Mówca: Adam Rybakowicz
Data: 2014-10-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Poselskiego Twój Ruch wobec przedstawionego przez prezesa Rady Ministrów ˝Raportu z realizacji polityki ekologicznej państwa w latach 2009-2012 z perspektywą do 2016 roku˝ wraz ze stanowiskiem komisji, druki nr 2691 i 2730. W przedstawionym dokumencie oceniono efekty polityki ekologicznej państwa w latach 2009-2012 z perspektywą do roku 2016 ze szczególnym uwzględnieniem stopnia i zakresu realizacji jej priorytetów. Oceniono także wpływ, jaki na tę politykę miały programy współfinansowania ze środków Unii Europejskiej oraz fundusze ekologiczne, narodowe i wojewódzkie. Ponadto przedstawiono analizę zobowiązań Polski w obszarze środowiska w perspektywie 2020 r. oraz aktualny stan ich realizacji. W raporcie z realizacji polityki ekologicznej państwa dokonano szczegółowych przeglądów obszarów tematycznych w niej określonych, w tym m.in. zasady ochrony środowiska w strategiach sektorowych, zarządzenie środowiskowe, odpowiedzialność za szkody w środowisku, ochrona przyrody, ochrona i zrównoważony rozwój lasów, racjonalne gospodarowanie zasobami wody, ochrona powierzchni ziemi, gospodarowanie zasobami geologicznymi, jakość powietrza czy gospodarka odpadami. Z raportu wynika, że w zakresie oczyszczania ścieków komunalnych w latach 2009-2012 odnotowano korzystne tendencje, jeżeli chodzi o budowę sieci kanalizacyjnych, zwiększenie liczby ich użytkowników, wzrost liczby oczyszczalni ścieków, jak również ilości oczyszczanych ścieków komunalnych. Spadła natomiast dynamika redukcji zanieczyszczeń w ściekach. W województwach, w których przed 2009 r. udział ludności korzystających z kanalizacji był najniższy, odnotowano istotny wzrost przyłączeń do sieci kanalizacyjnej, co świadczy o tendencji zmniejszania dysproporcji pomiędzy województwami. Stwierdzono również postęp w ilości przekształcanych termicznie osadów ściekowych z oczyszczalni komunalnych. Jednak Najwyższa Izba Kontroli w raporcie ˝Zagospodarowanie osadów powstających w oczyszczalniach ścieków komunalnych˝ negatywnie oceniła zagospodarowanie osadów ściekowych przez skontrolowane komunalne oczyszczalnie ścieków. Osad wykorzystywany był niemal w całości, bo w ponad 98%, ale oczyszczalnie nagminnie łamały przepisy prawa, m.in. ustawę o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. oraz rozporządzenie ministra środowiska w sprawie komunalnych osadów ściekowych z dnia 13 lipca 2010 r. Na 36 skontrolowanych podmiotów zaangażowanych w przetwarzanie osadów działania niezgodne z prawem wystąpiły aż w 32. Gwoli przypomnienia, przepisy jasno i wyraźnie mówią, że podstawowym sposobem zagospodarowania osadów ściekowych jest wykorzystanie ich do nawożenia gruntów w celu zwiększenia materii organiczej w glebach. Muszą być one jednak wcześniej poddane specjalnej obróbce eliminującej zagrożenia chorobotwórcze. Jakiekolwiek lekceważenie przepisów w tym przypadku stwarza ryzyko skażenia środowiska. Chciałbym też pogratulować m.in. zwiększenia liczby sieci kanalizacyjnych i ich użytkowników, zwiększenia liczby oczyszczalni ścieków, w tym również ścieków komunalnych. Przypominam jednak, że konstytucyjnym obowiązkiem jest chronić środowisko naturalne, a jak wynika z raportu Najwyższej Izby Kontroli, w 90% to się nie udaje. Jeśli zaś chodzi o odpady, zarówno te przemysłowe, jak i komunalne, to wydaje się, że pomimo wzrostu wytwarzania w latach 2009-2012 poprzez ustawę śmieciową odwróciliśmy tę tendencję w kolejnych latach. Najważniejsze, by zwiększyła się ilość odpadów komunalnych zbieranych selektywnie, jednak by tak się stało, potrzebne są konkretne programy edukacyjne skierowane do dzieci i młodzieży. Jeśli chodzi o emisję gazów istniejących w Polsce, system zarządzania emisjami gazów cieplarnianych faktycznie działa w miarę prawidłowo. Jak dobrze pamiętam, Polska zobowiązała się w protokole z Kioto do 6-procentowej redukcji emisji gazów cieplarnianych w latach 2008-2012 w stosunku do roku bazowego 1988. Tymczasem w 2010 r. według danych zgromadzonych w Krajowym Ośrodku Bilansowania i Zarządzania Emisjami Polska ograniczyła emisję gazów prawie o 29%. Realizacja tego zobowiązania wspierana była m.in. przez sprawnie działający system zarządzania emisjami. Dzięki temu Polska skutecznie realizuje międzynarodowe zobowiązania w dziedzinie redukcji emisji dwutlenku węgla. Jeżeli chodzi o zużycie energii w przeliczeniu na jednostkę PKB, ono spada. Ciągle jest wyższe niż średnia europejska, ale spada, więc to cieszy. Cieszy też to, że udział energii odnawialnej ogółem w produkcji energii elektrycznej wzrósł w tym okresie niemal dwukrotnie. Do roku 2011 było to 8%. W latach 2007-2011 udział energii odnawialnej w energii pierwotnej ogółem w Unii Europejskiej wzrósł od 15,6 do 20,3%. Kolejny temat - obszary chronione. Według państwa informacji wzrost powierzchni obszarów chronionych wynosił 0,5% w stosunku do roku 2008, czyli do początku omawianego okresu. Jeśli chodzi o dynamikę zalesień, również jest stosunkowo niewielka, bo w tym okresie przyrost wyniósł 0,3% powierzchni kraju, a ogólna krajowa lesistość osiągnęła poziom 29,3% powierzchni kraju. Jednak znów muszę odwołać się do raportu NIK, na przykładzie województwa podlaskiego. W zielonych płucach Polski sprawdzono, jak lokalne samorządy radzą sobie z lokowaniem inwestycji na terenach chronionych. Wynika z tego jasno, że niestety sobie nie radzą. Z opublikowanego dokumentu podsumowującego wyniki pracy białostockiej delegatury NIK jednoznacznie wynika, powtórzę, że sobie nie radzą, mimo że dbanie o przyrodę jako część dziedzictwa narodowego należy do ich ustawowych obowiązków. Podstawowy problem kontrolerzy widzą w planach zagospodarowania przestrzennego, a raczej w ich braku. Większość gmin nie korzystała z planów zagospodarowania przestrzennego, bo ich praktycznie nie było. Tylko 10% powierzchni skontrolowanych gmin było objętych takimi planami, a większość z nich nie była aktualna w stosunku do potrzeb ochrony środowiska. Niemal 1/4 decyzji o lokalizacji inwestycji nie była uzgadniana z właściwymi organami pod kątem ochrony przyrody. Czy nie obawia się pan, że statystyka, którą pan przedstawia, do roku 2012, jest obecnie po prostu nieaktualna? Cieszę się jednak, że nakłady na ochronę środowiska, mniej więcej w tym okresie, w 2009, 2010 i 2011 r., utrzymywały się na stałym, wysokim poziomie. Jeżeli chodzi o gospodarkę odpadami, była to wielkość mniej więcej 850 mln zł. Trzeba podkreślić, że te nakłady w 1/3 były związane ze środkami pozyskanymi z pełnego uruchomienia Programu Operacyjnego ˝Infrastruktura i środowisko˝. Mniej więcej ponad 20% to były środki z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Niespełna 20%, bo dokładnie 18,5%, to były środki z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska. Około 10-11% to były regionalne programy operacyjne i Program Rozwoju Obszarów Wiejskich. Realizacja polityki ekologicznej państwa jest pewnym fragmentem realizacji konstytucji. Jesteśmy jednym z nielicznych krajów, które zrównoważony rozwój mają wpisany do konstytucji. Tu warto by też dokonać oceny, na ile przepis konstytucji jest teraz, przy pomocy środków unijnych, realizowany. Dlatego interesuje mnie pewna dość trudna kwestia, a mianowicie porównanie spraw środowiskowych polityki ekologicznej państwa z polityką ekologiczną Unii Europejskiej i to, na ile nasze działania wynikają z uchwał sejmowych, z polityki ekologicznej państwa, a na ile realizujemy to, co narzuca nam Unia Europejska. Dla polityki ochrony środowiska do roku 2020 istotne będzie ograniczenie działań do najistotniejszych, kluczowych problemów ochrony środowiska, unikanie dublowania celów i zadań w stosunku do innych dokumentów strategicznych, określenie oczekiwanych mierzalnych efektów planowanych działań oraz precyzyjne określenie podmiotów odpowiedzialnych za realizację działań oraz realnego horyzontu czasowego i źródeł finansowania. Jesteśmy beneficjentami w ostatniej perspektywie finansowej Unii Europejskiej, a na ochronę środowiska trzeba szczególnie zwrócić uwagę, by mogło to przynieść korzyści potomnym, że tak się wyrażę. Dlatego Klub Poselski Twój Ruch będzie głosował przeciwko przyjęciu tego raportu. Dziękuję bardzo.