Mówca: Jan Łopata
Data: 2014-09-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Bardzo dziękuję, panie marszałku. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Szanowny Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt zabrać głos i przedstawić stanowisko klubu wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Służbie Celnej, ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz niektórych innych ustaw. Ten dość obszerny projekt ustawy zawarty jest w druku nr 2739. Wysoki Sejmie! Słuchając samego tytułu tego projektu, można było zauważyć, że projekt ten to propozycja zmiany funkcjonowania dwóch instytucji - Służby Celnej oraz służb podatkowych, do których zalicza się izby skarbowe i urzędy skarbowe. Jeśli chodzi o tę drugą propozycję zmian, to wydaje mi się, że jest ona w tym projekcie ustawy wiodąca, burzy bowiem dotychczasowy system, a przede wszystkim dotyczyć będzie większości nas Polaków. Zacznijmy od tego, że zmiany są oczywiście pożądane, bo zazwyczaj wróżą innowacyjność, poprawę sprawności w przedmiocie dokonywanych zmian. Jednakże aby tak się stało, należy rozważyć, zbadać, sprawdzić, czy przyniosą one oczekiwane rezultaty. W przypadku zmian dotyczących ustawy o urzędach należałoby stwierdzić, iż samo założenie wprowadzenia zmian nie stwarza większych zagrożeń, niesie jedynie utrudnienia w początkowej fazie czy może nieść utrudnienia w początkowej fazie wdrażania zmiany proponowanej w tym projekcie ustawy. Do przeanalizowania pozostaje sens zmiany pod kątem ekonomicznym, społecznym, na pewno organizacyjno-prawnym. Po pierwsze, należy sobie zadać pytanie: Jakie wymierne korzyści, konkretne liczby, oszczędności dla budżetu państwa wiążą się ze zmianą? O ile więc obsługa administracji w nowym wymiarze będzie kosztować mniej podatników, jeżeli są takie wyliczenia, to dobrze, ja, mówiąc szczerze, nie spotkałem się z takimi wyliczeniami. Natomiast jeżeli ich nie ma, to należy dokonać symulacji korzyści w skali globalnej, porównując wydatki poszczególnych urzędów faktycznie ponoszone z przyszłymi po zmianach, chociażby na podstawie założeń w zakresie zamówień publicznych, także dotychczasowych usług w jednostkach i przyszłych, tych skonsolidowanych. Jeżeli zmian opiera się tylko na tezach, to skutki są przecież nieznane i może mieć to pozytywny, ale też i negatywny wymiar dla budżetu państwa, chociażby nieoczekiwany wzrost wydatków na administracją, a takie przypadki znamy. Są dziedziny, gdzie dostawy w ramach zamówień publicznych w skali makro są droższe, niż gdyby dokonywały ich poszczególne urzędy. Małe firmy, lokalne urzędy nie będą wszak miały ani możliwości, ani infrastruktury do zamówień krajowych czy regionalnych, choć cenowo mogłyby być bardziej konkurencyjne niż byłyby zamówienia lokalne, przez urząd. I właśnie to pytanie kolejne, które się rodzi, analizując tę ustawę, czy tę część projektu, czy takie wyliczenia są, czy z tytułu zmiany wzrosną wpływy podatkowe. Po drugie, jeśli chodzi o aspekt społeczny, o to ten aspekt społeczny właśnie wewnątrz tych organizacji i poza nimi, czy na tym stracą, czy zyskają pracownicy w sensie ekonomicznym, czy przełoży się ta zmiana na takie zagospodarowanie środków, by gwarancje awansu ekonomicznego były możliwe dla każdego z zatrudnionych, chociażby z uwagi na fakt długoletniego, pewnie już 8- czy 9-letniego braku waloryzacji wynagrodzeń w sferze budżetowej, w tym właśnie w sferze instytucji podatkowych. Czy w związku z możliwym zmniejszeniem zatrudnienia, liczby pracowników, ta możliwa frustracja nie przeniesie się na jakość obsługi klientów, szybkość rozpatrywania spraw i w kontekście wzrostu obciążeń również na realną płacę zarówno na poziomie urzędu, jak i izby. No i czy lokalni przedsiębiorcy nie utracą przychodów z tytułu współpracy z lokalnymi urzędami. A w kontekście właśnie tym lokalnym, społecznym lokalnym chciałbym zauważyć - i nie ukrywam tego - że niepokoi nas jeszcze ten aspekt, czy nie mamy tu do czynienia ze zjawiskiem, które, kolokwialnie nazwę, ćwiczyliśmy przez ostatnie lata. Mam tu na myśli ustawę pana ministra Gowina i próbę zamiany samodzielnych sądów rejonowych w oddziały zamiejscowe. Bo pewnie przyzna pan, panie ministrze, że ten projekt ma trochę takie cechy. Konsolidacja, centralizacja, OK, a Polska za wielkim miastem traci. Traci chociażby na znaczeniu, ale - o czym wcześniej mówiłem - może stracić również w wymiernych wartościach finansowych. Nie ukrywam, że nam się to nie do końca podoba. Prosimy, niech pan minister rozwieje nasze wątpliwości. Po trzecie, aspekt organizacyjno-prawny, o którym też tutaj była mowa. Czy ta forma zmiany na pewno nie zagraża konstytucyjnej zasadzie dwuinstancyjności? Pracownik pozostający na stanowisku naczelnika - organ podatkowy pierwszej instancji dotychczas zatrudniony w urzędzie niezależnej instytucji, będzie pracownikiem w ramach jednej jednostki organizacyjnej, znaczy izby, którą kieruje dyrektor, a to jest organ podatkowy drugiej instancji. No i aspekt organizacyjny w kontekście zmiany konsolidacji pracowników pomocniczych, tzn. księgowych, kadrowych itd., dostaw towarów. Tu także możliwe są dodatkowe koszty i czynności obsługi, bo przecież potrzebne będą delegacje, wchodzi tu element szybkości dostaw, jeżeli chodzi o zaopatrzenie urzędów, sprawność komunikacji itd. To są nasze uwagi do tej części projektu, choć uwaga zasadnicza, która też tu już wybrzmiała, dotyczy tego, czy nie należałoby jednak procedować nad tym jako dwiema odrębnymi jednostkami sejmowymi, odrębnymi ustawami, bo jedna do drugiej nie do końca przystaje. Wysoki Sejmie! Projekt ustawy w zakresie Służby Celnej obejmuje i opisuje takie działania, takie zmiany, które, jak uzasadnia rząd, w konsekwencji mają wzmocnić organizacyjnie Służbę Celną i podnieść sprawność jej działania w opisanych obszarach, tj. ułatwienia dla przedsiębiorców kontrolowanych przez Służby Celne poprzez zmniejszenie ilości procedur i niezbędnych dokumentów po stronie przedsiębiorców, w tym uproszczenie procedur postępowania audytowego oraz wprowadzenie instytucji monitorowania posiadaczy zezwoleń wydanych w postępowaniu audytowych zamiast okresowych kontroli. Po drugie, usprawnienie w zakresie kontroli wykonywanej przez Służbę Celną poprzez stworzenie tzw. jednego okienka rozliczeniowego, które powstanie w wyniku centralizacji zadań związanych z poborem ceł, akcyzy i podatku od gier, uprawnień wierzyciela oraz rozliczeń finansowo-księgowych, co umożliwi szybsze rozliczenie przedsiębiorców i podatników i pozwoli zaoszczędzić ich czas. W trzecim obszarze, w obszarze kompetencji kontrolnych, zwiększenie sprawności odpraw na przejściach granicznych na skutek wykonywania niektórych zadań kontrolnych przez Służbę Celną w miejsce organów podległych Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Kolejne obszary regulowane tym projektem to wprowadzenie narzędzi i mechanizmów zabezpieczających przed nieprawidłowościami w służbie, zwiększenie elastyczności wykorzystania kadr oraz obszar, który jest chyba najbardziej wrażliwy dla zatrudnionych funkcjonariuszy Służby Celnej, to znaczy zmniejszenie absencji wynikającej z korzystania ze zwolnień lekarskich. W projekcie ustawy wprowadzono ogólną zasadę, zgodnie z którą podczas absencji chorobowej funkcjonariusz celny otrzyma uposażenie chorobowe w wysokości 80%, co wpłynie na wysokość składek przekazywanych na konto emerytalne funkcjonariusza za okres zwolnienia lekarskiego. Wysokość tych środków będzie niższa niż za okres pełnienia służby, co z kolei będzie miało wpływ również na wysokość świadczenia emerytalnego. Istotne, i to trzeba by podkreślić, jest to, że środki finansowe uzyskane z tytułu zmniejszenia uposażeń funkcjonariuszy celnych w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim będą przeznaczane w całości na fundusz nagród w Służbie Celnej. Zasada, zgodnie z którą podczas absencji chorobowej przysługuje wynagrodzenie w wysokości 80%, dotyczy zarówno pracowników objętych ubezpieczeniami emerytalnymi, rentowymi na podstawie ustawy o systemie ubezpieczenia społecznego, jak i funkcjonariuszy służb mundurowych oraz żołnierzy przebywających na zwolnieniu lekarskim. Niedawno dokonaliśmy takiej zmiany. Reasumując, powiem, że ta obszerna i w niektórych obszarach, tak jak mówiłem, dość dla nas kontrowersyjna zmiana ustawy wymaga spokojnej pracy w Komisji Finansów Publicznych, do której - pragnę to powiedzieć w imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego - Wysoki Sejm raczy skierować projekt do dalszych prac. Dziękuję bardzo. (Oklaski)