęp rolników do ubezpieczeń z dopłatą. Ma to szczególne znaczenie wobec rosnącej skali zjawisk klimatycznych, ryzyk związanych ze zmianą klimatu, takich jak susza, grad, przymrozki czy deszcze nawalne, które coraz częściej wpływają na stabilność produkcji rolnej. W czasie prac komisji zgłoszona została jedna poprawka, która została odrzucona. Zdaniem Biura Legislacyjnego nie była ona przygotowana kompleksowo, więc nie mogła być przez komisję przyjęta. W imieniu Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnoszę, aby Wysoki Sejm raczył uchwalić projekt ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich w brzmieniu zawartym w sprawozdaniu komisji. Dziękuję bardzo.