Mówca: Łukasz Gibała
Data: 2013-07-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowna Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam niewątpliwy zaszczyt i przyjemność przedstawić stanowisko Klubu Poselskiego Ruch Palikota do dwóch projektów ustaw, jednego złożonego przez nasz klub, a drugiego złożonego przez klub PSL, które to projekty dotyczą powołania rzecznika praw przedsiębiorcy czy też przedsiębiorców, a tak naprawdę tożsamej instytucji, choć nieco różniącej się w szczegółach. Trzeba rozpocząć od tego, że obecnie warunki do prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce są bardzo słabe. Tak jak powiedział pan poseł Krupa, który jest wnioskodawcą naszego projektu, w różnego rodzaju rankingach Polska plasuje się bardzo nisko, w piątej, szóstej, siódmej dziesiątce rankingów dotyczących łatwości prowadzenia biznesu. Często jesteśmy w nich właśnie za takimi krajami, jak Rwanda, Peru, Kazachstan. Niestety, tak wygląda rzeczywistość. Trudno się dziwić, bo jak słucha się przedsiębiorców, jak słucha się tego, jak muszą borykać się codziennie z różnego rodzaju przeciwnościami, to trudno się nie zgodzić, że to, co dotyczy tych rankingów, jest uzasadnione. Mają oni problemy z urzędami skarbowymi, które często naliczają zawyżone podatki albo zwlekają ze zwrotem np. nadpłaconego VAT. Mają problemy z ZUS. Daniny dla ZUS są niesłychanie wysokie w Polsce - to jest odmienna sprawa i tego oczywiście nie zmienimy w tym projekcie - a oprócz tego ZUS postępuje często bardzo rygorystycznie, w sposób bardzo sformalizowany, zbiurokratyzowany. Przedsiębiorcy mają problemy z szeregiem instytucji, które mają uprawnienia kontrolne w stosunku do nich. Przeciętny przedsiębiorca w Polsce jest kontrolowany kilkanaście razy. Kontrole trwają bardzo długo, są przedłużane i prowadzone w sposób rygorystyczny. Mamy wreszcie problemy z mnóstwem, po prostu z gigantyczną liczbą, instytucji, w których przedsiębiorca często musi ubiegać się o jakąś decyzję, o jakieś pozwolenie. Tutaj też mamy taki problem, że instytucje często nie przestrzegają podstawowych terminów wydawania decyzji, wydawania pozwoleń, często zachowują się w sposób nieprzyjazny wobec przedsiębiorcy, w sposób bardzo rygorystyczny. Wreszcie mamy problem sądów. Sądownictwo w Polsce działa bardzo wolno, również sądownictwo gospodarcze. Mamy też problem nierzetelnych kontrahentów. Często przedsiębiorcy, pokazuje to przykład podwykonawców przy budowie autostrad, mają problem z odzyskiwaniem przysługujących im należności. W Polsce ten proces jest bardzo żmudny i trwa bardzo długo. Tak więc w Polsce życie przedsiębiorcy nie jest łatwe. Teraz pojawia się pytanie, jak to zmienić. Oczywiście tak naprawdę jest tylko jedna skuteczna w stu procentach metoda, ażeby to zmienić. Ta metoda polegałaby na zmianie w Polsce prawa na bardziej przyjazne dla przedsiębiorców, uproszczeniu prawa oraz zmianie mentalności urzędników. Tylko że rzecz w tym, że w najbliższym czasie mało realne jest stwierdzenie, że coś takiego nastąpi. Kolejne rządy obiecywały ułatwienie życia przedsiębiorcom, ale niestety zmieniało się bardzo mało w tej materii albo nie zmieniało się nic. Tak jest również obecnie. Na każdy jeden dobry pomysł, który wychodzi ze strony rządu, dotyczący ułatwienia prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce pojawiają się dwa lub trzy szkodliwe pomysły. Ostatnio, jeżeli chodzi o takie pomysły, celuje w tym minister Rostowski, który w ramach poszukiwania dodatkowych dochodów dla budżetu nieustannie zgłasza pomysły, które albo są niekonstytucyjne, albo są w sposób jawny szkodliwe dla przedsiębiorców. W związku z tą logiką, przyjmując realistyczne założenia, czyli takie, że nie można się spodziewać, że w ciągu najbliższych miesięcy czy nawet lat jakoś radykalnie na plus zmieni się klimat dla prowadzenia przedsiębiorczości w Polsce, że zmieni się prawo i będzie znacznie bardziej przejrzyste i prostsze, że zmieni się szybko mentalność urzędników, trzeba niestety zastosować pewną protezę, bo taką protezą jest powołanie rzecznika praw przedsiębiorców. Jest to instytucja o charakterze interwencjonistycznym, a więc nie o charakterze systemowym, bo tutaj nikt nie zastąpi rządu i parlamentu. Tylko rząd i parlament są w stanie rzeczywiście zmieniać prawo w sposób systemowy, całościowy, żeby Polska awansowała w tych rankingach łatwości prowadzenia biznesu. Ale skoro to prawo jest takie, jakie jest, to warto byłoby pomyśleć o kimś, kto wspierałby przedsiębiorców, którzy na co dzień muszą pokonywać te biurokratyczne przeszkody, i kimś takim miałby być właśnie rzecznik praw przedsiębiorców. Pojawiały się już pytania i pewnie będą pojawiały się w dalszej części debaty, iluż to ma być rzeczników. Teraz powołamy rzecznika praw przedsiębiorców, potem być może rzecznika praw posłów, takie pytanie padało, rzecznika praw łysych, być może rzecznika krawców itd. Otóż odpowiadam: Nie, to jest pomieszanie z poplątaniem. W przypadku przedsiębiorców istnieje oczywiście ważny powód, żeby powołać takiego rzecznika. Mianowicie jest to ważny interes społeczny i ważny interes państwa, bo przedsiębiorcy odpowiadają za wpływy do budżetu w jego zdecydowanej większości, za tworzenie miejsc pracy i za wzrost gospodarczy. A więc od tego, jak się będą zachowywali przedsiębiorcy, jak bardzo będą skłonni do inwestowania, zależy dobrobyt nas wszystkich. To jest powód, który moim zdaniem uzasadnia powołanie dodatkowego rzecznika, mimo że tych rzeczników rzeczywiście jest już trochę. Nasuwa się pytanie, w jaki sposób powinien działać ten rzecznik. Oczywiście tu nie ma co wyważać otwartych drzwi. Skoro mamy już te wzorce dotyczące np. rzecznika praw obywatelskich albo rzecznika praw dziecka, które to instytucje są generalnie pozytywnie odbierane, nie ma sensu tworzyć jakichś zupełnie nowych rozwiązań, tylko rzeczywiście warto w dużej mierze bazować na tych rozwiązaniach, co też czynią zarówno koledzy z PSL, jak i my. Generalnie idea jest następująca. Jeśli przedsiębiorca napotyka jakiś problem, na przykład w urzędzie skarbowym, kieruje wniosek do rzecznika praw przedsiębiorców o zbadanie sprawy, a rzecznik bada tę sprawę. Badając sprawę, tak naprawdę z grubsza ma trzy możliwości: może poprosić o wyjaśnienia czy o informacje dany urząd, w tym przypadku urząd skarbowy, może poprosić o wgląd do dokumentów oraz może zbadać sprawę na miejscu. Po wykorzystaniu tych narzędzi rzecznik będzie podejmował decyzję, czy rzeczywiście przedsiębiorca ma rację, czy nie ma racji. Jeśli okaże się, że przedsiębiorca według niego ma rację, ma cały szereg ważnych i moim zdaniem wiele umożliwiających narzędzi - tak uważam w przeciwieństwie do posła Czerwińskiego - ażeby jednak spowodować korzystne rozstrzygnięcia dla przedsiębiorcy. Co mianowicie może zrobić? Zacznijmy od tego, że sam fakt badania sprawy jest już jakąś formą interwencji. Wszyscy jako posłowie zauważyliśmy, że kiedy wysyłamy jakieś pismo z prośbą o wyjaśnienia w takiej sprawie, często zachowanie instytucji zmienia się wskutek tego, że instytucja jest przekonana, że ktoś to bada. To jest pierwsza rzecz. Druga rzecz to prawo do interwencji sensu stricto. Jeśli po zbadaniu sprawy rzecznik uzna, że dana instytucja postępuje w sposób niewłaściwy, może sformułować pewne wnioski i wysłać je do tej instytucji, to też może dać pewien efekt, może oddziaływać. Trzeci rodzaj kompetencji to kompetencje związane z szeroko rozumianym sądownictwem. Rzecznik będzie miał prawo wnioskować o wszczęcie postępowań w sprawach cywilnych, wnioskować o wszczęcie postępowań prokuratorskich w sprawach karnych, pisać skargi do sądów administracyjnych i wnioskować o wszczęcie postępowań administracyjnych. Wreszcie będzie miał też prawo występować w różnego rodzaju postępowaniach karnych, cywilnych, administracyjnych na prawach prokuratora. Wszyscy wiemy, że prokuratorzy akurat mają dosyć duże możliwości, jeśli chodzi o udział w procesie sądowym, a więc to nie są błahe kompetencje. Dodatkowo rzecznik praw przedsiębiorców będzie mógł występować do Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego o wykładnię, w przypadku NSA o uchwałę, dotyczącą tego, jak interpretować rozbieżne przepisy. To jest powszechna patologia w Polsce, że często mamy przepisy odmiennie interpretowane przez różne instytucje i przedsiębiorcy są tu często w kropce. Rzecznik będzie mógł w takich sytuacjach wnioskować o wydanie odpowiedniej wykładni przez Sąd Najwyższy albo podjęcie odpowiedniej uchwały przez NSA. Dodatkowo rzecznik będzie mógł zwracać się do Ministerstwa Finansów o wydanie wiążącej interpretacji ogólnej przepisów podatkowych. To jest kolejny poważny problem, z którym zmagają się przedsiębiorcy. Przepisy podatkowe w Polsce zmieniają się bardzo często i są nieprzejrzyste. I wreszcie jeszcze jedna kompetencja, na którą zwrócę uwagę, to jest prawo wnioskowania do NIK-u o przeprowadzenie kontroli. NIK jest tą instytucją, której rola ostatnio w Polsce bardzo wzrosła, jeśli chodzi właśnie o przestrzeganie czy to prawa, czy dobrych praktyk w różnego rodzaju instytucjach, NIK ma tu też pozytywny wkład. Dlatego chcemy wyposażyć rzecznika właśnie w tę dodatkową kompetencję. Podsumowując, wydaje się, że mamy tutaj do czynienia z próbą powołania instytucji za stosunkowo niewielkie kwoty. W przypadku projektu PSL to zostało wycenione na 10 mln, my to wyceniliśmy na około 8 mln, a więc widać, że te wyceny są bardzo podobne. To jest naprawdę bardzo niewielka kwota w porównaniu ze środkami, którymi dysponuje państwo. A więc za stosunkowo niewielkie kwoty możemy powołać instytucję, która będzie w stanie interweniować w kilkuset albo nawet w kilku tysiącach spraw przedsiębiorców, którzy borykają się z nieprzychylnymi urzędnikami albo z urzędnikami często nadużywającymi swoich kompetencji. Jednocześnie warto też zwrócić uwagę na pewien pozytywny efekt psychologiczny. Sam fakt istnienia takiego rzecznika praw przedsiębiorców będzie powodował, że jeśli nawet jakiś przedsiębiorca do niego się nie zwróci, to wiedząc o jego istnieniu, będzie się czuł zdecydowanie bardziej pewnie i będzie żywił większe zaufanie do instytucji państwowych. To naprawdę nie są błahe plusy i trzeba to rozważyć, podejmując decyzje dotyczące tej ustawy. Na koniec powiem jeszcze, że uważamy, porównując te dwa projekty, czyli nasz i PSL-u, iż oczywiście obydwa warto skierować do prac w komisjach i warto stworzyć jeden spójny projekt, który będzie zawierał najlepsze rozwiązania z obydwu projektów. Ja zauważyłem wiele dobrych rozwiązań w projekcie PSL-u. Główną moim zdaniem przewagą naszego projektu jest to, że nasz rzecznik ma jednak trochę większe kompetencje. W projekcie PSL-u nie ma mowy ani o kompetencji składania wniosków do NIK-u o przeprowadzenie kontroli, ani o możliwości składania wniosków do Ministerstwa Finansów o wydanie wiążącej interpretacji ogólnej prawa podatkowego, ani o możliwości wnioskowania do NSA. Tak więc nasz projekt jest, wydaje mi się, w pewnych obszarach przynajmniej znacznie szerszy, ale, tak jak powiedziałem, wiele dobrych rozwiązań jest też w projekcie PSL-u. Stąd nasz klub będzie głosował w ten sposób, że będziemy za tym, ażeby dalej nad tymi dwoma projektami pracować w komisjach i żeby na tym etapie stworzyć wspólny projekt, który, mam nadzieję, Wysoka Izba przyjmie. Bardzo serdecznie dziękuję za uwagę.