Mówca: Elżbieta Stępień
Data: 2018-01-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie Rzeczniku! Drodzy Posłowie! Mam przyjemność przedstawić stanowisko Nowoczesnej dotyczące projektu ustawy o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych przygotowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Przypomnę, że dotyczy on tzw. uprowadzeń rodzicielskich i spraw związanych z wydawaniem dzieci za granicę w sytuacjach, gdy np. rodzice są skłóceni i nie potrafią w rozsądny, pokojowy sposób wypracować wspólnych reguł co do miejsca pobytu i wychowania ich dzieci. Dziś te kwestie rozpatrywane są na podstawie konwencji haskiej, której zapisy, jak niestety brutalnie pokazała rzeczywistość, wymagają wprowadzenia dodatkowych regulacji. Procedowana ustawa jest więc ustawą wykonawczo-techniczną do zapisów prawa międzynarodowego. Ustawa ta usprawni postępowanie o przekazanie dziecka za granicę wynikające z tejże konwencji. Szanowni Państwo! Już na wstępie powiem, że na takie prawo Polacy czekali od dawna. Jego brak wykazywały różne środowiska, m.in. rzecznik praw dziecka. Ta ustawa wprowadza takie rozwiązania, które bez wątpienia zapewnią pełniejszą ochronę praw dziecka i przyczynią się do poprawy jego bezpieczeństwa. Poprawią też skuteczność wykonywania wyroków sądowych dotyczących jego powrotu za granicę lub orzeczeń odmawiających takiego powrotu. Omawiana ustawa daje mocne instrumenty prawne pozwalające reagować w przypadkach odbierania za granicą dziecka polskiemu obywatelowi lub gdy zagrożone jest bezpieczeństwo dziecka. Jak wiadomo, otwarcie granic i przynależność Polski do Unii Europejskiej sprawiły, że dziś wielu Polaków żyje i pracuje na emigracji. Za granicą wchodzi też w formalne czy też nieformalne związki, zakłada rodziny i często ma potomstwo z obywatelami innych krajów. Jak to w życiu bywa, takie związki też się rozpadają, a rodzice, nie bacząc na dobro dziecka, zaczynają o nie walczyć i je sobie wyrywać, uprowadzać, utrudniać z nim kontakt. Z jakim skutkiem, nie raz dowiadywaliśmy się o tym z mediów. Skala zjawiska jest niemała, a problem wciąż narasta. Nadszedł więc czas, by uregulować tę kwestię. Po wprowadzeniu w życie proponowanych zmian sprawami związanymi z wydawaniem dzieci za granicę będzie się zajmować 11 wyspecjalizowanych sądów okręgowych z największych polskich miast, natomiast odwołaniami - jeden sąd dla całego kraju, jest to Sąd Okręgowy w Warszawie. To rozwiązanie wydaje się słuszne z uwagi na to, że w stolicy mieszczą się ambasady wszystkich państw, w związku z tym będzie łatwiejszy kontakt i przepływ informacji pomiędzy poszczególnymi ośrodkami decyzyjnymi różnych krajów. Ustawa wyznacza też organ centralny, tu nie ma zmian, pozostaje nim Ministerstwo Sprawiedliwości, jednak w znacznym stopniu doprecyzowano zakres jego uprawnień, obowiązków, stopień pośredniczenia, uczestniczenia w tego typu postępowaniach, oczywiście przede wszystkim na podstawie konwencji haskiej. Większość zmian ma charakter techniczno-legislacyjny, jednak ministrowi nadano też poważne uprawnienia. Ma on obowiązek informowania podmiotu, którego wniosek uprowadzeniowy dotyczy, żeby powiadomił zainteresowaną stronę o prowadzonym postępowaniu. Są też wytyczne techniczne, dzięki którym minister sprawiedliwości będzie mógł podjąć działania. Ponadto będzie miał przegląd wszystkich spraw, które w tym trybie toczą się bądź będą się toczyły, a także kompetencje do ustalania adresów i przekazywania informacji. Minister w świetle nowych zapisów jest kimś w rodzaju pośrednika w tym postępowaniu, ale ma też liczne uprawnienia, które ułatwiają postępowanie i sprawiają, że staje się ono bardziej przejrzyste i, co ważne, bardziej obiektywne. Projekt zakłada określenie trybu zbierania danych o potencjalnej rodzinie zastępczej i zasad przekazywania dzieci do pieczy zastępczej z zagranicy. To przyspieszy przebieg postępowania oraz pozwoli rozpoznać je w sposób bardziej profesjonalny. Z zadowoleniem przyjmujemy zapis, który przywraca możliwość wniesienia przez prokuratora generalnego, rzecznika praw obywatelskich i rzecznika praw dziecka skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego w sprawach bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka. Jak najbardziej Nowoczesna przychyla się również do wydłużenia tego terminu, do wprowadzenia terminu 3-miesięcznego. Powtórzę za Markiem Michalakiem, rzecznikiem praw dziecka: dzięki takim uregulowaniom jest nadzieja, że polskie sądy, kierując się autorytetem orzeczniczym Sądu Najwyższego, wypracują jednolitą, zgodną z najlepiej pojętym interesem dziecka interpretację zapisów konwencji. Wartym pochwały rozwiązaniem jest też zapis mówiący o odstąpieniu od (Dzwonek) natychmiastowego wykonywania orzeczeń wydawanych w pierwszej instancji w sprawach toczących się w trybie konwencji haskiej z 1980 r. Będzie to możliwe dopiero po uprawomocnieniu się wyroku, a więc po wykorzystaniu drogi apelacyjnej. Reasumując, klub posłów Nowoczesnej popiera wprowadzenie ustawy o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych. Dziękuję.