Mówca: Józef Brynkus
Data: 2017-06-07 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedstawiam stanowisko klubu Kukiz’15 wobec ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Powołanie takiego podmiotu jak agencja ma sens. Rzeczywiście istnieje potrzeba zwiększenia umiędzynarodowienia polskiej nauki, ale jest tu przynajmniej kilka kwestii, które wymagają wyjaśnienia. Polska nauka nie może występować w roli sieroty, nie da się też jej jakości oceniać wyłącznie przez pryzmat niektórych wskaźników, np. publikacji w czasopismach wysoko punktowanych i afiliowania wybitnych naukowców międzynarodowych przy konkretnych uczelniach. Znane są powszechnie nadużycia w tym zakresie albo też sytuacje kwestionujące wartość takiego kryterium - by opublikować w czasopiśmie wysoko punktowanym, trzeba po prostu za to zapłacić. Podobnie jest, jeśli idzie o tzw. cytowanie. Wielu naukowców na świecie zawiązało takie spółdzielnie i nawzajem się cytuje. Są też pewne dziedziny badawcze, które są preferowane przez międzynarodowe gremia, i to powoduje, że przyjmowane wskaźniki oceny polskiej nauki są zawodne. Budzi wątpliwość kwestionowanie i lekceważenie w uzasadnieniu powołania agencji współpracy naukowej z krajami bezpośrednio sąsiadującymi z Polską - Ukrainą, Słowacją, Białorusią, Rosją i Czechami. Jak to się ma do współpracy Polski w ramach Grupy Wyszehradzkiej? Jednocześnie takie ujęcie podważa także sens współpracy podejmowanej przez polskie uczelnie w tym kierunku, wskazuje na ich sztuczny charakter - wskaźnik umiędzynarodowienia jest potrzebny przecież do parametryzacji uczelni. Wątpliwości budzą konkretne proponowane w ustawie rozwiązania. W moim przekonaniu kompetencje nałożone na agencję wchodzą w kompetencje wyższych uczelni. W świetle stanowiska Polskiej Komisji Akredytacyjnej to uczelnie mają posiadać albo też opracowywać zasady uznawalności wyższego wykształcenia oraz stopni naukowych, a w ustawie kompetencje takowe dostaje NAWA. Czy będzie to kolejny podmiot posiadający takie uprawnienia poza uczelniami? Sprawa jest o tyle istotna, że logika zadań nałożonych na agencję w odniesieniu do kwalifikowania wniosków do finansowania każe wątpić w rzetelność oceny stanu wykształcenia i stopni naukowych. Cóż bowiem jest takiego bulwersującego w sprawie przyznawania finansowania dla wniosków składanych do agencji? To, że takie wnioski nie muszą być poddawane ocenie merytorycznej, tylko formalnej. To co będzie kryterium kwalifikacji przy jednakowych formalnych standardach: losowanie czy też dowolny wybór przez dyrektora agencji podlegającego przecież władzy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego? Kolejne pytanie dotyczy składu rady agencji. W projekcie zapisane jest, że w jej skład będą wchodzić m.in.: przedstawiciel ministra właściwego dla spraw szkolnictwa wyższego, pkt 2, i ministra właściwego do spraw nauki, pkt 3. W Radzie Ministrów mamy tylko Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Czyżby szykował się podział tego resortu? Sprawa wywołująca duże wątpliwości dotyczy kompetencji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego do wyznaczania spośród członków rady przewodniczącego rady i jego zastępcy. Mogę się założyć, że będzie nim przedstawiciel tegoż ministerstwa. W projekcie ustawy cieszą zapisy dotyczące m.in. przeciwdziałania nepotyzmowi. Jasno sformułowane są relacje między osobami pracującymi w agencji, choć trzeba sobie zadać pytanie, czy w Polsce jest tak źle ze zrozumieniem problemu nepotyzmu, iż trzeba to tak jednoznacznie formułować, ale chwała za to premierowi Jarosławowi Gowinowi. Bardzo dobry jest zapis, że dyrektorem agencji ani jego zastępcą nie mogą być osoby związane z aparatem represji Polski Ludowej. Należałoby jednak ten zapis rozszerzyć także na członków rady agencji, tam już tewusy i esbecy mogą być. Generalnie jest to dobry kierunek. Ustawę należy dopracować w komisji, za czym klub Kukiz’15 się opowiada. Dziękuję bardzo. (Oklaski)