Mówca: Wioletta Maria Kulpa
Data: 2025-09-09 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu dotyczące proponowanych zmian w przepisach prawa. Czujemy się w pewnym sensie inwigilowani. Podkreślają to przedsiębiorcy, którym przedstawiono projekt zmian przepisów przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Tym razem chodzi o zmianę ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Generalnie intencja dotyczy udostępnienia przez ZUS danych z kont płatników składek szerszemu gronu podmiotów: bankom, instytucjom finansowym, kredytowym, pożyczkowym, parabankom, osobom fizycznym prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą. Zwracamy uwagę na zastrzeżenia przedstawione przez Urząd Ochrony Danych Osobowych, które budzą nasze poważne obawy i niepokój. Każda zmiana w zakresie przetwarzania danych osobowych musi być transparentna. Obywatele muszą mieć pełną wiedzę o tym, jakie dane są zbierane, w jakim celu i przez kogo będą wykorzystywane, co stanowi fundament zaufania do instytucji publicznych. Z Platformy Usług Elektronicznych ZUS korzysta ok. 13 mln osób. Konto użytkownika w ZUS zawiera pełen pakiet informacji: aktualny adres, PESEL, nr dowodu osobistego, informacje o członkach rodziny zgłoszonych do ubezpieczenia. W grudniu 2024 r. prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych przedstawił w Sejmie sprawozdanie z działalności. Jak zaznaczył, skargi na podmioty sektora zdrowia często dotyczyły nieuprawnionego dostępu do danych za pośrednictwem platformy ZUS. Z wystąpienia wynikało, że lekarze niezgodnie z prawem przeglądają informacje o sąsiadach, kolegach z pracy czy świadkach w sądowych sprawach. Co więcej, prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nakładał kary pieniężne na banki, szpitale i placówki medyczne, ale też na osoby fizyczne, które, w złych intencjach, pozyskiwały informacje z systemu ZUS. Były ˝karane˝ jedynie - uwaga - pisemnym upomnieniem. Prezes urzędu informuje, że orzeczenia sądu wydane w ostatnim czasie w tego typu sprawach są niezwykle łagodne dla sprawców i zwykle kończą się warunkowym umorzeniem postępowania karnego. Sądy uzasadniają to tym, że stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu nie jest znaczny, zdarzenie było incydentem. O co zatem chodzi? Projekt przewiduje zmianę w art. 50 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co umożliwi ZUS przekazywanie danych osobowych zgromadzonych na koncie płatnika składek podmiotom prywatnym, bankom, instytucjom finansowym, kredytowym, pożyczkowym, osobom prawnym, jednostkom organizacyjnym lub osobom fizycznym będącym przedsiębiorcami. Na podstawie informacji zawartych na kontach ZUS podmioty prywatne otrzymałyby dane osób fizycznych będących płatnikami składek, które stanowią informacje prawnie chronione. Z projektowanych zmian ustawy nie wynika wprost, na czyj wniosek ZUS miałby udostępnić dane z konta płatnika składek. W uzasadnieniu projektu wskazano, że chodzi o ograniczenie biurokracji, przyspieszenie procesów decyzyjnych, jednak szeroki wachlarz odniesienia do niezliczonych usług bankowych wymienionych w art. 5 i art. 6 Prawa bankowego wykracza znacznie poza badanie zdolności finansowej płatnika składek do ZUS. Nie jest też do końca jasne, do jakich celów ma służyć pozyskiwanie wrażliwych danych przez takie podmioty jak parabanki czy osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Sformułowanie: niezbędne zweryfikowanie sytuacji finansowej i gospodarczej płatnika składek jest na tyle ogólne, że może być przesłanką do wykorzystywania danych należących do wrażliwych, podlegających ochronie. Kolejna kwestia dotyczy przetwarzania danych i ich przechowywania przez podmioty, które uzyskają informacje ze strony ZUS. Ta kwestia również nie została doprecyzowana w zmianach ustawowych. Kolejne zastrzeżenia budzi, według pomysłodawców, zamknięcie tematu zgody: dane mogą być udostępniane po uzyskaniu zgody płatnika składek. Otóż nigdzie nie doprecyzowano, w jaki sposób formalny ta zgoda ma zostać przedstawiona - czy ustnie, pisemnie, czy z podpisem kwalifikowanym. Bardzo ważną kwestią jest odpowiedzialność administratora danych za przetwarzanie danych osobowych zgodnie z przepisami prawa, jak również za konieczność wykazywania ich przestrzegania. Skąd zatem pewność, że dysponowanie danymi przez podmioty nie będzie budziło wątpliwości i jak ZUS wykaże zgodność przetwarzania danych zgodnie z prawem? W jaki sposób podmioty pozyskujące dane z ZUS będą przetwarzały te dane? Również ważne z punktu widzenia wprowadzonego w projekcie zmian ustawy katalogu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o dane z konta płatników ZUS są braki. Otóż zapomniano dopisać wśród podmiotów finansowych spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Projekt nie uwzględnia zakresu świadczonych przez nie usług, a parabanki już tak. Dziś składam zatem poprawkę, pani marszałek, do tego projektu w tym zakresie. Trudno jednak przy tak dużych zarzutach prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych poprzeć taki projekt ustawy, który nie określa jasno, jak będą chronione dane 13 mln osób. Składam pani marszałek poprawkę. Dziękuję.