Mówca: Paulina Matysiak
Data: 2023-06-15 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Przedstawię stanowisko klubu Lewicy w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz niektórych innych ustaw, druki nr 3277 i 3348. Komunikacja zbiorowa to dla nas kluczowy i bardzo ważny element usług publicznych, do których dostęp powinno gwarantować silne państwo. Potrzeby transportowe Polek i Polaków muszą być spełniane, zwłaszcza tam, gdzie nie dociera jeszcze żaden pociąg i żaden autobus. Wykluczenie transportowe stanowi bolączkę dla niemalże 14 mln Polaków - to są szacunki sprzed kilku lat, nie ma żadnych nowszych - osób, które mieszkają zwłaszcza w mniejszych miasteczkach i na wsiach. Konsekwencji tego wykluczenia można wymienić wiele, w wielu przypadkach stanowi ono istotną barierę w dostępie do lepszego zatrudnienia, do edukacji, ochrony zdrowia czy kultury. Pod tym względem jest jeszcze wiele do zrobienia, to nie ulega żadnej wątpliwości. Jako Lewica patrzymy z ogromnym zainteresowaniem na każdą inicjatywę, której celem jest poprawa funkcjonowania systemu transportowego w Polsce, gdyż doskonale wiemy, że nadal jest on daleki od ideału. Prezentowany przez rząd projekt zmiany ustawy o publicznym transporcie zbiorowym i niektórych innych ustaw zawiera szereg rozwiązań, które stanowią próbę uporządkowania pewnych kwestii w zakresie funkcjonowania transportu publicznego w Polsce, a także bezpieczeństwa, inwestycji i innych aspektów mniej lub bardziej związanych z głównym tematem. Ze wszystkich zmian na pierwszy plan wysuwa się przede wszystkim nowelizacja Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych, dzięki której będzie możliwe zawieranie wieloletnich umów. Jest to zmiana, o potrzebie której mówiono wielokrotnie, lecz przez długi czas nie mogła doczekać się wejścia w życie. Można zadać pytanie, dlaczego dopiero teraz, ale generalnie i tak lepiej późno niż wcale, panie ministrze. Wieloletnie umowy pozwolą na stabilne finansowanie i planowanie połączeń autobusowych i zdecydowanie zachęcą kolejne samorządy do składania wniosków, ponieważ otrzymają one gwarancję dofinansowania na okres dłuższy niż jeden rok. Do tej pory dotacje były przyznawane wyłącznie na rok, co dla niektórych mogło stanowić pewną przeszkodę w podjęciu decyzji o skorzystaniu z tego programu. Dlatego tę zmianę zawartą w projekcie ustawy można zdecydowanie ocenić pozytywnie. Nie zmienia to jednak faktu, że Fundusz Rozwoju Przewozów Autobusowych nie jest pozbawiony wad. Jego idea jest słuszna, a praktyka pokazała, że nie wszędzie wykorzystuje się go w przemyślany sposób. Są oczywiście godne pochwały przykłady, zwłaszcza związki powiatowo-gminne, których oferty przewozowe opierają się na dotacjach z programu. Ale są też niestety sytuacje, które budzą uzasadniony niepokój i skłaniają do zadania pytania, czy dane połączenia rzeczywiście odpowiadają na potrzeby pasażerów. Zdarza się, że na dotowanej linii autobus kursuje tylko dwa czy trzy razy w ciągu dnia, a w weekendy wcale lub w małym stopniu. Czy rozkład jazdy z taką częstotliwością stanowi wartą uwagi alternatywę w codziennych podróżach? Czy pozwala na komfortową przesiadkę do innego środka transportu? Z pewnością przydałoby się określenie pewnych minimalnych standardów, aby za każdym razem oferta przewozowa była atrakcyjna dla pasażerów, aby godziny odjazdu odpowiadały na ich potrzeby i były np. skorelowane z odjazdami pociągów ze stacji, przy której zatrzymuje się autobus. Należy w tym miejscu podkreślić, że w walce z wykluczeniem transportowym nie liczy się to, że coś jeździ, tylko to, jak jeździ. Są też samorządy, które z racji decyzji władzy centralnej mają do dyspozycji mniej środków, przez co szukają oszczędności wszędzie tam, gdzie się da, choć często na szkodę mieszkańców. To spotyka komunikację miejską, której oferta w takim przypadku ulegnie pogorszeniu, jednak nie może ona skorzystać z dofinansowania w ramach funduszu. Często miejski przewoźnik obsługuje także okoliczne gminy, które rezygnują z tego ze względu na koszty i uruchamiają stare-nowe linie w ramach FRPA. Tym samym niestety likwiduje się na danym obszarze spójny, zintegrowany system transportowy, który już funkcjonował. W projekcie znajdziemy też zapisy techniczne dotyczące wypłacania z budżetu państwa rekompensat za ulgi ustawowe. Przy tej okazji warto dodać, że nadal system ulg w transporcie publicznym jest chaotyczny i nieuporządkowany. W zależności od środka transportu przysługują zupełnie różne ulgi, co nie tylko wywołuje problemy wśród pasażerów i dla nich, ale też utrudnia integrację systemów na wielu poziomach. Proponowane zmiany wprowadzają m.in. możliwość wyproszenia z pojazdu pasażerów, którzy zakłócają pracę kierującego i stanowią zagrożenie, czy obowiązek znajomości np. języka angielskiego przez kierujących pojazdami na lotniskach - i one oczywiście nie budzą też kontrowersji. Koalicyjny Klub Parlamentarny Lewicy będzie głosować za tym projektem. Składamy natomiast do niego cztery poprawki, one dotyczą zmian w ustawie dotyczącej Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych. Jest to umożliwienie z jednej strony uruchamiania takich przejazdów przez podmioty, które prowadzą komunikację miejską w tej części, która jest wykonywana (Dzwonek) poza granicami administracyjnymi miasta, tj. danie priorytetu dla związków międzygminnych i powiatowo-gminnych, podniesienie stawki dotacji i także przygotowanie jednego wzoru formularza dla wszystkich województw - obecnie każde województwo przygotowuje taki wzór samo. Bardzo dziękuję. (Oklaski)