Mówca: Izabela Katarzyna Mrzygłocka
Data: 2015-04-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Pani Minister! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw. Projekt przedstawiony przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zawarty jest w druku nr 3288. W przypadku kilku zasadniczych kwestii ubiegłe lata stały się przełomowe dla polskich rodzin. Jednak mimo wielu ważnych i zrealizowanych inicjatyw, to jest wydłużenia okresów oraz uelastycznienia systemu urlopów związanych z opieką nad dziećmi i rodzicielstwem, Polska nadal potrzebuje zmian na rzecz zwiększenia dzietności oraz bezpieczeństwa rodziców decydujących się na potomstwo. Niezmiernie ważne jest to, że wciąż trwają prace nad uelastycznieniem organizacji czasu pracy, jak również nad uelastycznieniem systemu urlopów. Nadal tworzymy dobry klimat dla rodziny. Przedmiotowa nowelizacja przepisów Kodeksu pracy jest kontynuacją zmian w tym obszarze oraz kolejnym krokiem w kierunku stworzenia konsekwentnej i stabilnej polityki sprzyjającej rodzicielstwu. Nowelizacja pozwoli na lepsze dostosowanie obowiązujących regulacji do sytuacji, potrzeb i wyborów rodzin, umożliwi tym samym lepsze godzenie funkcji rodzicielskich z obowiązkami zawodowymi. Projektowane zmiany można podzielić na cztery grupy rozwiązań: uporządkowanie systemu urlopów związanych z rodzicielstwem, zwiększenie elastyczności tych urlopów, jeszcze mocniejsze podkreślenie roli ojca i zwiększenie uprawnień rodzicielskich ojców. Ostatnia grupa rozwiązań dotyczy regulacji, które pozwolą pracodawcom na właściwe planowanie organizacji pracy w związku z nieobecnościami pracowników. Niespójne rozwiązania dotyczące urlopów związanych z opieką nad dzieckiem mogą utrudniać rodzicom planowanie podziału obowiązków. Projektowane regulacje mają na celu uproszczenie oraz ujednolicenie tego systemu. Przy dążeniu do uelastycznienia aktualnych przepisów nie możemy zapomnieć, że rozwiązania muszą stwarzać rodzicom możliwość wyboru sposobu organizacji opieki nad dzieckiem oraz połączyć ideę polityki rodzinnej z ideą polityki rynku pracy. Projektodawcy trafnie zauważyli, że należy poszukiwać takich rozwiązań, które wspierając rodzicielstwo, będą w możliwie minimalnym stopniu oddziaływać na decyzję o aktywności zawodowej. Rozwiązania muszą być dostosowane do różnych wyborów rodziców, muszą im dawać możliwość korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem w takiej formie, która najlepiej odpowiada ich modelowi życia rodzinnego i zawodowego. Co równie ważne, wdrażając zmiany ułatwiające godzenie życia zawodowego i rodzinnego, musimy uwzględniać zarówno interesy pracowników, jak i pracodawców, dlatego przedstawione rozwiązania zakładają też wprowadzenie instrumentów, które pozwolą pracodawcom na odpowiednie zaplanowanie czasu pracy podczas nieobecności pracownika. Elastyczna organizacja czasu pracy jest najbardziej pożądanym instrumentem ułatwiającym łączenie pracy zawodowej z obowiązkami rodzicielskimi. Projekt ustawy obejmuje m.in. zmiany dotyczące pracy w zmniejszonym wymiarze czasu pracy. W art. 29 2 Kodeksu pracy dodano § 3 i 4, które wprowadzają szczególną regulację w sytuacji, gdy wniosek pracownika o wykonywanie pracy w zmniejszonym wymiarze czasu pracy składany jest ze względu na obowiązki rodzinne. Pracodawca jest wówczas zobowiązany do jego uwzględnienia, chyba że nie będzie to możliwe ze względu na organizację lub rodzaj pracy. Kryteria odmowy uzasadniające brak zgody pracodawcy zostały tak sformułowane, aby swoim zakresem objąć wszelkie sytuacje, jakie mogą wystąpić w zakładach pracy. Ponadto, jeśli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, musi uzasadnić taką odmowę na piśmie. Mając na celu uproszczenie systemu urlopów związanych z rodzicielstwem, zmieniono brzmienie art. 179 1 Kodeksu pracy. Włączono dodatkowy urlop macierzyński do urlopu rodzicielskiego, ponieważ uprawnienia mają niemal identyczny charakter. Słusznie zauważono, że dotychczasowe wyodrębnienie komplikuje cały system i utrudnia pracownikom planowanie urlopu. W wyniku zmian urlop rodzicielski przysługiwałby po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego i wynosiłby do 32 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka i odpowiednio więcej w innych przypadkach. Natomiast zasady płatności zasiłku macierzyńskiego zostałyby zachowane. Zmiany konsumuje art. 182 1a . Rozwiązania, które skupiają się wokół zwiększenia elastyczności urlopu rodzicielskiego, zmierzają do wydłużenia terminu wykorzystania części tego urlopu. Obecnie urlop rodzicielski może być wykorzystany wyłącznie po dodatkowym urlopie macierzyńskim w całości albo w częściach. Analizując system płatnych urlopów związanych z rodzicielstwem, zauważamy, że kumulują się one w pierwszym roku życia dziecka. Nie ulega wątpliwości, że jest to ważny okres rozwoju dziecka, ale ograniczenie jego wykorzystania w tym okresie dyskryminuje rodziców, którzy muszą wrócić wcześniej do aktywności zawodowej. W art. 182 1b wprowadza się przepisy, które umożliwią wykorzystanie 16 tygodni urlopu rodzicielskiego w dwóch częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy szósty rok życia, a więc w którym dziecko rozpoczyna naukę w szkole. To rozwiązanie da szansę rodzinom na pogodzenie opieki nad dzieckiem z pracą zawodową nie tylko w pierwszym roku życia dziecka. Z perspektywy pracodawcy skorzystanie z wyżej wymienionych 16 tygodni urlopu rodzicielskiego pomniejszyłoby liczbę części, w których można wykorzystać urlop wychowawczy. Projektodawcy proponują również w art. 182 1g proporcjonalne wydłużenie wymiaru urlopu rodzicielskiego w przypadku łączenia urlopu z pracą u pracodawcy, który go udzielił. Bezsprzecznie rozwiązanie to ułatwi powrót rodzica do pracy, przy czym pracodawca będzie nadal decydował, czy istniejąca organizacja pracy pozwoli na łączenie obowiązków. Nie możemy zapomnieć, że projektowane rozwiązania muszą brać pod uwagę sytuację kobiet na rynku pracy. Muszą mieć wpływ na poprawę ich sytuacji poprzez popularyzowanie partnerstwa w rodzinie. Trzeba jeszcze mocniej podkreślać rolę ojca w procesie wychowywania dziecka. Trzecia grupa rozwiązań skupia się na instrumentach, które umożliwią równy podział obowiązków między oboje rodziców, a także zwiększą uprawnienia rodzicielskie ojców dzieci. W obecnym stanie prawnym np. pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko przysługuje dodatkowy urlop macierzyński i urlop rodzicielski tylko wtedy, gdy matka dziecka była uprawniona do tych urlopów. Obowiązujące przepisy nie uwzględniają np. możliwości dzielenia się rodzicielskimi uprawnieniami w przypadku, gdy jedno z rodziców dziecka ma status pracownika, drugie natomiast jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Stanowi to bezspornie wyraz nierównego traktowania, dlatego projektodawca proponuje wprowadzenie pełnej wymienności uprawnień na gruncie Kodeksu pracy i ustawy zasiłkowej. Ostatnia, czwarta, grupa rozwiązań ma zagwarantować pracodawcy właściwe zaplanowanie pracy i uniknięcie ewentualnych negatywnych skutków spowodowanych korzystaniem przez pracowników z uprawnień związanych z rodzicielstwem. I tak, wydłużono do 21 dni termin złożenia wniosku o udzielenie urlopu. Minimalną długość części urlopu określono na poziomie 8 tygodni. Umożliwiono rezygnację z urlopu przed terminem i wcześniejszy powrót do pracy jedynie za zgodą pracodawcy. Ponadto projekt wprowadza adekwatne zmiany m.in. do Karty Nauczyciela, ustaw o Policji, o Straży Granicznej, o Państwowej Straży Pożarnej i innych. W przypadku regulacji stosunku pracy osób im podlegających ustawy te mają pierwszeństwo przed Kodeksem pracy. Na zakończenie chciałabym jeszcze wspomnieć o jednej szalenie ważnej propozycji. Mam na myśli wprowadzenie zapisu dotyczącego niedyskryminacji w zatrudnieniu ze względu na obowiązki rodzinne, także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy. Jest to zmiana oczekiwana przez wielu rodziców. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska popiera promowanie elastycznej organizacji pracy, ułatwiającej godzenie ról zawodowych z rodzinnymi oraz stwarzanie dodatkowych możliwości wspólnego korzystania z urlopów przez oboje rodziców. Dostrzega także wątpliwości zgłaszane przez organizacje pracodawców. (Dzwonek) Dlatego w imieniu klubu wnoszę o skierowanie projektu do dalszych prac w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Dziękuję.