Mówca: Stanisław Szwed
Data: 2013-05-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu wnioskodawców, posłów Prawa i Sprawiedliwości, przedstawić projekt ustawy o Narodowym Programie Zatrudnienia, wraz z autopoprawką, druk nr 1292. Czy jest dzisiaj sprawa ważniejsza dla milionów Polaków niż praca, a właściwie jej brak? Ogromne bezrobocie, jakie towarzyszy nam od wielu lat, jest największym zagrożeniem dla rozwoju i przyszłości Polski i Polaków. Musimy zabiegać o każde miejsce pracy bez względu na wiek, bo nie ma nic gorszego niż brak pracy i brak środków do życia. Prawo i Sprawiedliwość przedstawia konkretny projekt ustawy o Narodowym Programie Zatrudnienia, którego strategicznym zadaniem jest utworzenie w ciągu 10 lat co najmniej 1200 tys. miejsc pracy, w tym zwłaszcza na terenie małych miast i gmin oraz gmin zdegradowanych ekonomicznie. Projekt skierowany jest do ludzi młodych, do 35. roku życia. Zanim jednak o samym projekcie, trudno nie odnieść się do aktualnej sytuacji na rynku pracy, z jaką od lat mamy do czynienia w naszym kraju pod rządami PO-PSL: 2300 tys. bezrobotnych, 14-procentowe bezrobocie, utrzymujące się na bardzo wysokim poziomie przez kolejne lata, 2 mln Polaków wyjechało za chlebem i nie chce wracać, a właściwie nie ma do czego wracać. Mimo wcześniejszych buńczucznych zapowiedzi premiera dotyczących zielonej wyspy oraz tego, że Polacy masowo będą wracać do kraju, tak się nie stało, bo rząd nie ma i nie miał konkretnych rozwiązań, a jedyną propozycją było obcięcie środków z Funduszu Pracy przewidzianych na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu. Warto przypomnieć, że w 2010 r. z Funduszu Pracy na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu przeznaczyliśmy 7 mld zł, w 2011 r. - połowę tej kwoty, 3200 mln zł, w 2012 r. - 3400 mln zł, później dołożono 500 mln zł. W tym roku jest trochę lepiej: 4600 mln zł, w sytuacji gdy są środki na koncie Funduszu Pracy - w 2012 r. na koncie było 7 mld zł - środki, na które składają się pracodawcy i które powinny być skierowane na tworzenie nowych miejsc pracy, pomoc dla bezrobotnych, a nie na kreatywną księgowość ministra finansów. Właściwie można byłoby się zastanowić, po co jest ministerstwo pracy, skoro nie ma ono wpływu na to, jak wydawać środki z Funduszu Pracy, skoro minister pracy musi łaskawie prosić ministra finansów, aby mógł wykorzystywać środki z Funduszu Pracy. Wszyscy pamiętamy, że tak było w poprzedniej kadencji, ale również i obecny minister pracy występuje do ministra finansów i minister finansów łaskawie zgadza się na dodatkowe środki, środki, które absolutnie nie powinny być w dyspozycji ministra finansów. Z arogancją tego rządu mamy do czynienia na co dzień, ale jest głupotą, że nie chce się korzystać z dobrych rozwiązań tylko dlatego, że proponuje je Prawo i Sprawiedliwość. Od ponad pół roku możecie korzystać z pakietu rozwiązań dotyczących tworzenia miejsc pracy, walki z bezrobociem. Gdy w październiku w hali Ursusa przedstawialiśmy program ˝Alternatywa - więcej pracy˝, który jest bardzo obszerny i który można zobaczyć, wielu niezależnych ekspertów mówiło: nareszcie jest konkret, są propozycje. To strona rządowa, nawet nie zapoznając się z propozycjami, już go krytykowała, nie proponując nic w zamian. Dlaczego my w tym projekcie proponujemy program dla osób do 35. roku życia? Odpowiedź jest prosta, ale i smutna: bo to wśród tej grupy osób bezrobocie jest największe. Jest ponad milion bezrobotnych do 35. roku życia, a w tym do 25. roku życia - niespełna pół miliona. Z ponad 2300 tys. bezrobotnych ponad 1100 tys. to bezrobotni powyżej 12 miesięcy. Jeżeli do tego doliczymy 2 mln Polaków za granicami kraju, z czego większość to ludzie młodzi, to mamy do czynienia z największym dramatem naszych czasów. To dramat dla rodzin, dla systemu podatkowego, dla demografii. Dlatego nasz projekt mówi o utworzeniu 1200 tys. miejsc pracy w ciągu 10 lat, a warto tu przypomnieć, że potrafiliśmy w krótkim czasie za rządów premiera Jarosława Kaczyńskiego stworzyć 1200 tys. miejsc pracy i w ciągu dwóch lat obniżyć bezrobocie o 6%, czyli z 17,6% w 2005 r. do 11,2% w 2007 r., i zmniejszyć liczbę bezrobotnych o prawie milion osób. Drugim niesłychanie ważnym założeniem naszego projektu jest to, że pomoc ma być skierowana na tworzenie nowych miejsc pracy w małych miejscowościach oraz gminach, a także w gminach zdegradowanych ekonomicznie, czyli tam, gdzie jest największe bezrobocie i skąd młodzi ludzie, nie mając żadnych perspektyw u siebie, wyjeżdżają do dużych metropolii czy za granicę, aby tam szukać pracy. Jest polską racją stanu, że nie możemy dopuścić do tego, aby polskie małe miasteczka wyludniały się, a ci, którzy pozostaną, żyli w skrajnej biedzie. Aż serce boli, gdy wciąż wymieniamy te same regiony o najwyższej stopie bezrobocia. Podam tylko kilka najbardziej dramatycznych przykładów. Jak podaje Główny Urząd Statystyczny, województwo warmińsko-mazurskie - 22,3% bezrobocia, zachodniopomorskie - 18,9%, podkarpackie - 16,9%, lubuskie - 16,8%, kujawsko-pomorskie - 18,9% i można by było wymieniać dalej. Jeżeli mówilibyśmy o bezrobociu na poziomie powiatów, to co roku niechlubnie przewodzi powiat szydłowiecki - prawie 39% bezrobocia, ale jest również powiat piski - ponad 33%, powiat łobeski - 30%. Bezrobocie powyżej 30% występuje w wielu miejscowościach naszego kraju, a są również gminy, gdzie bezrobocie sięga poziomu 50%. To smutna i przerażająca statystyka. Znalezienie miejsca pracy w takich regionach graniczy z cudem. Średni czas poszukiwania pracy w naszym kraju to rok, a w regionach o wysokim bezrobociu całe pokolenia rodzin są bez pracy. Dlatego nasza propozycja dotyczy takich regionów i oparta jest na trzech podstawowych filarach. Po pierwsze, chodzi o wsparcie dla pracodawców tworzących miejsca pracy dla ludzi do 35. roku życia na terenach gmin i miasteczek, gdzie bezrobocie jest najwyższe. Rozwiązania dotyczą podatków i innych danin publicznych, pożyczek i kredytów udzielanych ze środków publicznych na tworzenie nowych miejsc pracy, dopłat bezpośrednich, ulg podatkowych. Drugim takim filarem jest wsparcie finansowe dla pracowników zatrudnionych na obszarze małego miasta lub wsi. Trzeci filar to bezpośrednia pomoc dla osób poszukujących pracy, pozostających w niepełnym zatrudnieniu, tzw. minipracy. Żeby sfinansować nasze propozycje, przewiduje się między innymi utworzenie w Banku Gospodarstwa Krajowego dwóch funduszy: Funduszu Wspomagania Zatrudnienia i Funduszu Wspierania Przedsiębiorczości Ludzi Młodych, których głównym celem będzie udzielanie bezrobotnym zamieszkałym na terenie gmin zdegradowanych ekonomicznie dotacji na podjęcie własnej działalności gospodarczej oraz udzielenie wsparcia dla przedsiębiorców w postaci dotacji, pożyczek i kredytów w celu stworzenia nowych miejsc pracy. Ustawa określa też zasady umarzania pożyczek i kredytów. Składka, podobnie jak dzisiaj składka na Fundusz Pracy, w przypadku Funduszu Wspomagania Zatrudnienia będzie wynosić 2%, a w przypadku Funduszu Wspierania Przedsiębiorczości Ludzi Młodych - 0,5%. Zasada jest prosta, a przedsiębiorcy, którzy zatrudniają i tworzą nowe miejsca pracy dla ludzi młodych na terenach, gdzie bezrobocie jest najwyższe, będą zwolnieni z opłacania składek. Tę dodatkową składkę zapłacą ci, którzy funkcjonują na terenach o niskim bezrobociu, gdzie możliwości funkcjonowania firm i zatrudniania są o wiele większe. Tworzy się też Narodową Radę Zatrudnienia, która będzie stała na straży tego, aby środki gromadzone w tych funduszach były wydawane racjonalnie i tam, gdzie są największe potrzeby. Jednocześnie, wobec pojawiających się wątpliwości co do zgodności projektu z prawem unijnym, zgłosiliśmy autopoprawkę. Rozpatrywany projekt został przyjęty w Komisji Ustawodawczej bez żadnych uwag. Zgodnie z projektem pomoc publiczna udzielana będzie na zasadzie pomocy de minimis. Ogólna kwota pomocy nie może przekroczyć 200 tys. euro w okresie trzech lat, dlatego nie ma potrzeby przeprowadzenia procedury notyfikacji przez Komisję Europejską. W uzasadnieniu naszego projektu przedstawiliśmy podobne projekty realizowane przez kraje Unii Europejskiej, na przykład portugalski projekt ˝Estimulo 2012˝ z budżetem 350 mln euro ze środków Unii Europejskiej na wsparcie młodych bezrobotnych czy program ˝Dania 2020 - wiedza, wzrost, opieka społeczna i dobrobyt˝, mimo że Dania szczyci się tym, że bezrobocie jest tam bardzo niskie. Chodzi także o niemiecki program ˝Zadanie wspólne - poprawa regionalnej struktury gospodarczej˝ dotyczący małych regionów, gdzie również wykorzystuje się środki publiczne. Wszędzie tam są programy z wykorzystaniem środków publicznych i środków unijnych i nie ma zarzutu dotyczącego niedozwolonej pomocy publicznej. Uważamy, że nasz projekt jest podobny i też nie narusza prawa unijnego. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiony projekt ustawy o Narodowym Programie Zatrudnienia zawiera kilkadziesiąt różnych propozycji wsparcia dla przedsiębiorców i pracowników oraz zmiany w kilkunastu ustawach. Przypomnę, że kierowany jest do osób do 35. roku życia i dotyczy wsparcia małych gmin i miasteczek, gdzie bezrobocie jest najwyższe. Przedstawiam skrótowo niektóre propozycje. A więc preferencje dla pracodawców tworzących nowe miejsca pracy oraz preferencje dla ludzi młodych, odliczenie od podstawy opodatkowania kwoty stanowiącej równowartość nowego miejsca pracy. Przedsiębiorca prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład na terenie małego miasta lub wsi, który utworzy w danym roku co najmniej dwa nowe miejsca pracy oraz zatrudni dwóch młodych pracowników w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres nie krótszy niż 24 miesiące, może odliczyć od podstawy opodatkowania w podatku dochodowym wartość kosztu utworzenia nowego miejsca pracy. Druga możliwość: preferencje podatkowe dla osób zatrudniających absolwentów szkół. Podatnik podatku dochodowego zatrudniający na terenie małych miast lub wsi w pełnym wymiarze czasu pracy absolwenta szkół na okres co najmniej 3 lat może zmniejszyć podstawę opodatkowania w podatku dochodowym o połowę zryczałtowanej wartości kosztów nowo utworzonego miejsca pracy. Kolejna propozycja: zwrot zapłaconego podatku dla przedsiębiorców zatrudniających absolwentów. Podatnik podatku dochodowego prowadzący na terenie małych miast lub wsi przedsiębiorstwo lub zakład, który zatrudnia na terenie gminy zdegradowanej ekonomicznie w pełnym wymiarze czasu pracy na okres nie krótszy niż 2 lata co najmniej trzech absolwentów szkół, może po upływie roku zatrudnienia wystąpić o zwrot zapłaconego podatku. Obniżenie wysokości składek na ubezpieczenia społeczne na obszarze gmin zdegradowanych ekonomicznie. Jeżeli pracodawca utworzy co najmniej dwa nowe miejsca pracy na terenie gminy zdegradowanej ekonomicznie i zatrudni dwóch młodych pracowników w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres pierwszych 12 miesięcy, ulega zmniejszeniu o połowę wysokość składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w części finansowanej przez tego pracodawcę jako płatnika. Ubytek składki pokrywany będzie z budżetu państwa. Kolejną propozycją są również dotacje z Funduszu Wspomagania Zatrudnienia w celu stworzenia nowych miejsc pracy w gminach zdegradowanych ekonomicznie. Dotacje te są udzielane przedsiębiorcom w celu stworzenia nowych miejsc pracy, refundacji kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska na okres 3 lat i w wysokości dziesięciokrotności minimalnego wynagrodzenia. Wszystkie te krótkie przykłady pokazują, że mechanizm jest prosty i skuteczny. Działamy w obrębie systemu podatkowego. Albo nie płaci się podatku lub korzysta z preferencji, albo tworzy się nowe miejsca pracy na terenach, o których wcześniej mówiłem. I to podwójnie nam się opłaca. Drugi filar jest oparty na wsparciu finansowym dla pracowników zatrudnionych na obszarze małego miasta lub wsi. Pracownikowi zatrudnionemu i wykonującemu pracę na obszarze małego miasta lub wsi, którego miesięczny dochód na członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym nie przekracza połowy wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, mającemu na utrzymaniu co najmniej jedno małoletnie dziecko, przysługuje wsparcie finansowe na każde dziecko będące na utrzymaniu. Mówimy tu o dziecku do 5. roku życia. Kwota nie może być niższa niż 200 zł. Rada Ministrów będzie corocznie ustalała kwotę rozporządzeniem. Trzeba w tym momencie powiedzieć o dzisiejszej sytuacji, jaka dotyka rodziny, jeśli chodzi o ubóstwo. Mamy 22% dzieci, które żyją w skrajnym ubóstwie, mamy 12% Polaków żyjących poniżej poziomu skrajnego ubóstwa i mamy do czynienia z sytuacją, w której można mieć pracę, a żyć w biedzie czy w ubóstwie, bo są sytuacje, w których przy minimalnym wynagrodzeniu na poziomie brutto 1600 zł, czyli na rękę 1200 zł, zupełnie nie wystarcza to na pokrycie kosztów utrzymania. Ta nasza propozycja idzie w tym kierunku, żeby w jakiś sposób jeszcze to wzmocnić. Następną propozycją są stypendia edukacyjne dla młodzieży zamieszkałej na obszarze gmin zdegradowanych ekonomicznie. Stypendia edukacyjne są udzielane osobom w podstawowym okresie kształcenia w wieku od 16. do 25. roku życia, zamieszkałym na obszarze gmin zdegradowanych ekonomicznie, jeżeli miesięczny dochód na jednego członka rodziny nie przekracza 40% wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, oraz są udzielane również przez okres aktywnego poszukiwania pracy przez okres jednego roku od momentu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej albo studiów licencjackich. Przewiduje się, że będzie to okres do 4 lat, stypendia będą w wysokości 500 zł miesięcznie. Proponujemy również, aby maksymalne czesne mogło wynosić do 1500 zł rocznie. Następnie mówimy o praktykach szkoleniowych. Przedsiębiorca przyjmujący praktykanta na praktykę na terenie gminy zdegradowanej ekonomicznie może uzyskać z Funduszu Wspomagania Zatrudnienia pomoc finansową. Jeżeli praktyka jest nieodpłatna, kwota pomocy wynosi do 50% minimalnej płacy, a jeżeli praktyka jest płatna - do 25% minimalnego wynagrodzenia. W tym przypadku są również dotacje z Funduszu Wspierania Przedsiębiorczości Ludzi Młodych w celu rozwoju przedsiębiorczości w gminach zdegradowanych ekonomicznie. Podobnie jest tutaj udzielana dotacja bezrobotnym zamieszkałym na takim terenie. Jest ona udzielana na 3 lata w wysokości dziesięciokrotności minimalnego wynagrodzenia tym, którzy tworzą nowe miejsca pracy. Trzecim takim filarem jest bezpośrednia pomoc dla osób poszukujących pracy pozostających w niepełnym zatrudnieniu, tzw. minipraca, bardzo popularna na rynku niemieckim. Chodzi o dofinansowanie z funduszu wspierania przedsiębiorczości minipracy, tj. pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nie krótszy niż 2 lata i nie dłuższy niż 5 lat w niepełnym wymiarze czasu pracy przez pracownika będącego w momencie zawarcia umowy absolwentem lub osobą pobierającą naukę. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że mówimy tu o umowach o pracę, nie mówimy tu o żadnych umowach śmieciowych. Te osoby nie mogłyby skorzystać z takiego wsparcia. W projekcie są szczegółowe zasady udzielania i umarzania pożyczek i kredytów z Funduszu Wspomagania Zatrudnienia i Funduszu Wspierania Przedsiębiorczości Ludzi Młodych, jak również zasady nadzoru i kontroli sprawowanej przez Narodową Radę Zatrudnienia, Komisję Nadzoru Finansowego, a także przepisy karne wprowadzane w celu uniknięcia nadużyć przy korzystaniu ze wsparcia. Są też szczegółowe przepisy zmieniające, dotyczące ustaw podatkowych, kontroli skarbowej, zasad ustalenia składek na ubezpieczenia społeczne, ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ustawy o finansach publicznych. Są przygotowane gotowe rozporządzenia do projektu ustawy. Prawo i Sprawiedliwość przedstawia całościowy i przemyślany program odpowiadający na aktualne potrzeby ludzi młodych, którzy mają największy problem ze znalezieniem pracy, skierowany do tych regionów, gdzie jest najtrudniej. Nie możemy pozwolić na to, żeby młodzi ludzie dalej wyjeżdżali z naszego kraju, a polska wieś się wyludniała. Jednym z pojawiających się zarzutów jest kwestia finansowania programu. Jeżeli popatrzymy na to z punktu widzenia bilansu kosztów i zysków, to w skali społecznej zawsze mamy zysk, bo dajemy ludziom pracę, możliwość założenia rodziny, możliwość godnego życia we własnym kraju, a nie na obczyźnie. W skali ekonomicznej korzyści przyjdą z czasem. Ulgi podatkowe zostaną zrównoważone z podatków ludzi nowo zatrudnionych. Wzrost konsumpcji, wzrost produkcji, to wszystko przełoży się na wzrost produktu krajowego brutto. Jeżeli nawet w ciągu jednego roku koszty, które poniesie budżet, wyniosą miliard złotych czy nieco więcej, to i tak w skali kraju wszystkim będzie się to opłacało zarówno w sferze ekonomicznej, społecznej, jak i demograficznej. Nie chcemy również dublować pomocy ze środków Funduszu Pracy ani tym bardziej go likwidować, choć mamy wiele zastrzeżeń co do jego funkcjonowania i skuteczności działania. Nasz program jest skierowany do tych, którym jest najtrudniej i każda propozycja, która będzie szła w tym kierunku, uzyska nasze poparcie. Nie można tkwić w marazmie i mówić, że się nie da nic zrobić lub że koszty są wysokie, bo największym kosztem dla naszego kraju, naszych obywateli jest ponaddwumilionowe bezrobocie i 2 mln osób, które wyjechały z naszego kraju. Prawo i Sprawiedliwość przedstawia program na teraz i na przyszłość, na wiele lat do przodu. 10 lat i co najmniej 1200 tys. nowych miejsc pracy to jest propozycja nie do odrzucenia. Apelujemy do rządzących, do Wysokiej Izby, aby skorzystali z naszych propozycji, bo to są dobre projekty dla Polski, dla Polaków. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu wnioskodawców, posłów Prawa i Sprawiedliwości, zwracam się do Wysokiej Izby o pozytywne rozpatrzenie naszego projektu ustawy o Narodowym Programie Zatrudnienia i skierowanie go do dalszych prac. Zakończę preambułą z naszego projektu: Najważniejszym zadaniem stojącym przed gospodarką Rzeczypospolitej Polskiej w najbliższym dziesięcioleciu jest stworzenie dla kolejnych pokoleń obywateli naszego kraju wchodzących w życie zawodowe stabilnych miejsc pracy. Realizacji tego zadania musi być podporządkowana polityka gospodarcza oraz finansowa naszego kraju. Konsekwentna realizacja tego celu jest najważniejszą przesłanką wstrzymania emigracji zarobkowej oraz odwrócenia negatywnych tendencji demograficznych, gdyż praca jest najważniejszym czynnikiem stabilizacji społecznej i osobistej młodego pokolenia rozpoczynającego życie zawodowe. Nowe miejsca pracy muszą powstać zwłaszcza w małych miastach oraz na wsi, a także w gminach zdegradowanych ekonomicznie. W tym celu Sejm Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, co następuje. Wierzę, że nasz projekt znajdzie uznanie Wysokiej Izby. Dziękuję bardzo.