Mówca: Ewa Szymanowska
Data: 2026-06-17 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Centrum przedstawię stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji zawartego w druku nr 2645. Dzisiejsza debata dotyczy kwestii niezwykle ważnej, bo odnoszącej się do podstawowych praw człowieka, godności oraz prawa do samostanowienia. Dotyczy tysięcy osób, które z powodu niepełnosprawności, choroby lub innych ograniczeń potrzebują wsparcia w podejmowaniu decyzji dotyczących swojego życia, majątku, zdrowia czy spraw osobistych. Obowiązujący od wielu lat model oparty na instytucji ubezwłasnowolnienia był tworzony w zupełnie innych realiach społecznych i prawnych. Jego podstawowym założeniem było zastępowanie osoby w podejmowaniu decyzji przez inne osoby lub instytucje. W praktyce często prowadziło to do daleko idącego ograniczenia praw obywatelskich, pozbawienia wpływu na własne życie oraz wykluczenia społecznego. Od lat środowiska osób z niepełnosprawnościami, organizacje społeczne, instytucje międzynarodowe oraz eksperci wskazywali, że potrzebujemy rozwiązań bardziej nowoczesnych, opartych nie na odbieraniu zdolności do decydowania, lecz na zapewnianiu odpowiedniego wsparcia. Projekt, który dziś rozpatrujemy, odpowiada właśnie na te oczekiwania. Jego najważniejszą zaletą jest zmiana filozofii działania państwa wobec osób potrzebujących pomocy. Zamiast podejmować decyzje za człowieka, państwo ma stworzyć mechanizmy pozwalające mu podejmować decyzje samodzielnie przy odpowiednim wsparciu dostosowanym do jego indywidualnej sytuacji. To podejście oparte na szacunku dla godności człowieka. Każdy z nas, niezależnie od wieku, stanu zdrowia czy stopnia sprawności, powinien mieć możliwość wyrażenia własnej woli i wpływania na decyzje dotyczące swojego życia. Ograniczenia nie mogą automatycznie oznaczać utraty podmiotowości. Projekt realizuje również zobowiązania wynikające z międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka, w szczególności z konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Dokument ten podkreśla, że osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do uznania ich zdolności prawnej na równi z innymi obywatelami oraz do uzyskania wsparcia niezbędnego do korzystania z tego prawa. Warto podkreślić, że proponowane rozwiązania nie oznaczają pozostawienia osób wymagających wsparcia bez ochrony. Wręcz przeciwnie, projekt zakłada stworzenie mechanizmów, które mają z jednej strony wzmocnić samodzielność, a z drugiej zabezpieczyć przed nadużyciami, wykorzystaniem czy podejmowaniem działań sprzecznych z interesem osoby wspieranej. To bardzo ważna równowaga. Państwo powinno chronić osoby znajdujące się w trudniejszej sytuacji, ale powinno robić to w sposób możliwie najmniej ingerujący w ich wolność i autonomię. Właśnie dlatego odchodzenie od rozwiązań opartych na zastępowaniu człowieka w podejmowaniu decyzji należy ocenić pozytywnie. Klub Parlamentarny Centrum stoi na stanowisku, że nowoczesne państwo powinno wzmacniać obywateli, a nie ich wyręczać. Powinno usuwać bariery, tworzyć warunki do samodzielnego funkcjonowania i zapewniać wsparcie tam, gdzie jest ono potrzebne. Taki kierunek dostrzegamy w procedowanym projekcie. Dlatego Klub Parlamentarny Centrum będzie głosował za przyjęciem projektu ustawy zawartego w druku nr 2645. Dziękuję bardzo.