Mówca: Tomasz Makowski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2014-05-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawię stanowisko klubu Twój Ruch wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2337). Obowiązujący obecnie Kodeks wyborczy przewiduje w art. 492 § l pkt 6, że mandat wójta (burmistrza, prezydenta miasta, dalej: wójta) wygasa wskutek orzeczenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji w trybie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na okres co najmniej do końca kadencji. Wygaśnięcie mandatu wójta z tej przyczyny stwierdza komisarz wyborczy w drodze postanowienia, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Opisana regulacja budzi wątpliwości co do jej zgodności z Konstytucją RP, a także z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych. Wątpliwości w tej kwestii wyraził rzecznik praw obywatelskich. Wymóg nielegitymowania się orzeczeniem o niezdolności do pracy lub o niezdolności do samodzielnej egzystencji jest niedopuszczalnym pozakonstytucyjnym warunkiem, ograniczającym dostęp do służby publicznej, jaką w tym przypadku jest urząd wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Jednak w konkretnych przypadkach może okazać się, że osoba wybrana na stanowisko wójta będzie niezdolna do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia, a więc konieczne jest wprowadzenie do systemu prawa procedury w zakresie stwierdzenia takiej niezdolności oraz następstw jej stwierdzenia, które będą jednocześnie pozostawały w zgodzie ze standardami konstytucyjnymi i międzynarodowymi. Wygaśnięcie mandatu wójta na skutek stwierdzonej niezdolności do sprawowania tego urzędu powinno następować na podstawie procedury gwarantującej zarówno prawa zainteresowanego, jak i zewnętrzną, obiektywną kontrolę zapadających rozstrzygnięć. Odwołanie musi być uznane nie tylko za usprawiedliwione, ale i potrzebne. Nieprzewidzenie takiej możliwości w porządku prawnym powodowałoby sprawowanie urzędu przez osoby, które utraciły faktycznie zdolność do jego sprawowania. Wygaśnięcie mandatu wójta w przypadku trwałej niezdolności do jego sprawowania, stwierdzonej z uwzględnieniem specyfiki sprawowanego urzędu, jest koniecznością w demokratycznym państwie prawa. Projektodawcy proponują, aby w nowo przyjętych przepisach kompetencję w zakresie stwierdzenia trwałej niezdolności wójta do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia przyznać radzie gminy. Prawo złożenia wniosku o podjęcie uchwały w tej sprawie powinno przysługiwać: zainteresowanemu wójtowi, grupie radnych oraz wojewodzie. Rada musiałaby przed podjęciem uchwały w tej sprawie zasięgnąć opinii lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Lekarz orzecznik, wydając opinię, brałby pod uwagę specyfikę urzędu sprawowanego przez wójta. Na podstawie uchwały rady o stwierdzeniu trwałej niezdolności wójta do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia wygaśnięcie mandatu wójta stwierdzałby komisarz wyborczy, co zapewniłoby dodatkową kontrolę podejmowanych decyzji. Rozpatrywanie skarg oraz skarg kasacyjnych w tych sprawach powinno być ograniczone terminami (art. 493 Kodeksu wyborczego). W przypadku wygaśnięcia mandatu wójta przed upływem kadencji na skutek stwierdzenia trwałej niezdolności do sprawowania urzędu zastosowanie miałby art. 28d ustawy o samorządzie gminnym regulujący procedurę dotyczącą przeprowadzania wyborów przedterminowych i przesłanki odstąpienia od ich zarządzenia oraz art. 28f stanowiący, że w przypadku wygaśnięcia mandatu wójta przed upływem kadencji jego funkcję, do czasu objęcia obowiązków przez nowo wybranego wójta, pełni osoba wyznaczona przez prezesa Rady Ministrów. Wygaśnięcie mandatu z powodu trwałej niezdolności do sprawowania urzędu następowałoby wraz z odwołaniem zastępcy lub zastępców wójta (art. 28e). Z opinii dołączonych do projektu wyłania się jednak sprzeczny wniosek w stosunku do założeń wnioskodawcy. Opinia prokuratora generalnego wskazuje bowiem na to, że kwestionowany przez wnioskodawców przepis dotyczący niezgodności z konstytucją nie ma potwierdzenia w faktach, ponieważ Trybunał Konstytucyjny postępowanie w tej sprawie umorzył. W opinii prokuratora generalnego nowelizacja tej ustawy z wyżej wymienionych przyczyn nie jest zatem konieczna. Inne dołączone opinie także potwierdzają stanowisko prokuratora generalnego w tej kwestii. Zmiany, które wprowadza projekt tej ustawy, być może rzeczywiście nie są niezbędne, ale mimo wszystko warto je rozważyć, a projektowi tej nowelizacji dokładniej się przyjrzeć. Dlatego w imieniu klubu Twój Ruch wnioskuję o uchwalenie projektu tej ustawy przez Sejm RP oraz o skierowanie go do dalszych prac w komisjach.