Mówca: Renata Butryn
Data: 2012-07-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska wobec informacji o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2011 r. W opracowaniach na temat zasad podziału władz wszyscy autorzy zgodnie podkreślają, że dynamika przekształceń państwa implikuje zmiany formuły funkcjonowania instytucji prawnych w zakresie podziału władzy. Jednak zasadniczy cel tego podziału w państwie demokratycznym pozostaje fundamentalny i niezmienny. Jest nim obrona wolności. Niezwykle ważną rolę w tym podziale władzy pełni Trybunał Konstytucyjny. Jest gwarancją praworządności, chroni prawa jednostki, współtworzy prawo, rozstrzyga spory kompetencyjne. Jednym słowem Trybunał Konstytucyjny stoi na straży konstytucyjności porządku prawnego w Polsce. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z zasady mieć muszą charakter głęboko merytoryczny, bo społeczeństwo pokłada przede wszystkim właśnie w tej instytucji nadzieję na to, że jest ona niezłomnym strażnikiem państwa prawa, państwa sprawiedliwego, państwa, jak to określił pan prezes w Komisji Ustawodawczej w swoim wystąpieniu, które jest przyjazne ludziom, ich prawom i wolnościom. To jest jedno z tych określeń, które pozwolę sobie zapamiętać na zawsze, bo uważam, że oddaje istotę tego, czego oczekuje obywatel od instytucji prawnych, a szczególnie od Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny nie zawsze rozstrzyga, jak my - jako posłowie - byśmy oczekiwali, pozytywnie dla Sejmu, dla ustawodawcy, jednak 55% rozpatrywanych merytorycznie spraw kończy się pomyślnie, tzn. wyrokiem, że kontrolowane przepisy były zgodne z ustawą zasadniczą. Rozstrzygnięcia przeciwne, iż były niezgodne, uczą nas, posłów, większej ostrożności, czujności, a przede wszystkim zmuszają do namysłu nad skutkami prawnymi i społecznymi procedowanych ustaw. Jednym słowem zmuszają do większej staranności w procesie legislacyjnym. W 2011 r. Trybunał Konstytucyjny, jak wynika z informacji, rozpoznał 487 spraw merytorycznych. Z informacji wynika również, że aktywnymi inicjatorami abstrakcyjnej kontroli byli: rzecznik praw obywatelskich - 10 nowych wniosków, prokurator generalny - 7 nowych spraw. Ponadto obie te instytucje, rzecznik i prokurator generalny, z dużą intensywnością działają w zakresie kontroli konstytucyjności prawa policyjnego w kontekście praw podstawowych, przede wszystkim prawa do prywatności. Trybunał Konstytucyjny rozstrzygał także w ważnej sprawie, wciąż ważnej dla nas, Polaków, a mianowicie o możliwości kontrolowania zgodności z konstytucją wtórnego prawa europejskiego, o czym pan prezes wspominał. Rzeczywiście to rozstrzygnięcie, podjęte w myśl zasady, że najwyższym prawem Rzeczypospolitej jest konstytucja, cieszyło się ogromnym zainteresowaniem. To postanowienie rozwiało wszelkie wątpliwości. Trybunał rozstrzygał także w sprawie zawisłej z wniosku prezydenta RP wniesionego w trybie tzw. kontroli prewencyjnej, w której została zakwestionowana nowelizacja ustawy Prawo budowlane, o czym pan prezes przed chwilą wspomniał. Rzeczywiście intencje ustawodawcy były dobre. Chcieliśmy przyspieszyć i uprościć pewne procedury, ale skutki tego uderzały w inną grupę obywateli, dlatego też trudno nie zgodzić się z uzasadnieniem Trybunału Konstytucyjnego. Na pewno należy nad tym prawem jeszcze popracować. W informacji Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę na ważne problemy, nierozstrzygnięte do końca przez Sejm i Senat, dotyczące odszkodowań za skutki bezprawia, które dotykały obywateli w okresie Polski Ludowej, w zakresie przede wszystkim szkód niemajątkowych oraz problemów związanych z wywłaszczeniem. Dla osądu stanu wojennego ważne było dla nas, posłów, orzeczenie trybunału, o którym wspomniał już mój przedmówca, podjęte przez pełny skład obradującego Trybunału Konstytucyjnego, w którym właściwie została stwierdzona niekonstytucyjność dwóch dekretów stanu wojennego, zwłaszcza dekretu o stanie wojennym. Były one nieważne w odczuciu społecznym, obywatelskim od samego początku. Naruszały konstytucyjne prawa i wolności jednostek. To orzeczenie oczywiście jest ważne, jeśli chodzi o orzekanie przez Sąd Najwyższy, ale ważne jest też w wymiarze symbolicznym dla wszystkich tych, którzy przeżyli stan wojenny i którzy odczuli stan wojenny jako gwałt własnego państwa na podstawowych wolnościach obywatelskich. Dlatego w imieniu wielu posłów pragnę podziękować za to orzeczenie właśnie Trybunałowi Konstytucyjnemu. W informacji Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że ustawodawca musi zadbać o jakość stanowionego prawa, o jego jasność, przejrzystość. W praktyce bowiem zdarza się tak, że ci, którzy je stosują - chodzi o funkcjonariuszy administracji - nie mają poczucia pewności co do jego treści. Prawo jest zbyt często niezrozumiałe także dla obywateli. Niedookreśloność przepisów, na co zwracał uwagę pan prezes, rodzi poczucie niepewności, co jest zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zresztą słusznie, zjawiskiem niebezpiecznym dla gospodarki, ponieważ poważni inwestorzy nie będą chcieli inwestować. Jest to również niebezpieczne dla stabilności państwa, dla poczucia pewności obywateli co do tego, że żyją w państwie sprawiedliwym. Trudno nie zgodzić się z tymi argumentami, przy czym, tak jak zaznaczył tutaj pan prezes, prawo karne tworzone jest na dobrym poziomie, ale jakość prawa daninowego pozostawia wiele do życzenia i zapewne Sejm będzie musiał dołożyć większych starań w zakresie stanowionego prawa daninowego. Oczywiście problemem jest także to, o czym wspominał również poseł sprawozdawca, czyli właśnie określenie terminu wejścia w życie nowych regulacji i ustalenie vacatio legis. Jest to trudne z różnych względów, np. dlatego że akurat instytucje, których dotyczy to prawo, czy grupy obywateli domagają się konkretnej daty, od kiedy wchodzi prawo, po to żeby się przygotować. Jest więc to problem rzeczywiście trudny do rozwiązania. W informacji znajdujemy także część poświęconą działalności edukacyjnej Trybunału Konstytucyjnego, która odgrywa ważną rolę w budowaniu państwa prawa, a przede wszystkim w podnoszeniu poziomu szeroko rozumianej kultury prawnej. Trybunał organizuje konferencje naukowe, wykłady, dyskusje naukowe. Odbywają się także spotkania naukowe ze studentami, co jest bardzo istotne, i z licealistami. W tym młodym pokoleniu buduje się takie poczucie, że żyjemy w państwie prawa, że ono żyje w państwie prawa. To prawo jest oczywiście bliższe obywatelom, jest czytelniejsze. Wydawane są także zeszyty i czasopisma naukowe. Rozprawy toczące się przed Trybunałem Konstytucyjnym są transmitowane w Internecie. Każdy obywatel może znaleźć na stronach internetowych regularnie publikowane komunikaty dotyczące treści wniosków, pytań, skarg, stanowisk parlamentu, prokuratora generalnego itd. Trybunał Konstytucyjny regularnie publikuje także wszystkie orzeczenia, więc zainteresowani prawnicy, studenci, a także grupy obywateli mogą zapoznać się z tymi orzeczeniami. Z analizy wynika, że - tak jak w poprzednich latach - wśród wyroków przeważały sprawy rozstrzygnięte w trybie kontroli konkretnej: pytania prawne, skargi konstytucyjne. Informacja Trybunału Konstytucyjnego jest kompleksowa, wyczerpująca. Zostały dołączone wykresy, które w przejrzysty sposób ilustrują analizę wpływu i dynamikę rozpatrywanych spraw. Należy podkreślić, że w sprawozdaniu znalazły się także dane dotyczące realizacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego przez Sejm i inne podmioty. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska wysoko ocenia informację o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2011 r. i oczywiście dziękuje za rzetelną pracę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)