Mówca: Krzysztof Bosak
Data: 2021-12-02 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Bez wątpienia mamy do czynienia z kryzysem polskiego sądownictwa. Projekty ustaw wniesione do Sejmu czy przez prezydenta, czy przez kluby poselskie pokazują, że Ministerstwo Sprawiedliwości, które miało przedstawić projekt reformy sądownictwa, niestety po 6 latach zawiodło i można o tym powiedzieć otwarcie. Natomiast projekty te są próbą poszukiwania wyjścia z kryzysu. Zanim zaczniemy mówić o szczegółowych rozwiązaniach dotyczących powołania sędziów pokoju, chcę powiedzieć dwa, trzy słowa ogólnie. Jaka jest rola sędziego? Sędzia powinien rozstrzygać spory na gruncie przepisów prawa. Wydaje mi się, że warto to powiedzieć, zanim będziemy omawiać dokładnie, kto powinien być na sędziego powołany, gdyż rola sędziego zaciera się. Coraz częściej sami sędziowie widzą swoją rolę nieco inaczej, bardziej politycznie, mniej jako pełniących pewną służebną funkcję wobec społeczeństwa, tzn. właśnie tych, którzy mają sprawnie i sprawiedliwie rozstrzygać spory na gruncie obowiązujących przepisów prawa, a bardziej jako tych, którzy mają wspomagać obóz władzy, np. pracując na delegacjach w Ministerstwie Sprawiedliwości i angażując się w rozgrywki w swoim własnym środowisku, albo jako tych, którzy mają zwalczać obóz władzy, dlatego że w jakichś kwestiach politycznych się nie zgadzają albo np. że mają stać na straży jakichś doktryn, jakichś koncepcji politycznych, które nie są skodyfikowane bezpośrednio w przepisach prawa, np. związanych z prawem międzynarodowym, związanych z prawem unijnym, związanych z pewnymi szczegółowymi możliwymi interpretacjami konstytucji, które jednak interpretacyjnie są zapisane w przepisach ustawowych, a nie konstytucyjnych, są po prostu kwestią pewnego mniemania, że jest tak albo że jest inaczej. Okazuje się, że niektórzy sędziowie są gotowi nawet wprost w uzasadnieniach wyroków sądu powoływać się na różne ideologie, dlatego że uważają, że ich rola jest taka, że mają np. stać na straży jakiejś konkretnej doktryny ideowo-politycznej przeciwko jakimś innym doktrynom ideowo-politycznym, podczas gdy nic o tym nie ma literalnie w przepisach prawa. To wszystko należy odrzucić. Nie jest możliwe zreformowanie sądów, jeżeli sędziowie lub ludzie aspirujący do zawodu sędziego będą okopywać się na ideologicznych stanowiskach i będą angażować się w walkę ideologiczną. Od tego jest parlament, od tego jesteśmy tutaj my, posłowie, żebyśmy spierali się o koncepcje polityczne, różne doktryny. Sędziowie niech sądzą i niech sądzą sprawnie i sprawiedliwie. Jeśli to się uda, to już będzie bardzo dużo. Teraz w kwestii reformy. Bez wątpienia mamy do czynienia z kryzysem sądownictwa. Główne problemy, na które zwracają uwagę ludzie, to może nawet bardziej niż niesprawiedliwość wyroków po prostu przewlekłość postępowań - smutny przykład to sprawy związane z kwestią czy to adopcji, czy praw rodzicielskich, potrafiące ciągnąć się dłużej, niż dziecko jest dzieckiem, bo mija po kilka lat, zanim zapadnie wyrok prawomocny, przechodzi to przez wszystkie instancje, więc jeżeli dotyczy to dziecka w wieku nastoletnim, to dziecko może osiągnąć pełnoletność, a sprawy jeszcze do końca nie są rozstrzygnięte, tak nie powinno być - niskie zaufanie społeczne i rzeczy, o których już mówiłem, czyli zaangażowanie polityczne, a nie czysto merytoryczne, zawodowe, sędziów. Główna wada, jaką widzę w tym projekcie, który jest tutaj przedstawiony, jest taka, że ten projekt ma się nijak do reform proponowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Jeżeli chcemy rozładować ten zator spraw, który powoduje, że tak wiele lat trzeba czekać na wyrok, to oczekiwałbym, oczekiwalibyśmy podejścia projektowego. To znaczy, że ktoś, kto przynosi konkretne projekty do Sejmu, pokaże nam, w jaki sposób np. w ciągu 2 lat, 5 lat albo dekady zaskutkuje to rozładowaniem obecnego zatoru spraw. No i brakuje tutaj po prostu wyliczeń. Jeżeli mamy konkretną liczbę, np. mówi się, że ma być powołanych 3933 sędziów pokoju, to chciałbym też wyliczenia, jaką liczbę spraw ci ludzie rozpatrzą i o ile skróci się czas postępowania w innych sprawach, które nie będą przekazane sędziom pokoju. Takiego podejścia projektowego brakuje. Co więcej, brak odpowiedzi na dość podstawowe pytania. Np. skąd weźmiemy tych sędziów pokoju? Jeżeli założone jest wynagrodzenie na poziomie 80% pierwszego uposażenia sędziego sądu rejonowego i chcemy ludzi z wykształceniem prawniczym, z jakąś praktyką i w wieku minimum 29 lat, i jeszcze chcemy ten stan odnawiać co 6 lat, to skąd my tych ludzi weźmiemy? Skąd założenie, że uda się ich zrekrutować w takiej liczbie za takie pieniądze? Jeżeli chcemy, żeby ci ludzie byli względnie profesjonalni w tym swoim orzekaniu, żeby nabrali pewnego doświadczenia, żeby ta instytucja się zakorzeniła, to pomysł kadencyjności 6-letniej wydaje się nietrafiony. Brak koordynacji z Ministerstwem Sprawiedliwości jest tu też dosyć oczywisty. Przypomnijmy (Dzwonek), że ministerstwo w ostatnich swoich propozycjach zakłada zlikwidowanie sądów rejonowych. Tymczasem sędziowie pokoju mają być zakorzenieni i wspierani przez sądy rejonowe. Na koniec słowo o propozycjach, które jako Konfederacja składaliśmy - przeorganizowanie pracy sędziów sądów powszechnych, zasada, by sędzia zajmował się jednocześnie tylko kilkoma sprawami i sprawnie i szybko je kończył, i wreszcie w szczególnych sprawach, w ramach realizacji art. 182 konstytucji, udział czynnika społecznego, w wydzielonych najważniejszych sprawach powołanie i wprowadzenie ław przysięgłych. Dziękuję bardzo.