Mówca: Paweł Lisiecki
Data: 2022-02-23 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawić stanowisko w sprawie projektu ustawy o ochronie dziedzictwa narodowego związanego z nazywaniem obiektów przestrzeni publicznej. Projekt ten jest odpowiedzią na pojawiające się w samorządach pomysły mające na celu usunięcie z przestrzeni publicznej imion i nazwisk patronów, którzy przyczynili się do odzyskania przez Polskę niepodległości. Z wielkim niepokojem należy przyjąć pojawiające się w ostatnim czasie inicjatywy, których celem jest zmiana nazw miejsc, ulic i placów czy innych obiektów publicznych upamiętniających osoby szczególnie zasłużone w polskiej historii. Podważanie fundamentów pamięci narodu i polskiej państwowości, które jest spowodowane zaostrzeniem sporu politycznego, prowadzi do osłabienia i poróżnienia wspólnoty narodowej. Tego typu działania w dłuższej perspektywie mogą zagrażać spokojowi społecznemu i integralności narodowej, a także państwowej. Z tych właśnie względów zasadne jest objęcie ochroną pamięci o osobach, które przyczyniły się do zbudowania i umacniania polskiej państwowości oraz do odzyskania przez Polskę niepodległości. Obecnie w polskim systemie prawa nie ma przepisów uniemożliwiających podjęcie uchwały, która rugowałaby z przestrzeni publicznej postacie historyczne zasłużone dla odzyskania przez Polskę niepodległości. Pamięć o osobach zasłużonych nie jest zatem chroniona w żaden sposób, co niestety umożliwia wykorzystywanie tej kwestii w bieżącej polityce zarówno na szczeblu państwowym, jak i lokalnym. Art. 2 projektu ustawy wprowadza definicje legalne obiektu przestrzeni publicznej, patrona i patronatu. Proponowany zakres pojęcia obiektu przestrzeni publicznej jest spójny z przepisami ustawy z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gmin, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz przez pomniki. Pojęcie patrona obejmuje nazwę obiektu przestrzeni publicznej odwołującą się do imienia i nazwiska, przydomku lub pseudonimu historycznych władców państwa polskiego, książąt polskich z okresu rozbicia dzielnicowego, ojców niepodległości wymienionych w ustawie o Narodowych Obchodach Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej oraz osób ogłoszonych świętymi lub błogosławionymi przez Kościół katolicki lub inny kościół chrześcijański. Chronionym patronem może być też inna osoba zasłużona dla budowania i umacniania państwa polskiego, tożsamości narodu polskiego lub dla rozwoju społeczeństwa ze względu na udział w walce o niepodległość lub ochronę granic państwa polskiego. Szeroki zakres proponowanej ochrony wynika z licznego grona postaci historycznych, które przyczyniły się do umacniania tożsamości narodowej i suwerenności państwa polskiego. Ponadto ten sam artykuł zawiera definicję patronatu. Obejmuje ona organizacje i instytucje, które brały udział w walce o niepodległość, budowały i umacniały suwerenność państwa polskiego lub przez działalność artystyczną, naukową lub społeczną budowały i umacniały tożsamość narodową. Za patronat uznane mają zostać także nazwy odwołujące się do wydarzeń, przedmiotów, dat oraz miejsc związanych z działalnością tychże patronów. Zmiana nazw obiektów, które miały patronów lub patronat spośród wymienionych powyżej, będzie dopuszczalna tylko w celu bardziej godnego upamiętnienia ich pamięci przez nadanie ich imienia lub nazwy innemu obiektowi w przestrzeni publicznej. Zmiana nazwy będzie także możliwa, jeżeli zostaną ujawnione nowe, nieznane wcześniej fakty poddające w wątpliwość zasługi osoby lub podmiotu, na cześć których nazwano obiekt w przestrzeni publicznej. Natomiast o nieważności uchwał na zasadach ogólnych przewidzianych w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym będzie orzekał wojewoda. Będzie również wówczas możliwa ścieżka odwoławcza od decyzji wojewody. Dodatkowo, aby nie można było wykorzystać okresu poprzedzającego wejście w życie ustawy do rugowania z przestrzeni publicznej ojców polskiej niepodległości, projekt wprowadza zapis, zgodnie z którym uchwały jednostek samorządu terytorialnego dotyczące zmian patrona lub patronatu podjęte po 1 stycznia 2022 r. będą nieważne. Art. 5 tego projektu ustawy przewiduje, że jeśli w okresie od 12 września 1989 r. do 31 grudnia 2021 została podjęta uchwała o nadaniu obiektowi w przestrzeni publicznej nazwy, o której mowa w ustawie z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego, organ jednostki samorządu terytorialnego ma obowiązek przywrócenia poprzedniej nazwy w przeciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Rozwiązanie to ma na celu odwrócenie skutków decyzji podjętych już w okresie transformacji ustrojowej, których celem było propagowanie ustroju komunistycznego. Z wymienionych względów klub Prawa i Sprawiedliwości popiera powyższy projekt ustawy wraz ze zgłoszonymi (Dzwonek) w trakcie pierwszego czytania poprawkami i jest za dalszym procedowaniem tego projektu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)