Mówca: Nauki i Szkolnictwa Wyższego Lena Kolarska-Bobińska
Data: 2014-07-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Przewodniczący! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Pani poseł Augustyn bardzo dokładnie i wyczerpująco przedstawiła sprawozdanie z przebiegu prac podkomisji i komisji. Ja chciałabym tylko nakreślić i przedstawić państwu pewne cele, które przyświecają tak złożonej i skomplikowanej ustawie, żebyśmy wiedzieli, jaki jest cel i misja, jeśli chodzi o tę legislację. Cały świat próbuje w tej chwili zdefiniować na nowo rolę i zadania uczelni. Szkoły wyższe powinny lepiej kształcić, kształcić obywateli twórczych, lepiej rozumiejących świat. Ale też jednocześnie i w Polsce, i w Europie cały czas zastanawiamy się, co zrobić, aby z jednej strony absolwenci, ci, którzy kończą uczelnie, nie zasilali rzeszy bezrobotnych, a z drugiej strony żeby pracodawcy nie poszukiwali osób o szczególnych kwalifikacjach, których potrzebują, o szczególnych umiejętnościach. Edukacja wyższa była zawsze drogą do awansu młodych. Teraz jednak nie tylko dyplom jest wartością, ale pewien typ wiedzy, pewien typ umiejętności - umiejętności pracy w grupach, współpracy, umiejętności rozwiązywania konfliktów. Wymaga się więc od uczelni nowego, innego sposobu myślenia o studiowaniu - łączenia różnych zajęć, różnych dyscyplin, kształcenia z wykorzystaniem nowych technologii, e-learningu, zaangażowania do uczenia również praktyków gospodarki. Potrzebujemy więc uniwersytetów otwartych - otwartych na współpracę z samorządami, z gospodarką, z NGOs. Badania naukowe w związku z tym nie mogą być celem samym w sobie, musimy to przypominać i o tym pamiętać. Nauka musi służyć społeczeństwu, musi służyć gospodarce, przede wszystkim lepszemu życiu nas wszystkich. Kraje, które dzisiaj są liderami rozwoju gospodarczego, oparły swój rozwój na innowacjach, na badaniach naukowych i na wprowadzaniu wynalazków. Zapisy tej nowelizacji mają pomóc w zakresie nowego, innego, zmienionego sposobu kształcenia, ale też w wyjmowaniu polskich wynalazków z szuflad. Dziś potrzebne są z jednej strony uniwersytety specjalizujące się w tworzeniu nauki, z drugiej strony uczelnie lepiej kształcące praktycznie. I to także uwzględnia dzisiaj rozpatrywany projekt. Również zmiany demograficzne, które zachodzą na świecie, wymuszają inne myślenie o uczelniach. Z jednej strony zmniejsza się liczba osób młodych, z drugiej strony rośnie liczba osób dojrzałych, które chcą przekwalifikować się, zmieniają pracę, chcą poszerzyć swoją wiedzę. Myślimy zwykle o studentach jako tych, którzy zdają maturę i od razu idą na studia. Europa już myśli inaczej o studentach, myśli o innym typie studentów - o osobach dojrzałych, z pewnym bagażem doświadczeń, ale chcących zmienić swoje doświadczenia, szukających nowych kompetencji. Dziś w Polsce zaledwie 4% osób dojrzałych uczy się w systemie ciągłym, uczy się dalej. Chcemy dołączyć do europejskiej czołówki - przynajmniej 10% osób dorosłych. I do tego też musimy dostosować uczelnie. Niektóre już idą w tym kierunku, otworzyły się na nowe grupy społeczne, na nowe wyzwania, innym musimy to ułatwić. Wskazałam najważniejsze, globalne trendy dotyczące nauki i szkół wyższych, aby pokazać, jak zapisy tej nowelizacji pomogą uczelniom stawić czoła nowym wyzwaniom. Aby uczelnie dołączyły do europejskiej czołówki, musimy stworzyć im możliwości organizacyjne i prawne. Chciałabym tylko wskazać te najważniejsze, żeby nie umknęły naszej uwagi. Po pierwsze, kluczowe są nowe, skuteczniejsze zasady komercjalizacji wyników badań, wprowadzania wynalazków na rynek. To jest zawarte w tej nowelizacji. Po drugie, chcemy wprowadzić możliwość prowadzenia studiów międzyuczelnianych, studiów dualnych prowadzonych z pracodawcami, trzymiesięczne praktyki zawodowe na studiach o profilu praktycznym, obowiązkowy monitoring losów zawodowych absolwentów w oparciu o dane ZUS. To wszystko ułatwi młodym ludziom znalezienie pracy po studiach. Konieczne jest też uznawanie przez uczelnie wiedzy i kompetencji tych osób, które uzyskały już pewną wiedzę i kompetencje poza systemem szkolnictwa. One muszą wejść do tego systemu szkolnictwa, uczelnie powinny te dyplomy uznać, jeśli uznają je za ważne i warte tego, otworzyć się bardziej właśnie na tych dorosłych. Bardzo ważnym rozwiązaniem jest tworzenie związków przez uczelnie na nowych, korzystniejszych zasadach. Już w tej chwili wiele uczelni sygnalizowało konieczność konsolidacji w obliczu sięgania po możliwości, jakie stwarzają pieniądze europejskie, chce razem występować, tworzyć projekty, tworzyć studia, tworzyć różnego rodzaju inicjatywy. Ta nowelizacja pozwala uczelniom, które już wybudowały laboratoria, na wspólne ich wykorzystywanie, a więc na pewną konsolidację. Jest to również kluczowe w sytuacji zmian demograficznych, które zachodzą w Polsce. Na koniec sprawa, która ma ogromne znaczenie dla studentów. Jest to kwestia odpłatności za drugi i kolejne kierunki studiów na uczelniach publicznych. By nie pozostawiać w niepewności kolejnych studentów i dostosować prawo do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, rząd poprze zniesienie odpłatności za drugi i dalsze kierunki. Trybunał Konstytucyjny dał nam tę możliwość, by uczynić to dopiero za rok. My chcemy to zrobić od razu, żeby wyeliminować wszelkie niejasności i niepewność studentów oraz uczelni. Te i inne zmiany, o których mówiła poseł sprawozdawca Augustyn, wymagają wsparcia różnego rodzaju programami, ale też wymagają wsparcia legislacyjnego. Dlatego tak ważne jest dla nas to, żeby ta ustawa weszła w życie 1 października. Przyszłość polskiej nauki i polskich uczelni nie może być celem tylko jednej opcji politycznej. Jest to nasz wspólny cel. Dlatego bardzo proszę panie posłanki i panów posłów o poparcie tego procesu i tego projektu w dalszych pracach politycznych, w pracach sejmowych. Bardzo dziękuję wszystkim, którzy tak ciężko pracowali nad tym projektem, brali udział w konsultacjach, pomogli uczynić go lepszym i budowali kompromis co do różnych rozwiązań. Bardzo dziękuję. (Oklaski)