Mówca: Sprawozdawca Aleksandra Kot
Data: 2025-07-23 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, druk nr 1477. W dniu 24 kwietnia 2025 r. powyższy projekt ustawy został skierowany do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka do pierwszego czytania. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka przeprowadziła pierwsze czytanie na posiedzeniach w dniach 23 czerwca i 10 lipca 2025 r. Celem projektu ustawy jest zwiększenie dostępności systemu nieodpłatnej pomocy prawnej. Nieodpłatna pomoc prawna jest świadczona przez wszystkie powiaty i skierowana do tych obywateli, których nie stać na opłacenie kosztów pomocy prawnej. Przysługuje też osobom, które prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą i których również nie stać na opłacenie kosztów pomocy prawnej. Projekt ustawy zakłada wprowadzenie możliwości zdalnego świadczenia takiej pomocy, a wybór sposobu świadczenia pomocy prawnej należałby do beneficjenta. W obecnym systemie prawnym to rozwiązanie przeznaczone jest tylko dla ograniczonego kręgu osób, m.in. dla osób ze znaczną niepełnosprawnością ruchową, osób doświadczających trudności w komunikowaniu się, a także dla wszystkich osób uprawnionych w okresie trwania epidemii. Celem projektu jest po prostu rozszerzenie kręgu tych osób, dopasowanie do współczesnego świata i umożliwienie dostarczania takiej pomocy prawnej w sposób zdalny, tak jak to się działo właśnie w czasie pandemii. Projekt po prostu umożliwi skuteczne udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, a także wybór najbardziej dogodnej formy świadczenia takiej pomocy. Jest rzeczą powszechną również wśród profesjonalnych pełnomocników świadczenie takiej pomocy prawnej za pomocą środków porozumiewania się na odległość. Nie jest to nic nowego. W toku prac nad projektem ustawy została złożona poprawka, która przywracała obowiązek składania oświadczeń o niemożności poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej. W pierwotnej wersji ten projekt ustawy zakładał zniesienie tego obowiązku. Poprawka ta uwzględnia więc głos profesjonalnych pełnomocników, którzy opowiadali się za utrzymaniem obowiązku składania takich oświadczeń. Jednocześnie projekt ustawy precyzuje, że oświadczenia składa się osobie udzielającej nieodpłatnej pomocy prawnej w formie pisemnej w przypadku korzystania z pomocy w punkcie albo w formie ustnej, kiedy ta pomoc świadczona jest za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość, czyli zdalnie. W czasie pierwszego czytania w komisji zgłoszono również poprawkę dotyczącą wejścia w życie projektu ustawy. Zgodnie z jej treścią ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2026 r., z wyjątkiem art. 1 pkt 6, który wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Art. 1 pkt 6 ustawy dotyczy limitu wydatków budżetu państwa, który stanowi podstawę do określenia kwoty bazowej w odpowiednim rozporządzeniu. Ta kwota bazowa służy do ustalenia wysokości dotacji dla powiatów na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej. Artykuł musi więc wejść w życie odpowiednio wcześnie, by kwota bazowa została określona do września, co pozwoli powiatom ogłosić konkursy na prowadzenie tych punktów. Obie poprawki zostały przyjęte przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka, tak jak cały projekt ustawy. Wobec powyższego w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka wnoszę, aby Wysoki Sejm raczył uchwalić niniejszy projekt ustawy. Dziękuję. (Oklaski)