Mówca: Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Jan Dworak
Data: 2013-06-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wypełniając ustawowe obowiązki, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji co roku przedstawia Sejmowi, Senatowi i prezydentowi roczne sprawozdanie z działalności za rok poprzedzający oraz informację o podstawowych problemach radiofonii i telewizji. Dzisiaj dokumenty sprawozdawcze przedstawiam w imieniu rady do rozpatrzenia Wysokiej Izbie w jubileuszowym roku 20-lecia polskiego rynku mediów elektronicznych działającego według zasad określonych w ustawie z 29 grudnia 1992 r., która weszła w życie 1 marca roku następnego. Jubileusz, a więc perspektywa 20 lat historii, na pewno będzie skłaniać panie posłanki i panów posłów do szczególnej wnikliwości, dodatkowych podsumowań, kreślenia kierunków rozwoju czy wyliczenia największych problemów tego rynku. Poświęciliśmy uwagę tym zagadnieniom w części drugiej dokumentacji sprawozdawczej, czyli w informacji o podstawowych problemach radiofonii i telewizji. Z okazji jubileuszu 20-lecia polskiego rynku mediów elektronicznych kilka dni temu, 17 czerwca, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji zorganizowała konferencję na Zamku Królewskim w Warszawie. Wzięli w niej udział najważniejsi przedstawiciele świata mediów, nadawcy publiczni i prywatni, producenci i twórcy, wreszcie przedstawiciele nauk społecznych i znawcy prawa medialnego, a także politycy zaangażowani w sprawy mediów. Bilans, jaki wyłonił się z debat podsumowujących minione, burzliwe 20-lecie rynku mediów, jest pozytywny. Polska ma dzisiaj rozwinięty demokratyczny system mediów, w którym obok publicznego radia i publicznej telewizji, instytucji kultury na europejskim poziomie, funkcjonuje wartościowy sektor nadawców komercyjnych i społecznych zaspokajający różnorodne potrzeby odbiorców. W tym miejscu chciałbym stwierdzić jasno, że obecnie w Polsce w mediach elektronicznych w różnych formach redakcyjnych i przy pomocy różnych platform dostępu oferowanych przez współczesne technologie trwa nieskrępowana debata umożliwiająca swobodne kształtowanie się opinii publicznej we wszystkich ważnych kwestiach społecznych, politycznych, etycznych czy historycznych. Świadczą też o tym pojawiające się głosy krytyki dotyczące braku swobody wypowiedzi. To moje optymistyczne stwierdzenie nie zmienia faktu, że wciąż dostrzegamy różnego rodzaju deficyty, bowiem o wolność słowa trzeba zabiegać wciąż, a można także tę sferę poszerzać. O takich możliwościach poszerzania tej sfery wolności, kształtowania się opinii wspomnę w drugiej części wystąpienia. Wróćmy jednak do głównego nurtu naszych rozważań, do sprawozdania za rok ubiegły. Dokumenty sprawozdawcze zostały jednogłośnie przyjęte przez krajową radę uchwałami z 19 marca 2013 r. Dla Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji miniony rok był drugim z kolei pełnym okresem działalności w toku kadencji rozpoczętej 4 sierpnia 2010 r. Sprawozdanie zawiera więc informacje o sposobie wykonania wszystkich ustawowych zadań Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, w tym dotyczących postępowań koncesyjnych, sprawowania kontroli działalności nadawców, podziału opłat abonamentowych, organizowania i inicjowania współpracy międzynarodowej oraz wydawania na podstawie upoważnień ustawowych rozporządzeń jako wykonawczych aktów prawnych. Pogłębiona analiza różnych zjawisk zachodzących na polskim rynku mediów audiowizualnych wraz z tłem międzynarodowym niektórych problemów oraz odniesieniem do rynków sąsiadujących prasy, kinematografii, Internetu, sektora telekomunikacyjnego znajduje się w części: Informacja o podstawowych problemach radiofonii i telewizji. Jak można scharakteryzować miniony okres sprawozdawczy? Po pierwsze, trzeba podkreślić, że w tym czasie nastąpiła pełna implementacja dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych. Nastąpiło to na mocy nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji przyjętej przez Sejm 12 października ub.r., która wprowadziła do polskiego prawa regulacje dotyczące audiowizualnych usług medialnych na żądanie. W części: Informacja o podstawowych problemach radiofonii i telewizji poddajemy pierwszej analizie ten rodzaj usług medialnych, wyprzedzając oczekiwania ustawodawcy, bowiem stosowne regulacje prawne weszły w życie 28 lutego tego roku, a więc już po okresie objętym sprawozdaniem. Po drugie, warto podkreślić, że rok ubiegły był drugim z kolei rokiem stabilnej pracy statutowych organów działających we wszystkich 19 spółkach mediów publicznych, powołanych przez krajową radę według zasad obowiązujących od 2010 r., po przeprowadzeniu otwartych, publicznych konkursów. Po okresie chaotycznych zmian i gier personalnych, które charakteryzowały poprzednią kadencję władz niektórych spółek, jest to istotna zmiana jakościowa pozwalająca publicznym mediom zarówno na konsekwentną pracę programową, jak i na dokonywanie koniecznych, niekiedy zasadniczych reform. Przy okazji chciałbym poinformować, że 29 maja poprzez publikację w prasie ogłoszeń o konkursach na członków rad nadzorczych w Telewizji Polskiej, w Polskim Radiu i 17 rozgłośniach regionalnych Polskiego Radia rozpoczęło się nowe postępowanie w celu wyłonienia rad nadzorczych, gdyż trwające kadencje kończą się w połowie przyszłego, 2014 r. Organy kolegialne uczelni akademickich mają do 30 października czas, aby przygotować zgłoszenia kandydatów, spośród których krajowa rada dokona wyboru. Zgodnie z rozporządzeniem krajowej rady znowelizowanym 21 maja br. kandydaci na członków rad nadzorczych będą musieli wykazać trzyletnie, a nie jak dotychczas pięcioletnie doświadczenie zawodowe na stanowiskach związanych z działalnością gospodarczą, finansową, zarządzaniem, obsługą prawną, nadzorem właścicielskim, działalnością naukową lub działalnością twórczą w dziedzinie mediów. Zmiana podjęta po wnikliwej analizie kandydatur zgłaszanych w pierwszym konkursie ma umożliwić ubieganie się o piastowanie stanowisk we władzach mediów publicznych większej niż dotychczas liczbie ludzi młodych. Liczę także, iż w konkursie wezmą udział ludzie nie tylko z doświadczeniem zawodowym, ale także reprezentujący różne umiejętności, wrażliwości i poglądy. Im więcej ich będzie, tym lepiej dla interesu społecznego w mediach publicznych. Wracając do dokumentacji sprawozdawczej, pragnę, po trzecie, poinformować, że mediom publicznym poświęcamy specjalny aneks, w którym znalazł się szczegółowy opis różnych aspektów działalności wszystkich 19 spółek. Wynika z niego, że stabilizacja pracy organów zarządczych w obecnej kadencji sprzyjała podnoszeniu standardów jakościowych zarządzania i standardów programu, co potwierdziły kontrole prowadzone przez krajową radę w ramach procedur związanych z zawieraniem porozumień programowo-finansowych obowiązujących od 2010 r. Porozumienia zmieniły relacje między regulatorem a mediami publicznymi, gdyż krajowa rada stała się współodpowiedzialna za określanie zadań misyjnych, zaś finansowanie mediów publicznych nabrało charakteru zadaniowego. Z kolei analizy jakościowe programu mediów, w tym tak znaczącego wydarzenia, jakim był w ubiegłym roku marsz ˝Obudź się Polsko˝, wskazują, że Telewizja Polska jest medium najbardziej wszechstronnie relacjonującym wydarzenia polityczne w naszym kraju, a inne znane powszechnie badania potwierdzają fakt rosnącego zaufania społecznego do publicznych mediów. Po czwarte, w połowie 2012 r. dzięki wspólnym wysiłkom kilku instytucji państwowych, samych nadawców oraz Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji udało się odwrócić wieloletni niekorzystny spadkowy trend w poborze opłat abonamentowych. System finansowania mediów publicznych, a szczególnie telewizji jest jednak nadal nieskuteczny i uniemożliwia pełną realizację ustawowych zadań programowych oraz wykorzystywanie nowoczesnych technologii, w tym rozwój naziemnego nadawania cyfrowego, rozwój kanałów tematycznych, cyfryzacji radiofonii publicznej czy stworzenie kompatybilnego systemu digitalizacji zasobów archiwalnych wszystkich 19 spółek mediów publicznych. Niewątpliwie przygotowanie i skierowanie do prac parlamentarnych projektu ustawy modernizującego system funkcjonowania, a w szczególności finansowania mediów publicznych jest zadaniem priorytetowym, co chciałbym podkreślić, z punktu widzenia rozwoju całego systemu mediów, a nie tylko mediów publicznych. Informacja o podstawowych problemach radiofonii i telewizji zawiera w rozdziale 6 inne ważne kwestie, które również powinny zostać pilnie poddane nowym regulacjom prawnym. Wymienię tylko kilka najważniejszych i najpilniejszych. Należą do nich: właściwe zdefiniowanie misji publicznej i sposobu jej realizacji w związku z europejskimi przepisami dotyczącymi pomocy publicznej, co nieodłącznie wiąże się z nowym modelem finansowania mediów publicznych, stworzenie bardziej przyjaznych prawnych warunków rozwoju mediów trzeciego sektora - lokalnych i społecznych, uporządkowanie przepisów dotyczących niektórych nowych usług, w tym w szczególności dotyczących pay per view. Te kwestie okazały się bardzo istotne przy okazji ubiegłorocznych transmisji meczów reprezentacji Polski w piłce nożnej. Brak klarownych regulacji prawnych spowodował działania nadawców, które nie uwzględniały interesu społecznego odbiorców i były powodowane wyłącznie względami komercyjnymi, a stawki za obejrzenie pojedynczego meczu sięgały kwoty 20 zł. Deregulacja koncesjonowania programów satelitarnych i kablowych to kolejny problem, który wymaga uregulowania ustawowego. Koncesjonowanie, o ile nie jest związane z reglamentacją dobra rzadkiego, czyli gospodarowanie częstotliwością powinno zostać zredukowane do minimum. Obecnie nawet nieistotne zmiany techniczne, jak zmiana miejsca na transponderze, wymagają pełnej procedury koncesyjnej. Przyjazne zmiany prawne mogłyby odwrócić niekorzystną tendencję do delokalizowania programów poza granicami Polski. Wreszcie ostatnią z takich ważnych zmian, ich jest więcej, ale z tych ważniejszych, jest uzupełnienie i doprecyzowanie przepisów w zakresie udogodnień odbioru dla osób z niepełnosprawnością wzroku i słuchu. W tym miejscu chciałbym na sekundę zatrzymać się, omawiając nieco szerzej tę sprawę, odbiegając nieco od chronologii sprawozdania. Chciałbym podkreślić, że dwa tygodnie temu, 5 czerwca, to nawet dwa tygodnie temu z kawałkiem siedmiu nadawców, których programy są dostępne na multipleksie cyfrowym, czyli Telewizja Polska, Telewizja Polsat, TVN, Puls, Polskie Media, ATM Group oraz Stavka podpisały porozumienie dotyczące realizacji w programach telewizyjnych udogodnień dla osób z niepełnosprawnością wzroku i niepełnosprawnością słuchu. Porozumienie powstało w związku z obowiązującą od 1 lipca ub.r. nowelizacją art. 18a ustawy o radiofonii i telewizji, która nałożyła na nadawców telewizyjnych obowiązek dostarczania osobom z dysfunkcją wzroku oraz dysfunkcją słuchu usług ułatwiających odbiór programu. Krajowa rada, wypełniając ustawowy obowiązek inicjowania i wspierania samoregulacji oraz współregulacji w zakresie dostarczania usług medialnych, w nawiązaniu do zaleceń zawartych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego o audiowizualnych usługach medialnych oraz konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych przeprowadziła w ubiegłym roku liczne konsultacje. Postulaty środowisk osób niepełnosprawnych zostały wnikliwie przeanalizowane. Wiele z nich zarekomendowano do wdrożenia. Od września ub.r. do początku tego roku trwały prace zainicjowanego przez krajową radę zespołu przedstawicieli nadawców z udziałem środowisk niepełnosprawnych, który wypracował podstawowy kształt porozumienia. Dokument samoregulacyjny, co warte podkreślenia, zawiera brakujące definicje usług dedykowanych osobom z dysfunkcją wzroku oraz słuchu, podkreśla konieczność zapewnienia odpowiedniej jakości poszczególnych rodzajów udogodnień oraz uwzględnia możliwości techniczne, organizacyjne i finansowe nadawców. Porozumienie nie obejmuje wszystkich oczekiwań zgłoszonych przez środowisko osób niepełnosprawnych. Niektóre ze zgłaszanych propozycji wymagają zmiany obowiązującego prawa, o tym mówiłem przed chwilą, inne - zwiększenia nakładów finansowych lub wdrożenia odpowiednich rozwiązań technicznych przez nadawców. Porozumienie obowiązywać będzie od 1 lipca tego roku, a po roku od jego wdrożenia Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji dokona ponownej oceny systemu udogodnień, aby zwiększyć dostępność programu telewizyjnego dla osób niepełnosprawnych. Jakie jeszcze inne, oprócz wyżej wskazanych, ważne wydarzenia charakteryzowały miniony rok sprawozdawczy? Kto wie, czy jednak nie najważniejszym wydarzeniem było pierwsze wyłączenie 7 listopada 2012 r. sygnału analogowego nadawania telewizji i rozpoczęcie, po wielu latach, wdrażania telewizji cyfrowej. W ten sposób wdrażanie naziemnej telewizji cyfrowej, które rozważane było na różne sposoby przez, można powiedzieć, wiele lat, weszło w fazę realizacji. Można powiedzieć, że już wkrótce, bo za miesiąc na całym terytorium Polski analogowy sygnał telewizyjny zostanie wyłączony. Warto to podkreślać, bowiem jest to wielka zmiana cywilizacyjna dla licznej grupy odbiorców, dla co najmniej 1/4 społeczeństwa, zmiana likwidująca w znacznej mierze dysproporcje w dostępie do programu telewizyjnego między zamożniejszymi a gorzej uposażonymi grupami ludności. Osoby mniej zamożne zyskały w ten sposób dostęp zamiast do kilku - do kilkunastu, a wkrótce dwudziestu kilku programów wysokiej jakości zarówno tych ambitnych, jak i prezentujących popularną rozrywkę. Z cyfryzacją sektora telewizyjnego łączy się konkurs w związku z kształtowaniem oferty programowej multipleksu pierwszego. Z powodu nieprzyznania Fundacji Lux Veritatis miejsca na pierwszym multipleksie cyfrowym w pierwszym konkursie w celu rozpowszechniania programu Telewizji Trwam organizowane były w ubiegłym roku liczne demonstracje pod hasłem obrony wolności słowa, trwała akcja wysyłania listów do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. W tej sprawie faktem o znaczeniu istotnym jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja ub.r., który potwierdził prawidłowość decyzji krajowej rady. Sprawa nieprzyznania Fundacji Lux Veritatis miejsca na pierwszym multipleksie cyfrowym w celu rozpowszechniania programu Telewizji Trwam jest powszechnie znana, gdyż oprócz wspomnianego wyroku, którego treść wraz z uzasadnieniem są znane publicznie, krajowa rada wielokrotnie przedstawiała szczegółowe wielogodzinne informacje na forum kilkunastu różnych komisji parlamentarnych. Postępowanie wyjaśniające jest aktualnie prowadzone przez Komisję Odpowiedzialności Konstytucyjnej, która nie tylko przesłuchała członków krajowej rady, ale także przesłuchuje świadków wskazanych we wniosku wstępnym i bada całość zgromadzonej w tej sprawie dokumentacji, w tym na potrzeby komisji została przekazana dokumentacja złożona w związku z postępowaniem sądowym w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Sprawa ta była też badana przez inne organy państwa, w tym organy prokuratury. Chciałbym bardzo mocno podkreślić, że dotychczas żadne z prowadzonych postępowań przed różnymi organami państwa nie wskazało uchybień prawnych po stronie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, jeszcze nie wszystkie się zakończyły, ale podkreślam, żadne z prowadzonych postępowań nie wskazało uchybień prawnych. Proces kształtowania oferty programowej multipleksu pierwszego nie jest zakończony. Obecnie krajowa rada prowadzi konkurs na cztery dodatkowe programy w multipleksie pierwszym. Konkurs ten powinien zostać rozstrzygnięty w ciągu najbliższych tygodni. Brak konkretnej daty z mojej strony wiąże się z faktem, że czynności administracyjne związane z konkursem wymagają korespondencji z niektórymi uczestnikami, a tempo tej korespondencji nie zależy wyłącznie od krajowej rady. Wspólnie z Urzędem Komunikacji Elektronicznej prowadzone są też prace w celu ukształtowania dalszych możliwości wykorzystania zasobów i rozwoju konwersji cyfrowej. Rozstrzygnięcia wymaga sposób konwersji telewizyjnych nadawców lokalnych i ewentualny rozwój tego sektora poprzez zasoby cyfrowe. Dalszy model rozwoju naziemnej telewizji cyfrowej powinien uwzględniać preferencje odbiorców, uwarunkowania techniczne, np. zastosowanie standardu telewizji cyfrowej drugiej generacji DVB-T2, rozwój programów wysokiej rozdzielczości HD, a także aspekty rynkowe, a więc odpowiedź na pytanie o dalsze możliwości rozwoju oferty bezpłatnej, której tworzenie jest finansowane wyłącznie z przychodów reklamowych nadawców. Zagadnieniem bardzo istotnym jest proces wprowadzania naziemnej radiofonii cyfrowej. Wraz z zakończeniem cyfryzacji nadawania telewizyjnego w lipcu tego roku uwolnione zostaną zasoby częstotliwości, które pozwolą na konsekwentne wdrażanie tej zmiany technologicznej, po zakończeniu której możemy uzyskać radiofonię tańszą, bardziej dostępną dla słuchaczy i z szerszą ofertą programów i usług. W chwili obecnej Polskie Radio, w szczególności ambitny Program 2, ale także 4, ma szczątkowy dostęp do słuchaczy, nawet Programy 1 i 3 nie mają pełnego pokrycia w kraju. Polskie Radio złożyło projekt konwersji cyfrowej, krajowa rada ocenia go pozytywnie i pomoże w jego wdrożeniu w ramach obowiązujących przepisów. Wydaje się jednak konieczne, aby przy radiofonii cyfrowej zastosować model zmiany wypróbowany podczas konwersji telewizyjnej, a więc zasadnicze kwestie powinny być rozstrzygnięte w drodze ustawy po konsultacjach społecznych i środowiskowych. Niezbędne będzie wprowadzenie systemu ulg wspierających nadawców na etapie konwersji przy jednoczesnym nałożeniu na nich obowiązków, np. związanych z prowadzeniem kampanii informacyjnej. Z analizy rozwoju radiofonii cyfrowej w krajach europejskich wynika, że jest to proces jeszcze trudniejszy od wdrożenia telewizji cyfrowej ze względu na większą liczbę przedsiębiorców działających w tym sektorze i znacznie mniejszy potencjał finansowy oraz konkurencyjne wobec naziemnego sposoby odbioru treści audialnych w Internecie lub w ramach usług teleinformacyjnych. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W dokumentach sprawozdawczych przedstawiamy informacje o sposobie wykonania wszystkich ustawowych zadań Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Nasze dążenia do podwyższenia poziomu pracy rady i biura przynoszą efekty. Dowodem jest zakończona pod koniec marca kontrola przeprowadzona w Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji przez Najwyższą Izbę Kontroli. W wystąpieniu pokontrolnym z 30 kwietnia tego roku Najwyższa Izba Kontroli zrezygnowała z formułowania jakichkolwiek uwag i zaleceń, gdyż nie znalazła żadnych uchybień w sposobie gospodarowania przez krajową radę środkami publicznymi, także w zakresie prowadzonych postępowań koncesyjnych i rozkładania na raty opłat koncesyjnych. To kolejny dowód na to, że procedury stosowane w krajowej radzie stoją na najwyższym światowym poziomie oraz są zgodne z międzynarodowymi normami zarządzania, gdyż taki charakter mają polityka jakości i normy ISO, które zostały wprowadzone w ubiegłym roku w krajowej radzie i jej biurze. Certyfikat ISO dotyczy procesu udzielania koncesji na rozpowszechnianie programów, ale w tym roku krajowa rada planuje rozszerzenie procedury ISO na kolejne procedury wewnątrz biura krajowej rady. Zdobycie certyfikatu jest zobowiązaniem do utrzymywania wysokiego poziomu świadczonych usług, a zarazem gwarancją prawidłowego przebiegu procesów wewnętrznych, co będzie sprawdzane w ramach kontroli zewnętrznych. Ponadto pragnę poinformować, że w ubiegłym roku w Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji została zakończona implementacja podstawowych narzędzi elektronicznych. Wprowadzony system e-Rada wraz z innymi elementami systemu usprawnia pracę, sprzyja znacznemu zmniejszeniu kosztów administracyjnych i czyni urząd bardziej przyjaznym dla obywateli i przedsiębiorców. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiając sprawozdanie, staraliśmy się pokazać, czym charakteryzował się ubiegłoroczny okres w działalności polskich mediów elektronicznych, jakie zjawiska wystąpiły na rynku, przed jakimi wyzwaniami stanęły radiofonia i telewizja, a w wyniku tego również Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Jeśli Wysoka Izba zechce poznać bardziej szczegółowe informacje, jesteśmy gotowi udzielić odpowiedzi na wszystkie państwa pytania. Bardzo dziękuję za uwagę. (Oklaski)