Mówca: Marzena Dorota Wróbel
Data: 2013-06-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Niniejszym przedstawiam stanowisko Klubu Parlamentarnego Solidarna Polska w odniesieniu do pilnego rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty przedstawionego w drukach nr 1312 i 1377. Ten projekt został bardzo szumnie zapowiedziany przez koalicję rządzącą już na początku kadencji. Pan premier Tusk przechwalał się w Brukseli na początku 2012 r., że oto będzie upowszechniał edukację przedszkolną. Szumnie zapowiadano przekazanie na realizację tego celu kwoty 320 mln zł. Po czym rząd powoli zaczął się wycofywać z tychże zapowiedzi i odwracać przysłowiowego kota ogonem. Pani minister Szumilas wkrótce po zapowiedziach pana Donalda Tuska uznała, że należy przesunąć w czasie realizację tego projektu na 2014 r. i d opiero bardzo zdecydowana, bardzo dynamiczna reakcja opozycji sejmowej i opinii publicznej sprawiła, że rząd po prostu przestraszył się spadku notowań w badaniach opinii publicznej, przestraszył się reakcji społeczeństwa obywatelskiego i w trybie pilnym powrócił do tego projektu. Jednak projekt ten nie rozwiązuje tych wszystkich problemów, które stoją przed polską edukacją przedszkolną, i trzeba to bardzo wyraźnie powiedzieć. Nikt już w Polsce nie dyskutuje z tezą, że jeśli chcemy zapewnić lepszą przyszłość naszym dzieciom, to konieczne jest rozwijanie wychowania przedszkolnego. Doskonale rozumieją to przede wszystkim rodzice dzieci, ale także samorządowcy i ogół opinii publicznej. Zdaje się, że rząd jakby mniej sobie zdaje sprawę z tego w gruncie rzeczy cywilizacyjnego wymogu. W latach 90. inaczej postrzegano ten problem. W latach 90. zlikwidowano bardzo wiele przedszkoli w Polsce. Związane było to z bardzo niedoskonałym systemem finansowania tych zadań z budżetu państwa, a w zasadzie z brakiem tego finansowania, bo jak wszyscy tutaj wiedzą, przedszkola były finansowane przede wszystkim z funduszy własnych gminy, bo było to, i jest do tej pory, zadanie własne gminy. I ten zapis, wydawałoby się, zasadniczy, podstawowy nie ulega zmianie. To nadal będzie zadanie własne gminy. I to w sytuacji, kiedy gminy nie mają pieniędzy, co jest coraz bardziej oczywiste. Co więcej, w latach 90.w związku z likwidacją przedszkoli utracono bezpowrotnie potężną bazę, która miała służyć realizacji tego zadania. Tę bazę w tej chwili trzeba będzie odbudować, odtworzyć, a na to rząd nie znajduje stosownych pieniędzy. I w tym projekcie też nie ma w tym zakresie rozwiązań. Szanowni państwo, tak jak powiedziałam, projekt rządowy mimo szumnych zapowiedzi nie rozwiązuje od lat nabrzmiałych w tym obszarze problemów. Nie jest to projekt systemowy, na który wszyscy czekali. Samorządowcy i osoby mające doświadczenie w kierowaniu oświatą postulowali wprowadzenie subwencji przedszkolnej. Rząd zaproponował dotację, i to w bardzo ograniczonej wysokości, obwarowanej wieloma nakazami. Subwencja różni się od dotacji tym, że ma charakter roszczenia prawnego i że jeśli została zapisana w budżecie z przeznaczeniem dla określonej jednostki, to musi być przekazana. Może być, to prawda, przynajmniej teoretycznie, przesuwana na zadania inne aniżeli te, które wynikały z jej pierwotnego przeznaczenia, trudno jednak sobie wyobrazić, by gminy wobec sytuacji, w jakiej się znajdują, było stać na takie przesunięcia. Tak więc obawy pani minister są płonne. Jestem przekonana, że ewentualna subwencja przedszkolna byłaby wykorzystywana przez gminy wyłącznie na realizację wychowania przedszkolnego. Pani jednak podnosi kwestię możliwości ewentualnych przesunięć. Myślę, pani minister, że tu nie o to chodzi. Chodzi raczej o to, że ewentualna subwencja musiałaby umożliwiać finansowanie całości tego zadania, a rząd Platformy Obywatelskiej nie chce wziąć na siebie odpowiedzialności kompleksowej za wychowanie przedszkolne i za jego finansowanie. I tu jest pies pogrzebany. Jak nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze. Dotacja w formie, która została zaproponowana przez rząd, nie daje gminom szansy na upowszechnienie wychowania przedszkolnego. Zgodnie z definicją dotacja to nieodpłatna bezzwrotna pomoc finansowa udzielana podmiotom przez państwo na realizację ich zadań. Ma ona charakter uznaniowy i znacznie łatwiej jest ją cofnąć aniżeli subwencję. W przypadku dotacji celowej jednostka, która ją otrzymała, musi wydać środki zgodnie z przeznaczeniem i łatwiej kontrolować ich wydawanie. To prawda. Ale ta dotacja, którą państwo zaproponowaliście, jest za mała i nie jest, jak już powiedziałam, rozwiązaniem systemowym, które obejmowałoby całość danego zadania, nie jest rozwiązaniem komplementarnym, obejmuje jedynie część zadania, różnicuje podmioty, które mogą z niej skorzystać, nie można jej wykorzystać na bardzo potrzebne działania inwestycyjne, a więc de facto nie doprowadzi do upowszechnienia wychowania przedszkolnego. Projektowana przez państwa dotacja zostanie przeznaczona na dofinansowanie nauczania, wychowania i opieki przedszkolnej w wymiarze wyższym niż 5 godzin dziennie, czyli ponad podstawę programową. Wysokość opłaty za każdą godzinę zajęć ponad godzinę piątą nie może być wyższa niż 1 zł. Rząd wprowadza również prawo dla dzieci 3- i 4-letnich do wychowania przedszkolnego, co oznacza, że gmina będzie miała obowiązek zapewnienia wszystkim chętnym miejsca w przedszkolach, ale w dość odległej perspektywie czasowej. Dotacja może być wykorzystana wyłącznie - i tutaj cytuję - na pokrycie wydatków bieżących szkół, przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, w tym na wynagrodzenie osoby fizycznej prowadzącej dany podmiot, jeżeli odpowiednio pełni ona funkcję dyrektora albo prowadzi zajęcia, z wyjątkiem wydatków na inwestycje i zakupy inwestycyjne. No i tutaj mam zasadnicze pytanie: Jak się ten zapis ustawowy ma do państwa szumnych deklaracji dotyczących upowszechniania edukacji przedszkolnej, skoro nie można de facto wykorzystać tej dotacji na działania inwestycyjne? Znamienne jest w tym ujęciu, że ustawodawca nie określa kwoty wynagrodzenia dla dyrektora lub właśnie nauczyciela prowadzącego zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego, która ma być pokrywana z dotacji przekazywanej przez państwo. Brak doprecyzowania tych kwestii może stać się przyczyną kreowania takich zarobków, które w sposób zasadniczy będą odbiegały od norm akceptowanych przez społeczeństwo. Uwaga ta dotyczy zarówno zbyt niskich, jak i zbyt wysokich płac. Wydaje się oczywiste, że w przypadku (Dzwonek) gdy na dane zadanie przeznaczamy pieniądze budżetowe, to ta kwestia powinna być kontrolowana. Pominę już kwestię przedszkoli niepublicznych - tutaj też dochodzi do różnicowania tych podmiotów. Zajmę się jeszcze na koniec kwestią zasadniczą. Powstaje wątpliwość, czy roczne kwoty dotacji zaproponowane na poszczególne lata nie będą po prostu zbyt niskie w odniesieniu do potrzeb. Rząd nie określił, w jaki sposób obliczył proponowane kwoty dotacji, co budzi zasadnicze wątpliwości i w przyszłości, jestem przekonana, doprowadzi do bardzo poważnego kolejnego konfliktu pomiędzy rządem a samorządami. Podsumowanie tego projektu nie jest proste. Z jednej strony niewątpliwie dotacje zaproponowane dla samorządów na realizację zadania, jakim jest poszerzanie edukacji przedszkolnej, są bardzo gminom potrzebne. Z drugiej jednak strony widać wyraźnie, że projekt ten nie jest zbyt dokładnie przemyślany i niesie ze sobą wiele propozycji niejasnych i cząstkowych, nie jest projektem systemowo niwelującym chroniczne niedofinansowanie w sektorze edukacji, w tym zwłaszcza w sektorze edukacji przedszkolnej. Klub Solidarna Polska uzależnia sposób głosowania nad tym projektem od jego ostatecznego kształtu. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Marek Rząsa: A poprawki?)