Mówca: Stanisław Piotrowicz
Data: 2016-11-04 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu grupy posłów mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie poselski projekt ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, druk nr 963. Projekt ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym jest drugą z trzech planowanych ustaw, które mają kompleksowo uregulować sprawy dotyczące tego trybunału. Projektowana ustawa ma zastąpić ustawę z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym. Projekt realizuje dyspozycję wynikającą z art. 197 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zagadnienia niemieszczące się bezpośrednio w pojęciu ˝organizacja lub tryb postępowania˝ zostały wyłączone, stąd projektodawcy odstąpili od dotychczas stosowanego opisu przedmiotu ustawy ˝o Trybunale Konstytucyjnym˝ i zastosowali nowy ˝o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym˝. Takie ujęcie jest wykonaniem propozycji zespołu ekspertów do spraw problematyki Trybunału Konstytucyjnego powołanego przez marszałka Sejmu. Projekt uwzględnia również inne zalecenia wynikające z raportu zespołu ekspertów do spraw Trybunału Konstytucyjnego, a także niektóre zalecenia wskazane w opiniach Komisji Weneckiej. W ustawie o Trybunale Konstytucyjnym z 2016 r. ustawodawca nie uwzględnił wszystkich konkluzji wynikających z opinii dotyczących funkcjonowania trybunału. W momencie uchwalania tej ustawy nie były znane konkluzje prac zespołu ekspertów do spraw Trybunału Konstytucyjnego. W związku z tym grupa posłów uznała za konieczne opracowanie i przygotowanie nowego aktu prawnego, który uwzględni wielomiesięczne prace zespołu ekspertów do spraw Trybunału Konstytucyjnego i będzie odpowiedzią na spór dotyczący organizacji i trybu postępowania przed trybunałem. W ostatnim czasie spór ten objął nie tylko normy dotyczące procedury kontroli konstytucyjności prawa, ale również kwestie statusu i kompetencji wewnętrznych organów Trybunału Konstytucyjnego. Projekt ustawy uwzględnia dotychczasowe regulacje dotyczące organizacji i postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Podstawową odrębnością w stosunku do aktów normatywnych obowiązujących w latach 1997-2016 jest to, że z ustawy wyłączono materię dotyczącą statusu sędziów Trybunału Konstytucyjnego, którą przeniesiono do innej ustawy. Projektodawca podzielił ustawę na trzy działy. Dział I: Organizacja Trybunału Konstytucyjnego, dział II: Tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, dział III: Przepis końcowy. Projekt zawiera zarówno rozwiązania dotychczas znane ustawom o Trybunale Konstytucyjnym, jak i rozwiązania nowe. W tym miejscu zostaną wskazane przede wszystkim instytucje, które dotychczas w takim kształcie nie były obecne w ustawach o Trybunale Konstytucyjnym. Dział I określa organizację Trybunału Konstytucyjnego. Składa się on z trzech rozdziałów: Przepisy ogólne, Organy Trybunału, Kancelaria Trybunału oraz Biuro Służby Prawnej Trybunału; oddział 1: Przepisy wspólne, oddział 2: Kancelaria Trybunału, oddział 3: Biuro Służby Prawnej Trybunału. Do nowych rozwiązań prawnych dotyczących organizacji trybunału należy zaliczyć nowy mechanizm wyłaniania kandydatów na stanowisko prezesa Trybunału Konstytucyjnego przez zgromadzenie ogólne. W art. 11 projektodawca określił ustawowe warunki przedstawiania zgromadzeniu ogólnemu kandydatów na stanowiska prezesa i wiceprezesa trybunału. W związku z tym, że w proces obsadzania tych stanowisk są zaangażowane różne podmioty, obok zgromadzenia ogólnego także prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, mechanizm musiał zostać określony w ustawie. Po wyłonieniu kandydatów przez zgromadzenie ogólne są oni przedstawiani prezydentowi, którego prerogatywą jest powoływanie prezesa Trybunału Konstytucyjnego i odpowiednio wiceprezesa. Zgromadzenie ogólne podejmuje w tym zakresie stosowną uchwałę, którą przekazuje prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej. Uchwała zgromadzenia ogólnego wskazująca określony komplet kandydatów na prezesa Trybunału Konstytucyjnego jest wyrazem działania, o którym mowa w art. 194 ust. 2 konstytucji. Podjęcie uchwały określoną większością głosów świadczy o tym, że większość członków zgromadzenia ogólnego zgodziła się, by przedstawić prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej dane osoby jako kandydatów. Brak podjęcia tej uchwały powoduje, że zgromadzenie ogólne nie może przedstawić kandydatów. Art. 194 ust. 2 konstytucji nie czyni prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej notariuszem potwierdzającym uchwałę dotyczącą przedstawienia kandydatów przez zgromadzenie ogólne. Ani konstytucja, ani ustawa o Trybunale Konstytucyjnym nie wskazują kryteriów, którymi prezydent miałby się kierować przy powoływaniu prezesa czy wiceprezesa trybunału. Jedynym obowiązkiem prezydenta w tym zakresie jest działanie na podstawie i w granicach prawa. Może on powołać prezesa Trybunału Konstytucyjnego tylko wtedy, gdy procedura przedstawienia kandydatów przez zgromadzenie ogólne odbyła się zgodnie z prawem. Zaproponowany w art. 11 mechanizm wyłaniania kandydatów zgromadzenia ogólnego na prezesa albo wiceprezesa trybunału w żaden sposób nie ogranicza konstytucyjnej roli prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w powoływaniu tych organów, a jednocześnie respektuje uprawnienie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego do przedstawienia kandydatów na prezesa lub wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego. W ten sposób gwarantuje konstytucyjną równowagę władzy. Projektowane rozwiązanie zapewnia rzeczywistą reprezentatywność dokonanego wyboru i uwzględnia jego legitymizujący i przedstawicielski aspekt. Gwarancją tego ma być wymóg uzyskania przez kandydata minimalnego poparcia. Projektodawca nie rezygnuje z tego wymogu, nawet wtedy gdy procedura wyłaniania kandydatów przez zgromadzenie ogólne zakończy się niepowodzeniem. Z tego względu proponuje powtórzenie głosowania, a ostatecznie także powtórzenie całego procesu przedstawiania kandydatów na stanowisko prezesa albo wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego. Chodzi o to, by już na etapie wyłaniania kandydatów byli nimi sędziowie trybunału cieszący się poparciem większej liczby członków zgromadzenia ogólnego. Z tych powodów w opisanym w art. 11 mechanizmie zawsze co najmniej jeden z kandydatów zgromadzenia ogólnego przedstawianych na stanowisko prezesa Trybunału Konstytucyjnego musi w procedurze wyłaniania uzyskać co najmniej pięć głosów. Nowy mechanizm wyłaniania kandydatów na prezesa Trybunału Konstytucyjnego przewiduje rozpoczęcie procedur związanych z powoływaniem prezesa lub wiceprezesa dopiero po zakończeniu kadencji urzędującego organu. Od dnia powstania wakatu do czasu wyboru prezesa trybunału pracami trybunału kieruje sędzia trybunału posiadający najdłuższy, liczony łącznie staż pracy: staż pracy w roli sędziego w Trybunale Konstytucyjnym... (Poseł Rafał Grupiński: Najlepiej jak będzie sięgać stanu wojennego.) ...dalej jako aplikanta, asesora, sędziego sądu powszechnego i w administracji państwowej na szczeblu centralnym. To rozwiązanie ma zapewnić organizacyjną ciągłość działania trybunału. Powołanie prezesa lub wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego po upływie ich kadencji było rekomendowane przez zespół ekspertów do spraw Trybunału Konstytucyjnego. (Poseł Jakub Rutnicki: Bohater.) Zgodnie z art. 10 (Gwar na sali, dzwonek) ust. 2 projektu kadencja prezesa Trybunału Konstytucyjnego i odpowiednio wiceprezesa ma wynieść 6 lat, nie może ona trwać jednak dłużej niż do zakończenia kadencji sędziego trybunału powołanego na stanowisko prezesa trybunału albo wygaśnięcia mandatu tego sędziego trybunału przed upływem kadencji, albo wygaśnięcia kadencji prezesa trybunału. Kadencja ta wygasa w przypadku śmierci prezesa Trybunału Konstytucyjnego albo złożenia przez sędziego trybunału będącego prezesem trybunału, który na 6 miesięcy... to już jest, w zasadzie będzie, nieaktualne, ale do dziś jeszcze było... do ukończenia 70. roku życia, zgodnie z procedurą określoną w odrębnych przepisach. Rekomendację dotyczącą wprowadzenia kadencyjności urzędów prezesa Trybunału Konstytucyjnego i wiceprezesa zawarł w zaleceniu nr V zespół ekspertów do spraw Trybunału Konstytucyjnego. Projekt zakłada, że ponowne powołanie na urząd prezesa lub wiceprezesa trybunału jest niedopuszczalne. Takie podejście odpowiada stanowisku Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15. W projekcie dostosowano regulację dotyczącą stanowiska wiceprezesa trybunału do faktycznej roli tego podmiotu. Konstytucja nie przyznaje bowiem temu podmiotowi żadnych uprawnień. Zakres kompetencji wiceprezesa zależy więc od ustawodawcy. Projekt podkreśla pomocniczy charakter tego stanowiska wobec prezesa trybunału i wskazuje ścisły związek między tymi podmiotami. Zakres zadań, które ma wykonywać wiceprezes, zależy od prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Zaproponowana regulacja jest bardziej adekwatna do pozycji wiceprezesa w systemie organizacyjnym trybunału. Proponowane rozwiązanie jest podobne do tych występujących w Sądzie Najwyższym i Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Mianowicie w czasie nieobecności pierwszego prezesa Sądu Najwyższego zastępuje go wyznaczony przez niego prezes Sądu Najwyższego. Regulamin Sądu Najwyższego doprecyzowuje w § 7 ust. 1, że prezesi Sądu Najwyższego są zastępcami pierwszego prezesa Sądu Najwyższego w zakresie przez niego określonym i kierują pracami izb. Podobnie wiceprezesi Naczelnego Sądu Administracyjnego są zastępcami prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie określonym przez prezesa. Prezes trybunału w szczególnych sytuacjach może upoważnić innego sędziego trybunału do wykonywania określonych kompetencji należących do prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Możliwość upoważnienia innego sędziego trybunału do wykonywania określonych kompetencji prezesa podkreśla kolegialność trybunału i równą odpowiedzialność wszystkich jego członków za właściwe funkcjonowanie tej instytucji. Projekt przewiduje uchwalenie kodeksu etycznego. Kodeks ten ma szczególne znaczenie przy określeniu obowiązków sędziów Trybunału Konstytucyjnego i odpowiedzialności dyscyplinarnej. Jego wydanie jest realizacją zalecenia zespołu ekspertów do spraw Trybunału Konstytucyjnego. Podkreślam, że przyjęcie kodeksu etycznego to kompetencje Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego. To oni opracują kodeks etyczny i oni podejmą stosowną uchwałę o przyjęciu go. Art. 15 projektu wyznacza wyraźnie materię regulaminu Trybunału Konstytucyjnego. Jest to akt wewnętrznie obowiązujący. Sposób określenia materii, która może być przedmiotem regulaminu, musi uwzględniać to, że akt ten nie może samoistnie nakładać materialnych lub procesowych obowiązków na strony postępowania ani operacjonalizować obowiązków nałożonych przez ustawę na te podmioty, nie może też pozbawiać ich uprawnień. Nowo projektowany aparat pomocniczy Trybunału Konstytucyjnego ma zapewniać sprawną obsługę administracyjną oraz rzetelną pomoc merytoryczną dla trybunału i jego sędziów. Dotychczasowe biuro trybunału zostaje zastąpione dwiema jednostkami organizacyjnymi, mianowicie Kancelarią Trybunału oraz Biurem Służby Prawnej Trybunału. Powołanie tych jednostek ma usprawnić działalność organizacyjną i administracyjną, zracjonalizować zatrudnienie i zadbać o jakość aparatu pomocniczego Trybunału Konstytucyjnego. Zmiany w ramach organizacyjnych i administracyjnych warunków pracy trybunału pozwolą na likwidację zbędnego aparatu biurokratycznego. Kancelaria Trybunału oraz Biuro Służby Prawnej Trybunału zostały wyodrębnione według kryterium przedmiotowego. Podobne podziały w ramach jednostek organizacyjnych występują w Sądzie Najwyższym, tam jest Kancelaria Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego. Podobnie jest w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Jest Kancelaria Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i Biuro Orzecznictwa. Proponowane rozwiązanie wpisuje się zatem w standardy organizacyjne występujące w najwyższych sądach Rzeczypospolitej. Projektodawca założył, że podobnie jak w Sądzie Najwyższym czynności w sprawach z zakresu prawa pracy wobec pracowników jednostek organizacyjnych trybunału wykonuje prezes trybunału lub upoważniona przez niego osoba. Podstawowym zadaniem Kancelarii Trybunału ma być zapewnienie organizacyjnych i administracyjnych warunków pracy trybunału. Kancelaria ma składać się z dyrektora kancelarii powołanego przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego, z Wydziału Administracji, a więc pracowników zatrudnionych na stanowiskach administracyjnych, oraz z Wydziału Straży Trybunalskiej, a więc pracowników zatrudnionych na stanowiskach związanych z ochroną Trybunału Konstytucyjnego. Zadania i strukturę kancelarii w zakresie nieuregulowanym ustawą ma określić statut kancelarii. Szczegółowe kwestie związane ze stanowiskami w Kancelarii Trybunału ma określić, w drodze zarządzenia, prezes trybunału, po zasięgnięciu opinii dyrektora Kancelarii Trybunału. Projektodawca przewidział wydanie regulaminu wynagradzania pracowników Kancelarii Trybunału. Projekt zastrzega, że wynagrodzenie dyrektora Kancelarii Trybunału nie może przekroczyć wynagrodzenia przewidzianego dla dyrektora sądu apelacyjnego określonego w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. W sprawach nieuregulowanych w ustawie do pracowników kancelarii stosuje się przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Zadaniem Biura Służby Prawnej Trybunału jest zapewnienie obsługi merytorycznej bezpośrednio związanej z działalności orzeczniczą trybunału i pomocą w tym zakresie w pracy sędziów trybunału. Biuro Służby Prawnej Trybunału ma się składać: po pierwsze, z dyrektora Biura Służby Prawnej Trybunału, powołanego przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego, po drugie, z asystentów sędziów trybunału, po trzecie, z Wydziału do Spraw Wstępnej Weryfikacji Pism Inicjujących Postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym, po czwarte, z Wydziału Studiów nad Orzecznictwem i Analiz Prawnych. W art. 26 projektu ustalono, że asystent sędziego Trybunału Konstytucyjnego wykonuje czynności zmierzające do przygotowania spraw do rozpoznania przez trybunał oraz czynności z zakresu działalności administracyjnej trybunału. Podstawowymi wymogami kwalifikacyjnymi dla asystentów są: po pierwsze, obywatelstwo polskie i korzystanie z pełni praw cywilnych i obywatelskich, po drugie, nieskazitelny charakter, po trzecie, ukończone wyższe studia prawnicze w Polsce i tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Polsce za równorzędne. Kryteria te zaczerpnięto z art. 155 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Jest to minimum wyznaczone przez ustawodawcę do zajmowania stanowiska asystenta sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Projekt zakłada, że nabór kandydatów następuje w drodze konkursu organizowanego i przeprowadzanego przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego, po zasięgnięciu opinii dyrektora Biura Służby Prawnej. Informacja o konkursie musi być zamieszczona w Biuletynie Informacji Publicznej Trybunału Konstytucyjnego. Zarządzenie prezesa Trybunału Konstytucyjnego ma określić: po pierwsze, liczbę asystentów sędziów trybunału, po drugie, dodatkowe wymagania kwalifikacyjne, po trzecie, szczegółowy zakres ich zadań oraz sposób i warunki ich wykonywania. Wydział do Spraw Wstępnej Weryfikacji Pism Inicjujących Postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym ma wspomagać sędziów Trybunału Konstytucyjnego w realizacji zadań związanych ze wstępną kontrolą. Wydział Studiów nad Orzecznictwem i Analiz Prawnych ma zapewnić wsparcie procesu orzekania w Trybunale Konstytucyjnym konsultacją naukową oraz wykonuje zadania związane z pieczą nad zgodnością z prawem, spójnością i jednolitością orzecznictwa trybunału. Zadania i struktury obu wydziałów w zakresie nieuregulowanym ustawą określa statut biura. Projektodawca określił podstawowe wymogi dla pracowników wydziału. Podstawowe wymogi kwalifikacyjne stawiane pracownikom z obu wydziałów to: po pierwsze, obywatelstwo polskie i korzystanie z pełni praw cywilnych i obywatelskich, po drugie, nieskazitelny charakter, po trzecie, ukończone wyższe studia prawnicze w Polsce i tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Polsce za równorzędne. Ponadto pracownik wydziału studiów musi posiadać co najmniej stopień naukowy doktora prawa, a to ze względu na charakter zadań, które mają być realizowane w ramach wydziału i ich naukowo-ekspercki charakter. Takie zagadnienia, jak liczba i wykaz stanowisk, na których zatrudnione są osoby należące do wydziałów, pozostałe dodatkowe wymagania kwalifikacyjne, szczegółowy zakres zadań na tych stanowiskach oraz sposób i warunki ich wykonywania pozostawiono do uregulowania w zarządzeniu prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Podobnie jak w przypadku Kancelarii Trybunału, projektodawca przewidział wydanie regulaminu wynagradzania pracowników Biura Służby Prawnej Trybunału. Wynagrodzenie dyrektora Biura Służby Prawnej Trybunału nie może przekroczyć wynagrodzenia przewidzianego dla dyrektora sądu apelacyjnego określonego w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Zgodnie z art. 32 projektu w sprawach nieuregulowanych w ustawie do pracowników biura stosuje się przepisy ustawy o pracownikach sądów i prokuratur. Podstawowe rozwiązania prawne w zakresie trybu postępowania przed trybunałem: Dział II reguluje postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym. Składa się z 10 rozdziałów: Właściwość Trybunału; Składy orzekające; Wyłączenie sędziego Trybunału; Uczestnicy postępowania; Pisma procesowe; Koszty postępowania; Przebieg postępowania przed Trybunałem; oddział I - Wszczęcie postępowania; oddział II - Umorzenie postępowania; oddział III - Wstępna kontrola wniosków, pytań prawnych i skarg konstytucyjnych; oddział IV - Rozpoznanie sprawy przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przepisy szczególne o postępowaniu przez trybunałem: oddział 1 - Postępowanie w sprawach skargi konstytucyjnej; oddział 2 - Postępowanie w sprawie zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych; oddział 3 - Postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego; oddział 4 - Postępowanie w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; Rozprawy i posiedzenia; Orzeczenia trybunału. W poszczególnych rozdziałach działu II zamieszczono zarówno wspólne przepisy odnoszące się do wszystkich procedur przed Trybunałem Konstytucyjnym, jak i przepisy właściwe tylko dla niektórych z nich. W odniesieniu do takich postępowań, jak w sprawach: po pierwsze, skarg konstytucyjnych, po drugie, badania zgodności z konstytucją celów lub działalności partii politycznych, po trzecie, sporów kompetencyjnych między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa, po czwarte, uznania przejściowej przeszkody prezydenta w sprawowaniu urzędu, projektodawcy w odrębnych oddziałach uregulowali tylko te kwestie, które różniły te postępowania od pozostałych. Natomiast zagadnienia dotyczące np. zawartości pism procesowych inicjujących postępowanie, uczestników postępowania, posiedzeń i rozpraw, a także orzeczeń zostały określone w rozdziałach obejmujących wszystkie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Rozdział 1 działu II reguluje właściwość Trybunału Konstytucyjnego. Art. 33 projektu wymienia sprawy, w których orzeka trybunał. Zestawienie to opiera się na kompetencjach przyznanych temu organowi w konstytucji. Redakcja tego przepisu nawiązuje do art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 2015 r. Projektowana ustawa nie zmieniła reguły, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Jest tak, jak dotychczas było. Jeżeli chodzi o składy orzekające, to projekt zachowuje mechanizm wyznaczania składów rozpoznających sprawy zawisłe przed trybunałem obowiązujący na gruncie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 2016 r. Uwzględniają one wnioski wynikające z dyskusji o zasadach tworzenia składu Trybunału Konstytucyjnego, w tym wnioski wynikające z opinii Komisji Weneckiej oraz zaleceń zespołu ekspertów do spraw Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał ma orzekać w pełnym składzie, w składzie 5 sędziów i w składzie 3 sędziów. Kryterium podziału spraw między poszczególne składy ma charakter przedmiotowy. Polega ono na stopniowaniu spraw rozpatrywanych przez dany skład w zależności od rodzaju poddawanego kontroli aktu i materii danej sprawy. Projektowana ustawa, podobnie jak ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z 2016 r., utrzymuje, że pełny skład wymaga udziału co najmniej 11 sędziów. Rozprawie w pełnym składzie ma przewodniczyć prezes, a w razie przeszkód w przewodniczeniu - wyznaczony przez niego sędzia trybunału. W dziale II, rozdziale 4 uregulowano zbiorczo kwestię uczestników postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przepisy tego rozdziału określają zarówno uczestników w postępowaniu dotyczącym orzekania o zgodności aktów normatywnych z aktami wyższego rzędu, jak i w innych sprawach, które mogą być przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Utrzymano znaną z wcześniejszej ustawy możliwość szerokiego udziału w postępowaniach rzecznika praw obywatelskich. W art. 43 i art. 44 projektu uregulowano kwestie działania przed trybunałem przez uczestników postępowania. Określono także zasady działania przez przedstawiciela lub pełnomocnika. Ponadto w rozdziale 4 do listy dotychczasowych uczestników projektodawca dodał uczestników postępowania w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Projekt wskazuje też zasady wyznaczania przedstawicieli w tym postępowaniu. W rozdziale 5 działu II szeroko uregulowano kwestie pism procesowych przed trybunałem, w tym wymogów formalnych, jakie muszą spełniać te pisma. W szczególności projektodawca zwrócił uwagę na pisma inicjujące postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym. Oprócz pewnych korekt redakcyjnych i doprecyzowania sformułowań wskazane rozwiązania nawiązują do wcześniej obowiązujących ustaw o Trybunale Konstytucyjnym, w szczególności do ustawy o trybunale z 2016 r. Jako nowość normatywną należy wskazać to, że w rozdziale 5 odrębnie wskazano wymogi formalne wniosku, po pierwsze, w sprawie zgodności z konstytucją celów partii politycznej, po drugie, w sprawie zgodności z konstytucją działalności partii politycznej i, po trzecie, o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego oraz w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Do dotychczas znanych przesłanek umorzenia została dodana ta związana z tzw. dyskontynuacją wniosków grup posłów albo senatorów. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 5 projektu trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w wypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu w niezakończonych sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów lub senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 konstytucji. W ten sposób usankcjonowano wieloletnią praktykę w tym zakresie. Ponadto projekt ogranicza możliwość orzekania o przepisach, które utraciły moc obowiązującą. Będzie to możliwe tylko wtedy, gdy wydanie orzeczenia będzie konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw w postępowaniu w ramach skargi konstytucyjnej. W art. 67 projektodawca wyraźnie określił, co należy rozumieć przez przedmiot zaskarżenia, przedmiot kontroli oraz wzorzec kontroli. W tej kwestii ustawa odwołuje się do wyrażeń używanych w doktrynie prawnej. W art. 64 projektu reguluje się zasady łącznego rozpoznania wniosków, pytań prawnych lub skarg konstytucyjnych. Zasadą ma być łączenie spraw inicjowanych w tym samym trybie. Projektodawca wprowadza wyraźny zakaz łączenia spraw inicjowanych w różnych trybach kontroli. Projekt rozwija zagadnienie dostępu do akt postępowania. Art. 73 projektu zapewnia gwarancję dostępu do akt w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym i zawiera regulacje dotyczące ochrony danych osobowych. Rozwiązanie jest bardziej rozbudowane niż w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym z 2016 r. (Poseł Rafał Grupiński: Długo jeszcze tych bzdur będziemy słuchać?) Art. 74 projektu określił zasady przeglądania akt sprawy, co także ma być wyrazem realizacji prawa do rzetelnej procedury przed trybunałem. Dotychczas zagadnienia te były szczegółowo określone w regulaminie trybunału. Projektodawca uznał, że powinny być one uregulowane w ustawie. I kwestia postępowania w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Ta kompetencja trybunału nie była rozbudowana w ustawie z 2016 r. Projektodawca wzorem ustawy z 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym doprecyzowuje zatem to zagadnienie i wprowadza podstawowe reguły proceduralne w tym zakresie. W projekcie, podobnie jak w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym z 2016 r., zasadą uczyniono rozpoznawanie spraw na rozprawie. Dodano jednak możliwość rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych. Instytucja ta była rozbudowana w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym z 2015 r. Obok możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdy z pisemnych stanowisk wszystkich uczestników postępowania bezspornie wynika, że akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego, jest niezgodny z konstytucją, wyrok bez rozprawy można wydać też, jeżeli, po pierwsze, pisemne stanowiska wszystkich uczestników postępowania oraz pozostałe dowody zgromadzone w sprawie stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia albo, po drugie, gdy sprawa dotyczy zagadnienia prawnego, które zostało wystarczająco wyjaśnione we wcześniejszych orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Możliwość orzekania na posiedzeniu niejawnym nie może być zasadą. Projektodawca zaproponował, by warunkiem koniecznym do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym było wpłynięcie stanowisk wszystkich uczestników tego postępowania. Według projektu nie można rozpoznać spraw na posiedzeniu niejawnym w przypadku spraw rozpatrywanych w pełnym składzie. Projektodawca utrzymał znany z ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 2016 r. termin 30-dniowy na wyznaczenie rozprawy. Termin ten może być skrócony o połowę przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego, jednak przy zapewnieniu możliwości zgłoszenia sprzeciwu w tej sprawie przez inicjatorów postępowania. W przeciwieństwie do ustawy z 2016 r. projekt nie zakłada wyjątków od możliwości skrócenia terminu, w którym ma się odbyć rozprawa. Projektodawca zrezygnował z wyznaczania rozpraw w sprawie wniosków według kolejności wpływu, co jest zgodne z zaleceniami Komisji Weneckiej. W projekcie doprecyzowano obowiązki uczestników rozprawy, które dotychczas określał regulamin trybunału. W szczególności wskazano zasady związane z zarządzaniem przerwy w rozprawie. Projektodawca utrzymał głosowanie nad orzeczeniem większością głosów. Nie powrócono do poprzednich rozwiązań dotyczących większości kwalifikowanej. Takie działanie jest zgodne ze wskazaniami zawartymi w opinii Komisji Weneckiej. W projekcie zrezygnowano też z możliwości złożenia sprzeciwu czterech sędziów podczas narady pełnego składu wobec proponowanego rozstrzygnięcia. Warto zwrócić uwagę, że i w tym zakresie wsłuchaliśmy się w głos opozycji i w stanowisko Komisji Weneckiej. Projektodawca zróżnicował kwestię publicznego ogłoszenia orzeczenia od ogłoszenia w rozumieniu art. 190 ust. 2 i 3 konstytucji. W drugim wypadku odesłał do reguły wynikającej z ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. Przywrócono regułę, że zarządzenia ogłoszenia dokonuje prezes Trybunału Konstytucyjnego. Dla ogłoszenia orzeczenia konieczny jest bowiem akt uprawnionego podmiotu. Podmiot wydający dziennik urzędowy, w którym ogłasza się orzeczenia trybunału, nie może w tym zakresie działać z urzędu. Projektodawca zdecydował, że ze względu na nowy sposób regulowania materii dotyczącej trybunału i konieczność zapewnienia spójności regulacji przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe zamieści w odrębnej ustawie: przepisy wprowadzające. I tutaj wiele mówiono na ten temat, że powinniśmy dyskutować w oparciu o trzy projekty. Otóż, drodzy państwo, nie jest to możliwe. Nie ma takiej możliwości, żeby jednocześnie procedować nad trzema ustawami. Nawet jeżeli ten proces jest zwarty w czasie, to i tak obowiązuje pewna kolejność. A zatem przepisy wprowadzające i przejściowe są uzależnione od treści wcześniej przyjętych ustaw. Dziś np. trudno stwierdzić, jaki kształt przybierze ta ustawa, którą w tej chwili Wysokiej Izbie prezentuję. W związku z tym trudno, żeby pojawiły się w tym momencie przepisy przejściowe, które będą odnosiły się do projektu, który jeszcze ustawą się nie stał. (Poseł Rafał Grupiński: Starczy już, naprawdę.) Na koniec już: nowa ustawa w sposób uporządkowany określa organizację i tryb postępowania przed trybunałem, co ma umożliwić sprawniejsze działanie tego organu. Będzie to możliwe dzięki wzmocnieniu legitymacji zgromadzenia ogólnego, w szczególności przy przedstawianiu kandydatów na prezesa Trybunału Konstytucyjnego, a także dzięki uporządkowaniu i bardziej jasnemu określeniu procedury działania przed Trybunałem Konstytucyjnym. W ten sposób podmioty chcące zainicjować postępowanie będą miały gwarancję rzetelnej procedury, a trybunał w ramach swojej niezależności, a jednocześnie w granicach prawa, będzie mógł swobodnie realizować przyznane mu kompetencje. Należy podkreślić, że zasadnicze zmiany co do kształtu regulacji w porównaniu z wcześniejszymi ustawami dotyczą przede wszystkim organizacji Trybunału Konstytucyjnego. Kryzys konstytucyjny związany z Trybunałem Konstytucyjnym pokazał, że wady wynikające z kształtu struktury organizacyjnej trybunału, w tym dotyczące określenia kompetencji wewnętrznych organów trybunału oraz aparatu administracyjnego, utrudniają sprawne działanie tej instytucji. Grupa posłów uznała, że zaproponowane rozwiązania dotyczące organizacji Trybunału Konstytucyjnego umożliwią rzetelne przeprowadzenie procedury orzekania przed tym organem. Wysoka Izbo, mam świadomość niedoskonałości projektu. Mam jednak nadzieję, jak to zwykle bywa, że Wysoka Izba zechce podjąć dalsze prace legislacyjne. Dlatego też wnoszę o to, żeby Wysoka Izba poparła skierowanie tego projektu do dalszych prac w komisjach. (Poseł Witold Czarnecki: Wszyscy poprą.) Jednocześnie chcę nadmienić, że wbrew wcześniej tu słyszanym twierdzeniom komisja dysponuje opiniami. Do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka wpłynęły opinie, które są zresztą upublicznione, jakie przedstawili w tej sprawie eksperci powołani przez Biuro Analiz Sejmowych. (Poseł Andrzej Halicki: Proszę nie odpowiadać na pytania, jak ich jeszcze nie zadano.) Ale to padło już wcześniej we wniosku formalnym, że opinii nie ma. A więc mówię, że opinie są. Zwrócono się o opinię również do Krajowej Rady Sądownictwa. Ta uznała, że nie widzi powodów, żeby ustosunkowywać się do tego projektu, co też warto wiedzieć. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Głos z sali: Brawo!) (Poseł Rafał Grupiński: Nareszcie. Ucałujcie się. Ściskają się.)