Mówca: Grzegorz Lorek
Data: 2022-06-22 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie! W minioną niedzielę w Zelowie odsłonięto tablicę upamiętniającą zelowianina ks. Jana Jelínka. Urodził się wychował w społeczności czeskiej w Zelowie, w Polsce, syn Pavla Jelínka i Karoliny Jersákowej. W latach 1937-1935 studiował w szkole misyjnej. Został ewangelickim pastorem, później pracował jako dyrektor fabryki włókienniczej w Zelowie. W 1937 r. przyjął kaznodziejską funkcję parafii ewangelicko-refomowanej w Kupiczowie na Wołyniu. Oprócz Polaków w Kupiczu, który w tym okresie znajdował się terenie Polski, byli także Ukraińcy i mieszkali Czesi. Gdy w trakcie II wojny światowej w 1939 r. miejscowość zajęli Rosjanie, pomagał Polakom uciekającym do Rumunii, udzielając im noclegu w budynku parafii. Po przejęciu w 1941 r. Kupiczowa przez Niemców z narażeniem życia regularnie przygotowywał i przywoził żywność dla Żydów do getta w Kowlu. Ukrywał ich, a także pomagał im w ucieczce. Wspierał Polaków prześladowanych przez sowieckie wojsko i banderowców. W 1942 r. ożenił się z Anną, z którą w 1944 r. dobrowolnie wstąpił do armii Ludvíka Svobody, dowódcy I Korpusu Czechosłowackiego. Jan pracował w służbie medycznej, a Anna była łączniczką. Brali czynny udział w operacji dukielsko-preszowskiej oraz wyzwoleniu Czechosłowacji. Jan Jelínek w trakcie wojny ukończył szkołę oficerską i w momencie demobilizacji odchodził z wojska w stopniu podporucznika. Został odznaczony Czechosłowackim Walecznym Krzyżem, Medalem Zasługi Republiki Czeskiej w II stopnia, Czechosłowackim Wojskowym Medalem Pamiątkowym z nadrukiem ZSSR, Medalem za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 oraz Dukielskim Medalem Pamiątkowym. W 1948 r. został awansowany na porucznika rezerwy. Podczas trwania rzezi wołyńskiej wspólnie z Anną udzielał schronienia Polakom uciekającym ze wsi dotkniętej agresją ze strony żołnierzy UPA. Po 1944 r., gdy Niemcy zostali wyparci z regionu przez Armię Czerwoną, Jelínek wystawiał fałszywe dokumenty osobom prześladowanym przez NKWD. W kwietniu 1945 r. Jelínkowie wraz z wojskiem dostali się do Pragi. Po wyzwoleniu osiedlili się w wiosce Oráčov w powiecie Rakovnik. Jan Jelínek objął posługę księdza w parafii pod Podbořanach. Z ramienia Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Czechosłowackiej pomagał Czechom w powrocie z Polski i Ukrainy do ojczyzny. Za pomocą fałszywych aktów urodzenia z pieczątką rady kościelnej parafii ewangelicko-refomowanej w Kupiczowie uchronił rosyjskich emigrantów przed zesłaniem do sowieckich gułagów. Ponieważ nie zgadzał się z komunistycznym reżimem, nie wspierał zakładania Zjednoczonych Spółdzielni Rolniczych i odmówił współpracy z aparatem bezpieczeństwa, trafił na 3 lata do więzienia. Po wyjściu na wolność nie mógł przebywać w kraju karlowarskim, w związku z czym po powrocie nie mógł też wrócić do Oráčova. Po powrocie w rodzinne strony dzięki pomocy przyjaciół zatrudniono go w fabryce farb i lakierów w Pradze. Pozostał tam aż do emerytury. Kazania wygłaszał do 2005 r., czyli do 93. roku życia. Za swoją działalność został odznaczony m.in. medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata przyznanym przez Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Jad Waszem w Jerozolimie. W 2021 r. prezydent Rzeczypospolitej Andrzej Duda przyznał pośmiertnie medal Virtus et Fraternitas Janowi Jelínkowi i jego żonie (Dzwonek) za heroiczną postawę w niesieniu pomocy Polakom będącym ofiarami systemów totalitarnych XX w. Dziękuję.