Mówca: Dariusz Rosati
Data: 2012-04-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Dyskutujemy dziś nad jedną z najważniejszych, najdonioślejszych reform podejmowanych w okresie ostatniego 20-lecia. Reformą, która przesądzi o kierunku i miejscu rozwoju Polski na najbliższe kilkadziesiąt lat. Znaczenie tej reformy wynika nie tylko z jej konsekwencji i skutków dla finansów publicznych czy dla tempa rozwoju polskiej gospodarki, ale przede wszystkim wiąże się z jej wpływem na warunki życia i bytowania wszystkich obywateli Polski, jak również ze sposobem, w jaki spostrzegają oni zarówno projekt rządowy, jak i nasze prace nad tym projektem. Jest to sprawa, która przykuwa uwagę wszystkich polskich rodzin, wszystkich polskich obywateli, i z całą pewnością powinniśmy do tej sprawy podejść w sposób szczególnie odpowiedzialny. Była już mowa o tym, że reforma, którą proponuje rząd, jest odpowiedzią na niekorzystne tendencje demograficzne, które dominują nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach rozwiniętych, i to od kilkunastu lat. Te tendencje demograficzne z jednej strony przynoszą zjawiska korzystne, takie jak przedłużenie wieku życia, ale z drugiej strony przynoszą zjawiska, które zagrażają stabilności finansów publicznych i grożą również, a może przede wszystkim, przyszłemu dobrobytowi kolejnych pokoleń. Żyjemy dłużej, to jest pierwszy fakt, o którym była mowa, ale żyjemy również dłużej przede wszystkim na emeryturze, w stanie spoczynku. I to jest okoliczność, którą musimy brać pod uwagę, odpowiedzialnie dyskutując o rozwiązaniach emerytalnych. W tej chwili w porównaniu z latami 50. osoba na emeryturze może oczekiwać życia w wymiarze dwudziestu, dwudziestu kilku lat, natomiast 50-70 lat temu to było zaledwie kilka lat. Musimy, jako posłowie Sejmu Rzeczypospolitej, zastanowić się, w jaki sposób skonstruować system emerytalny, który pozwoli tym ludziom żyć godnie na emeryturze nie tylko przez 3 czy 4 lata, czy 5 lat, ale przez dwadzieścia kilka lat, bo tak zmienia się długość życia. Starzejemy się również wszyscy, rośnie średni wiek polskiego społeczeństwa. Jeszcze 50 lat temu średni wiek, a ściślej mówiąc, mediana wieku polskiego społeczeństwa wynosiła 28 lat, w tej chwili to jest prawie 40 lat. Ten proces będzie się pogłębiał i ta tendencja utrzyma się w przyszłości. Będziemy stopniowo średnio coraz starsi. Efektem tego jest wzrost stopy obciążenia demograficznego osobami starszymi. 50 lat temu na 1 osobę na emeryturze przypadało 8 pracujących, obecnie to jest mniej niż 4 osoby pracujące. Za 28 lat będzie to mniej niż półtorej osoby pracującej na 1 emeryta. Wszystkie te tendencje były oczywiście dostrzegane od kilku lat i zresztą stały się podstawą reformy emerytalnej przeprowadzonej w 1999 r. Ta reforma wprowadziła jedną fundamentalną zmianę polegającą na tym, że wszyscy pracujący od 1999 r. pracują na własną emeryturę i wymiar ich świadczenia emerytalnego zależy wyłącznie od dwóch czynników: wielkości zgromadzonego kapitału składkowego oraz momentu, w którym przejdą na emeryturę, ponieważ moment ten określa liczbę miesięcy oczekiwanego czasu życia na emeryturze. Przypominam ten zapis i przypominam tę zasadę - to jest art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - ponieważ mieliśmy okazję przekonać się, że świadomość tych zmian nie jest bynajmniej powszechna. Nie jest powszechna wśród zwykłych ludzi, ale również - co bardziej niepokojące - nie jest powszechna w tej sali. Mieliśmy okazję prowadzić tu dyskusję, momentami bardzo gorącą, przy okazji wniosku o przeprowadzenie referendum w sprawie wieku emerytalnego i wiele głosów, które padły z tej mównicy, świadczyło o tym, że mówcy nie do końca rozumieli fundamentalną zmianę, jaka zaszła w systemie emerytalnym w 1999 r. Zmianę, która raz na zawsze kończy z systemem zdefiniowanego świadczenia i uzależnia wysokość emerytury - tak jak powiedziałem - tylko od zgromadzonych składek i momentu przejścia na emeryturę. Utrzymanie starego systemu oznaczałoby, najkrócej mówiąc, bankructwo państwa, dlatego że już w 2010 r. dopłaty do ZUS wyniosły 70 mld zł. Utrzymanie tej tendencji bez reformowania systemu emerytalnego spowodowałoby po prostu załamanie finansów publicznych. A zatem reforma wprowadzona w 1999 r. uratowała finanse publiczne właśnie dlatego, że stworzyła system samofinansowania emerytur, finansowania ich przez samych pracujących, ale uczyniła to dużym kosztem - kosztem systematycznego spadku stopy zastąpienia, czyli relacji emerytury do średniego wynagrodzenia. Po prostu w wyniku tego, że system solidarności międzypokoleniowej, w którym coraz większa liczba młodych osób wchodzących na rynek pracy finansowała emerytury niewielkiej stosunkowo liczby emerytów, ze względów demograficznych nie mógł już funkcjonować, średnia emerytura w stosunku do wynagrodzenia będzie systematycznie spadać. Projekt rządowy przedłożony dzisiaj przez pana ministra Kosiniaka-Kamysza w imieniu Rady Ministrów jest uzupełnieniem reformy z 1999 r. O ile reforma w 1999 r. odsunęła niebezpieczeństwo bankructwa państwa związane z rosnącymi dopłatami do systemu emerytalnego, o tyle obecny projekt ma na celu ochronę przyszłych emerytur. Gdybyśmy tego projektu nie przyjęli, gdybyśmy nie zdecydowali się na podniesienie wieku emerytalnego, przyszłe emerytury ogromnej większości emerytów, zwłaszcza kobiet, byłyby na głodowym poziomie. Stosowne symulacje, które państwo oczywiście już znają, ponieważ dyskutujemy o tych sprawach od wielu tygodni, pokazują, że bez zmiany wieku emerytalnego osoba otrzymująca przez całe życie średnie wynagrodzenie krajowe miałaby na końcu emeryturę w wysokości odpowiednika dzisiejszych 900 kilkudziesięciu zł. Do takiej sytuacji odpowiedzialny rząd, odpowiedzialna władza dopuścić nie może. Czego dotyczy przedłożony projekt? Jego główny fragment dotyczy oczywiście, podniesienia wieku emerytalnego kobiet i zrównania go z wiekiem emerytalnym mężczyzn na poziomie 67 lat. Ale zawiera on również przepisy odnoszące się do systemu emerytalnego obejmującego inne grupy społeczne, a nie tylko systemu powszechnego. Między innymi zmienia on system emerytalny sędziów i prokuratorów, również podnosząc wymagany wiek emerytalny do 67 lat, jak też zmienia zasady przechodzenia na emeryturę rolników ubezpieczonych w systemie KRUS, także podnosząc ten wiek emerytalny, przy czym, w odniesieniu do tych dwóch grup zawodowych: sędziów i prokuratorów oraz rolników ubezpieczonych w KRUS, projekt ustawy przewiduje pięcioletni okres przejściowy - do 2017 r. Jakie są cele projektu rządowego? Jak powiedziałem, pierwszym i podstawowym celem - i dobrze byłoby, żebyśmy starali się jednak ten cel rozumieć i mieć jego świadomość - jest podniesienie poziomu przyszłych emerytur. Dlatego że - jeszcze raz podkreślam - bez wprowadzenia tej zmiany przyszłe emerytury będą o wiele za niskie, aby można było za nie godnie żyć, a przynajmniej zapewnić sobie starość na jakim takim poziomie. A zatem pierwszym celem jest poprawa sytuacji materialnej przyszłych emerytów. Drugim celem jest zwiększenie podaży pracy i dzięki temu utrzymanie względnie szybkiego tempa wzrostu PKB. Wszystkie analizy pokazują, że Polska w najbliższych latach zacznie odczuwać niedobór rąk do pracy. Liczba ludności w wieku produkcyjnym będzie w Polsce systematycznie maleć: w ciągu najbliższych 30 lat liczba osób w wieku produkcyjnym spadnie z 26 milionów do 21, jeśli nie dokonamy zmian, o których dzisiaj dyskutujemy. Propozycja rządowa idzie więc w kierunku zwiększenia zasobów pracy w Polsce i uzyskania dzięki temu przyspieszenia wzrostu produktu krajowego brutto. Trzecim celem jest aktywizacja zawodowa starszych obywateli naszego kraju. Badania demonstrują ponad wszelką wątpliwość, że ludzie aktywni zawodowo również dłużej żyją, mają bardziej pozytywny stosunek do życia, a przy okazji, oczywiście, mają również lepsze warunki materialne. Aktywizacja zawodowa stosowana w krajach, które uchodzą za wzór do naśladowania w tym zakresie, np. skandynawskich, pokazuje, że ma to po prostu bardzo pozytywny wpływ na cały szereg wskaźników społecznych, zatem jest rzeczą pożądaną z punktu widzenia budowy kapitału społecznego w danym społeczeństwie. I wreszcie celem przedłożenia rządowego jest również ochrona finansów publicznych. Wprawdzie nowy system wprowadza zasadę, że każdy gromadzi kapitał emerytalny dla siebie, ale jednak w okresie najbliższych 30, 40 czy 50 lat będziemy mieli deficyt funduszu ubezpieczeń społecznych wynikający z faktu znajdowania się ciągle jeszcze w okresie przejściowym. Ten deficyt może być większy wtedy, gdy nie podniesiemy wieku emerytalnego, bądź mniejszy, gdy go podniesiemy. Ze względu na poważne oszczędności dla budżetu państwa należy zmierzać do podniesienia tego wieku. Jakie są główne zasady, które legły u podstaw tego projektu rządowego? Zwracam uwagę na cztery z nich. Po pierwsze, jego powszechność, to znaczy: dotyczy on nie tylko osób ubezpieczonych w systemie tzw. powszechnym, czyli FUS, ale stara się również wyeliminować istniejące w polskim życiu społecznym i w polskiej praktyce przypadki przywilejów emerytalnych różnych grup społecznych korzystających ze szczególnego traktowania. Obecny projekt włącza do powszechnych zasad emerytalnych sędziów, prokuratorów i rolników, ale - jak wiemy - równolegle do Sejmu trafił również projekt reformy emerytur mundurowych. To są dowody na to, że projekt rządowy ma na celu likwidację pewnych wyjątków od ogólnych zasad i w ten sposób spełnianie zasady sprawiedliwości społecznej. Po drugie, zwracam uwagę na wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn. Jest to sprawa, do przestrzegania której jesteśmy zobowiązani konstytucyjnie: art. 33 konstytucji mówi o zapewnieniu nie tylko równych szans, ale także równego dostępu do świadczeń społecznych kobiet i mężczyzn. Odczytuję projekt rządowy jako zmierzający właśnie w tym kierunku, tzn. że w sposób stopniowy ten dostęp do świadczeń, a zatem i poziom świadczeń społecznych dla kobiet i mężczyzn będzie w perspektywie zrównywany. Trzecią zasadą jest stopniowość, ewolucyjny charakter tego projektu. Będzie on wprowadzany w okresie 8 lat dla mężczyzn i 28 lat dla kobiet. Ta cecha projektu budzi nawet krytykę niektórych bardziej zdecydowanych reformatorów, niemniej jednak wydaje mi się, że jest to projekt, który zachowuje właściwą równowagę między koniecznością pójścia do przodu z tymi reformami, a jednocześnie nieprowadzeniem tych reform w sposób rewolucyjny, tak aby nie podważyć poczucia bezpieczeństwa w społeczeństwie. Wreszcie po czwarte, projekt zawiera również cały szereg działań osłonowych i dodatkowych, co jest - powiem całkiem otwarcie - pożądaną reakcją rządu na głosy pojawiające się w dyskusji nad ideą podniesienia wieku emerytalnego, głosy, które padały również w dyskusji tutaj na tej sali. Jakich skutków można oczekiwać po wprowadzeniu tego projektu? Mówił o tym pan minister, ja bardzo krótko jeszcze raz powtórzę. Po pierwsze, wyższe emerytury w przypadku kobiet - różnica ta sięgnie nawet 70%, jeśli chodzi o poziom emerytury osoby przechodzącej na nią w wieku 67 lat w porównaniu z emeryturą osoby przechodzącej na emeryturę w wieku lat 60. W przypadku mężczyzn to będzie około 20%. I to jest pierwsza, jak powiedziałem, podstawowa zaleta tego projektu, że on prowadzi do podniesienia wysokości emerytur. Po drugie, wpływ na rynek pracy. Można się spodziewać, że w wyniku tych zmian do roku 2050 liczba osób w wieku produkcyjnym zwiększy się o 2,7 mln, choć nadal - zwracam uwagę - będzie tych osób mniej niż obecnie. Innymi słowy, proponowana reforma łagodzi negatywne skutki tendencji demograficznych dla rynku pracy, ale nie jest w stanie wyeliminować ich całkowicie, ponieważ nie jesteśmy w stanie w ogóle zatrzymać tendencji do systematycznego spadku liczby osób w wieku produkcyjnym, nie mówiąc już o jej odwróceniu. Niemniej jednak ta reforma, jak powiedziałem, pozwala utrzymać na rynku ponad 2,5 mln osób. Po trzecie, jeśli chodzi o skutki makroekonomiczne, to analizy przeprowadzone przez Ministerstwo Finansów pokazują, że dzięki tym zmianom można spodziewać się przyspieszenia tempa wzrostu PKB między 0,1% a 0,2% rocznie, co w okresie do 2040 r. spowoduje wzrost poziomu produktu krajowego brutto o 5,5%. Po czwarte, skumulowane skutki dla budżetu w postaci zmniejszenia potrzeb finansowych FUS w okresie do 2050 r. - jeszcze raz podkreślam, że nie chodzi tutaj o dotacje budżetowe, tylko o sposób finansowania deficytu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - wyniosą 570 mld zł. Wśród innych skutków, które nie były szacowane przez Ministerstwo Finansów, mogę wymienić obniżenie kosztów obsługi długu, zwłaszcza zagranicznego, ale także krajowego, dzięki wzrostowi zaufania rynków finansowych do Polski. W wyniku tego wzrostu zaufania można spodziewać się także większego napływu do Polski zagranicznych inwestycji bezpośrednich, które będą przyczyniać się do szybszego wzrostu gospodarczego i zwiększenia liczby miejsc pracy. Chciałbym powiedzieć kilka słów o działaniach osłonowych, którymi rząd uzupełnił początkowy projekt czy pomysł podniesienia wieku emerytalnego. Pierwszą i podstawową sprawą jest możliwość otrzymywania tzw. emerytur częściowych. Cała koncepcja emerytur częściowych, która została przedstawiona przez pana ministra, wydaje mi się, zachowuje właściwą równowagę pomiędzy koniecznością uelastycznienia pewnego systemu, tak aby wyjść naprzeciw pewnym oczekiwaniom, zwłaszcza kobiet, które w określonym wieku chciałyby przestać pracować zawodowo i poświęcić się rodzinie, mając być może jakieś inne źródła utrzymania, a koniecznością utrzymania całości systemu skłaniającego do dłuższej pracy i w związku z tym do gromadzenia wyższego kapitału emerytalnego. Zwracam również uwagę, że emerytury częściowe obejmą także rolników. Mimo że rolnicy pozostają w istocie poza systemem FUS, bo mają własny system emerytalny, to system częściowych emerytur dający możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę, odpowiednio zmniejszoną, jest otwarty również dla nich. Drugim działaniem osłonowym jest dalsze utrzymanie uprawnień do emerytury minimalnej. Te uprawnienia zostaną w tej chwili zrównane dla kobiet i mężczyzn na poziomie 25 lat pracy, ale jest to - zwracam uwagę - zobowiązanie, które bierze na siebie budżet państwa. Jeżeli budżet państwa zobowiązuje się wyrównywać najniższe emerytury do poziomu minimalnej emerytury, to musi mieć jakąś orientację, ile będzie tych najniższych emerytur na poziomie niższym od minimalnej emerytury. Gdybyśmy nie podnosili wieku emerytalnego, to mielibyśmy, tak jak powiedziałem, ponad połowę emerytów otrzymujących emeryturę poniżej poziomu minimalnego, a to oznaczałoby kolosalne wydatki dla budżetu państwa, prawdopodobnie nie do udźwignięcia. W sytuacji podniesienia wieku emerytalnego z całą pewnością będziemy mieli sporą grupę emerytów pobierających emerytury poniżej poziomu minimalnego, ale w sytuacji, gdy te osoby będą miały uprawnienia, czyli 25 lat pracy, 25 lat ubezpieczenia emerytalnego, budżet bierze na siebie to zobowiązanie, aby takie emerytury uzupełniać do poziomu minimalnego. Trzecim działaniem osłonowym, wychodzącym też naprzeciw wielu głosom, które tutaj, w dyskusji na tej sali, słyszeliśmy, jest wsparcie dla rodziców, przede wszystkim dla matek, w postaci opłacania przez budżet państwa składek emerytalnych na urlopach wychowawczych w przypadku kobiet, które do tej pory nie były objęte tym przywilejem czy tym prawem. Chodzi tu głównie o osoby samozatrudnione oraz osoby ubezpieczone w KRUS. Dotyczy to również osób, przede wszystkim kobiet, które w ogóle nie pracowały, są albo bezrobotne, albo bezpośrednio po studiach i nie zdążyły podjąć pracy. Te osoby również będą objęte tym prawem, to znaczy budżet będzie płacił za te osoby składki emerytalne przez trzy lata, w sytuacji gdy opiekują się one dziećmi. Wreszcie utrzymany jest okres ochronny dla osób zbliżających się do wieku emerytalnego. Ten okres, tak jak do tej pory, będzie również wynosił cztery lata. To oznacza, że osoby w tym wieku będą pod szczególną ochroną, jeśli chodzi o prawo pracy. Oprócz proponowanych działań osłonowych rząd zgłasza również propozycję podjęcia pewnych działań wspierających system emerytalny i proponowane rozwiązania oraz uzupełniających go, zwłaszcza w obszarze rynku pracy i kształcenia. Jak już wspomniałem, równolegle będziemy dyskutować o projekcie reformy emerytur mundurowych. To jest bardzo ważna reforma uzupełniająca, która likwiduje bardzo duży obszar wyjątkowego traktowania pewnej szczególnej grupy społecznej, chociaż oczywiście nie likwiduje tych przywilejów całkowicie, ale poważnie je ogranicza. Oprócz tego, zgodnie z deklaracjami rządu, będziemy mieli przyspieszenie w zakresie realizacji programu ˝Solidarność pokoleń˝, który rząd przyjął w 2008 r. i który rzeczywiście do tej pory nie przyniósł oczekiwanych rezultatów. W tej dziedzinie będziemy mieli, jak liczę, panie ministrze, wyraźne przyspieszenie, zwłaszcza w zakresie kształcenia ustawicznego, ułatwiania zatrudniania osób w wieku powyżej 50 czy 60 lat, zwłaszcza jeśli chodzi o koszty dla przedsiębiorstw, a także podnoszenie kwalifikacji. Co więcej, rząd zobowiązuje się, że do końca 2014 r. przedstawi nowy program prozatrudnieniowy, przygotowany szczególnie na potrzeby osób w wieku powyżej 60 lat. Apelowalibyśmy, panie ministrze, żeby ten program przygotować może troszkę szybciej, a nie do 2014 r. Wreszcie rząd zobowiązuje się również, że będzie dokonywał przeglądu ustawy o podniesieniu i wyrównaniu wieku emerytalnego co 4 lata, co pozwoli oczywiście dokonywać analizy skuteczności przyjętych rozwiązań i wprowadzać odpowiednie zmiany. Panie Marszałku! Szanowni Państwo! Wobec tej propozycji, jak wiemy, nagromadziło się bardzo dużo emocji, co jest do pewnego stopnia zrozumiałe, ale też dużo stereotypów i takich wyobrażeń, które nie do końca oddają stan rzeczywisty. Jedną z takich obaw, wyrażaną bardzo często także i tu, na tej sali, była obawa o to, że za te kilkanaście czy kilkadziesiąt lat po prostu zabraknie pracy dla ludzi starszych. Otóż, jak już mówiłem, Polska od 2015 r. będzie wchodzić w okres zmniejszającej się liczby osób w wieku produkcyjnym i będziemy raczej mieli problemy z niedostateczną liczbą rąk do pracy niż z ich nadmiarem. Chciałbym przytoczyć pewne statystyki, które mogą świadczyć o tym, że stosowne działania mogą doprowadzić do wzrostu zatrudnienia i stopy aktywizacji zawodowej osób starszych. Otóż w latach 2008-2011 stopa aktywności zawodowej osób w wieku 50+ wzrosła w Polsce z 32% do prawie 38%, i to w ciągu tylko trzech lat. Oczywiście częściowo jest to wynikiem likwidacji wielu wcześniejszych emerytur i przyjęcia ustawy o emeryturach pomostowych, niemniej jednak trzeba pokazać, że w sytuacji kryzysowej - bo te ostatnie trzy lata to były lata kryzysu - udało się zwiększyć bardzo poważnie stopień czy odsetek zatrudnionych, pracujących w wieku ponad 50 lat. Drugą obawą, która się często pojawia, jest obawa związana ze stanem zdrowia. Wiele osób pyta, czy w wieku lat 67 czy 66, czy 65 będziemy w stanie z punktu widzenia kondycji zdrowotnej jeszcze pracować. (Poseł Beata Mazurek: To może dłużej będziemy pracować?) Otóż statystyki dotyczące długości życia w tzw. dobrym zdrowiu - jest to powszechnie stosowana miara - pokazują, że w 2009 r. osoba w wieku lat 65 w Polsce mogła liczyć na 6,8 roku życia w dobrym zdrowiu w przypadku mężczyzn i 7,2 roku życia w dobrym zdrowiu w przypadku kobiet. To jest związane z ogólną poprawą zdrowotności. Sytuacja w tej chwili jest naprawdę o niebo lepsza od tej, którą mieliśmy 40 czy 60 lat temu. A zatem ponieważ żyjemy dłużej i żyjemy w lepszym zdrowiu, to obawy o stan zdrowotności i o to, czy podołamy pracy do 67. roku życia, oczywiście nie są w pełni uzasadnione. Jeżeli rzeczywiście stan zdrowia nie będzie pozwalał komuś pracować, to z całą pewnością mamy jeszcze system rentowy, który przecież będzie funkcjonował. Wreszcie trzecia obawa - którą, muszę powiedzieć, traktowałem jako taki troszkę cyniczny stereotyp, upowszechniany przez niestety wielu polityków - to hasło ˝praca aż do śmierci˝. Nie ma oczywiście czegoś takiego jak praca aż do śmierci. W 2040 r., jeśli chodzi o osoby w wieku lat 60, 60-letnia kobieta będzie żyła jeszcze 27 lat, a mężczyzna - 23 lata. Natomiast osoba w wieku lat 67, bo do takiego wieku emerytalnego zmierzamy, w 2040 r. będzie miała przed sobą jeszcze 22 lata życia, mówię o kobietach, i 17 lat życia, mówię o mężczyznach. Tak że wszystkim tym, którzy nieroztropnie posługują się hasłem ˝praca do śmierci˝, naprawdę polecam albo zapoznanie się z tymi liczbami, albo jednak wzniesienie się, że tak powiem, ponad chęci zbicia szybkiego politycznego kapitału, bo fakty po prostu temu zaprzeczają. (Poruszenie na sali) Szanowni państwo... (Głos z sali: ...profesorze...) ...chciałbym powiedzieć, że dyskutując dzisiaj na temat tego projektu, wielu z nas może odczuwać niedosyt dyskusji, debaty dotychczas. Myślę, że rzeczywiście powinniśmy prosić rząd przy tej okazji, aby zwiększył wysiłki w celu po prostu rzetelnego informowania społeczeństwa, ale także Wysokiej Izby i niektórych naszych kolegów posłów o tym, jakie są rzeczywiste skutki proponowanej reformy i na jakie rzeczywiste wyzwania ta reforma odpowiada. Odpowiedzialna władza nie może udawać, kiedy długość życia się wydłuża, nie może udawać, kiedy w systemie emerytalnym jest z natury rzeczy coraz mniej pieniędzy, i nie może udawać, kiedy ludzie niestety we wszystkich krajach Europy coraz krócej pracują, a coraz dłużej przebywają na emeryturze, dlatego że od tego udawania, drodzy państwo, niestety pieniędzy nie przybędzie. Dobrze byłoby również uświadomić sobie, że nie ma prostych rozwiązań. Padały tutaj propozycje tego rodzaju, żeby na przykład ozusowić tzw. umowy śmieciowe. Oczywiście tylko część z nich nie jest ozusowiona czy też nie płaci się składki ZUS. Ale chcę powiedzieć... (Poseł Beata Mazurek: Ale w kampanii...) ...że nie rozwiązuje to absolutnie żadnego z tych problemów, dlatego że przecież, tak jak powiedziałem, każdy składa na własną emeryturę. Jak ozusujemy artystę czy dziennikarza, czy pana profesora jednego czy drugiego, to oznacza to tylko, że na jego koncie emerytalnym będzie rosła odpowiednia składka emerytalna, ale nie będzie z tego wielkiego pożytku dla innych. Dlatego, drodzy państwo, nie ma tutaj łatwych rozwiązań. I dlatego trzeba sięgać do rozwiązań systemowych, które pozwolą... (Głos z sali: ...panie profesorze...) ...ten problem rozwiązać perspektywicznie. Wreszcie wspomniałem o działaniach osłonowych i uzupełniających, które oczywiście wydają mi się jak najbardziej wskazane i potrzebne, ale chcielibyśmy Radę Ministrów prosić o więcej, głównie w zakresie stworzenia lepszych warunków dla zatrudniania młodych ludzi. To jest sprawa, która z systemem emerytalnym wiąże się tylko pośrednio, niemniej jednak ona jest dyskutowana w trakcie debaty emerytalnej, a także tworzy pewien kontekst społeczny do proponowanych zmian. Wydaje się, że jest jakaś luka, która pojawiła się na polskim rynku pracy, dlatego że mamy sytuację taką, że ludzie wykształceni, często z wykształceniem wyższym, też mają kłopoty ze znalezieniem pracy i dobrze byłoby mieć jakąś sensowną odpowiedź w tym zakresie. Drugi obszar równie ważnych spraw, które nie są objęte zakresem przedłożenia rządowego, ale też mają związek, choć pośredni prawdopodobnie, z systemem emerytalnym, to jest oczywiście polityka prorodzinna i działania na rzecz zwiększania dzietności. To jest również sprawa, która nie rozwiąże całkowicie kłopotów emerytalnych wszystkich krajów, ale może złagodzić dolegliwości z tym związane. Kończąc, panie marszałku, chciałbym w imieniu klubu Platformy Obywatelskiej prosić o skierowanie przedłożenia rządowego do pracy w Komisji Nadzwyczajnej. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Eugeniusz Tomasz Grzeszczak)