Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2019-01-17 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie 150. rocznicy urodzin Stanisława Wyspiańskiego Panie Marszałku! Wysoka Izbo! We wtorek 15 stycznia obchodziliśmy 150. rocznicę urodzin polskiego dramaturga, poety, malarza, grafika i architekta Stanisława Mateusza Ignacego Wyspiańskiego. Urodził się 15 stycznia 1869 r. w Krakowie. Ojciec, Franciszek, był zdolnym i cenionym w pewnym okresie rzeźbiarzem, borykał się jednak z ciągłymi kłopotami finansowymi i alkoholizmem. Matka, Maria z Rogowskich, cierpiała na gruźlicę i zmarła, gdy syn miał 7 lat. O los chrześniaka zatroszczyła się ciotka, Joanna Stankiewiczowa. Stanisław kształcił się w mającym wielowiekowe tradycje Gimnazjum św. Anny w Krakowie. W okresie szkolnym podjął pierwsze znane dziś próby literackie oraz malarskie. W 1887 r., po złożeniu egzaminów maturalnych, zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w latach 1887-1890 i 1896-1897 uczęszczał na wykłady z historii, historii sztuki i literatury, oraz rozpoczął studia malarskie w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, której dyrektorem był w tym czasie Jan Matejko. Jako wyróżniającemu się uczniowi Matejko powierzył mu współudział w wykonaniu zaprojektowanej przez siebie polichromii w odnawianym kościele Mariackim. W 1890 r. artysta udał się w podróż zagraniczną po Europie. W latach 1891-1894 trzykrotnie przebywał w Paryżu, gdzie uczył się w prywatnej Académie Colarossi. Stale malował, jednocześnie jednak jego uwagę coraz bardziej przyciągał teatr, dlatego też uczęszczał na spektakle operowe, oglądał przedstawienia klasyków francuskich oraz interesował się tragedią antyczną i dramatami Szekspira. Pod koniec lat 90. XIX w. artysta odegrał istotną rolę w ruchu modernistycznym. Zaprojektował i częściowo wykonał polichromię w restaurowanym kościele Franciszkanów. Zdobył Nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności za pejzaże z kopcem Kościuszki. Nawiązał współpracę z Teatrem Miejskim w Krakowie, gdzie rozwinął swoją twórczość dramatyczną. Był jednym z założycieli Towarzystwa Artystów Polskich ˝Sztuka˝, a w połowie 1898 r. objął stanowisko kierownika artystycznego tygodnika literacko-artystycznego ˝Życie˝. Dziełem, którym Wyspiański zapoczątkował serię dramatów narodowych oraz które przyniosło mu szerszy rozgłos, była ˝Warszawianka˝ wydana w 1898 r., a następnie w 1901 r. W 1900 r. artysta wziął udział w weselu swego przyjaciela Lucjana Rydla, na którego kanwie powstało słynne ˝Wesele˝, które przyniosło Wyspiańskiemu sławę i uznanie. Wyspiański uprawiał bardzo różne dziedziny sztuki, realizowane z wielką odwagą i rozmachem - sporządzał plany renowacji zabytków, przede wszystkim Zamku Królewskiego na Wawelu, komponował polichromię i monumentalne witraże do krakowskiego kościoła Franciszkanów, opracowywał szatę graficzną skupiającego modernistycznych autorów literackiego pisma ˝Życie˝, malował obrazy i projektował meble, pisał dramaty i przygotowywał plany scenografii dla Teatru Miejskiego w Krakowie. Pracował szybko i niezwykle intensywnie - jego bardzo różnorodna spuścizna powstała zaledwie w ciągu kilkunastu lat twórczego życia; wiele planów plastycznych nie doczekało się realizacji, na scenę trafiła tylko część napisanych dramatów. Dziękuję.