Mówca: Józef Brynkus
Data: 2016-03-11 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Ochrona języka polskiego to ochrona także polskiej kultury, polskiej tożsamości. Jak ważne jest to zadanie, świadczą także przykłady pozaparlamentarnej komunikacji polskich polityków, którzy nazbyt często posługują się nawet nie tyle zubożoną polszczyzną, co jej zwulgaryzowaną wersją przechodzącą w język knajacki. Tymczasem, jak wynika z wielu badań, sprawa ochrony języka polskiego, często i słusznie nazywanego narodowym, jest niedoceniana, a szkoda, gdyż według tych badań polszczyzna jest wartością, która spaja naród, dlatego trzeba ją pielęgnować. Kiedy nie mówi się poprawnie, to nie tylko lekceważy się to, co jest ważne narodowo, ale też inni ludzie gorzej traktują takiego człowieka, bowiem język jest wskaźnikiem jego kultury i inteligencji, ale też zdolności porozumiewania się i przyjmowania komunikatów. Tym bardziej więc należy docenić te prace naukowe, które przedstawiają konsekwencje określonego użycia języka polskiego w komunikacji społecznej. Przedstawione Sejmowi ˝Sprawozdanie o stanie ochrony języka polskiego za lata 2012-2013˝ opracował zespół znanych i cenionych poznańskich językoznawców, co podkreślają wybitni polscy uczeni zajmujący się tym zagadnieniem, w tym pani prof. Zofia Budrewicz z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, o której opinię pozwoliłem sobie wystąpić. Ekspertyza dotyczy obszarów szczególnie ważnych w komunikacji społecznej, a związanych z jakością usług konsumenckich: leków, parafarmaceutyków i kosmetyków, instrukcji obsługi sprzętu AGD, umów bankowych, leasingowych, ubezpieczeniowych i edukacyjnych, telekomunikacyjnych, deweloperskich i komunalnych. Zamykają ją wnioski i postulaty. Sformułowane cele ekspertyzy są jednoznaczne: opis diagnostyczny, jak i wskazania językoznawcze zmierzające do zapewnienia zrozumiałości warstwy językowej i troski o to, by były one bardziej przyjazne konsumentowi. Dlatego ekspertyza skupia się na ocenie poziomu zapewnienia możliwie łatwej i świadomej percepcji tekstu. Cele te ekspertyza w pełni realizuje. Każda z siedmiu wyodrębnionych dziedzin opisu diagnostycznego w ten sam sposób stosuje narzędzia diagnozy językoznawczej, a materiał empiryczny poddaje reprezentatywnemu oglądowi - zawsze określa się próby badawcze. Każda formułuje wyraźne oceny, odnoszące się zarówno do pozytywnych, jak i negatywnych właściwości trzech typów tekstów w wersji papierowej: informacji, instrukcji oraz umów. Ekspertyzy mają charakter oceny językowej kształtu tekstu, która bierze pod uwagę zarówno aspekty lingwistyczne, jak i środki pozajęzykowe, decydujące o komunikatywności kształtu edytorskiego. Oba punkty widzenia są komplementarne i razem określają wartość użytkową informacji, instrukcji i umów. Ekspertyza przy każdym z omawianych elementów - lingwistycznym i pozajęzykowym - zawiera oceny szczegółowe poziomu komunikatywności w badanych zakresach, wskazując na możliwe oraz konieczne zmiany, np. w przypadku leków wyeliminowanie nadmiernego nasycenia ulotek leksyką specjalistyczną, naukową, zlikwidowanie nazbyt ogólnej leksyki, odnoszącej się do niebezpieczeństw związanych ze stosowaniem określonych leków. Podobnie wyraziście, konkretnie i przekonująco sformułowane zostały oceny jakości tekstów użytkowych, czyli instrukcji, oraz umów. Oparte są na reprezentatywnych materiałach empirycznych, z których bezdyskusyjnie wynika, że różne formy komunikacyjne wymagają ulepszeń, a niekiedy wręcz koniecznych korekt językowych: gramatycznych, składniowych, ortograficznych. Z uwagi na jakość naukową ekspertyzy konieczne jest jej wykorzystanie nawet do stworzenia norm prawnych określających poprawność językową funkcjonujących w obiegu publicznym tekstów użytkowych. Jest to tym bardziej ważne, że Polska staje się obszarem, w którym publiczna użytkowa komunikacja słowna nie tylko daleko odeszła od kryteriów polskości przez nasycenie jej terminami obcymi, ale też doprowadziła do znacznego zubożenia codziennego języka polskiego. Obszary badań zawarte w ekspertyzie są ważne z puntu widzenia praktycznego. Wiele osób z powodu jakości języka polskiego stosowanego w obiegu publicznym cierpi, i to dosłownie. Ponoszą koszty materialne, a niekiedy wręcz biologiczne, zagrażające ich egzystencji. To jest ważne, ale trzeba też rozszerzyć przedmiot badań o te sfery, o których mówiła posłanka Lichocka, bo one mówią o świadomości i osobowości Polaków. Dziękuję bardzo. (Oklaski)