Mówca: Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marek Sawicki
Data: 2015-03-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Wysoki Sejmie! Przed przedstawieniem dzisiaj informacji w sprawie sytuacji w polskim rolnictwie zastanawiałem się, czy nie próbować pobić niedawnego rekordu w tej Izbie, sprzed półtora roku, kiedy mój poprzednik, przewodniczący sejmowej komisji rolnictwa pan poseł Jurgiel, prezentując wniosek o odwołanie mojego poprzednika kolegi Kalemby, uzasadniał go przez prawie pięć godzin. (Poseł Arkadiusz Litwiński: 6,15.) Przygotowałem państwu bardzo szczegółową informację odnoszącą się do poszczególnych rynków, odnoszącą się do bieżących działań, ale także odnoszącą się do przyszłości i dlatego oszczędzę państwu czasu i swoje wystąpienie jednak zdecydowanie skrócę. Jestem przekonany, że państwo posłowie z tym materiałem, który otrzymaliście, zapoznaliście się, przestudiowaliście go w sposób analityczny i że w trakcie debaty, w trakcie dyskusji rzeczywiście będziemy mogli się do tego materiału odnieść. Dlatego w tej chwili spróbuję się podzielić tylko moimi wnioskami, żebyśmy mieli więcej czasu na poważną debatę, bo na wniosek jednego z klubów ta debata jest przedłużona z 10- do 15-minutowych wystąpień. Wieś i rolnictwo, szanowni państwo, jakie jest, jak mawiał klasyk, każdy widzi. Nie jest to rolnictwo czarne, jak próbują nam wmawiać koleżanki i koledzy posłowie z PIS-u, ale nie jest tak, że czerwone, jak chcieliby koledzy z SLD. (Poseł Romuald Ajchler: Jest zielone, panie ministrze.) Otóż zasmucę pana, to rolnictwo nie jest także zieloną wyspą, jak, mniemam, wszyscy chcielibyśmy. Rolnictwo polskie jest bardzo różnorodne i w dobie światowego kryzysu przeżywa także swoje problemy. Chcę jednak, aby polscy rolnicy byli nie tylko dumni ze swojego zawodu, ale także aby Polska i Polacy cenili naszą rolniczą robotę. Chcę, aby w tym ciężkim trudzie dostrzeżono nie tylko troskę o własne warsztaty pracy, ale przede wszystkim troskę o konsumenta, dla którego wszyscy pracujemy. Nie chcę, by rolnika i całą Polskę, całe polskie rolnictwo kojarzono z rozkrzyczanymi związkowcami, którzy kolejny raz próbują na chłopskich plecach, jak na trampolinie, odbić się do ambicji czy raczej realizacji ambicyjek politycznych. Chcę, aby parytet dochodów polskich rolników zrównał się z parytetem dochodów ludności miejskiej. Jeszcze 10 lat temu rolnicy zarabiali o 20% mniej niż mieszkańcy miast. W roku 2013 było to jeszcze nadal 11% mniej, ale już nie 20%. Od 10 lat jesteśmy członkiem Unii Europejskiej, to bagaż ogromnych doświadczeń, doświadczeń złych, ale także i dobrych. Na bazie tych doświadczeń zdecydowałem o odważnej przebudowie wspólnej polityki rolnej na potrzeby polskiego rolnictwa, ale także na potrzeby polskiego konsumenta. Nie czuję się urzędnikiem, jestem rzecznikiem interesów rolników i konsumentów, które razem z przetwórcami, razem także z Wysoką Izbą, chcę realizować. Ostatnie 10 lat to był czas budowy dużych, towarowych, konkurencyjnych gospodarstw rolnych, był to czas budowy proeksportowego przetwórstwa. W tym czasie zmodernizowaliśmy kilkadziesiąt tysięcy gospodarstw rolnych, rolnicy zakupili ponad 300 tys. maszyn i urządzeń do produkcji, zmodernizowaliśmy ponad 1100 zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego, wybudowaliśmy ponad 17 tys. km sieci wodociągowych i kanalizacyjnych. Mógłbym tak wymieniać w nieskończoność, te dane, te informacje są tu, w tym materiale. Przez te 10 lat wielkość produkcji rolniczej w Polsce wzrosła o 40%, gdy w państwach, które razem z nami przystępowały do Unii Europejskiej, w tym samym czasie wielkość produkcji zmalała o 10%. W okresie członkostwa w Unii Europejskiej wartość eksportu artykułów rolno-spożywczych zwiększyła się z 5,2 mld euro do ponad 21 mld euro. (Poseł Zbigniew Dolata: A import?) W tym czasie zmieniliśmy się z producentów żywności głównie na własne potrzeby w znaczącego, konkurencyjnego, liczącego się w Europie eksportera. Nawet rosyjskie embargo nie złamało dodatniej dynamiki eksportu. Jednak chcę powiedzieć, że znaczenia tego rynku nie bagatelizuję. Przypomnę, że jeszcze w roku 2013 w sektorze owocowo-warzywnym dynamika eksportu na rynek rosyjski przekraczała 40%. W pierwszej połowie roku 2014, przed nałożeniem embarga, dynamika eksportu artykułów mleczarskich na rynek rosyjski sięgała 70%. Dlatego właśnie w Polsce to embargo odczuliśmy w sposób tak bardzo dotkliwy. Jednak przyszłości polskiego rolnictwa nie zamierzam wiązać z chimerycznym rynkiem rosyjskim. (Poseł Zbigniew Dolata: Mówiliśmy to od dawna.) Wiedziałem to już w 2008 r., kiedy ponownie otwierałem rynek rosyjski na polskie produkty żywnościowe. Dzięki współpracy także z prawą częścią sceny politycznej tu, w Sejmie w 2009 r. uchwaliliśmy fundusze promocji, na których zgromadziliśmy do tej pory ok. 240 mln zł. Dzięki nim zrealizowaliśmy ponad 170 różnych misji na całym świecie. Na funduszach tych zgromadziliśmy łącznie ponad 240 mln zł, ale wykonaliśmy promocję z udziałem środków unijnych o wartości przekraczającej 0,5 mld zł. Dzięki temu nasze produkty żywnościowe są dziś obecne w ponad 100 państwach świata. Wskaźniki i dane o eksporcie znacie. One są tutaj, w tym materiale. Znacie ich wielkość, znacie także wartość produkcji na poszczególnych rynkach. To są solidne fundamenty, dające podstawę do wprowadzenia odważnych zmian we wspólnej polityce rolnej. W oparciu o te fundamenty i art. 23 Konstytucji Rzeczypospolitej postanowiłem wzmocnić niezależność finansową rodzinnych, małych i średnich gospodarstw rolnych. To nie jest łatwy proces, ale jest on możliwy m.in. dzięki współpracy z rolnikami - pozdrawiam siedzących na galerii - związkami zawodowymi, organizacjami branżowymi, ale także dzięki współpracy tu, w Sejmie, z paniami i panami posłami. Ostatni rok to rok bardzo intensywnego dialogu, rok, w którym razem wypracowaliśmy nowe rozwiązania w systemie dopłat bezpośrednich i nowy Program Rozwoju Obszarów Wiejskich. To są dwa istotne filary wspólnej polityki rolnej. Przypomnę, że w systemie dopłat bezpośrednich oprócz jednolitej płatności obszarowej i obowiązkowego zazielenienia wprowadziliśmy system dopłat dodatkowych. To jest system dopłat dodatkowych do produkcji, do hodowli bydła, owiec, kóz, do uprawy roślin wysokobiałkowych, chmielu, tytoniu, lnu, konopi, a także buraków cukrowych czy ziemniaków skrobiowych. (Głos z sali: Pomidorów.) Tak, także pomidorów. Wprowadziliśmy też dodatkową dopłatę do pierwszych 50 ha dla młodego rolnika i dodatkową dopłatę redystrybucyjną, od 3 do 30 ha dla gospodarstw średnich. Z tym filarem ściśle wiąże się filar drugi rozwoju obszarów wiejskich, który ten pierwszy uzupełnia. Przypomnę chociażby instrument, którego działanie kontynuujemy, dotyczący premii dla młodego rolnika. A więc są tu dwa rodzaje pomocy: jeden w płatnościach bezpośrednich, drugi w rozwoju obszarów wiejskich, a to dlatego, że zainteresowanie młodych rolników w Polsce rolnictwem nadal jest bardzo wysokie. Drugi bardzo istotny instrument to wsparcie dla gospodarstw małych, 60 tys. zł na inwestycje w małych gospodarstwach, na rozwój bez udziału środków własnych. Dla gospodarstw średnich modernizacja to możliwość pozyskania 200 tys., 500 tys. i 900 tys. zł na inwestycje. Ale co jest ważne i na co zwracam uwagę koleżankom posłankom i kolegom posłom? W przypadku obu tych instrumentów można będzie stosować inwestycje zespołowe. Nie będzie trzeba zakładać grupy, żeby 3 rolników, 5 rolników czy 30 małych rolników wspólnie zainwestowało te 60 tys. zł pomnożone przez 10 czy 20. Również w ramach modernizacji 3 rolników, 5 czy 10 będzie mogło wspólnie budować odchowalnie prosiąt, prowadzić inwestycje w zakresie produkcji pasz, bez budowania grupy. Do tego w tym PROW jest także pomoc dla tworzących nowe grupy, w dwóch formach - dopłata do wartości produktów sprzedanych, w pierwszym roku jest to 10% wartości, przez 5 lat powoli zmniejsza się do 4% w piątym roku. Ale jest także możliwość uzyskania 3 mln zł na wspólne inwestycje. Wprowadzamy ustawę o organizacji rynków rolnych, w której określimy zasady tworzenia tych organizacji, tworzenia grup, tworzenia także klastrów. W ramach tej ustawy i tworzenia organizacji dajemy wsparcie inwestycyjne do 15 mln zł na jedno takie wspólne przedsięwzięcie. Chcę zwrócić uwagę, że celem i dopłat bezpośrednich, i tych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich jest próba budowania więzi najpierw poziomych między rolnikami, właśnie poprzez te zespoły, grupy i organizacje, a później pionowych w ramach także klasteringu, związania się rolnika z przetwórstwem i handlem. Co ważne, te 3 mln dla grupy czy 15 mln dla organizacji będzie można zaangażować nie tylko w inwestycje przechowalnicze, jak do tej pory, ale także w przetwarzanie produktów. Te środki będą mogły być użyte jako udziały na podwyższenie kapitału istniejących przedsiębiorstw przetwórstwa rolno-spożywczego, do których dzisiaj rolnicy dostarczają produkty, a nie są ich współwłaścicielami, więc to jest to nowe rozwiązanie, które daje szanse na te powiązania. Bardzo ważną sprawą dla mnie jest także kwestia sprzedaży bezpośredniej. W Wysokiej Izbie jest kilka projektów dotyczących tej sprawy. Jest także projekt rozporządzenia ministra rolnictwa, który jest w tej chwili notyfikowany w Komisji Europejskiej. Wszystko wskazuje na to, że w maju ta notyfikacja się zakończy. Chcę, aby w ramach sprzedaży bezpośredniej budować bezpośrednią więź między konsumentem i producentem, żeby część wartości dodanej przetworzonego produktu została u rolnika i żeby w przyszłości mógł on bezpośrednio konsumentowi sprzedać już nie tylko produkty z tak zwanego pierwszego przetworzenia, ale także masło, zsiadłe mleko, kapustę kiszoną szatkowaną czy ewentualnie ogórki korniszone. (Poseł Zbigniew Babalski: Kiszone.) Są i kiszone, i korniszone. (Poseł Zbigniew Babalski: Dobry słuch ma pan minister.) Ważnym uzupełnieniem tego instrumentu, panie i panowie posłowie, jest tak zwana produkcja marginalna, ograniczona i lokalna. Rolnik przy obniżonych wymaganiach weterynaryjno-sanitarnych i przy daleko idących ulgach podatkowych będzie mógł przetwarzać produkty i sprzedawać je na rynku lokalnym. Na te inicjatywy w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich zaplanowano dofinansowanie do 300 tys. zł na jedno przedsięwzięcie. Zachęcam szczególnie zainteresowanych do odwiedzenia Centrum Doradztwa Rolniczego w Radomiu, tam prototypowe rozwiązania w zakresie takiego małego przetwórstwa są już gotowe, można je na własne cele wykorzystać. Szanowni państwo, nowe sytuacje, z jakimi mamy do czynienia, wymagają nowych działań, aby uzyskać nowe, lepsze efekty. Nowe efekty są możliwe tylko wtedy, kiedy będziemy działali wspólnie. Łańcuch współodpowiedzialności zaczyna się u rolnika, koordynatora, pośrednika, przetwórcy, a kończy na wielkim eksporterze, u konsumenta. U konsumenta w Polsce, w Unii Europejskiej, ale także w Singapurze, Indiach, Chinach czy Japonii. Zależy mi bardzo na tym, żeby ten opisany długi łańcuch powiązań maksymalnie skrócić poprzez sprzedaż bezpośrednią i także poprzez tak zwaną produkcję marginalną, ograniczoną i lokalną. Właśnie temu celowi służy ta odważna, gruntowna przebudowa systemu płatności bezpośrednich i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Panie i Panowie Posłowie! Mimo deklaracji ze wszystkich stron sceny politycznej do tej pory nie udało nam się w Sejmie uregulować sprawy sprzedaży ziemi rolniczej. (Poseł Jacek Bogucki: Dlaczego?) Mnożą się projekty... (Poseł Jacek Bogucki: A gdzie ministerialny?) Brak rozwiązań w sprawie sprzedaży ziemi rolniczej budzi strach na wsi, podsycany często, zupełnie niesłusznie, przez niektórych polityków. (Głos z sali: Ooo...) Sejmowe komisje rolnictwa i Unii Europejskiej mają w tej chwili zadanie przygotowania na bazie czterech projektów ustaw dobrego rozwiązania. Dla mnie najważniejsze jest, aby ziemię rolniczą w pierwszej kolejności mogli kupować rolnicy na powiększenie swoich gospodarstw, sąsiedzi na powiększenie gospodarstw do 300 ha w ramach ustawy o ustroju rolnym. (Oklaski) (Poseł Jacek Bogucki: Niemcy też są sąsiadami.) Druga sprawa to sprzedaż rolnikowi młodszemu, rolnikowi, który ma dłuższą perspektywę gospodarowania. I trzecią ważną sprawą jest to, aby ziemia rolnicza sprzedawana była według jej wartości produkcyjnej, a nie według cen spekulacyjnych. I dlatego między innymi... (Oklaski) (Głos z sali: Brawo!) ...jako poseł wniosłem projekt ustawy do Sejmu. Dziś on tutaj jest, a w ministerstwie jest specjalny zespół koordynujący te prace i będzie wspierał i komisję rolnictwa, i komisję Unii Europejskiej w tym, aby jak najszybciej przyjąć dobre rozwiązania dotyczące tego problemu. Dziś nie tylko rolnicy uczą się funkcjonowania w nowych warunkach gospodarczych. Wszyscy się tego uczymy. Doświadczenie pokazuje, że instrumenty wspólnej polityki rolnej łącznie z krajowymi, chociażby takimi jak odtwarzanie potencjału po katastrofach, dopłaty do ubezpieczeń upraw i zwierząt, pomoc de minimis w sytuacji zniszczonych upraw przez dziki czy kryzysu na rynku owoców, nie zapewniają poczucia bezpieczeństwa. Powiecie mi zaraz, że inne grupy zawodowe takiego poczucia też nie mają. Otóż nie. (Poseł Jacek Bogucki: Nie, my tak nie powiemy.) Pracownicy mają Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Środki zbierane są podobnie jak dziś w przypadku funduszu promocji czy proponowanego przeze mnie, a będącego dzisiaj przedmiotem obrad Wysokiej Izby Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych. Fundusz ten ma uchronić rolników przed ewentualnym bankructwem, skutkami bankructwa firm, do których dostarczyli swoje produkty, a nie dostali za nie zapłaty. On ma ich chronić także w przypadku drastycznych kryzysów cenowych, chociażby tak jak to było w sektorze jabłek. Panie i Panowie Posłowie! 1350 tys. rolników korzysta z dopłat bezpośrednich. Na dzień dzisiejszy na konta rolników przelałem już 13 mld zł za rok 2014. (Poseł Zbigniew Babalski: Państwo przelało, panie ministrze, z budżetu.) Za tydzień rozpoczynam przyjmowanie wniosków o nowe dopłaty bezpośrednie. Tylko w tym roku w ramach wspólnej polityki rolnej wypłacę rolnikom ponad 31 mld zł. (Głos z sali: Pan wypłaci?) (Głos z sali: Sam pan wypłaci? Jest pan bogaty.) Panie pośle, mam gorącą prośbę. Występuję tu jako minister, a nie jako Marek Sawicki, więc bardzo proszę, żeby pan uszanował możliwość prezentacji tej informacji. (Głos z sali: Szanuję, ale to budżet ma pieniądze, a nie pan.)