Mówca: Sprawozdawca Tomasz Zieliński
Data: 2019-02-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Kultury i Środków Przekazu przedstawiam sprawozdanie o poselskim projekcie uchwały w sprawie uczczenia Tajnej Organizacji Wojskowej ˝Gryf Pomorski˝, druki nr 3140 i 3188. Jesienią 1939 r. Niemcy bezprawnie wcieliły do Rzeszy tereny zachodniej i północnozachodniej Rzeczypospolitej. Prowadzona przez okupanta polityka wobec ludności polskiej polegała przede wszystkim na bezwzględnym łamaniu oporu, eksterminacji i przymusowej germanizacji. Historycy szacują, że jesienią 1939 r. z rąk niemieckich zginęło ok. 50 tys. mieszkańców Pomorza. W tych warunkach pod koniec 1939 r. zawiązano Tajną Organizację Wojskową ˝Gryf Kaszubski˝, której założycielami byli por. Józef Dambek, Klemens Bronk, Bronisław Brunka, Józef i Jan Gierszewscy. W 1941 r. organizacja została przemianowana na Tajną Organizację Wojskową ˝Gryf Pomorski˝, w tym też roku do organizacji wstąpił ks. Józef Wrycza, zostając pierwszym prezesem rady naczelnej ˝Gryfa˝. Ks. Józef Wrycza był prawdziwym kapłanem niezłomnym, znanym działaczem niepodległościowym na Pomorzu w latach 1917-1920, uczestnikiem powstania wielkopolskiego oraz wojny polsko-bolszewickiej, brał udział w zaślubinach Polski z Bałtykiem, gdzie podczas mszy św. wygłosił kazanie. To dzięki ogromnemu autorytetowi ks. Józefa Wryczy organizacja podziemna zaczyna rosnąć w siłę, coraz liczniej pojawiają się nowi członkowie i współpracownicy. W czasie największej aktywności liczba członków ˝Gryfa˝ sięgała ok. 20 tys. żołnierzy i osób wspierających. Główna działalność tej katolickiej organizacji skupiała się przede wszystkim na samoobronie - przeprowadzono ok. 100 akcji bojowych - działalności szkoleniowej, propagandowej, wywiadzie oraz akcjach dywersyjnych i sabotażowych. Skutecznie walczono z administracją okupanta oraz z policją, pomagano ukrywać się osobom poszukiwanym, podtrzymując morale mieszkańców, wydawano gazetki i ulotki, pomagano rodzinom pomordowanych, odbijano więźniów, ostrzegano ludność cywilną przed aresztowaniami i planowanymi wysiedleniami. Masowe aresztowania w 1943 r. zahamowały rozwój ˝Gryfa Pomorskiego˝, zaś po aresztowaniu i zamordowaniu w 1944 r. por. Józefa Dambka działalność zaczęła powoli wygasać. Ostatecznie ˝Gryf Pomorski˝ został rozwiązany rozkazem z dnia 21 marca 1945 r. Warto przytoczyć fragment deklaracji ideowej dobrze charakteryzującej cele Tajnej Organizacji Wojskowej ˝Gryf Pomorski˝, cytuję: Zdajemy sobie sprawę, że wolność naszą uzyskać możemy jedynie własnymi siłami, drogą orężną. W tym celu dążyć będziemy wszystkimi do dyspozycji stojącymi nam środkami, wychowywać świadomego swych celów Polaka - żołnierza, karnego, zdyscyplinowanego i pełnego poświęcenia dla dobra ogółu i ojczyzny. W związku z powyższym oraz biorąc pod uwagę działalność członków Tajnej Organizacji Wojskowej ˝Gryf Pomorski˝, komisja pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały, wyrażając uznanie dla bohaterów walczących z niemieckim okupantem. Po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu projektu uchwały na posiedzeniu w dniu 30 stycznia komisja wnosi o uchwalenie przez Sejm projektu niniejszej uchwały. Dziękuję bardzo. (Oklaski)