Mówca: Tomasz Rzymkowski
Data: 2017-03-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego złożony przez Klub Poselski Kukiz’15 jest projektem mającym na celu zmianę art. 505 36 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez dodanie do niego dwóch paragrafów. Zmiana z pozoru wydaje się niewielka, jednakże dla postępowań toczących się w trybie elektronicznego postępowania upominawczego zmiana ta będzie znacząca. Elektroniczne postępowanie upominawcze zostało wprowadzone na mocy przepisów noweli z dnia 9 stycznia 2009 r., z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2010 r. Postępowanie to, aby zaistnieć w praktyce, wymagało stworzenia systemu teleinformatycznego oraz infrastruktury technicznej, które zostały ukształtowane na mocy rozporządzeń wykonawczych wydanych ostatecznie dopiero w grudniu 2009 r. Elektroniczne postępowanie zostało unormowane w Kodeksie postępowania cywilnego jako postępowanie odrębne o charakterze fakultatywnym. Według zamierzeń ustawodawcy przedstawionych w uzasadnieniu projektu tej ustawy nowy rodzaj postępowania sądowego, w którym stworzono możliwość wykorzystania nowoczesnej techniki teleinformatycznej, miał się przyczynić m.in. do usprawnienia postępowania sądowego, obniżenia jego kosztów i odciążenia sądów rozpoznających sprawy w tradycyjnym postępowaniu sądowym. Właściwym do rozpoznawania wszystkich spraw w EPU w pierwszej instancji jest jeden sąd - Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, VI Wydział Cywilny. Tak jak w tradycyjnym postępowaniu upominawczym, również w EPU dochodzone mogą być tylko roszczenia pieniężne i co do zasady o bezspornym charakterze. Nie powinno budzić wątpliwości, że daleko idąca informatyzacja czynności procesowych w elektronicznym postępowaniu upominawczym znajduje realne przełożenie na zwiększenie sprawności postępowania sądowego, a zarazem znacznie upraszcza i przyspiesza wnoszenie pozwów. Świadczy o tym znaczna sprawność postępowania w e-sądzie, w którym przez pierwsze 1,5 roku obowiązywania ustawy rozpoznano prawie 1,2 mln spraw, ok. 1,4 mln złożonych pozwów. W latach 2010-2015 do e-sądu zostało wniesionych ok. 11,8 mln pozwów, z czego w 2015 r. - ok. 2,4 mln. W tym czasie zostało wydanych ok. 10,3 mln nakazów zapłaty, z czego w 2015 - ok. 2 mln. Informatyzacja postępowania sądowego, jego uproszczenie i zredukowanie kosztów jest też narzędziem służącym do rozszerzenia zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa dostępu do sądu. EPU otworzyło drogę sądową tysiącom powodów, dla których dochodzenie roszczeń w zwykłym trybie byłoby nieopłacalne, nie tylko ze względów finansowych, ale również czasowych. Szacuje się, że ok. 30% z ponad 1 mln spraw, które wpłynęły do e-sądu przez pierwsze 8 miesięcy 2011 r., nigdy nie znalazłoby finału w sądzie, gdyby nie wprowadzono EPU. W elektronicznym postępowaniu upominawczym, po spełnieniu szeregu przesłanek wymaganych dla tego trybu dochodzenia roszczeń, powód uzyskuje nakaz zapłaty, który po nadaniu mu klauzuli wykonalności stanowi tytuł egzekucyjny, na podstawie którego wierzyciel może dochodzić swoich praw na drodze postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym skutkuje utratą mocy całego orzeczenia wobec wszystkich pozwanych nawet w przypadku, gdy sprzeciw został wniesiony tylko przez jednego z kilku pozwanych lub gdy pozwany wniósł sprzeciw jedynie od części nakazu zapłaty. Ustawa nie przewiduje możliwości wnoszenia sprzeciwu co do części nakazu. Wyłączenie takiej możliwości wydaje się wątpliwe w zakresie elektronicznego postępowania upominawczego, gdyż funkcjonuje ono przecież w tradycyjnym postępowaniu upominawczym. Nakaz zapłaty wydany na skutek rozpoznania sprawy w zwykłej postaci postępowania elektronicznego traci moc jedynie w części zaskarżonej sprzeciwem. Wobec brzmienia obecnej regulacji niejako zmusza się pozwanego do kwestionowania całego rozstrzygnięcia nawet wówczas, gdy w pewnym zakresie zgadza się z zasadnością powództwa, a rozwiązanie to jest sprzeczne z zasadą ekonomii procesowej. Obecne brzmienie art. 505 36 Kodeksu postępowania cywilnego może doprowadzić również do sytuacji, w której powodowi, którego roszczenie byłoby zaskarżone tylko w nieznacznym zakresie przez pozwanego, wydłuży się droga do uzyskania prawomocnego rozstrzygnięcia, co narusza nakaz rozpoznawania sprawy cywilnej przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki. Wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty, który został wydany w elektronicznym postępowaniu upominawczym, tylko przez jednego z pozwanych bądź zaskarżenie tylko części rozstrzygnięcia zawsze skutkuje utratą mocy nakazu w całości i w odniesieniu do wszystkich pozwanych, tj. nawet tych, którzy nie wnosili sprzeciwu. Treść przepisu art. 505 36 Kodeksu postępowania cywilnego stoi w sprzeczności z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, który daje możliwość samodzielnego działania przed sądem, co jest jedną z podstaw i gwarancji sprawiedliwego procesu urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej w demokratycznym państwie prawnym. Przepis art. 505 36 Kodeksu postępowania cywilnego kłóci się również z uprawnieniem do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji - art. 78 konstytucji - które zakłada m.in. prawo swobody decyzji w zakresie zaskarżenia tych orzeczeń i poddania ich kontroli. Dzieje się tak dlatego, że ustawodawca narzuca pozwanym następujące rozwiązanie: akceptacja treści nakazu w całości przez wszystkich pozwanych i przez to akceptacja zgłoszonego roszczenia powoda w całości albo konieczność zaskarżenia w całości, nawet jeśli część twierdzeń powoda jest między stronami bezsporna i pozwani nie chcą prowadzić procesu w tym zakresie w wyniku wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty. Pojęcie całości nakazu powinno odnosić się w sposób czytelny do całości roszczenia i kumulacji przedmiotowej, w brzmieniu obowiązującym daje jednak możliwość uwzględnienia kumulacji zarówno podmiotowej, jak i przedmiotowej. Wprowadzona zmiana zapewni zgodność przepisu z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz zapewni możliwość przeprowadzenia czytelnej i zgodnej z zasadami postępowania zawartymi w innych częściach aktu wykładni. Od tej pory wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym przez jednego z pozwanych nie będzie automatycznie oznaczało utraty mocy nakazu wobec wszystkich pozwanych. Zmiana zapewni jednocześnie lepszą ochronę roszczeń powoda, który w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu tylko przez jednego z pozwanych będzie mógł w stosunku do tych pozwanych, którzy sprzeciwu nie wnieśli, uzyskać klauzulę wykonalności i egzekwować zasądzoną na jego rzecz należność. Chciałbym teraz odnieść się do uwag, które zostały zgłoszone do projektu z druku nr 1296. Sąd Najwyższy pozytywnie odniósł się do proponowanej zmiany, a projekt określił jako konieczną korektę niestarannej nowelizacji art. 505 36 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd Najwyższy zauważa również, że proponowana w projekcie treść nowelizacji znajduje swój odpowiednik w przepisie art. 505 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego i wpisuje się ona w zasadę dyspozycyjności formalnej, gdyż pozwala na większą elastyczność w korzystaniu ze środków zaskarżania orzeczeń, a przepis w obecnym brzmieniu ogranicza samodzielność uczestników postępowania. Niezmiernie dziwi nas stanowisko, opinia Naczelnej Rady Adwokackiej jednoznacznie oceniająca projekt w sposób negatywny. Naczelna Rada Adwokacka wskazuje, że art. 505 36 Kodeksu postępowania cywilnego w obecnie obowiązującym brzmieniu jest rozsądnym kompromisem pomiędzy postulatem szybkości postępowania sądowego a koniecznością ochrony pozwanego w związku z nierzetelnym działaniem powoda. Naczelna Rada Adwokacka powołuje się na doniesienia medialne, z których wynika, że powodowie celowo podają nieprawidłowe adresy pozwanych, a pozwani dowiadują się o tym, że zostały przeciwko nim wydane nakazy zapłaty, dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego. Chciałbym jednak w tym miejscu przypomnieć, że do takich działań wcale nie jest potrzebne elektroniczne postępowanie upominawcze, bowiem takie działania mogą zdarzać się również w zwykłym postępowaniu upominawczym czy też w postępowaniu nakazowym. Chciałbym również przypomnieć, że Kodeks postępowania cywilnego w przypadku każdego z ww. postępowań określa mechanizmy, które mają na celu zabezpieczenie interesów pozwanego. Wskazuję tutaj chociażby na treść art. 502 1 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, art. 492 1 Kodeksu postępowania cywilnego czy też art. 168 k.p.c. Proszę również zauważyć, że przepis art. 505 36 Kodeksu postępowania cywilnego w aktualnym brzmieniu nie zawiera gwarancji prowadzącej do ochrony pozwanych, co do których powód wskazał błędne dane adresowe. Gwarancję taką zawiera art. 505 34 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, nawiązujący do zwykłego postępowania upominawczego i określający dokładnie taki sam mechanizm. Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeśli miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu zapłaty nie mogło nastąpić w kraju. W takim wypadku sąd z urzędu uchyla wydany nakaz zapłaty. Bez wątpienia uchylenie nakazu unicestwia wszelkie jego skutki prawne. To rozwiązanie, mające na celu ochronę dłużnika, zrównuje sytuację procesową pozwanego w postępowaniu upominawczym w każdym wypadku, w którym zachodzi przeszkoda w doręczeniu mu nakazu zapłaty w kraju. Sąd obligatoryjnie w momencie otrzymania potwierdzenia o niemożliwości doręczenia nakazu zapłaty uchyla go. Uzupełnienie braków formalnych, np. poprzez podanie aktualnego adresu pozwanego, na etapie istnienia orzeczenia sądu nie może mieć miejsca. Ponadto proszę zauważyć, że nikt, w tym Naczelna Rada Adwokacka, nie kwestionuje rozwiązań przyjętych na gruncie zwykłego postępowania upominawczego. Przypominam, że do 1990 r. w razie wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w zwykłym postępowaniu upominawczym nakaz ten upadał w całości. Dopiero nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego dokonana w 1990 r. sprawiła, że nakaz zapłaty traci moc w części zaskarżonej sprzeciwem. Sprzeciw jednego tylko ze współpozwanych o to samo roszczenie oraz co do jednego lub niektórych uwzględnionych roszczeń powoduje utratę mocy nakazu jedynie co do nich. Przepis ten z powodzeniem funkcjonuje od 27 lat i nie był od tego czasu nowelizowany. Hipoteza dotycząca art. 505 § 2 zdanie drugie Kodeksu postępowania cywilnego obejmuje dwa przypadki, a jego treść jest w istocie rzeczy następująca: sprzeciw jednego tylko ze współpozwanych o to samo roszczenie oraz sprzeciw co do jednego lub niektórych uwzględnionych roszczeń powoduje utratę mocy nakazu jedynie co do nich. W obu przypadkach wniesienie sprzeciwu pociąga za sobą identyczne skutki, a mianowicie utratę mocy nakazu zapłaty jedynie co do nich, a więc co do tego współpozwanego, który wniósł sprzeciw, oraz jego roszczenia, którego sprzeciw dotyczy. Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym jest środkiem zaskarżenia o charakterze restrykcyjnym, co oznacza, że sprawa powraca do początkowego etapu, tak jakby zaskarżone orzeczenie nie zostało wydane. Postępowanie toczące się od jego wniesienia nie jest już postępowaniem upominawczym. Wskazuję, że nietrafny jest również zarzut Naczelnej Rady Adwokackiej, jakoby dodawany § 3 miał prowadzić do niespójności w systemie prawnym i zróżnicowania sytuacji osób wnoszących sprzeciw w postępowaniu upominawczym i osób wnoszących sprzeciw w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Jak już wskazano wyżej, hipoteza dotycząca art. 505 § 2 zdanie drugie Kodeksu postępowania cywilnego obejmuje dwa przypadki, a jego treść jest w istocie rzeczy następująca: sprzeciw jednego tylko ze współpozwanych o to samo roszczenie oraz sprzeciw co do jednego lub niektórych uwzględnionych roszczeń powoduje utratę mocy nakazu jedynie co do nich. W obu przypadkach wniesienie sprzeciwu pociąga za sobą identyczny skutek. Proponowana regulacja doprowadzi więc do ujednolicenia i zrównania sytuacji procesowej pozwanych w zwykłym postępowaniu upominawczym z tymi, którzy w charakterze pozwanego występują przed e-sądem. Dodatkowo przypominam państwu o rządowym projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności, który według jego autorów ma na celu wzmocnienie praw i gwarancji dla wierzycieli. Wskazuję, że projekt Kukiz’15 ma na celu wzmocnienie praw i gwarancji dla wierzycieli. Szanowni państwo, doktryna i orzecznictwo już od dawna postulują wprowadzenie tej nowelizacji, która z pewnością przyczyni się do wzmocnienia efektywności elektronicznego postępowania upominawczego i zrównania sytuacji pozwanych, którzy przecież nie wybierają tego, czy powód wytoczy przeciwko nim powództwo w zwykłym postępowaniu upominawczym, czy też w elektronicznym. Dlatego też proszę o ponadpartyjne poparcie dla dalszego procedowania przedłożonego projektu ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)