Mówca: Halina Rozpondek
Data: 2013-09-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Panie Ministrze! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska przedstawić opinię na temat przedłożonego przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o współdziałaniu w samorządzie terytorialnym na rzecz rozwoju lokalnego i regionalnego oraz o zmianie niektórych ustaw, druk nr 1699. Przedstawiony Wysokiej Izbie projekt ma według jego twórców za główne zadanie zwiększenie partycypacji obywatelskiej w zarządzaniu wspólnotą lokalną poprzez rozszerzenie możliwości uczestnictwa obywatela w życiu publicznym. Autorzy projektu wskazują, że przedstawione w projekcie ustawy rozwiązania są przyjazne dla dobrego zarządzania i służą społecznościom lokalnym. Umożliwiają pełniejszy udział mieszkańców w realizacji zadań publicznych niezbędnych w zaspokajaniu potrzeb mieszkańców. Czego dotyczą? Rozdział 1 ma charakter ogólny i zawiera przepisy wprowadzające ideę i treść projektu ustawy. W rozdziałach od 2 do 4 zawarte są propozycje zupełnie nowych rozwiązań w zakresie funkcjonowania samorządów terytorialnych. W rozdziale 2 proponuje się utworzenie stowarzyszeń aktywności lokalnej oraz komitetów aktywności lokalnej w celu niezarobkowego prowadzenia działań służących zaspokajaniu potrzeb lokalnych przez realizację inicjatywy lub inicjatyw lokalnych, np. inwestycji czy remontów. W rozdziale 3 projektodawcy proponują powoływanie zespołów współpracy terytorialnej dla wspólnej realizacji zagospodarowania przestrzennego, polityki rozwoju oraz innych wspólnych przedsięwzięć dla danego terytorium. Zespół tworzą gminy, ale w skład zespołu może także wejść powiat. Zespoły mają osobowość prawną i samodzielność, lecz nie stanowią jednostki podziału terytorialnego. Zespół opracowuje ramowe studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, a jego ustalenia są wiążące przy sporządzaniu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Projekt ustawy w rozdziale 3 zawiera szczegółowe rozwiązania działalności zespołu. W rozdziale 4 projektodawcy proponują możliwość tworzenia konwentu delegatów samorządu lokalnego w województwie jako formy współdziałania samorządu województwa z innymi jednostkami samorządu terytorialnego w województwie dla realizacji celów wskazanych w strategii rozwoju województwa. Konwent miałby opiniować projekty uchwał dotyczących strategii rozwoju województwa i jej zmian, regionalnego programu operacyjnego i jego zmian, a także projektu budżetu województwa. Szczegółowe zasady funkcjonowania zespołu zawiera rozdział 4 proponowanej ustawy. Kolejny rozdział, rozdział 5, dotyczy zmian w ustawach ustrojowych samorządu terytorialnego będących konsekwencją wprowadzonych w rozdziałach od 1 do 4 zapisów, lecz także innych zmian, które stanowią, jak twierdzą twórcy projektu, bariery w rozwoju i funkcjonowaniu jednostek samorządu. Zmian tych jest bardzo wiele i nie zdołam ich choćby tylko wskazać w kilkuminutowym wystąpieniu, więc odniosę się do kilku z nich. Wzmocniona została rola konsultacji społecznych i sposób ich przeprowadzenia. Wprowadzono wysłuchanie publiczne jako szczególną formę konsultacji, a także obywatelską inicjatywę uchwałodawczą. Ważne zmiany proponuje się wprowadzić do ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, w tym m.in. możliwość obniżenia przez organ jednostki samorządu terytorialnego progów procentowych, które określają skalę niezbędnego poparcia wniosku referendalnego, a także możliwość przeprowadzania kilku referendów w jednym dniu, wyjątek stanowi referendum w sprawie odwołania organów gminy. W wyjątkiem odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego wprowadza się zniesienie progu frekwencji. Referendum będzie ważne wtedy, kiedy weźmie w nim udział nie mniej osób, niż wzięło udział w wyborze tego organu. W sprawie samoopodatkowania referendum byłoby ważne, gdyby wzięło w nim udział co najmniej 30% mieszkańców, jak dotychczas. Przewiduje się także, to jest novum, obowiązkowe sporządzenie analizy skutków finansowych, jeżeli chodzi o realizację ewentualnego wyniku referendum na wniosek mieszkańców. Jeżeli okaże się, że wynik referendum może spowodować stratę finansową, organ wykonawczy będzie mógł równocześnie przeprowadzić referendum w sprawie samoopodatkowania mieszkańców. Pozytywny wynik będzie ważny jedynie wówczas, kiedy nastąpi pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie samoopodatkowania. W ustawach ustrojowych wprowadza się głosowania imienne nad wszystkimi uchwałami organów stanowiących, które są podawane do publicznej wiadomości. Nowy, dwuczęściowy model absolutorium przewiduje, że uchwały o formalnoprawnej kontroli budżetu podejmować będzie regionalna izba obrachunkowa, a brak uchwały w tej sprawie powodowałby wszczęcie postępowania związanego z naruszeniem dyscypliny finansów publicznych. Natomiast organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego dokonywałby oceny wykonania zadań i z tego tytułu udzielał organowi wykonawczemu skwitowania. W ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym wnioskodawcy wprowadzają nowy rozdział 10a dotyczący zmiany granic gmin. Przepisy tego rozdziału mają za zadanie chronić stabilność granic jednostki samorządu terytorialnego, a ich zmiana będzie możliwa na zgodny wniosek obu jednostek, których ta zmiana ma dotyczyć. Podobne zapisy wprowadzono do ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym w rozdziale 8a. W ustawie o samorządzie powiatowym proponuje się bardzo istotną zmianę, mianowicie wprowadzenie w powiatach jednoosobowego organu wykonawczego, którym byłby starosta, w zamian za dotychczasowe organy kolegialne, które według autorów projektu ustawy działają mniej operatywnie i są kosztowne. Przy jednoosobowym organie, podobnie jak w przypadku wójta, burmistrza, prezydenta, bardzo klarowna byłaby odpowiedzialność tego organu, a także wzmocniona byłaby pozycja ustrojowa starosty. Jeżeli chodzi o inne ustawy, za dużą zmianę można uznać propozycję tworzenia powiatowych konferencji rozwoju gospodarczego, chodzi o ustawę z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych, które mają na celu zorganizowanie płaszczyzny współpracy pomiędzy administracją samorządową a podmiotami gospodarczymi. W ustawie z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej autorzy projektu proponują dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ujednolicenie możliwości tworzenia spółek poza sferą użyteczności publicznej, m.in. w zakresie działalności bankowej, edukacyjnej i sportowej. W ustawie z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju projektodawca nakłada na jednostki samorządu terytorialnego m.in. obowiązek tworzenia strategii rozwoju lokalnego. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Z racji ram czasowych wskazałam tylko na najważniejsze propozycje zawarte w projekcie ustawy. Nie sposób ani wymienić, ani zaopiniować wszystkich zmian zawartych w przedkładanym projekcie ustawy. Bardzo apeluję do klubów o to, aby nie zgłaszać wniosków o odrzucenie tego projektu w pierwszym czytaniu. Przedłożone przepisy wymagają szczególnej analizy, opinii ekspertów, w tym także opinii organizacji samorządowych. Wiele z nich jest bardzo interesujących, naprawdę wartych uchwalenia, a o tych kontrowersyjnych i wymagających szerokiej dyskusji rozmawiajmy, zmieniajmy je, ale ich nie odrzucajmy. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska zwraca się do Wysokiej Izby o skierowanie prezentowanego prezydenckiego projektu ustawy, druk nr 1699, do dalszych prac w Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. Dziękuję. (Oklaski)