Mówca: Henryk Kmiecik (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Uchwalona 20 lutego 2015 r. ustawa o odnawialnych źródłach energii stanie się milowym krokiem w ustabilizowaniu branży energetyki odnawialnej i stworzy perspektywy dalszego rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce. Niemniej jednak zwracam uwagę na niedoskonałość koncepcji systemu wsparcia przyjętego w ustawie, która nie dedykuje regulacji rozbudowie źródeł wykorzystujących odnawialne zasoby energii. Wiele projektów budowy instalacji odnawialnych źródeł energii, z powodu swojej złożoności wynikającej ze specyfiki konkretnej lokalizacji, zostało przygotowanych do realizacji w etapach, z założeniem rozbudowy tych źródeł przy wykorzystaniu tej samej technologii. Proces budowy takich źródeł został rozłożony na kilka lat, co związane jest z rozwojem projektu oraz uzyskiwaniem niezbędnych pozwoleń środowiskowych, lokalizacyjnych i budowlanych. Także ze względu na finansowanie inwestycji projekty takie realizuje się w etapach. Jednocześnie dla realizacji takich inwestycji uzyskano w przeszłości warunki przyłączeniowe, które zakładają przyłączenie całkowitej mocy instalacji w jednym punkcie przyłączeniowym. Uzyskane w przeszłości warunki przyłączeniowe dedykowane i przypisane zostały spółce realizującej najczęściej inwestycje z jednym punktem przyłączeniowym dla wszystkich etapów inwestycji. Obecnie zmiana tych warunków i rozdzielenie zadania inwestycyjnego w sposób pozwalający każdy etap uznać za instalację odnawialnego źródła energii według definicji zawartej w ustawie są niemożliwe, często ze względów technicznych, a jeżeli możliwość taka istnieje, wymaga to zgody operatora systemu dystrybucyjnego oraz poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Praktyka jednak wskazuje, że operatorzy są niechętni zmianom uzyskanych uprzednio warunków przyłączeniowych. Podjęte rozmowy w tym zakresie wskazują na wysokie ryzyko utraty wydanych wcześniej warunków przyłączeniowych. Podczas przygotowywania w przeszłości projektów i przy podejmowaniu decyzji o rozłożeniu realizacji tych inwestycji na etapy nie były znane rozwiązania, które zostały następnie wdrożone w ustawie o odnawialnych źródłach energii. Obecnie zmiana założeń projektu co do wielkości mocy zainstalowanej powoduje, że inwestycje te przestają być opłacalne, co grozi bezpowrotną stratą środków już zainwestowanych na etapie rozwoju projektu. Nowy aukcyjny system wsparcia oraz przyjęte rozwiązania przewidują dedykowane wsparcie dla instalacji odnawialnego źródła energii, która w ustawie została zdefiniowana jako instalacja stanowiąca wyodrębniony zespół: a) urządzeń służących do wytwarzania energii i wyprowadzania mocy, przyłączonych w jednym miejscu przyłączenia, w których energia elektryczna lub ciepło są wytwarzane z jednego rodzaju odnawialnych źródeł energii, a także magazyn energii elektrycznej przechowujący wytworzoną energię elektryczną, połączony z tym zespołem urządzeń lub b) obiektów budowlanych i urządzeń stanowiących całość techniczno-użytkową służący do wytwarzania biogazu rolniczego, a także połączony z nimi magazyn biogazu rolniczego. Mechanizm uzyskiwania wsparcia w drodze aukcji dla instalacji odnawialnego źródła energii nie uwzględnił możliwości realizacji inwestycji w zaplanowanych etapach i jej rozbudowy przy jednoczesnym objęciu wsparciem kolejnych etapów rozbudowy tej instalacji. Zdefiniowanie instalacji odnawialnego źródła energii jako instalacji przyłączonej w jednym punkcie przyłączeniowym skutecznie uniemożliwia realizację inwestycji w etapach, gdyż w świetle zapisów tych regulacji rozbudowa w etapach instalacji odnawialnych źródeł energii stanowi wyodrębnienie zespołu urządzeń wytwórczych przyłączonych w różnych miejscach przyłączeniowych. Dodatkowo regulacje zostały tak skonstruowane, że rozbudowa i uruchomienie kolejnego etapu są traktowane jako modernizacja instalacji odnawialnego źródła energii. W konsekwencji grozi to utratą wsparcia wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych dla części mocy wytwórczej instalacji oddanej w pierwszym etapie oraz skróceniem czasu 15-letniego wyznaczonego wsparcia dla etapu drugiego oraz kolejnych o okres wytwarzania energii elektrycznej z mocy zainstalowanej w pierwszym etapie. Takie rozwiązanie pozostaje w sprzeczności z ideą rozwoju odnawialnych źródeł energii. W kontekście etapowej realizacji inwestycji należy zwrócić również uwagę na wprowadzone przez ustawę o odnawialnych źródłach energii ograniczenia czasowe dla realizacji inwestycji, tj. ustalony w przepisach art. 191 i art. 192 przedmiotowej ustawy okres 48 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, po którym umowy przyłączeniowe będą mogły zostać wypowiedziane przez operatorów. Wspomniane przepisy nie przewidują żadnych przesłanek ograniczenia uprawnień operatorów w tym zakresie. Regulacja w takim kształcie znacząco podwyższa ryzyko biznesowe poszczególnych wytwórców oraz praktycznie uniemożliwia pozyskanie finansowania na realizację kolejnych etapów inwestycji, gdyż jednym z podstawowych dokumentów weryfikowanych przez banki i inne instytucje finansowe jest umowa przyłączeniowa oraz warunki jej rozwiązania. Ryzyko wypowiedzenia umów przyłączeniowych z uwagi na upływ 48 miesięcy wzrasta z każdym rokiem w przypadku niewygrania aukcji przez daną instalację. Inwestor nie będzie mógł zakończyć ani rozpocząć budowy instalacji przed wygraniem aukcji, gdyż wsparciem są objęte tylko te instalacje, w których energię elektryczną wytworzono po raz pierwszy po dniu wygrania aukcji. W skrajnym przypadku możliwy będzie scenariusz, w którym pomimo wygrania aukcji w 2018 r. i rozpoczęcia procesu budowy operator będzie uprawniony do wypowiedzenia umowy przyłączeniowej z uwagi na upływ okresu 48 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Według takiego scenariusza inwestor jest narażony na ryzyko utraty środków zainwestowanych zarówno w pierwszy, jak i drugi etap realizacji inwestycji. W świetle powyższych uwag uzasadnione wydaje się wskazanie przez regulatora wytycznych dla inwestorów odnawialnych źródeł energii oraz operatorów sieci elektroenergetycznych w zakresie uregulowania praw i obowiązków stron umów przyłączeniowych w przypadku niewygrania aukcji lub etapowej realizacji inwestycji, w szczególności uniemożliwienia automatycznego wypowiadania umów przyłączeniowych. Niezależnie od powyższego pewnym rozwiązaniem problemu rozbudowy odnawialnego źródła energii oraz budowy w etapach tych źródeł mogłoby być wskazanie przez regulatora wytycznych dla inwestorów odnawialnych źródeł energii oraz operatorów sieci elektroenergetycznych w zakresie realizacji przyłączenia poszczególnych etapów rozbudowy urządzeń wytwórczych. Wydaje się, że wykorzystanie odrębnych pól pomiarowych dla odrębnych etapów rozbudowy instalacji źródła odnawialnego, dla którego wydano warunki przyłączeniowe, w miejscu przyłączenia instalacji do sieci, stanowić będzie w tym wypadku rozwiązanie kwestii budowy i rozbudowy instalacji odnawialnego źródła energii. Instalacja taka, mimo że przyłączona w jednym punkcie do sieci, ale jednak z zainstalowanymi odrębnymi polami pomiarowymi, mogłaby zostać w ten sposób potraktowana jako instalacja stanowiąca wyodrębniony zespół urządzeń przyłączonych w różnych miejscach przyłączenia. Odrębne pola pomiarowe wraz z zainstalowanymi tam urządzeniami pomiarowo-rozliczeniowymi umożliwią rozliczenie energii elektrycznej wytworzonej w tych źródłach, które, zrealizowane etapowo, będą objęte aukcyjnym mechanizmem wsparcia. Wydaje się, że ustawodawca tak skonstruował definicję, aby każda instalacja odnawialnego źródła energii mogła być rozliczona w oparciu o pomiary. Powyższe rozwiązanie, przy życzliwym podejściu do opisywanego problemu i uznaniu przedmiotowej argumentacji, stanowiłoby logiczny kompromis dla ustawodawcy, inwestorów i operatorów sieci elektroenergetycznej. Skierowanie takich wytycznych może jednoznacznie rozwiać wątpliwości interpretacyjne co do zapisów ustawy o odnawialnych źródłach energii, wskazać operatorom sieci elektroenergetycznych oraz inwestorom sposób postępowania w zakresie rozbudowy instalacji źródła odnawialnego oraz pozwolić uniknąć ewentualnych roszczeń i kosztów w sytuacji poniesienia strat związanych z utratą możliwości budowy zaplanowanych inwestycji. Dodatkowym rozwiązaniem mogłoby być procedowanie nad zmianą regulacji ustawy w zakresie mechanizmu aukcyjnego lub definicji instalacji odnawialnego źródła energii oraz uwzględnienie w nowych regulacjach rozbudowy instalacji odnawialnego źródła energii w etapach. Zdaję sobie jednak sprawę z tego, że wiąże się to z przeprowadzeniem procedury zmiany ustawy o odnawialnych źródłach energii, która prawdopodobnie nie zakończy się przed terminem wdrożenia systemu aukcyjnego, co zaplanowano na 1 stycznia 2016 r. Warto również zwrócić uwagę, że rozwój sektora odnawialnych źródeł energii stanowi realizację obowiązków państwa polskiego określonych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. Motywy Unii Europejskiej przemawiające za przyjęciem dyrektywy nr 2009/28/WE, przywołane w preambule dyrektywy, jednoznacznie wskazują, że rozwój energetyki w krajach członkowskich powinien zmierzać w kierunku sektora odnawialnych źródeł energii. W szczególności Parlament Europejski i Rada uznały, że rozwój sektora OZE przyczynia się do uniezależnienia Europy od dostaw paliw kopalnych, zwiększa konkurencyjność małych i średnich przedsiębiorstw, zmniejsza emisję gazów cieplarnianych, powoduje rozwój innowacyjności. Zapisy preambuły dyrektywy, choć nie mają charakteru normatywnego, powinny być brane pod uwagę przez państwa członkowskie przy dokonywaniu transpozycji przepisów dyrektywy do krajowego porządku prawnego. Warto podkreślić, że przepisy dyrektywy w art. 2 (definicje) nie zawierają definicji instalacji odnawialnego źródła energii, zatem wprowadzenie definicji instalacji odnawialnego źródła energii nie jest wymagane przez przepisy dyrektywy. Kwestią otwartą pozostaje ocena, czy wprowadzenie do ustawy o odnawialnych źródłach energii definicji, która może hamować rozwój sektora odnawialnych źródeł energii, pozostaje w zgodzie z przepisami dyrektywy. Wydaje się jednakże, że wyrażone w preambule dyrektywy motywy uchwalenia tego aktu prawnego nie zakładały wprowadzania przez państwa członkowskie ograniczeń w rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii, w szczególności w przypadkach, w których realizacja poszczególnych inwestycji została rozpoczęta. Brak możliwości realizacji inwestycji w zakresie odnawialnych źródeł energii w etapach i o parametrach pierwotnie planowanych oraz brak możliwości utworzenia odrębnej instalacji odnawialnych źródeł energii ma fundamentalne znaczenie dla budowy kolejnego źródła energii przyłączonego w tym samym punkcie i dotyczy praktycznie wszystkich technologii, w tym w szczególności budowy w jednostce wytwórczej kolejnych kotłów biomasowych, rozbudowy elektrowni wiatrowych itd. Brak tych rozwiązań dotyczy wielu podmiotów w Polsce i może znacząco wpłynąć na ograniczenie inwestycji w odnawialne źródła energii.