Mówca: Ryszard Wilczyński
Data: 2016-09-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Prezesie! Koleżanki i Koledzy Posłowie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska co do sprawozdania z działalności Najwyższej Izby Kontroli w roku 2015. Stanowisko to prezentujemy w sytuacji, gdy opinia Komisji do Spraw Kontroli Państwowej dla Prezydium Sejmu o tym sprawozdaniu jest negatywna, co jest sytuacją bez precedensu. Co takiego bulwersującego jest w sprawozdaniu, że większość parlamentarna, tj. Prawo i Sprawiedliwość, w Komisji do Spraw Kontroli Państwowej zdecydowała się sformułować ocenę negatywną, rekomendując Wysokiej Izbie nieprzyjęcie tego sprawozdania? Sytuacja jest zaskakująca, zważywszy, iż wszystkie komisje sejmowe, które pochyliły się nad sprawozdaniem, wyraziły się o nim pozytywnie. Sprawozdanie z działalności NIK w roku 2015 co do objętości, a przede wszystkim układu prezentowanych treści jest niemal takie samo jak w roku poprzednim. Różnice są w detalach. Podobnie prezentują się liczby, wyniki we wszystkich zakresach: rodzajów kontroli, efektów kontroli, współpracy z Sejmem oraz dotyczące innych działań podejmowanych przez Izbę. Przykładowo w 2015 r. 117 zakończonych kontroli planowych, rok wcześniej 110; 144 tematy kontroli doraźnych, poprzednio 150; 126 zawiadomień do organów ścigania przestępstw lub wykroczeń, w tym 52 do prokuratury, rok wcześniej odpowiednio 106 i 45 zawiadomień; 88 zawiadomień do rzecznika dyscypliny finansów publicznych o podejrzeniu naruszenia dyscypliny finansów, w roku 2014 - 102 zawiadomienia; 637 posiedzeń komisji sejmowych z udziałem przedstawicieli NIK, poprzednio 815; 205 informacji o wynikach kontroli przedłożonych Sejmowi, w 2014 r. - 185; 87 wniosków co do zmiany przepisów prawa, rok wcześniej - 75. Podobne porównania można snuć, analizując budżet, strukturę organizacyjną, liczbę pracowników Izby, proporcję liczby kontrolerów do liczby pracowników obsługi itd. W roku 2015 pojawiły się nowe jakościowo, pozytywne elementy. Była tutaj mowa o systemie zarządzania jakością z zastosowaniem zasady ˝wielu oczu˝, angażującej zarówno kontrolerów, jak i nadzorujących czynności kontrolne. Mieliśmy informacje i wiemy, że wzrósł też międzynarodowy prestiż Izby. Wystarczy nadmienić, że NIK wykonała pierwszy audyt do Rady Europy w ramach mandatu audytora zewnętrznego tej organizacji. 40% obywateli w badaniach zaufania do instytucji publicznych wykonywanych przez CBOS ocenia NIK pozytywnie, 16 - negatywnie. Ocen pozytywnych jest o 7 punktów procentowych więcej niż w badaniach sprzed 3 lat, a ocen negatywnych - mniej o 3 punkty procentowe. NIK osiągnęła również rekordową liczbę niemal 16 tys. cytowań przez telewizję, radio i prasę. Zatem skąd negatywna ocena sprawozdania ze strony zdominowanej przez PiS Komisji do Spraw Kontroli Państwowej? Rok temu PiS analogicznym sprawozdaniem było zachwycone. Poseł Arkadiusz Czartoryski w roli sprawozdawcy komisji mówił: ˝Komisja (...), pracując wspólnie przez ten rok z Najwyższą Izbą Kontroli, pozytywnie oceniła jej działalność. Współpraca faktycznie układała się dobrze. Przytłaczająca większość wniosków skierowanych do Najwyższej Izby Kontroli przez sejmowe komisje (...) została przyjęta. (...) w stosunku do tych, które nie były przyjęte, Najwyższa Izba Kontroli twierdziła, że albo są już w trakcie wykonywania, albo informacje na ten temat znalazły się w innych raportach, które są rzeczywiście ciekawe, wartościowe i powinny stanowić podstawę do debaty publicznej w parlamencie˝. Materię sprawozdania ów poseł już w roli przedstawiciela klubu PiS potraktował jako amunicję do kanonady na rządy Platformy Obywatelskiej i szermowania hasłem państwa teoretycznego. W sentencji poseł Czartoryski stwierdził: ˝oczywiście Prawo i Sprawiedliwość jest za tym, żeby pozytywnie zaopiniować, żeby przyjąć to sprawozdanie. Praca kontrolerów służy państwu polskiemu i zauważamy to˝. Odpowiedzi na pytanie o podstawy rekomendacji Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, by Sejm odrzucił sprawozdanie, nie znajdujemy w opinii tej komisji, choć tam znajdziemy zapis sugerujący, iż sformułowanie opinii odmiennej od zdania wszystkich komisji sejmowych nastąpiło, cytuję, po wysłuchaniu dodatkowych wyjaśnień prezesa NIK oraz w wyniku przeprowadzonej dyskusji. W istocie ani wyjaśnienia prezesa, ani dyskusja do takowej konkluzji nie prowadziły. W koreferacie poseł PiS zawarł wątpliwe tezy, iż rozbudowana forma sprawozdania ukrywa wewnętrzną sytuację Izby, zaburzenie relacji, nieprawidłowości w szkoleniach, funkcjonowanie kasty dyrektorów i przyjmowanie zewnętrznej metodologii pracy narzuconej przez międzynarodowe organizacje, których NIK jest członkiem. Parafrazując, zdaniem PiS: inna ocena sprawozdania nie jest możliwa, tym bardziej że na prezesie NIK ciążą poważne zarzuty. Dziś po zdecydowanie zbudowanym głosie pana posła Tadeusza Dziuby wiemy, że w NIK odbył się jakiś tajny audyt wewnętrzny, o czym oczywiście nie wiedzieliśmy. Wracając do posiedzenia komisji. Głosy opozycji kwestionujące ten tok rozumowania oraz dokonywania niezrozumiałego przeniesienia sytuacji osobistej prezesa NIK na roczną pracę całej Izby - 1668 pracowników, w tym 1121 kontrolerów - nie spotkały się z merytoryczną ripostą. Nie wykazano nierzetelności i braku wiarygodności sprawozdania lub zaistnienia faktów, które wskazywałyby na niewywiązywanie się Izby z obowiązków ustawowych. Jednak komisyjna większość, pomijając całkowity brak podstaw merytorycznych, przyjęła propozycję posła koreferenta, by sprawozdanie NIK za rok 2015 odrzucić - także kosztem autorytetu Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, której rolą jest ocenianie działalności NIK i współdziałanie z Izbą na rzecz poprawy funkcjonowania Rzeczypospolitej. W tej misji, wymagającej rzetelności i obiektywizmu, nie mieści się działanie na zamówienie politycznego centrum decyzyjnego PiS, a w ślad za nim poszukiwanie przysłowiowego kija do bicia. Niestety otrzymujemy kolejne potwierdzenie, że niezależność jakiejkolwiek instytucji, nawet konstytucyjnie gwarantowana, jak w przypadku NIK, nie mieści się w scenariuszu sprawowania władzy przez PiS - konsekwentnego podporządkowywania wszelkich instytucji i obsadzania wszędzie partyjnych nominatów. Nadto obecnie wszelkie stwierdzone przez NIK dysfunkcje i nieprawidłowości idą już na karb rządu PiS. Klub Platformy Obywatelskiej pozytywnie ocenia sprawozdanie NIK z działalności w roku 2015. Odnosząc się do przedstawionej przez Komisję do Spraw Kontroli Państwowej rekomendacji nieprzyjęcia sprawozdania przez Sejm, należy przytoczyć komentarz Biura Analiz Sejmowych do art. 126a ust. 1 regulaminu Sejmu, na podstawie którego Sejm może rozpatrzyć informacje, sprawozdania i raporty z działalności instytucji i organów władzy państwowej. Cytuję: ˝Czynność prawna odrzucenia lub przyjęcia przez komisję sejmową (Sejm obradujący in pleno) jakiegokolwiek dokumentu pochodzącego od podmiotu władzy państwowej (zewnętrznego wobec Sejmu) musi mieć wyraźną podstawę prawną w przepisach prawa materialnego (powinny one określać także skutki prawne powyższego odrzucenia lub przyjęcia). W przypadku NIK przepisy takie nie istnieją˝. Warto o tym wspomnieć, zanim sejmowa większość, w akcie czysto politycznego natarcia na kierownictwo NIK, posłucha głosu Komisji do Spaw Kontroli Państwowej i zdecyduje się nie przyjąć sprawozdania. Dziękuję bardzo.