Mówca: Wanda Nowicka (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-07-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Jako posłanka niezrzeszona pragnę zająć stanowisko w związku ze sprawozdaniem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Spraw Zagranicznych o rządowym projekcie ustawy o ratyfikacji Protokołu nr 13 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności dotyczącego zniesienia kary śmierci we wszystkich okolicznościach, sporządzonego w Wilnie dnia 3 maja 2002 r. Protokół nr 13 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności wprowadza zakaz stosowania kary śmierci we wszystkich okolicznościach, stanowiąc tym samym najbardziej wyrazisty i stanowczy akt prawa międzynarodowego w tym zakresie. Dotychczas Polska jest stroną protokołu nr 6 do wymienionej konwencji, który wprowadza generalny zakaz kary śmierci, dopuszczając ją jednak za czyny popełnione w czasie wojny lub w okresie bezpośredniego zagrożenia wojną. Protokół nr 13 z kolei stanowi wzmocnienie i rozszerzenie tych zapisów, zakazując kary śmierci bez wyjątku ze względu na okoliczności wojny, a zatem bez jakichkolwiek wyjątków. Kara śmierci została uznana w kulturze i prawodawstwie państw europejskich za sprzeczną z zasadą humanitaryzmu, zaś jej wykonanie stanowi pogwałcenie podstawowych praw człowieka, do których należą m.in. prawo do życia oraz zakaz tortur i nieludzkiego traktowania. Nie ma również żadnych dowodów, jakoby kara śmierci pełniła funkcję odstraszającą od popełniania najcięższych przestępstw i była narzędziem skutecznej prewencji. O całkowite zniesienie kary śmierci zaapelowali 10 października 2012 r. - w Europejski i Światowy Dzień przeciwko Karze Śmierci - szefowa dyplomacji Unii Europejskiej Catherine Ashton i sekretarz generalny Rady Europy Thorbjörn Jagland. ˝Z doświadczenia wynika, że kara śmierci nie ma efektu odstraszającego. Żaden system prawny nie jest bezbłędny i wszelkie pomyłki sądowe mogą pociągnąć za sobą tragiczną śmierć niewinnej osoby˝ - oświadczyli Ashton i Jagland we wspólnym komunikacie. W Polskim prawie, zarówno na gruncie konstytucji, jak i prawa karnego, nie ma miejsca na stosowanie kary śmierci. Nie mieści się ona w powszechnie obowiązujących zasadach moralnych i wartościach, takich jak obowiązek poszanowania godności ludzkiej w każdych warunkach, stanowiąc przejaw zbędnego okrucieństwa. Kara śmierci jest okrutna i niemożliwa do zaakceptowania przez cywilizowane społeczeństwa nie tylko z uwagi na sam jej nieodwracalny i ostateczny skutek, jakim jest pozbawienie człowieka życia, ale również z uwagi na tragiczny czas oczekiwania na jej wykonanie. Oczekiwanie to łączy się bowiem z najwyższym poziomem stresu, lęków, depresji i niewyobrażalnym cierpieniem psychicznym. Ten aspekt jest równie ważny jak sam skutek wykonania kary śmierci i stanowi przejaw tortur psychicznych. Z kolei każda tortura i każde działanie polegające na wyniszczeniu ludzkiej psychiki wykraczają poza prawnie i moralnie zaakceptowane funkcje kary. Trafnie podsumowuje to Amnesty International, stwierdzając, że: ˝Tortury i okrutne traktowanie w żadnym przypadku nie mogą być usprawiedliwiane. Tak jak tortury, egzekucja w najwyższym stopniu stanowi zarówno fizyczny, jak i psychiczny atak na istotę ludzką. Ani fizyczny ból spowodowany aktem zabójstwa, ani psychiczne cierpienie spowodowane oczekiwaniem na śmierć z rąk państwa nie są wymierne˝. W pełni zgadzam się ze stanowiskiem tej jednej z czołowych międzynarodowych organizacji prawnoczłowieczych i uważam, że kara śmierci jest najbardziej okrutną, nieludzką i poniżającą karą, zaś jej zakaz powinien być bezwzględny i obowiązywać we wszystkich przypadkach, bez wyjątków ze względu na: rodzaj popełnionego przestępstwa, cechy przestępcy i metodę, jaką następuje pozbawienie życia osoby skazanej. Nie może być również zgody na argumentację, jaką podpierają się zwolennicy kary śmierci, jakoby była ona jedyną adekwatną karą dla sprawców najcięższych zbrodni, takich jak np. brutalne zabójstwo. Nie ma bowiem nic gorszego i moralnie niekonsekwentnego niż stosowanie wobec sprawcy tego samego działania, jakiego on dopuścił się wobec ofiary. Jaki sygnał daje wtedy państwo swojemu społeczeństwu? Taki, że określone zachowanie w postaci pozbawienia człowieka życia w jednej sytuacji jest naganne, okrutne i zasługujące na potępienie, zaś w innej (jako kara) - moralnie słuszne i czyniące zadość sprawiedliwości. Prawo dopuszczające karę śmierci to hipokryzja, bo z jednej strony zakazuje zabijania, kwalifikując je jako najcięższe przestępstwo, z drugiej strony daje określonym podmiotom uprawnienia do odbierania życia osobom skazanym. W obowiązującym współczesnym systemie praw człowieka nie ma miejsca na czynienie odstępstw i względną ocenę czynu pozbawienia człowieka życia wbrew jego woli. Brak ratyfikacji przez Polskę tak ważnego i symbolicznego protokołu pozostaje niezrozumiały i jest niespójny z wewnętrznym stanem prawnym. Stosowanie kary śmierci zostało uznane na gruncie prawa ONZ, Rady Europy i w systemie prawa europejskiego za ewidentnie sprzeczne z zasadą humanitaryzmu. W Polsce kary śmierci nie wykonuje się od 1988 r., od 1995 r. obowiązywało moratorium na jej wykonanie, zaś ostatecznie kara śmierci została zniesiona w Kodeksie karnym z 1997 r. i zastąpiona karą dożywotniego pozbawienia wolności. Nie może być powrotu do kary śmierci i nie ma już miejsca na czynienie jakichkolwiek wyjątków od zakazu jej stosowania. Ratyfikacja przez Polskę protokołów zakazujących kary śmierci będzie symbolem tego, że Polska jednoznacznie potępia karę śmierci i już do niej nie wróci w swoim systemie prawnym. Ma to tym większe znaczenie, że w Polsce w niektórych debatach politycznych nadal pojawiają się niepokojące głosy, by przywrócić karę śmierci. Takie dyskusje są naganne, ponieważ w sposób populistyczny wykorzystują ludzkie dramaty, powołując się na cierpienie ofiar brutalnych zbrodni lub ich rodzin. Takie słowa i taka retoryka, żerująca na ludzkich emocjach, są niebezpieczne, bo podają w wątpliwość zakaz stosowania kary śmierci. Tymczasem, tak jak już podkreśliłam, w humanitarnym systemie wartości nie ma miejsca na karę śmierci, bez względu na okoliczności. Nie może być do niej powrotu. Żadne okoliczności nie dają uprawnienia do jej stosowania, dlatego w pełni popieram projekt ustawy dotyczącej ratyfikacji Protokołu nr 13 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności dotyczącego zniesienia kary śmierci we wszystkich okolicznościach i wyrażam nadzieję, że ratyfikacja nastąpi możliwie szybko. Popieram stanowisko komisji w tej sprawie.