Mówca: Michał Pyrzyk
Data: 2026-06-17 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję bardzo. Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić oświadczenie Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe w sprawie rządowego projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji. Nowa regulacja, jak słyszeliśmy, ma na celu zastąpienie dotychczasowego ubezwłasnowolnienia nowoczesnymi i bardziej, można powiedzieć, ludzkimi formami pomocy, które pozwalają osobom pełnoletnim na zachowanie zdolności do czynności prawnych, a wprowadzane zostają konkretne funkcje wspierające, takie jak asystent prawny, kurator wspierający, kurator reprezentujący oraz pełnomocnik rejestrowany. Zadaniem tych podmiotów jest właśnie pomoc w podejmowaniu decyzji w sposób zgodny i z wolą, i z interesami osoby wspieranej, a nie narzucanie jej cudzej woli. Projekt przewiduje jednocześnie nowelizację szeregu innych ustaw, w tym Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, aby dostosować cały system prawny do nowych standardów ochrony podmiotowości obywateli. Najważniejszym postanowieniem projektowanej ustawy jest, tak jak wspomniałem wcześniej, całkowite zniesienie instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienie jej modelem wspieranego podejmowania decyzji. Ma to na celu umożliwienie osobom pełnoletnim korzystania z pełni zdolności do czynności prawnych, tak jak słyszeliśmy już z tej mównicy, w sposób zgodny z ich wolą, potrzebami i interesami, ewentualnie poglądami. Ustawa w tym celu wprowadza cztery główne instrumenty mające pomagać osobom potrzebującym wsparcia w podejmowaniu decyzji. Pierwszą z nich jest asystent prawny, który jest ustanawiany na podstawie umowy zawartej z osobą wspieraną. Pełni on tylko i wyłącznie rolę doradczą i pomocniczą, ale nie może podejmować żadnych czynności prawnych w imieniu tej osoby. Kurator wspierający z kolei będzie ustanawiany przez sąd dla osób wymagających lżejszej formy wsparcia faktycznego w prowadzeniu spraw, bez prawa do reprezentacji. Kolejną instytucją, tą kluczową, jest kurator reprezentujący, tak jak wspomniał pan minister, ustanawiany przez sąd w sytuacjach, gdy osoba ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie pokierować swoim postępowaniem. Zakres tego umocowania do działania w imieniu takiej osoby wspieranej jest każdorazowo precyzowany przez sąd. Wreszcie pełnomocnik rejestrowany, czyli pewien instrument oparty na autonomii woli pozwalający osobie posiadającej pełną zdolność do czynności prawnych na wyznaczenie pełnomocnika, można powiedzieć, na przyszłość, na wypadek utraty tej zdolności decyzyjnej w wyniku choroby, niepełnosprawności lub innego zdarzenia. Co ważne, w nowym modelu każda osoba pełnoletnia zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych. Nawet ustanowienie kuratora reprezentującego nie prowadzi do pozbawienia ani ograniczenia tej zdolności. Sąd w swoim postanowieniu określać będzie jedynie, jakich czynności osoba wspierana nie może dokonywać samodzielnie. Wymagają one zgody kuratora lub są dokonywane przez niego w imieniu tej osoby. W nowym trybie postępowania to wsparcie ma być dostosowane, tak jak powiedziałem, do konkretnej sytuacji zdrowotnej i życiowej osoby wspieranej. Kuratela nie jest ustanawiana bezterminowo. Tutaj sąd będzie miał, tak jak wspomniał pan minister, obowiązek cyklicznej oceny potrzeb osoby wspieranej. Taka procedura będzie się odbywać co do zasady nie rzadziej niż co 5 lat. Z dniem wejścia w życie ustawy, co też bardzo ważne, osoby ubezwłasnowolnione całkowicie stają się osobami tymczasowo wspieranymi, a ich dotychczasowi opiekunowie - tymczasowymi kuratorami reprezentującymi. W ciągu 5 lat od wejścia w życie przepisów tej ustawy sądy będą musiały z urzędu przeprowadzić postępowania w celu dostosowania wsparcia tych osób do nowych przepisów wynikających z omawianej ustawy. Tak jak powiedziałem na początku, ustawa ma charakter systemowy, pociąga za sobą zmiany w wielu aktach prawnych, aby usunąć z polskiego porządku prawnego pojęcie ubezwłasnowolnienia. Regulacja jest naszym zdaniem bardzo potrzebna. Tak jak wspomniał pan minister, prace nad nią trwały wiele miesięcy, dlatego jako Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe jesteśmy za niezwłocznym skierowaniem tego rządowego przedłożenia do prac w komisji. Bardzo dziękuję.