Mówca: do Spraw Unii Europejskiej Konrad Szymański
Data: 2021-10-14 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za to zaproszenie, które padło na samym końcu tej debaty, do tego, żeby wspólnie zająć się tymi rzeczami w polskiej polityce wobec Unii Europejskiej, w Unii Europejskiej, które są ważne. Ale powstaje jednak pytanie, przed chwilą mieliśmy prawie 2 godziny, czy dobrze ten czas zainwestowaliśmy. Czy dobrze ten czas wykorzystaliśmy, dokładnie pod tym kątem, bo intencję zdecydowanie podzielam. Mam wątpliwości. Próbowałem państwa, jeżeli chodzi o moje wstępne wystąpienie, zająć sprawami, których nigdy bym nie nazwał szczegółami. Takie słowo tu padło. Sprawą wspólnego rynku, polityki przemysłowej, polityki Unii wobec Rosji, polityki energetycznej, polityki klimatycznej, a w końcu migracją. Większość z tych rzeczy to są rzeczy palące tu i teraz. To nie są abstrakcyjne, hipotetyczne problemy, to są sprawy na teraz. Powiedzmy sobie szczerze: faktycznie udało mi się to dość połowicznie. To mnie oczywiście nie zniechęci na przyszłość, ale wynik tej próby jest bardzo ograniczony. Słowa są oczywiście ważne. W większości te wystąpienia były o słowach, cudzych słowach, różnie interpretowanych, czasami wyrwanych słowach, ale jeszcze ważniejsze są fakty. Moje wystąpienie wstępne w tej debacie było tylko o faktach. Nie szukałem w kwerendach mniej lub bardziej udanych wypowiedzi na temat tego, jak powinniśmy Unię traktować. Szukałem tylko i wyłącznie faktów. Nie odniosło to spodziewanego efektu, jak sądzę. Wszyscy to widzimy pod koniec tej debaty. Parlament Europejski - zaapelowano tutaj, aby traktować go poważnie. Oczywiście jestem całym sercem za tym, żeby traktować bardzo poważnie wszystkich międzynarodowych partnerów Polski, w Unii Europejskiej w szczególności. To jest nasze najbliższe otoczenie polityczne. Ale może jest czas, raz na 5 lat, żeby zadać sobie pytanie, czy Parlament Europejski traktuje poważnie Polskę? Czy wszystkie słowa, które są wypowiadane w tym Parlamencie, są wobec Polski uczciwe? Czy Polska sobie zasłużyła na wiele z deklaracji, które tam padają, czasami na piśmie? Czy Polska sobie zasłużyła na traktowanie w taki sposób, że wiele osób w Polsce, niestety coraz więcej osób w Polsce, ma uzasadnione przekonanie, że część polityków zachodnich traktuje Europę Środkową jako drugą kategorię. Że część polityków - podkreślam: część polityków, ale chyba rosnąca część - wolałaby Unii, w której mamy podwójne standardy, w której inaczej traktuje się te same procesy polityczne w jednym kraju, a inaczej w drugim kraju. Dobrym przykładem jest wspomniana tutaj mobilność. Polska się nie zgadza, nie zgadzała, podejmuje aktywne działania również na forum Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jeżeli chodzi o zapisy pakietu mobilności, które w istocie są wyrazem europejskiej tendencji do protekcjonizmu. Jeżeli ktoś szuka odpowiedzi, dlaczego tak się dzieje, to powinien poszukać jej w innych stolicach, nie w Warszawie. Powinien szukać tej odpowiedzi również w tych stolicach, które dzisiaj nam pokazujecie jako wzory do naśladowania; które same chętnie, ale także przy waszym aplauzie, powiedzmy sobie szczerze, prezentują siebie jako wzory europejskości; które, co więcej, chcą rozliczać z europejskości innych. To są te same stolice, które promują protekcjonizm na wspólnym rynku, ograniczenie budżetu, jeżeli chodzi o najważniejsze zadania do sfinansowania przez Unię Europejską, które blokują politykę rozszerzenia na Bałkanach Zachodnich, które ograniczają stopień zaangażowania w Partnerstwie Wschodnim. Jaki jest efekt tych starań, tych najbardziej proeuropejskich stolic, które dajecie nam za przykład? Efekt jest jeden: Unia Europejska jest słabsza. Unia Europejska nie jest w stanie odpowiadać tak, jak by mogła, na wyzwania współczesności. Polska w tym sporze jest po drugiej stronie i państwo to oczywiście wiedzą. Polska jest za dużym budżetem, za wspólnym rynkiem, za aktywną polityką wschodnią, za aktywną polityką rozszerzania. I to my na końcu jesteśmy tymi, którzy są niedostatecznie europejscy. Kto buduje scenariusz wzmocnienia Europy, a kto pod błękitną flagą - czynami, nie słowami, słowa czasami bywają wzniosłe - tak naprawdę buduje osłabienie Europy? (Poseł Rafał Grupiński: Gdzie jest Trójkąt Weimarski?) Bardzo wiele słów tutaj padło o rzeczy, która według mnie powinna pozostać na dłużej, także w tej Izbie, tj. cały pakiet zmian w polityce klimatycznej. Wśród tych 40 pytań pozwolę sobie na jedno pytanie, żeby zostało też w tej sali. Ze strony posła Platformy Obywatelskiej usłyszałem, że zgoda na politykę klimatyczną jest grzechem. Chciałbym spytać, biorąc pod uwagę również koalicyjny charakter państwa klubu, czy to jest oficjalne stanowisko klubu Platformy Obywatelskiej, Nowoczesnej i Zielonych. Bo pierwszy raz słyszę aż tak daleko idące opinie, aż tak kategoryczne opinie, które padły na tej sali. Myślę, że padły... To było proste zdanie, łatwo znaleźć w stenogramie. Chętnie bym wysłuchał, czy to jest naprawdę państwa stanowisko w tej kwestii. Bo gdyby było, toby doszło do zabawnej zamiany miejsc. (Poseł Jakub Rutnicki: Nie jest.) Ponieważ z mojej strony mogę powiedzieć jedno: zapóźnienia w zakresie transformacji powodują, że mamy coraz wyższe koszty tej transformacji. Dzisiaj sztuką jest pogodzić transformację z wymaganiami, uwarunkowaniami społecznymi, gospodarczymi Europy Środkowej i Polski. I Polska to robi. Bez Polski dzisiaj nie byłoby dyskusji o taksonomii w obszarze gazu. Nie robimy tego sami. Występujemy w gronie 11 państw, które zabiegają o to, żeby umieścić gaz jako istotne paliwo transformacji energetycznej. Drugi obszar, który warunkuje bezpieczeństwo energetyczne, w szczególności dla konsumentów, ale także w wymiarze strategicznym, to rola energii jądrowej. Tu Polska również jest aktywnym uczestnikiem koalicji dziewięciu państw, które zabiegają o to, aby było miejsce dla energii jądrowej w Unii Europejskiej. Bez Polski ta dyskusja byłaby o wiele, o wiele słabsza. Ale najważniejszą rzeczą w polityce klimatycznej jest sprawa, którą Polska wprowadziła do międzynarodowego obiegu, tj. sprawiedliwy charakter transformacji. COP24 - prezydentem tej konferencji klimatycznej ONZ był minister Michał Kurtyka. Bez niego ten termin, który dzisiaj jest główną podstawą naszej całej argumentacji w debacie unijnej, ale także ONZ-owskiej, nie byłby oficjalnie uznanym aspektem transformacji klimatycznej. To bardzo ważne. Tu nie chodzi tylko i wyłącznie o rzecz być może społecznie najważniejszą, czyli ochronę tych, którym grozi ubóstwo energetyczne na skutek polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Tu chodzi również o sprawiedliwe rozłożenie tych kosztów między kraje, między gospodarki narodowe i między sektory gospodarki. Na tym budujemy całą gamę postulatów i wbrew temu, co państwo tutaj wieszczą bardzo ponurym tonem, niektóre z nich są dobrze słyszane. Te postulaty, które Polska zgłasza od samego początku, od 2 lat, są dobrze słyszane. Jeszcze nie zawsze są akceptowane, ale wyraźnie są rozumiane. Po pierwsze, utrzymanie puli solidarnościowej w przypadku uprawnień. Po drugie, podwyższenie już dziś, na początku tej drogi, a przecież jesteśmy daleko od jej zakończenia, środków w ramach Funduszu Modernizacyjnego. To są konkretne miliardy euro na transformację energetyczną w Polsce. Po trzecie, zachowanie podstawowych kryteriów, jeżeli chodzi o mieszkalnictwo, transport, czyli te najbardziej wrażliwe społecznie elementy polityki klimatycznej. Po czwarte, wspomniany przez mnie fundusz społeczno-klimatyczny, Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. We wszystkich tych obszarach Polska jest beneficjentem numer jeden. Nie twierdzę, że to przesądza zgodę na politykę klimatyczną. Jesteśmy daleko od tego momentu. To będą dramatyczne miesiące i być może lata tych negocjacji. Ale chcę zwrócić uwagę na to, że polskie postulaty są na stole, są w tej grze. Kolejna sprawa to oczywiście ochrona rynku producentów energochłonnych, których szczęśliwie w Polsce jeszcze mamy i chcemy ich mieć, chcemy żeby się rozwijali. Mam tu na myśli huty szkła, cementownie, stalownie, fabryki papieru i producentów z wielu innych branż o silnie energochłonnym charakterze. Propozycja wprowadzenia mechanizmów ochronnych na granicach zewnętrznych, celnych Unii Europejskiej jest wyjściem naprzeciw polskim oczekiwaniom. Oczywiście jest ona wyjściem naprzeciw nie tylko polskim oczekiwaniom, ale Polska najgłośniej zwracała uwagę na to, że jeżeli polityka klimatyczna będzie się rozwijała bez tej korekty, to faktycznie skończymy na kupie złomu, jak to zostało tu powiedziane. Wiele innych rozwiązań zyskuje nasze uznanie. To nie znaczy, że ta sprawa jest zamknięta. Ta sprawa jak rzadko która faktycznie oddziałuje nie tylko na gospodarkę, ale także na społeczeństwo. Dlatego w ramach eksperymentu pomyślmy przez chwilę w tej Izbie, czy to nie powinno być jednak nie zabawką do wzajemnego okładania się, ale być może elementem możliwego i wydaje mi się, że oczywistego, szczerze mówiąc, tak prywatnie, konsensusu społecznego w Polsce. To nie jest kwestia zapatrywań politycznych, to jest kwestia matematyki. Chodzi o to, aby zauważyć, jakie modele polityki klimatycznej nam służą, a jakie są dla nas, dla naszych interesów groźne. Aktualny impas wokół Krajowego Planu Odbudowy, chciałem to bardzo mocno podkreślić, nie ma nic wspólnego z rozporządzeniem o ochronie budżetu, które było obiektem olbrzymich kontrowersji przez ostatnie 2 lata, a w szczególności w grudniu, w tej ostatniej fazie negocjacji. Jestem przekonany, że jeżeli Komisja Europejska będzie trzymała się (Dzwonek) własnych zobowiązań, na które nalegaliśmy oczywiście także jako Rada Europejska, to nie musimy mieć żadnych obaw odnośnie do tego, czy polskie pieniądze z KPO są bezpieczne. One są bezpieczne. Ten impas będzie pokonany metodami politycznymi. Jestem przekonany o tym, że jest wystarczająco wielu ludzi dobrej woli, tak po polskiej stronie, jak i po stronie unijnej, aby tę sprawę po prostu wyprostować. Potencjalnie jest ona takim elementem, który może napsuć bardzo dużo krwi. Polska jest oczywiście głównym beneficjentem nie tylko Funduszu Odbudowy, ale także wieloletnich ram finansowych, wspomnianych innych linii budżetowych i to powinno być silnie odnotowane także w tej Izbie. Zanim państwo przejdą do etapu wieszczenia, że te pieniądze są zagrożone, że być może ich nie mamy, że w gruncie rzeczy je oddajemy, to odnotujmy, że Polska odniosła oczywisty sukces negocjacyjny w zakresie budżetu. Polska jest, wydaje mi się, unikalnym krajem, gdzie tego typu sukces... Obserwowałem ten proces z bliska, w szczególności na samym końcu, także w stolicach, i powiem, że Polska jest unikalnym krajem-beneficjentem wszystkich linii budżetowych, który ma problemy z ratyfikacją tego budżetu i tego funduszu. To unikalna sytuacja, która pokazuje kuriozalność polskiej polityki. To pokazuje, jak łatwo podpalić polską politykę tylko dla zabawy czy też w ramach konkurencji, mówiąc trochę bardziej szlachetnie, przy czym niezdrowej konkurencji, powiedzmy sobie szczerze. Myślę, że akurat w polityce unijnej dobrze byłoby pomyśleć, co warto by wyłączyć z tej gry, która czasami przejawia cechy groteskowej. I ostatnia sprawa. Przywołano tutaj fakt olbrzymiego poparcia Polaków dla członkostwa polski w Unii Europejskiej. To oczywiście jest prawda, ale powinni państwo również zwrócić uwagę na to, że z prostej matematyki wynika, że Prawo i Sprawiedliwość jest częścią tej proeuropejskiej większości. A więc nie rozumiem, dlaczego część tej proeuropejskiej większości cały czas jest stawiana pod ścianą i rozliczana z tego, czy ma czyste sumienie w sprawie członkostwa Polski w Unii Europejskiej. 88% obywateli Polski popiera to członkostwo. Bez Prawa i Sprawiedliwości tego wyniku by nie było. Jeżeli chcemy zachować ten stan, który dzisiaj wydaje się tak stabilny, nie możemy powtarzać w kółko, że w 15. roku, no może dzisiaj więcej, po 15 latach członkostwa Polska ma być cały czas krajem o statusie akcesyjnym, krajem, który przyjmuje rozwiązania przygotowane przez innych, grzecznie je stosuje i nie zgłasza uwag. Taki model członkostwa utrzymany w logice akcesji to jest najprostsza droga do tego, żeby Polacy w końcu się zmęczyli tą Unią. A sensem długofalowej polityki... Chodzi o to, by dawała ona gwarancję, że nie pójdziemy w ślady wielu krajów zachodnich, które dzisiaj mają uzasadnione obawy, czy są w stanie wygrać europejskie referendum. Państwo wiedzą, o które kraje chodzi - o te same, które się przedstawiają jakie najbardziej proeuropejskie, ale przegrywają jedno referendum za drugim. Chodzi o referenda, które mają jakikolwiek związek z Unią Europejską. Polska wciąż nie jest na tej drodze. Jeżeli nie chcemy zejść na tę drogę, to razem dbajmy o to, aby Unia była wygodnym miejscem dla Polski, wygodnym miejscem dla Polaków, aby nie było podejrzeń, że jest to takie miejsce, w którym co prawda można być, ale nie należy się odzywać. Chodzi o to, aby Polacy mieli poczucie, że jako kraj, jako naród, jako reprezentanci różnych odłamów opinii publicznej mają dokładnie ten sam status. Dzisiaj mają co do tego uzasadnione wątpliwości. I to jest groźny proces. Zamiast go cementować, zmieńmy to. Być może razem. (Oklaski)