Mówca: Tadeusz Samborski
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję bardzo. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt uchwały, nad którym debatujemy, to wspaniała inicjatywa, gdyż Andrzej Wajda jest jednym z największych reżyserów w historii kina polskiego i światowego. Przez 6 dekad nieprzerwanej pracy twórczej zrealizował ok. 40 filmów fabularnych, które przeszły do kanonu arcydzieł X muzy. Jego pozycja w panteonie wielkich reżyserów XX w. - obok takich twórców jak Bergman, Antonioni, Visconti, Kurosawa, Bu?uel, Fellini czy Kubrick - jest niezachwiana i powszechnie uznawana. Wajda był najbardziej nagrodzonym reżyserem w historii kina polskiego na arenie międzynarodowej. W 2000 r. otrzymał honorowego Oscara za całokształt twórczości jako pierwszy polski filmowiec w historii. Cztery jego filmy uzyskały nominacje do Oscara w kategorii najlepszego filmu nieanglojęzycznego: ˝Ziemia obiecana˝, ˝Panny z Wilka˝, ˝Człowiek z żelaza˝ oraz ˝Katyń˝. Za film ˝Człowiek z żelaza˝ zdobył Złotą Palmę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes - najważniejszą nagrodę, jaką kiedykolwiek otrzymała polska produkcja filmowa. Ponadto był laureatem honorowego Złotego Lwa w Wenecji, honorowego Złotego Niedźwiedzia w Berlinie, Cezara dla najlepszego reżysera oraz Europejskiej Nagrody Filmowej za całokształt twórczości. Andrzej Wajda był współtwórcą i symbolem polskiej szkoły filmowej -ruchu, który otworzył polskie kino na świat i dał mu międzynarodową rozpoznawalność. Andrzej Wajda konsekwentnie opierał swoje dzieła na kanonach wielkiej literatury polskiej i światowej. Ekranizował Reymonta, ˝Ziemia obiecana˝, Wyspiańskiego, ˝Wesele˝, Iwaszkiewicza, ˝Panny z Wilka˝, ˝Brzezina˝, Żeromskiego, ˝Popioły˝, Andrzejewskiego, ˝Popiół i diament˝, Mickiewicza, ˝Pan Tadeusz˝, Fredrę, ˝Zemsta˝, a także Dostojewskiego, ˝Biesy˝. W ten sposób nie tylko tworzył arcydzieła filmowe, ale również przybliżał polską literaturę i kulturę milionom widzów na całym świecie. ˝Ziemia obiecana˝ jest powszechnie uznawana za jeden z najważniejszych filmów w historii polskiej kinematografii. Kino Wajdy pełniło niezwykle istotną rolę edukacyjną. Poprzez filmy takie jak ˝Człowiek z marmuru˝, ˝Człowiek z żelaza˝ czy ˝Katyń˝ świat poznawał i lepiej rozumiał polską historię, polskie doświadczenie totalitaryzmu i polską walkę o wolność. Charakterystyczny sposób pokazywania świata i intensywne historie sprawiają, że jego styl reżyserii jest równie aktualny dziś, jak był aktualny przez całą jego karierę. Jego filmy były nie tylko dziełami sztuki, ale również lekcjami historii dla kolejnych pokoleń Polaków i widzów na całym świecie. Chociaż Wajda pracował w systemie cenzury i braku zrozumienia dla artystów, to potrafił przemycać przez obraz filmowy prawdy, których nie było możliwości wyrazić w inny sposób. 13 lat czekał na możliwość ekranizacji ˝Człowieka z marmuru˝. Jego siła polegała na umiejętności lawirowania w systemie totalitarnym, bez naruszania własnej integralności artystycznej. Wajda dotykał bolesnych kart polskiej historii i odważnie się z nimi mierzył. Prowadził dialog z publicznością polską i światową. Kochał robić filmy dla ludzi, dlatego ˝Człowiek z żelaza˝ powstał niejako na życzenie robotnika ze Stoczni Gdańskiej, bo Wajda trzymał rękę na pulsie czasów, w których żył. Mimo że był głęboko polskim reżyserem, potrafił mówić poprzez jednostkę, poprzez człowieka uniwersalną prawdę o człowieku w systemie totalitarnym. Panie marszałku, poproszę jeszcze o pół minuty. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ogłoszenie roku Andrzeja Wajdy jest godnym upamiętnieniem twórcy, który jak nikt inny łączył polską tożsamość z uniwersalnym językiem kina. Jest to również wyraz uznania dla filmu jako narzędzia edukacji historycznej i krzewienia polskiej kultury na świecie. Wajda pokazał, że polska historia, opowiedziana z odwagą i talentem, potrafi wzruszyć widzów na każdym kontynencie. W tym momencie i z tego miejsca godzi się wyrazić radość z faktu, że z inicjatywy i pomysłu przedstawicielki Polskiego Festiwalu Filmowego Ekran w Toronto, znakomitej aktorki Liliany Głąbczyńskiej-Komorowskiej, powstaje film dokumentalny ˝Wajda˝, którego pani Liliana jest współreżyserką. Oczywiście Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe, w którego imieniu mam zaszczyt przemawiać, gorąco popiera projekt uchwały upamiętniającej 100. rocznicę urodzin Andrzeja Wajdy. Dziękuję bardzo, panie marszałku. (Oklaski)