Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2019-10-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, druk sejmowy nr 3573, oraz senackim projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, druk sejmowy nr 3486. Wspomniane projekty to połączenie projektu senackiego zmiany ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy i projektu rządowego zmiany tej samej ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Pierwotnie była to inicjatywa powyrokowa Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt SK 18/17, stwierdził niezgodność art. 70 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy z konstytucją, a dokładnie z art. 30, art. 47 i art. 31 ust. 3 konstytucji. Trybunał orzekł, że art. 70 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie, w jakim określa termin do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa męża matki, niezależnie od daty powzięcia wiadomości przez pełnoletnie dziecko o tym, że nie pochodzi od męża matki, jest niezgodny z art. 30 konstytucji, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 30 stanowi o przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka, która jest źródłem wolności i praw człowieka i obywatela. Art. 47 konstytucji stanowi o tym, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zawiera zasadę proporcjonalności, która wartościuje dobra konstytucyjne. Chodzi również w tym przypadku o prawa człowieka. W uzasadnieniu cytowanego wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustawodawca nie jest zwolniony z obowiązku prawidłowego, tj. zgodnego z konstytucją, unormowania biegu terminu do wytoczenia przez dziecko powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Podobne rozwiązania prawne występują w dwóch innych przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a mianowicie w art. 61 14 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego determinującym termin do wytoczenia przez pełnoletnie dziecko powództwa o zaprzeczenie macierzyństwa w sytuacji, gdy w jego akcie urodzenia jest wpisana jako matka kobieta, która go nie urodziła. Drugi przypadek to art. 81 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określający termin do wytoczenia przez pełnoletnie dziecko powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa dokonanego przez mężczyznę, który nie jest jego ojcem. Dlatego Senat w swoim projekcie zaproponował, aby bieg 3-letniego terminu do wytoczenia przez dziecko powództwa o zaprzeczenie macierzyństwa albo ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa został określony w identyczny sposób jak w przypadku zaprzeczenia ojcostwa. Termin 3-letni będzie zatem liczony od osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, chyba że o rozbieżności między prawnie ustaloną więzią filiacji a więzią biologiczną dziecko dowie się po osiągnięciu pełnoletności. Projekt senacki z druku sejmowego nr 3486 wpłynął do Sejmu 9 maja 2019 r., natomiast w dniu 26 czerwca 2019 r. w tej samej sprawie opartej o wspomniany już wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 2018 r., sygnatura akt trybunalskich SK 18/17, wpłynął projekt rządowy zawierający rozszerzoną wersję wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o przypadki dotyczące m.in. ustanowienia przedstawiciela ustawowego dla osoby ubezwłasnowolnionej, która przez tego przedstawiciela może wytoczyć również te trzy powództwa, tj. o zaprzeczenie ojcostwa, o zaprzeczenie macierzyństwa oraz o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa. Nadto rozszerzenie to dotyczy również przypadku uchylenia ubezwłasnowolnienia, przy czym termin do wytoczenia wyżej wymienionych powództw jest następujący: w ciągu roku od dnia powzięcia wiadomości bądź w ciągu roku od dnia pełnoletności, bądź w ciągu roku od ustania choroby czy zaburzeń, na podstawie których ustanowiono ubezwłasnowolnienie. W projekcie rządowym zaproponowano również przepis przejściowy, co nie miało miejsca w przypadku projektu senackiego, mianowicie dodano art. 2 ust. 1 polegający na tym, że w sprawach o zaprzeczenie ojcostwa, zaprzeczenie macierzyństwa lub ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, czyli tym projektem, nad którym obecnie procedujemy. Jeżeli powództwo w sprawach, o których mowa w ust. 1 - taki jest dalszy zapis art. 2 - wytoczyło dziecko, termin do wytoczenia przez nie tego powództwa nie może się skończyć wcześniej niż z upływem 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Termin vacatio legis ustalono na 30 dni od dnia jej ogłoszenia. Na posiedzeniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w dniu 24 lipca 2019 r. komisja rozpatrzyła oba projekty i wprowadziła jedynie zmiany techniczno-redakcyjne. Komisja wnosi, aby wysoki Sejm raczył przyjąć projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy zgodnie z drukiem sejmowym nr 3694, opartym na tym projekcie rządowym. Dziękuję bardzo.