Mówca: Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska
Data: 2013-09-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panowie Ministrowie! Panie Prezesie! Wysoka Izbo! Debatujemy nad prezydenckim projektem ustawy o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Obszerna nowelizacja ukierunkowana jest na zwiększenie sprawności postępowania sądowoadministracyjnego. Ten kierunek jest na pewno słuszny. Dla mnie szczególnie warte podkreślenia jest przyznanie sądom administracyjnym kompetencji, które, jak słusznie zauważono, odpowiadają występującej w europejskich systemach prawnych tendencji do przejmowania przez te sądy merytorycznego orzekania w sprawie. Takim rozwiązaniem jest przyznanie sądowi uprawnienia w kwestii zobowiązania organu do wydania decyzji lub postanowienia o wskazanym rozstrzygnięciu w określonym przez sąd terminie. Jeżeli okoliczności sprawy, podkreślam, będą uzasadniały wydanie powyższego orzeczenia, sąd będzie zobligowany nie tylko uchylić zaskarżony akt, ale również wskazać wiążąco sposób załatwienia sprawy albo jej rozstrzygnięcia. A zatem chodzi tu nie tylko o ocenę prawną i wskazówki co do dalszego postępowania jak w orzeczeniu kasacyjnym, ale także o merytoryczne rozstrzygnięcie. Ciekawym rozwiązaniem jest możliwość zasądzenia przez sąd od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej od 1 tys. do 10 tys. zł jako swego rodzaju zadośćuczynienia za niewykonanie wyroku, co z pewnością będzie mobilizowało organ do terminowego wykonania orzeczenia sądowego. Co prawda, wprowadzając takie propozycje, trzeba będzie je precyzyjnie zweryfikować, bo już pojawiają się krytyczne uwagi zgłoszone na przykład przez prokuratora generalnego, nie tyle co do samego pomysłu, ile co do przyjętych konkretnych rozwiązań legislacyjnych. Sądzę zatem, że w toku prac ta sprawa również będzie omawiana. Wspomniane wyżej okoliczności sprawy, o których też już wcześniej mówiłam, wymienione w proponowanym art. 145a § 1 również mogą stać się tematem polemiki, na co wskazuje Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa. Wysoka Izbo! W projekcie zawarto wiele zmian, które trudno byłoby szczegółowo analizować podczas pierwszego czytania, ale do jednego przepisu muszę się odnieść. Co prawda, była o tym mowa we wcześniejszych wystąpieniach, ale myślę, że podkreślenie tej sprawy jeszcze raz będzie na tyle ważne, że w czasie późniejszych prac powinniśmy się nad tym problemem poważnie zastanowić. Otóż w uzasadnieniu zmian do art. 6 jako przyczynę przyjętego rozwiązania, a chodzi tu o przepis dotyczący niezbędnej pomocy prawnej, wskazuje się zrównanie uprawnień doradców podatkowych i rzeczników patentowych z uprawnieniami procesowymi adwokatów i radców prawnych. Wydaje się, że przepis ten został zmodyfikowany, i to jest ważniejsze, w zakresie niezbędnej pomocy prawnej udzielanej stronom przez sąd. W dotychczasowym stanie prawnym udzielanie pomocy stronom było powinnością sądu administracyjnego: sąd powinien udzielać stronom... itd. Natomiast obecnie zakłada się jedynie możliwość udzielenia takiej pomocy, w dodatku tylko w razie uzasadnionej potrzeby. Do tej pory sąd powinien udzielać potrzebnych wskazówek, a teraz w projekcie jest mowa tylko o niezbędnym pouczeniu. Takie pomysły grożą nie tylko przyjęciem zawężającej interpretacji projektowanego przepisu, ale przede wszystkim bardzo wyraźnie zmierzają w kierunku zwiększenia stopnia kontradyktoryjności - zresztą pan marszałek senior też o tym dzisiaj mówił - wzorem Kodeksu postępowania cywilnego, w którym w art. 5 stwierdza się: W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić niezbędnych pouczeń. Zgadzam się z opinią, że takie sformułowanie art. 6 może zagrozić wyrażonej w art. 7 zasadzie prawdy obiektywnej, a przecież w jego brzmieniu nie przewiduje się żadnych zmian, wciąż aktualne są stanie na straży praworządności, podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wzgląd na interes społeczny i interes obywateli. (Dzwonek) Te uwagi nie są oczywiście powodem do tego, żeby nie debatować nad tą dużą nowelą, dlatego Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej, w imieniu którego występuję, optuje za skierowaniem projektu do dalszych prac. Dziękuję. (Oklaski)