Mówca: Janusz Cichoń
Data: 2012-07-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Platformy Obywatelskiej do ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zacznę od ulgi z tytułu użytkowania sieci Internet. Dzisiaj jest tak, że podatnik może zmniejszyć podstawę opodatkowania lub może ją obniżyć o kwotę 760 zł z tytułu użytkowania sieci Internet, opłat z tym związanych. Celem tej ulgi, wprowadzonej w 2004 r., po wejściu do Unii Europejskiej, było zniwelowanie szoku cenowego i skutków zmiany stawki VAT, z którą mieliśmy w tym czasie do czynienia, podniesienia stawki z 7 do 22%. To się działo w czasach, kiedy ceny usług były relatywnie wysokie, a rynek mocno zmonopolizowany. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że w jakiejś mierze ta ulga zawłaszczana jest także przez dostawców, bo oni wkalkulowują tę ulgę, ustalając ceny oferowanych usług. Rynek nie działa wobec tego w sposób niezakłócony i z pewnością, gdyby nie ta ulga, ceny byłyby niższe. Jest tutaj z pewnością pewne pole do negocjacji. Z drugiej strony, warto to podkreślić, mamy do czynienia ze wzrostem konkurencji na tym rynku. Ta konkurencja też działa w kierunku obniżenia cen i te ceny już dzisiaj bardzo wyraźnie spadły. Nawet jeśli weźmiemy pod uwagę, że przeciętny podatnik w 2010 r. - bo takie dane mamy - odliczył 560 zł, to jest to prawie o 200 zł mniej, niż dopuszcza limit. Prosta kalkulacja: wystarczy, że ceny spadną o 120 zł i, praktycznie rzecz biorąc, to zrekompensuje brak ulgi. Już dzisiaj w sieci jest pełno promocji. Oczywiście rozumiem, że Internet za złotówkę to chwyt reklamowy, ale w ciągu ostatnich miesięcy, lat ceny naprawdę bardzo wyraźnie spadają. W efekcie brak ulgi nie będzie dotkliwy, przynajmniej moim zdaniem. Na pewno nie będzie tak dotkliwy, jak by się na pierwszy rzut oka mogło wydawać. Z drugiej strony mamy jednak pewną korzyść dla budżetu. Przypomnijmy, w 2014 r. będziemy mogli się spierać, jak dobrze zagospodarować te środki - np. wspierając politykę prorodzinną - i wierzę, że nie zabraknie nam pomysłów, jak to zrobić. Druga kwestia, której to przedłożenie dotyczy, to jest ulga z tytułu wychowywania dzieci. W jakiejś mierze jest ona efektem pewnej refleksji odnośnie do tego, co się dzieje w kwestii płodności polskich kobiet, ich dzietności. Ta dzietność spadła już dawno poniżej granicy prostej zastępowalności pokoleń. W 1990 r. wynosiła 1,99, w 2003 r. - absolutny dołek 1,22, w 2005 r. - 1,24, w 2007 r. - 1,31, w 2010 r. - 1,38, obecnie - 1,39 według ostatnich danych Głównego Urzędu Statystycznego. Było gorzej, jest wyraźnie lepiej. Pewnie powinniśmy objaśnić, że prosta zastępowalność pokoleń to jest 2,1. Tyle dzieci, hipotetycznie rzecz biorąc, powinna rodzić kobieta. Mówimy o dzietności hipotetycznej, o formule, w której dzietność to jest hipotetyczna liczba dzieci, które urodziłaby kobieta, gdyby rodziła wedle wzorca płodności obowiązującego w danym momencie. Warto zauważyć, że było gorzej. Natomiast też warto powiedzieć, że spadek dzietności jest w jakiejś mierze nieuchronny, charakterystyczny dla transformacji demograficznej. Wynika z przemian politycznych i światopoglądowych, z rozwoju egalitaryzmu społecznego, autonomii jednostek i liberalizacji życia. Można by powiedzieć za van de Kaa, że tak naprawdę indywidualizm i egoizm bierze górę, także jeśli chodzi o nasze zachowania prokreacyjne. Nie brakuje także teorii, które opisują zmiany płodności i szukają uzasadnienia w czynnikach ekonomicznych, bo koszty utrzymania, wychowania dziecka są dzisiaj ogromne. Belgowie mówią: jedno dziecko - jeden dom. Myślę, że dzisiaj to pasuje także do naszych warunków i u nas też się sprawdza. Wychowanie dziecka od urodzenia do 20. roku życia kosztuje ponad 300 tys. zł i to są tylko bezpośrednie koszty. Dochodzą do tego koszty utraconych korzyści, które są coraz większe, to są straty na przykład, jeśli chodzi o karierę zawodową. Wsparcie rodziców jest wobec tego niewątpliwie bardzo potrzebne. Natomiast z drugiej strony warto też zauważyć, że programy realizowane np. w Europie Zachodniej są bardzo kosztowne, a niestety mało efektywne, mało skuteczne. Nie publikuje się takich badań, ale wiemy, że takie kraje jak Niemcy, Francja czy Anglia podniesienie, wzrost wskaźnika dzietności zawdzięczają tak naprawdę migrantom, którzy przenoszą swoje zachowania prokreacyjne do krajów, do których trafiają. Nawiasem mówiąc, my też mamy swój udział, jeśli chodzi o wzrost dzietności np. w Anglii. Mówię o młodych Polakach, którzy tam wyjeżdżają. Chciałbym w tym miejscu podkreślić, że rząd Platformy i PSL dostrzega te problemy i wprowadził sporo różnych rozwiązań, które ułatwiają łączenie pracy zawodowej z obowiązkami rodzicielskimi. Rozszerzyliśmy pomoc dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Tworzymy warunki, aby dzieciństwo polskich dzieci było szczęśliwe i bezpieczne. Mogę tutaj przytoczyć konkrety. Zwiększyliśmy chociażby uprawnienia rzecznika praw dziecka, może on występować w sądzie, ma realny wpływ na sytuację dzieci krzywdzonych. Wydłużyliśmy urlopy macierzyńskie, wprowadziliśmy urlop ojcowski. Wprowadziliśmy - mogę powiedzieć, że wbrew woli i przy sprzeciwie PiS - np. ustawowy zakaz bicia dzieci, ustawę żłobkową. To są rozwiązania, które świadczą o tym, że nie jesteśmy obojętni, jeśli chodzi o sytuację demograficzną Polski. Próbujemy ją stymulować, zmieniać. Wskaźniki, które przytaczałem, świadczą o tym, że robimy to dość skutecznie, choć nie na miarę oczekiwań i potrzeb. Jeśli chodzi o ulgę na dzieci, to ona też jest pewnym elementem polityki prorodzinnej. Naszym zdaniem powinna ona promować przede wszystkim rodziny wielodzietne. Stąd ten pomysł, aby przekonstruować tak naprawdę ulgi obowiązujące od 2007 r., zwiększając ulgę dla rodzin z trojgiem i więcej dzieci, ograniczając jednocześnie ulgi dla rodzin z jednym dzieckiem, nawiasem mówiąc, dla rodzin o wysokich dochodach. To nie jest z pewnością rozwiązanie - nie mieliśmy takiego zamiaru, bo system podatkowy nie jest najlepszym sposobem, żeby załatwiać problemy rodzin wielodzietnych z niskimi dochodami - ale na pewno zachęta dla tych, których stać na posiadanie dzieci, żeby mieli ich więcej. Kolejna kwestia to jest 50-procentowy ryczałt z tytułu praw autorskich i praw pokrewnych. Niewątpliwie jest to przywilej - nawiasem mówiąc, ugruntowany bardzo głęboko w polskim prawie, sięgający jeszcze Polski międzywojennej - który w gruncie rzeczy sprowadza się do tego, że niektóre grupy podatników opodatkowują połowę swoich dochodów. To dotyczy artystów, dziennikarzy, naukowców, wynalazców w zasadzie niezależnie od tego, na podstawie jakiej umowy ten dochód został uzyskany. Nie możemy być ślepi i nie dostrzegać, że tak na dobrą sprawę ten przywilej kłóci się z pojęciem sprawiedliwości podatkowej. Bo podatek tak naprawdę jest sprawiedliwy, panie pośle, kiedy ludzie o tych samych dochodach płacą taki sam podatek. Tutaj tak nie jest. (Dzwonek) Przy czym oczywiście nie bez znaczenia jest także to, że podatek niezależnie od poziomu dochodów powinien być równie dolegliwy. To jest tzw. pionowa sprawiedliwość podatkowa. Zdajemy sobie sprawę z tego, jak głębokie jest to przyzwyczajenie i jak wielkie znaczenie ma ten przywilej dla grup, które wymieniałem. Stąd też szukamy salomonowego rozwiązania. To, co proponujemy, dotyczy - przypomnę to, co mówił pan minister - zaledwie 3% podatników, którzy obecnie korzystają z tej formuły. Pamiętajmy przy tym, że podatnik nadal będzie miał prawo do odliczenia faktycznie poniesionych kosztów uzyskania przychodów. Moim zdaniem to też nie jest bez znaczenia. Kończąc, chcę oświadczyć, że klub Platformy popiera rozwiązania proponowane w przedłożeniu rządowym i stoi na stanowisku, że projekt powinien zostać skierowany do dalszych prac w Komisji Finansów Publicznych. Dziękuję bardzo.