Mówca: Edukacji Narodowej Joanna Kluzik-Rostkowska
Data: 2014-03-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ta informacja ma już kilka miesięcy. W związku z tym podzielę swoje wystąpienie na dwie części. Przypomnę bardzo krótko to, co zamieściliśmy w tej informacji. Mam przeświadczenie, że wszyscy państwo doskonale znają tę informację, bo w komisji była dyskusja na ten temat. Później powiem, co wydarzyło się w ciągu ostatniego pół roku od momentu, kiedy przekazaliśmy państwu tę informację. Tak więc krótko o tym, co znalazło się w informacji. Mówimy o tym, że w ciągu ostatnich lat przekazaliśmy prawie 4 mld zł - mam tu na myśli zarówno środki krajowe, jak i środki europejskie - po to, żeby dostosować szkoły i kadrę nauczycielską do uczenia dzieci 6-letnich. Przeznaczyliśmy środki na indywidualizację procesu nauczania, na szkolenie nauczycieli, na wyposażenie szkół w pomoce naukowe potrzebne w pracy z tak małymi dziećmi, na zajęcia dodatkowe dla dzieci - mam na myśli zajęcia logopedyczne, psychologiczne i różne inne. Przygotowywaliśmy nauczycieli, doskonaliliśmy ich, było bardzo wiele konferencji. Dzięki programowi ˝Radosna szkoła˝ udało nam się stworzyć place zabaw. Dzisiaj w 90% szkół funkcjonują tzw. wewnętrzne place zabaw, czyli kąciki zabaw w szkole. Również bardzo znacząco wzrosła liczba zewnętrznych placów zabaw dostosowanych do potrzeb dzieci 6-letnich. Wiemy na pewno, że nauczyciele są przygotowani do pracy z 6-letnimi dziećmi i wiemy to z kilku różnych źródeł. Same przepisy Ministerstwa Edukacji Narodowej bardzo wyraźnie mówią, kto może być nauczycielem wczesnoszkolnym. Te wymagania są bardzo, bardzo wysokie. Kwalifikacje zostały potwierdzone także przez Najwyższą Izbę Kontroli. Wprowadziliśmy również taki mechanizm, który pozwala zarówno nauczycielom pracującym w przedszkolach pracować w szkole w klasach wczesnoszkolnych, jak i - jest możliwy ruch w drugą stronę - nauczycielom pracującym w szkole podstawowej w klasach wczesnoszkolnych pracować w przedszkolu. Chodziło nam o stworzenie pewnej całości w takim rozumieniu, że młodsze dzieci wymagają pewnej specyficznej wiedzy i pewnego specyficznego postępowania. Mimo spadku liczby uczniów - od roku 2007 liczba uczniów zmalała o 13% - liczba nauczycieli zatrudnionych w świetlicach wzrosła o 16%. W związku z tym jesteśmy dzisiaj w znacznie lepszej sytuacji, jeżeli chodzi o opiekę po zakończeniu lekcji, niż byliśmy, zanim zdecydowaliśmy się na wprowadzanie sześciolatków do szkół. Wprowadziliśmy również standard, w którym jest bardzo jasno określone, że w pierwszej klasie nie może się uczyć więcej niż 25 uczniów. Myślę, że to jest bardzo ważne w tych miejscach, w których szkoły są duże, bo w zdecydowanej większości szkół liczba uczniów w pierwszej klasie jest znacząco niższa niż 25 uczniów, ale tam, gdzie mogłaby istnieć obawa, że tych dzieci będzie w klasie za dużo, uważamy, że liczba 25 uczniów jest nieprzekraczalna. Z obawy o kumulację dwóch roczników w tym samym roku podzieliliśmy rocznik dzieci urodzonych w roku 2008 na dwie części. Wprowadzamy również taką standaryzację, że jeżeli w szkole jest więcej niż jeden oddział, to wtedy nauczyciel czy dyrektor szkoły powinien zrobić wszystko, żeby w poszczególnych oddziałach były dzieci o zbliżonych datach urodzenia, czyli tam, gdzie będziemy mieli sześcio-, siedmiolatki, będzie więcej niż jeden oddział. Intencja jest taka, żeby dzieci z tego samego rocznika uczyły się w tej samej klasie. Myślę, że nie bez znaczenia jest to, że od roku 2009 mamy nową podstawę programową przystosowaną, przygotowaną do pracy z dziećmi 6-letnimi. Ponadto główny inspektor sanitarny w roku 2012 przyznał, że 93% szkół podstawowych jest bardzo dobrze lub dobrze przygotowanych do przyjęcia uczniów, w tym uczniów 6-letnich. Ponad 75% sześciolatków w Unii Europejskiej chodzi już do szkoły. Myślę, że dla nas to również powinno mieć znaczenie. Od wielu lat w ponad 90% polskich szkół dzieci 6-letnie już są, więc absolutnie nie jest to czymś nowym czy nie będzie czymś nowym dla zdecydowanej większości szkół w Polsce. Rzecz ważna, nie pierwszoplanowa, ale również bardzo ważna: 6-letnie dzieci w szkole to uratowanie niejednej szkoły przed zamknięciem oraz uratowanie miejsca pracy dla niejednego nauczyciela. To jest w skrócie informacja czy taki wyimek z informacji, którą państwo dostaliście już wcześniej. Minęło pół roku, postanowiliśmy zebrać wszystkie instrumenty, które mogłyby pomóc w przygotowaniu szkół na przyjęcie sześciolatków. W związku z tym przygotowaliśmy projekt rozporządzenia, który jest już po konsultacjach, i myślę, że w ciągu 2, 3 tygodni będę mogła je podpisać. Wspólnie z klubem Platformy Obywatelskiej przygotowaliśmy projekt ustawy, która ma ułatwić wprowadzenie sześciolatków do szkół. Przygotowaliśmy jeszcze inne instrumenty, o których powiem za chwilę. Jeśli chodzi zarówno o rozporządzenie, jak i projekt ustawy, intencja jest taka, żeby nauczyciel, który będzie pracował w klasie pierwszej, miał jak największą swobodę w dostosowaniu tempa pracy i lekcji do uczniów, z którymi będzie pracował. Absolutnie postulujemy, proponujemy, wręcz wykreślamy 45-minutowe lekcje, uważając, że w klasach wczesnoszkolnych, w klasach I-III, ten rytm powinien być dostosowany do tego, jak sobie wyobraża pracę nauczyciel, a nie do tych 45 minut. Uważamy, że nauczyciel wczesnoszkolny powinien pracować w rytmie tygodniowym, to znaczy jeżeli uważa, że akurat jest dobry moment, żeby wyjść na kilka godzin poza szkołę, to nie powinien być zobligowany do tego, żeby w rytmie dziennym z tymi dziećmi pracować, powinien mieć bardzo dużą swobodę. Był postulat nauczycieli, który uwzględniliśmy z pełnym przekonaniem, że ma on sens, to znaczy wykreślamy ocenę kompetencji po pierwszej klasie szkoły podstawowej. Nauczyciele mówili: zaczynamy pracę z dziećmi, po pierwszej klasie już powinniśmy pokazać, czego te dzieci nauczyliśmy, a potem drugi raz pokazujemy to po klasie trzeciej. Uważamy, że absolutnie wystarczające w związku z tym, że te grupy dzieci będą różne, w różnym tempie będą się adaptowały, będą wymagały różnych instrumentów, że w zupełności wystarcza taka ocena kompetencji czy oddzielnych wymagań dla klas pierwszych. Istnieje problem przejścia, on istnieje, jeżeli chodzi o dzieci 7-letnie, i będzie istniał oczywiście, jeżeli chodzi o dzieci 6-letnie, kłopot przejścia z edukacji wczesnoszkolnej do czwartej klasy szkoły podstawowej, bo tam przestaje pracować jeden nauczyciel, bardzo wiele się zmienia, i dla niektórych dzieci to jest bardzo duży kłopot. Już w tej chwili przystępujemy w ministerstwie do prac, które mają ten próg przejścia złagodzić, najbardziej jak to będzie możliwe. Przystępujemy do tych prac już w tej chwili, kiedy rocznik dzieci 6-letnich dojdzie do czwartej klasy, żebyśmy byli na to przygotowani. To jest pakiet związany z samym prowadzeniem lekcji. Myślę, że państwo będziecie o tym rozmawiać jutro w komisji sejmowej. Uważamy, że danie możliwości wprowadzenia asystenta, mówiliśmy o osobie wspierającej, ale wiem, że państwo wolicie określenie: asystent, w każdym razie chodzi o to, żeby tam, gdzie będzie zgoda, gdzie będzie taka potrzeba, w edukacji wczesnoszkolnej ktoś temu nauczycielowi jeszcze pomagał. (Poseł Zbigniew Dolata: Chodzi o Kartę Nauczyciela.) Oczywiście naszą intencją nie jest wprowadzanie drugiego nauczyciela czy stwarzanie sytuacji, w której ktoś, kto miał być zatrudniony w oparciu o Kodeks pracy, zastępowałby nauczyciela, chodzi o osobę wspomagającą. Powiem tak, alternatywa jest taka: albo uda się wprowadzić osoby wspierające czy asystenta do klas, korzystając z Kodeksu pracy, albo nie uda się go wprowadzić w ogóle, bo po prostu nie będzie na to pieniędzy. Proponowałabym, żebyście państwo wzięli to pod rozwagę, że alternatywa nie jest taka, czy ta osoba wspierająca, asystent, będzie zatrudniona na podstawie Karty Nauczyciela czy Kodeksu pracy, tylko czy ona w ogóle będzie mogła wejść i pomóc nauczycielowi czy też nie. A jeżeli państwo macie inny pomysł, to bardzo proszę wskazać źródło finansowania, wtedy możemy o tym porozmawiać. (Poseł Zbigniew Dolata: Oczywiście pokażemy.) Jeśli chodzi o kwestie następne, czyli pozostawanie dzieci po lekcjach, dodatkowe 90 mln zł na przygotowanie świetlic dla dzieci młodszych. Wpisujemy wprost taką intencję, żeby w grupach świetlicowych były dzieci w podobnym wieku. Nie wpisujemy dokładnie, nie wiem, że musi być oddzielna świetlica dla dzieci 6-letnich, 7-letnich czy 8-letnich, dlatego że tam, gdzie dzieci w świetlicach jest mniej, gdzie szkoły są mniejsze, mogłoby to powodować więcej komplikacji niż przynieść pożytku. Uważamy, że szkoła musi zapewnić opiekę w świetlicy wszystkim dzieciom - tym dzieciom, które będą tam przebywały incydentalnie, i tym, które będą tam przebywały ciągle. Bardzo chcielibyśmy, żeby w świetlicach pomagano w odrabianiu zadań domowych i wyobrażamy sobie, że będą w nich też zajęcia ruchowe dla dzieci. Cały czas pojawiają się pytania, czy szkoły są przygotowane, czy nie są i w jakim stopniu. Główny inspektor sanitarny mówi, że są, NIK mówi, że nauczyciele są, ale żeby być pewnym w 100%, zdecydowaliśmy się na powieszenie na stronie internetowej mapy, na której są zaznaczone wszystkie szkoły podstawowe w Polsce. Poprosiliśmy o taki rachunek sumienia dyrektorów szkół, poprosiliśmy, żeby dyrektorzy szkół wypełnili ankiety, w jakim stopniu ich szkoła jest przygotowana na przyjęcie sześciolatków. Poprosiliśmy o wypełnienie ankiety również rady rodziców, żeby ewentualnie konfrontować to wyobrażenie dyrektora z wyobrażeniami przedstawicieli rodziców. Muszę powiedzieć, że ku naszemu zadziwieniu zdarzały się takie sytuacje, w których rada rodziców oceniała przygotowanie szkoły lepiej niż dyrektor, co może pokazywać, że ten rachunek sumienia naprawdę był przeprowadzony bardzo sumiennie. Zdecydowaliśmy się na wsparcie szkół przez wizytatorów, to znaczy do końca marca każda szkoła musi być zaopiekowana przez wizytatora, w każdej szkole musi pojawić się wizytator. Wizytatorzy dostali pakiety szkół, do których muszą się udać, i do końca marca zawisną jeszcze trzecie ankiety. Tym razem będą to już ankiety wizytatorów. Równocześnie spotkałam się z przedstawicielami samorządów, mam tu na myśli samorządy wiejskie, miejskie, metropolie, w zasadzie byli przedstawiciele wszystkich rodzajów samorządów, i uzyskałam deklarację gotowości współpracy. Samorządy jako żywo też są zainteresowane tym, żeby szkoły 1 września były przygotowane. Nie będę mówiła o tym długo, ale to już wisi na naszej stronie internetowej, to jest zestawienie po przeprowadzeniu dwóch ankiet, czyli chodzi o pytania zadawane zarówno dyrektorom szkół, jak i radzie rodziców. Na przykład pytanie: W jakim stopniu pani zdaniem szkoła ma przygotowane pomieszczenia i pomoce dydaktyczne do pracy z sześciolatkami? W stopniu bardzo dobrym - 60, w stopniu dobrym - 32. Jeśli chodzi o te nieprzygotowane - bo myślę, że to jest ważne - to 2 szkół uważa, że jeszcze nie są przygotowane, i to są te 2, którym będziemy przyglądać się bardzo uważnie. Jeśli chodzi o pytania, to są to ankiety wypełniane zarówno przez dyrektorów, jak i rady rodziców. Do tego jeszcze będą ankiety wizytatorów. A więc to nie są ankiety, które ministerstwo samo sobie wymyśliło, żeby dobrze się czuć, tylko po to przygotowaliśmy te instrumenty, żeby na pewno wiedzieć, że jesteśmy przygotowani. Pytanie drugie: W jakim stopniu szkoła ma przygotowanych nauczycieli? W stopniu bardzo dobrym - 89,35, nieprzygotowane - 0,03%. A więc to naprawdę jest znikoma, śladowa liczba. Ponieważ mamy wyszczególnione wszystkie te szkoły, wiemy, w którym miejscu zainterweniować. Pytanie: W jakim stopniu szkoła ma przygotowane miejsca do zabawy i wypoczynku? To są wielkie liczby. Jeśli chodzi o nieprzygotowanie, to jest ono na poziomie 1%. Pytaliśmy również, w jaki sposób nauczyciele prowadzą zajęcia w klasie I, czy prowadzą je w sposób tradycyjny, czy w sposób elastyczny. Zdecydowana większość przyznaje, że te zajęcia są prowadzone w sposób elastyczny. Mówią tak zarówno rodzice, jak i dyrektorzy. Następne pytanie dotyczy komunikacji między nauczycielami a dyrektorami szkół. Bardzo dobra to jest ta pierwsza kolumna. W zdecydowanej większości szkół już dzisiaj nie ma problemów, jeśli chodzi o grupy nieprzekraczające 25 uczniów. To daje obraz, proszę państwa, dlatego że tak naprawdę mamy tam wszystkie szkoły i każda z tych szkół musi wypowiedzieć się samodzielnie. Czy państwa zdaniem szkoła zapewnia dzieciom warunki bezpieczeństwa? To było pytanie skierowane do rady rodziców. 99,28, że tak, 7, że nie zapewnia, i to jest oczywiście te 7 szkół, do których musimy się udać, żeby to bezpieczeństwo było zapewnione. Czy państwa zdaniem dzieci są zadowolone ze szkoły? 99,8%, że tak, 2, że nie. Jeśli chodzi o to, co będzie dalej, to oprócz rozporządzenia, które znacząco uelastycznia pracę nauczyciela wczesnoszkolnego zarówno w odniesieniu do świetlicy, jak i osoby wspierającej - projekt rozporządzenia za chwilę będzie podpisany - jest ten projekt ustawy, który za chwilę, mam nadzieję, będzie miał szczęśliwe zakończenie. Pod koniec marca będą opinie wizytatorów i jesteśmy też w stałym kontakcie z samorządami, żeby w poczuciu bezpieczeństwa móc powiedzieć, iż szkoły na pewno są przygotowane. Oczywiście zawsze będą takie szkoły, które będą przygotowane bardzo dobrze, i będą takie szkoły, które będą przygotowane dobrze. Natomiast, proszę państwa, tak naprawdę pierwszy rocznik dzieci 6-letnich wszedł do szkoły w roku 2009 i, wierzcie mi państwo, od tamtego czasu zmieniło się bardzo, bardzo wiele i co roku w szkołach jest lepiej. Te ankiety są uspokajające. Dziękuję państwu bardzo. (Oklaski)