Mówca: Krzysztof Paszyk
Data: 2016-09-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt przedstawić nasze stanowisko w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie innych ustaw, zawartego w druku nr 730. Omawiany dzisiaj projekt zakłada, że ochrona osoby niepełnosprawnej intelektualnie udzielana będzie poprzez ustanowienie dla niej opiekuna prawnego. Kompetencje opiekuna prawnego określane będą przez sąd opiekuńczy w sposób proporcjonalny do potrzeb wynikających ze stanu psychicznego tej osoby przy założeniu, że rozstrzygnięcie ograniczające jej zdolność do czynności prawnych stanowić będzie środek ostateczny, stosowany tylko wówczas, gdy środki mniej ingerujące w autonomię woli nie byłyby wystarczające do ochrony jej interesów. Projekt zakłada również, że w przypadku osób ubezwłasnowolnionych będą one mogły wystąpić o uchylenie ubezwłasnowolnienia i zastąpić je opieką sprawowaną przez opiekuna prawnego. Opiekun prawny zaś ma wspomagać osobę pozostającą pod opieką przy dokonywaniu ważniejszych czynności prawnych lub reprezentować ją jako pełnomocnik w zakresie określonym przez sąd. Pojawia się jednak pytanie, czy proponowany projekt odpowie w sposób kompleksowy na problem, jaki chociażby w czerwcu br. sygnalizował rzecznik praw obywatelskich. Zwracał on wówczas uwagę na brak sądowej kontroli nad tym, czy osoba z niepełnosprawnością umysłową, całkowicie ubezwłasnowolniona ma być umieszczana w domu pomocy społecznej. Rzecznik uznał także za konieczne prowadzenie cyklicznych kontroli, które sprawdzałyby, czy właściwe jest przedłużanie pobytu w tychże domach pomocy społecznej. W 2012 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu rozpatrzył skargę obywatela polskiego w sprawie ubezwłasnowolnienia i umieszczenia go w DPS-ie. Trybunał uznał, że mężczyzna był zdolny do wyrażenia opinii o swojej sytuacji, a umieszczenie go w domu pomocy społecznej, który całkowicie kontrolował jego leczenie, poruszanie się i przysługującą mu rentę inwalidzką, było pozbawieniem wolności naruszającym konwencję praw człowieka. Niestety w proponowanym projekcie ustawy brak jednoznacznych zapisów w tej kwestii, a szkoda, bo można by przy tej okazji także włączyć tę sprawę do projektu. Projekt wskazuje dwie formy opieki: opiekę z reprezentacją, pozostawiającą osobie korzystającej z ochrony zdolność do czynności prawnych, a jednocześnie nadającą opiekunowi upoważnienie do reprezentowania podopiecznego w oznaczonym zakresie, oraz opiekę z kompetencją do współdecydowania, polegającą na zastrzeżeniu zgody lub potwierdzenia opiekuna dla ważności oznaczonych rodzajów czynności prawnych osoby korzystającej z ochrony. Analiza projektu skłania do pytania, czy nie należałoby tego wachlarza rozwiązań prawnych poszerzyć z uwagi na zróżnicowany stopień niepełnosprawności intelektualnej osób, którym przyznawani będą opiekunowie prawni. Zwłaszcza opieka z kompetencją do współdecydowania powinna mieć zakres uzależniony od stopnia niepełnosprawności, nie zaś występować w jednej i tej samej formule dla wszystkich. Omawiany projekt ustawy wprowadza nowy rodzaj sprawowania opieki, czyli opiekuna medycznego. Zgodnie z projektem w przypadku sprzeciwu pacjenta co do badania albo udzielenia mu innych świadczeń zdrowotnych, jeśli pacjent jest osobą, dla której ustanowiono opiekuna medycznego, nie będzie wymagana zgoda tego opiekuna. Za korzystny z kolei należy uznać aspekt rodzinny ustawy. Zgodnie z nią co do zasady tak opiekunem prawnym, jak i opiekunem medycznym powinni zostać ustanowieni rodzice, a gdyby nie było to możliwe, opiekun powinien zostać ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich osoby pozostającej pod opieką. W naszym przekonaniu takie rozwiązanie ułatwi rodzinom opiekę nad niepełnosprawnymi. Panie Marszałku! Szanowne Panie i Panowie Posłowie! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego mimo mankamentów, które zawiera zaproponowany projekt, wnioskuje o skierowanie go (Dzwonek) do prac w komisjach. Dziękuję bardzo. (Oklaski)