Mówca: Zdzisław Gawlik
Data: 2019-02-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Szanowni Państwo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska - Koalicja Obywatelska chciałem przedłożyć stanowisko wobec projektu zawartego w druku nr 3137. Przedłożony projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego w uzasadnieniu podzielono na 10 części, w ramach których przedstawiono uzasadnienie projektowanych zmian. Poszczególne jednostki uzasadnienia obejmują kolejno: przygotowanie rozprawy, przeciwdziałanie nadużyciu prawa procesowego, kwestie dowodów, uzasadnianie wyroków i postępowania odwoławcze, postępowanie w sprawach gospodarczych, inne postępowania odrębne, ogólne usprawnienia postępowania, postępowanie zabezpieczające koszty sądowe, przepisy wprowadzające i przejściowe. Uzasadnienie projektu liczy 210 stron, a tekst nowelizacji został pomieszczony na 69 stronach. W konsekwencji mamy do czynienia, przynajmniej przez wzgląd na podane liczby, z obszerną nowelizacją prawa procesowego cywilnego, a także niektórych innych ustaw, które są tutaj nowelizowane: o własności lokali, o ustroju sądów powszechnych, o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, o komornikach sądowych. Obowiązujący Kodeks postępowania cywilnego był po 1989 r. wielokrotnie nowelizowany. Były to zarówno nowelizacje o głębokiej, wręcz modelowej strukturze, naturze, jak i zmiany mniej ważne. Wszystkie one były jednak dokonywane w sposób ewolucyjny na przestrzeni ostatnich lat. Ogólnym założeniem przedłożonego projektu jest, co wynika z treści uzasadnienia, usprawnienie, a dosłownie przyspieszenie postępowania cywilnego, a także poprawienie sytuacji obywatela występującego przed sądem. W uzasadnieniu projektu podnosi się, że według danych ministra sprawiedliwości wzrasta liczba spraw wpływających do sądu w sprawach cywilnych, w wyniku czego wydłuża się czas rozpoznawania spraw w I instancji. Zaprezentowane w uzasadnieniu dane wymagałyby oczywiście głębszych analiz na temat przyczyn wskazanego stanu sprawy: czy aby opóźnienia w rozpoznawaniu spraw nie są konsekwencją polityki ministerstwa wyrażającej się we wstrzymywaniu nominacji sędziowskich, czego skutkiem była malejąca liczba sędziów. W uzasadnieniu projektu wskazuje się także na inne mankamenty wymiaru sprawiedliwości. Wyrażane są poglądy, że przedłożona nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego stanowi najbardziej zasadniczą zmianę cywilnego prawa procesowego od chwili uchwalenia Kodeksu postępowania cywilnego. Pogląd byłby tylko o tyle prawdziwy, gdyby mierzyć skalę tych zmian liczbą stron, na których pomieszczone zostały zmiany, a nawet liczbą zmienianych przepisów. W rzeczywistości jest jednak inaczej. Duża część zmian zawarta w projekcie ma albo drugorzędne znaczenie, albo charakter techniczny. Proponowane zmiany obejmują swoim zakresem zmianę natury technicznej bez merytorycznej w konsekwencji zmiany przepisów, np. zmiana pojęć z ˝okoliczności faktycznych˝ na ˝fakty˝ czy z ˝przypadku˝ na ˝wypadek˝ bądź ˝w razie˝. Można zadać również pytanie o zasadność nowelizacji np. art. 355 k.p.c. dotyczącej umorzenia postępowania. Pewna część zmian niewątpliwie nie ma żadnego związku z przyspieszeniem postępowania cywilnego czy poprawą pozycji obywatela przed sądem. Przeciwnie, wydaje się, że niektóre rozwiązania w efekcie wręcz pogarszają dotychczasowy status strony w postępowaniu. Podsumowując tę część wypowiedzi: jak się wydaje, ten przypadkowy zakres zmian rodzi przekonanie o tym, że kształt projektu jest uogólnieniem doświadczeń praktycznych projektodawców - nie twierdzę, że bez znaczenia. Liczne i częste, czasem przypadkowe zmiany w przepisach kodeksowych nie są zjawiskiem pożądanym. W ramach nieistniejącej już niestety Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego działającej przy ministrze sprawiedliwości, działającej wpierw pod kierunkiem prof. Zygmunta Radwańskiego, a następnie prof. Tadeusza Erecińskiego, zrodziła się idea, żeby bieżące nowelizacje prawa cywilnego procesowego ograniczyć do niezbędnego minimum, natomiast podjąć prace nad nowym, nowoczesnym Kodeksem postępowania cywilnego. Prace te, dodajmy, podjęto, lecz zarzucono wraz z faktyczną likwidacją komisji kodyfikacyjnej. Nowelizacja kodeksu, która miałaby realizować tak ważne cele, o których mowa w uzasadnieniu, nie powinna mieć charakteru incydentalnego i wycinkowego, lecz powinna wejść w zakres kompleksowej i zupełnej regulacji procesowej, jaką miałby stać się nowy Kodeks postępowania cywilnego. Ewentualna zmiana modelu postępowania cywilnego powinna być poprzedzona głęboko merytoryczną dyskusją z udziałem przedstawicieli wszystkich profesji prawniczych oraz środowisk naukowych, a sam projekt powinien być gruntownie dopracowany. Pośpiech jest tu rzeczą szkodliwą. Przykładem rozwiązania, które, jak się wydaje, powinno być przedmiotem głębszej regulacji, jest propozycja przywrócenia w k.p.c. przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Jako jedyny argument za przywróceniem tego postępowania przytacza się wydłużenie postępowań gospodarczych po 3 maja 2012 r. Przepisy dotyczące tego postępowania obowiązujące przed tą datą, były badane w sposób znany Trybunałowi Konstytucyjnemu, zatem obecnie proponowane rozwiązania powinny być również pod tym kątem oceniane. Przedłożony projekt nie realizuje ponadto zasady (Dzwonek), że poddanie sprawy pod rozstrzygnięcie powinno gwarantować jego maksymalny obiektywizm. Zwiększenie władzy dyskrecjonalnej sędziego kosztem prekluzji jest korzystne, ale jeżeli...