Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2018-07-03 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdania Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa: o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o odpadach z druku nr 2661 oraz o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz niektórych innych ustaw z druku nr 2662. Wysoka Izbo! W ostatnich miesiącach Polacy z niepokojem przyjmowali medialne doniesienia o płonących składowiskach odpadów, o przypadkach porzucania odpadów, o przenikających do środowiska zanieczyszczeniach. To zrozumiałe, że wiadomości te budzą oczywisty niepokój. Każdy człowiek chce żyć bezpiecznie, w czystym środowisku, niestwarzającym zagrożeń zdrowotnych. Reakcja rządu była szybka i energiczna. Do Sejmu 22 czerwca wpłynęły dwa projekty ustaw zawarte w drukach nr 2661 i 2662, które po ich uchwaleniu przez Wysoką Izby powinny zakończyć ten okres niemocy państwa polskiego w zakresie dopilnowania prawidłowego zagospodarowania odpadów. Te dwa komplementarne projekty powinny raz na zawsze zakończyć działanie niepisanej zasady: papier wszystko wytrzyma, jaka zdaje się rządzić w gospodarce odpadami. Pierwsze czytanie tych druków nastąpiło w dniu 27 czerwca tego roku. Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa po przeprowadzeniu szczegółowych prac nad projektami w dniach 27, 28 czerwca oraz 2 lipca przedstawia sprawozdania zawarte w drukach nr 2676 i 2677. Najpierw o pierwszym z wymienionych druków. Wysoka Izbo! Procedowana ustawa, której projekt zawarto w druku nr 2661, umożliwi rozwiązanie uciążliwego dla obywateli problemu porzucania odpadów. Najważniejszym rozwiązaniem, jak sądzę, jest wprowadzenie w dodawanym art. 48a obowiązku posiadania zabezpieczenia roszczeń dla przedsiębiorcy prowadzącego działalność w zakresie gospodarki odpadami. Zabezpieczenie będzie wykorzystane w razie konieczności pokrycia kosztów wykonania zastępczego w postępowaniu egzekucyjnym poniesionych dla usunięcia i zagospodarowania porzuconych odpadów. Jego wysokość jest uzależniona od wielkości prowadzonej działalności i od rodzaju odpadów. Trzeba podkreślić, że konieczność ustanawiania zabezpieczeń nakładają przepisy dyrektyw o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, o gospodarowaniu zużytym sprzętem oraz o gospodarowaniu odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego. Proponowany przepis zawarty w zmianie 5. w art. 1, nakazujący posiadanie na własność lub w formie użytkowania wieczystego terenu, na którym będzie prowadzona gospodarka odpadami, ma zapobiec porzucaniu odpadów i oszukańczym działaniom metodą: na słupa. Rodzi on jednak wiele kontrowersji i trudności interpretacyjnych, był przedmiotem ożywionej dyskusji na posiedzeniu komisji i z pewnością zostanie doprecyzowany stosowną poprawką. Wysoka Izbo! Skraca się okres dopuszczalnego magazynowania odpadów z trzech lat do roku i wprowadza konieczność wskazania w decyzji administracyjnej dopuszczalnej masy jednocześnie magazynowanych odpadów. Wprowadza się ponadto obowiązek monitoringu wizyjnego miejsca magazynowania odpadów, i to jest, jak sądzę, bardzo istotna nowelizacja, to jest bardzo istotna modyfikacja pracy. Myślę, że żaden uczciwy przedsiębiorca nie będzie się obawiał monitoringu. Nakłada się ponadto obowiązek dopuszczenia obiektu do użytkowania przez Państwową Straż Pożarną, a szczegółowe wymagania w zakresie ochrony przeciwpożarowej zostaną określone w rozporządzeniu wydanym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska. Wprowadza się dla osób fizycznych oraz prawnych, które zostały skazane prawomocnym wyrokiem sądu lub którym cofnięto decyzję na gospodarowanie odpadami, tzw. wilczy bilet, czyli odmowę wydania decyzji na gospodarowanie odpadami, i doprecyzowuje się szczegółowo przesłanki udzielenia tejże odmowy. Dla dużych instalacji lub miejsc magazynowania odpadów, ponad 3 tys. megagramów na rok, decyzję będzie wydawał marszałek województwa, dla pozostałych - starosta. Myślę, że ma to głębokie uzasadnienie w obecnej sytuacji, gdy starostowie niefrasobliwie wydawali decyzje, co było źródłem bardzo poważnych skażeń środowiska i protestów. Ta sytuacja domagała się przecięcia. W toku prac komisji bardzo wiele kontrowersji budziły przepisy dotyczące składania oświadczeń i zaświadczeń o niekaralności oraz oświadczeń o niecofnięciu zezwolenia i innych składanych przez posiadacza odpadów. Przepisy te zostały uściślone. Nie muszą tych oświadczeń składać akcjonariusze. Zostały także zmienione przepisy precyzujące wymagania dotyczące lokalizacji przedsięwzięć w zakresie gospodarki odpadami w taki oto sposób, ażeby uwzględniać również decyzje o warunkach zabudowy, a nie tylko miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. Ponadto wprowadza się w art. 3, zawierającym zmiany do ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, zakaz przywozu zmieszanych odpadów komunalnych i odpadów pochodzących z przetworzenia odpadów komunalnych oraz przywozu odpadów w celu unieszkodliwienia w procesach określonych jako od D1 do D15 w załączniku do dyrektywy odpadowej. Wysoka Izbo! Art. 18, ostatni, stanowi, że ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przepisów o monitoringu wizyjnym, które wchodzą w życie po 6 miesiącach od dnia ogłoszenia, oraz przepisów art. 43 ust. 8, dotyczących wydania rozporządzenia o wymaganiach w zakresie ochrony przeciwpożarowej, które wchodzą po 12 miesiącach od dnia ogłoszenia. Całość projektu zawartego w sprawozdaniu komisji po wprowadzeniu 20 poprawek została przyjęta 10 głosami za, bez głosów przeciwnych, przy 3 wstrzymujących się i zawarta jest w druku nr 2676. Wysoka Izbo! Większość rządowa zapowiadała w programie wyborczym wzmocnienie służb inspekcyjnych naszego państwa. Pilnych działań wymaga zwłaszcza Inspekcja Ochrony Środowiska, której struktura organizacyjna utworzona na początku lat 90. jest mało efektywna i całkowicie nieadekwatna do znacznie poszerzonego zakresu jej działania. Przypomnę, że kiedy tworzono inspekcję, było ok. 120 procedur, teraz jest ich ok. 300, a zatem nastąpiło radykalne poszerzenie zakresu obowiązków. Ta struktura powinna zostać zmodyfikowana co do sposobu organizacji i systemu finansowania. Dla zwiększenia skuteczności kontroli gospodarki odpadami proponuje się następujące rozwiązania wzmacniające i usprawniające prace Inspekcji Ochrony Środowiska: po pierwsze, umożliwienie prowadzenia na terenie całego kraju kontroli inicjowanych z poziomu głównego inspektora ochrony środowiska, przez zespoły złożone z inspektorów z różnych wojewódzkich, inspektoratów ochrony środowiska. Prawdziwą zmorą, o której czytamy niejednokrotnie w raportach Najwyższej Izby Kontroli, bywają działania grup przedsiębiorców powiązanych ze sobą nielegalnymi praktykami prowadzone na obszarze kilku województw. Wobec takiego żonglowania odpadami inspekcja jest po prostu bezsilna. Takim właśnie praktykom, eliminującym z rynku uczciwych przedsiębiorców, mogą zaradzić tylko kontrole krzyżowe. Prawne i organizacyjne podstawy takich działań kontrolnych dają przepisy stanowione w projekcie z druku nr 2662. Po drugie, proponuje się wzmocnienie kadrowe i organizacyjne inspekcji poprzez możliwość wykonywania kontroli w systemie całodobowym, tzn. trzyzmianowym, co pozwoli przeciwdziałać naruszaniu przepisów dotyczących korzystania ze środowiska, a zatem przeciwdziałać przestępstwom lub wykroczeniom sprowadzającym zagrożenie życia lub zdrowia ludzi albo zagrożenie środowiska. Taki proceder często uprawiano w dni świąteczne, w godzinach wieczornych lub nocnych. Teraz będzie możliwa natychmiastowa reakcja inspekcji na sygnały o naruszeniach. Tylko natychmiast przeprowadzone kontrole interwencyjne mogą ukrócić te nielegalne praktyki, które bulwersują nasze społeczeństwo. Wysoka Izbo! Wymaga to oczywiście zwiększenia zatrudnienia i wzmocnienia finansowego inspekcji, co nastąpi po uchwaleniu szczegółowo opisanych w omawianym projekcie przepisów. Po trzecie, projekt przewiduje umożliwienie prowadzenia kontroli interwencyjnych bez powiadamiania o zamiarze ich przeprowadzenia z 7-dniowym wyprzedzeniem. Dotychczasowe przepisy zezwalały na wejście bez uprzedzenia, jeżeli uprawdopodobniono szczególne zagrożenie życia, zdrowia czy środowiska. Z kolei z powodu odwołań kierowanych przez firmy do sądów, które zazwyczaj uchylały możliwość wejścia bez uprzedzenia, nieuczciwi przedsiębiorcy mogli latami łamać przepisy. Przykłady takiego bezczelnego drwienia sobie z przepisów możemy obserwować na terenie m.st. Warszawy. Proszę państwa, oprócz kontroli interwencyjnych, o których mówię, pozostają kontrole planowe, które są przeprowadzane z uprzedzeniem. Następuje rozszerzenie uprawnień kontrolnych inspektorów Inspekcji Ochrony Środowiska w czasie wykonywania kontroli o legitymowanie, przesłuchiwanie, zatrzymywanie samochodów, pobieranie próbek, nakładanie grzywien, używanie bezzałogowych statków powietrznych i inne kompetencje oraz umożliwienie prowadzenia czynności rozpoznawczych lub operacyjnych tak, aby możliwe było zdobycie dowodów naruszeń na potrzeby postępowań administracyjnych. W trakcie kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska będzie mógł wydać decyzję wstrzymującą działalność z rygorem natychmiastowej wykonalności, tak aby firmy, odwołując się do sądu od tej decyzji, nie mogły przeciągać jej wykonania ad Kalendas Graecas, co niestety było dotychczas stałą praktyką. Po czwarte, projekt przewiduje zapewnienie inspektorom Inspekcji Ochrony Środowiska pomocy innych organów kontroli lub Policji i rozszerzenie współpracy z innymi organami kontroli, objęcie działaniami edukacyjnymi z zakresu korzystania ze środowiska innych organów i instytucji, np. Krajowej Administracji Skarbowej, Inspekcji Transportu Drogowego, Straży Granicznej, Policji, prokuratury, sądownictwa, samorządów czy przedsiębiorców. Po piąte, nowe przepisy wprowadzają procedury postępowania z pojazdami przewożącymi odpady nielegalne albo niezgodne z deklaracją. Te przepisy normują zasady odprowadzania tychże pojazdów na specjalne parkingi, ponadto zobowiązują sejmiki województw do aktualizacji wojewódzkich planów gospodarki odpadami w zakresie wskazania miejsc spełniających warunki magazynowania odpadów, a także wprowadzają sankcje dla właściwych organów, czyli marszałków i starostów, za niewyznaczanie tych miejsc. Te zmiany nareszcie umożliwiają egzekwowanie przepisów o zatrzymywaniu pojazdów nielegalnie przewożących odpady. Po szóste, w projekcie urealnia się kary za naruszanie przepisów z zakresu ochrony środowiska, nakładane na podstawie przepisów ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, ustawy o lasach, ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o recyklingu pojazdów, ustawy o ocenach oddziaływania na środowisko, ustawy o bateriach i akumulatorach, ustawy o substancjach zubożających warstwę ozonową, ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym oraz ustawy o dostępie do zasobów genetycznych. Wysoka Izbo! Ustawa wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2019 r., z wyjątkiem, po pierwsze, przepisu art. 19 ust. 2 dotyczącego zmian w stosunkach pracy pracowników wojewódzkich inspekcji ochrony środowiska, który wejdzie w życie z dniem ogłoszenia. To znaczy, że jest zobowiązanie do wyznaczenia pracowników, którzy przejdą do nowych zadań. Po drugie, wyjątkiem od reguły, jeżeli chodzi o dzień wejścia w życie, są przepisy określające nowe zadania Inspekcji Ochrony Środowiska, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. No i po trzecie, przepis art. 11 pkt 1 wchodzi w życie dopiero 1 stycznia 2020 r. Wysoka Izbo! W toku prac komisji wprowadzono do ustawy szereg poprawek legislacyjnych, językowych, doprecyzowujących, ale także merytorycznych. Całość sprawozdania komisji ochrony środowiska zawartego w druku nr 2677 została przyjęta 10 głosami, przy 4 głosach wstrzymujących się. Wysoka Izbo! Krajowa Izba Gospodarcza szacuje, że szara strefa w zakresie gospodarki odpadami obejmuje 30%-50% ujawnionych dochodów. To jest sytuacja bezsprzecznie urągająca zdrowemu rozsądkowi, skoro niemałe pieniądze krążące w tym segmencie gospodarki, zamiast przyczyniać się do odczuwalnej dla obywateli poprawy stanu środowiska, wędrują do kieszeni nieuczciwych przedsiębiorców. A ci nieuczciwi nie dość że trują Polaków, to jeszcze utrudniają działanie przedsiębiorcom przestrzegającym przepisów przez zaburzanie warunków uczciwej konkurencji. Czas z tym skończyć. Polacy chcą żyć w czystym środowisku. Projekty ustaw zawarte w sprawozdaniach Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w drukach nr 2676 i 2677 mogą radykalnie zmienić sytuację w zakresie zagospodarowania odpadów. Dlatego w imieniu komisji proszę Wysoką Izbę o ich uchwalenie. Dziękuję bardzo.