Mówca: Edukacji Barbara Nowacka
Data: 2026-04-28 (Sejm RP, kadencja 10)

Martwię się trochę, panie marszałku, bo pan poseł jest dzisiaj wyjątkowo pobudzony. Nie wiem, czy to wynika z tego powodu, że ma szansę porozmawiać o oświacie na sali plenarnej i wreszcie nie jest niszowym, marginalnym posłem, który siedzi w komisji i coś sobie opowiada, ale mógł wystąpić w imieniu klubu na mównicy... (Głos z sali: To jest chamstwo.) ...czy wynika to z jakichś innych powodów. Może jest na sali lekarz? Może trzeba zrobić jakieś badania, bo pana krzyki po prostu przekraczają pewne normy. Natomiast cieszę się, panie pośle Dolata, że pan się odezwał w sprawie małych szkół. Otóż przygotowaliśmy ustawę osłonową odnośnie do małych szkół, ustawę, która wreszcie porządkuje to, kto odpowiada za ewentualne przekształcenia, która daje szansę, by samorządy, te najuboższe, te, które są zagrożone największą depopulacją, mogły... (Gwar na sali) Cicho siedź, chłopie. ...ochronić małe szkoły. Nad takimi rozwiązaniami odbyła się debata na sali. Zostały poparte przez wszystkie samorządy. Przypomnę, kto wtedy w oświacie pojawił się po raz pierwszy. Były minister Czarnek. Zorganizował konferencję pod MEN. Zorganizował, tak między nami, dwie konferencje. Pierwszą zwołał i nie przyszedł, razem z panem Piątkowskim, drugą zwołali następnego dnia. Przyszli i powiedzieli: najgorsza ustawa, chcecie niszczyć oświatę, nie chcecie ratować małych szkół. Dokładnie wbrew temu, co się dzieje. A co się później stało? Stało się to, co się zawsze dzieje, kiedy Czarnek zachowa się jakkolwiek w sprawie oświaty. Prezydent podpisał ustawę i powiedział: bardzo dobry projekt. Powiedział: nareszcie jest jasne, kto ma chronić szkoły, że są w gestii samorządu. Podziękował również związkom zawodowym, również samorządom za to, że chronią małe szkoły. I ta ustawa dokładnie to robi. A wy tu wychodzicie, drzecie się bez kompletnego zrozumienia materii. Nie rozumiecie, że ochrona szkół nie była priorytetem waszego rządu, tak samo jak ochrona nauczycieli, jak ochrona uczniów. To jest priorytetem naszego rządu. Ustawa osłonowa wchodzi, małe szkoły będą ratowane. Co więcej, samorządy wiejskie doskonale wiedzą, komu to zawdzięczają. Zachowaliście się jak zwykle, czyli przeciwko wsi, za to z Czarnkiem na czele. Za każdym razem, jak on się pojawia, tak się kończy. (Poseł Zbigniew Dolata: Posłuchaj, co o tobie mówią.) Kolejna sprawa: mediacje. Pojawił się tutaj pan poseł Wicher, poseł z PiS-u, z bardzo ciekawym głosem dotyczącym mediacji. Bardzo popieram jego głos, że mediacje są potrzebne. Gdyby doczytał ustawę, ale zachował się totalnie jak poseł PiS, przyszedł nieprzygotowany, wiedziałby, że wprowadzamy w rekomendacjach również mediację. Co więcej, mediacje są jedną z metod, z którą pracują nasi kuratorzy. Wielkie podziękowania dla podkarpackiej kurator oświaty, która od lat prowadzi programy dotyczące mediacji uczniowskich. Za waszych rządów, państwo z PiS, mediacje nie były mile widziane, ponieważ woleliście panią kurator Nowak i jej działania, powiedziałabym, dosyć autorytarne. (Poseł Dariusz Piontkowski: Nieprawda.) Pan poseł Masełko pytał o finansowanie i o to, w jaki sposób samorządy mogą wspierać rzeczników. Samorządy brały udział w konsultacjach. Mamy zresztą, ktoś z państwa z PiS-u też o to pytał, pozytywną opinię komisji wspólnej rządu i samorządu, w tym głos samorządów. Pani posłanka Gajewska pytała o dodatki za prowadzenie, za bycie rzecznikiem praw ucznia na poziomie szkoły. Zachęcamy dyrektorów, żeby te dodatki motywacyjne kierowali. Cieszę się, że państwo chcecie ten temat poruszyć. (Poseł Dariusz Piontkowski: Ale daliście dodatkowe pieniądze na to?) Przecież pan, panie pośle Piontkowski, doskonale wie, akurat pan to wie, że prowadzenie szkół jest zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego. Zwiększyliśmy nakłady na oświatę, żeby miały te możliwości. (Poseł Dariusz Piontkowski: Ale nakładacie dodatkowy obowiązek ustawą.) Jak pan minister Czarnek kończył urzędowanie, było 65 mld na oświatę, w tej chwili jest blisko 115. Odpowiedzmy sobie, kto głodził oświatę, a kto jej pomaga. (Oklaski) Pani posłance Monice Rosie już odpowiedziałam. I na zakończenie, proszę państwa, powiem, że są też z nami osoby zaangażowane w powstanie tej ustawy. Widzę na górze przedstawicieli stowarzyszenia Varia Posnania. Są też wśród osób, które tworzyły ustawę, przedstawiciele innych organizacji. Wspierały nas Stowarzyszenia: Kogutorium i Umarłych Statutów. Bardzo im dziękuję za tę pracę. Ale pracowali też z nami nauczyciele, ci, którzy na co dzień są przy tablicy, ci, którzy na co dzień są w szkole. Oni wiedzą, jak potrzebną instytucją jest instytucja, która będzie rozwiązywała problemy. Ktoś pytał o rzeczników na poziomie gminnym, dlaczego oni są fakultatywni. Otóż dlatego, proszę państwa, i dlatego jest taki zapis, że niektóre samorządy mają już działających rzeczników. Tak jest w przypadku większych samorządów, takich jak Warszawa czy Poznań, ale też w przypadku większości Lubelszczyzny. Tam działają również szkolni rzecznicy praw uczniowskich finansowani przez samorząd. Różnica między rzecznikiem praw uczniowskich, takim prowadzonym przez samorząd, a tym, który będzie w tej chwili, jest taka, że rzecznik praw uczniowskich prowadzony przez samorząd nie miał, proszę państwa, uprawnień wizytatorskich. Ten przy kuratorium będzie miał realną możliwość działania i interwencji w sytuacjach kryzysowych. Powtórzę raz jeszcze: ta ustawa wprowadza porządek, wprowadza uregulowane działania, ale statuty mają nadal swoją istotną rolę, gdzie można doprecyzowywać pewne zapisy. Uczniowie, młodzi ludzie, pełni ciekawości świata, chcą znać swoje prawa. My ich również chcemy kształcić w sposób obywatelski, partycypacyjny. Stąd rady szkoły, które zwiększają i siłę rodziców, i siłę uczniów, ale i nauczycieli. Stąd też to, co zapewni ta ustawa: wyłączy chaos i wieczne awantury w szkole i spór, w który często niepotrzebnie wplątywani są nauczyciele. Bo nauczyciele, proszę państwa, czasami, i też trzeba o tym pamiętać, są bardzo różni, ale jedno jest pewne - zawsze stoją w hierarchii wyżej od ucznia i dlatego to uczeń wymaga czasami wsparcia. Bo nauczyciel ma przewagę, jest liderem, jest prowadzącym, jest osobą, która bardzo często ma kontakt z dzieckiem, a dziecko powinno czerpać wiedzę z pewnych źródeł. Jeżeli chcecie je skazywać na chaos, na statuty, które były wielokrotnie zaskarżane... O ile mnie pamięć nie myli, siedzące tutaj stowarzyszenie Varia Posnania interweniowało w 20 tys. spraw? W ok. 20 tys. To się skończy. Dyrektorzy nie będą mieli wątpliwości. Nauczyciel będzie mógł sięgnąć i powiedzieć: mamy przepisy, które mówią to i to, które nakazują pewien porządek w szkole, dokładnie wprowadzają dyscyplinę. Tak, w pewnym sensie w sposób centralny, bo nie boimy się powiedzieć, że wolność sumienia, wyznania, światopoglądu, prawo do równego traktowania i poszanowania godności czy prawo do poszanowania prywatności są ogólnopolskie. Są dla każdego ucznia i dla każdego dziecka. Ktoś mówił: jest rzecznik praw dziecka. Tak, jest rzecznik praw dziecka, ale on kończy swoją jurysdykcję nad młodymi osobami, kiedy kończą 18. rok życia, a jak, mam nadzieję, posłowie prawicy, wiecie, młodzież w szkole jest często do 19. lub nawet w technikach - do 20. roku życia. Tak się zdarza, że osoby pełnoletnie kończą szkołę. Dlaczego chronimy osoby pełnoletnie i mówimy, że mają swoje prawo jako osoba pełnoletnia dowiedzieć się... Albo powiedzieć, że się nie godzą na to, żeby rodzice mieli wgląd w ich oceny. Rodzina reguluje te sprawy sama, ale dorosły człowiek, który ma prawo wyborcze, powinien mieć prawo do decydowania o sobie również w szkole. Mam nadzieję, że nie kwestionujecie tego, że ludzie dorośli mają pełnię praw. Spór, który tutaj państwo widzieliście, pokazuje dwa światy. Pokazuje świat tych, którzy stoją za prawami ucznia, za działaniami na ich rzecz, za porządkiem w szkole, również za mądrym wsparciem nauczycielek i nauczycieli, i tych, którzy są na nie. Ci, którzy są na nie, to są ci sami, którzy wysyłali policję na kobiety, kiedy protestowały. To są ci sami, którzy gnębili nauczycielki i nauczycieli, kiedy w godnościowym proteście wystąpili o swoje wynagrodzenia. To są ci, których ówczesny minister edukacji wyśmiewał młodzież, pogardzał nią, kpił i szydził z ich tożsamości i różnorodności. (Poseł Dariusz Piontkowski: Znowu pani manipuluje.) My stoimy na straży praw obywatelskich młodego człowieka, jego praw i wolności. Ale chciałabym zakończyć pozytywem. Bardzo bym prosiła pana posła Dolatę, żeby przekazał moje wyrazy najwyższego podziękowania panu Jarosławowi Kaczyńskiemu za to, że zabrał pana ze szkoły, że młodzież nie musi pana oglądać. Trudno, my to w Sejmie zniesiemy. Przynajmniej nie znęca się pan swoimi tępymi poglądami nad młodzieżą. Panie Pośle Kaczyński! Dziękujemy za to. (Oklaski) (Głos z sali: Jest pani nieodpowiedzialna po raz kolejny.)