Mówca: Stanisław Piotrowicz
Data: 2012-11-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Po wsłuchaniu mojego przedmówcy mógłbym dojść do wniosku, że właściwie cały problem z sądami wyłonił się w dniu dzisiejszym. Tak jednak nie jest. Od wielu miesięcy w Polsce toczyła się dyskusja wywołana stanowiskiem pana ministra sprawiedliwości. Jak państwo wiecie, rozporządzenie dotyczące podziału kraju na okręgi sądowe obowiązuje od wielu lat i nikt na to rozporządzenie nie zwracał uwagi dopóty, dopóki ktoś nie zaczął przy nim majstrować. Nie słuchano głosów, które padały, i tu, na tej sali, ale też w komisjach, na posiedzeniu komisji sprawiedliwości, która temu tematowi była poświęcona. Jeżeli dobrze pamiętam, to obecny tutaj dziś przedstawiciel wnioskodawców podobnymi refleksjami kilka miesięcy temu dzielił się z posłami podczas posiedzenia komisji. Spotkał się jednak wtedy z wielkim niezrozumieniem, z oporem, i od tamtego czasu unikano dyskusji o tym na szczeblu rządowym, o czym zresztą dziś przedstawiciel wnioskodawców wyraźnie mówił. Dlatego też cieszę się, że Platforma dziś ustami mojego przedmówcy przekazała nam, że zmieniła swoje stanowisko, ale zastanawiam się, na ile to jest szczera intencja, skoro przez całe miesiące nie chciano o tym rozmawiać, a na ile jest to wybieg czysto koniunkturalny. Chciałbym, żeby jednak towarzyszyła temu szczera intencja, ale pragnę podkreślić, że gdyby prowadzono rozmowy wcześniej, gdyby pan minister wycofał się ze swoich zamierzeń, to myślę, że nie byłby zmarnowany wysiłek wielu ludzi. Trzeba podkreślić, że w sprawę obrony tego, co słuszne, a więc status quo w zakresie podziału kraju na okręgi sądowe, zaangażowało się wiele osób, ponad 200 tys., wiele samorządów to oprotestowywało. Spowodowało to duże poruszenie w kraju. I o co ta batalia? Ano o to, że dostrzeżono przy tej okazji, że pewna materia, która jest uregulowana w rozporządzeniu, winna być uregulowana aktem prawnym rangi ustawowej. Dziś chyba nikt nie ma co do tego cienia wątpliwości, a przynajmniej nie powinien mieć. Ilekroć mowa jest w konstytucji o sądach - nie będę przytaczał szczegółowo tych zapisów - zawsze jest odniesienie do uregulowania ustawowego. Gdy mówi się o konwencjach międzynarodowych, również jest tam odniesienie do ustawy. I mamy oto taką sytuację, że w kodeksach jest regulowana kwestia właściwości sądów, w konstytucji jest mowa, że będzie uregulowanie ustawowe, natomiast, co jest istotne, siedziba sądu, zakres terytorialnego działania sądu określone są aktem prawnym niższego rzędu, rozporządzeniem. Tak więc dla przejrzystości systematyki ustawowej, dla spójności niezbędne jest, i to chyba oczywiste, ażeby również właściwość miejscowa sądów, okręgi sądowe, siedziba sądów były określone aktem prawnym rangi ustawowej. Chcę podkreślić, że propozycja wnioskodawców zasadniczo - pomijam kwestie szczegółów, bo na to przyjdzie czas - odwołuje się do aktualnie funkcjonującego rozporządzenia. W zasadzie nie dokonuje się tam rewolucji, nic, poza pewną drobną kosmetyką, poza pewnymi przesunięciami, w pełni racjonalnymi, logicznymi. A zatem nie powinno być kontestowane to, że akt prawny dotyczący sądów jest podnoszony do rangi ustawowej. Myślę, że to ze wszech miar jest pożądane. Sądzę też, a właściwie jestem o tym przekonany, że moje ugrupowanie w sposób szczególny docenia inicjatywy obywatelskie. Parlament jest przecież wyrazicielem woli narodu, trudno, ażeby był głuchy na to, co od narodu płynie w jego kierunku. Nie wszyscy jednak w tej Izbie podzielają taki punkt widzenia. Dziś po raz pierwszy od pewnego czasu zetknąłem się z takim podejściem, że jednak ze względu na to, że to inicjatywa obywatelska, trzeba wyrazić zgodę na dalsze procedowanie. Dobrze, że tak się dzieje, ale to z kolei wzbudza we mnie pewną wątpliwość co do szczerości intencji. Czas pokaże. Czas pokaże, czy rzeczywiście w tej Izbie za płynącymi dziś tu deklaracjami wyrażona zostanie taka wola, żeby sprawę okręgów sądowych, właściwości, siedzib określała ustawa. Nie będę powtarzał argumentów, które przytoczył wnioskodawca, bo szanuję czas Wysokiej Izby. Zresztą rzecz nie w tym, by powtarzać te same treści. W pełni z nimi się utożsamiam. Chcę podkreślić, że dla mnie jest rzeczą niemal oczywistą, po ostatnich doświadczeniach szczególnie wyrazistą, że art. 20 Prawa o ustroju sądów powszechnych, który zawiera delegację dla ministra sprawiedliwości do wydania rozporządzenia, jest niekonstytucyjny. Wcześniej nie było to tak oczywiste i tak wyraziste. Stało się takie, kiedy pan minister postanowił zlikwidować najpierw sto kilkadziesiąt sądów w Polsce, a później, jak ostatecznie się dowiadujemy, 79 sądów. Trzeba sobie jasno zdać sprawę z tego, co to znaczy. To jest degradacja miejscowości, to jest degradacja miasteczek powiatowych, bo trzeba wiedzieć, że w ślad za likwidacją sądów pójdzie likwidacja prokuratur, o czym się już mówi, jako że się dostosowuje przecież strukturę organizacyjną prokuratury do struktury sądów, że w ślad za tym pójdzie likwidacja jednostek Policji, komend miejskich Policji, no a potem pewnie następny krok, bo czy jest sens utrzymywać taką jednostkę administracyjną w randze powiatu, skoro ona nie ma żadnych prerogatyw? Myślę, że to może zmierzać w tym kierunku. Jeżeli nawet pan minister Gowin dziś tak nie myśli, to sądzę, że tym swoim działaniem przyczyni się do zburzenia tego, co, wydaje się, w Polsce na przestrzeni ostatnich lat dobrze zafunkcjonowało, a więc do zlikwidowania powiatów. Chcę podkreślić, że przecież podział terytorialny kraju, co jest rzeczą oczywistą, jest uregulowany aktem rangi ustawowej. Okręgi wyborcze są uregulowane rangą ustawową i tutaj nikt nie miał wątpliwości, że mogłoby być inaczej. Chyba logiczną konsekwencją tego jest, żeby również okręgi sądowe były uregulowane rangą ustawową. W konsekwencji o tym, jaki będzie okręg sądowy, gdzie będzie jego siedziba, nie będzie decydowała władza wykonawcza, a władza ustawodawcza. Myślę, że właśnie o to chodzi, żeby parlament decydował, a nie władza wykonawcza. Wielokrotnie przecież słyszymy w tej Izbie podkreślenie, że trzeba zrobić wszystko, żeby zagwarantować niezawisłość i niezależność prokuraturze i sądom. Natomiast jeżeli jest taka wola, to właśnie przyjęcie tej ustawy będzie dobitnym przykładem na to, że słów nie rzuca się na wiatr. Z przyczyn, o których już wcześniej powiedziałem, mój klub opowiada się za dalszym procedowaniem nad tą ustawą. Szanujemy inicjatywę obywatelską, bo z woli narodu tutaj jesteśmy. Doceniamy zaangażowanie ludzi, którzy przyczynili się do powstania tej inicjatywy. Nie bardzo mogę wszakże zrozumieć tych, którzy dziś popierają tę inicjatywę obywatelską, a wcześniej zrobili wszystko, żeby takiej ustawy nie było. Wcześniej zrobili wszystko, żeby minister pociągnięciem długopisu mógł zlikwidować sto kilkadziesiąt sądów w Polsce. Chciałbym wierzyć, że większość w tej Izbie opowie się za tym, żeby zwyciężyło prawo, żeby zwyciężyło to, co słuszne i sprawiedliwe, a sądy, ich struktura organizacyjna, właściwość miejscowa, okręgi i siedziba regulowane były rangą ustawową. Trzeba podkreślić, że wiele środowisk prawniczych dostrzega, że dzisiejsze uregulowania pozostają w sprzeczności z konstytucją (Dzwonek), a wyszło to na jaw dopiero wtedy, kiedy władza wykonawcza zechciała zburzyć istniejący porządek rzeczy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)