Mówca: Krystyna Łybacka
Data: 2013-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Wielu przedmówców mówiło o tym, iż ustawa o cudzoziemcach jest jedną z części nowelizowanych ustaw. Warto przyjrzeć się temu procesowi dokonywania kolejnych nowelizacji, ale przedtem byłoby dobrze, gdybyśmy mieli świadomość, że autorem lub współautorem, lub koordynatorem tych projektów był obecny tu minister Stachańczyk, a więc mamy, jak rzadko kiedy, do czynienia z wysokiej klasy profesjonalistą, co oczywiście dobrze prorokuje pracom nad ustawą. Pierwsza ustawa o cudzoziemcach - rok 1997 - miała w sposób kompleksowy zawrzeć wszystkie przepisy i reguły prawne dotyczące prowadzenia przez państwo spójnej i jednolitej polityki wobec cudzoziemców. Jest oczywiste, że wejście Polski do Unii Europejskiej musiało zmienić naszą optykę i sposób patrzenia na problemy migracyjne. Stąd w 2002 r. przyjęto ustawę dotyczącą zasad i warunków wjazdu, wyjazdu, przejazdu i pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rok później, obok tej ustawy, przyjęto także ustawę o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej. Wreszcie w czerwcu 2003 r. przyjęto także zasadniczo zmienioną, nową ustawę o cudzoziemcach. Ustawa z 2003 r. również podlegała wielu nowelizacjom. Po roku 2003, w kwietniu 2005 r., tę ustawę nowelizowano, między innymi wprowadzając zgodę na pobyt tolerowany, prawo do rejestracji w urzędzie pracy w charakterze bezrobotnego w trakcie pobytu tolerowanego, uprawnienia socjalne w trakcie trwania procedur dotyczących nadania statusu uchodźcy, prawo ubiegania się o pracę osób oczekujących na nadanie statusu uchodźcy. Co ważne, wprowadzono także prawo do pobierania nauki przez dzieci osób ubiegających się o status uchodźcy. To prawo wpisano do ustawy o systemie oświaty. Chcę zatrzymać się przy kwestii tego prawa po to, żeby przestrzec przed tym, abyśmy, wprowadzając dobre zapisy w nowej ustawie, nie doprowadzili do tego - podobnie jak w przypadku regulacji z roku 2005, zasadnej i słusznej - że będzie ona właściwie martwa. Niedawno byłam zszokowana, kiedy przedstawiono nam raport na posiedzeniu Komisji Spraw Wewnętrznych. Wiceminister edukacji był zdumiony, że oprócz dzieci cudzoziemców mających status pracownika na określony czas, a więc zupełnie inny niż status uchodźcy, regulacja obejmuje także dzieci uchodźców. Co prawda stan zdziwienia jest dość permanentnym stanem tego ministra, ale mimo wszystko w tym przypadku było to naprawdę zdumiewające, tym bardziej że ta regulacja funkcjonuje już ileś lat. Stąd jest apel, aby minister właściwy do spraw wewnętrznych, któremu kolejną nowelizacją z maja 2007 r. przyznano prawo koordynacji problematyki migracji, jednak w dużo większym stopniu wymagał od innych resortów egzekwowania prawa i działań, które z tego prawa w tych resortach wynikają. Kolejna nowela, Wysoka Izbo, miała miejsce w październiku 2008 r. Wtedy wdrożono 2 dyrektywy: dotyczącą wydalania obywateli oraz dotyczącą podróżowania w ramach małego ruchu granicznego. Kolejna nowelizacja miała miejsce w kwietniu 2010 r. - Wspólnotowy Kodeks Wizowy, wreszcie następna - w czerwcu 2012 r. i związana była z dwiema kolejnymi dyrektywami: dotyczącą tzw. niebieskiej karty i tzw. dyrektywą powrotową. Widzimy więc, ile razy zmieniano ustawę o cudzoziemcach. Co było charakterystyczne dla wszystkich tych zmian? Otóż to, że ciągle musieliśmy nadążać za rozwiązaniami, nadążać za dyrektywami bądź, jak słusznie mówił przede mną pan przewodniczący Wójcik, nadążać za linią orzeczniczą polskich czy europejskich sądów i trybunałów. Wreszcie mamy nową ustawę, zresztą założenia do tej ustawy rząd przyjął już chyba 2 lata temu, a więc widać, jak trudna jest to ustawa, jak wiele wymagała uzgodnień. Chciałoby się powiedzieć: uff, nareszcie. I naprawdę ten fakt należy docenić, fakt, że mamy nową ustawę, która w sposób całościowy próbuje realizować wszystkie dyrektywy i wspólną politykę migracyjną Unii Europejskiej. Tyle tylko, że muszę poczynić tutaj dwie uwagi. Uwaga pierwsza, która jest tylko obawą i nie ma zasadniczego znaczenia, dotyczy obszerności tego projektu, to jest obszerność wręcz kodeksowa. Bardzo się boję, że cudzoziemiec, który będzie chciał skorzystać z tej ustawy, bez pomocy profesjonalnego prawnika czy kogoś, kto go przeprowadzi przez tę ustawę, będzie miał problemy, ponieważ ona rzeczywiście jest trudna w czytaniu, także dla Polaka. Ale tak jak mówię, to są tylko obawy. Natomiast druga sprawa jest poważniejsza. Myślę, że uda się naprawić ten błąd podczas pracy w komisji. Otóż, tak jak wspominałam, wszystkie poprzednie nowele miały charakter nie aktywny, ale pasywny. One zawsze były dostosowaniem do czegoś, co już inni zaproponowali. W tej ustawie tak naprawdę brakuje mi jasno sprecyzowanej wizji, jasno sprecyzowanych, wręcz docelowych grup, które chcielibyśmy przyjąć po to, żeby realizować istotne polskie sprawy, żeby dbać o poziom rozwoju cywilizacyjnego, żeby realizować zasadnicze potrzeby naszego kraju. A projekt jest właściwie projektem, który jest dostosowaniem do zapisów europejskich, i to w zakresie minimalnych standardów. On nie przyjmuje ponadstandardowych rozwiązań. Powiem państwu o trzech bardzo mi bliskich obszarach, które mogą wydawać się dalekie od projektu ustawy o cudzoziemcach. Pierwszy z nich to obszar akademicki. Mamy na poziomie akademickim niż demograficzny, który będzie dawał coraz większe i bardziej widoczne skutki. Równocześnie mamy - cieszymy się z tego - znaczący odsetek polskich studentów, którzy studiują w krajach Zachodu. Jeżeli chodzi o cudzoziemców, mamy dwa razy mniej cudzoziemców niż naszych studentów wyjeżdżających, a ci, którzy są, to są głównie studenci z Ukrainy i Białorusi. W związku z tym należałoby przyjąć ponadstandardowe rozwiązania, żeby pozyskiwać do Polski cudzoziemców z krajów, które szybko rozwijają się gospodarczo. Dlaczego? Dlatego że są to w przyszłości najbardziej naturalni ambasadorzy. To są również te osoby, które stanowią świetną możliwość kontaktów gospodarczych. To jest właśnie ta docelowa grupa. Tymczasem ułatwienia, które są, to wydłużenie, panie ministrze, tak naprawdę niewiele daje z uwagi na adaptację do naszego systemu prawnego procesu bolońskiego i kolejne stopnie studiów. I tak będziemy musieli parokrotnie wydawać zgodę pobytową. Tak naprawdę jedyne ułatwienie w stosunku do aktualnie obowiązujących uregulowań jest takie, że jeżeli cudzoziemiec nie zaliczy semestru, wojewoda nie musi automatycznie cofać mu zgody pobytowej. Sądzę, że nad tym powinniśmy się zastanowić. Żałuję, że nie wdrożyliśmy dyrektywy europejskiej w zakresie przyjmowania cudzoziemców w celu wymiany młodzieży szkolnej, szkolenia w ramach wolontariatu. To wszystko to jest budowanie także przyszłych polskich studentów, przyszłego polskiego zaplecza za granicą. Moim zdaniem mamy zbyt mało zachęt do pozyskiwania naukowców. Doskonale radzimy sobie z naukowcami z krajów Unii, bo to są inne zasady, ale potrzebna jest nam także wymiana z naukowcami bardzo wysoko rozwiniętych naukowo krajów: Japonii, Chin, innych, tym bardziej że w polskim prawie niezmiernie ceni się każdego recenzenta, każdego egzaminatora o uznanej renomie międzynarodowej. Powinniśmy także w większym stopniu zadbać o napływ inwestycji i wdrażanie nowoczesnych technologii. Bardzo cieszą mnie natomiast przyjęte rozwiązania takie jak to, że nie będziemy zamykać dzieci do 15. roku życia w ośrodkach, cieszy mnie to, że nie będziemy ich rozdzielać z rodzinami, ale to, panie ministrze, co niezwykle mnie martwi, to fakt, że wobec konieczności i coraz większego znaczenia problematyki migracyjnej - to jest tak naprawdę jeden z najważniejszych aspektów całej polityki globalizacji - mamy bardzo mało informacji w przestrzeni publicznej. Kiedy przeczytałam, proszę państwa, wpisy (Dzwonek) na Onecie pod informacją, że rząd przyjął projekt ustawy o cudzoziemcach, wpisy, które tak naprawdę są przejawem agresywnej ksenofobii, to stwierdziłam, że musimy przenieść tę problematykę do przestrzeni publicznej. Musimy pokazać, że im bardziej będzie starzała się Europa, tym bardziej będzie narastał problem migracji, że w wymiarze globalnym to jest naprawdę jeden z najważniejszych procesów, o który musimy zadbać. Dlatego wnoszę w imieniu klubu Sojuszu Lewicy Demokratycznej o dwie rzeczy. Po pierwsze, w sposób oczywisty wnoszę o skierowanie projektu do komisji, bo jak sądzę, w komisji będziemy mogli pracować tak, aby wykorzystać doświadczenia krajów Unii, także te negatywne, tak żeby nie powielać złych wzorców, ale również aby wyprzedzająco wprowadzić rozwiązania korzystne dla Polski. Po drugie, wnoszę o wysłuchanie publiczne po to, by problematyka imigrantów, problematyka cudzoziemców stała się obecna w przestrzeni publicznej. Dziękuję za uwagę. Dziękuję, panie marszałku, za tolerancję 60 sekund. (Oklaski)