Mówca: Rafał Siemaszko
Data: 2026-02-11 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Staję dziś przed państwem, aby w imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska przedstawić stanowisko w sprawie poselskiego projektu ustawy o niekaraniu ochotników broniących wolności i niepodległości Ukrainy. 24 lutego 2022 r. Federacja Rosyjska dokonała brutalnej, niesprowokowanej agresji na suwerenne państwo: Ukrainę. Od tego momentu trwa wojna, która jest nie tylko konfliktem zbrojnym o terytorium, ale także walką o podstawowe wartości: wolność, suwerenność, prawo narodów do samostanowienia oraz nienaruszalność granic w Europie. W obliczu tej agresji część obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, kierując się solidarnością, poczuciem odpowiedzialności i przekonaniem o konieczności wsparcia narodu ukraińskiego, podjęła decyzję o wstąpieniu do sił zbrojnych Ukrainy. Często były to decyzje podejmowane w dramatycznych okolicznościach, bez pełnej świadomości konsekwencji prawnych wynikających z polskich przepisów, a niekiedy bez możliwości dopełnienia wymaganych formalności. Obowiązujące prawo, w szczególności przepisy Kodeksu karnego oraz ustawy o obronie ojczyzny, przewiduje odpowiedzialność karną za przyjęcie obowiązków wojskowych w obcym wojsku, bez zgody właściwego organu. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności. Projekt, nad którym dziś procedujemy, nie zmienia oceny prawnej tych czynów jako co do zasady zabronionych, wprowadza jednak regulacje o charakterze abolicyjnym, przebaczenie i puszczenie w niepamięć określonych przestępstw i wykroczeń popełnionych w związku z obroną Ukrainy przed rosyjską agresją. Podkreślam: abolicja ta ma charakter selektywny i ściśle ograniczony i dotyczy wyłącznie służby w siłach zbrojnych Ukrainy podlegających władzom uznawanym przez Rzeczpospolitą Polską za prawowite. Nie obejmuje ona żadnych działań o charakterze najemnym, nie obejmuje służby w innych formacjach wojskowych, nie stanowi też zachęty do podejmowania służby w obcych armiach. Projektowana ustawa odpowiada na realny problem. W obecnym kontekście międzynarodowym udział obywateli polskich w obronie Ukrainy, państwa walczącego o zachowanie swojej niepodległości i integralności terytorialnej, nie może być postrzegany jako naruszenie konstytucyjnych obowiązków wobec Rzeczypospolitej Polskiej. Wręcz przeciwnie, wpisuje się w wartości, na których opiera się nasza polityka zagraniczna i polityka bezpieczeństwa: solidarność z państwami zagrożonymi agresją oraz sprzeciw wobec imperialnej przemocy. Wysoka Izbo! Ustawa przewiduje, że w sprawach objętych jej zakresem postępowań karnych i wykroczeniowych nie wszczyna się, a wszczęte podlegają umorzeniu. Jednocześnie projekt nie pozostawia państwa bez wiedzy i kontroli. Wprowadza obowiązek złożenia przez ochotników pisemnego oświadczenia wobec ministra obrony narodowej, zawierającego informacje o terminie i miejscu przyjęcia oraz zakończenia pełnienia obowiązków wojskowych. Oświadczenie to składane będzie pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia, a zawarte w nim informacje będą objęte ochroną właściwą dla informacji niejawnych, oznaczonych klauzulą: zastrzeżone. Dane te będą przekazywane właściwym organom, w tym wojskowym centrom rekrutacji i jednostkom prokuratury, tak aby państwo posiadało pełną wiedzę o osobach, które zdobyły doświadczenie bojowe. Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa Rzeczypospolitej. W interesie państwa leży bowiem posiadanie informacji o kwalifikacjach i umiejętnościach nabytych przez obywateli w warunkach realnego konfliktu zbrojnego. Projekt łączy zatem element odpowiedzialności i porządku prawnego z elementem racjonalnego podejścia do bezpieczeństwa narodowego. Ustawa nie rodzi skutków finansowych dla budżetu państwa ani jednostek samorządu terytorialnego. Nie wkracza w zakres regulacji prawa Unii Europejskiej ze względu na to, że określona w przedmiotowym projekcie abolicja obejmuje swym zakresem czyny popełnione do dnia wejścia w życie ustawy. Dlatego w imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska zgłaszam poprawkę, która przewiduje wejście w życie ustawy po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia. Dodatkowo zgłaszam drugą poprawkę o charakterze porządkującym i trzecią o charakterze technicznym. Wysoka Izbo! Nie jest to ustawa o militarnym entuzjazmie. Nie jest to ustawa zachęcająca do wyjazdu na wojnę. Jest to ustawa o odpowiedzialności (Dzwonek) państwa wobec własnych obywateli w wyjątkowej sytuacji historycznej. Uznaje ona, że w konkretnym kontekście, w obliczu jawnej agresji na państwo sąsiednie, osobiste decyzje o wsparciu Ukrainy nie powinny skutkować ściganiem karnym w Polsce. Koalicja Obywatelska stoi na stanowisku, że prawo powinno uwzględniać realia i wartości, które jako państwo wyznajemy. Solidarność z Ukrainą nie jest tylko hasłem politycznym, jest elementem racji stanu. Bezpieczna, niepodległa, suwerenna Ukraina to bezpieczna i wolna Polska. Dziękuję bardzo. (Oklaski)