Mówca: Spraw Zagranicznych Radosław Sikorski
Data: 2013-07-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Po pierwsze, chciałbym podkreślić, że to, co powiem, nie jest stanowiskiem Rady Ministrów. Rada Ministrów w tej sprawie nie obradowała i nie zajmowała stanowiska. (Poruszenie na sali) (Głos z sali: Skandal!) Po drugie, chciałbym powiedzieć, że szanujemy prawo Izby poselskiej do podjęcia uchwały w tej sprawie. Oczywiście jako władza wykonawcza (Poruszenie na sali), jako władza wykonawcza możemy tylko doradzać. (Wesołość, gwar na sali) Po trzecie, szanuję też stanowisko zajęte przez posłów, którzy przemawiali tutaj przede mną. Zgadzam się z panem posłem Zychem, że definicja ludobójstwa jest na tyle pojemna i na tyle nieostra, że można te odrażające wydarzenia, które miały miejsce na Wołyniu, w tej definicji zmieścić. Ale w tej definicji można też zmieścić inne tragiczne i zbrodnicze wydarzenia, które działy się pomiędzy Polakami a Ukraińcami w przeszłych wiekach. (Poseł Krystyna Pawłowicz: W jakim trybie pan minister mówi?) Proszę Wysokiego Sejmu, w moim osądzie, jako ministra spraw zagranicznych, to, o czym tu mówimy, nie jest kwestią prawdy historycznej, bo historycy w tej sprawie się wypowiedzieli. Jak rozumiem, ekspertem komisji był prof. Kunert, szef Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, który jako historyk i jako przewodniczący rady, która tymi sprawami się zajmuje, określił, że w jego osądzie była to czystka etniczna o znamionach ludobójstwa. (Głos z sali: Łukasz Kamiński.) Takie same stanowisko zajmuje znany międzynarodowy komentator, historyk, znany z życzliwości dla naszego kraju, prof. Norman Davies. (Poruszenie na sali) (Głos z sali: Tak jest.) Co więcej, w uchwale z 15 lipca 2009 r. to Wysoki Sejm, chyba jednogłośnie, a więc głosami wszystkich klubów, określił te masowe mordy jako mające charakter czystki etnicznej o znamionach ludobójstwa. Podobne stanowisko zajął w zeszłym miesiącu Senat RP w dniu 20 czerwca tego roku, cytuję: Zorganizowany i masowy charakter tych zbrodni oraz towarzyszące im okrucieństwo nadają akcji charakter czystki etnicznej noszącej znamiona ludobójstwa. W tym samym duchu w dniu wczorajszym wypowiedział się prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski. (Poruszenie na sali) Wysoki Sejmie! Chciałbym podkreślić, że stosunki polsko-ukraińskie były przedmiotem troski wszystkich rządów i wszystkich prezydentów naszego kraju od czasu uzyskania zdolności do kreowania własnej polityki zagranicznej. Już mój poprzednik, prof. Skubiszewski, prowadził politykę nawiązywania relacji z republikami istniejącego jeszcze Związku Sowieckiego... (Głos z sali: Radzieckiego.) ...Radzieckiego, Sowieckiego, a dzięki decyzji Jana Krzysztofa Bieleckiego Polska była pierwszym krajem, który uznał niepodległość Ukrainy. Stosunki polsko-ukraińskie były przedmiotem specjalnej troski i sporego sukcesu politycznego prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, który interweniował podczas pomarańczowej rewolucji w Kijowie. Były też, w moim osądzie, najjaśniejszym elementem prezydentury śp. prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Chciałbym prosić Wysoką Izbę o wybaczenie mi, jeśli powołam się na dłuższy cytat, ale 13 maja 2006 r. w Pawłokomie prezydent Lech Kaczyński powiedział: Nasza obecność, prezydenta Rzeczypospolitej i prezydenta Ukrainy, przed pomnikami w Pawłokomie świadczy, że po obydwu stronach jest gotowość do kontynuowania tego wielkiego procesu, powiedziałbym, wielkiego dzieła, że ma miejsce kolejny ważny krok na drodze pojednania między naszymi narodami. Wielką wartością dzisiejszego spotkania jest udział mieszkańców Pawłokomy w tym akcie zgody i modlitwy. Proces rozpoczęty przez wielkiego orędownika polsko-ukraińskiego pojednania Jerzego Giedroycia znaczony jest aktami upamiętnienia ofiar mordów na Wołyniu, otwarciem Cmentarza Orląt we Lwowie, słowami przebaczenia i pokoju, jakie wypowiedzieli wobec siebie biskupi obrządku rzymskokatolickiego i greckokatolickiego. Ale to, co osiągnęli Polacy i Ukraińcy, chyba najpewniej uwidoczniło się na Majdanie, na Majdanie niezależności, gdy w pomarańczowym tłumie, wśród lasu flag ukraińskich były też flagi polskie, a nasz głos solidarności spotkał się na Majdanie z potężnym okrzykiem: Haj żywe Polszcza! Dziękujemy za ten okrzyk. Raz jeszcze powtarzam: Dziękujemy i chciałbym powiedzieć, że nikt tego z naszej historii nie wykreśli. Nasze narody pokazują całemu światu, że nie ma takiego zła w historii, którego nie można przezwyciężyć. Tutaj przed krzyżami Pawłokomy, tak jak przed krzyżami Wołynia, Podola i tylu tragicznych miejsc naszej przeszłości, łączymy pamięć i nadzieję. (Poseł Jadwiga Wiśniewska: Pamięć oparta na prawdzie.) To powinność, którą wspólnie wypełniamy, którą przekazujemy młodszym pokoleniom. Nieśmy, Polacy i Ukraińcy, to dziedzictwo w przyszłość. Zawsze odnajdujmy w sobie to, co najlepsze. Umiejmy z miłosierdziem i odwagą wspólnie modlić się do Boga słowami: Odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. (Oklaski) O to proszę - powiedział Lech Kaczyński. Powiedział też: Nie możemy zmienić przeszłości, ale możemy sprawić, by nie determinowała przyszłości. (Poruszenie, gwar na sali) Wiemy już, jakie stanowisko w tej sprawie zajął w przeszłości Sejm. (Gwar na sali) To jest poważna sprawa, bardzo proszę o uwagę. (Głos z sali: Właśnie.) Wiemy, jakie kilkanaście dni temu w tej sprawie zajął stanowisko Senat. Stawiam pytanie przed Wysoką Izbą, bo sprawa jest naprawdę bardzo poważna: Co się zmieniło od tego momentu sprzed pięciu lat, gdy Sejm jednogłośnie uchwalił uchwałę w brzmieniu mniej radykalnym? Czy zmieniła się liczba ofiar, czy zmieniło się nasze oburzenie? Przecież każdy z nas w tej Izbie czuje tę samą odrazę wobec tych bezprzykładnych zbrodni. Ona była taka sama pięć lat temu jak dzisiaj. Czy zmieniło się prawo międzynarodowe? Otóż żadna z tych rzeczy nie miała miejsca. Zmienił się klimat polityczny w naszym kraju i zmieniło się jeszcze coś. Mianowicie rok dwutysięczny trzynasty... (Głos z sali: Dwa tysiące trzynasty.) ...dwa tysiące trzynasty będzie być może w historii Ukrainy, ale także stosunków polsko-ukraińskich i historii Europy rokiem podobnym do roku 1654 i 1920. Mianowicie być może zdecyduje o geopolitycznej orientacji Ukrainy na wiele dziesiątków lat, być może na pokolenia. Taki będzie skutek przyjęcia lub nieprzyjęcia umowy stowarzyszeniowej pomiędzy Ukrainą a Unią Europejską. Państwo możecie się z tym nie zgadzać. Szanuję zdanie każdego z państwa. Ale proszę o wysłuchanie. Taki jest osąd ministra spraw zagranicznych. Proszę po prostu przy podejmowaniu swoich decyzji o głosowaniu tak czy inaczej o wzięcie tego głosu pod uwagę. (Oklaski) Cała Izba wie, że są siły, które inaczej niż my patrzą na kierunek, w którym Ukraina powinna się integrować, które w tej chwili działają bardzo aktywnie na rzecz uzyskania innego kierunku integracji Ukrainy. Rozmawiałem dziś rano z ambasadorem naszego kraju w Kijowie. Jak wiemy, w Kijowie ambasadorem Unii Europejskiej jest też Polak, pan ambasador Jan Tombiński. (Poseł Andrzej Duda: Obaj po MGIMO.) Żaden po MGIMO. Właśnie dlatego m.in. tak intensywnie działają na rzecz tego, aby Ukraina mogła wypełnić warunki, jakie stawia Unia Europejska na rzecz podpisania umowy. To są niełatwe warunki. Ukraina, aby móc podpisać umowę, powinna w najbliższych tygodniach zreformować odziedziczony jeszcze po Związku Radzieckim system swojej prokuratury. (Gwar na sali)Aby mieć szansę na umowę stowarzyszeniową, Ukraina musi zmienić swój kodeks wyborczy zgodnie z rekomendacjami Rady Europy. To wymaga współpracy sił politycznych na Ukrainie. To wymaga takiej determinacji władz i opozycji ukraińskiej, jaką my mieliśmy w naszym procesie powrotu na Zachód, powrotu do cywilizacji łacińskiej, do instytucjonalnego wejścia z powrotem do Europy. Wedle osądu polskiego ambasadora w Kijowie, jeśli zaostrzymy nasze stanowisko, jeśli podejmiemy uchwałę w radykalniejszej formie, niż to było w przeszłości, to na pewno nie pomoże to w uzyskaniu zgody sił politycznych na Ukrainie i może utrudnić perspektywę europejską Ukrainy. (Gwar na sali) (Głos z sali: Niemcy się nie zgodzą.) To są okrzyki w poważnej sprawie, w moim przekonaniu niegodne posła Rzeczypospolitej, w sprawie, która ma epokowe znaczenie dla naszego kraju. Pamiętajmy, kiedy zaczął się upadek I Rzeczypospolitej, od czego nasz kraj zaczął tracić swoją pozycję międzynarodową. Od tego, że nie skonsumowaliśmy unii brzeskiej, że nie potrafiliśmy włączyć Kozaków do systemu politycznego I Rzeczypospolitej. (Poruszenie na sali) (Głos z sali: Brzeskiej, panie ministrze.) Także brzeskiej, także brzeskiej. (Oklaski) Na czym upadła wizja wielonarodowej federacyjnej Rzeczypospolitej Józefa Piłsudskiego? Na nieudanej wyprawie na Kijów, podczas której próbował wesprzeć dążenia niepodległościowe Ukraińców. Rok 2013 może być także takim rokiem przełomowym. Szanując zdanie rodzin ofiar, szanując zdanie tych, w których osądzie te wydarzenia, zbrodnia wołyńska wypełnia całkowicie definicję ludobójstwa, zastanówmy się, czy chcemy pomóc młodemu narodowi ukraińskiemu radzić sobie ze swoją przeszłością, a odnotowujemy tutaj olbrzymie postępy. To, co jest możliwe dzisiaj, jeszcze 10 lat temu nie było możliwe. Chociażby dosłownie w ostatnich dniach uzyskaliśmy po wielu latach starań Dom Polski we Lwowie dla naszej mniejszości. Uzyskujemy upamiętnienia naszych ofiar zbrodni wołyńskiej na całej Ukrainie, co będzie wymagało współpracy z władzami ukraińskimi. Czy chcemy więc pomóc Ukraińcom radzić sobie ze swoją historią, czy też, tak jak oni to będą widzieć, nadmiernie przyspieszając ten proces, ich upokorzyć? Czy chcemy dać upust emocjom, które są absolutnie zrozumiałe w tej sprawie, absolutnie zrozumiałe? (Poruszenie na sali) (Głos z sali: I prawdzie.) I prawdzie, ale prawda się broni, bo obydwie wersje tej uchwały świadczą o prawdzie. Pan poseł na pewno nie chce powiedzieć, że uprzednio, 5 lat temu, Sejm głosami wszystkich klubów parlamentarnych poświadczył nieprawdę. A więc tamta uchwała świadczyła o prawdzie i mówimy nie o kontynuowaniu, tylko o zaostrzeniu stanowiska. Jest to kwestia osądu i opinii, i możemy albo eskalować definicję i Ukraińców upokorzyć... (Poruszenie na sali) (Głos z sali: Nie ośmieszaj się.) ...albo zrobić coś, co w moim osądzie będzie służyło integracji Ukrainy z Unią Europejską. Dlatego, pani marszałek, Wysoki Sejmie, jako minister spraw zagranicznych wolnej Polski proszę i apeluję... (Głos z sali: Niegodne wystąpienie.) ...aby przezwyciężyć emocje, aby utrzymać dotychczasowe stanowisko najwybitniejszych historyków, poprzedniego Sejmu, Senatu, kolejnych prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej i zagłosować za uchwałą (Poruszenie na sali) o potępieniu zbrodni wołyńskiej w kształcie pierwotnie zaproponowanym przez komisję. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Głos z sali: Za prawdą.)