Mówca: Sprawozdawca Krystyna Skowrońska
Data: 2015-07-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Szanowna Pani Premier! Panie i Panowie Posłowie! Warunki realizacji budżetu w 2014 r. okazały się lepsze niż oczekiwano. Wzrost produktu krajowego brutto wyniósł 3,4% i był wyższy od zadeklarowanego o 0,9 punktu procentowego. Wyższe od przyjmowanych w ustawie budżetowej były wszystkie elementy składowe produktu krajowego brutto, w tym zwłaszcza spożycie publiczne, nakłady brutto na środki trwałe i import, w przypadku których przekroczenie planu wynosiło ponad 4 punkty procentowe. Pomimo tych korzystnych, jak się w efekcie okazało, warunków realizacji budżetu, przypomnieć należy trudne uwarunkowania, w jakich konstruowano i realizowano budżet, uwarunkowania wynikające głównie z niepewnej sytuacji w całej Europie i na świecie. Jeszcze w 2013 r., kiedy Sejm przyjmował budżet, przeważały dość optymistyczne prognozy rozwoju gospodarczego w całej Europie. Spodziewano się wówczas, że po okresie recesji w strefie euro wywołanej kryzysem zadłużeniowym krajów Południa nastąpi wyraźne przyspieszenie wzrostu w roku 2014. Według ówczesnych prognoz Międzynarodowego Funduszu Walutowego zachodnia część Unii Europejskiej, w tym Niemcy, miały rozwijać się w tempie ok. 1%, a wschodnia część Europy, w tym Polska, w tempie ok. 3% W pierwszych miesiącach 2014 r. wystąpiło wiele zjawisk, które spowodowały gwałtowne pogorszenie się nastrojów i doprowadziły do radykalnego obniżenia prognoz. Wśród tych zjawisk wymienić należy cztery najważniejsze: po pierwsze, rosyjską aneksję Krymu i konflikt ukraińsko-rosyjski, a w ślad za tym zaostrzenie stosunków Rosji z Zachodem; po drugie, ekspansję Państwa Islamskiego na wschodzie, zwiększającą ryzyko ogromnej niestabilności politycznej na południowych granicach Unii Europejskiej; po trzecie, utrzymujące się kłopoty finansowe w wysoko zadłużonych krajach na południu Unii Europejskiej, zwłaszcza w Grecji, oraz wynikające stąd ryzyko niestabilności politycznej; po czwarte, coraz wyraźniej widoczne spowolnienie rozwoju Chin i kłopoty finansowe wielu innych gospodarek świata rozwijającego się, m.in. Indii, mające szczególne znaczenie dla opartej na eksporcie gospodarki niemieckiej. Dlaczego o tym mówię? Dlatego że wszystkie te zjawiska wzbudzały zaniepokojenie, doprowadzając w pierwszych miesiącach ubiegłego roku do znacznego pogorszenia się prognoz wzrostu gospodarczego. Prognozy Międzynarodowego Funduszu Walutowego z połowy 2014 r. mówiły już o spadku PKB w Rosji i na Ukrainie, stagnacji gospodarczej w południowych krajach Unii Europejskiej i we Francji, powolnym wzroście w Niemczech i niższym niż na początku zakładano, bo na poziomie 2%, wzroście we wschodniej części Unii Europejskiej. Wysoka Izbo! Tak radykalne pogorszenie się nastrojów w całej Europie rodziło obawy o znaczne spowolnienie wzrostu gospodarczego w Polsce w kolejnych miesiącach 2014 r. Powodem do obaw było możliwe istotne osłabienie złotego w związku z zaistniałą sytuacją polityczną. Osłabienie takie, wpływając korzystnie na handel zagraniczny, prowadziłoby równocześnie do problemów finansowych budżetu, m.in. na skutek wzrostu kosztów obsługi zadłużenia. Na szczęście okazało się, że choć wszystkie wymienione wcześniej zagrożenia w jakimś stopniu się zrealizowały, to ich łączny wpływ na gospodarkę polską był mniejszy. Efekty gospodarcze rosyjskich sankcji handlowych skierowanych przeciwko Polsce miały poważne konsekwencje sektorowe, ale tylko w stosunkowo wąsko zdefiniowanych rodzajach działalności, w których eksport do Rosji odgrywał istotną rolę. Dotyczyło to przede wszystkim sektora gospodarki żywnościowej. Jednak z punktu widzenia całej polskiej gospodarki efekt rosyjskich sankcji okazał się niewielki, skoro ostatecznie ukształtowana dynamika wzrostu eksportu była wyższa od zakładanej. Bardzo silna recesja na Ukrainie i niewielka recesja w Rosji wraz z osłabieniem walut obu tych krajów i rosyjskimi sankcjami doprowadziły do wyraźnego obniżenia polskiego eksportu na rynki wschodnie. Spadek ten został jednak w pełni skompensowany zwiększonym eksportem na pozostałe rynki, stanowiącym ponad 90% eksportu. Efekty ponownego spowolnienia gospodarczego w Europie Zachodniej, którego obawiano się na początku 2014 r., okazały się słabsze od oczekiwań. Pogorszenie się nastrojów w związku z sytuacją na Ukrainie, ekspansją Państwa Islamskiego, a także niezakończonym kryzysem finansowym w strefie euro i informacjami napływającymi z Chin rzeczywiście miało miejsce. Miało to kluczowe znaczenie dla perspektywy rozwoju Polski, bowiem w ciągu minionych 20 lat polska gospodarka zintegrowała się bardzo silnie z gospodarką zachodnioeuropejską. Jednak łączny efekt tego zjawiska był na szczęście stosunkowo słaby. Tempo wzrostu PKB Niemiec obniżyło się z 2,6% w I kwartale do 1%, rodząc obawy o możliwość stagnacji lub nawet ponownej recesji, jednak w drugiej połowie roku nieco przyspieszyło. Dlaczego mówię o niemieckiej gospodarce? Bo polski eksport jest bardzo uzależniony od trendów i rozwoju gospodarki niemieckiej. Przypomnę, że polski eksport do Niemiec to ok. 25% polskiego eksportu, a zatem dzięki tym wszystkim działaniom i zjawiskom polski eksport do krajów Unii Europejskiej zwiększył się o 8%, z nawiązką rekompensując spadki na rynkach wschodnich. Lepszemu niż można było się spodziewać rozwojowi sytuacji w zakresie eksportu towarzyszyły bardzo korzystne zjawiska w zakresie popytu krajowego. Rosnące od początku 2014 r. zatrudnienie i systematycznie spadające bezrobocie, w 2013 r. stopa bezrobocia wynosiła 13,4%, a na koniec 2014 r. spadła do 11,5%, doprowadziło do przyspieszenia tempa wzrostu nominalnych wynagrodzeń w sektorze przedsiębiorstw z niecałych 3% w 2013 r. do blisko 4% w roku 2014. Nakładało się na to zjawisko szybko spadającej inflacji, która od połowy roku zamieniła się w techniczną deflację spowodowaną stosunkowo niskim kształtowaniem się cen importowanych surowców, zwłaszcza energetycznych, oraz presją na spadek cen na niektórych rynkach żywnościowych. W efekcie oznaczało to impuls do znacznego przyspieszenia wzrostu płac realnych i korzystnie wpłynęło na dynamikę spożycia indywidualnego. Jednocześnie wyraźna poprawa stanu finansów publicznych spowodowała zakończenie programu oszczędnościowego, który nie miał charakteru drastycznego, i przyczyniła się do wzrostu spożycia publicznego. Ponieważ towarzyszyła temu utrzymująca się wysoka aktywność inwestycyjna, wzrost inwestycji wyniósł 9,2%, oraz stopniowa odbudowa stanu zapasów, łącznym efektem stało się wyraźne przyspieszenie tempa wzrostu popytu krajowego do blisko 5% w skali całego roku. Reasumując, mimo początkowych obaw, szczególnie silnych w pierwszych miesiącach roku, sytuacja gospodarcza Polski ułożyła się w 2014 r. w sposób dość korzystny, ułatwiając realizację budżetu. Sprzyjały temu zarówno wyższa od założeń dynamika popytu krajowego, jak i korzystne dla budżetu zmiany struktury popytu finalnego. Wysoka Izbo! Oceniając ogólną sytuację budżetu i polskich finansów publicznych w 2014 r., należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że w ciągu roku udało się doprowadzić do wyraźnego zmniejszenia skali deficytu i zahamowania procesu narastania długu publicznego w relacji do produktu krajowego brutto. Znaczny spadek, jeśli chodzi o tę relację spowodowany był dokonanymi zmianami w systemie emerytalnym, w tym dotyczącymi funkcjonowania OFE. Deficyt budżetu państwa obniżył się do 1,7% PKB - przypomnę, że na koniec 2013 r. wynosił 2,5%. Poziom deficytu, 29 mld zł, był znacznie niższy od przyjętego w ustawie budżetowej na rok 2014 - przypomnę, że zakładaliśmy, iż deficyt będzie wynosił 47,5 mld zł - ale także od poziomu deficytu w roku 2013, kiedy wynosił 42,2 mld zł. Deficyt całego sektora finansów publicznych liczony według metodologii krajowej obniżył się do 2,3% z 2,9% w roku 2013. Jednocześnie relacja deficytu sektora rządowego i samorządowego, tj. sektora general government, do PKB liczona wg metodologii unijnej wyniosła 3,2% i zmniejszyła się o 0,8 punktu procentowego w odniesieniu do roku 2013. Było to niewątpliwie znaczne osiągnięcie, które pozwoliło na zdjęcie z Polski procedury nadmiernego deficytu w dniu 19 czerwca 2015 r. Zdjęcie z Polski procedury nadmiernego deficytu związało się ze zmianą metodologii, tj. przejściem z systemu ESA 1995 na ESA 2010, powodującą, że w statystykach nie są ujmowane zmiany w systemach emerytalnych. W efekcie po uwzględnieniu kosztów tej reformy deficyt obniżył się i był niższy niż 3% PKB. W 2014 r. wartość państwowego długu publicznego była o 55,5 mld zł niższa niż w roku 2013 i stanowiła 47,8% PKB. Na koniec 2013 ten wskaźnik wynosił 53,1%. Natomiast dług sektora rządowego i samorządowego był niższy niż w 2013 r. o 59,5 mld zł i stanowił 50,1% PKB, podczas gdy na koniec 2013 r. wskaźnik ten wynosił 55,7%. Zdaniem ekspertów osiągnięcia te nie powinny przesłonić dwóch ważnych problemów, które stoją przed polskimi finansami publicznymi. Po pierwsze, w roku 2014 nie została jeszcze przezwyciężona zasadnicza systemowa słabość polskich finansów publicznych związana z wysokim udziałem wydatków sztywnych i niekorzystną strukturą wydatków budżetowych. Dominacja wydatków o charakterze konsumpcyjnym oznacza, że państwo polskie nie jest nadal w stanie odpowiednio finansować wielu działań mających kluczowe znaczenie dla długookresowego wzrostu gospodarczego. Po drugie, mimo zdjęcia z Polski w 2015 r. procedury nadmiernego deficytu finanse są nadal niezrównoważone, co wymaga systematycznego i konsekwentnego wysiłku na rzecz dalszego ograniczania poziomu długu i deficytu w okresie koniunktury gospodarczej. Oznacza to, że pomimo odnotowanej w 2014 r. wyraźnej poprawy nadal niezbędne są działania na rzecz trwałej konsolidacji i doskonalenia struktury polskich finansów publicznych, tak aby zwiększać konkurencyjność. Nadal konieczne jest realizowanie zobowiązań rządu do dalszego obniżania deficytu budżetowego i długu, które są zawarte w ˝Programie konwergencji˝ - aktualizacja na rok 2015. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Pani Premier! W tej części sprawozdania z realizacji budżetu przedstawię informację o dochodach i wydatkach. W 2014 r. dochody budżetu państwa wyniosły 283,5 mld zł i okazały się o 5800 mln wyższe od planowanych w ustawie budżetowej i o 4400 mln wyższe niż w 2013 r. Powyższe wynikało szczególnie ze znacznego przekroczenia dochodów z podatku VAT, o 8,6 mld zł, i nieznacznie niższej realizacji planu dochodów podatkowych i niepodatkowych. Wysoki wzrost wpływów z podatku VAT był w dużej części spowodowany znaczną poprawą koniunktury gospodarczej i wynikał z korzystnych dla budżetu zmian dynamiki i struktury popytu. Wynikał on również ze zintensyfikowanych działań kontrolnych i wprowadzonych rozwiązań uszczelniających system podatkowy. W tym właśnie zakresie przypomnieć należy, że z dniem 1 października 2013 r. weszła w życie ustawa, która wprowadziła rozwiązania mające na celu zwiększenie skuteczności walki z oszustwami podatkowymi w obrocie niektórymi wyrobami wrażliwymi. W przypadku pozostałych dochodów podatkowych szacunki budżetowe okazały się dość poprawne i warto dodać, że w stosunku do 2013 r. dochody te były wyższe: z akcyzy o 1,5%, z podatku dochodowego od osób fizycznych o 4,2%, z podatku dochodowego od osób prawnych o 0,8%. Wyjątkiem był podatek od wydobycia niektórych kopalin, w przypadku którego czynnikiem wpływającym w istotny sposób na niższy od zakładanego poziom dochodów w 2014 r. była tendencja spadkowa średnich miesięcznych cen miedzi i srebra na giełdach referencyjnych w Londynie w 2014 r. W odniesieniu do podatku akcyzowego, z którego wpływy zrealizowano w 99,2%, nie udało się osiągnąć założonych dochodów z akcyzy od wyrobów tytoniowych i spirytusowych. Wynikało to z tego, że istotnym elementem wpływającym na spadek sprzedaży wyrobów tytoniowych jest rozwijający się rynek papierosów elektronicznych, jak również moda na rezygnację z palenia. Natomiast w przypadku wyrobów spirytusowych zdecydowały działania producentów i dostawców w reakcji na zaplanowaną przez ustawodawcę podwyżkę akcyzy, nastąpił wzrost zapasów i zapłata akcyzy w 2013 r. Sytuację w zakresie dochodów budżetowych pogorszyło w pewnym stopniu przeszacowanie niektórych dochodów niepodatkowych, w tym zwłaszcza dochodów z dywidend. Dodać do tego można, że zaplanowana na 2014 r. wpłata z zysku Banku Gospodarstwa Krajowego osiągniętego w 2013 r., w wysokości 400 mln, została przesunięta na rok 2015, ostatecznie zaś zrealizowana została w lutym 2015 r. w kwocie 600 mln zł. Wysoka Izbo! Jeśli chodzi o wydatki budżetu państwa w 2014 r., to zostały one wykonane w kwocie 312,5 mld zł, a więc o 12,8 mld zł poniżej kwoty planowanej. Wydatki te były także o 8,8 mld zł niższe niż w 2013 r. Warto przypomnieć, że dla potrzeb wychodzenia z procedury nadmiernego deficytu i ograniczania długu publicznego wydatki w roku 2014 zostały zaplanowane w kwocie niższej w stosunku do kwoty wydatków z roku 2013. Zdecydowano także o pozostawieniu na poziomie roku poprzedniego, co do zasady, funduszu wynagrodzeń w jednostkach sektora finansów publicznych, z wyłączeniem sektora samorządowego oraz wynagrodzeń w publicznych szkołach wyższych. Jednocześnie w celu wzmocnienia instytucjonalnego finansów publicznych oraz zrealizowania głównego celu polityki gospodarczej rządu, jakim jest przyjazna wzrostowi gospodarczemu konsolidacja fiskalna, do polskiego systemu prawa została wprowadzona stabilizująca reguła wydatkowa. Reguła ta ma służyć nie tylko dokończeniu procesu konsolidacji, ale także, z uwagi na jej antycykliczny charakter, zrównoważeniu finansów publicznych. Tym samym reguła ta może ułatwić uporanie się z problemami wskazanymi przez ekspertów, w tym także dotyczącymi niekorzystnej struktury wydatków budżetowych. W tym zakresie warto przypomnieć, że limit wydatków budżetu państwa w ustawie budżetowej na rok 2014 wynoszący 325,3 mld zł był o 9,7 mld zł niższy od limitu wyznaczonego za pomocą stabilizującej reguły wydatkowej. Świadczy to o bardzo dużej determinacji rządu, jeżeli chodzi o wyjście z procedury nadmiernego deficytu. Podobne działania podejmowały rządy innych państw, czego wyrazem jest to, że obecnie procedurą nadmiernego deficytu objętych jest dziewięć państw członkowskich Unii Europejskiej, gdy w 2011 r. było ich aż 24. Panie i Panowie Posłowie! Znaczące ograniczenie wydatków w stosunku do ustawy - o blisko 13 mld zł - dotyczyło wszystkich grup ekonomicznych, w tym: wydatków bieżących jednostek budżetowych o prawie 4 mld zł, wydatków na współfinansowanie programów unijnych o 3,4 mld zł, dotacji i subwencji o 1,8 mld zł, obsługi długu publicznego o 1,7 mld zł i wydatków majątkowych o 1,1 mld zł. Powody niewykorzystania przyznanego limitu środków były zróżnicowane. Przykładowo niższe wykonanie wydatków na obsługę długu publicznego było spowodowane mocniejszym, niż zakładano, kursem walutowym, niższymi stopami procentowymi na rynku krajowym i na rynkach zagranicznych, korzystną sytuacją budżetową i mniejszymi potrzebami pożyczkowymi netto, większą skalą operacji związanych z zarządzaniem długiem oraz zawartymi transakcjami swapowymi. Z kolei niepełne wykorzystanie środków na współfinansowanie, w tym środków ujętych w rezerwie celowej w poz. 8, wynikało przede wszystkim ze zmian harmonogramu realizacji projektów. Przypomnę, że w przypadku środków europejskich niezrealizowanie wydatków związane było przede wszystkim z harmonogramem realizacji projektów, z oszczędnościami, które powstały w wyniku przeprowadzonych postępowań przetargowych, z przesunięciem realizacji projektów na kolejny rok, które wymagają postępowania przetargowego, oraz późniejszego, niż oczekiwano, zatwierdzenia przez Komisję Europejską programów operacyjnych z nowej perspektywy finansowej na lata 2014-2020. W odniesieniu do wydatków majątkowych niższe wydatki poniesiono m.in. w zakresie niektórych programów wieloletnich. Do słabszej realizacji planu finansowego doszło w przypadku kilku przedsięwzięć i dotyczyła ona m.in. programu ˝Wyposażenie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w samoloty wielozadaniowe˝, a także ˝Programu budowy dróg krajowych na lata 2011-2015˝. Mimo iż nie udało się zrealizować wszystkich wydatków w 100%, to jednak należy zwrócić uwagę na poziom wydatków określony w ustawie budżetowej, który stanowi nieprzekraczalny limit, a to oznacza, że nie wszystkie wydatki muszą być zrealizowane, jeżeli byłoby to sprzeczne z zasadą racjonalnego wydawania środków publicznych w sposób celowy i oszczędny, z zasadą uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Szanowni Państwo! Warto dodać, iż budżet na 2014 r. umożliwiał finansowanie szeregu istotnych zaplanowanych działań oraz nowych zamierzeń, a do najważniejszych zaliczyć należy: finansowanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie społeczne w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem; umożliwienie rodzicom skorzystania z płatnego urlopu przez okres jednego roku oraz umożliwienie w większym niż dotychczas stopniu dzielenia się uprawnieniami rodzicielskimi przysługującymi w związku z opieką nad małym dzieckiem; udzielanie wsparcia rodzinom wielodzietnym poprzez przyznanie Karty Dużej Rodziny rodzinom posiadającym co najmniej troje dzieci (Oklaski); udzielanie wsparcia rodzinom z osobą niepełnosprawną poprzez dodatkową pomoc finansową w wysokości 200 zł w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego; rozwój instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat trzech w ramach resortowego programu ˝Maluch˝, edycja 2014 - w 2014 r. liczba placówek opieki nad dziećmi wzrosła i wynosiła 2495, co stanowi wzrost o 65% w stosunku do roku 2013, kiedy liczba placówek opieki nad dziećmi do lat trzech wynosiła 1511 (Oklaski); wdrożenie dotacji celowych na dofinansowanie zadań gmin w zakresie wychowania przedszkolnego; sfinansowanie zadań związanych z wprowadzeniem tzw. darmowego podręcznika; wdrożenie II etapu poprawy płac pracowników szkół wyższych - na powyższy cel przyznano z budżetu państwa dodatkowe środki w wysokości blisko 1 mld zł, a jeszcze przypomnę, że proces wprowadzenia podwyżek dla nauczycieli szkół był realizowany wcześniej; uruchomienie w 2014 r. programu ˝Mieszkanie dla młodych˝; kontynuację zadań w zakresie modernizacji infrastruktury, w tym ze szczególnym uwzględnieniem transportu drogowego, kolejowego; dalszą modernizację Sił Zbrojnych - zrealizowane w 2014 r. nakłady na obronę narodową były wyższe od nakładów na ten cel w roku 2013 o 3,5 mld zł, a zatem o 12,1%, i były realizowane w ramach programu wieloletniego ˝Priorytetowe zadania modernizacji technicznej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w ramach programów operacyjnych˝. Podsumowując, można stwierdzić, że w roku ubiegłym realizacja dochodów przebiegała zadowalająco. Jednocześnie mimo oszczędności osiągniętych po stronie wydatków udało się sfinansować szereg zadań, a także poprawić sytuację w zakresie finansów publicznych poprzez ograniczenie deficytu i długu publicznego. Przejdę teraz do omówienia budżetu środków europejskich. Wydatki budżetu środków europejskich zrealizowane w 2014 r. wynosiły 68,4 mld zł. Stanowiło to prawie 98% planu wydatków po zmianach. W porównaniu do roku 2013 wydatki te były wyższe o 4,5 mld zł, tj. o 7%. Wydatki na realizację programów w ramach Narodowej Strategii Spójności stanowiły 66,3% wydatków budżetu środków europejskich ogółem i w porównaniu z rokiem 2013 były wyższe o 11,2%. Realizacja poszczególnych krajowych programów operacyjnych kształtowała się od 92% planu po zmianach, przykładem jest m.in. Program Operacyjny ˝Innowacyjna gospodarka˝, do prawie 100%, jak w przypadku Programu Operacyjnego ˝Rozwój Polski Wschodniej˝. Wydatki na realizację zadań w ramach wspólnej polityki rolnej stanowiły 32,1% wydatków budżetu środków europejskich i w porównaniu z rokiem 2013 były niższe o 1,3%. W 2014 r. Polska otrzymała z budżetu Unii Europejskiej środki w wysokości 69,7 mld zł, natomiast do budżetu wpłaciła 17,3 mld zł. Raz jeszcze powtórzę: otrzymaliśmy w 2014 r. środki z Unii Europejskiej w wysokości prawie 70 mld zł, a zapłaciliśmy składkę w wysokości 17,3 mld zł. Oznacza to, że polska gospodarka pozyskała środki netto w kwocie 52,5 mld zł. (Oklaski) Warto pamiętać o tych korzyściach bycia członkiem Unii Europejskiej. Od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej do końca 2014 r. napłynęły do Polski środki o wartości 109,5 mld euro, zaś wpłaty do budżetu Unii Europejskiej dokonane przez Polskę wraz ze zwrotami ze środków Unii wynosiły 35 mld euro. Wśród nowych krajów członkowskich Polska pozostała głównym odbiorcą środków z tytułu dopłat bezpośrednich w ramach wspólnej polityki rolnej, była też największym beneficjentem środków w ramach polityki spójności i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Realizacja wybranych celów strategicznych określonych m.in. w Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju ˝Polska 2030˝ i Strategii Rozwoju Kraju ˝Polska 2020˝, których założenia skorelowane są z europejskim dokumentem programowym ˝Europa 2020˝ oraz dziewięcioma zintegrowanymi strategiami, przebiegała zadowalająco, chociaż w sposób zróżnicowany. Były obszary, w których widoczny był wyraźny postęp. Według danych Komisji Europejskiej Polska jako jedno z niewielu państw Unii Europejskiej już w 2010 r. osiągnęła zalecane wartości w zakresie czterech z pięciu najważniejszych wskaźników rozwoju edukacji w Europie, ale są obszary, które nadal wymagają uwagi, dotyczy to szczególnie finansów publicznych, rynku pracy, infrastruktury oraz otoczenia biznesowego. Zdaniem Najwyższej Izby Kontroli, która przygotowała opinię dotyczącą wykonania budżetu, są to najważniejsze zadania i jest to duże wyzwanie, jednak należy oczekiwać, że długi horyzont czasowy na realizację tych strategii, które przyjął rząd, stwarza szansę na osiągnięcie wyników zbliżonych do zamierzonych. Wysoka Izbo! W 2014 r. tak jak rok wcześniej ustalony został w ustawie budżetowej limit poręczeń i gwarancji w kwocie 300 mld zł. O realizacji tego będzie mówił poseł sprawozdawca pan Paweł Arndt, a zatem pozwolę sobie tylko w takim skrócie, który obrazuje realizację budżetu, powiedzieć o pracach w komisji. Głównym czynnikiem, który wpłynął na ustalenie tak wysokiego limitu, była możliwość wykorzystania środków na działania, które mogłyby potencjalnie być podjęte w przypadku ewentualnego pogorszenia się warunków działania polskiego systemu bankowego w obliczu globalnego kryzysu finansowego i gospodarczego. Dług Skarbu Państwa na koniec 2014 r. wyniósł blisko 780 mld zł, tj. zmniejszył się w ciągu roku o 58,1 mld zł. Głównym powodem spadku tego długu było umorzenie obligacji skarbowych w efekcie zmian w systemie emerytalnym. Gdyby nie to, że dokonaliśmy tej operacji, zadłużenie Skarbu Państwa, jak wskazuje Najwyższa Izba Kontroli, wzrosłoby o 72 mld zł. Taki wzrost zadłużenia byłby nie do zaakceptowania, stąd potwierdza się zasadność dokonania reformy, zważywszy także na to, że państwo jest gwarantem wypłaty świadczeń dla emerytów. Jak do tej pory emerytury były waloryzowane, wypłacane w pełnej wysokości w ustawowo określonym terminie. W 2014 r. przeciętna miesięczna wypłata świadczenia emerytalno-rentowego z FUS wyniosła 1903, 29 zł i była wyższa o 3,2% w stosunku do roku poprzedniego. Potrzeby pożyczkowe państwa wyniosły w ubiegłym roku 43 mld zł i były o 12 mld zł niższe od planowanych, przede wszystkim w związku ze zrealizowaniem niższego deficytu budżetu państwa. Pozyskiwanie środków na finansowanie potrzeb pożyczkowych odbywało się głównie w drodze emisji skarbowych papierów wartościowych na rynku krajowym. Pozyskano w ten sposób środki w kwocie 46,6 mld zł, które były wyższe od przewidywanych w ustawie budżetowej o 14,4 mld zł. Niższe od planu było finansowanie na rynku zagranicznym, gdzie saldo finansowania było ujemne i wyniosło 3,2 mld zł, o 26,2 mld zł mniej niż planowano, a zatem w tym bilansie wskazuje się, że jeśli chodzi o finansowanie, zmieniła się struktura finansowania krajowego. Ograniczenie finansowania zagranicznego było możliwe w związku ze zmniejszeniem potrzeb pożyczkowych oraz z możliwością pozyskania na korzystnych warunkach środków na rynku krajowym. Panie i Panowie Posłowie! Negatywnym aspektem wykonania budżetu był wysoki poziom zaległości wobec budżetu państwa. Ta zaległość wobec budżetu państwa wynosiła 57,5 mld zł. Jednak warto zauważyć, że był to po części efekt zwiększonej częstotliwości wykrywania nieprawidłowości w trakcie kontroli podatkowych, i to przy niższej liczbie przeprowadzonych kontroli. Jeszcze raz podkreślę, te zaległości wobec budżetu państwa, 57,5 mld zł, były efektem tego, o czym wcześniej mówiłam. W Służbie Celnej częstotliwość ta wzrosła z 68% do 78% przy zmniejszeniu liczby kontroli o 15%. A więc skuteczność ujawniania tam nieprawidłowości wzrosła, ale liczba kontroli zmalała o 15%. W urzędach skarbowych wskaźnik dotyczący liczby ocenionych postępowań i ujawnionych nieprawidłowości wzrósł z 70% do 77% przy spadku liczby kontroli o 20%. Znaczne kwoty uszczupleń w podatkach oraz rosnąca częstotliwość wykrywania nieprawidłowości w trakcie kontroli świadczą o poprawie doboru podmiotów do kontroli, a także o utrzymywaniu się znacznych rozmiarów szarej strefy w gospodarce i nadal wysokim ryzyku występowania oszustw podatkowych. Problem ten dotyczy nie tylko gospodarki polskiej, lecz także gospodarek innych państw Unii Europejskiej. W 2014 r. przeciętne zatrudnienie w państwowych jednostkach budżetowych wynosiło 504 tys. osób i było zaledwie o 200 osób wyższe w porównaniu z przeciętnym zatrudnieniem w roku 2013. Największy wzrost zatrudnienia wystąpił w grupie żołnierzy i funkcjonariuszy - o 1800 osób. A zatem nieprawdziwe są wszystkie informacje dotyczące tego, iż zwiększa się zatrudnienie w sferze budżetowej. Ta struktura się poprawia, a zatrudnienie jest na stabilnym poziomie. Liczba bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy na koniec 2014 r. wyniosła ok. 1800 tys. i była mniejsza o 15,4% niż na koniec 2013 r., a stopa bezrobocia na koniec 2014 r. wyniosła 11,5% i była niższa od tej z roku 2013 prawie o 2%. W strukturze bezrobocia zmniejszył się również wskaźnik osób młodych pozostających bez pracy i wzrósł udział osób starszych powyżej 50. roku życia. Mówimy o strukturze osób bezrobotnych. W 2014 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę w gospodarstwie wyniósł 1340 zł. Był to drugi rok realnego wzrostu dochodów gospodarstw domowych. Przeciętny dochód wzrósł o 3,2%, podczas gdy w 2013 r. - o 0,7%. Polska tym sposobem uplasowała się na minimalnie wyższym poziomie niż średnia w krajach Unii Europejskiej pod względem nierówności dochodów ludności mierzonej współczynnikiem Giniego. W 2013 r. współczynnik ten wynosił w Polsce 30,7%, a w Unii Europejskiej - 30,5%. Wysoka Izbo! W trakcie prac nad sprawozdaniem z wykonania budżetu w 2014 r. Komisja Finansów Publicznych rozpatrzyła zgodnie z postanowieniem marszałka Sejmu części budżetowe będące w jej kompetencjach, a także te, które były przedmiotem prac innych komisji. Inne komisje przedłożyły Komisji Finansów Publicznych 25 opinii, w tym 4 opinie, które były efektem wspólnych prac połączonych komisji. Przedłożone opinie były pozytywne, z wyjątkiem jednej. Mianowicie Komisja Regulaminowa i Spraw Poselskich negatywnie oceniła wykonanie budżetu Krajowego Biura Wyborczego. Podstawą do takiej oceny były ustalenia Najwyższej Izby Kontroli wskazujące na to, że z powodu wadliwego przeprowadzenia przygotowań do obsługi informatycznej wyborów niemożliwe było sprawne obliczenie i ogłoszenie wyników wyborów samorządowych. Komisja Obrony Narodowej, prezentując zwyczajowo Komisji Finansów Publicznych rozbudowaną opinię, przedstawiła w tej opinii najważniejsze informacje odnośnie do realizacji budżetu i przyjęte priorytety wydatków, a także wskazała na stojące przed resortem obrony narodowej zadania, które zostały zrealizowane. Komisja do Spraw Służb Specjalnych w swojej opinii poinformowała Komisję Finansów Publicznych, iż środki z rezerwy celowej dotyczące realizacji przedsięwzięć związanych z przeciwdziałaniem i zwalczaniem korupcji, ograniczaniem przestępczości gospodarczej, przeciwdziałaniem zagrożeniom terrorystycznym w związku z niemożliwością uruchomienia ich zgodnie z zaplanowanym pierwotnie przeznaczeniem zostały przekazane ministrowi spraw wewnętrznych. Do opinii Komisji Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii zostało zaś dołączone zdanie odrębne posła Elsnera. Poseł wnioskował o negatywną ocenę dokonanych w 2014 r. wydatków. Rezerwa w pozycji 9: Budowa, rozbudowa, utrzymanie i funkcjonowanie systemu powiadamiania ratunkowego kraju, którą zaproponowano w kwocie 26 mln zł, została rozdysponowana w wysokości 5 mln zł. Środki te zaplanowano na informatyzację. Były również mniejsze środki rozdysponowane na informatyzację, rozwój społeczeństwa informacyjnego oraz upowszechnianie dostępu do szerokopasmowego Internetu - planowane wydatki wynosiły 31,5 mln zł, a wydatkowano 1,6 mln zł. Z wyjaśnień składanych w komisji wynikało, że niepełne rozdysponowanie rezerw na system powiadamiania ratunkowego było spowodowane późniejszym niż pierwotnie planowano zatrudnieniem pracowników oraz brakiem wystąpień dysponentów o uruchomienie środków ujętych w tej rezerwie. Za wykonanie budżetu w 2014 r. Najwyższa Izba Kontroli wystawiła 135 ocen. Wystawiono 109 ocen pozytywnych, 25 ocen opisowych i 1 ocenę negatywną. Ta sytuacja jest lepsza niż ta z poprzedniego roku - myślę, że prezes Najwyższej Izby Kontroli będzie o tym mówił - bo ocen pozytywnych za 2013 r. było 105. Ostatnio wystawiono ich 109, a więc o 4 więcej. Poprzednio były 2 oceny negatywne, które dotyczyły Agencji Mienia Wojskowego i Polskiego Centrum Akredytacji. Ostatnio wystawiono 1 ocenę negatywną, która dotyczy Krajowego Biura Wyborczego. Wyniki kontroli Najwyższej Izby Kontroli pokazały, że Izba pozytywnie oceniła wykonanie ustawy budżetowej na 2014 r., stwierdzając m.in., iż u większości dysponentów cele i mierniki realizacji celów badanych działań zostały określone prawidłowo i zgodnie z wymaganiami noty budżetowej. Dysponenci części budżetowych na ogół właściwie sprawowali kontrolę efektywności i skuteczności realizacji planów w układzie zadaniowym na podstawie mierników realizacji celów oraz nadzór w tym zakresie ale układ zadaniowy wymaga jeszcze doskonalenia. Istotne dla dzisiejszej debaty jest to, iż Najwyższa Izba Kontroli w swojej analizie stwierdziła, że, cytuję: sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. sporządzone przez Radę Ministrów przedstawia rzetelnie, a przede wszystkim w istotnych aspektach, informacje i dane o wysokości dochodów, wydatków, deficytu oraz rozchodów i źródeł finansowania pożyczkowych potrzeb budżetu państwa. Reasumując, chciałabym stwierdzić, iż oceny Najwyższej Izby Kontroli z wykonania budżetu w 2014 r. były lepsze niż te dotyczące 2013 r., mimo że warunki realizacji budżetu były nadal bardzo skomplikowane. (Oklaski) Komisja Finansów Publicznych rozpatrzyła sprawozdanie z wykonania budżetu na posiedzeniach, które odbywały się w okresie od 23 czerwca do 9 lipca. W trakcie posiedzeń rozpatrywano, jak mówiłam, kwestie dotyczące części budżetowych. Sprawozdanie jest dość obszerne. Chciałabym przedstawić jeszcze przynajmniej kilka kwestii dotyczących m.in. działań, którymi zajmowała się komisja. W trakcie posiedzeń dyskusja skupiła się na kilku ważnych aspektach. Dotyczyły one m.in. rozdysponowania rezerwy ogólnej na finansowanie niektórych wydatków jednostek samorządu terytorialnego. W tym przypadku wskazano, że rezerwa ta może być rozdysponowana tylko na takie cele, w przypadku których ustawy merytoryczne co do zasady dopuszczają finansowanie wydatków z budżetu państwa, m.in. środki te przekazywane są na cele jednostek samorządu terytorialnego. To również odnosi się do sytuacji, w których prawo materialne ustaw regulujących zadania j.s.t. dopuszcza dofinansowanie z budżetu pewnych wydatków. Poruszano także kwestię sporu pomiędzy Najwyższą Izbą Kontroli a Ministerstwem Gospodarki w zakresie kwalifikacji nieznacznej, jeżeli chodzi o tę część budżetu, kwoty środków, czyli 3,8 mln zł. Spór toczył się przez trzy lata, ale wydaje się, że w tym roku został definitywnie rozwiązany. Chodzi tu o wypłatę nagród. Dyskutowano również o niskich wynagrodzeniach w Urzędzie Patentowym, Głównym Urzędzie Miar, samorządowych kolegiach odwoławczych i regionalnych izbach obrachunkowych oraz w przypadku pracowników zajmujących się informatyzacją, a także o potrzebie zwiększenia zatrudnienia w Urzędzie Patentowym, tak by można było rozpatrzyć większą liczbę wniosków w zakresie zgłoszonych wynalazków, rejestracji znaków oraz walidacji patentów europejskich. Dyskusja prowadzona w ramach komisji była poświęcona także zasadom działania programu służącego do obsługi bezpośrednich dopłat obszarowych w ramach zarówno poprzedniej, jak i obecnej perspektywy finansowej Unii Europejskiej, a także wypłacie z funduszu własnego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe 800 mln i wpływowi tej wypłaty na kondycję finansową Lasów Państwowych. Z wyjaśnień, które złożył minister środowiska, wynikało, że Lasy wpłaciły w 2014 r. do budżetu 800 mln, wykazały wzrost zysku w porównaniu do roku 2013 o 117 mln zł, a zatem prowadzenie gospodarki leśnej nie jest w żaden sposób zagrożone. (Oklaski) Wskazano, że przyczynę nieosiągnięcia założonych dochodów w części: Środowisko - te dochody miały wynosić 323 mln zł - stanowiło m.in. to, że nie zrealizowano na odpowiednim poziomie sprzedaży praw do emisji gazów cieplarnianych. Natomiast niski poziom wykorzystania przez UKE budżetu w zakresie środków europejskich był spowodowany m.in. opóźnieniami w realizacji projektów. Jeżeli chodzi o ocenę wydatków na inwestycje drogowe, należy przypomnieć, że w tym zakresie w sektorze drogowym zostały wydatkowane środki w kwocie blisko 8 mld zł. Środki z budżetu państwa przeznaczono na realizację takich zadań, jak utrzymanie sieci drogowych, budowę i rozbudowę autostrad i pozostałych dróg krajowych, wykup gruntów, remont dróg krajowych, administrację drogową. Natomiast kwota w wysokości 5 mld zł w ramach budżetu środków europejskich została przeznaczona na refundację wydatków poniesionych przez Generalną Dyrekcję Budowy Dróg Krajowych i Autostrad w związku z realizacją projektów unijnych w ramach ˝Programu budowy dróg krajowych˝ na lata 2011-2015. Jeżeli chodzi o budowę autostrad i dróg szybkiego ruchu w Polsce, to mimo opóźnień na 1800 km planowanych autostrad zbudowano 1550 km, co oznacza, że do wykonania całościowego planu i zakończenia jego realizacji trzeba jeszcze wybudować 250 km autostrad w 2015 r. Ożywiona dyskusja dotyczyła problemu długu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w kontekście reformy emerytalnej oraz pożyczek dla FUS i faktycznego wzrostu długu, jak również nierównego opodatkowania firm polskich w porównaniu z firmami zagranicznymi oraz wysokiego poziomu zaległości podatkowych. Jeśli chodzi o problem długu, przedstawiciel rządu wskazał, iż długoterminowe zobowiązania emerytalne, ale także zdrowotne i edukacyjne, których przyszła wysokość nie jest jeszcze ustalona, ma każde państwo. Zobowiązania takie nie są zaliczane do długu publicznego ani według polskiej metodologii, ani według żadnej innej metodologii powszechnie stosowanej w porównaniach międzynarodowych, w tym Eurostatu i Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Jeżeli chodzi o pożyczki dla FUS, to zdaniem przedstawiciela rządu, który składał wyjaśnienia na posiedzeniu komisji, nie zaciemniają one obrazu deficytu budżetowego i długu publicznego, bowiem od 2014 r. obowiązuje maksymalny limit wydatków, który jest podawany w ustawie budżetowej, a wydatki FUS są do niego wliczone. W przypadku natomiast szybko narastających zaległości podatkowych w podatku VAT, o czym mówiono na posiedzeniu komisji, wskazano, iż duża kwota tych zaległości była wynikiem tego, że olbrzymią część ustaleń dokonanych w trakcie kontroli stanowiły ustalenia dotyczące kwot niemożliwych do egzekucji - chcę to podkreślić, toczy się bowiem szeroka debata na temat niezrealizowanych, niepłaconych zaległości podatkowych - bowiem w wielu przypadkach dotyczyły one tzw. słupów, czyli szarej strefy i wprowadzenia faktur dokumentujących fikcyjne transakcje. W 2014 r. inspektorzy kontroli skarbowej wykryli 207 tys. faktur dokumentujących fikcyjne transakcje na łączną kwotę 34 mld zł. Nieprawidłowości te zostały wykryte. Wskazano, że głównym powodem niemożności egzekucji jest to, iż są to firmy tzw. słupy, a zatem chodzi o przestępczość zorganizowaną. Jeżeli chodzi o firmy krajowe i zagraniczne w kontekście ich równego traktowania pod względem podatkowym, to wskazano, że w Polsce obowiązują jednakowe zasady opodatkowania. Każda firma, która rejestruje się jako podatnik podatku od towarów i usług, jest traktowana jako firma polska, zarejestrowana na terenie kraju, posiadająca NIP nadany zgodnie z nomenklaturą. Wysokość zaś wpłat podatkowych do budżetu zależy od obrotu i specyfiki działalności firm. Jakie są zatem, przy tej realizacji budżetu, wyzwania na przyszłość? Dyskusja na posiedzeniach komisji oraz ustalenia Najwyższej Izby Kontroli wskazują przede wszystkim, że przed instytucjami odpowiedzialnymi za finanse publiczne stoi szereg wyzwań, które powinny być uwzględniane w ich przyszłej działalności. Do wyzwań tych należy w szczególności: dalsze wprowadzanie zmian gwarantujących stabilny rozwój demograficzny oraz dalsza reforma systemu podatkowego w celu jego uproszczenia, ujednolicenia i uodpornienia na oszustwa podatkowe. I to już się dzieje, sami państwo posłowie to obserwujecie. W trakcie prac w parlamencie przyjmowane są kolejne ustawy związane ze spełnianiem tych wymogów. I to są obszerne wyjaśnienia. Wracając do spraw związanych z pracami Komisji Finansów Publicznych nad sprawozdaniem z wykonania ubiegłorocznego budżetu, należy poinformować Wysoką Izbę, że w dniu 9 lipca komisja głosowała nad negatywną oceną wykonania budżetu w części 11: Krajowe Biuro Wyborcze, jednej jedynej, przedłożoną przez Komisję Regulaminową i Spraw Poselskich i Najwyższą Izbę Kontroli. Wniosek złożył pan poseł Henryk Kowalczyk. Ja również przychyliłam się do takiej opinii. Wniosek uzyskał akceptację komisji przy 35 głosach za i braku głosów wstrzymujących się i głosów przeciwnych. Jednocześnie komisja głosowała nad przedłożonym przez posła Elsnera zdaniem odrębnym dotyczącym negatywnego zaopiniowania wykonania budżetu w części 27. Wniosek ten nie uzyskał poparcia. W sprawozdaniu przedstawionym przez komisję Wysokiej Izbie zawarty jest projekt uchwały, w którym proponuje się: w pkt 1 - przyjęcie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r., a w pkt 2 - udzielenie Radzie Ministrów absolutorium za ten okres. (Oklaski) Natomiast zgodnie z treścią pkt 3 i 4 projektu uchwały Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zwraca uwagę na istotne nieprawidłowości w wykonaniu budżetu państwa w części 11: Krajowe Biuro Wyborcze oraz zwraca się do dysponentów poszczególnych części o podjęcie działań mających na celu usunięcie nieprawidłowości, które zostały wskazane przez Najwyższą Izbę Kontroli. Komisja wnosi zatem, jak powiedziałam, o przyjęcie przez Sejm projektu uchwały zawartego w druku sejmowym nr 3649 i o udzielenie absolutorium Radzie Ministrów z działalności za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. Proszę pozwolić, panie i panowie posłowie, że na ręce pani premier złożę podziękowania za dobrą współpracę wszystkich resortów w trakcie przedkładania sprawozdania z wykonania budżetu w 2014 r. Chcę również podziękować - myślę, że dzisiaj będzie ważna debata, jedna z najważniejszych, o kolejnych okresach i kolejnych wyzwaniach dla Polski - wszystkim przedstawicielom, którzy uczestniczyli w pracach nad budżetem, a także koleżankom i kolegom posłom z komisji branżowych, także z Komisji Finansów Publicznych, którzy byli referentami i koreferentami poszczególnych części budżetowych. Jesteśmy do państwa dyspozycji. Dziękuje bardzo. (Oklaski)