Mówca: Paulina Matysiak
Data: 2022-09-28 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Lewicy przedstawię stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o Instytucie Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego z druku nr 2588. Muszę przyznać, panie ministrze, że ten projekt jest dla mnie pełen niespodzianek, często nieprzyjemnych, choć jako polonistka powinnam się cieszyć, że język polski znajduje się w zasięgu zainteresowania rządu. Kiedy jednak przyjrzeć się projektowi, to naprawdę wiele rzeczy trudno zrozumieć. Po pierwsze, trzeba zadać podstawowe i fundamentalne pytanie: Po co? W jakim celu ma powstać kolejny instytut zajmujący się językiem polskim, skoro istnieją już przynajmniej trzy poważne i szanowane instytucje, które się tym zajmują? Należą do nich Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą. Czy te instytucje nie działają poprawnie? Czy ich zakres działania jest niewystarczający? Czy istnieją może jeszcze jakieś obszary zainteresowania lub opieki nad językiem polskim, które nie są obecnie zaadresowane do żadnej z tych instytucji? Bo jeżeli tak, to panie ministrze, należy rozszerzyć zakres działania tych instytucji, dofinansować je, przyznać granty, stworzyć etaty. Bo z pewnością zostałyby bardzo dobrze spożytkowane przez specjalistów, którzy zajmują się tymi tematami od lat. Tymczasem według tego projektu dyrektora nowo powstałego instytutu będzie wybierać minister oświaty po zasięgnięciu opinii ministra spraw zagranicznych i ministra kultury. I tyle, panie ministrze, tyle. Dyrektor Instytutu Rozwoju Języka Polskiego nie musi w ogóle prezentować żadnego poziomu wiedzy fachowej w tej dziedzinie, bo wystarczy wyższe wykształcenie w jakimkolwiek kierunku: może historii, może matematyki, może geografii. To może chociaż zasięgnęlibyście opinii środowiska naukowego, ludzi, którzy całe życie poświęcają badaniu języka polskiego? Po co? Komu to potrzebne? Takie macie podejście. Jak się dyrektor czy dyrektorka nie będą znać na języku polskim, to przecież jest rada instytutu powoływana w następujący sposób: maksymalnie sześcioro członków wybiera minister Czarnek, minister do spraw oświaty, jedną osobę - premier Morawiecki, prezes Rady Ministrów, jedną osobę minister Rau, minister spraw zagranicznych i jedną osobę - minister Gliński, minister kultury. Chociaż tutaj jest zapis dotyczący wymagania posiadania specjalistycznej wiedzy, ale kto to sprawdzi, kto to oceni, skoro nikt nie zamierza pytać żadnych specjalistów o zdanie? Zapewne każdy z wymienionych ministrów ma jakichś kolegów albo jakieś koleżanki, którzy niewątpliwie posiadają specjalistyczną wiedzę. Akurat proszę, pojawia się okazja ich zatrudnienia, bo powstaje nowy instytut, a to przecież jest zawsze dla państwa szczęśliwy zbieg okoliczności. No więc skoro mamy już ten nowy, bardzo ważny instytut obsadzony przez właściwych ludzi na właściwym miejscu, to wskażmy jakiegoś godnego patrona. No i mamy: proszę bardzo, św. Maksymilian Maria Kolbe. Mam kolejne pytanie, bo pan minister nie raczył w swoim wystąpieniu uzasadnić i wytłumaczyć, dlaczego właśnie Kolbe. W zasadzie przeczytał pan uzasadnienie tego projektu, z którym mogliśmy się zapoznać w druku. Jaki związek ma Maksymilian Kolbe z językiem polskim oprócz faktu, że bez wątpienia nim się posługiwał? Nie ma żadnych osiągnięć na polu językoznawczym, badania języka nie były nigdy w zakresie jego podstawowych zainteresowań, nie jest postacią kojarzoną z tymi zagadnieniami, nie ma żadnego znanego wkładu w obszary, które mają rzekomo leżeć w kompetencjach nowego instytutu. Właściwie czemu Maksymilian Kolbe? Na podstawie jakiego klucza został wyznaczony akurat ten patron? Panie ministrze, czy to była dyskusja, to było losowanie, to była burza mózgów? Jak do tego doszło i czemu, bardzo mnie i zapewne Wysoką Izbę to interesuje. Podsumujmy więc krótko: projekt, nad którym dzisiaj debatujemy, zakłada stworzenie od podstaw Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, obok trzech innych działających instytucji, który zostanie obsadzony ludźmi wybranymi przez ministrów i przez premiera, którzy to ministrowie i premier sami zdecydują, czy są to osoby odpowiednie, czy to są osoby nieodpowiednie. Te nominacje będą się odbywać zupełnie poza środowiskiem naukowym, a powstała w ten sposób instytucja będzie działać, mając za patrona Maksymiliana Kolbego, który z językoznawstwem nie miał nic wspólnego. Może akurat faktycznie osoba patrona jest tutaj na właściwym miejscu, bo sam instytut też z językiem polskim nie ma nic wspólnego, a ma być wyłącznie legalną przykrywką do rozdania pieniędzy swoim znajomym. Pani Marszałek! Składam wniosek o odrzucenie tego projektu w pierwszym czytaniu. W przypadku odrzucenia tego wniosku chciałabym, żeby został skierowany do rozpatrzenia w Komisji Łączności z Polakami za Granicą. Dziękuję.