Mówca: Maria Nowak
Data: 2012-07-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przed kilkoma dniami zakończyło się w województwie śląskim trzecie już Święto Szlaku Zabytków Techniki, tak zwana Industriada. Województwo śląskie jest największym w Polsce skupiskiem zabytkowych obiektów przemysłowych, które są ważną częścią naszego dziedzictwa kulturowego. Od starożytności w dolinach rzek Małej Panwi, Bierawki, Liswarty, w osadach takich jak Bytom, Tarnowskie Góry czy Toszek rozwijało się górnictwo srebra, ołowiu, rudy żelaza. Górnictwem i hutnictwem zajmowali się cystersi przybyli na te tereny w XIII w. Za ich sprawą rozwinęło się hutnictwo szkła, powstały kuźnice. W połowie XVIII w., kiedy w Europie zaczął rozwijać się przemysł, szybkie zmiany społeczno-ekonomiczne nastąpiły też na Śląsku. We Wrocławiu powołano Wyższy Urząd Górniczy, co spowodowało sprowadzenie nowych technologii, maszyn i fachowej kadry także na cały Górny Śląsk. Zamieszkałe na nim liczne magnackie rody nie przegapiły okazji do wzbogacania się, inwestując w przemysł. Bogate w surowce ziemie Górnego Śląska zapełniły się hutami, kopalniami, powstawały nowe dzielnice, dworce kolejowe, a nawet całe miasta. Jako przykład można tu wskazać chociażby powstanie miasta Królewska Huta, obecnie Chorzów. Koncentracja XIX-wiecznego przemysłu i jego dynamika były tak wielkie, że jeszcze pod koniec ubiegłego wieku sprawnie funkcjonowało wiele zakładów wyposażonych w stare, zabytkowe już maszyny, a nawet całe ciągi technologiczne. Ich dewastacja nastąpiła paradoksalnie wraz z prywatyzacją po roku 1989. Także likwidacja wielu hut i kopalń w tamtych latach spowodowała czasami już nieodwracalne zniszczenia przemysłowych zabytków. Bezmyślnie wyburzano budynki, złomowano maszyny. Dopiero od kilku lat istnieje szansa na zachowanie choć części technicznego dziedzictwa Śląska. Najwięcej przemysłowych zabytków udało się zachować i odrestaurować w górnictwie. Do znanej już wcześniej kopalni srebra w Tarnowskich Górach i Sztolni Czarnego Pstrąga dołączyły kopalnie Królowa Luiza i Guido w Zabrzu, szyb Wilson w Katowicach czy szyby Elżbieta i Prezydent w Chorzowie. Prawdziwą karierę, także medialną, robią dwa wzorcowe osiedla robotnicze Katowic: Nikiszowiec i Giszowiec. Ciekawymi zabytkami techniki są też Kanał Kłodnicki, wybudowany dla połączenia zabrzańskich kopalń, czy znacznie późniejszy Kanał Gliwicki, których fragmenty i urządzenia hydrotechniczne są sprawne do dziś. Pięknymi okazami techniki budowlanej są dworce kolejowe, na przykład ten odrestaurowany niedawno w Rudzie Śląskiej-Chebziu. Wymieniłam tylko kilka przykładów, ale podczas dorocznej Industriady można było zobaczyć ich znacznie więcej. W sumie zorganizowano 228 imprez w 22 miastach, 43 koncerty, 30 wystaw. Najchętniej odwiedzane było Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych, zobaczyło je blisko 7 tys. gości. Muzeum w kopalni Guido w Zabrzu zwiedziło 5 tys. osób. Tyle samo oglądało iluminację szybu Prezydent w Chorzowie. Niewiele mniej - katowickie osiedla Nikiszowiec i Giszowiec. Zresztą wraz z wnukami brałam udział w imprezach organizowanych w Zabrzu i w Chorzowie. Sądzę, że takie przedsięwzięcia, jak święto zabytków techniki, poza wszystkimi innymi walorami mają wielkie znaczenie, szczególnie dla młodego pokolenia, jeśli chodzi o aspekt dydaktyczny i poznawczy. Odmieniony w ostatnim 20-leciu pejzaż Śląska, pozbawiony już dymiących kominów hut i większości kopalnianych szybów, nie odcina się od swej przemysłowej przeszłości, ale eksponuje to, co w nim było najcenniejsze: nowatorską jak na tamte czasy myśl techniczną, wysoki stopień cywilizacyjny i swoisty urok przemysłowej przeszłości. Z tego miejsca gratuluję pomysłu inicjatorom Święta Szlaku Zabytków Techniki, powszechnie znanego pod nazwą Industriada. Dziękuję wszystkim, którzy wkładają wiele serca i zaangażowania, by imprezy były bardzo ciekawe, trafiały ze względu na swą różnorodność do społeczeństwa, zwłaszcza jego najmłodszej części. Wierzę, że Industriada na stałe wpisała się już w kalendarz imprez kulturalnych i edukacyjnych województwa śląskiego i że będzie przyciągała liczne rzesze uczestników, także spoza województwa śląskiego. Dziękuję bardzo.