Mówca: Jacek Świat
Data: 2013-12-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! Pragnę przedstawić stanowisko klubu Prawo i Sprawiedliwość dotyczące informacji rządu o działaniach podejmowanych w 2012 r. na rzecz realizacji postanowień uchwały Sejmu z dnia 1 sierpnia1997 r. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych zawiera katalog 10 praw określających priorytetowe obszary polityki państwa wobec osób dotkniętych niepełnosprawnością. Dotyczy między innymi dostępu do opieki medycznej, edukacji, pracy, pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Karta odnosi się więc do całokształtu życia społecznego, na jego wszystkich piętrach, od szczebla rządowego, centralnego, przez samorządowy, działanie organizacji społecznych, pozarządowych, po mikrospołeczności sąsiedzkie i funkcjonowanie rodzin. Trudno więc ograniczyć się do oceny samej informacji, która jest wedle autorów dokumentem informacyjnym, faktograficznym oraz, co istotne, zawiera dane zgromadzone przez urzędy centralne, administrację rządową. Patrzymy na te problemy z nieco innej i, myślę, szerszej perspektywy, niż proponują to autorzy informacji. Robię to zastrzeżenie, by podkreślić, że nie neguję tutaj osiągnięć czy dobrej woli pana ministra, a moje krytyczne uwagi będą dotyczyć też innych obszarów życia. Mówimy tu o roku szczególnym, kiedy do naszego porządku prawnego weszła Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. O ile na bezpośrednie prawne efekty wdrożenia konwencji będziemy jeszcze musieli poczekać, o tyle winniśmy ją traktować już dziś jako nasze zobowiązanie do podniesienia wysoko poprzeczki oczekiwań wobec państwa. Tak się złożyło, że wczoraj uczestniczyłem w obchodach Międzynarodowego Dnia Osób Niepełnosprawnych w Zespole Szkół nr 21 we Wrocławiu, specjalizującym się w edukacji młodzieży dotkniętej dziecięcym porażeniem mózgowym. Uroczystość bardzo piękna, radosna, a jednak w kuluarowych rozmowach można było usłyszeć, z jak wieloma problemami borykają się rodziny obarczone osobami niepełnosprawnymi. Szczególnym problemem jest oczywiście praca. Ona bowiem nie tylko pozwala na poprawę warunków materialnych rodziny, lecz także daje osobie niepełnosprawnej poczucie własnej przydatności i godności. Statystyki dotyczące pracy są od paru lat głównym źródłem dumy czy dobrego samopoczucia rządu. Tymczasem nie jest aż tak różowo. Porównując choćby dane z grudnia 2012 r. z danymi z grudnia 2008 r., widzimy, że liczba niepełnosprawnych zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy wzrosła o blisko 36%, a osób zarejestrowanych jako bezrobotne o 52%. Wzrósł też wyraźnie odsetek bezrobotnych długotrwale. I cóż z tego, że powoli rośnie aktywność zawodowa niepełnosprawnych, skoro od dwóch lat rośnie również stopa bezrobocia w tej kategorii? Doceniając systematyczny wzrost wykształcenia niepełnosprawnych, nie można nie zauważyć, że ich potencjał jest po prostu niewykorzystany. Widzę to na co dzień. Jeden z moich asystentów jest osobą niepełnosprawną. Choć skończył studia, jest energiczny, świetnie sobie radzi z urządzeniami elektronicznymi, na pracę właściwie nie ma widoków, a pół etatu w biurze poselskim to nie jest perspektywa na całe życie dla młodego człowieka. Czy nasze państwo w istocie potrzebuje wykształconych niepełnosprawnych? Informacje o zatrudnieniu w urzędach centralnych są wręcz porażające. Ten odsetek jest bardzo niski. Na przykład w kancelarii premiera to jest 1,1%, w ministerstwach jeszcze mniej. Stosunkowo najlepiej jest oczywiście w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, gdzie jest zatrudnionych 4,3% osób niepełnosprawnych. W urzędach centralnych jest niewiele lepiej. Dane procentowe mogą mylić, bo na przykład w Głównym Inspektoracie Farmaceutycznym jest zatrudnionych ponad 6% niepełnosprawnych, ale to jest zaledwie 5 osób. W innych urzędach jest zdecydowanie, zdecydowanie gorzej, oczywiście z wyjątkiem administracji KRUS. Instytucje centralne wolą płacić składki na PFRON niż zatrudniać niepełnosprawnych. Często płacą wielkie kwoty, np. Ministerstwo Obrony Narodowej - 34 mln zł, ZUS - 24 mln zł, a jedynym niepłacącym jest sam PFRON. A przykład niestety idzie z góry. To wszystko w sytuacji, gdy liczba prawnie niepełnosprawnych spada - pan minister już te dane podawał - więc wydawałoby się, że znaleźć pracę dla coraz bardziej kurczącej się grupy niepełnosprawnych, którzy są coraz lepiej wykształceni, powinno być zdecydowanie łatwiej. Niestety 72% osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym było biernych zawodowo. To jest liczba po prostu przerażająca. To jest jeden z najwyższych wskaźników w Europie. Niezależnie od tego, że liczbowo rośnie wskaźnik osób niepełnosprawnych pracujących, brakuje wyraźnego impulsu do reformy choćby urzędów zatrudnienia czy nowych pomysłów na tworzenie miejsc pracy dla niepełnosprawnych. Druga istotna kwestia to poziom życia rodzin z osobami niepełnosprawnymi. Pomoc społeczna, która daje rodzinie możliwość uzyskania wsparcia, jest oparta na kryterium dochodowym. Wynosi ono 542 zł dla osoby samotnej, a dla osoby w rodzinie 456 zł. Nie trzeba dużej wyobraźni, by powiedzieć, że są to kryteria zdecydowanie zaniżone, wręcz głodowe. Barierą dla świadczenia rodzinnego z dzieckiem niepełnosprawnym jest kwota 623 zł na osobę. Podobnie przy specjalnym zasiłku opiekuńczym są znów kwoty zupełnie księżycowe. Jest, myślę, dość kuriozalna kwestia wliczania do podstawy dochodu uprawniającego do zasiłku stałego dodatku pielęgnacyjnego. Niepełnosprawni mają niby możliwość odliczania od dochodu czy przychodu wydatków na cele rehabilitacyjne, ale pytanie, ile rodzin może skorzystać z takich odliczeń. Trzeba też zwrócić uwagę, że osoby, które otrzymały na przykład od organizacji pozarządowej sprzęt rehabilitacyjny, muszą płacić podatek, tak jakby się wzbogaciły. Jest chyba różnica między darowizną na konsumpcję a darowizną na sprzęt po prostu niezbędny do życia. To oczywiście próbuje się obchodzić różnymi drogami, ale to nie jest wyjście. A przecież można zaproponować inne rozwiązania, na przykład takie jak rezygnacja z podatku pod warunkiem, że używany sprzęt zostanie zwrócony czy nie będzie zbywany. Potrzebna jest tu tylko dobra wola. Szczytowym osiągnięciem w ubiegłym roku była ustawa z dnia 7 grudnia o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ta nowelizacja pozbawiła opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych możliwości otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych. Powodem były podobno liczne przypadki nadużywania tego prawa, ale wylano dziecko z kąpielą. Ministerstwo, jak słyszeliśmy na spotkaniu komisji, ma projekt, w którym zakłada powrót do wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak na to trzeba będzie czekać. Tymczasem od blisko pół roku rodziny z dorosłymi osobami niepełnosprawnymi przeżywają prawdziwy dramat. (Dzwonek) Sygnalizuję pewne problemy, ale jest ich dużo więcej. Wystarczyło wsłuchać się w głos przedstawicieli organizacji pozarządowych obecnych na posiedzeniach komisji. Zgłaszali oni bardzo wiele krytycznych uwag. Zastrzegam i podkreślam, że nie chodzi tu o czystą politykę czy politykierstwo. Takich problemów - niektóre zasygnalizowałem - można wskazać wiele. Chodzi o organizację systemu orzecznictwa lekarskiego, która została bardzo mocno skrytykowana przez NIK, barierę, jeśli chodzi o dostępność zajęć rehabilitacyjnych dla dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną, kwestie dofinansowania podręczników itd. Czas nie pozwala już na dłuższą wyliczankę. Reasumując, klub Prawo i Sprawiedliwość wnosi o odrzucenie w całości informacji rządu o działaniach podejmowanych na rzecz realizacji postanowień Karty Praw Osób Niepełnosprawnych. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Cezary Grabarczyk)