Mówca: Grzegorz Lorek
Data: 2022-03-08 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie i Panowie! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić opinię w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, druk nr 2027. Projekt stanowi odpowiedź na ujawnione w praktyce prowadzenia postępowań wyjaśniających w sprawach rozpoznanych przed sądem w trybie konwencji haskiej nakazującej wydanie dziecka. Zasady określone w konwencji, szybkość postępowania o oddanie dziecka oraz zasada dobra dziecka są kluczowe, bardzo ważne, jednakże nie zawsze służą dziecku. Problemy prawne z wykonaniem prawomocnych orzeczeń nakazujących zapewnienie powrotu dziecka do państwa miejsca jego stałego pobytu przed upływem terminu od wniesienia skargi kasacyjnej, jak również przed rozpoznaniem przez Sąd Najwyższy wniesionej skargi de facto skutkują zniweczeniem celu skierowania skargi w tego rodzaju sprawach, jakim jest wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnego orzeczenia nakazującego powrót dziecka. Sądy, kierując się zasadą szybkości postępowania, nie dość wnikliwie, też ze względu na brak czasu, który jest potrzebny w takich postępowaniach, badają, czy w danej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę wydania dziecka do kraju stałego pobytu. Jeżeli na skutek wykonania orzeczenia stronie może być wyrządzona niepowetowana szkoda, sąd II instancji na wniosek strony może wstrzymać wykonanie swojego orzeczenia do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego. Jeżeli apelację oddalono, sąd II instancji może wstrzymać wykonanie także orzeczenia sądu I instancji. Analiza spraw sądowych w tych sprawach prowadzi do wniosku, że wystąpienie z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia w trybie art. 388 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego nie jest skuteczne, albowiem wnioski takie są oddalane przez sąd II instancji, nie wstrzymuje wykonania swojego orzeczenia ani też orzeczenia sądu I instancji. Taka sytuacja miała miejsce w jednej ze spraw, w której 9 sierpnia 2021 r. prokurator generalny skierował skargę kasacyjną, zaś 18 sierpnia 2021 r. dziecko zostało przymusowo odebrane od matki i wraz z ojcem powróciło do miejsca stałego pobytu w Norwegii. W takich i podobnych stanach faktycznych wniesiona skarga kasacyjna okazuje się bezprzedmiotowa wobec wykonania orzeczenia wydanego na gruncie konwencji haskiej. Powyższe wskazuje na potrzeby zmiany w obowiązujących przepisach regulujących postępowanie prowadzone w trybie konwencji haskiej w sposób pozwalający z jednej strony na zabezpieczenie dobra dziecka, którego sytuacja faktyczna jest niepewna z uwagi na podlegające wykonaniu prawomocne orzeczenie nakazujące powrót do państwa miejsca stałego pobytu i jego niewykonanie przez osobę zobowiązaną, zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa i poszanowania jego godności i integralności, a z drugiej strony na umożliwienie podmiotom uprawnionym do wniesienia skargi kasacyjnej realizacji ich uprawnień procesowych, a po wniesieniu skargi do Sądu Najwyższego niezakłóconego procedowania w tych sprawach. Mając na uwadze powyższy postulat, za niezbędną uznano zmianę przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących spraw rozpoznawanych w trybie konwencji haskiej polegającą na wprowadzeniu obligatoryjnego wstrzymania z urzędu wykonania prawomocnego postanowienia sądu nakazującego w określonym terminie zapewnienie powrotu dziecka do państwa miejsca stałego pobytu w razie wniesienia skargi kasacyjnej. Nowelizacja w tym obszarze pozwoli na realizację uprawnień podmiotów instytucjonalnych wskazanych w art. 519 1 § 2 2 Kodeksu postępowania cywilnego do wniesienia skargi kasacyjnej bez obawy o to, że prawomocne orzeczenie nakazujące powrót dziecka do państwa miejsca stałego pobytu zostanie wykonane przed jej wniesieniem w ustawowym terminie lub po jej wniesieniu, a przed rozpoznaniem przez Sąd Najwyższy. Projektowana regulacja przewiduje dodanie art. 388 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prowadzonych na podstawie konwencji haskiej na żądanie prokuratora generalnego, rzecznika praw dziecka lub rzecznika praw obywatelskich zgłoszone sądowi II instancji w terminie nieprzekraczającym 2 tygodni od dnia uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką wstrzymuje się z mocy prawa wykonanie tego postanowienia. Wysoka Izbo! Ta ustawa, jak przed chwilą podkreślił pan minister, jest bardzo ważna, służy wielu matkom mającym bardzo istotne problemy. Wysoka Izbo! Klub Prawo i Sprawiedliwość pozytywnie opiniuje przedłożony projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, druk nr 2027, i wnosi o dalsze prace nad nim. Dziękuję. (Oklaski)