Mówca: Stanisław Szwed
Data: 2012-02-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wobec rządowej informacji o działaniach podejmowanych w 2010 r. na rzecz realizacji postanowień uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych. Mamy obszerny materiał dotyczący 2010 r., to jest roku, w którym w październiku, dokonano dużej i kontrowersyjnej zmiany ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jej skutki tak naprawdę poznamy w przyszłym roku czy w następnych latach, jako że przepisy wchodziły w życie w ubiegłym roku czy 1 stycznia tego roku. Problemy, które zgłaszają organizacje pracodawców osób niepełnosprawnych, sami pracownicy, muszą być na bieżąco monitorowane, tak by uniknąć złych rozwiązań i je wyeliminować. Niestety zmniejszenie dofinansowania do pensji pracowników niepełnosprawnych, podniesienie limitów dotyczących zatrudniania niepełnosprawnych w zakładach pracy chronionej czy decyzja ministra finansów, aby utrzymać stawki dofinansowania w oparciu o płacę minimalną z grudnia 2009 r. - przypomnę, że jest to kwota 1276 zł, obecnie płaca minimalna to 1500 zł - są decyzjami wynikającymi ze zmniejszonych środków przekazywanych na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z budżetu państwa i może to skutkować zwolnieniami czy zmniejszeniem liczby osób zatrudnionych. Do problemów związanych z wejściem w życie nowych przepisów od stycznia tego roku trzeba zaliczyć też wydłużenie czasu pracy osób niepełnosprawnych do 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Skrócenie czasu pracy do 7 godzin w ciągu dnia jest możliwe po potwierdzeniu takiej konieczności przez lekarza. Te i inne zmiany, których głównym celem było i jest ratowanie finansów PFRON, muszą być na bieżąco monitorowane i oceniane, tak aby można było szybko dokonywać korekt. Wracając do przedstawionej informacji o działaniach podejmowanych w 2010 r. na rzecz osób niepełnosprawnych przez resorty i podległe im jednostki organizacyjne, urzędy centralne, przez samorządy powiatowe, przez organizacje pozarządowe, powiem, że materiał przygotowany przez pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych ma charakter bardziej informatyczny niż analityczny i ma pokazać, jak w praktyce realizowane są zapisy Karty Praw Osób Niepełnosprawnych. Warto tu przytoczyć fragment tej karty z uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. stwierdzający, że ˝osoby niepełnosprawne, czyli osoby, których sprawność fizyczna, psychiczna lub umysłowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia życie codzienne, naukę, pracę oraz pełnienie ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i zwyczajowymi, mają prawo do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia oraz nie mogą podlegać dyskryminacji˝. Jak to wygląda w praktyce? Czytając ten raport, można stwierdzić, że niestety w dalszym ciągu nie jest dobrze i wiele jest jeszcze do zrobienia. Wskaźnik zatrudnienia w 2010 r. wynosił niespełna 26% i mimo że z roku na rok się zwiększa, to daleko nam jeszcze do krajów Unii Europejskiej, gdzie ten wskaźnik jest 40-procentowy, a nawet sięga 50%. Jak napisano w raporcie, w 2010 r. zaobserwowano niepokojące tendencje. Biernych zawodowo było 74% osób w wieku produkcyjnym, z tego 87% nie poszukiwało pracy z powodu choroby i niesprawności. Dla prawie 58% osób niepełnosprawnych renta z tytułu niezdolności do pracy była głównym źródłem utrzymania, zaś zasiłek dla bezrobotnych, świadczenia przedemerytalne i inne świadczenia społeczne - dla 13%. Głównie z pracy utrzymywało się 17% osób niepełnosprawnych, w tym 13,7% - z pracy najemnej. Stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym w 2009 r. wynosiła 12,8% i wzrosła w 2010 r. do 15,3%. Wskaźnik zatrudnienia wzrasta i to cieszy, ale powoduje, że wzrastają również wydatki na PFRON, w związku z czym zmniejsza się dofinansowanie fakultatywnych zadań w zakresie rehabilitacji społecznej, na przykład dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych czy tworzenia nowych warsztatów terapii zajęciowej. Niestety podyktowane jest to zmniejszoną dotacją z budżetu państwa do PFRON, który mniej środków przekazuje na te potrzebne działania samorządom, między innymi samorządom powiatowym. Dane, które przytoczyłem, nie są pocieszające i w tym zakresie czeka nas duży wysiłek, aby to zmienić. Kolejna kwestia, z którą borykamy się od lat, dotyczy zatrudnienia osób niepełnosprawnych w instytucjach publicznych. W dalszym ciągu są z tym duże problemy, i to na szczeblu zarówno centralnym, jak i samorządowym. Urzędy wolą płacić kary za niezrealizowanie minimalnego ustawowego 6-procentowego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, niż zatrudniać takie osoby. Warto przytoczyć dane - mam tu stosowny druk - pokazujące precyzyjnie, jak to przedstawia się w niektórych urzędach. W Kancelarii Prezesa Rady Ministrów jest to 0,95% liczby etatów ogółu zatrudnionych, co stanowi 5,5 etatu, w Ministerstwie Edukacji Narodowej - 0,79%, w Ministerstwie Finansów - 0,88%, w Ministerstwie Gospodarki - 0,25%, w Ministerstwie Infrastruktury - 0,9%. Można przytoczyć też kwoty wpłaty na rzecz PFRON z tego tytułu. Na przykład Kancelaria Prezesa Rady Ministrów wpłaca z tego tytułu na rzecz PFRON 455 tys. zł, największy płatnik - Ministerstwo Obrony Narodowej - wpłaca 32 mln zł, a wskaźnik zatrudnienia wynosi tam 0,51%, w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wskaźnik wynosi 2,15%, ale łączna kara wynosi 21 mln zł. Widać, że w tym zakresie czeka nas jeszcze dużo pracy. Mam nadzieję, że szansą na poprawienie sytuacji osób niepełnosprawnych na rynku pracy w instytucjach publicznych jest znowelizowana ustawa o służbie cywilnej z sierpnia 2011 r., której przepisy stanowią, że osoby niepełnosprawne będą miały pierwszeństwo w zatrudnieniu, choć wiemy, że ta ustawa rodziła się w bólach i na te działania musimy jeszcze poczekać. Warto przypomnieć, że wysokość kar odprowadzanych przez instytucje publiczne wyniosła w 2010 r. prawie 250 mln zł i, tak jak powiedziałem, w dalszym ciągu opłaca się uiszczać karę niż zatrudniać takie osoby. W 2010 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 100 tys. bezrobotnych niepełnosprawnych oraz poszukujących pracy, co stanowiło 5,1% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych. W stosunku do 2009 r. był to niestety wzrost o 6,2%. W dalszym ciągu niewielki procent osób bezrobotnych ma możliwość korzystania ze środków, które są w urzędach pracy, w formie podwyższania kwalifikacji zawodowych, prowadzenia szkoleń, poradnictwa zawodowego czy też pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy. Na przykład na szkolenia zostało skierowanych niespełna 1400 osób, natomiast efektywność zatrudnienia po tych szkoleniach jest na poziomie 20%. Jeśli chodzi o liczbę osób niepełnosprawnych otrzymujących jednorazową pomoc finansową na aktywizację zawodową, to 1 tys. osób, które skorzystały z takiej możliwości, to zdecydowanie za mało. Niestety w tym zakresie rola urzędów pracy sprowadza się do rejestrowania osób niepełnosprawnych, a bardzo małe są możliwości wsparcia finansowego. To należy bezwzględnie zmienić, tym bardziej że środki w Funduszu Pracy są i nie są one odpowiednio wykorzystywane. Jedną z przyczyn tak niskiego poziomu zatrudnienia jest też kwestia zdobywania wiedzy i podnoszenia kwalifikacji przez osoby niepełnosprawne. Gdy popatrzymy na liczbę uczniów niepełnosprawnych według typu i specyfikacji szkoły oraz według niepełnosprawności uczniów, to okaże się, że niespełna 140 tys. dzieci i młodzieży objętych jest nauką, a w liceach, w technikach to zaledwie 7 tys. uczniów. Kolejną sprawą, na którą warto zwrócić uwagę, są świadczenia rodzinne w 2010 r. Ze świadczeń rodzinnych uzależnionych od dochodów korzystało ponad 166 tys. rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi, z tego rodzin bez dochodu było 12 tys., w przedziale do 100 zł mieściło się 20 tys. rodzin, w przedziale od 100 zł do 291 zł - 59 tys. rodzin, w przedziale od 291 zł do 400 zł - 30 tys. rodzin, w przedziale od 400 zł do 583 zł - 37 tys. rodzin, powyżej 583 zł miało tylko 8 tys. rodzin. Te dane są przerażające, pokazują, jaka bieda i ubóstwo są wśród rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi. Ciekawą formą była ankieta skierowana do samorządów powiatowych w ramach realizacji programu na rzecz osób niepełnosprawnych. Niestety tylko 169 samorządów powiatowych, czyli 54% ogółu, i 12 miast na prawach powiatu, tj. 18,5% ogółu, odpowiedziało na tę ankietę. Mam nadzieję, że w następnych latach napłyną informacje od wszystkich samorządów powiatowych, bo rzecz jest ważna i warto z takich danych korzystać. Można też zwrócić uwagę na materiały przygotowane przez Państwową Inspekcję Pracy, dotyczące kontroli w zakładach zatrudniających osoby niepełnosprawne i zastosowanych środków prawnych. To wszystko jest w materiale. Tak jak powiedziałem, materiał jest bardzo obszerny, więc trudno się odnieść do wszystkich poruszanych problemów, tym bardziej że kończy się czas mojego wystąpienia. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! (Dzwonek) Odnosząc się do słów pana przewodniczącego komisji, powiem, że nie będę chwalił pana ministra, bo gdy Prawo i Sprawiedliwość pochwali, to może być różnie, ale cieszę się, że pan minister nadal pełni swoją funkcję. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Głos z sali: Dziękuję.)