Mówca: Beata Strzałka
Data: 2021-03-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przez lata nieznani, skazani na zapomnienie, pochowani w bezimiennych mogiłach po ponad pół wieku powracają na karty historii wyklęci - żołnierze niezłomni. 4 marca w bazylice oo. bernardynów w Radecznicy odbył się pogrzeb państwowy kapitana Romana Szczura, zamordowanego przez komunistów żołnierza Korpusu Ochrony Pogranicza, Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej i Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Roman Szczur, pseudonimy: ˝Halina˝, ˝Nadzieja˝, ˝Urszula˝, nazwisko konspiracyjne: Roman Szumski, urodził się 15 sierpnia 1910 r. w Kolonii Roszki Udryckie koło Zamościa. Po odbyciu w latach 1931-1932 służby wojskowej w 23. pułku piechoty we Włodzimierzu Wołyńskim postanowił pozostać w wojsku, pełniąc służbę w Korpusie Ochrony Pogranicza. W czasie kampanii wrześniowej został wzięty do niewoli sowieckiej, udało mu się jednak zbiec z transportu jadącego w głąb Rosji. Powrócił do Udrycz i zaangażował się w działalność konspiracyjną. Organizował liczne akcje bojowe i dywersyjne. Kierował konspiracyjną opieką nad rodzinami aresztowanych, udzielał schronienia osobom poszukiwanym przez gestapo. W marcu 1941 r. dowodził placówkami Związku Walki Zbrojonej - Armii Krajowej: Stary Zamość i Nielisz. W 1944 r. sprawował funkcje podoficera szkoleniowego rejonu 12. Przeszkolił 112 żołnierzy Armii Krajowej i 36 sanitariuszek. Za działalność konspiracyjną władze wojskowe Polski podziemnej odznaczyły go Krzyżem Walecznych. Po okupacji niemieckiej i wkroczeniu Sowietów na tereny Polski zszedł do podziemia. Najpierw dla nazistów, później dla komunistów był zwykłym bandytą, wrogiem, którego należało jak najszybciej się pozbyć. Po nieudanej próbie aresztowania przez NKWD i UB ukrywał się na terenie powiatu zamojskiego, co chwila zmieniając miejsce pobytu. W grudniu 1945 r. został mianowany kierownikiem rejonu ˝Jaśmin˝ w okręgu Lublin WiN. Wobec zakrojonych na szeroką skalę działań, mających na celu wyeliminowanie żołnierzy polskiego podziemia, ˝Urszula˝ nie mógł pozostać obojętny. Między innymi 7 października 1944 r. przeprowadził akcję uwolnienia 30 więźniów NKWD i UB. Najgłośniejszą akcją zbrojną, jaką przeprowadził, było odbicie ponad 300 osadzonych z zamojskiego więzienia, wśród których znajdowało się czterech jego podkomendnych skazanych na karę śmierci. Został aresztowany 28 marca 1949 r. przez funkcjonariuszy powiatowego urzędu bezpieczeństwa w Lublinie. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego we Wrocławiu na sesji wyjazdowej w Nowej Soli 21 września 1949 r. został skazany na karę śmierci, którą wykonano 23 stycznia 1950 r. na dziedzińcu więzienia przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. Pochowany w bezimiennej mogile. Szczątki por. Romana Szczura odnaleziono dopiero w listopadzie 2011 r. w wyniku prac ekshumacyjnych (Dzwonek) prowadzonych przez IPN na Cmentarzu Osobowickim. Roman Szczur był jednym z najdzielniejszych żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego na Zamojszczyźnie. Podczas uroczystości pogrzebowych został pośmiertnie awansowany do stopnia kapitana i odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Jego doczesne szczątki spoczęły w krypcie żołnierzy niezłomnych w podziemiach bazyliki w Radecznicy. Cześć i chwała bohaterom! Dziękuję. (Oklaski)