Mówca: Cezary Grabarczyk
Data: 2014-01-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Przepraszam pana ministra. Bardzo proszę panie i panów posłów o zakończenie rozmów, ewentualnie przeniesienie ich do kuluarów, ponieważ rozpoczęliśmy już pierwsze czytanie projektu ustawy. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Michał Królikowski: Przedłożony Wysokiej Izbie projekt zawiera propozycje rozwiązań, które dotyczą, po pierwsze, nowych przestępstw i nowych kar w zakresie zwalczania pornografii dziecięcej i prostytucji dziecięcej. Po drugie, przewiduje on wydłużenie okresu przedawnienia przestępstw o charakterze seksualnym, które są popełniane na szkodę małoletnich. To wydłużenie okresu przedawnienia jest związane z tym, żeby zagwarantować pokrzywdzonym dłuższy czas na podjęcie decyzji o zgłoszeniu popełnienia przestępstwa po tym, jak osiągną oni pełnoletność i zaawansowanie życiowe, dojrzałość życiową, które pozwolą w przypadku przestępczości domowej oderwać się bytowo od sprawcy. Po trzecie, projekt zwiększa ochronę dzieci korzystających z form wypoczynku lub też innych form kształcenia edukacyjnego przed oddziaływaniem ze strony wychowawców, którzy mają historię przestępczą w zakresie przestępczości seksualnej. W dużej mierze projekt dostosowuje rozwiązania polskie do przepisów dyrektywy uchwalonej przez Radę w związku z inicjatywą polskiej prezydencji oraz przepisów konwencji z Lanzarote, które odpowiadają na zwiększającą się społecznie wrażliwość na krzywdzenie dzieci w wyniku przestępczości seksualnej. Ta zwiększająca się wrażliwość w dużej mierze jest także związana z tym, że zwiększa się dostępność treści pornograficznych dla osób niepełnoletnich. A do tej pory te regulacje, które dotyczyły ochrony przed dostępem do treści pornograficznych, obejmowały ochronę przed dostępem wobec osób, które nie życzą sobie tego dostępu. W praktyce wygląda to tak, że systemy informatyczne, które prezentują treści pornograficzne czy umożliwiają dotarcie do nich, zatrzymują osobę, która próbuje dotrzeć do tych treści, bramką, która zawiera pytanie, czy ta osoba ma 18 lat i zgadza się na to, żeby skorzystać z tego serwisu, czy też nie. W ten sposób usunięta jest odpowiedzialność karna za propagowanie treści pornograficznych w taki sposób, że można narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy. Oczywiście guzik z napisem: mam 18 lat i zgadzam się, może również nacisnąć osoba niepełnoletnia. Ta zwiększona wrażliwość na ochronę małoletnich przed wykorzystaniem seksualnym ma sens, charakter nie tyle populistyczny, co raczej responsywny, jeżeli weźmie się pod uwagę to, jak zwiększa się dostępność i szkodliwe dla rozwoju psychoseksualnego dzieci oddziaływanie treści pornograficznych oraz swobodnego zachowania seksualnego osób dorosłych. Ani dyrektywa, ani konwencja nie regulują problematyki tzw. wieku zgody, wieku przyzwolenia. Innymi słowy państwom zostaje pozostawione do decyzji to, jaki wiek uznają za wystarczający do tego, żeby osoba niepełnoletnia mogła konsensualnie nawiązać stosunki seksualne. W Polsce ta granica została umieszczona na poziomie 15. roku życia. W niektórych krajach, także stymulowanych przez konwencję, państwa podnoszą tę granicę do 16. roku życia, aczkolwiek w tym projekcie rząd tego nie proponuje. Jeśli państwo uznają taki kierunek za zasadny, to będzie na to czas w trakcie pracy w komisji. Natomiast i w dyrektywie, i w konwencji zmieniono granicę wieku dotyczącą ochrony, a mianowicie jeśli chodzi o małoletnich chronionych przed wykorzystaniem seksualnym, oddziaływaniem pornograficznym i prostytucją, to powinni to być nie tylko ci, którzy nie osiągnęli jeszcze 15. roku życia, ta ochrona powinna sięgać 18. roku życia. W zakresie typów przestępstw podstawowymi zmianami wprowadzanymi przez ten projekt są zastosowanie ochrony małoletnich pomiędzy 15. a 18. rokiem życia przed bezpośrednim wykorzystaniem seksualnym, prezentowaniem im w sposób bezpośredni treści pornograficznych lub wykonania aktów czynności seksualnych, używaniem ich jako modeli do pozyskiwania treści pornograficznych, w szczególności obrazów, i na końcu zmiany dotyczące wykorzystywania ich w ramach prostytucji dziecięcej. Prostytucja dziecięca w przedziale między 15. a 18. rokiem życia, zwłaszcza jeśli inicjatywa wychodziła od dziecięcej prostytutki, była bezkarna, jest dzisiaj bezkarna. Z tego też powodu do kluczowych zmian szczegółowych, już niezwiązanych z rozszerzeniem, zmianą granic wieku dotyczących ochrony, należy wprowadzenie karalności prostytucji dziecięcej, jeżeli do stosunku seksualnego dochodzi w związku z obiecaniem korzyści majątkowych, ale także osobistych, kiedy inicjatywa prostytucji wychodzi od małoletniego. W szczególności w dzisiejszych warunkach, przy czym pomijam tu rynek usług pornograficznych, prostytucyjnych, będzie miało to znaczenie w odniesieniu do problemu tzw. galerianek. Występuje tam relacja ekwiwalentna, w której z jednej strony następuje dobrowolna inicjacja kontaktu seksualnego przez małoletniego czy małoletnią, a z drugiej strony pojawia się ekwiwalentne działanie, z reguły finansowe, ale nie bezpośrednie, czyli niepolegające na zapłacie ze strony dorosłego uczestnika stosunku seksualnego. Przepisy rozszerzają również kryminalizację na uczestnictwo w tzw. przedstawieniach pornograficznych z udziałem małoletnich. Dzisiaj sytuacje takie jak bezpośrednie przedstawienie w jakimś klubie nocnym, w którym prezentowane są treści pornograficzne, wykonanie innej czynności seksualnej albo modelowanie wykonania tej czynności z udziałem małoletniego, dziecka, branie udziału w tego rodzaju przedstawieniach są bezkarne. Projekt to zmienia. W końcu duża część zmian ma charakter systemowy. Temu służy uporządkowanie rozdziału w Kodeksie karnym, w którym są określone przestępstwa na szkodę wolności seksualnej, takie jak zgwałcenie, na szkodę dziecka, takie jak obcowanie płciowe z osobą poniżej 15. roku życia, i na szkodę obyczajności, takie jak sutenerstwo czy kuplerstwo. Rozdział uzyskuje nowy tytuł: Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej, rozwojowi psychoseksualnemu małoletnich oraz obyczajności. Nowy jest środek tytułu, rozdziału dotyczący prawidłowego rozwoju seksualnego małoletnich. Chodzi o wprowadzenie nowego dobra chronionego, które istotnie zmienia sposób wykładni przepisów nakierowanych na ochronę dzieci. O ile do tej pory ta wykładnia była wyprowadzana w kontekście dobra, jakim była wolność seksualna, swoboda w korzystaniu z niej, autonomia seksualna, to teraz te zakazy trzeba będzie czytać, interpretować z punktu widzenia szkody, jaką można uczynić, naruszając autonomię seksualną, którą osoba małoletnia uzyskuje dopiero od któregoś momentu. Przy czym ta autonomia pozostaje, dlatego, jak już powiedziałem, granicę wieku dotyczącą zgody, i tutaj nie ma propozycji zmiany, przepisy karne określają na 15. rok życia. Do dodatkowych zmian należą, jak już wspomniałem, wydłużenie okresu przedawnienia przestępstw seksualnych popełnionych na szkodę małoletnich oraz zmiany w ustawie o systemie oświaty, gdzie pojawia się taki zakaz karny ? rebours. Chodzi tu nie o zakaz orzekany w wyroku skazującym, a dotyczący prowadzenia pełnej działalności wychowawczej i edukacyjnej, bowiem taki zakaz może być orzeczony zawsze. Natomiast w ustawie o systemie oświaty pojawia się niepenalny zakaz prowadzenia działalności wychowawczej do momentu, którym zatrze się to skazanie. Zatem jest to dalej idący i obowiązujący obligatoryjnie, tak jak powiedziałem, środek karny ? rebours, bo nie ma on charakteru karnego, ale odgrywa podobną rolę do tej, jaką pełni orzeczony środek karny w postaci części represji prawnokarnej związanej z wyrokiem za przestępstwo, który pozostaje w dyspozycji sądu. Tego rodzaju projekty - zwłaszcza w ostatnim czasie, kiedy takie projekty związane z ochroną społeczeństwa czy małoletnich są prezentowane Wysokiej Izbie przez rząd, a następnie uchwalane przez Sejm, tak jak ma to miejsce w przypadku ustawy o postępowaniu ze sprawcami niebezpiecznymi - są bardzo często komentowane w środowiskach, które chronią prawa i wolności człowieka i obywatela, jako projekty, które odpowiadają na zapotrzebowania populistyczne lub też nadmiernie ingerują w wolność człowieka. Ja chcę, podobnie jak w odniesieniu do ustawy o postępowaniu ze sprawcami niebezpiecznymi, która była ustawą bardzo kontrowersyjną, i w tym przypadku powiedzieć, że oczywiście jest tak, że działanie na szkodę małoletnich budzi bardzo poważne emocje, i bez wątpienia jest tak, że my zarówno w procesie legislacyjnym rządowym, jak i sejmowym, szukamy sposobu, żeby tym emocjom zaradzić, żeby na nie odpowiedzieć. Oczywiście ma to wymiar polityczny, ale polityczny w dobrym tego słowa znaczeniu, dlatego że te emocje są konkretnym faktem i wskazują na konkretny, istniejący problem, który społeczeństwo uważa za ważny. Nielekceważenie tego głosu nie jest żadnym populizmem penalnym, tylko jest prawidłowym sposobem działania osób, które są odpowiedzialne za poczucie społeczeństwa, że w państwie obowiązują rządy prawa, a dobra, które są rozpoznawane jako wartościowe, są przez państwo chronione, także za pośrednictwem prawa karnego. Rekomendując państwu przyjęcie tego projektu, skierowanie go do dalszych prac i jego przyjęcie, chcę wyraźnie podkreślić, że rząd przedkłada ten projekt nie jako propozycję działania populistycznego, ale jako propozycję działania racjonalnego, nakierowanego na rozwiązanie konkretnego problemu, choć związanego ze zwiększającą się wrażliwością osób, ludzi, społeczeństwa na pokrzywdzenie małoletnich przestępczością seksualną. Muszę powiedzieć, że jeszcze w trakcie pracy, pod koniec prac nad tym projektem, kiedy już nie było możliwości dokonywania istotnych korekt, pojawiły się kolejne przypadki, nowa inicjatywa osób zainteresowanych przemysłem pornograficznym. Polegało to na tym, że w Warszawie, przede wszystkim w Warszawie, ale też w wielu innych miejscach w Polsce, pojawiły się reklamy pewnego serwisu internetowego, w którym występował niecny diabełek, sugerujący pewną frywolność seksualną. Ten serwis jest oczywiście szeroko dostępny. Wyniki badań, do których dotarłem tydzień temu, czyli w momencie, w którym przygotowywałem się do tego, żeby przedstawić państwu ten projekt, wskazywały, że w ciągu dwóch tygodni od pojawienia się tych dużych plakatów w przestrzeni warszawskiej ta strona odnotowała wielki wzrost liczby odwiedzin, kilkusettysięczny, z których duża część z pewnością pochodziła od osób małoletnich. Z perspektywy prawa karnego moja odpowiedź była taka: to jest pomocnictwo do proponowanego art. 202 § 2. Gdy się pogrzebało dalej, to okazało się, że ta konkretna strona, która funkcjonuje i którą reklamował jej właściciel, funkcjonuje w ramach jednej z trzech działalności przewidzianych w ustawie o działalności komunikacyjno-internetowej - nie pamiętam dokładnie nazwy ustawy - które znoszą odpowiedzialność właściciela strony. Ta strona tylko przekazuje, odsyła do innych miejsc, gdzie te treści są umieszczone, a to powoduje, że wyłączona jest odpowiedzialność tej osoby. W trakcie prac komisji będę państwu rekomendował rozszerzenie tego projektu o jeszcze jeden typ przestępstwa, jakim byłoby bezpośrednie reklamowanie tego rodzaju usług, reklamowanie dostępu do tego rodzaju portali, ze względu na niebezpieczeństwo popularyzowania łatwego dostępu do takich treści w czasach, kiedy Internet jest tak dominujący i tak łatwy w użyciu dla dzieci, bardziej niż dla mojego pokolenia. Jest to działanie bezwzględnie konieczne. Tak że bardzo proszę o to, żeby zaakceptować to działanie rządu czy ministra sprawiedliwości, który w trakcie prac komisji wyjdzie poza przedłożenie rządowe, ale usprawiedliwieniem są nowe okoliczności i pomysłowość sprawców. Bardzo dziękuję. (Oklaski)