Mówca: Grzegorz Adam Woźniak
Data: 2019-07-04 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! 7 lipca 2019 r. obchodzimy 100-lecie nadania nazwy wsi Stefanów w gminie Żelechów w powiecie garwolińskim. Początki wsi Stefanów wiążą się nierozerwalnie z osadnictwem niemieckim. Dane z archiwum parafialnego wskazują, że już w 1776 r. istniała na tym terenie osada leśna Budki Francdorf zamieszkana przez tzw. budników, czyli ludzi zajmujących się wyrębem lasu oraz pozyskiwaniem różnych surowców powstających z przerobu drewna. Budki Francdorf zamieszkiwali głównie koloniści niemieccy. Obok Niemców kolonistami byli też osadnicy polskiego pochodzenia, jak również nieliczni Żydzi. W latach 90. XVIII w. kolejnych osadników z Prus wprowadził właściciel dóbr żelechowskich Ignacy Wyssogota Zakrzewski. Dziedzic sprzedał Niemcom lasy pokrywające teren obecnych wsi Stefanów i Piastów. Koloniści wycięli las i osiedlili się w tym miejscu. Wieś otrzymała nazwę Francdorf. W 1811 r. osadnicy niemieccy zbudowali naprzeciwko Goniwilka, po lewej stronie gościńca prowadzącego z Żelechowa do Górzna, pierwszą na tym terenie hutę szkła, która po wycięciu okolicznych lasów upadła. W spisie wsi z 1827 r. kolonia nazywa się Francdorf lub Wysogoda, liczy 80 gospodarstw i ponad 600 mieszkańców. Z czasem kolonia stała się tak rozległa, że podzielono ją na dwie części, a za oś podziału uznano szosę z Żelechowa do Sobolewa przeprowadzoną ok. 1880 r. Koloniści niemieccy byli wyznania ewangelicko-augsburskiego. Założyli we Francdorfie kantorat, który miał pieczę nad szkołą elementarną, salą modlitwy i cmentarzem. Nauczyciel szkoły początkowej był jednocześnie kantorem, który prowadził nabożeństwa. Kolonia początkowo należała do ewangelickiej parafii Pilica za Wisłą. Pastor z Pilicy przyjeżdżał do Francdorfu kilka razy w roku. Od czasu, gdy dziedziczką Żelechowa została luteranka Karolina z Danglów Ordęgowa, koloniści niemieccy cieszyli się wielkim poparciem dworu żelechowskiego. Mąż Karoliny, właściciel dóbr żelechowskich Jan Ordęga, sprowadził do Francdorfu kolejnych rzemieślników z Prus. W 1833 r. wystąpił nawet do komisji rządowej spraw wewnętrznych i oświecenia publicznego województwa podlaskiego z projektem, by kościół św. Stanisława w Żelechowie wraz z placem sprzedać luteranom z Francdorfu, a uzyskane fundusze przeznaczyć na budowę w mieście szkoły i przytułku dla starców. Plan ten jednak nie został nigdy zrealizowany. Koloniści przodowali w rolnictwie i przemyśle. W okolicach Żelechowa byli pionierami uprawy ziemniaków. Liderem w przemyśle garbarskim w całym powiecie łukowskim był Tomasz Maresch z Francdorfu. Prowadził dobrze prosperującą, jak na tamte czasy, garbarnię. Dotkliwym doświadczeniem dla niemieckich mieszkańców wsi były lata I wojny światowej. W 1915 r. władze carskie wywiozły wszystkich kolonistów niemieckiego pochodzenia w głąb Rosji, skąd tylko niewielu powróciło. Po wojnie, na podstawie rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych z dnia 7 lipca 1919 r., nazwa Francdorf została zamieniona na Stefanów, a Francdorf II na Piastów. W treści rozporządzenia stwierdzono, że nazwy wsi zostały zmienione zgodnie z życzeniem ludności. Nie są jasne przyczyny, dlaczego wybrano takie właśnie nazwy. W okresie międzywojennym w Stefanowie mieszkało już tylko 13 rodzin niemieckich, w Piastowie - siedem. Część rodzin zasymilowała się z miejscową ludnością, niektóre nawet zmieniły nazwiska. W 1946 r. ewangelicki kościół pw. Trójcy Świętej przekształcono w świątynię katolicką i włączono do parafii żelechowskiej. Drewniana kaplica otrzymała wezwanie Matki Boskiej Częstochowskiej. Ważnymi wydarzeniami w życiu Stefanowa, tak jak wtedy na wielu wsiach, były: elektryfikacja, założenie ochotniczej staży pożarnej, budowa zlewni mleka, telefonizacja i założenie wodociągu czy wybudowanie nowej remizy w 2003 r. Ważnym miejscem, wokół którego ogniskowało się życie kilku pokoleń Stefanowa, była szkoła. Obecna szkoła podstawowa datuje swoje początki na 1867 r. Moje wspomnienie historii Stefanowa oparłem na opracowaniu pana Michała Sztelmacha. Pragnę pogratulować dzisiaj mieszkańcom Stefanowa tej pięknej historii państwa małej ojczyzny. Życzę satysfakcji i zadowolenia z dotychczasowych osiągnięć oraz powodzenia w realizacji dalszych zamierzeń, a także wszelkiej pomyślności w życiu osobistym i budowaniu świetności waszej małej ojczyzny. Dziękuję bardzo.