Mówca: Lech Kołakowski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-06-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie poświęcone 25-leciu łomżyńskich obozów językoznawczych Moje oświadczenie chciałbym poświęcić 25-leciu łomżyńskich obozów językoznawczych, które zostały zainicjowane w Łomżyńskim Towarzystwie Naukowym przez prof. Barbarę Falińską, a są do dziś kontynuowane przy wsparciu badaczy języka polskiego z Uniwersytetu Warszawskiego i innych polskich uczelni. Odbywały się one dzięki zaangażowaniu łomżyńskich polonistów, otwierając im jednocześnie drogę do naukowego rozwoju, a także przyczyniając się do powstania licznych opracowań poświęconych tzw. gwarze łomżyńskiej. W latach 1974-1990 organizowano tzw. szkolne obozy gwaroznawcze. Odbywały się one systematycznie, każdego roku w lipcu. Była w to zaangażowana młodzież z łomżyńskich szkół średnich. Później, od 1990 r. w okresach 10-14-dniowych realizowane były jako tzw. letnie obozy językoznawcze, które były organizowane przez Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów w Łomży. Od początku poprzez swój aktywny w nich udział wspierały to panie profesorki z UW: prof. Barbara Bartnicka i prof. Barbara Falińska. Środowisko łomżyńskich polonistów reprezentowała Henryka Sędziak, opiekunka młodzieży w szkołach średnich, od początku związana z tą formą aktywności ŁTN, która do dziś jako emerytowana profesor kontynuuje tę działalność, podobnie jak prof. B. Falińska. Od początku obozy miały na celu upowszechnianie nauki, stanowiły przejaw działalności popularyzatorskiej i służyły badaniu polszczyzny mówionej mieszkańców wsi i miasteczek w Łomżyńskiem. W kolejnych latach obozy językowe były lokalizowane w gminach: Goniądz, Jedwabne, Kolno, Kulesze Kościelne, Łomża, Miastkowo, Sokoły, Szczuczyn, Szepietowo, Wysokie Mazowieckie, Zambrów. Na ich terenie objęto badaniem wiele miejscowości, w których metodą kwestionariuszową i poprzez rejestrację wypowiedzi informatorów na taśmach magnetofonowych zbierano materiał językowy. Duża jego część została utrwalona w trzyczęściowej publikacji pt. ˝Łomżyńskie teksty gwarowe˝ zredagowanej przez Henrykę Sędziak. Pani Henryka Sędziak sama zredagowała część pierwszą, część drugą wspólnie z Małgorzatą K. Frąckiewicz, a część trzecią z Dorotą Cybulską. Na podstawie tego cennego materiału językowego powstały liczne opracowania dialektologiczne, onomastyczne, leksykograficzne, językoznawcze, w tym liczne prace licencjackie i magisterskie, pięć doktoratów i jedna habilitacja. Na przestrzeni 25 lat zgromadzono bogaty materiał badawczy, dokonano wszechstronnej analizy i charakterystyki tzw. gwary łomżyńskiej, która przynależy do gwar mazowieckich, zawiera elementy gwary kurpiowskiej, ale wykazuje też cechy sobie właściwe. Jednocześnie dzięki obozom zainicjowano badania językoznawcze, których efekty są prezentowane co roku w czasie wakacyjnych spotkań, konferencji i warsztatów organizowanych na terenie ziemi łomżyńskiej, na Suwalszczyźnie i Podlasiu. Od początku w obozach gwaroznawczych uczestniczyli przedstawiciele instytutów filologii polskiej z ośrodków akademickich z całego kraju. Ich stroną organizacyjną zajęły się prof. B. Falińska i prof. H. Sędziak wraz ze swoimi doktorantkami, przy współudziale ŁTN i Oddziału Towarzystwa Kultury Języka w Łomży. Bezcenne wsparcie merytoryczne niezawodnie okazywali: prof. Edward Breza z Uniwersytetu Gdańskiego, Halina Pelcowa z KUL, Stanisław Gajda z Uniwersytetu Opolskiego, Anna Krupska-Perek z Uniwersytetu Łódzkiego, Ewa Rogowska-Cybulska i Marek Cybulski z UG i wielu innych. Tradycją stało się, że w obozach biorą udział profesorowie i ich doktoranci, doktorzy i studenci polonistyki, którzy zbierają materiał językowy, uczestniczą w wykładach i tematycznych konferencjach językoznawczych. Od 20 lat letnie spotkania językoznawcze upamiętnia cykl wydawniczy zatytułowany ˝Polszczyzna Mazowsza i Podlasia˝, który zawiera liczne szczegółowe opracowania poświęcone polszczyźnie ogólnej i regionalnej jako dziedzictwu kulturowemu, które świadczy o zróżnicowaniu języka, a tym samym o bogactwie i pięknie mowy polskiej. Publikowane w tym recenzowanym cyklu wydawniczym teksty, przygotowywane przez badaczy z całego kraju, reprezentantów różnych środowisk akademickich, są cennym źródłem wiedzy o języku, o polszczyźnie regionalnej i ogólnej. Obozy językoznawcze, obozy gwarowe na przestrzeni 25 lat zmieniały swoją formę, dostosowując ją do potrzeb uczestników i możliwości organizatorów. Z czasem przerodziły się one w warsztaty językoznawcze, które łączą zbieranie materiału językowego z jego opracowywaniem i prezentacją, ale stale służą badaniu dziedzictwa, dobra narodowego, jakie stanowi język polski w swoim zróżnicowaniu, pięknie i bogactwie. Jako poseł ziemi łomżyńskiej dostrzegam tę godną naśladowania formę społecznej aktywności naukowej, która na przestrzeni 25 lat dzięki zaangażowaniu naukowców i pasjonatów polszczyzny służyła utrwalaniu, badaniu, poznawaniu i popularyzacji języka regionu łomżyńskiego, a jednocześnie jego ocaleniu jako dobra wspólnego, niezbywalnego dziedzictwa kształtującego świadomość kolejnych pokoleń mieszkańców ziemi łomżyńskiej, która przynależy kulturowo, w tym językowo, do Mazowsza. Dziękuję.