Mówca: Józef Zych
Data: 2012-06-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Pani Rzecznik! Panie i Panowie! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego zapoznał się dokładnie z informacją o działalności rzecznika praw obywatelskich w 2011 r. Chciałbym tu podkreślić, że uznaję, iż to jest znakomita praca. Znakomita nie tylko ze względu na dokonania, przeprowadzone kontrole, wystąpienia, ale także ze względu na stawiane wnioski. Ja z panią rzecznik miałem przyjemność współpracować przez wiele lat i chcę powiedzieć, że dzisiaj byłem ogromnie zaskoczony fachowością, wiedzą i trafnością wniosków. Ta rozpoczęta debata już wskazuje na jedną rzecz - istnieje pewne nieporozumienie również w tej Izbie, demonstrował to jeden z moich przedmówców, kiedy zapowiadał, że będziemy obserwować, jakie będą losy wniosku w określonej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego. Chodziło tutaj o billingi i podsłuchy. W tym momencie ja się zastanawiam: Czy ta Izba, organ najwyższy władzy ustawodawczej, już nie ma żadnej siły, nie ma żadnej możliwości, żeby ukrócić pewne działania? Jeżeli musimy uciekać się do tego, że będzie nas wyręczał rzecznik praw obywatelskich, to jest to totalne nieporozumienie. Powinno być odwrotnie. Jeżeli nie analizuje się w tej Izbie zjawisk negatywnych, które istnieją, które są naganne społecznie, i oczekuje się, że obywatel będzie wszędzie chodził, a rozstrzygnięcia nie tu będą dokonywane - o, to jest niedobrze. Stąd uważam, że wystąpienie pani rzecznik w tym zakresie jest bardzo istotne. Przejdźmy do problemu podstawowego, do tworzenia prawa. Proszę zauważyć, Trybunał Konstytucyjny, kwestionując niezgodność ustaw z konstytucją czy nawet innych aktów z ustawami, zwraca uwagę na te same problemy, o których pani mówi - na naruszanie zasad legislacji, na to, że przepisy są niespójne, że zmieniamy bez przerwy ustawy. Ile razy w Sejmie również ja zwracałem na to uwagę przy projektach zmian kodeksów. Często te propozycje nijak się miały do generalnych zasad kodeksowych, a jednak debatuje się, a jednak nie ma rozsądku w klubach parlamentarnych, woli, żeby podejmować pewną analizę i przeciwstawiać się temu. Dlatego potem mamy taką sytuację. Ja pamiętam, że kiedy wprowadzaliśmy zasadę tzw. szybkiej legislacji odnośnie do projektów rządowych, które muszą być w ciągu 30 dni uchwalone, to wtedy podstawową regułą było to - o tym dyskutowaliśmy i tego przestrzegaliśmy - że każdej ustawie muszą towarzyszyć projekty aktów wykonawczych. Pani rzecznik wykazała nam, co się dzieje. To jak to jest? To nie Sejm powinien to analizować - to, że uchwala ustawy, a akty wykonawcze nie są dołączane albo w ogóle delegacje są nierealizowane? To przecież tu powinno być robione. Dopiero rzecznik praw obywatelskich ma nam zwracać na to uwagę? Proszę państwa, dzisiaj m.in. dyskutowaliśmy i potem głosowaliśmy nad poprawkami Senatu do jednej z ustaw. I ja w tym momencie zacząłem się zastanawiać, jak to się dzieje, że uchwałą Senatu wprowadza się poprawki do ustawy, ponieważ są tam pewne niespójności? No, tego to pewnie w całym świecie nie ma, żeby uchwałą zmieniać ustawę, a jednak tak się dzieje. Czyli jeżeli chodzi o porządek prawny, o tworzenie prawa, to my od 1989 r., już od dwudziestu kilku lat nie możemy się doczekać analizy rzeczowej i wypracowania pewnego konsensusu co do tego, że są kwestie zasadnicze dla państwa, dla narodu, które muszą być rozsądnie, porządnie przygotowywane. I ja myślę, że czas najwyższy, aby Prezydium Sejmu i kluby zastanowiły się nad jedną rzeczą - nad debatą sejmową o tym, jak tworzyć prawo w Sejmie. W Sejmie, bo jeżeli chodzi o projekty rządowe, to mamy taką możliwość, że gdy jest wniosek, wpływa projekt i on nie odpowiada wymogom, to jest możliwość odpowiedniego go potraktowania. Ja pamiętam taki jeden projekt ustawy, z której w Sejmie pozostała tylko nazwa i data wejścia w życie, resztę dokładnie przepracowaliśmy. Jest jeszcze sprawa niezwykle ważna, a mianowicie wykonywanie wyroków sądowych, postępowanie w sądach. Tak, to jest przede wszystkim sytuacja, z którą nie poradził sobie żaden z ministrów sprawiedliwości od okresu powojennego. Zawsze było przedłużanie, a obecnie również najchętniej sięganie, o czym była także mowa, po opinie ekspertów i przedłużanie sprawy. No i oczywiście na to nie ma rady. Co więcej, chodzi również o te rozbieżności, mówię o takich wyrokach krzywdzących i naruszających prawo, bo przecież jest ustawa, którą przyjęliśmy, że w razie naruszenia prawa również przez sąd można dochodzić odszkodowania, można dochodzić, tylko jest jedna rzecz. Stan faktyczny zawsze pozostaje, a więc jest sprawa taka, że jak ktoś kwestionuje wyrok, to najchętniej się uważa, że narusza się prawa, w ogóle to jest świętość i nie wolno do tego sięgać. Tak być nie może w demokratycznym państwie, tak być nie może. Ostatnio czytałem w ˝Rzeczpospolitej˝ wywiad z jednym czy wypowiedź jednego z prokuratorów Prokuratury Generalnej, w której chodziło właśnie, pani rzecznik, o problem polityki karania, o której pani mówiła, bo wykonywanie kary pozbawienia wolności też należy do polityki karania. On mówi tak: rząd tu nie powinien mieć nic do gadania, to prokuratura ma decydować o tym, jakie kierunki karania powinno się przyjmować. Oczywiście, ona powinna wskazywać zjawiska, inicjować, ale dzisiaj takie oddzielanie to już jest totalne nieporozumienie. Wreszcie chcę powiedzieć, że w tym opracowaniu, wśród problemów, które były badane, jest wiele bardzo interesujących kwestii, np. jeżeli chodzi o problem ubezpieczeń. Było wystąpienie pani rzecznik, badano te kwestie, a dotyczyło to tzw. ubezpieczeń grupowych na życie, gdzie w warunkach albo inaczej: przy realizacji odmawia się świadczenia w razie urodzenia dziecka martwego. Otóż chcę powiedzieć jedną rzecz, bo tu znalazło się takie stwierdzenie, że oczywiście zakłady ubezpieczeń mają swobodę przy określaniu warunków ubezpieczenia. To jest prawda. Natomiast mam już wątpliwości co do dalszej rzeczy, za co będą ponosić odpowiedzialność. Narzucenie towarzystwom ubezpieczeniowym definicji publicznoprawnych byłoby co do zasady pozbawione podstaw prawnych. Oczywiście to nie jest wasze, to jest właśnie cytat z tej odpowiedzi skierowanej do pani rzecznik. Otóż to nie tak. Jeżeli chodzi o problem ubezpieczeń, to ile dotychczas było sytuacji takich, które budziły wątpliwości, np. co to jest powódź? Ile było takich kwestii? Ujawniło się to szczególnie w 1997 r. Otóż jeżeli poszkodowany wystąpi do sądu, to sąd jest władny, żeby zinterpretować, czy pojęcie użyte w ubezpieczeniu jest właściwie interpretowane, czy nie. Tu znów pani rzecznik dotknęła bardzo ważnego zagadnienia rozbieżności w orzecznictwie. Istotnie, proszę zauważyć, co się stało po katastrofie smoleńskiej. Dotychczas było tak, że w razie śmierci poszkodowanego, np. członka rodziny, na podstawie art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego przyznawano tzw. zadośćuczynienia i to były sumy w granicach 80-100 tys. zł. Precedensem jest właśnie przyznanie w przypadku Smoleńska zadośćuczynień po 250 tys. zł. I co się w tym momencie stało? Tylko proszę zwrócić uwagę, że to nie jest krytyczna uwaga odnośnie do ich przyznania. Nie, ja tylko przywołuję jakiś przykład. W tej chwili w sądach jest totalny zamęt. Mianowicie, nie wiadomo, co ze starym orzecznictwem. Sądy zaczynają przyznawać 230 tys. zł, 250 tys. zł, a nawet padł wyrok dotyczący 1 mln zł. (Dzwonek) Jest więc absolutna konieczność analizy orzecznictwa również przez Sąd Najwyższy. W takim przypadku powinno się nie tylko występować, tak jak pani to trafnie robi, o to, żeby rozstrzygać te zagadnienia prawne w odpowiednich składach, ale również o to, żeby były wytyczne całej Izby, jak powinno się postępować, bo tylko w taki sposób wiążąco można wpływać na orzecznictwo. Wysoki Sejmie! Oczywiście zagadnienia, które zostały tu poruszone, są ogromnie istotne. Wcale się nie dziwię rozżaleniu pani rzecznik, że tutaj nie ma przedstawicieli rządu i nie tylko rządu. To nie jest tak, że... Gdyby intencja była taka - tak jak powiedział pan marszałek prowadzący Grabarczyk - żeby oni to czytali, to wtedy można by zawrzeć postanowienie, że rzecznik rozsyła informację i każdy sobie ją czyta. Nie chodzi o czytanie, tylko chodzi o to, żeby z tego wszystkiego wyciągać wnioski. Przede wszystkim rząd powinien wyciągać te wnioski, bo gdziekolwiek się popatrzy, prawie wszędzie dotyka się administracji państwowej. Pani rzecznik, chciałbym w imieniu Polskiego Stronnictwa Ludowego i własnym serdecznie pani podziękować i pogratulować. Powiem jeszcze jedno: ja byłem w tym czasie, kiedy jako prawnicy walczyliśmy o polskiego rzecznika praw obywatelskich. Wtedy nie wyobrażaliśmy sobie, że tak szeroko rozwinie się działalność rzecznika, że będzie obejmować wszystkie sfery życia publicznego w naszym państwie. Ten rozwój i ta działalność to jest najwyższa ocena i pani najwyższe osobiste zaangażowanie, bo to nie jest tylko problem podejścia z punktu widzenia ustawy. Dziś mieliśmy dowód tego, jak pani osobiście przeżywa te trudne problemy ludzi. Dziękuję. (Oklaski)