Mówca: Wojciech Szarama
Data: 2012-07-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość dziękuję za przedstawione sprawozdanie, które w sposób obszerny, wyczerpujący informuje Wysoką Izbę o tym, w jaki sposób trybunał pracował w 2011 r. Szczegóły tej pracy, statystyka zostały omówione zarówno przez pana prezesa, jak i przez moich poprzedników, panią poseł i pana posła. Chciałbym skupić się na niektórych elementach pracy trybunału. Jest to szalenie trudne, dlatego że wyroki trybunału są ostateczne, w ich wyniku czasami krytycznej ocenie poddana jest praca Sejmu, ustawy, które obowiązują. W wyniku orzeczeń trybunału przestają obowiązywać przepisy. Natomiast trudno z orzeczeniami trybunału w jakiś sposób polemizować, przynajmniej tutaj, na tej sali. Można napisać jakąś glosę, ale to już jest zupełnie odrębna sprawa. Pozwolę sobie wrócić do jednego wyroku, ośmielony tym, że pan prezes powiedział, iż trzeba również szczególnie brać pod uwagę stan finansów państwa, możliwości finansowe państwa, i że równowaga budżetowa jest także jednym z tych elementów, który Trybunał Konstytucyjny bierze pod uwagę przy wyrokowaniu. Otóż w jednym z wyroków Trybunału Konstytucyjnego uznano, że z wnioskami o upadłość można również złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Tam jest obowiązkowy wpis - tysiąc złotych. Trybunał uznał, że - tak samo jak w innych wypadkach - upadający również może skorzystać z tego dobrodziejstwa. W ustawie było napisane, iż mamy do czynienia z taką sytuacją, w której zwolnienie z kosztów postępowania wnioskodawcy nie przysługuje. Tutaj doszło do pewnego sporu, czy wniosek o złożenie upadłości jest uprawnieniem upadającego, czy jego obowiązkiem. Z ustawy wprost wynika, że jest to obowiązek, a nie uprawnienie. Teraz skutkiem najprawdopodobniej właśnie takiej dyspozycji będzie to, iż zdecydowana większość upadających złoży wnioski o zwolnienie z kosztów sądowych. Bo przyczyną złożenia takiego wniosku są kłopoty finansowe - niewypłacalność, brak płynności finansowej danej firmy. A więc taki wniosek będzie jak najbardziej zasadny. Sąd to będzie badał, w moim odczuciu wykonując czynności, które powinien wykonywać dopiero w drugiej kolejności, badając sam wniosek o upadłość. Przypominam, że sąd może się do tego wniosku nie przychylić, jeśli stwierdzi, że majątek upadającego nie wystarczy na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. To wzbudziło moje wątpliwości, stąd ta moja uwaga. Pani Marszałek! Panie Prezesie! Szanowni Państwo! Wyrok w sprawie wyborów, Kodeksu wyborczego rzeczywiście był bardzo ważny. Pokazał Sejmowi, większości sejmowej, że nie można zmieniać prawa wyborczego w zbyt krótkim odstępie czasu od wyborów, że powinien być zachowany co najmniej półroczny okres. Mało tego, powinien on być maksymalnie wydłużony. A więc zmiany w Kodeksie wyborczym powinny zapadać w połowie kadencji, a nie pod koniec. Chciałbym zwrócić uwagę na jeden z aspektów, który pan prezes również poruszył. Trybunał Konstytucyjny uznał, że wybory do Senatu mogą się odbywać w okręgach jednomandatowych. Trudno z tym polemizować. Chciałbym zwrócić uwagę na jeden aspekt. Otóż bardzo wielu zwolenników takiego rozwiązania - a być może był to również argument dla części sędziów Trybunału Konstytucyjnego - podnosiło, że wybory w okręgach jednomandatowych będą bardziej demokratyczne i pozwolą dostać się do Sejmu senatorom, nie osobom związanym z największymi formacjami politycznymi, ale osobom, które są znane w swoich okręgach, swoich miastach, które są społecznikami, są cenione przez lokalną społeczność, a nie przez kierownictwo poszczególnych partii. Szanowni państwo, i nic takiego się nie stało. Wprost przeciwnie, jedynie w dwóch wypadkach zostały wybrane osoby z komitetów, które nie były komitetami czterech największych partii politycznych. Obecnie, w dobie, kiedy telewizja zaczyna współdecydować o wyniku wyborów, bardzo ważną rzeczą jest, aby zachować w Kodeksie wyborczym przepis, który mówi o tym, że wybory przeprowadza się w ciągu jednego dnia. Najpoważniejsze stacje telewizyjne, przy pomocy biur badania opinii publicznej, monitorują przebieg wyborów od początku, od pierwszej minuty tych wyborów, aż do samego końca. Są zbierane ankiety od osób, które wychodzą, i na podstawie tych ankiet - oczywiście to nie jest w trakcie dnia upubliczniane - można mniej więcej przewidzieć, jak przedstawia się wynik wyborów. W tym stanie rzeczy uważam, że rozciągnięcie wyborów na okres 2 dni może doprowadzić do takiej sytuacji, w której wynik wyborczy zostanie wypaczony. Oczywiście to jest przesłanka funkcjonalna, bo przesłanką podstawową jest przesłanka merytoryczna, która jest zapisana w konstytucji, zgodnie z którą wybory przeprowadza się jednego dnia. Pan poseł Kozdroń mówił o tym, że często w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego są uchylane przepisy, które były stanowione w wyniku pewnego pośpiechu, które są niezbyt dokładnie, precyzyjnie sformułowane, co powoduje wątpliwości nie tylko Trybunału Konstytucyjnego, ale i obywateli przede wszystkim, bo to jest źródłem skarg i pytań ze strony sądów. Natomiast ja chciałbym zwrócić uwagę na to, że są również bardzo często poddawane ocenie Trybunału Konstytucyjnego, ale również i uchylane, przepisy Kodeksu postępowania karnego. Szczególnie rzecznik praw obywatelskich jest w tym zakresie aktywny. Ocenie tej są poddawane przepisy, które obowiązują już lat kilkadziesiąt. Rzecznik praw obywatelskich niezmiennie dąży do liberalizacji przepisów Kodeksu postępowania karnego, jednakże czasami czyni to z uporem godnym lepszej sprawy, jak na przykład w kwestii możliwości rozmowy, kontaktowania się przez osobę podejrzaną ze swoim pełnomocnikiem bez obecności osoby wyznaczonej przez prokuraturę. W polskim prawie od dawna obowiązywał przepis stanowiący, że przez okres 2 tygodni prokurator może wnieść zastrzeżenia i prosić o to, żeby w takim spotkaniu uczestniczyła osoba wyznaczona przez prokuratora dla dobra tego postępowania. Rzecznik praw obywatelskich skarży ten przepis w ogóle, że on jest niekonstytucyjny. Kiedy Trybunał Konstytucyjny uznaje, że ten przepis jest zgodny z przywołanymi wzorcami konstytucji, to pojawia się drugi wniosek rzecznika praw obywatelskich uznający, że te przepisy w sposób niewystarczający określają sytuacje, w jakich prokurator może postąpić w ten sposób. Wydaje mi się, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego - bo zupełnie inną sprawą jest kwestia wyboru tematów, które będą wnoszone do Trybunału Konstytucyjnego przez rzecznika praw obywatelskich - powinny być uwzględnione nie tylko sprawy przestrzegania praw osoby (Dzwonek), która jest osobą podejrzaną, ale również sprawy dotyczące dbania o interes tych, którzy są pokrzywdzeni. Oczywiście, jeśli prawo jest złe i trzeba dokonać zmiany przepisu, to należy to uczynić. Jednakże pamiętajmy o tym, że podmiotami, które są uprawnione do wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego, są głównie osoby, przeciwko którym toczy się postępowanie karne, natomiast nie są uprawnione do wnoszenia tego typu skarg osoby, które np. zostały pokrzywdzone w wyniku popełnionego przestępstwa. Jeszcze jedna uwaga dotycząca sądów. Odnoszę wrażenie, że czasami sądy, pytając, odwlekają termin wydania orzeczenia w danej sprawie. O ile w poprzedniej kadencji przy omawianiu poprzednich informacji Trybunału Konstytucyjnego podnoszono, że bardzo pozytywne jest to, iż sądy zadają tak wiele pytań prawnych, o tyle tutaj, w tej informacji z taką oceną się nie spotkałem. Wydaje mi się, że dobrze, dlatego że sądy, powiem w skrócie, bo czas mija, nie są od stanowienia prawa, tylko są od wykonywania prawa, wykonywania przepisów zgodnie ze swoją wiedzą i z intencją danego przepisu. Dziękuję bardzo.