Mówca: Łukasz Krupa
Data: 2014-02-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mamy ˝Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych˝, mamy cele, działania, informacje o nich. Niestety, nie mamy realizacji założonych celów. Trzy podstawowe cele założone w tym projekcie to: zahamowanie wzrostu zachorowań na nowotwory, osiągnięcie średnich europejskich wskaźników w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów oraz osiągnięcie średnich europejskich wskaźników w skuteczności leczenia. W ciągu tych 10 minut nie da się oczywiście zbyt szeroko omówić poszczególnych problemów, ale w tym miejscu kilka kwestii wymaga poruszenia. Pierwsza z nich dotyczy profilaktyki. Według wielu naukowców główną determinantą zdrowia jest styl życia, szacuje się, że stanowi nawet 55%. Następnie jest środowisko - 20%, czynniki biologiczno-dziedziczne - 15%, a na końcu organizacja opieki zdrowotnej - zaledwie 10%. Widać wyraźnie, że akcje i działania profilaktyczno-informacyjne na rzecz popularyzacji zdrowego trybu życia, antynikotynowe, ˝Chodzę, biegam, więc jestem˝ czy również ˝5 razy dziennie warzywa i owoce˝, które są przedstawione w tym sprawozdaniu, są oczywiście bardzo potrzebne i dobrze, że są organizowane. Warto jednak zastanowić się, czy zapisane w tym programie 10% środków na działalność profilaktyczną to nie jest za mało, czy nie można by w tym zakresie zrobić więcej, a tych środków wykorzystać lepiej. Czy proponowane niedawno wprowadzenie zakazu sprzedaży niezdrowej żywności w sklepikach szkolnych nie jest półśrodkiem? Czy zamiast tego nie powinno się wprowadzić do szkół proponowanej przez Twój Ruch lekcji nauki o zdrowiu, tak aby dzieci świadomie nie kupowały niezdrowej dla nich żywności, aby w przyszłości, prowadząc zdrowy styl życia, tworzyły po prostu zdrowsze społeczeństwo? Druga kwesta, którą chciałbym poruszyć, dotyczy radioterapii onkologicznej. Należy docenić oczywiście kilka rzeczywistych pozytywów, które wynikają z tego programu, takich jak zakup nowoczesnej aparatury czy zwiększenie liczby specjalistów w tej dziedzinie. Wskazać należy natomiast, że limitowanie procedur przez NFZ powoduje, że pacjenci czekają w kolejce, podczas gdy zakupiona aparatura i wyszkolona kadra pracuje na przysłowiowe pół gwizdka. Jest to sytuacja absurdalna, ponieważ nie ma sensu robić znacznych zakupów sprzętu, jeśli nie przewiduje się w związku z tym proporcjonalnego zwiększenia liczby kontraktowanych procedur. Szczególnie długi jest okres oczekiwania na radioterapię, która nie jest przeprowadzana ambulatoryjnie, ale w warunkach szpitalnych. Wynika to z tzw. kolejki na łóżko, podczas gdy nie ma szczególnych kolejek do samej aparatury. Większość, bo około 90% chorych poddawanych radioterapii, nie musi w jej trakcie być hospitalizowana, a konieczność leżenia w szpitalu wynika często z biedy społeczeństwa, z biedy pacjentów, których nie stać na codzienne dojazdy po kilkadziesiąt, czasami kilkaset kilometrów przez 4 lub 6 tygodni, kiedy trwa radioterapia. W wielu krajach zachodnich rozwiązano to w taki sposób, że płatnik pokrywa koszt dowożenia pacjentów, co wychodzi znacznie taniej niż hospitalizacja. U nas od lat nie można tego zrobić, bo podobno przepisy nie pozwalają NFZ-owi płacić za coś, co nie jest leczeniem. A więc może w ramach racjonalizacji wydatków i poprawy dostępu do tych usług należałoby pomyśleć o zmianie tych przepisów. Byłoby to nie tylko z korzyścią dla budżetu, ale także dla psychiki pacjentów. Chorzy z reguły, według lekarzy, lepiej znoszą terapię, gdy są codziennie w domu z bliskimi, niż gdy są przymusowo umieszczani w szpitalu na 6 tygodni tylko po to, aby raz dziennie odbył się 15-minutowy zabieg radioterapii. Poza tym z badań wynika, że rozpoczęcie leczenia radioterapią w okresie późniejszym niż 14 dni od operacji powoduje spadek szans na przeżycie 5 lat nawet o 50%. Tymczasem obecnie na takie leczenie z powodu limitów czeka się średnio ok. 4-6 tygodni. To wiąże się bezpośrednio z następnym zagadnieniem, które chciałbym poruszyć, a mianowicie osiąganiem średnich europejskich wskaźników w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów i skuteczności leczenia. Właśnie chociażby z powodu wymienionego wcześniej ograniczonego dostępu do radioterapii wskaźnik skuteczności leczenia pozostawia wiele do życzenia. Ale kolejnym kluczowym czynnikiem, od którego zależy skuteczność leczenia, jest odpowiednio wczesne wykrywanie chorób nowotworowych. Problem w tym, że podejrzenie nowotworu wysnuwa się najczęściej najpierw u lekarza rodzinnego, a nie w ośrodku onkologicznym. I tak zresztą powinno być, tyle tylko że obecnie lekarz pierwszego kontaktu ma związane ręce co do wykonywania wielu badań diagnostycznych. Nawet jeśli wie, na jakie badanie chorego skierować, to i tak musi wysłać chorego do specjalisty, bo do zlecania czy wykonywania wielu badań nie ma w tym systemie po prostu uprawnień. A więc chory czeka najpierw w kolejce do specjalisty, potem w kolejce na zlecone badania. Albowiem o ile dla chorych z rozpoznanym już nowotworem często udaje się otworzyć tzw. szybką ścieżkę dalszej diagnostyki i leczenia, to dopóki mówimy o podejrzeniu nowotworu, chorzy ci najczęściej czekają w wielomiesięcznych kolejkach, co oczywiście sprawia, że podejmuje się leczenie w późniejszym stadium, które jest i droższe, i mniej skuteczne. Ostatnie dane wskazują, że w zakresie skuteczności leczenia wielu nowotworów nadal jesteśmy daleko w tyle za średnią europejską, a ten dystans wręcz się w niektórych przypadkach pogłębił. Powodem takiego stanu rzeczy jest przede wszystkim przewlekająca się diagnostyka, spowodowana najczęściej nie brakami aparatury, ale właśnie - i tutaj znowu - limitowaniem procedur. Kolejna bardzo ważna kwestia to rozwój opieki paliatywnej. Pojawia się on w tym druku sejmowym jako hasło, jako plan na lata 2014-2015, natomiast w sprawozdaniu za 2012 r. nie znalazłem ani słowa o tym, co zrobiono dla osiągnięcia tego celu dotychczas. Wychodzi na to, że nic. Tymczasem obecnie w wielu ośrodkach opieki paliatywnej, zwłaszcza w większych ośrodkach miejskich, chorzy czekają w kolejce na możliwość objęcia taką opieką. Skandalem jest, że chorzy w ostatnim okresie swojego życia ustawiają się w kolejce do skutecznego leczenia bólu i innych objawów somatycznych oraz wsparcia psychologicznego. Jeżeli jednak przykładowe hospicjum ma kontrakt, w ramach którego jednocześnie może mieć w opiece domowej 80 pacjentów, a realne potrzeby zgłaszających się chorych to 140 pacjentów, to jasne jest, że bez końca nie może się zadłużać, bo w końcu upadnie, tym bardziej że w tej dziedzinie akurat większość placówek jest niepubliczna, więc nie może liczyć na to, że w razie czego i tak w końcu zostanie oddłużona. Kontrakty, jeśli są zwiększane, to tylko o kilka procent, a często niedobór tych kontraktów przekracza kilkadziesiąt. Warto dodać, że stawka za osobodzień nie była zmieniana od 5 lat. Koszty opieki paliatywnej są bardzo wysokie, dużo wyższe, niż płaci NFZ za taki osobodzień, a wynikają one z tego, że zgodnie z wymogami NFZ-u taki oddział opieki paliatywnej, takie hospicjum musi mieć odpowiednio wyszkoloną kadrę lekarską, pielęgniarską, musi zapewnić opiekę psychologów, rehabilitantów, zaopatrywać w nową generację środków do leczenia ran czy odleżyn. W przeciwnym razie, w przeciwnym wypadku byłyby to zwykłe umieralnie, a przecież w naszym kraju mówi się bardzo dużo o godności, o zapewnieniu godności życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci. Podsumowując tę kwestię, można stwierdzić, że w tym sprawozdaniu nie przedstawiono żadnych skutecznych działań w zakresie poprawy opieki paliatywnej, widać natomiast wyraźnie, że i w tym przypadku należy domagać się zniesienia limitowania w tej dziedzinie. Jeżeli chorzy będą czekać na taką opiekę w kolejce, to często już jej nie doczekają, a końcowy okres życia spędzą w bólu. Kończąc, trzeba zauważyć, że głównym problemem w diagnozie i leczeniu chorób nowotworowych są limity, limity, jeszcze raz limity. W mojej ocenie warto rozważyć propozycję dyrektorów centrów onkologii i utworzyć w Polsce sieć publicznych centrów onkologii, czyli takich placówek, w których oferuje się pełne, skojarzone leczenie, od diagnozy po opiekę paliatywną, i w nich na początek znieść limity. To zapewniłoby zwiększenie dostępu do leczenia, a także poprawę wskaźników wyleczalności, przy jednoczesnej kontroli nad przekazywanymi na te cele nielimitowanymi środkami z NFZ-u. Póki co działania na rzecz realizacji programu zwalczania chorób nowotworowych nie są dla naszego klubu satysfakcjonujące. Twój Ruch nie będzie głosował za przyjęciem tej informacji i poprze wniosek o jej odrzucenie. Dziękuję.