Mówca: Marek Gos
Data: 2012-01-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Przedmiotem dzisiejszych obrad jest sprawozdanie z realizacji ˝Programu ograniczania zdrowotnych następstw palenia tytoniu w Polsce˝. Jest to dokument przygotowany przez głównego inspektora sanitarnego, a przyjęty przez rząd. Drodzy państwo, mimo że materia wydaje się rozproszona, mamy rzeczywiście problem bardzo poważny, bo dotyka on dużej populacji kobiet i mężczyzn. Jak podano w sprawozdaniu, pali w Polsce papierosy 27% kobiet i 33% mężczyzn. Patrząc na ten dokument i działania wynikające z niego, ma się wrażenie, że mimo dobrej roboty, jaką wykonał tutaj inspektor sanitarny, próbując koordynować te działania poprzez sieć swoich stacji wojewódzkich, poprzez dobrą współpracę z partnerami, głównie stroną samorządową, działania prowadzone w ramach tego programu są daleko niewystarczające. Podzielam zdanie mojego poprzednika, posła z Ruchu Palikota, który przede mną głos zabierał, bo cóż to za wydatki i co za pieniądze przewidziane w tym programie można zrobić. Dobrze, że są inicjatywy społeczne, dobrze, że jest taka wrażliwość na to w różnych środowiskach, w środowiskach, jak wspomniałem, samorządowych, w organizacjach pozarządowych. Ale niestety to są działania dalece niewystarczające, tym bardziej że tendencje mamy niekorzystne, bo coraz więcej osób sięga po papierosy i coraz więcej osób choruje na różnego rodzaju choroby, których przyczyna m.in. leży po stronie używki, jaką jest tytoń, papierosy. Drodzy państwo, promowanie zdrowego stylu życia, kształtowanie nawyków zdrowotnych winny być działaniami priorytetowymi organów administracji centralnej oraz terytorialnej. Działania podejmowane w tym zakresie są godne wspierania, a przede wszystkim, jak już wspomniałem, rozszerzania i intensyfikacji. Należy jednak zauważyć, iż incydentalne działania edukacyjno-kampanijne nie przynoszą wymiernych korzyści. Ważną rolę odgrywają działania interdyscyplinarne, które powinny być w sposób szczególny podejmowane. W obszarze uzależnień, w tym również w obszarze uzależnienia od nikotyny, szczególną uwagę należy zwrócić na systematyczność działań. Uważamy jako klub Polskiego Stronnictwa Ludowego, iż nieodzowne jest rozszerzenie działań chociażby psychoterapeutycznych dla osób, które chcą z nałogiem zerwać, oraz wspieranie grup samopomocowych dla osób, którym udało się rzucić palenie. Kampanie antynikotynowe często udowadniają swoją nieskuteczność, gdyż przekonują tylko osoby niepalące, iż nabranie tego niebezpiecznego zwyczaju jest naprawdę groźne, natomiast my chcemy dotrzeć do tych osób, które się aktywnie narażają na niebezpieczeństwo związane z paleniem tytoniu. Drodzy Państwo! Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W sytuacji gdy państwo nie posiada środków finansowych, by walczyć z pomysłowością w reklamach zachęcających do stosowania używek zaangażowanych w pracę w przemyśle tytoniowym, a papierosy są zagrożeniem niosącym śmiertelne niebezpieczeństwo, pozostaje trafienie do rozsądku poprzez zachęcanie do stosowania zachowań prozdrowotnych i profilaktyki. Dotychczasowe kampanie oparte na budzeniu negatywnych emocji, lęku: nie zbadasz się, umrzesz z własnej głupoty, nie akcentują elementów pozytywnych, a diagnoza we wczesnym stadium choroby uzależnienia daje możliwość wyleczenia i krótszą kurację. Wzrasta konsumpcja papierosów mimo zakazu palenia w miejscach publicznych. Jednak ta kampania oparta na szokowaniu jest chyba najbardziej skuteczna, choć nie zawsze akceptowana społecznie. Te szokujące kampanie budzą wiele kontrowersji, jednak bywają dużo skuteczniejsze od reklam typowo informacyjnych. Reklamy wywołujące uczucie strachu mają większą szansę na zwrócenie uwagi konsumenta i wpłynięcie na jego zachowanie, pod warunkiem że nie wywołują one jedynie strachu, ale zapewniają także swoiste wsparcie, wskazują rozwiązania w dramatycznej sytuacji i odpowiadają na pytanie, co dalej robić. Taka kampania oparta na szoku, strachu, obrzydzeniu była kiedyś prowadzona dosyć skutecznie w Anglii. Podawała jednocześnie rozwiązanie w postaci wskazania numeru telefonu. Stosowano hasła: porozmawiaj z lekarzem, farmaceutą, terapeutą, wejdź na stronę, skorzystaj etc. Sądzimy, że kampanie antynikotynowe winny podążać w dwóch kierunkach: po pierwsze, pokazywać negatywne skutki - to jest łatwiejszy obszar - i po drugie, kształtować dobre nawyki poprzez wzmacnianie człowieka, pobudzanie do budowania swojego charakteru, czyli upowszechnianie profilaktyki ukierunkowanej na przekazywanie wartości, wywoływanie zmian w jednostce związanych ze stylem życia, stanem wiedzy. Profilaktyka musi być ukierunkowana na wywołanie zmian w środowisku. Mówimy tu o przepisach prawa, sposobie zorganizowania życia społecznego, normach i obyczajach mających wpływ na rozpowszechnianie tego i kosztach związanych z zachowaniami ryzykownymi. Profilaktyka antynikotynowa ma sens. Jeżeli porównamy wzorce palenia w naszym kraju panujące jeszcze w latach 70. czy 80. z sytuacją aktualną, to musimy jednoznacznie stwierdzić, że zaszły tutaj bardzo pozytywne zmiany. W tamtym okresie powszechne było palenie w domach, w obecności dzieci czy innych niepalących. W ogóle nie mówiło się o tzw. biernym paleniu. Niewiele mówiło się o nowotworach spowodowanych paleniem czy innych chorobach chociażby układu oddechowego. Paliło się wszędzie w miejscach publicznych i nikogo to specjalnie nie dziwiło. Nikt nie pomyślał nawet wtedy o wydzieleniu palarni i nie każdy, kto był czyimś gościem w domu, pytał, czy może zapalić, tylko po prostu palił. W tej chwili ludzie mają dużą świadomość szkód zdrowotnych spowodowanych paleniem. Zaczyna panować moda na niepalenie. Nie bez znaczenia, co było dzisiaj podnoszone na tej sali, z tego miejsca, jest także wzrastająca cena papierosów. Dziś nawet przysłowiowy przedszkolak wie, że palenie szkodzi zdrowiu. Stosunkowo niedawno przecież wprowadzono zakaz palenia w restauracjach, pubach, co w początkowej fazie wywołało wielkie wzburzenie. Twierdzono, że znacznie pogorszy to kondycję finansową tych lokali, a tymczasem zakaz przyciągnął do lokali osoby niepalące. Nikogo już dziś nie dziwi wychodzenie na zewnątrz na papierosa czy wydzielenie części dla palących. Powodem właśnie tych zmian była między innymi profilaktyka i promocja zdrowia. Uważamy, że wzmocnione winny zostać działania edukacyjne skierowane do dzieci i młodzieży. Warto wspierać tego typu programy, jak chociażby opisany w sprawozdaniu na str. 39-40 ˝Czyste powietrze wokół nas˝ czy na str. 46 ˝Nie pal przy mnie, proszę˝. Programy winny być dostosowane do możliwości psychofizycznych dzieci. Zorganizowanie tego, zainteresowanie nimi dzieci, a także ich rodziców będzie potwierdzeniem zasadności prowadzenia dla tej grupy wiekowej wychowania antynikotynowego jako części wychowania zdrowotnego, ponieważ programy te stanowią pierwsze ogniwo w łańcuchu działań edukacyjnych na rzecz kształtowania świadomych postaw antynikotynowych. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szczególne miejsce w działaniach edukacyjnych należy poświęcić specyfice płci i negatywnym skutkom palenia tytoniu. W świetle jednego z największych raportów opublikowanych ostatnio przez ˝The Lancet˝ kobiety częściej niż mężczyźni mają kłopoty z sercem z powodu palenia papierosów. Palaczki bardziej narażone są na ryzyko raka płuc. Chociażby z badań przeprowadzonych przez epidemiologów z Uniwersytetu Minnesota wynika, że ryzyko chorób serca u palących kobiet jest o 25% wyższe niż u mężczyzn (Dzwonek), a ryzyko zawału spowodowane paleniem tytoniu wzrasta o 180% u mężczyzn, natomiast u kobiet aż o 230%. Drodzy państwo, rzecz podstawowa i, wydaje się, dziś najważniejsza. Było to już poruszane przez moich przedmówców. Porównajmy wpływy z akcyzy i wydatki na profilaktykę i przeciwdziałanie następstwom palenia tytoniu. W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego chcę zaapelować do rządu, żeby na następny program były przeznaczone znacznie większe kwoty w układzie centralnym. Wtedy zachęcimy partnerów. Natomiast jeżeli wychodzimy z gołą ręką... Oczywiście inicjatywa jest potrzebna, natomiast każda inicjatywa, nawet najlepsza, bez wsparcia finansowego staje się bezprzedmiotowa. A więc, panie ministrze, trudno sobie wyobrazić dalsze skuteczne pana działania, z pełnym zaangażowaniem pana służb i partnerów, przy takim budżecie, takim finansowaniu. Dzisiaj bowiem dotarcie do ludzi, począwszy od tych najmłodszych, a skończywszy na najstarszych, możliwe jest jedynie poprzez szeroko zakrojone, dobrze skoordynowane akcje, w których duży udział mają dzisiaj środki masowego przekazu, a głównie telewizja. Na to musimy zwrócić szczególną uwagę. Popieramy, oczywiście, to sprawozdanie i rekomendujemy je Wysokiej Izbie do przyjęcia. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)