Mówca: Ryszard Zbrzyzny
Data: 2013-05-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Okazuje się, że polityka społeczna oraz regulacje prawne w Polsce nie sprzyjają wzrostowi wskaźnika dzietności. Jesteśmy, przy wskaźniku 1,3, krajem o najniższym czy jednym z najniższych wskaźników w Europie, kto wie, czy nie na świecie. Sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach, które jest konsekwencją wyniku pierwszego czytania czterech projektów ustaw, które dotykają kwestii rodzicielstwa, kwestii macierzyństwa, jest sprawozdaniem idącym w dobrym kierunku. Powiem, że to sprawozdanie w lwiej części konsumuje projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej w tym zakresie, aczkolwiek nie do końca, i o tym za chwilę powiem. Istotną sprawą jest to, że w dzisiejszych regulacjach prawnych mamy kilka tytułów - mam tu na myśli kwestię działu ósmego Kodeksu pracy, który traktuje o uprawnieniach związanych z rodzicielstwem. Mamy kilka tytułów. A więc mamy urlop macierzyński w wymiarze od 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka, do 37 tygodni przy urodzeniu pięciorga i więcej dzieci. I dobrze, że w tym zakresie, jeśli chodzi o sam wymiar, nikt nie próbuje wprowadzać jakichkolwiek nowych regulacji. Ale nie jest dobrze, że pojawiła się nowelizacja dotycząca możliwości wykorzystania tegoż urlopu przed datą porodu. Otóż dzisiejsza regulacja ma takie brzmienie, że matka przed dniem porodu może skorzystać z urlopu macierzyńskiego w wymiarze nie mniejszym niż 2 tygodnie, a więc może skorzystać z niego w wymiarze większym niż 2 tygodnie, aż do pełnego wymiaru łącznie. Dzisiejsza propozycja zawarta w sprawozdaniu idzie w odwrotnym kierunku, a mianowicie daje matce możliwość wykorzystania tego urlopu przed porodem, ale w wymiarze do 6 tygodni. Tak więc jest to pewnego rodzaju ograniczenie prawa, które dzisiaj obowiązuje. I dla mnie to jest niezrozumiałe w kontekście tego, że przecież wprowadzamy kolejny urlop, urlop rodzicielski - 26 tygodni, a dzisiaj jest większa swoboda - ˝żonglowanie˝ to może nie jest dobre słowo - elastycznego wykorzystywania tegoż uprawnienia związanego z porodem i rodzicielstwem. Nie będziemy jednak tutaj zgłaszać żadnej poprawki, nie jest to bowiem zmiana, która w istotny sposób burzy nasze oczekiwania. Kolejny urlop, który został uregulowany zgodnie z naszymi oczekiwaniami, a więc dodatkowy urlop macierzyński - wymiar 6 tygodni przy jednym dziecku i 8 tygodni przy więcej niż jednym dziecku - miał wejść w życie od 1 stycznia roku 2014. Tą nowelizacją wprowadzamy go w takim wymiarze już od 1 stycznia roku 2013, a będzie to rozwiązanie dotyczyło wszystkich urodzin po 31 grudnia roku 2012. Jest to dobra regulacja, idąca w dobrym kierunku, i zgodna z naszymi oczekiwaniami. Tak więc wtedy będzie 6 tygodni, jak powiedziałem, po urodzeniu jednego dziecka i 8 tygodni przy więcej niż jednym dziecku. Jest tutaj także zapisane, co jest istotne i także postulowane przez nas, prawo do korzystania z tego urlopu przez oboje rodziców w wymiarze dowolnym, aczkolwiek to musi być ilorazem pełnych tygodni. Mamy 6 albo 8 tygodni do podziału między rodziców. Każde z rodziców może wykorzystać go w pełnym wymiarze, albo 6, albo 8 tygodni, ale mogą się oni tym podzielić. I to jest zgodne z naszymi oczekiwaniami. Inna niż oczekiwaliśmy jest regulacja przewidująca elastyczną możliwość łączenia korzystania z tegoż urlopu z pracą, bowiem zapis w proponowanym sprawozdaniu idzie w takim kierunku, że daje prawo pracodawcy odmówienia zgody na łączenie pracy z dodatkowym urlopem macierzyńskim, podobnie zresztą jeśli chodzi o urlop rodzicielski. My oczekiwaliśmy tutaj regulacji sztywnej, polegającej na tym, że jeżeli zainteresowany pracownik, matka lub ojciec, taką deklarację złoży, to pracodawca nie powinien mieć prawa odmówić zgody na skorzystanie z takiej możliwości. Niestety propozycja komisji poszła w zupełnie odmiennym kierunku, aczkolwiek dającym szansę mimo wszystko skorzystania z możliwości łączenia pracy i z urlopem macierzyńskim, i z dodatkowym urlopem rodzicielskim. Nową regulacją, którą postulowaliśmy my, a i wszystkie zresztą projekty czytanych ustaw, jest urlop rodzicielski w wymiarze 26 tygodni do wykorzystania bezpośrednio po wykorzystaniu w pełnym wymiarze wszystkich wcześniejszych urlopów, a więc i macierzyńskiego, i dodatkowego macierzyńskiego. To jest warunek konieczny, by móc skorzystać z urlopu rodzicielskiego. Mamy on łączny wymiar 26 tygodni bez różnicowania go w zależności od ilości urodzonych dzieci, a więc dla wszystkich jest to dodatkowe prawo do urlopu w tym samym wymiarze i według tych samych zasad. Jest to zgodne z naszymi oczekiwaniami. Urlop rodzicielski według propozycji ze sprawozdania będzie możliwy do wykorzystania przez oboje z rodziców, z tym że może być podzielony na nie więcej niż 3 części, a jedna z części nie może obejmować okresu krótszego niż 8 tygodni. Proponowaliśmy nieco inną strukturę tego podziału, chcieliśmy bowiem dać szansę bardziej elastycznego korzystania z 26 tygodni urlopu rodzicielskiego, przewidując, że jedna z części to okres, który nie może być krótszy niż 4 tygodnie. W sumie jednak możliwość korzystania z tego urlopu przez oboje rodziców, i nie tylko takiego sporadycznego, ale i w większym wymiarze czasu, jest tutaj zachowana i za bardzo, jak myślę, nie ma tutaj o co kopi kruszyć. Jest o co naszym zdaniem kopię kruszyć, jeśli chodzi o nieuwzględnienie dwóch naszych postulatów. Nawet logika wskazuje na to, że pierwszy z nich należałoby uwzględnić. Mianowicie proponowaliśmy, i ubolewam nad tym, że ta propozycja nie została uwzględniona, by urlop wychowawczy w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w wymiarze do 3 lat - to jest urlop bezpłatny, nie generuje żadnych kosztów dla Skarbu Państwa ani dla pracodawcy - mógł być wykorzystany nie do momentu, kiedy dziecko ukończy 4 lata, jak jest dzisiaj, ale do momentu, kiedy dziecko ukończy 5 lat. Namawiam do tego, żeby zrobić bardzo prosty rachunek, rachunek, który udowodni tezę, że nie we wszystkich przypadkach wszystkie matki czy rodzice będą w stanie wykorzystać urlop wychowawczy bezpłatny 3-letni. Zakładając, że mamy do czynienia z urodzeniem więcej niż 1 dziecka, więc wymiar urlopu macierzyńskiego wynosi 37 tygodni, i do tego dokładając 8 tygodni dodatkowego urlopu macierzyńskiego, mamy razem 45 tygodni. Do tego dodajmy 26 tygodni urlopu rodzicielskiego, i mamy grubo powyżej roku. Dołóżmy do tego 3 lata, to jest grubo powyżej 4 lat. A więc w tym przypadku ta rodzina nie ma szansy skorzystania z tego prawa, dlatego uprzejmie namawiam Wysoką Izbę, żeby zechciała poprawkę, którą za chwilę zgłoszę na ręce pana marszałka, uwzględnić w sprawozdaniu przed trzecim czytaniem. Kolejna sprawa - to też idzie w kierunku polepszenia opieki nad dzieckiem w wieku do lat 14., bo przecież takie dziecko też potrzebuje opieki. Dzisiaj w art. 188 Kodeksu pracy mamy zapis mówiący o tym, że rodzic może skorzystać w ciągu roku z dodatkowych dwóch dni płatnych zwolnienia od pracy na wychowanie dziecka do lat 14. Proponujemy zachować ten standard, ale też rozszerzyć to, jeżeli chodzi o zdarzenia, które przecież mają miejsce w rodzinach. Przecież są rodziny, które posiadają więcej niż jedno dziecko, a więc jest to większy wydatek w sensie absorpcji czasu i potrzeby sprawowania opieki. Proponujemy tutaj, żeby - w przypadku dwojga dzieci w wieku do lat 14. - była 3-dniowa płatna opieka w skali roku, a powyżej trojga dzieci, żeby to były 4 dni płatnego urlopu. Na zakończenie. (Dzwonek) Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Cenne jest to, że uwzględniono wszystkie postulaty, także dotyczące pewnych praw pracodawców. A więc pracodawcy są zwolnieni przez 36 miesięcy po przyjęciu czy po powrocie z urlopów macierzyńskich, rodzicielskich rodziców do pracy, są zwolnieni przez trzy lata z opłacania składek na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W sumie są to może mało istotne, ale przecież jakoś istotne ulgi i zachęty dla pracodawców, żeby chcieli być bardzo elastyczni, jeśli chodzi o możliwość wykorzystania tych urlopów przez pracobiorców, rodziców. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej zgłasza dwie poprawki. Co do pozostałej części sprawozdania, to popieramy je w całej rociągłości. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)