Mówca: Sprawozdawca Jerzy Polaczek
Data: 2019-01-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić syntetyczne sprawozdanie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw, który jest zawarty w drukach nr 3072 i 3126. Z uwagi na to, że pierwsze czytanie odbyło się na posiedzeniu Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, a chciałbym Wysokiej Izbie przekazać kilka generalnych informacji o celach ustawy, dokonam takiego, można powiedzieć, krótkiego podsumowania oraz wskażę najbardziej kluczowe poprawki, jakie przyjęła w trakcie prac zarówno podkomisja jak i Komisja Administracji i Spraw Wewnętrznych. Otóż przypomnę, iż podstawowym celem projektu ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw jest dostosowanie polskiego porządku prawnego do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/801 w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, szkoleń oraz udziału w wolontariacie, programach wymiany młodzieży szkolnej lub w projektach edukacyjnych oraz podjęcia pracy w charakterze au pair. Dyrektywa ta zastępuje dwie obowiązujące dotychczas dyrektywy, tzn. dyrektywę Rady 2004/114 w sprawie warunków przyjmowania obywateli państw trzecich w celu odbywania studiów, udziału w wymianie młodzieży szkolnej, szkoleniu bez wynagrodzenia lub wolontariacie oraz dyrektywę Rady 2005/71 w sprawie szczególnej procedury przyjmowania obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych. Projektodawca zdecydował się na to, aby w przedmiotowym projekcie znalazły się regulacje dotyczące grup cudzoziemców objętych obligatoryjnym wdrożeniem dyrektywy 2016/801, tj. studentów, naukowców, stażystów oraz wolontariuszy uczestniczących w wolontariacie w ramach programu wolontariatu europejskiego. Projektowane zmiany w tym zakresie przewidują wprowadzenie przepisów, które będą regulować instytucję zatwierdzania jednostek przyjmujących w rozumieniu dyrektywy 2016/801. Wdrożenie tej dyrektywy wiąże się z potrzebą dodania nowych celów, dla których wydawane są wizy, tj. odbycia stażu oraz udziału w programie wolontariatu europejskiego, a także wprowadzenia zmian w zakresie przepisów regulujących udzielanie zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach, w celu prowadzenia badań naukowych, dla członków rodzin obywateli Rzeczypospolitej Polskie lub cudzoziemców oraz zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności. Projektowane zmiany mają również na celu uporządkowanie regulacji dotyczących korzystania przez cudzoziemców z różnych rodzajów mobilności na terenie naszego kraju, do czego nie zawsze konieczne jest uzyskanie zezwolenia na pobyt czasowy. Warto zauważyć, iż na szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nakładane są nowe obowiązki informacyjne względem komendanta głównego Straży Granicznej oraz szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a także innych państw członkowskich związane z korzystaniem z różnych rodzajów mobilności na terytorium Polski. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zostanie na podstawie dzisiaj omawianej regulacji wyposażony w nową kompetencję do wydawania decyzji o sprzeciwie dotyczącym tych form mobilności. Wysoka Izbo! Projekt tej ustawy przewiduje również rozwiązania prawne mające na celu wyeliminowanie tzw. turystyki pobytowej, które to zjawisko zostało dostrzeżone przez nasz rząd, przez organy państwa w 2017 r. To zjawisko polega na składaniu wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy przez obywateli państw trzecich, najczęściej są to państwa nieeuropejskie, np. Irak, Pakistan, Bangladesz czy Indie. Ci obywatele na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przebywają bardzo krótko, zazwyczaj w oparciu o wizę Schengen wydaną przez inne państwo obszaru Schengen. W związku z tym proponujemy w tej regulacji dodanie dwóch nowych przesłanek odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia odpowiednio zezwolenia na pobyt czasowy oraz pracę oraz zezwolenia w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, które będą zależne od tego, na jakiej podstawie cudzoziemiec przebywa na terenie Rzeczypospolitej Polskiej w chwili złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy danego rodzaju. Chciałbym naprawdę bardzo skrótowo zasygnalizować kilka poprawek merytorycznych, które zostały przyjęte przez podkomisję nadzwyczajną, która została powołana na posiedzeniu w dniu 10 stycznia. Przede wszystkim chciałbym zwrócić uwagę na poprawkę dotyczącą art. 144 ust. 5 pkt 5 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Ta poprawka polega na doprecyzowaniu, że z obowiązku zatwierdzania przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych na potrzeby przyjmowania cudzoziemców w celu podjęcia lub kontynuacji studiów zostaną zwolnione uczelnie prowadzone przez Kościoły i związki wyznaniowe, ale tylko takie, których stosunek do Rzeczypospolitej Polskiej reguluje umowa międzynarodowa lub ustawa. Ma to na celu zapobieżenie zagrożeniu dla bezpieczeństwa państwa wynikającemu z możliwości tworzenia się w kraju uczelni zakładanych przez działający w Polsce Kościół lub związek wyznaniowy, za pośrednictwem których o zezwolenie na pobyt czasowy w celu kształcenia na studiach będą ubiegały się osoby o poglądach bądź zachowaniu sprzecznych z zasadami porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Po drugie, chciałbym zwrócić uwagę na poprawkę dotyczącą art. 188 ust. 2a ustawy o cudzoziemcach. Ta przyjęta przez komisję poprawka polega na doprecyzowaniu, że cudzoziemiec ubiegający się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności z uwagi na to, że jest absolwentem polskiej uczelni i poszukuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pracy lub planuje rozpocząć wykonywanie działalności gospodarczej na tym terytorium, powinien przedstawić dyplom ukończenia studiów wyższych, ale na polskiej uczelni. Dotychczasowa propozycja w tym zakresie wskazywała jedynie na konieczność przedstawienia dyplomu ukończenia studiów wyższych bez tego doprecyzowania. Kolejne poprawki doprecyzowujące są dość istotne. Chodzi tu o dwie łącznie rozpatrywane poprawki, które dotyczą art. 430 ust. 1 i wprowadzenia do wyliczenia zawartego w art. 430 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Chodzi o nowy rejestr sprzeciwów i zawiadomień dotyczących mobilności cudzoziemców. Zgodnie z dodawanym brzmieniem w rejestrze tym będą przechowywane informacje o zawiadomieniach, dokumentach załączonych do zawiadomień, jak również informacje o decyzjach szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o sprzeciwie. Kolejna poprawka, która jest warta odnotowania, polega na dodaniu regulacji przejściowej w art. 14 projektu. Zgodnie z tą poprawką zaświadczenia, o których mowa w art. 144 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o cudzoziemcach, wydawane uczestnikom studiów doktoranckich w okresie od dnia wejścia w życie projektowanej ustawy do dnia 31 grudnia 2023 r. będą wydawane w oparciu o przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą z tym tylko zastrzeżeniem, że informacje w nich zawarte powinny odzwierciedlać to, że studia doktoranckie mogą być prowadzone w określonej dyscyplinie naukowej lub artystycznej. Przepis ten został ustanowiony w celu odróżnienia doktorantów będących uczestnikami studiów doktoranckich, które mogą być jeszcze prowadzone na zasadach dotychczasowych, tj. sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 20 lipca 2018 r., jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2023 r. Ostatnie dwie łączące się poprawki, które chciałbym tutaj odnotować jako poseł sprawozdawca, dotyczą regulacji przejściowej zawartej w art. 18 projektu oraz przepisu o wejściu w życie ustawy, tj. art. 22. W projekcie przewiduje się opóźnienie wejścia w życie części przepisów ustanawiających kompetencje szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców do wydawania decyzji o sprzeciwie w przypadkach zawiadomień o zamiarze korzystania przez cudzoziemców z odpowiednich rodzajów mobilności. Jest to spowodowane dostrzeżoną przez rząd koniecznością przygotowania się organów administracji publicznej do tego całkowicie nowego zadania. Do tej pory polskie przepisy w zakresie wjazdu i pobytu cudzoziemców nie przewidywały funkcjonowania podobnej instytucji. Można powiedzieć, że to wszystkie poprawki merytoryczne, jakie zostały wdrożone na posiedzeniu podkomisji. Następnie zostały one przyjęte w sprawozdaniu Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych. Do projektu zostały również wprowadzone poprawki o charakterze legislacyjnym oraz redakcyjnym. Na końcu, w związku z tym, że projekt zyskał poparcie wszystkich klubów parlamentarnych, chciałbym podziękować paniom i panom posłom za bardzo rzeczową, merytoryczną i aktywną pracę. Chciałbym szczególnie podkreślić bardzo dobrą współpracę Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Urzędu do Spraw Cudzoziemców z kompetentnymi przedstawicielami Biura Legislacyjnego, co pozwoliło na osiągnięcie efektu, jakim jest lepszy, bardziej precyzyjny i przede wszystkim regulujący bardzo istotne kwestie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej projekt. Za to chciałbym wszystkim uczestnikom tego procesu legislacyjnego raz jeszcze podziękować. Dziękuję za uwagę.