Mówca: Tadeusz Woźniak
Data: 2013-03-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Przypadł mi w udziale zaszczyt zaprezentowania stanowiska Klubu Parlamentarnego Solidarna Polska w sprawie rządowego projektu ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, zawartego w druku sejmowym nr 1140. Przedłożony Wysokiej Izbie projekt ustawy jest de facto wykonaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 maja 2012 r., który uznał, że przepisy siedmiu ustaw, tj. o Policji, o Straży Granicznej, o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych, o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu, o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, o Służbie Celnej oraz Prawo łowieckie, które dotyczą zasad stosowania przymusu bezpośredniego i odsyłają do rozporządzeń, są niezgodne z konstytucją. Tym samym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że stosowanie środków przymusu bezpośredniego przez służby powinno być uregulowane ustawowo. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 4 czerwca 2012 r. pod pozycją 627. Wyrok ten konsekwentnie podtrzymuje rozstrzygnięcia i zawarte w uzasadnieniu sugestie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 marca 2010 r. Trybunał Konstytucyjny uwzględnił tym samym wniosek prokuratora generalnego, który zakwestionował to, że szczegółowe warunki użycia środków przymusu bezpośredniego, czyli np. pałek, kajdanek, siły fizycznej, paralizatorów, określane są w rozporządzeniach, a nie bezpośrednio w ustawie. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że zasady użycia środków przymusu bezpośredniego określające, w jaki sposób funkcjonariusze danej służby mogą ograniczyć wolność osobistą obywatela, oraz przesłanki użycia tych środków wskazujące, w jakich okolicznościach może nastąpić to ograniczenie, należą do materii ustawowej, ponieważ w świetle art. 41 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 konstytucji tylko przepisy ustawy mogą pozwalać na ingerencję w wolność osobistą. Ponadto zgodnie z art. 41 ust. 1 konstytucji również postępowanie organów stosujących te środki musi być określone wyłącznie w ustawie. Trybunał Konstytucyjny uznał więc, że zgodnie z zapisem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdemu zapewnia się nietykalność i wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie. Należy podkreślić, że możliwość użycia wobec osoby fizycznej broni palnej najdalej ingeruje w konstytucyjnie chronioną wolność osobistą, a nawet nietykalność osobistą, dlatego wymaga szczególnie precyzyjnego uregulowania na poziomie ustawowym. W związku z powyższym Rada Ministrów przyjęła przygotowany we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych projekt ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, a następnie skierowała go do laski marszałkowskiej. Projekt ustawy określa: środki przymusu bezpośredniego używane lub wykorzystywane przez uprawnionych, przypadki używania i wykorzystywania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej, zasady używania lub wykorzystywania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej, postępowanie przed użyciem lub wykorzystaniem środków przymusu bezpośredniego i broni palnej i po ich użyciu lub wykorzystaniu oraz dokumentowanie użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej. Następnie wymienieni zostają uprawnieni do używania lub wykorzystywania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej, a są to, teraz proszę o uwagę: funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, funkcjonariusze Agencji Wywiadu, funkcjonariusze Biura Ochrony Rządu, funkcjonariusze celni, funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego, inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego, inspektorzy i pracownicy kontroli skarbowej, strażnicy Państwowej Straży Łowieckiej, strażnicy Państwowej Straży Rybackiej, funkcjonariusze Policji, funkcjonariusze i żołnierze Służby Kontrwywiadu Wojskowego, funkcjonariusze Służby Więziennej, funkcjonariusze i żołnierze Służby Wywiadu Wojskowego, strażnicy straży gminnych i miejskich, funkcjonariusze Straży Granicznej, strażnicy Straży Leśnej, strażnicy Straży Marszałkowskiej, funkcjonariusze Straży Ochrony Kolei, funkcjonariusze straży parku, żołnierze Żandarmerii Wojskowej lub wojskowych organów porządkowych, pracownicy ochrony posiadający licencję pracownika ochrony fizycznej, wykonujący zadania ochrony w ramach wewnętrznej służby ochrony albo na rzecz przedsiębiorcy, który uzyskał koncesję na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie ochrony osób i mienia, o których mowa w ustawie o ochronie osób i mienia. Ponadto uprawnieni do używania lub wykorzystywania środków przymusu bezpośredniego są: członkowie służby porządkowej, o których mowa w ustawie o bezpieczeństwie imprez masowych, oraz pracownicy zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich lub młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Oprócz wymienionych wyżej podmiotów istnieją jeszcze inne, gdyż ustawy nie stosuje się do przymusu bezpośredniego lub zasad użycia lub wykorzystania broni palnej, o których mowa w kolejnych 9 ustawach. Mamy wrażenie, że katalog podmiotów, funkcjonariuszy i strażników oraz innych osób uprawnionych do posiadania i używania broni palnej i środków przymusu bezpośredniego jak na kraj, który mieni się krajem demokratycznym, a nie policyjnym, jest zbyt obszerny i należałoby się poważnie zastanowić nad ograniczeniem możliwości użycia i wykorzystania broni palnej w stosunku do ludzi i zwierząt, a także możliwości użycia środków przymusu bezpośredniego, aby nie były one nadużywane. Przy lekturze projektu samopoczucie obywatela poprawia dopiero art. 7, w którym czytamy, że środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej używa się lub wykorzystuje się je w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę oraz że podejmując decyzję o użyciu lub wykorzystaniu broni palnej, należy postępować ze szczególną rozwagą i traktować jej użycie jako środek ostateczny. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Przedłożony projekt ustawy ujednolica zasady, sposób użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej, katalog tych środków, przypadki, w jakich mogą być użyte środki przymusu bezpośredniego lub broń palna, a także tryb postępowania przed i po użyciu lub wykorzystaniu tych środków oraz broni palnej. Należy podkreślić, że proponowane w ustawie regulacje opierają się w zdecydowanej większości na aktualnie obowiązujących rozwiązaniach. Istotną nowością w projekcie ustawy jest zaproponowanie rozszerzenia uprawnień do stosowania paralizatorów przez nowe formacje, które dotychczas takich uprawnień nie posiadały. Zgodnie z projektem z paralizatorów mogliby korzystać także funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Biura Ochrony Rządu, Straży Ochrony Kolei oraz strażnicy Państwowej Straży Łowieckiej, Państwowej Straży Rybackiej, Straży Leśnej i Straży Marszałkowskiej. Podkreślić jednak należy, że funkcjonariusze oraz strażnicy uzyskali uprawnienia do posługiwania się paralizatorem zgodnie z przyjętym założeniem, by w ramach wykonywania podobnych zadań formacje dysponowały podobnym katalogiem środków przymusu bezpośredniego. Funkcjonariusze i strażnicy będą więc mogli korzystać z paralizatorów w konkretnych, szczegółowo opisanych w projekcie ustawy sytuacjach. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Pragnę zwrócić uwagę na bardzo istotny fakt, o którym mówiłem na jednym z ostatnich posiedzeń Komisji Spraw Wewnętrznych, zwołanym z inicjatywy Solidarnej Polski w kontekście tragicznych wydarzeń ze stycznia, jakie miały miejsce w Sanoku. W przedmiotowym projekcie ustawy nie uwzględniono możliwości oddania tzw. strzału ratunkowego. W opinii Klubu Parlamentarnego Solidarna Polska w aktualnej sytuacji coraz agresywniejszego terroryzmu oraz w kontekście porwań zakładników i innych zdarzeń wymagających wyjątkowej interwencji w obronie życia niewinnych osób powinno nastąpić szybkie zwiększenie bezpieczeństwa państwa poprzez prawne uregulowanie dodatkowego instrumentu, tj. strzału ratunkowego. Strzał ratunkowy polega na oddaniu strzału przez snajpera, czyli strzelca wyborowego, w kierunku wroga - terrorysty czy napastnika - w taki sposób, by uratować życie i zdrowie ofiary. Oddanie strzału ratunkowego dopuszcza prawo międzynarodowe, w tym prawo stosowane. Sytuacja taka jest przewidziana w ustawodawstwie wielu państw demokratycznych, np. w niektórych niemieckich landach czy w Wielkiej Brytanii. U naszych zachodnich sąsiadów strzał ratunkowy funkcjonuje np. w Bawarii, Brandenburgii, Saksonii, Badenii-Wirtembergii i Turyngii. Decyzję o oddaniu strzału ratunkowego podejmuje oficer prowadzący akcję albo sam strzelec wyborowy, jeśli oceni, że jest taka konieczność. Podkreślam tu słowo: konieczność. Zdajemy sobie sprawę z faktu, że oddanie strzału ratunkowego może budzić pewne kontrowersje wśród opinii publicznej ze względu na możliwość pozbawienia życia napastnika czy terrorysty, ale stoimy na stanowisku, że najważniejsze jest życie i zdrowie ofiary, a nie sprawcy napadu czy terrorysty. Oczywiście możliwość oddania strzału ratunkowego powinna być ściśle określona w prawie, a zastosowanie tego środka możliwe byłoby jedynie w sytuacjach wyjątkowych, z zachowaniem najdalej idących ograniczeń. Przy braku zaś takiej regulacji może nastąpić sytuacja, w której odpowiednie służby mogą okazać się bezradne, będąc świadkami zbrodni dokonanej na niewinnych istotach. I mówienie w tym przypadku, że terrorysta czy napastnik pozostaje niewinny do momentu wydania prawomocnego wyroku, jest przesadne, gdyż do wydania takiego wyroku może nigdy nie dojść, np. w przypadku terrorysty samobójcy lub zabójcy, który następnie popełnia samobójstwo. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Klub Parlamentarny Solidarna Polska stoi na stanowisku, że w świetle wyroków Trybunału Konstytucyjnego istnieje konieczność ustawowego uregulowania spraw związanych z użyciem i wykorzystaniem broni palnej oraz środków przymusu bezpośredniego. Mamy także świadomość, że ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej musi wejść w życie w dniu 5 czerwca br. W związku z powyższym Klub Parlamentarny Solidarna Polska wnosi o skierowanie przedmiotowego projektu ustawy wraz z projektem rozporządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie umieszczania w celi zabezpieczającej oraz izbie izolacyjnej i projektem rozporządzenia w sprawie umieszczania cudzoziemca w pokoju izolacyjnym do dalszych prac w Komisji Spraw Wewnętrznych i dodatkowo do prac w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, ponieważ ta materia bezpośrednio wiąże się z prawami obywatela, prawami człowieka. Dziękuję bardzo. (Oklaski)