Mówca: Andrzej Szlachta
Data: 2016-10-19 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Bardzo ważne dla rozwoju cywilizacyjnego i społeczno-gospodarczego Polski są nakłady finansowe na szkolnictwo wyższe i naukę. Obserwowanemu w ostatnich latach rozwojowi ilościowemu szkolnictwa wyższego, w tym w zakresie infrastruktury badawczej i dydaktycznej, dzięki m.in. środkom z Unii Europejskiej, powinny towarzyszyć w większym zakresie pozytywne zmiany jakościowe. Proporcje liczby studentów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych oraz na różnych kierunkach studiów powinny być ściśle dostosowane do potrzeb gospodarki, a programy studiów i formy nauczania muszą nadążać za trendami światowymi, aby polskie uczelnie znalazły się w światowych rankingach na godniejszym miejscu. Przygotowywana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod kierunkiem wicepremiera Jarosława Gowina strategia reformy szkolnictwa wyższego i nauki zakłada m.in. powstanie nowych uczelni badawczych, które mają być motorem Polski w światowym wyścigu naukowym, i wprowadzenie alternatywnej ścieżki zdobywania stopnia doktora. Planuje się powołanie dwóch nowych agend: Narodowego Instytutu Technologicznego, który ma się zająć transferem wiedzy do gospodarki, oraz agendę wymiany akademickiej, która będzie zajmować się międzynarodową polityką naukową. Celem nowej strategii reformy jest sukcesywne zwiększanie wskaźnika dofinansowania na badania naukowe i rozwój z obecnego poziomu 0,87% PKB do ponad 1%, aby docelowo zbliżyć się do średniego wskaźnika w krajach Unii Europejskiej wynoszącego obecnie 1,91% PKB. Strategia lizbońska zakłada osiągnięcie udziału wydatków na badania i rozwój w wysokości 3% dla krajów Unii Europejskiej. W projekcie ustawy budżetowej na 2017 r. zaplanowano wydatki w dziale 803: Szkolnictwo wyższe w ramach wydatków ze środków budżetu państwa w dziewięciu częściach budżetowych oraz wydatków z budżetu środków europejskich w trzech częściach budżetowych. Wydatki te są zawarte w budżetach ośmiu ministerstw w łącznej wysokości 15 979 491 tys. Wydatki te są wyższe o blisko 200 mln zł w stosunku do analogicznych wydatków w ustawie budżetowej na rok 2016. W kwocie tej ok. 13 mld to wydatki zaplanowane w obszarze działalności dydaktycznej w cywilnych uczelniach publicznych, uczelniach wojskowych, uczelniach służb państwowych oraz na rzecz sześciu uczelni prowadzonych przez kościoły i związki wyznaniowe. Na pomoc materialną dla studentów i doktorantów zaplanowano kwotę 1,8 mld zł, w tym ok. 300 mln dla uczelni niepublicznych. W zakresie wydatków majątkowych na inwestycje w dziale: Szkolnictwo wyższe zaplanowano kwotę ponad 400 mln zł. Drugą ważną częścią budżetu, z której środki finansowe są przeznaczone na badania i rozwój, to część 28: Nauka. Według zapowiedzi ministra nauki i szkolnictwa wyższego pana wicepremiera Jarosława Gowina wsparcie partnerstwa nauki i biznesu oraz realizacja społecznej odpowiedzialności nauki to elementy planu zmian systemowych dla nauki i szkolnictwa wyższego. Przygotowana przez ministerstwo strategia ma być odpowiedzią na wyzwania rozwojowe. Zakłada się też efektywniejszą współpracę przedsiębiorców ze światem nauki. Ministerstwo zakłada sukcesywny wzrost nakładów na badania i rozwój, aby w 2020 r. osiągnąć wskaźnik 1,7% PKB. Ważnym wydarzeniem w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego jest zaplanowany na 2017 Narodowy Kongres Nauki, który odbędzie się we wrześniu w Krakowie. W projekcie ustawy budżetowej na 2017 r. nakłady na naukę zaplanowano w wysokości blisko 8,5 mld zł. Największą kwotę zaplanowano w części 28: Nauka, tj. 7 404 530 tys., w tym ok. 6 mld ze środków budżetu państwa i blisko 1400 mln z budżetu środków Unii Europejskiej. W ramach Funduszu Nauki i Technologii Polskiej zaplanowano 18 650 tys. zł, a w ramach działu 730: Nauka w innych częściach budżetowych zaplanowano kwotę blisko 92 mln zł, w tym dla Polskiej Akademii Nauk ponad 81 mln zł, a na działalność Polskiej Agencji Kosmicznej zaplanowano kwotę ponad 10 mln zł. W porównaniu do analogicznej kwoty z ustawy budżetowej na 2016 r. nakłady na naukę wzrastają w ustawie budżetowej na rok 2017 o ponad 162 mln zł, co stanowi wzrost nominalny o 2%. W projekcie ustawy budżetowej na 2017 r. zaplanowano kwotę blisko 3 mld na finansowanie działalności statutowej i inwestycyjnej jednostek naukowych. Na finansowanie działalności upowszechniających naukę przewidziano środki w wysokości ponad 40 mln zł. Blisko 462 mln zł zaplanowano na finansowanie współpracy naukowej za granicą. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju powołane z inicjatywy rządu Prawa i Sprawiedliwości 1 lipca 2007 r. do realizacji badań z zakresu polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa będzie dysponowało w 2017 r. środkami w wysokości 2413 mln zł. Na działalność Narodowego Centrum Nauki powołanego do wspierania działalności naukowej w zakresie badań podstawowych zabezpieczono w budżecie na rok 2017 kwotę 1193 mln zł, z czego 1146 mln stanowi dotacja celowa na finansowanie badań podstawowych. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Polski udział w światowej produkcji nauki jest na poziomie 1% i jest wyższy od procentowego udziału w wypracowaniu dochodu gospodarczego świata. Gorzej jest w puli światowych cytowań, to jest wskaźnik 0,5%, w zdobywaniu licencji ISO 9000 i zgłaszaniu przez rezydentów wniosków patentowych - po 0,3%, a także w udziale światowej puli tzw. triady patentów - ten poziom też jest niższy. Jestem przekonany, że te pierwsze nominalne wzrosty nakładów na naukę w budżecie na 2017 r. po przyjęciu strategii reformy szkolnictwa wyższego i nauki będą rosły w przyszłych budżetach szybciej, by zbliżyć się do nakładów na naukę podobnych do tych, jakie są w krajach OECD. Dziękuję. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska)