Mówca: Wanda Nowicka
Data: 2014-07-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Przepraszam, panie senatorze. Panie pośle Zbrzyzny, czy mogę prosić o ściszenie rozmowy? (Poseł Ryszard Zbrzyzny: Proszę bardzo.) Dziękuję bardzo. Senator Bohdan Paszkowski: W imieniu Senatu chciałbym przedstawić projekt ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa, który jest senacką próbą wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. dotyczącego ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. W tymże orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy, mówiąc w skrócie, Ordynacja podatkowa - uwaga: w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. - jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ten § 6 przewidywał, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Było to odstępstwo od ogólnej zasady ustanowionej w art. 70, że zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od roku kalendarzowego, w którym upływa termin płatności podatku, czyli tego zobowiązania podatkowego. Wprawdzie ta norma czy przepis § 6 już nie obowiązuje, ale od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje ta sama norma, a nawet rozszerzona, w § 8, w zwizku z tym nie ulega wątpliwości to, co w zakończeniu swego orzeczenia stwierdził Trybunał Konstytucyjny. To wszystko co trybunał stwierdził, począwszy od tego, że jest to przepis niezgodny z konstytucją, odnosi się do obowiązującego w tej chwili § 8 Ordynacji podatkowej. Mówiłem tutaj, że trybunał uznał, że § 6, a w zasadzie w tej chwili § 8 Ordynacji podatkowej jest niezgodny z art. 64 ust. 2 konstytucji, bowiem ten przepis konstytucji stanowi, że własność i inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. W związku z tym, biorąc pod uwagę tę okoliczność, obowiązek równego traktowania własności i praw majątkowych ma aspekt, powiedziałbym, pozytywny, by stanowić normy prawne w taki sposób, aby niezależnie od podmiotów udzielać równej ochrony prawnej własności i innym prawom majątkowym, ale również aspekt negatywny i ustawodawca ma unikać tego, by w sposób nieuprawniony, niezasadny różnicować tę ochronę według wątpliwych kryteriów. Czyli mamy w tym orzeczeniu kwestię związaną z określeniem władztwa podatkowego państwa przy uwzględnieniu konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości. Najkrócej mówiąc, rozważania Trybunału Konstytucyjnego w uzasadnieniu ogniskowały się wokół dwóch spraw. Jedna sprawa to niejako podważenie na podstawie wartości konstytucyjnych takiego uregulowania w zakresie ochrony zobowiązań podatkowych. Chodzi o to, że jest to ochrona - można powiedzieć, tak zresztą określał to trybunał - dożywotnia. Innymi słowy, według uzasadnienia orzeczenia trybunału jest to sprzeczne z wartościami konstytucyjnymi, chociażby taką, jaką jest stabilizacja stosunków prawnych poprzez wygaszanie zadawnionych zobowiązań podatkowych. Trybunał Konstytucyjny uznał również, że niedopuszczalna jest taka regulacja, która różnicuje zasady przedawnienia ze względu na to, co stanowi przedmiot zabezpieczenia. W tym wypadku jest to zabezpieczenie w postaci nieruchomości. Trzeba powiedzieć, że to zabezpieczenie... Nie ma tu żadnego związku czy nie jest konieczny, ściślej mówiąc, jakikolwiek związek między nieruchomością a zobowiązaniem podatkowym. Jest to, że tak powiem, rzecz dowolna. Trybunał Konstytucyjny uznał, że jest to ewidentna nierówność, bo w zależności od tego, czym dany podmiot dysponuje, czy ma nieruchomość, czy też nie ma nieruchomości, zakres zabezpieczenia zobowiązania podatkowego jest według tego kryterium zróżnicowany. Stąd takie orzeczenie. Chcę tu jeszcze coś przywołać, żeby rozwiać ewentualne obawy, które mogą się pojawić w dyskusji. Mówiłem o tym, że wyrok dotyczył obowiązującego do końca grudnia 2002 r. § 6 Ordynacji podatkowej. W tej chwili ta norma zawarta jest w § 8 Ordynacji podatkowej. I my, o czym za chwilę będę mówił, odnosimy się w swojej regulacji do tego paragrafu. To jest, można powiedzieć, w zasadzie ostatnie zdanie czy też ostatni akapit z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, poza tą formułką, że Trybunał orzekł jak w sentencji. Kolejna sprawa. Zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej. Zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona o zastaw skarbowy w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej, lecz w sposób oczywisty mają do niego zastosowania te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia konstytucji podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego od tego, w jaki sposób zostało ono zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionych kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z przyczyn wyżej wskazanych. To jest fragment z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tak jak mówię, w zasadzie z ostatniego akapitu tego uzasadnienia. W związku z tym uzasadnieniem Trybunału Konstytucyjnego powstała nasza propozycja zmian w ustawie Ordynacja podatkowa. To jest niewielka zmiana, składająca się z trzech artykułów. W art. 1 proponujemy, by w art. 70 uchylić § 8, innymi słowy, uchylić tę normę, która została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny. Ta niekonstytucyjna norma w skarżonym wyroku odnosiła się tylko do hipoteki, w tej chwili odnosi się zarówno do hipoteki, jak i do zastawu skarbowego. Tutaj jest taka kwestia. Mianowicie w trakcie prac senackich ten projekt oczywiście był konsultowany. On pierwotnie miał taki charakter, że w zasadzie ograniczał się do uchylenia § 8 i standardowego określenia, kiedy ustawa będzie wchodzić w życie, tam był dość krótki okres na jej wejście w życie. Natomiast w wyniku konsultacji, w szczególności biorąc pod uwagę stanowisko Ministerstwa Finansów, uwzględniliśmy tu, powiedzmy, ciężar gatunkowy tej regulacji, albowiem uwzględniliśmy tę okoliczność, że chodzi o ogromne zabezpieczenia, które w tej chwili funkcjonują, bo z informacji czy też, można powiedzieć, ze stanowiska do ustawy, które było z 18 kwietnia 2014 r., wynika, że liczba hipotek przymusowych wynosi około 107 tys. na zabezpieczoną kwotę należności głównej około 6,2 mld zł, natomiast liczba zastawów skarbowych wynosi około 30 tys. na kwotę należności głównej około 2 mld zł, co może dać nam, jak informuje minister finansów, kwotę ponad 12 mld zł. W związku z tym, biorąc tę okoliczność pod uwagę, a ta okoliczność wpływała też na stanowisko Ministerstwa Finansów, o czym za chwilę powiem, przyjęliśmy jeszcze takie dwie sprawy, a mianowicie wprowadziliśmy przepis mówiący, że ta ustawa ma wejść w życie od 1 stycznia 2015 r., czyli ma mieć długie vacatio legis w takim celu, żeby organy skarbowe mogły przygotować te sprawy, tak aby tych zaległości, powiedzmy, było w efekcie jak najmniej. I nie dość tego - to jest w art. 2 - że ta ustawa ma wejść w życie od 1 stycznia 2015 r., to jeszcze od tej daty dajemy 6 miesięcy jako okres, w którym te zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką bądź zastawem skarbowym, które powstaną przed dniem w życia ustawy, nie będą ulegały przedawnieniu. Innymi słowy, można powiedzieć, że skutek przedawnienia rozpocznie się z dniem 1 lipca czy też z końcem czerwca, do końca czerwca takie zobowiązania podatkowe, jeżeli byłyby, ulegną przedawnieniu. Oczywiście utrzymujemy tutaj, tj. w art. 2 ust. 2, zasadę, że w okresie tych 6 miesięcy, jeżeli te zobowiązania miałyby z natury ulec przedawnieniu z mocy, że tak powiem, ogólnych przepisów, nie tego szczególnego przepisu, to wtedy oczywiście można dochodzić tego zobowiązania podatkowego tylko z mienia, na którym jest hipoteka albo zastaw skarbowy, czyli utrzymujemy zasadę, która obowiązywała dotychczas. Teraz może powiem o konsultacjach i o stanowiskach, które mieliśmy. Stanowiska rządowego w stosunku do naszej ustawy nie było. Jak wynikało z tego, na tym etapie prac senackich rząd jeszcze nie zajmuje stanowiska w stosunku do naszego projektu. Były stanowiska dwóch ministerstw. Jednym było stanowisko ministra finansów. Wspomniałem o tym, już cytowałem te dane. Stanowisko ministra finansów, o którym pan minister pewnie będzie za chwilę szerzej mówił, a ja powiem w skrócie, było negatywne. Negatywne z uwagi na to, że minister apelował do Senatu, a wcześniej do komisji senackich, żebyśmy pozostawili wykonanie tego wyroku projektowi rządowemu, natomiast oczywiście tego projektu rządowego nie ma, przynajmniej w tym okresie. Zasady czy założenia do tego projektu też trudno było, że tak powiem, wywnioskować z wypowiedzi przedstawicieli ministra oprócz takiej zasady, że jest odsyłanie, bo na płaszczyźnie prawa cywilnego nie ma przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych chociażby hipoteką. Plus była podnoszona kwestia, że to jest bardzo poważny problem. Mówiłem o kwocie 12 mld zł. Oczywiście taki stopień ogólności przedstawiania tej sprawy nie przekonał nas ani w komisjach, ani w Senacie. Muszę powiedzieć, że o ile dobrze pamiętam, ten projekt w zasadzie prawie jednogłośnie został przyjęty, czyli nie był on w jakiś tam sposób afiliowany politycznie, oczywiście oprócz tego, co powiedziałem, że uwzględniliśmy aspekt wielkości problemu i daliśmy szansę, żeby uporządkować te sprawy, biorąc pod uwagę przepisy, kiedy ustawa wejdzie w życie, i okres przejściowy, kiedy to przedawnienie jest odłożone. Natomiast stanowisko ministra sprawiedliwości było pozytywne, albowiem, tak jak można odczytać z tego uzasadnienia, po prostu wykonujemy to, co wskazał Trybunał Konstytucyjny. Inne opinie, które mieliśmy. Krajowa Rada Komornicza popierała projekt, prokuratoria wniosła tylko uwagi do uzasadnienia w pewnym aspekcie projektu, proponowała wprowadzenie przepisów przejściowych. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgłosił uwag merytorycznych. Sąd Najwyższy uznał, że nie będzie opiniować tego projektu, że nie jest to celowe. Natomiast rzecznik praw obywatelskich wnosił chociażby o to, żeby nasze przepisy rozszerzyć również o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bo faktycznie podobny przepis funkcjonuje na gruncie ustawy o ubezpieczeniach społecznych. Tam też się mówi, że, nazwijmy to tak, zabezpieczenia należności z zakresu ubezpieczeń społecznych hipoteką się nie przedawniają. Myśmy się tego nie podjęli w tym sensie, że przyjęliśmy pewne ograniczenia - jeżeli chodzi o wykonywanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego, ograniczamy się do samych wyroków, staramy się nie wychodzić poza nie. Chociaż nie jest wykluczone, że tym problemem Senat też się zajmie. Jakie będą skutki projektowanej ustawy? Oczywistym skutkiem jest to, że zostanie dostosowany system prawny do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czyli zapewniona będzie zgodność z konstytucją. Na pewno będą podejmowane różnego rodzaju czynności, jeżeli ta ustawa wejdzie w życie, przez organy skarbowe, aby uniknąć przedawnień tych roszczeń. Mówiłem tutaj o skali, o wielkości tego problemu, o kwocie. Ale niezależnie od tego trzeba brać pod uwagę tę okoliczność, że w zasadzie ten przepis w tej chwili jest już niekonstytucyjny. Choć może on stanowić podstawę do dokonywania czynności przez organy skarbowe, to może również stanowić podstawę do tego, żeby te czynności były, jak myślę, skutecznie kwestionowane przez osoby zobowiązane chociażby do tego, by ich mienie było przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego bądź lub zastawu skarbowego dożywotnio. W związku z powyższym proszę Wysoką Izbę o to, by podjąć prace nad naszym projektem. I oby one się zakończyły pozytywnym rezultatem. Dziękuję.