Mówca: Agnieszka Hanajczyk
Data: 2014-04-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoka Izbo! Od razu na wstępie powiem, że pewnie będą w moim wystąpieniu powtórzenia, ale są to ważne liczby, które należy utrwalić, bo z jednej strony zrobiliśmy dużo w zakresie przeciwdziałania przemocy, ale z drugiej strony jest jeszcze bardzo dużo do zrobienia. Mam zaszczyt w imieniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny przedstawić sprawozdanie z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. (druk nr 1950). Realizacja powyższego programu była badana w oparciu o diagnozę funkcjonowania zespołów interdyscyplinarnych i grup roboczych w związku z procedurą ˝Niebieskie karty˝. W ramach badań uzyskano informację dotyczącą działania 1666 zespołów interdyscyplinarnych. Oznacza to, że takim badaniem było objętych 65% gmin w Polsce. Co ważne, z badań wynika, iż w skład zespołów interdyscyplinarnych wchodzą przedstawiciele jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, Policji, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, oświaty i ochrony zdrowia. W skład 88% zespołów wchodzą kuratorzy sądowi, 48% ma w swoim składzie przedstawicieli organizacji pozarządowych, a 16% - także przedstawicieli prokuratury. Zdecydowana większość zespołów, bo aż 90%, oceniła działania pomocowe dla osób dotkniętych przemocą jako skuteczne, 8% uznało je za nieskuteczne. Jeśli chodzi o proporcje, bo to też ważne, jeśli chodzi o skuteczność wobec sprawców, to jest to odpowiednio 60% i ponad jedna trzecia, czyli 37%, która uważa te działania za nieskuteczne. Respondenci badań uważają, że najważniejsze korzyści wynikające z pracy interdyscyplinarnej to kompleksowe, wieloaspektowe udzielanie pomocy rodzinie dotkniętej przemocą, wzajemne uczenie się, dzielenie wiedzą i doświadczeniami oraz lepsza koordynacja działań służb i instytucji w zakresie przeciwdziałania przemocy. W całej Polsce w ramach instytucji pomagających ofiarom przemocy w rodzinie funkcjonuje 1065 instytucji prowadzonych przez gminy oraz 269 instytucji prowadzonych przez powiaty. Wszystkie instytucje prowadzone przez gminy udzieliły w 2012 r. pomocy w ponad 91 tys. przypadków. Ponad 1400 osób w 2012 r. skorzystało z 10 ośrodków interwencji kryzysowej, jakie były w całej Polsce prowadzone przez gminy. Wśród instytucji prowadzonych przez powiaty w 2012 r. zdecydowaną większość stanowią ośrodki interwencji kryzysowej (74%), a następnie specjalistyczne ośrodki wsparcia (13%) oraz ośrodki wsparcia (9%). Wszystkie ośrodki prowadzone przez powiaty dokonały w 2012 r. 10 862 działań interwencyjnych, w tym 42% działań miało formę programów korekcyjno-edukacyjnych, 4% działań polegało na izolowaniu sprawców od ofiar przemocy. W całej Polsce działało w tym czasie 35 specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie prowadzonych przez powiaty, z których skorzystało 2046 osób. Rok 2012 to - z uwagi na przeciwdziałanie przemocy - rok obfitujący w szereg kampanii społecznych, konferencje, spotkania, szkolenia. To, co jest istotą badań, to wnioski oraz propozycje kierunków działań i zmian w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w tym dotyczące funkcjonowania zespołów interdyscyplinarnych i grup roboczych, choć sami respondenci widzą zalety pracy interdyscyplinarnej, tak jak mówiłam, tj. kompleksowość, zwiększenie efektywności i skuteczności działań, wieloaspektowość udzielania pomocy rodzinom dotkniętym przemocą, lepszą koordynację działań służb i instytucji w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, a przez to zwiększenie ich skuteczności oraz możliwość wzajemnego uczenia się, dzielenia wiedzą i doświadczeniami. Niemniej - i to jest bardzo istotne, bo przecież ważne jest to, żeby przy tych sprawozdaniach zastanowić się, co możemy poprawić - można wyszczególnić kluczowe obszary dla funkcjonowania zespołów interdyscyplinarnych, w których potrzebne są pewne wzmocnienia lub ulepszenia. Co to jest? Między innymi jest to wsparcie - takie są oczekiwania - dla członków zespołów i grup roboczych poprzez odciążenie w części obowiązków oraz nadmiernej biurokracji, wprowadzenie gratyfikacji dla członków za dodatkowy zakres obowiązków i odpowiedzialności, zwiększenie wiedzy i podniesienie kompetencji członków poprzez szkolenia i superwizje. Potrzebne jest również zaangażowanie służb i instytucji poprzez poparcie i wsparcie kierownictw służb i instytucji dla prac zespołów, zapewnienie reprezentacji służb i instytucji w składach zespołów i grup roboczych, zapewnienie dyspozycyjności i dostępności członków na potrzeby prac w ramach zespołów interdyscyplinarnych, a także dbałość o współpracę, wzajemne wsparcie, komunikację i zapewnienie przepływu informacji. Ulepszenie to też dbałość o stan zasobów lokalnych, socjalnych, instytucjonalnych, specjalistycznych. Takie oczekiwania dotyczą również przepisów prawnych poprzez zwiększenie znajomości przepisów i procedur w zakresie przeciwdziałania przemocy, dbałość o porządek i jasność przepisów prawnych, zapewnienie jasności ich interpretacji, dzielenie się wiedzą i wymianą doświadczeń dotyczących praktyki ich stosowania. Niewątpliwie rok 2012 był kolejnym rokiem upowszechniania problematyki przemocy oraz kontynuowano w nim publiczną debatę dotyczącą zerowej tolerancji na przejawy przemocy w rodzinie. Niewątpliwie ten rok był też kolejnym etapem zwiększania świadomości społecznej w zakresie konieczności powiadamiania wyspecjalizowanych służb o aktach przemocy w rodzinie, a także krokiem do kolejnych zmian w mentalności społecznej, np. w zakresie popierania kar cielesnych wobec dzieci. Waga omawianej problematyki, niezwykle wrażliwa społecznie materia powoduje, że członkowie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny i zaproszeni goście w dyskusji szeroko poruszali problemy, które stanowią przeszkody w skutecznej realizacji programu przeciwdziałania przemocy. Niewątpliwie mankamentem dokumentu przedstawionego przez ministerstwo jest brak badań porównawczych rok do roku. Diagnozując sytuacje związane z przemocą, trudno bez porównań ocenić, czy i na ile stosowane narzędzia są skuteczne. Badania przeprowadzone w ubiegłych latach dotyczyły ogólnego zjawiska przemocy, przemocy wobec dzieci, wobec starszych. Rok 2012 to badania w sferze funkcjonowania zespołów interdyscyplinarnych i grup roboczych. Dobrym prognostykiem jest informacja, że ministerstwo jako operator programu norweskiego będzie mogło dokonać tak długo oczekiwanych, również przez posłów, badań porównawczych. Członków komisji martwi również fakt, że nie wszystkie gminy, powiaty, województwa, a są chyba dwa, wypełniły zadania ciążące na nich w związku z realizacją programu przeciwdziałania przemocy. Przed resortem i parlamentarzystami stoi zadanie nowelizacji ustawy, w której pojawią się mechanizmy powodujące, że każda jednostka samorządu terytorialnego wykona ciążące na niej zadanie z zakresu przedmiotowej ustawy. W trakcie dyskusji na posiedzeniu komisji tematem, który wzbudził sporo emocji, była kwestia izolacji sprawców przemocy i ich odpowiedzialności karnej za popełniony czyn. Badania wykazują, że wobec 72% sprawców zastosowano łagodny wymiar kary, taki jak np. kara w zawieszeniu, dozór kuratora. Niepokojący jest fakt zachowania sprawców w warunkach recydywy i brak wobec nich stosownej, tj. oczekiwanej, reakcji ze strony wymiaru sprawiedliwości. Obecny na posiedzeniu komisji naczelnik Wydziału ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie w Departamencie Współpracy Międzynarodowej i Praw Człowieka Ministerstwa Sprawiedliwości pan Michał Lewoc zwrócił uwagę, że kolejne lata wykazują zmiany w działaniach prokuratorów i choć sucha statystyka ciągle jest niezadowalająca, to ich podejście wyraźnie się zmienia, ewoluuje w kierunku oczekiwanym przez ustawodawcę. Na uwagę zasługuje fakt, że wydział opracował informator dla sędziów, prokuratorów i kuratorów sądowych, aby dysponowali własnym kompendium wiedzy, który zawiera nie tylko niezbędne materiały, badania, lecz także wzory postanowień i pism, propozycje sentencji czy orzeczeń. Nie wolno jednak zapominać, że znaczny obszar do zagospodarowania dotyczy właśnie skuteczności działań zespołów interdyscyplinarnych wobec sprawców przemocy. Mowa tu o działaniach zarówno korekcyjno-edukacyjnych, jak i psychologiczno-terapeutycznych, czyli pogłębionych, bardziej efektywnych. Przedmiotowy temat jest niezwykle obszerny i niewątpliwie zrobiliśmy milowy krok na każdym szczeblu samorządu w kierunku przeciwdziałania przemocy. Jest to widoczne w szerokim współdziałaniu różnych służb, wyraźnej zmianie świadomości społecznej, ograniczeniu lęku przy zgłaszaniu zjawiska przemocy. Jesteśmy jednak świadomi, że nasze działania muszą być ciągle intensyfikowane, muszą ewaluować, aby jak najskuteczniej reagować na przemoc. Znam środowiska lokalne. Niedawno odbywały się przecież tygodnie przeciwdziałania przemocy, gdzie - szczególnie dotyczy to małych środowisk - nie zgłasza się żadna osoba, co - przecież jesteśmy tego świadomi - nie oznacza, że jest tak dobrze. Dlatego niezmiernie ważne jest ujawnianie przypadków w najmniejszych społecznościach i podejmowanie natychmiastowych, niezbędnych działań. Na koniec garść informacji o tym, co stanowi fundament wszelkich działań, również w zakresie przeciwdziałania przemocy. Mowa o pieniądzach. Pani minister już o tym wspomniała, ale warto przypomnieć, że na realizację wszystkich zadań przeznaczono kwotę ponad 16 mln zł. Dodatkowo budżet ministra pracy i polityki społecznej przeznaczył pieniądze na realizację programów resortowych. Pieniądze znaleźli również marszałkowie województw w ramach zadania organizowania i prowadzenia szkoleń dla pracowników pierwszego kontaktu. To była kwota 1724 tys. zł. Na program osłonowy pn. ˝Wspieranie jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝, w przypadku którego o środki mogły ubiegać się różne jednostki samorządu terytorialnego we współpracy z organizacjami pozarządowymi, wydatkowano kwotę 2888 tys. zł. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy były także realizowane i współfinansowane w ramach programu ˝Razem bezpieczniej˝. Była to kwota 671 tys. Niewątpliwie potrzebne są większe środki, chociażby na tworzenie specjalistycznych ośrodków dla ofiar przemocy, środki na programy psychologiczno-terapeutyczne i na to, o czym mówiła pani minister - całodobowy telefon, który dzisiaj nie funkcjonuje. Kwestie niefinansowe, którymi musimy się zająć, bo takie są oczekiwania przedstawicieli zespołów interdyscyplinarnych, grup roboczych, to niewątpliwie odbiurokratyzowanie ˝Niebieskiej karty˝, z którą mają problem nie tylko nauczyciele, policjanci, ale także sami pracownicy socjalni. Sprawa, nad którą należy się pochylić, to także poprawienie komfortu rozmów ofiar przemocy z członkami grupy roboczej. Często jest to kilka osób, a wiemy przecież, że stworzenie komfortu podczas rozmów na tematy wyjątkowo trudne, często intymne, szalenie wrażliwe stwarza szansę skuteczniejszej pomocy. Podsumowując, w imieniu komisji stwierdzam, że widzimy szereg podjętych działań, które wychodzą naprzeciw ograniczeniu zjawiska przemocy, ale podchodzimy też z pokorą i świadomością, że kolejne lata to musi być czas podejmowania nowych wyzwań, które okażą się bardziej efektywne, bardziej skuteczne w tej niezwykle istotnej materii. Sprawozdanie zostało przyjęte przy 12 posłach głosujących za, były 3 głosy przeciwne, 4 osoby wstrzymały się od głosu. A zatem komisja przyjęła sprawozdanie z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. Dziękuję. (Oklaski)