Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2016-11-29 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o uchwale Senatu w sprawie ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw. Senat Rzeczypospolitej Polskiej na posiedzeniu w dniu 15 listopada 2016 r. wprowadził cztery poprawki. W poprawce 1. Senat uznał za konieczne ujednolicenie sytuacji prawnej sędziów sądów wojskowych i sędziów sądów powszechnych w zakresie zmian wprowadzonych do postępowania dyscyplinarnego. W ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych wprowadzona została nowa kara, polegająca na obniżeniu wynagrodzenia zasadniczego sędziego o od 5% do 20% na okres od 6 miesięcy do 2 lat. Dodatkowo w nowym art. 133a określono zasady łączenia kar oraz orzekania wobec sędziów sądów powszechnych kary łącznej w postępowaniu dyscyplinarnym. Zasady postępowania dyscyplinarnego dotyczące sędziów sądów wojskowych reguluje właściwa im odrębna ustawa, Prawo o ustroju sądów wojskowych. Część zagadnień uregulowana jest samodzielnie w tej ustawie, a w części ustawa - w art. 70 § 1 - nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. W art. 70 § 1 Prawa o ustroju sądów wojskowych nie wskazano na art. 109 ani na art. 133a jako na te artykuły, które należy stosować odpowiednio do sędziów sądów wojskowych. W przypadku art. 109 jest to zabieg prawidłowy, gdyż ustawa Prawo o ustroju sądów wojskowych zawiera uregulowanie odrębne - przepis art. 39, który określa katalog kar dyscyplinarnych. Wprawdzie stanowi on wierne odwzorowanie treści przepisu art. 109 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, jednak faktycznie ustanawia pewne odmienności, np. w zakresie braku surowych konsekwencji orzeczenia kary nagany. Również wprowadzony ustawą w stosunku do sędziów sądów powszechnych zakaz objęcia funkcji prezesa, wiceprezesa lub kierownika ośrodka zamiejscowego sądu nie rozciąga się automatycznie na sędziów sądów wojskowych. Senat, stwierdzając potrzebę istnienia równego statusu sędziów obu rodzajów sądów, z zachowaniem odrębności związanych z wiążącym sędziów sądów wojskowych stosunkiem służbowym, oraz uznając, że nie ma podstaw do odmiennego potraktowania sędziów sądów powszechnych i sędziów sądów wojskowych, wprowadził odpowiednie zmiany do art. 39 § 1 oraz do art. 70 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych, które ujednolicą zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów. Wprowadzając poprawkę nr 2, Senat miał na celu doprecyzowanie na etapie postępowania jurysdykcyjnego czasu, w którym możliwe będzie wniesienie przez prokuratora wniosku o przekazanie mu sprawy w celu uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia. Wniosek musi być złożony przed wydaniem wyroku. Poprawka nr 3 jest najważniejszą zmianą zaproponowaną przez Senat. Jej meritum stanowi usunięcie ust. 1a dodanego do art. 5 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przepis ten przewiduje na etapie postępowania odwoławczego zwrot sprawy prokuratorowi w celu usunięcia braków postępowania przygotowawczego. Jak zauważył Senat, na etapie postępowania jurysdykcyjnego to sąd, a nie prokurator pełni funkcję dominus litis, czyli sprawuje kierownictwo nad postępowaniem. Przejawem tej pozycji jest swoboda wydawania przez sąd decyzji procesowych. Tymczasem w omawianym przepisie sąd odwoławczy związany jest wnioskiem prokuratora i musi uchylić wyrok sądu I instancji, choć nie zachodzą przesłanki określone przepisami art. 439 § 1 i art. 454 Kodeksu postępowania karnego ani nie ma konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Od tego orzeczenia nie przysługuje środek odwoławczy. Zgodnie z art. 6 ust. 1 europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 45 ust. 1 konstytucji każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, bezstronny i niezawisły sąd. Omawiany przepis, nakazując cofnięcie sprawy do etapu postępowania przygotowawczego, czyli do początku, wpłynie niewątpliwie na wydłużenie całego postępowania, przyczyniając się do jego nadmiernej przewlekłości, a tym samym - do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Senat uznał, że przepis nie spełnia również standardu wyższej staranności, jaki winien być stosowany wobec osób tymczasowo aresztowanych, dla których terminowość działania organów procesowych ma wymiar szczególny. Poprawka nr 4 wprowadza zmiany o charakterze redakcyjnym. W art. 12 wyrazy ˝przepisy o przedawnieniu˝ zastępuje się wyrazami ˝przepisy ustawy zmienianej w art. 1 o przedawnieniu dyscyplinarnym˝. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie wszystkich czterech poprawek, z tym że nad poprawkami 2. i 3. należy głosować łącznie. Dziękuję bardzo.