Mówca: Sprawozdawca Witold Pahl
Data: 2013-01-03 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Ustawodawczej pragnę przedstawić sprawozdanie tejże komisji o poselskim projekcie uchwały w sprawie powołania Wysokiej Komisji Obywatelskiej do wyjaśnienia przyczyn katastrofy samolotu TU-154M. Komisja procedowała nad tymże projektem w dniach 30 sierpnia i 27 września 2012 r. W dniu 15 listopada odbyło się pierwsze czytanie projektu i po głosowaniu w tym też dniu komisja wnosi o to, aby Wysoki Sejm tenże projekt uchwały raczył odrzucić. Krótko. Projekt przewiduje stworzenie nowego organu państwowego, który miałby zająć się wyjaśnieniem przyczyn katastrofy samolotu TU-154M, zakłada utworzenie takiej komisji ze wszelkimi uprawnieniami komisji śledczej, nakłada obowiązki współpracy z tą komisją na inne organy państwa, daje również tej komisji uprawnienie do zwracania się w tej sprawie do państw trzecich, organizacji i instytucji międzynarodowych o współpracę w zakresie swojego działania. Wprowadza instytucję obserwatorów. Podstawą do określenia kryterium powołania jest to, aby mogły to być osoby, które są członkami rodzin osób, które zginęły w katastrofie smoleńskiej, lub by mogli to być upełnomocnieni przedstawiciele tychże osób. W pierwotnym przedłożeniu tezy te były poszerzone o apel, dlatego że sam projekt uchwały zawiera w sobie dwa elementy: element oświadczenia, które miałby w takim zakresie zawrzeć Sejm, a równocześnie element apelu skierowanego do wszystkich instytucji, które posiadają inicjatywę ustawodawczą, o to, aby podjęły wszelkie działania zmierzające do wyjaśnienia tej sprawy poprzez złożenie projektów ustaw zgodnych z tymi założeniami. W trakcie prac komisji dołączone zostały dwie opinie: opinia Biura Analiz Sejmowych i opinia Biura Legislacyjnego, w których zwrócono uwagę na szereg wad konstytucyjnych zawartych w tymże projekcie. Przede wszystkim wątpliwości budził postulat nadania komisji wszelkich uprawnień, które są przynależne komisji śledczej. Komisja podzieliła stwierdzenie, iż takie zastrzeżenia są uzasadnione, dlatego iż należało zgodzić się ze stwierdzeniami zawartymi w opiniach co do tego, iż powołana w trybie zwykłym komisja, która nie jest organem Sejmu i nie ma cech, jakie wynikają z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 22 września 2006 r. określającego, iż komisje śledcze są organem konstytucyjnym i w skład tychże komisji mogą wchodzić wyłącznie posłowie, a także stwierdzającego, iż skład takiego organu, który nie pochodziłby tylko z wyboru w ramach przedstawicielstwa parlamentarnego, ale również mógłby obejmować inne osoby, i to osoby, które nie są czynnie uwikłane w konflikty polityczne, bo też takie kryterium doboru członków komisji zostało wskazane w przedstawionym projekcie uchwały, nie może posiadać waloru komisji śledczej, a co za tym idzie nie może zostać uznana za organ konstytucyjny. A jeżeli nie może być uznana za organ konstytucyjny, nie może mieć również takich uprawnień, jakie wynikają z ustawy o komisjach śledczych. A więc nie ma możliwości domagania się od innych organów państwa - mam tu na myśli przede wszystkim sądy - uzyskiwania konkretnych informacji ani też ze strony prokuratury nie ma takiej możliwości, aby zwalniać z tajemnic ustawowo chronionych. Należy również stwierdzić, że art. 111 ust. 1 konstytucji nie pozwala Sejmowi na powierzanie zadania zbadania określonej sprawy dowolnym organom czy instytucjom. Sejm może zlecić badanie takiej sprawy tylko i wyłącznie swoim specjalnym, pomocniczym organom, powołanym spośród posłów. A więc jest to dodatkowy argument przemawiający za określeniem, iż w istocie rzeczy mielibyśmy do czynienia z organem państwowym nieposiadającym kompetencji komisji śledczej, a równocześnie dobór jego składu jest bardzo ogólnikowy, nie spełnia standardów określonych w art. 2 konstytucji. W opinii mamy nawet wskazanie, że w skład takiej komisji nie mogłyby wchodzić osoby, które cieszą się ogólnym zaufaniem społecznym, między innymi sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, bo de facto sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, rozstrzygając kwestie dotyczące zgodności konkretnych aktów prawnych z konstytucją, tak naprawdę biorą udział w życiu politycznym. A więc również ta grupa ludzi o bardzo wysokich standardach zawodowych, moralnych zostałaby wykluczona z możliwości funkcjonowania w tejże grupie, w tejże komisji. To dowodzi, to potwierdza tylko określony w opiniach Biura Analiz Sejmowych i Biura Legislacyjnego brak zachowania standardu określoności prawa. Kolejny element, na który należy zwrócić uwagę, to jest sprzeniewierzenie się tak naprawdę treści preambuły. Preambuła bardzo wyraźnie mówi, nakłada obowiązek na obywateli, a szczególnie na posłów, aby w tworzeniu prawa, aby w stosowaniu tego prawa kierowali się zasadą sprawności organów państwa. Stworzenie takiego organu, który w istocie rzeczy nie miałby kompetencji takich jak komisja śledcza, spowodowałoby, że mielibyśmy do czynienia z organem pozbawionym jakichkolwiek możliwości skutecznego wyjaśnienia w oparciu o procedurę, jaka jest właściwa dla komisji śledczej, rzeczywistych przyczyn katastrofy samolotu TU-154M. Szereg innych wątpliwości, które w trakcie procedowania zostały wskazane przedstawicielom wnioskodawców, skutkował jedynie tym, iż - kończę - pan przedstawiciel wnioskodawców złożył autopoprawkę. Ona rzeczywiście zmieniła charakter tego projektu, spowodowała, że ten projekt stał się oświadczeniem, a nie apelem. Niemniej nie rozwiało to wątpliwości co do bardzo czytelnego, klarownego sposobu powoływania członków tej komisji. Pamiętajmy, że mogłoby dojść do sytuacji, kiedy wszystkie zainteresowane osoby mogłyby uczestniczyć w pracach tejże komisji. Wówczas mielibyśmy do czynienia z ciałem, które składałoby się z kilkuset osób. To kolejny dowód na to, iż funkcjonując w formule zbliżonej do formuły funkcjonowania komisji śledczej, ta Wysoka Komisja Obywatelska miałaby niezwykle utrudnione - jeśli w ogóle możliwe - skuteczne wyjaśnienie sprawy. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Tak więc pomimo próby znalezienia jakiegoś konsensusu, kompromisu Komisja Ustawodawcza, kierując się przede wszystkim opiniami, o których wspominałem, a więc Biura Analiz Sejmowych i Biura Legislacyjnego, które wskazywały na konieczność przepracowania i usunięcia tych wad konstytucyjnych, nie znalazła argumentów za przyjęciem możliwości dalszego procedowania nad tym projektem, uznając, że zawiera on nieusuwalne wady konstytucyjne. Pragnę tylko przypomnieć, że Komisja Ustawodawcza w tym trybie musi uzyskać 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji. Taką też większością przegłosowała sprawozdanie, które w istocie zawiera dezyderat, aby Wysoki Sejm z tychże powodów raczył projekt tejże uchwały odrzucić. Dziękuję bardzo. (Oklaski)