Mówca: Czesław Czechyra
Data: 2012-03-16 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Zdrowia mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie dotyczące rządowego dokumentu ˝Sprawozdanie z realizacji ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w okresie 1 stycznia - 31 grudnia 2009 roku˝ (druk nr 51). Komisja Zdrowia rozpatrywała powyższe sprawozdanie na posiedzeniu w dniu 12 stycznia 2012 r. Podczas dyskusji zgłaszano postulat obniżenia akcyzy na wyroby alkoholowe jako sposób na ograniczenie spożycia alkoholu. Jednakże większość członków komisji nie podzieliła tego poglądu. Pod koniec lat 90. ubiegłego wieku wielkość spożycia kształtowała się - jak już pan minister wspomniał - na poziomie nieznacznie tylko przekraczającym 7 l w przeliczeniu na 100-procentowy alkohol na jednego mieszkańca. W latach 2001 i 2002 odnotowano niewielki spadek spożycia. Jednakże od roku 2003 notowany był stały i wyraźny wzrost ilości spożywanego alkoholu, aż do poziomuj powyżej 9,5 l czystego alkoholu na mieszkańca w roku 2008. Jest to ewidentny efekt obniżenia akcyzy na wyroby spirytusowe w roku 2002. Ze względu na to niepokojące zjawisko, w roku 2009 podniesiono akcyzę, co dało pozytywny efekt w postaci zmniejszenia wielkości spożycia do poziomu nieco powyżej 9 l czystego alkoholu na jednego mieszkańca. Przerwało to kilkuletnią tendencję wzrostową ilości wypijanego alkoholu. Regulacja ta spowodowała zmniejszenie się nieco ekonomicznej dostępności piwa oraz wina, ale nadal została utrzymana wzrostowa tendencja w przypadku wódki. Ważnym czynnikiem wpływającym znacznie na ilość spożywanego alkoholu jest łatwość jego nabycia. Wyraźnej refleksji wymaga również zmiana w strukturze wypijanego alkoholu, obserwowana od kilku lat. Niepokojącym zjawiskiem jest fakt, że ponad 1/3 spożycia przypada w ostatnich latach na wyroby spirytusowe. Piwo stanowi ponad 55% spożywanego alkoholu. Zmniejsza się natomiast udział wina w strukturze spożycia i to może być odzwierciedleniem tego, jak ważnym narzędziem jest podatek akcyzowy w polityce alkoholowej. Najwyższy wzrost akcyzy na wino w 2009 r. (ok. 12%) wpłynął wyraźnie na obniżenie spożycia - również o 12% w porównaniu z rokiem poprzednim. W tym okresie natomiast dostawy wódki na rynek krajowy zmniejszyły się zaledwie o 6%, natomiast piwa - prawie o 10%. Należy niewątpliwie wyciągnąć odpowiednie wnioski z takiego stanu rzeczy przy planowaniu nowelizacji ustawy. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości stanowi w Polsce podstawę prawną rozwiązywania problemów alkoholowych. Regulacja obejmuje zagadnienia dotyczące profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych poprzez wskazywanie zadań oraz podmiotów odpowiedzialnych za ich realizację. Główne zadania to regulacja funkcjonowania rynku napojów alkoholowych polegająca na określeniu zasad kontroli obrotu tymi napojami, ich promocji i reklamy oraz regulacje dotyczące postępowania wobec osób nadużywających alkoholu. Ponadto wskazuje zadania i kompetencje Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, jak również formułuje przepisy karne w tym zakresie. Do realizacji tych zadań wyznaczone są organy administracji rządowej i samorządowej oraz Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, przy zaangażowaniu również organizacji pozarządowych, kościołów i związków wyznaniowych. Wszyscy wiemy, że profilaktyka jest najważniejsza. Działania profilaktyczne i rozwiązywanie problemów alkoholowych opierają się na programach realizowanych na różnych poziomach administracji rządowej i samorządowej. Należy zaznaczyć, że te programy są wobec siebie komplementarne. Środki finansowe przeznaczone na ten cel w 2009 r. wyniosły łącznie prawie 590 mln zł, przy czym na programy realizowane w gminach przeznaczono z tego ponad 550 mln. Należy zaznaczyć, że środki na realizację ustawy zwiększają się systematycznie każdego roku. W roku 2005 było ich o 100 mln mniej w porównaniu z rokiem 2009. Bardzo ważnymi partnerami w realizacji zadań wynikających z ustawy są organizacje pozarządowe. Profilaktyka skierowana do dzieci i młodzieży jest bardzo istotna, bowiem picie alkoholu jest główną przyczyną zgonów i inwalidztwa w wieku 15-21 lat. Młodzi ludzie uznają, iż napoje alkoholowe są najłatwiejsze do zdobycia, jeśli oceniać dostęp do substancji psychoaktywnych. Najbardziej popularne w tej grupie społecznej jest piwo. Zdecydowana większość prób zakupu piwa przez nieletnich kończy się powodzeniem. Tylko w 11-15% przypadków próby zakupu alkoholu następuje odmowa sprzedaży ze względu na zbyt młody wiek. Wstępne wyniki badań przeprowadzonych w 2008 r. wskazują na zwiększającą się w populacji młodzieży grupę abstynentów, ale jednocześnie wzrasta liczba młodych ludzi pijących ryzykownie. Realizowane są szkolne i pozaszkolne programy terapeutyczne. Niepokojące jest jednak zmniejszanie się zaangażowania młodzieży w nurt działań lidersko-rówieśniczych. Trzeba pamiętać, że jest to bardzo skuteczna strategia działań profilaktycznych, zgodna z rekomendacjami Rady Europy. Używanie alkoholu wpływa też na demoralizację i popełnianie czynów przestępczych w tej grupie wiekowej. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Panie Ministrze! Należy wspomnieć, że Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie chorób związanych z nadużywaniem alkoholu ponad 1,8 mld zł. Tylko wydatki na leczenie odwykowe stanowią co roku ok. 300 mln zł. Nadużywanie alkoholu to ogromny problem społeczny. Dotyczy całych rodzin, a nie tylko osób pijących nadmiernie. Dane wskazują, że 14% Polaków i 4% Polek pije alkohol w sposób zwiększający możliwość wystąpienia szkód zdrowotnych i problemów społecznych. Światowa Organizacja Zdrowia ocenia, że alkohol znajduje się na trzecim miejscu wśród czynników ryzyka dla zdrowia populacji, zaś ponad 60 rodzajów chorób i urazów jest związanych z jego używaniem. Alkohol to najbardziej rozpowszechniona substancja psychoaktywna wśród młodzieży. Dwukrotnie więcej młodych ludzi pije, aniżeli pali papierosy. Ocenia się, że największym zagrożeniem dla polskiej młodzieży są właśnie papierosy i alkohol. Dlatego należy dołożyć wszelkich starań ze strony instytucji i organizacji mających wpływ na problemy związane z produkcją i konsumpcją alkoholu, aby skutecznie ograniczać jego spożycie, nadużywanie, uzależnienie. Szczególną troskę należy poświęcić dzieciom, tak aby kształtować jak najbardziej odpowiedzialne podejście do spożywania alkoholu. Stała edukacja dzieci i młodzieży jest konieczna. Młodzi ludzie nie mogą wzrastać w przekonaniu, że piwo to nie alkohol, tylko napój orzeźwiający. Zadania określone w ustawie są zgodne z wytycznymi WHO oraz Unii Europejskiej w odniesieniu do polityki państwa wobec alkoholu. Komisja Zdrowia po rozpatrzeniu rządowego dokumentu ˝Sprawozdanie z realizacji ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w okresie 1 stycznia - 31 grudnia 2009 roku˝ wnosi: Wysoki Sejm raczy przyjąć sprawozdanie z druku nr 51. Dziękuję bardzo.