Mówca: Dariusz Rosati
Data: 2013-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Szanowni Państwo Posłowie! Panie Premierze! Zadajmy sobie na początek pytanie: Po co rząd wystąpił z propozycją nowelizacji ustawy o finansach publicznych? Proponowana zmiana jest bardzo niewielka. Ona dotyczy art. 86 ust. 1 pkt 1 oraz art. 112a i 112b. Są tego dwa powody podstawowe. Po pierwsze, art. 86, który określa pierwszy próg ostrożnościowy, powiada, że jeżeli relacja długu publicznego do PKB przekroczy 50%, relacja deficytu do dochodu budżetu państwa na następny rok musi pozostać nie większa. Ta reguła działała w sposób prawidłowy w tzw. dobrych czasach, natomiast w okresie silnego spowolnienia gospodarczego, wtedy kiedy ze względu na słaby rytm działalności gospodarczej spadają dochody podatkowe, spadek tych dochodów wymusza obniżanie wydatków, dlatego że relacja deficytu do dochodów musi pozostać taka sama. Oznacza to, że art. 86, reguła w nim zawarta, w okresie recesji pogłębia tę recesję, a zatem działa procyklicznie, w bardzo szkodliwy sposób. Jesteśmy w sytuacji spowolnienia gospodarczego i naprawdę ostatnia rzecz, jakiej nam trzeba, jest jeszcze większe pogłębianie tego spowolnienia za pomocą dodatkowych działań, tak żeby polska gospodarka wpadła w recesję. A zatem ten procykliczny charakter progu ostrożnościowego, a także reguły dotychczasowej i tymczasowej wydatkowej to pierwszy powód, dla którego ten zapis wymaga zmiany. Drugi powód jest taki, że art. 86 odnosi się w istocie rzeczy tylko do budżetu państwa, podczas gdy sektor finansów publicznych jest czymś znacznie szerszym. Nie jest rzeczą rozsądną dokonywać drastycznych oszczędności tylko w jednym obszarze finansów publicznych, sprawiać, że te oszczędności nie będą dotykać innych części sektora finansów publicznych. To zresztą dotyczy również reguły wydatkowej, która ma charakter wybiórczy i odnosi się wyłącznie do tzw. wydatków elastycznych i do nowych wydatków prawnie zdeterminowanych. A więc systemowe wady tych rozwiązań, które wyszły na jaw właśnie w fazie spowolnienia gospodarczego, są pierwszym powodem, dla którego rzeczywiście warto wystąpić z propozycją zmiany tych zapisów. Ale jest oczywiście i drugi powód, czyli zamierzona przez rząd nowelizacja budżetu na ten rok. W istocie rzeczy ze względu na spowolnienie, którego skali nie byliśmy w stanie przewidzieć - i chcę powiedzieć, że nie tylko polski minister finansów nie przewidział skali spowolnienia w Unii Europejskiej i również w polskiej gospodarce, ale też Komisja Europejska w ubiegłym roku przewidywała, że wzrost gospodarczy w Europie w bieżącym roku będzie znacznie wyższy, i Międzynarodowy Fundusz Walutowy przewidywał znacznie lepszą koniunkturę; tutaj można powiedzieć, że wszyscy ci, którzy planowali wielkości budżetowe na ten rok, po prostu przeszacowali te wielkości i nie jest to jakaś szczególna przypadłość charakterystyczna dla Polski - w sytuacji, w której brakuje nam dwudziestu kilku miliardów złotych w dochodach budżetowych, mamy właściwie dwa rozwiązania: albo w świetle polskiego obecnego prawa dostosujemy wydatki do tego poziomu, to znaczy obniżymy wydatki o dwadzieścia kilka miliardów złotych po to, żeby deficyt nie wzrósł, bo taki deficyt, jaki został zapisany w ustawie budżetowej, nie może zostać zwiększony w warunkach obowiązywania art. 86 ustawy o finansach publicznych, albo, drugie rozwiązanie, dokonamy zmiany progu ostrożnościowego i w ten sposób pozwolimy na zwiększenie deficytu. Otóż można powiedzieć, że kwestią elementarnej wiedzy ekonomicznej jest to, że w okresach spowolnienia gospodarczego i recesji ograniczać wydatków się nie powinno, wręcz odwrotnie, wskazane jest powiększanie deficytu, ponieważ działa to w sposób stymulujący na gospodarkę. Tak jak w dobrych czasach rozpędzonej gospodarki trzeba realizować nadwyżkę budżetową, tak samo w okresie słabnącej koniunktury, w okresie recesji trzeba podpierać się deficytem. Otóż w tej sprawie rząd zajął właściwe stanowisko, to znaczy w odniesieniu do tych dwóch alternatywnych rozwiązań: albo obniżać wydatki o kolejne dwadzieścia kilka miliardów, albo powiększyć deficyt, zdecydował się na rozwiązanie, które dopuszcza zwiększenie deficytu. I to jest drugi powód, dla którego trzeba dokonać zmiany w art. 86 ustawy o finansach publicznych, to znaczy dopuścić możliwość, że w okresie spowolnienia można przyjąć większy deficyt. Czy to oznacza utratę kontroli nad finansami publicznymi? Czy to oznacza osłabienie dyscypliny finansów publicznych? Otóż nie. Dlaczego nie? Dlatego że nie ograniczamy się tylko do usunięcia pierwszego progu ostrożnościowego, ale równolegle - wynika to z tego, co powiedział pan premier Rostowski - wprowadzamy nową całościową regułę wydatkową, regułę stabilizacyjną, która ma tę zaletę w stosunku do progu ostrożnościowego, który będziemy zawieszać, że, po pierwsze, obejmuje cały sektor finansów publicznych, a nie tylko budżet państwa, po drugie, ma charakter, a to jest najważniejsze, antycykliczny. (Poseł Zbigniew Kuźmiuk: Ale to będzie w przyszłości.) To będzie w ciągu najbliższych kilku tygodni, tak. Otóż nowa stabilizująca reguła wydatkowa polega na tym, że w normalnych czasach wydatki rosną w tempie średnim wzrostu PKB za 8 lat, to znaczy, w okresach spowolnienia gospodarczego wydatki rosną szybciej niż PKB, ale w okresach szybkiego wzrostu wydatki rosną wolniej niż PKB. To powoduje, że oczywiście w długim okresie nie ma możliwości, żeby zadłużenie państwa się zwiększało. My jesteśmy akurat w czasie spowolnienia wzrostu PKB i w związku z tym powinniśmy dopuścić wzrost wydatków szybszy, taki, który odpowiada średniej stopie wzrostu PKB w długim okresie. Zatem to, że uchylamy przepis art. 86, który, jak powiedziałem, jest niedoskonały i w obecnych czasach groziłby pogłębieniem zjawisk kryzysowych, i zastępujemy go nowym mechanizmem, który jest pozbawiony tych wad, a wady procykliczności w szczególności, jest oczywiście rozwiązaniem, które warto poprzeć. Właśnie takie rozwiązanie rekomendowały nam zarówno Komisja Europejska, jak i Międzynarodowy Fundusz Walutowy w ubiegłym roku. Oceniając istniejące progi ostrożnościowe w polskiej ustawie o finansach publicznych, obie te instytucje zwracały uwagę na ich procykliczność, która w dobrych czasach nie musi wiązać się z negatywnymi konsekwencjami, ale w czasach spowolnienia, tak jak obecnie, może okazać się niebezpieczna dla gospodarki. Teraz jak to odebrano na zewnętrz, dlatego że przypuszczam, a nawet jest to przypuszczenie graniczące z pewnością, iż część posłów opozycji będzie krytykować to rozwiązanie, twierdząc, że w jakiś sposób prowadzi ono do rozluźnienia dyscypliny finansów publicznych itd. Otóż, powtarzam, są trzy powody, dla których tak się nie stanie. (Poseł Zbigniew Kuźmiuk: W przyszłości.) Po pierwsze, to, że usłyszeliśmy z trybuny sejmowej, z ust wicepremiera rządu polskiego, że w najbliższych tygodniach zostanie przedłożony Wysokiej Izbie nowy system dyscyplinujący finanse publiczne. To nie jest coś, co się stanie nie wiadomo, kiedy, ad Kalendas Graecas, nie jest to decyzja odkładana, tylko to jest coś, co będzie przedstawione najprawdopodobniej na pierwszym posiedzeniu po przerwie wakacyjnej. Po drugie, rynki finansowe przyjęły to nie tylko ze zrozumieniem, ale właściwie z zadowoleniem. O reakcjach rynków finansowych była już mowa, ja mogę tylko powiedzieć, że agencja Moody’s, druga co do ważności, albo i pierwsza, agencja ratingowa na świecie, po zapoznaniu się z tymi propozycjami utrzymała oczywiście stabilną perspektywę długookresową dla długu polskiego. I wreszcie trzecia wskazówka czy trzeci argument wskazujący na to, że jest to rozwiązanie akceptowalne i traktowane jako bezpieczne - że Komisja Europejska w swej majowej decyzji, a Rada Europejska w czerwcu potwierdziły to, że Polska dostała dwa kolejne lata na doprowadzenie deficytu do poziomu wymaganego przez traktaty europejskie, czyli do poziomu 3%. Chciałbym tu zwrócić uwagę, że Komisja Europejska podkreśliła, iż to, że nie udało nam się osiągnąć 3-procentowego deficytu w ubiegłym roku, zostało spowodowane wyjątkowo niekorzystnym splotem okoliczności zewnętrznych i w związku z tym w pełni uzasadnione jest tutaj stanowisko polskiego rządu, że na doprowadzenie tego deficytu do wymaganego poziomu potrzeba jeszcze trochę czasu. (Dzwonek) Szanowni państwo, krótko mówiąc, uważam, że nowelizacja ustawy o finansach publicznych, nad którą dziś dyskutujemy, jest potrzebna i wskazana, szczególnie w sytuacji koniunkturalnej, w jakiej znajduje się polska gospodarka. W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska chciałbym wnieść o skierowanie tego projektu do prac w Komisji Finansów Publicznych. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Wanda Nowicka)