Mówca: Maciej Orzechowski
Data: 2013-03-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Tym razem o relacjach polsko-amerykańskich. Charakteryzują się one obecnie dojrzałością właściwą państwom związanym mocnym sojuszem polityczno-obronnym. Głównymi czynnikami wpływającymi w ostatnim okresie na tę dynamikę stosunków polsko-amerykańskich i współpracy jest z jednej strony to przewartościowanie w ramach polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obrony USA, przesunięcie punktu ciężkości tej polityki w kierunku Azji, Wschodu, również w kierunku Afryki, a z drugiej strony zmiana pokoleniowa wśród polityków w Stanach Zjednoczonych. Te obiektywne czynniki nie naruszają kanonu polsko-amerykańskich relacji opartych na ścisłych sojuszach, więziach, jeśli chodzi o NATO, oraz na poszukiwaniu nowych obszarów współpracy. Te nowe obszary współpracy to bez wątpienia energia, zwłaszcza energia z gazu pochodzącego z łupków, jak również energia z odnawialnych źródeł energii. Jest to też wspólna polityka bezpieczeństwa, wspólne ćwiczenia na terytorium Polski, ale też obecność i stacjonowanie jednostek amerykańskich na terenie Rzeczypospolitej. Obecność sił USA jest... Podstawą prawną tego pobytu jest umowa o statusie sił zbrojnych USA na terytorium Rzeczypospolitej, tzw. SOFA supplement. Stopniowo w duchu postanowień deklaracji o współpracy strategicznej od 2008 r. rozszerzana jest w zakresie współpracy obronnej. Memorandum o porozumieniu między Ministerstwem Obrony Narodowej a Departamentem Obrony USA o współpracy sił powietrznych na terytorium Polski zostało podpisane 13 czerwca 2011 r. Zakłada ono stacjonowanie wielozadaniowych F-16, ale też transportowych EC-130. Oddzielnym tematem przybierającym ostatnio na sile jest kwestia tarczy obronnej. Ostateczne decyzje odnośnie do obecności i charakteru tej jednostki jeszcze nie zapadły. Chciałbym jednak skupić się na sprawach chyba nam bliższych, dotyczących obrotów handlowych. Obroty handlowe ze Stanami Zjednoczonymi cechują się dodatnim bilansem po stronie polskiej w wysokości prawie 500 mln dolarów. Natomiast współpraca w zakresie energetyki to obecność i poszukiwanie gazu łupkowego na terytorium Polski przez wiele amerykańskich firm. To również na zaproszenie USA udział w globalnej inicjatywie na rzecz gazu łupkowego, ale też ten komponent dotyczący współpracy takich firm amerykańskich, jak ConocoPhillips, Marathon Oil czy Chevron, wreszcie kwestia dotycząca wzmocnienia i bezpieczeństwa energetycznego Polski i przyspieszenia modernizacji technologicznej omawiana w trakcie spotkania premiera Donald Tuska z prezydentem USA Barackiem Obamą podczas jego wizyty w Warszawie w dniach 27-28 maja 2011 r. Ale teraz pojawia się nowa, ciekawa propozycja dotycząca importu gazu skroplonego, gazu pochodzącego właśnie z takich źródeł w Stanach Zjednoczonych. Jest to rzeczywiście coraz nowsza, ciekawsza alternatywa w stosunku do umów, które obecnie są zawierane, m.in. do umowy, którą zawarliśmy z Katarem. Wreszcie warto wspomnieć o takiej współpracy, która może nie tylko wzmocnić nasz sojusz, ale przybliżyć obydwa kraje nowym pokoleniom. To są umowy dotyczące współpracy, jeśli chodzi o ośrodki naukowo-badawcze. Na terenie Polski są obecne ośrodki naukowo-badawcze i takie firmy jak GE, IBM, Microsoft, czy Pfizer, jeśli chodzi o rynek medyczny, czy Google, zatrudniające ponad 5 tys. pracowników. Ale to również wymiana naukowa od od lutego 2006 r., podpisana w ramach polsko-amerykańskiej komisji Fulbrighta, zakładająca wzrost zaangażowania obydwu stron, jeśli chodzi o wymianę naukowo-badawczą. To również ostatnie informacje dotyczące promocji nauki i gospodarki. Pani minister Stelmach odbyła wizytę w Chicago w styczniu br., podczas której otworzyła forum akademicko-biznesowe w siedzibie Kent College of Law. Tam przedstawiła stan współpracy naukowo-badawczej pomiędzy Polską a USA i forum to było również okazją do wspólnego przedstawienia Uniwersytetu Warszawskiego po polskiej stronie i partnera w Loyola University Chicago. Ale to też odbywające się od roku 2008 r. forum wymiany młodzieży, młodzieży która dzisiaj jest na przykład obecna w Sejmie, to taka wymiana, że uczniowie ze strony polskiej i ze strony amerykańskiej wzajemnie się odwiedzają. Tą wiodącą i zaangażowaną w to instytucją po stronie polskiej jest Ministerstwo Edukacji Narodowej. Oczywiście dużo łatwiejszy byłby sposób wymiany zarówno w kwestii naukowej, jak też w kwestii biznesowej, gdyby nie problem, który bardzo często wraca na agendę, dotyczący wiz. I tutaj, jeżeli chodzi o takie najnowsze informacje, 4 lutego br. ponownie został zgłoszony w nowym kongresie przez kongresmanów Mika Quigley i Aarona Schocka oraz senatora Marka Kirka, projekt dotyczący zapisów zbieżnych z poprzednim projektem Visa Waiver Program Enhanced Security and Reform Act. Tak że jest to szansa na to, że pomimo iż Polska dzisiaj znalazła się poniżej dotychczasowego progu 10% odmów wiz, a to kryterium w ostatnich latach zostało zaostrzone z 3%, jest szansa na to, żeby polscy obywatele wreszcie mogli swobodnie podróżować do Stanów Zjednoczonych, tak jak mogą obywatele amerykańscy. Wreszcie kwestia wspólnoty demokracji, i też najświeższe informacje dotyczące tego rozwoju, gdzie trzecia runda wspólnego dialogu na temat demokracji miała miejsce 8 maja 2012 r. w Waszyngtonie. Trzecia, kolejna, miała miejsce w Warszawie 28 lutego 2013 r. To również forum, na którym możemy rozmawiać o tym, w jaki sposób sukces polskiej demokracji, tych transformacji może się przełożyć na takie kraje, jak kraje Maghrebu czy inne kraje, gdzie dzisiaj ta demokracja jest jeszcze w bardzo szczątkowej formie. Wreszcie szansę na nowy napęd, jeśli chodzi o rozwój stosunków polsko-amerykańskich, może i mam nadzieję, że wniesie nowy ambasador, który pojawił się w Warszawie w ubiegłym roku - Stephen Mull, który jest absolwentem Uniwersytetu Georgetown, a karierę dyplomatyczną rozpoczął m.in. na placówce w Polsce. Jest to osoba, która świetnie włącza się w kontakty, pomaga zarówno w kontaktach na szczeblu dyplomatycznym, jak i w kontaktach biznesowych, jak chociażby w rozmowach z olbrzymim koncernem Boeing dotyczących tego, w jaki sposób ta firma może zrekompensować nam straty spowodowane uziemieniem samolotów, a więc niemożnością ich włączenia do normalnej obsługi przewozów. Warto podkreślić, że ambasador nie tylko jest obecny w wielu miejscach w Polsce, ale też utrzymuje żywe kontakty z parlamentarzystami. Istnieje zespół współpracy polsko-amerykańskiej, jest wspólne forum dialogu i chociażby nawet dzisiaj będę miał przyjemność i zaszczyt spotkać się z panem ambasadorem i rozmawiać nie o wizach, nie o gospodarce, a o temacie, który mnie jako przewodniczącego, wiceprzewodniczącego Komisji Zdrowia bardzo interesuje, na temat polityki zdrowotnej w Stanach, bo tam jest wprowadzana olbrzymia reforma, a w Polsce również jesteśmy w okresie przekształceń. Dziękuję serdecznie.