Mówca: Krzysztof Szczerski
Data: 2012-06-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiejsza debata o polskiej prezydencji ma w dużym stopniu charakter symboliczny. Zamiast wielkiej podsumowującej fety rozmawiamy przy prawie pustej sali, bez większego entuzjazmu, bez premiera, bez ministra spraw zagranicznych, nawet bez ministra Dowgielewicza, który był odpowiedzialny za prezydencję, bo już zdążył się ulotnić na zagraniczny kontrakt, a rzecznik - nie wiadomo, dlaczego - został wiceministrem rozwoju regionalnego. Debatujemy nad standardowym sprawozdaniem techniczno-biurokratycznym, które według procedury składa się co pół roku, a nie nad podsumowaniem strategicznego okresu polskiej polityki europejskiej. Tak też brzmiało dzisiaj wystąpienie pana ministra Szpunara. I tak właśnie kończy się tu, na tej sali, historia polskiej prezydencji. Jak by powiedział T.S. Eliot: kończy się nie hukiem, lecz skomleniem. Ale może tak właśnie należy zrobić, przejść po cichu nad tą prezydencją, bo też w przekonaniu Prawa i Sprawiedliwości była to prezydencja błaha i wycofana, prezydencja straconej szansy, prezydencja niepełnej odpowiedzialności, prezydencja tysiąca małych kroków i żadnego wielkiego celu. Jeśli podsumować ją jednym zdaniem, to rzekłbym, że prezydencja polska przypominała pocztę kurierską: woziliście państwo nie swoje paczki pod cudze adresy, wedle zamówienia. Za taką też pracę zostaliście pochwaleni, tak jak chwali się woźnicę. Państwo dobrze wiecie, że jedynym elementem, którym możecie się pochwalić, to sprawna obsługa tej poczty kurierskiej - to sprawna polska administracja, którą ja także chciałbym tutaj pochwalić i docenić. Boję się powiedzieć, że chwalę polską administrację, boję się powiedzieć, że znam wiele osób, które pracowały na rzecz polskiej prezydencji, a nawet część z tych ludzi sam rekrutowałem, bo mam zaszczyt być pierwszym polskim ministrem odpowiedzialnym bezpośrednio za operacyjne przygotowanie polskiej prezydencji w roku 2007. Boję się powiedzieć, bo nie wiem, czy tym moim chwaleniem nie zaszkodzę tym ludziom, ich przyszłym karierom, żeby nie dotknęła ich czasami karząca ręka obozu władzy. Odważę się jednak im podziękować, bo wykonywali swoje zadania sprawnie. Pozwolę sobie tylko wyrazić osobisty żal, że nigdy podczas polskiej prezydencji nikt nie pamiętał o ludziach takich jak ja, którzy jeszcze pod koniec 2007 r. zaczynali pracę nad polską prezydencją. (Oklaski) To smutny obraz tego, że pamięć instytucjonalna państwa przegrywa z politykierstwem, ale to jest mój osobisty żal. Ale nie o administracji powinniśmy tutaj mówić, tylko o polityce. Polityczny wymiar prezydencji, za który odpowiadał Donald Tusk i jego ministrowie, a nie administracja, okazał się całkowitą klapą. Najbardziej brutalną ocenę prezydencji wystawili sami Polacy. Niestety pani przewodnicząca przedstawiła tylko jeden element badań, które były przeprowadzane. Tymczasem właśnie w tymże badaniu opinii publicznej w styczniu 2012 r. 45% respondentów odpowiedziało, że Polska w czasie prezydencji nie była wystarczająco aktywna. Duży odsetek negatywnych odpowiedzi przełożył się na równie krytyczną ocenę tego, ile Polsce udało się osiągnąć w czasie prezydencji. Aż 53% Polaków odpowiedziało, że nie osiągnęliśmy wiele, a co najgorsze, odsetek osób twierdzących, że niezależnie od tego, jakie państwo sprawuje prezydencję, i tak decydują najsilniejsze państwa członkowskie, wzrósł po naszej prezydencji do 77% Polaków. (Oklaski) 61% Polaków stwierdziło też w tym badaniu, że prezydencja nie przyczyniła się do poprawy sytuacji w strefie euro. To w zasadzie mogłoby starczyć za całą naszą opinię o prezydencji. Polacy nie dali się uwieść jej rzekomemu splendorowi, ocenili rzecz na chłodno, wystawili prezydencji w jej politycznym wymiarze ocenę niedostateczną. Myślę, że było wiele powodów, dlaczego tak się stało, wymienię tylko 5. Sam z moimi studentami przygotowałem 310 stron książki na temat oceny polskiej prezydencji i szczegółowo, punkt po punkcie, rozprawiamy się tam ze wszystkimi elementami tej prezydencji. Dzisiaj nie mam na to czasu, z 300 stron zrobię tylko 5 elementów. Pierwszy. Polska prezydencja błędnie zdefiniowała ostateczny kształt prezydencji polizbońskiej, który po traktacie z czasem się formował. Zdefiniowała go jako model prezydencji wycofanej. Wygląda to tak, jakby z traktatu z Lizbony wyciągnięto wnioski maksymalnie ograniczające prezydencję, nie próbowano aktywnie zdobyć dla niej pól, które powodowałyby, że przyszłe prezydencje byłyby silniejsze, a nawet bardziej istotne, niż mówi o tym sam traktat. Praktyka polska ukierunkowała się na model prezydencji, w którym ma ona w rzeczywistości charakter zarządzający procesem decyzyjnym na poziomie Rady Unii, grup roboczych i COREPER, a nie taki, który definiuje cele polityczne Europy. Słabość polskiej prezydencji wiąże się bezpośrednio z drugim elementem krytyki, czyli kontekstem wyborczym. Przebiegło to może dobrze, ale trzeba pamiętać o tym, że kontekst wyborczy był cały czas brany pod uwagę przez obóz rządzący przy okazji polskiej prezydencji. Jeśli przestudiować wystąpienia polityków koalicji na rok przed prezydencją, widać bardzo wyraźne wahanie, właśnie w kontekście wyborczym, co do tego, czy prezydencja ma być bardzo polityczna i użyta w kampanii, bo będzie to służyło szansom na zwycięstwo, czy też odwrotnie - wtedy należy mówić, że prezydencja w zasadzie jest już bez znaczenia, w takim razie w wyborach ma rolę drugorzędną. To wahanie było widoczne aż do ostatnich chwil ustalania strategii kampanii i strategii prezydencji. Stąd też ciągła redefinicja celów prezydencji. Ciągle się zmieniały ich ilość i charakter, dlatego że nie bardzo wiadomo było, jak wykorzystać tę prezydencję w kampanii wyborczej, stawiać na nią, czy nie stawiać. To było szczególnie istotne, dlatego że, jak dobrze pamiętamy, szefem programowym strategii wyborczej Platformy był minister spraw zagranicznych, który był odpowiedzialny za prezydencję. Zajął się kampanią, a nie prezydencją. Ma to szczególne znaczenie, i to jest trzeci ważny element naszej krytycznej analizy, w związku z, niestety, obecnym kryzysem. Polska prezydencja niestety nie wzięła na siebie pełnej odpowiedzialności, co więcej, nie wzięła nawet jej istotnej części. W mniemaniu przeciętnego Europejczyka druga połowa roku będzie miała twarz tandemu Sarkozy i Merkel, a nie polskiego premiera. Stanowi to bardzo poważny mankament polskiej prezydencji. Nie wzięliśmy odpowiedzialności za kryzys. Można nieco ironicznie podsumować, że w czasie kryzysu Polska zastanawiała się nad tym, co powiedzieć, a Merkel z Sarkozym - co zrobić, i to jest istotna różnica. Oczywiście mówiliśmy bardzo dużo, aczkolwiek nawet te słowa nie zawsze były odpowiedzialne. Pamiętamy wystąpienie pana ministra Rostowskiego w Parlamencie Europejskim, który nawoływał do tego, ażeby eurodeputowani zafundowali swoim dzieciom zielone karty do Stanów Zjednoczonych. To był wielki skandal w Parlamencie Europejskim, byłem tego świadkiem. Niemniej jednak nawet jeśli słowa nie zawsze były poważne, to były głównie słowa. Faktem pozostaje to, że polska prezydencja bardziej zajmowała się opowiadaniem o kryzysie, podczas gdy decyzje podejmował kto inny, decyzje, które w efekcie przyniosły podział Europy, wbrew temu, co miało być celem polskiej prezydencji. Pakt fiskalny i wszystko to, co dzieje się dzisiaj w Unii, dzieli Europę, a nie jednoczy. Ratowaliśmy Europę tylko słowem, a w sensie twardych faktów działo się zupełnie inaczej. W efekcie sprawy wymknęły się spod kontroli polskiej prezydencji, także dlatego, że właśnie byliśmy zdecydowani na model prezydencji administracyjnej, kontynuacyjnej, wycofanej, a nie innowacyjnej. Najlepszym tego dowodem jest jeden z największych skandali polskiej prezydencji, czyli umowa ACTA, przyjęta w ogóle poza jakimkolwiek kontrolowaniem tego, co się dzieje. Potem na posiedzeniu rady rybołówstwa i rolnictwa Donald Tusk musiał łykać tę żabę, jeszcze nie do końca ją przełknął, wszyscy jeszcze mamy tę żabę w gardle. Czwarty punkt krytyki polskiej prezydencji odnosi się do tego, co Polska chciała wskazać jako największy sukces prezydencji. Oczywiście miały nim być umowa stowarzyszeniowa Unia - Ukraina, Europejski Fundusz na rzecz Demokracji, tego typu elementy. Jeśli chodzi właśnie o te dwa najważniejsze punkty, a szczególnie o umowę Unia - Ukraina... To są najważniejsze punkty prezydencji, a nie te, które przedstawiane są jako nasze rzekome sukcesy, czyli sześciopak, kompromis budżetowy na 2012 r. czy akcesja Chorwacji, bo, powiedzmy sobie wprost, czy Polska sprawowałaby tę prezydencję, czy sprawowałby ją ktokolwiek inny, to i tak to by nastąpiło - budżet na 2012 r. i tak zostałby uchwalony, Chorwacja i tak by weszła do Unii Europejskiej, sześciopak też byłby uchwalony bez wysiłku polskiej prezydencji. To, co miało być innowacyjne, czyli na przykład umowa stowarzyszeniowa Unia - Ukraina, jest po prostu całkowitą klapą. Dzisiaj dobrze widzimy, jak wielką cenę płacimy za to, że polska prezydencja nie była w stanie docisnąć kolanem podpisania umowy Unia - Ukraina. Zostawiła to rzekomo na przyszły okres. Dzisiaj jesteśmy dużo dalej, jeśli chodzi o zbliżenie Ukrainy i Unii Europejskiej, niż byliśmy pod koniec polskiej prezydencji, właśnie dlatego, że nie potrafiliśmy docisnąć tej umowy ani wykorzystać tego atutu, jakim była prezydencja. W efekcie na początku 2012 r., i to też jest bardzo bolesna ocena, sam pan premier Tusk ogłosił, że nie jest pewny, czy Unia przetrwa. To zadziwiające stwierdzenie kogoś, kto przed chwilą za tę Unię odpowiadał i właśnie zakończył polską prezydencję. Styczeń 2012 r., premier Tusk: Unia niekoniecznie musi przetrwać. Jest jeszcze piąty punkt, na który chciałbym tylko zwrócić uwagę, bo czas mi się kończy, a umyka on głównemu nurtowi ocen. Chodzi o kwestię kulturową, o dyskusję o kulturze i cywilizacji europejskiej. Politycznie mogło być różnie, ale przecież prezydencja dawała możliwość zainicjowania nowej debaty na temat problemów kultury i cywilizacji europejskiej. Niestety, instrument, który w tym celu mieliśmy, czyli Kongres Kultury Europejskiej, został całkowicie zaprzepaszczony, stał się totalnie poprawnym spotkaniem tych samych znanych autorytetów. W efekcie żadnej odważnej debaty, nawet w tej kwestii kulturowej, Polska nie zainicjowała. (Dzwonek) Co zapamiętamy z polskiej prezydencji? Zapamiętamy bączki i przemówienie ministra Sikorskiego w Berlinie, choć w zasadzie jedno i drugie to to samo. W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość składam zatem wniosek o odrzucenie informacji rządu o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w pracach Unii Europejskiej w okresie lipiec-grudzień 2011 r. (Oklaski)