Mówca: Dariusz Rosati
Data: 2012-01-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Projekt ustawy o podatku od wydobycia niektórych kopalin, który trafił do Sejmu, stanowi spełnienie zapowiedzi prezesa Rady Ministrów w exposé, kiedy w ramach działań oszczędnościowych i mających na celu poprawę sytuacji w finansach publicznych rząd zapowiedział wprowadzenie takiej daniny. Projekt ustawy określa: przedmiot opodatkowania, podmioty podlegające opodatkowaniu, podstawę podatku, sposób liczenia, pomiaru oraz poboru podatku. W tym sensie właściwie jest to projekt kompletny, co do struktury i konstrukcji trudno mieć tutaj jakieś uwagi. Oczywiście podstawową sprawą jest uzasadnienie. To uzasadnienie w sposób słuszny wywodzi pomysł nałożenia podatku od niektórych kopalin od naturalnego prawa właściciela bogactw naturalnych do pobierania renty surowcowej za umożliwienie producentom korzystania z tych bogactw naturalnych. Ta renta górnicza czy surowcowa jest zjawiskiem powszechnie znanym, można nawet powiedzieć, że od wielu stuleci. W Polsce właścicielem bogactw naturalnych jest Skarb Państwa, jest państwo polskie. W związku z tym prawo własności do kopalin przysługuje Skarbowi Państwa nie tylko na podstawie ogólnie przyjętych zasad stosowanych we współczesnych gospodarkach, ale także na podstawie prawa polskiego, Prawa geologicznego i górniczego z 1994 r., znowelizowanego w 2011 r. A zatem z tytułu udostępniania bogactw naturalnych producentom, przedsiębiorstwom państwo ma prawo pobierać stosowną rentę surowcową jako udział w zysku, który to udział w zysku ma w pewnym sensie rekompensować fakt wyczerpywania się złóż. Z uzasadnienia do projektu, a także z wystąpienia przed chwilą pana ministra wynika jednoznacznie, dlaczego takie postępowanie ze strony państwa jest wskazane; zwrócono również uwagę na to, że polskie państwo właściwie nie wykorzystywało tego przywileju w ciągu ostatnich kilkunastu latach i że propozycja, którą dzisiaj omawiamy, właściwie stanowi próbę wypełnienia pewnej luki systemowej. Dotychczasowe opłaty, które Skarb Państw pobiera od kopalin, są dalece niewystarczające. Przypomnę, że mamy trzy takie opłaty: opłatę za koncesję na poszukiwanie i eksploatowanie, następnie opłatę eksploatacyjną oraz opłatę za udostępnienie działalności górniczej. Te wszystkie opłaty - one zresztą nie mogą być stosowane wszystkie trzy naraz - stanowią razem mniej niż 1% wartości wydobywanego surowca. W światłe potrzeb budżetu, które są w tej Izbie powszechnie znane i uświadamiane, rzeczywiście istnieje potrzeba poszukiwania dodatkowych dochodów dla budżetu, dla Skarbu Państwa. Jeżeli już sięga się do podatków, a sięgać powinno się zawsze z wielką ostrożnością i z wielką roztropnością, to wydaje się, że podatek od kopalin rzeczywiście jest takim niewykorzystanym potencjałem, który można by w tym zakresie wykorzystać i z całą pewnością miałby tutaj znaczną przewagę nad pomysłami podnoszenia innych podatków, które już stosujemy. Jak wskazano w uzasadnieniu, wszystkie czy prawie wszystkie państwa stosują podatki od kopalin, w każdym razie te, które wydobywają kopaliny na większą skalę, i podatki stosowane w tych państwach są znacznie większe niż te niewielkie opłaty, jakie stosujemy w Polsce. W takich państwach jak Chile, USA, Kanada, Peru podatki są stosowane oprócz normalnego podatku od dochodu przedsiębiorstw zaangażowanych w działalność górniczą. Do uzasadnienia można również dołożyć argument taki, że w branży, której sytuację dzisiaj omawiamy, branży miedziowej, mieliśmy do czynienia rzeczywiście z wyjątkowym wzrostem opłacalności i zyskowności, dlatego że ceny miedzi i ceny srebra, czyli tych dwóch metali, których dotyczyć ma omawiany podatek, rosły w ostatnich latach bardzo szybko. Ceny miedzi w ciągu ostatnich 10 lat wzrosły z około 1500 dolarów do ponad 8400 dolarów za tonę obecnie, czyli ponad 5,3 razy, a ceny srebra w tym samym czasie, w ostatnich 10 latach, wzrosły z około 140 dolarów za kilogram do 1120 dolarów za kilogram, a zatem 8 razy. Przypomnę, że w tym czasie, w okresie tych 10 lat, polski PKB wzrósł niecałe 2 razy, dokładnie 1,9 razy. Tworzy to potencjał dla bardzo dużych zysków i chyba wydaje się uzasadnione, żeby w tych zyskach partycypowało również państwo polskie, przeznaczając uzyskane środki dla dobra ogółu. Powstają oczywiście jak zawsze przy każdej decyzji podatkowej pytania i wątpliwości, przede wszystkim wątpliwości takiego rodzaju, czy ten podatek nie zaszkodzi branży, która będzie nim obciążona, czy nie zagrozi produkcji. Jak wszyscy wiemy, każdy podatek z jednej strony przynosi dochód do budżetu, ale z drugiej strony może ograniczać skalę działalności, która jest objęta opodatkowaniem. W normalnych warunkach rynkowych przy produkcji, w której podaż jest elastyczna i popyt jest w miarę elastyczny, tego typu efekt będzie występował - efekt ograniczenia produkcji. W przypadku jednak wydobycia miedzi i srebra w warunkach polskich wydaje się, że podatek od wydobycia tych kopalin nie ograniczy działalności produkcyjnej z dwóch powodów. Pierwszy: działalność ta w tej chwili, właściwie co najmniej już od kilku lat, jest bardzo wysokodochodowa, stopy zwrotu czy stopy zysku w tej branży są rzeczywiście wyjątkowo wysokie. I drugi, zapewne ważniejszy powód: produkcja jest ograniczona przede wszystkim od strony mocy produkcyjnej. A zatem w sytuacji, kiedy mamy sztywne ograniczenie podaży, nałożenie podatku nie ogranicza skali działalności produkcyjnej, a więc w tym przypadku nie mielibyśmy tego ujemnego efektu, który zawsze trzeba brać pod uwagę, nakładając podatki. Podatek od wydobycia niektórych kopalin uwzględnia również zmiany koniunkturalne, rynkowe i w tym sensie jest dość elastyczny, a jednocześnie jest przewidywalny. Konstrukcja podatku została pomyślana tak, żeby on uwzględniał zmiany cen miedzi i srebra na rynku i w odpowiedni sposób regulował wielkość opodatkowania. W istocie rzeczy ten podatek bardzo dobrze uwzględnia dwa główne parametry, które decydują o wartości produkcji i w związku z tym o wartości podatku, mianowicie poziom ceny na rynkach światowych i poziom kursu dolara w złotych. Na dodatek podatek został pomyślany jako podatek, który na bardzo niskich poziomach ceny jest minimalny, stawka wynosi 0,5% wartości, a zatem wtedy, kiedy ceny miedzi są niskie i przedsiębiorstwo nie realizuje zysków, jest praktycznie nieodczuwalny, natomiast dla bardzo wysokich cen miedzi i srebra - jest on obliczany według stawki progresywnej, ale też ma maksymalną wartość - dochody przedsiębiorstwa mogą być bardzo znaczne, dlatego że ten podatek powyżej pewnego poziomu staje się podatkiem liniowym. Co jest jednak bardzo ważne - tutaj odnoszę się już do pewnych wątpliwości, które pojawiły się w dyskusji publicznej na temat tego podatku - on nie ma charakteru konfiskacyjnego, tzn. nie jest to podatek, który zabija kurę, która znosi złote jaja. Tak jak można się zorientować na podstawie zarówno symulacji przedstawionych w uzasadnieniu, jak i symulacji, które można zrobić na własną rękę na podstawie dostępnych danych, podatek nigdy nie jest większy niż zysk po potrąceniu opodatkowania. (Dzwonek) W związku z tym zawsze mamy sytuację, że zysk pozostający w przedsiębiorstwie jest większy niż wielkość podatku. Na przykład przy obecnej cenie miedzi na poziomie mniej więcej 8400 dolarów za tonę, co odpowiada wartości złotowej po obecnym kursie około 27 tys. zł za tonę, i przy założonym koszcie produkcji na poziomie 11 tys. zł podatek wynosiłby 5 tys. zł, natomiast zysk pozostający w firmie już po uwzględnieniu tego podatku byłby w granicach 11 300 zł, a więc byłby ponad dwukrotnie wyższy od zapłaconego podatku. Niemniej jednak oczywiście pojawią się pewne wątpliwości w momencie, kiedy ktoś dokładnie wczytuję się w ten projekt, Ja mam dwie takie uwagi, z którymi chciałbym się podzielić. Pierwsza sprawa jest taka, że możemy mieć do czynienia - właściwie cały ten rachunek w dużym stopniu zależy od przyjętego założenia o kosztach produkcji na poziomie 11 tys. zł za tonę - z sytuacją, gdy koszty produkcji będą rosły niezależnie od działań producentów, tzn. albo będą wynikały np. z wyższych kosztów energii, albo będą wynikały z eksploatowania coraz droższych złóż. Myślę, że dobrze byłoby mieć jakiś algorytm albo jakiś pomysł w projekcie tej ustawy, który dawałby nam wskazówkę, jak postępować, gdy te koszty będą po prostu się podnosiły. Wówczas będziemy mieli tendencję do ograniczania zysku. Moglibyśmy również przewidzieć w tym projekcie ustawy po prostu ocenę skutków jego działania po jakimś tam pierwszym okresie, np. po dwóch latach. Panie Marszałku! Czas minął, tak więc chciałbym zakończyć tylko wnioskiem, żeby Wysoka Izba skierowała ten projekt ustawy do prac w komisjach, w szczególności w Komisji Finansów Publicznych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)