Mówca: Sprawozdawca Izabela Kloc
Data: 2017-05-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Szanowny Panie Ministrze! Komisja do Spraw Unii Europejskiej na 126. posiedzeniu w dniu 21 kwietnia rozpatrzyła komisyjny projekt uchwały Sejmu zawierający uzasadnioną opinię w sprawie niezgodności z zasadą pomocniczości wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej. W dniu 10 maja br. komisja przeprowadziła pierwsze czytanie tegoż komisyjnego projektu uchwały. Dla przypomnienia. Ocena zgodności projektów aktów ustawodawczych Unii Europejskiej stała się prawem parlamentów narodowych i elementem dyplomacji parlamentarnej od czasu wejścia w życie traktatu z Lizbony. Parlamenty narodowe przyczyniają się w ten sposób do prawidłowego funkcjonowania Unii Europejskiej. Parlamenty narodowe dbają o to, aby w dziedzinach, które nie należą do wyłącznej kompetencji Unii Europejskiej, podejmowano działania tylko wówczas - i tylko w takim zakresie - gdy cele zamierzonego działania nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwo członkowskie zarówno na poziomie centralnym, jak i regionalnym oraz lokalnym i jeśli ze względu na rozmiary lub skutki proponowanego działania możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie Unii. Tutaj należy zauważyć, że projekt rozporządzenia nie zawiera wymaganego traktatowo uzasadnienia odnoszącego się do zasad pomocniczości i proporcjonalności. Uzasadnienie takie powinno zawierać szczegółowe stwierdzenie umożliwiające ocenę zgodności z zasadami pomocniczości i proporcjonalności, jak również powinno umożliwiać ocenę skutków finansowych danego aktu Unii Europejskiej. Podstawy stwierdzenia, że cel Unii może zostać lepiej osiągnięty na poziomie Unii, powinny być uzasadnione na podstawie wskaźników jakościowych i - jeśli jest to możliwe - ilościowych. Zgodnie z zapisami traktatowymi każda izba parlamentu narodowego może w ciągu 8 tygodni od daty przekazania jej projektu aktu ustawodawczego przesłać przewodniczącym Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji uzasadnioną opinię zawierającą powody, dla których uznaje, że dany projekt nie jest zgodny z zasadą pomocniczości. To, jeśli chodzi o kwestie proceduralne. Natomiast wracając do spraw merytorycznych, trzeba stwierdzić, iż uzasadniona opinia załączona do projektu uchwały Sejmu zawiera powody, dla których Sejm uznaje niezgodność projektu rozporządzenia z zasadą pomocniczości. Dlaczego? Po pierwsze, za niedopuszczalne uznaje się podejmowanie na poziomie unijnym wiążących państwo członkowskie decyzji w zakresie budowy połączeń transgranicznych, powodujących zmiany ogólnej struktury dostaw energii z produkcji krajowej na import. Nie kwestionuje się potrzeby dążenia do realizacji traktatowego celu, jakim jest wspieranie połączeń transgranicznych, jednakże nie można utożsamiać tego z podejmowaniem na poziomie Unii decyzji o ich budowie i zobowiązaniu państw członkowskich do ich budowy, niezależnie od efektywności ekonomicznej i decyzji państwa o ogólnej strukturze zaopatrzenia w energię. Proponowane instrumenty administracyjnego wymuszania tego procesu trzeba uznać za daleko idące. Uznaje się, że zasadę pomocniczości naruszają proponowane w projekcie rozporządzenia regulacje dotyczące możliwości zastosowania na poziomie Unii środków wpływających na strukturę dostaw energii. Do tych środków należą: po pierwsze, wprowadzenie zakazu budowy rynku dwutowarowego składającego się z rynku mocy i rynku energii i wykorzystania krajowych zasobów energetycznych w celu zaradzenia problemowi niewystarczających zasobów na poziomie krajowym w przypadku stwierdzenia wystarczalności zasobów na poziomie europejskim i konieczności priorytetowego, a nie równoważnego traktowania połączeń wzajemnych i odpowiedzi strony popytowej. Po drugie, wprowadzenie w odniesieniu do projektowanych systemów wsparcia budowy nowych mocy wytwórczych, rynków mocy, limitu emisji CO 2 nie więcej niż 550 g CO 2 /kWh dla jednostek uczestniczących w tym rynku. Doprowadzi to do praktycznego wykluczenia możliwości udziału w rynku elektrowni węglowych. Utrzymanie tego limitu będzie prowadzić do wykluczenia najbardziej ekonomicznych i elastycznych środków służących rozwiązaniu problemu braku mocy wytwórczych, co ostatecznie skutkować może wzrostem poziomu ubóstwa energetycznego. Po trzecie, wymóg przeznaczenia środków pochodzących z przychodów z tytułu ograniczeń przesyłowych na utrzymanie zdolności połączeń wzajemnych lub rozbudowę nowych i brak możliwości ich przeznaczenia jako dochodu branego pod uwagę przy kalkulacji taryf. W przypadku projektu rozporządzenia nie zostały także dochowane formalne wymogi dotyczące przestrzegania zasady pomocniczości. Komisja Europejska niewystarczająco uzasadniła, że cele, którym ma służyć projektowane rozporządzenie, nie mogą być lepiej uregulowane na poziomie krajowym. Brak takiego uzasadnienia, w szczególności brak wskaźników jakościowych i ilościowych, stanowi naruszenie art. 5 protokołu w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Brak takiego uzasadnienia w znacznej mierze utrudnia, jeżeli wręcz nie uniemożliwia parlamentom narodowym realizację ich uprawnienia do kontroli poszanowania zasady pomocniczości. W konsekwencji również może zostać uznane za naruszenie art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, zgodnie z którym zgodnie z zasadą lojalnej współpracy Unia i państwa członkowskie wzajemnie się szanują i udzielają sobie wzajemnego wsparcia w wykonywaniu zadań wynikających z traktatów. Wysoka Izbo! Polski Sejm, a także Senat nie są jedynymi izbami parlamentów Unii Europejskiej, które rozważyły przyjęcie uzasadnionej opinii w odniesieniu do tego projektu rozporządzenia zawartego w dokumencie o sygnaturze COM(2016) 861. Według stanu na dzień 9 maja br. uzasadnione opinie zostały przyjęte przez obie izby parlamentu niemieckiego, przez parlament węgierski, Izbę Deputowanych parlamentu czeskiego oraz Senat parlamentu rumuńskiego. Należy jednocześnie podkreślić, że kolejne dwa parlamenty - duński i litewski - pomimo stwierdzenia zgodności projektu z zasadą pomocniczości, przedstawiły w ramach dialogu politycznego swoje opinie zawierające szereg krytycznych uwag w odniesieniu do projektu tego rozporządzenia. Taką opinię w ramach dialogu politycznego przedstawiła również Polska w odniesieniu do rozporządzenia dotyczącego zintegrowanych planów krajowych w zakresie energii i klimatu. Tu chodzi o COM(2016) 759, 860. Należy przypomnieć, że 15 grudnia 2016 r. na wniosek pani premier Beaty Szydło wśród konkluzji Rady Europejskiej znalazł się zapis dotyczący konieczności zagwarantowania państwom członkowskim swobody działań na rzecz zapewnienia niezbędnego poziomu bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej na poziomie krajowym bez dyskryminacji źródeł węglowych, które w niektórych krajach członkowskich są fundamentem bezpieczeństwa energetycznego. Państwa członkowskie Unii Europejskiej powinny mieć środki na zapewnienie długoterminowej wystarczalności zdolności wytwórczych w oparciu o pewne, stabilne i dostępne źródła energii. Zdaniem Komisji do Spraw Unii Europejskiej ograniczenie suwerenności państw członkowskich Unii Europejskiej w wyborze niezbędnych środków poprzez wprowadzenie barier proceduralnych, technologicznych i ekonomicznych jest niezgodne z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W celu przedstawienia polskiej argumentacji oraz wzmocnienia naszego sprzeciwu wobec niekorzystnych dla Polski rozwiązań proponowanych w projekcie rozporządzenia jako przewodnicząca sejmowej Komisji do Spraw Unii Europejskiej wystosowałam do przewodniczących komisji do spraw europejskich parlamentów narodowych państw członkowskich Unii list, w którym informuję o naszych zastrzeżeniach odnośnie do projektu tego rozporządzenia. Analogiczne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Z bezpośrednich rozmów z przewodniczącymi komisji do spraw europejskich, m.in. ostatnio w ramach mającego miejsce w dniach 7-8 maja br. spotkania z przewodniczącymi komisji z Łotwy, Litwy i Estonii, wynika, że popierają oni polskie zastrzeżenia dotyczące pakietu zimowego, w szczególności odnośnie do tego rozporządzenia, o którym dzisiaj mówimy. Z szerokim zrozumieniem przyjęty został polski sprzeciw wobec mającego bezpośredni wpływ na nasze i regionalne bezpieczeństwo energetyczne ograniczenia traktatowego prawa do niezależnego kształtowania własnego miksu energetycznego. Tu chodzi o to stanowisko pani premier Szydło w trakcie posiedzenia Rady Europejskiej 16 grudnia. Negatywnie został także oceniony pomysł wprowadzenia progu emisyjności na poziomie 550 g CO 2 /kWh, który dyskryminuje głównie Polskę. Krytycznie oceniono także relatywnie krótki czas wprowadzenia ograniczenia emisyjności, które dla Polski oznaczać może konieczność wprowadzenia drastycznych zmian w zakresie wytwarzania energii. Komisja wnosi o przyjęcie omawianego projektu uchwały w sprawie uznania projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wewnętrznego rynku energii elektrycznej za niezgodny z zasadą pomocniczości. Dziękuję bardzo.