Mówca: Andrzej Grzyb
Data: 2023-07-11 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowna Pani Minister! W komisji ochrony środowiska mamy do czynienia z różnymi projektami ustaw. Chociażby ostatnio debatowaliśmy nad ustawą o systemie kaucyjnym, która praktycznie rzecz biorąc, w drodze konsensusu zyskała poparcie. I jest też ustawa o zmianie ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, o udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz innych ustaw. Ta ustawa akurat jest przeciwieństwem wcześniej wymienianego przeze mnie projektu. Chciałbym zgłosić kilka uwag. Dlaczego? Po pierwsze, już w pierwszym czytaniu był zgłoszony wniosek o odrzucenie tej ustawy w całości. Ten wniosek wynikał m.in. z faktu, że był szereg uwag instytucji, samorządów, organizacji pozarządowych, również osób prywatnych, które apelowały i do posłów, i do Wysokiej Izby, aby nie dać szansy na uchwalenie projektu w takim kształcie, w jakim on został przedstawiony. Nawet dostał on swoisty, niezbyt chlubny kryptonim: lex knebel. Nie jest to zwyczajna sytuacja, gdy projekt rządowy, opatrzony oceną skutków regulacji, uwzględniający rozpatrzenie wniosków interesariuszy, co podkreślał rząd w pierwszym czytaniu, zyskuje tak krytyczne oceny. Pierwsza krytyczna ocena dotyczy tego, że rząd wyłącza głos społeczeństwa i samorządów w stosunku do inwestycji, które uzna za strategiczne. Druga dotyczy tego, że ogranicza się obowiązek informowania społeczeństwa o planach inwestycji, a trzecia tego, że nowela ogranicza prawo do sądu mieszkańcom terenu, gdzie ma być ulokowana ta inwestycja, a także władztwo samorządów jako gospodarzy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. A bez nich przecież się nie da tego ładu przestrzennego utrzymać ani tego przeprowadzić. No i oczywiście inwestycje na obszarach Natura 2000. Po drugie, do projektu ustawy, który został poddany konsultacjom i miał swoją metryczkę oceny oddziaływania na środowisko, w ostatnim etapie, 17 maja, już po konsultacji z interesariuszami, rząd wprowadził zmianę 22. do ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko przez dodanie całego działu VA, dotyczącego właśnie inwestycji strategicznych i oceny ich oddziaływania na środowisko, których wykaz będzie określała Rada Ministrów na wniosek poszczególnych ministrów, kierując się znaczeniem planowanej inwestycji. Ale przecież w ustawie nie jest wyznaczone, jakie te kryteria miałyby być, a przynajmniej tego typu kryteria powinny zostać tutaj określone. Do takich inwestycji nie będzie się stosowało przepisów rozdziałów II i III ustawy, zaś w zmianie 6. po art. 59 dodano art. 59a, który w ust. 4 wymienia 20 rodzajów inwestycji, dla których wyłącza się stosowanie przepisów ust. 1 i 2 pkt 1 art. 59a, który opisuje czy stwierdza, kiedy odmawia się wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla inwestycji. Po trzecie, zgłoszono w pracach komisji wiele poprawek, 14, również szereg poprawek legislacyjnych, ale znaczna część tych poprawek odnosi się do tych ustaw, które nie są jeszcze w obrocie prawnym, które nie zostały uchwalone, które nie zostały podpisane przez prezydenta. To jest oczywiście ogromna wada, bo tak naprawdę nie do końca wiemy, w jakim kształcie te ustawy, nad którymi prace się toczą, zostaną uchwalone. Przykładem niech będzie Prawo geologiczne i górnicze czy też uchwalona przez Sejm 23 maja - ale jeszcze niezakończony jest ten proces - ustawa o planowaniu przestrzennym. Po czwarte, zwolnienie z postanowień ustawy ocenowej nie zwalnia z przestrzegania postanowień dyrektywy siedliskowej, nazywanej habitatową, czy dyrektywy wodnej, a tutaj mamy do czynienia z takimi przepisami, które mogą naruszać akurat te dwie dyrektywy. Po piąte, wydłużenie specjalnych regulacji dla inwestycji do roku 2050. To by jeszcze nie było tak złe, ale odstąpienie od zawieszenia postanowień w wypadku śmierci strony czy też pełnomocnika strony to już jest naruszenie prawa do własności. W moim przekonaniu to narusza w sposób istotny prawa obywateli. Po szóste, prace nad zmianą ustawy o ocenie oddziaływania na środowisko, która ma ułatwiać inwestycje celu publicznego i strategiczne, wskazuje, jak skomplikowany jest proces inwestycyjny, jego otoczenie prawne. (Dzwonek) Czy państwo musi uciekać się do tego typu specjalnych regulacji? I jest tych regulacji specjalnych coraz więcej. To nie ułatwia myślenia o tym, że państwo w sposób obliczalny przygotowuje te regulacje.