Mówca: Sprawozdawca Wiesław Krajewski
Data: 2022-01-12 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowny Panie Premierze wraz z Towarzyszącymi Ministrami! Przypadł mi zaszczyt przedstawienia sprawozdania z prac Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych nad pilnym rządowym projektem ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców paliw gazowych w związku z sytuacją na rynku gazu, druk nr 1902. To niesłychanie ważna i bardzo potrzebna ustawa, która reguluje pewne procesy bieżące, żeby w tym szaleństwie cenowym jak najbardziej uchronić Polskę, Polaków, gospodarstwa domowe i wiele wrażliwych instytucji, które są narażone na te galopujące ceny gazu, ale jest to również projekt, który namacalnie udowadnia, że polski rząd z panem premierem Mateuszem Morawieckim i tutaj obecnym panem wicepremierem Jackiem Sasinem, który kieruje Ministerstwem Aktywów Państwowych, w sposób odpowiedzialny i szybki reaguje na tego typu niebezpieczeństwa, które grożą Polakom, polskim rodzinom i całemu biznesowi, który jest oparty na gazie, który jest potrzebny również do różnego rodzaju produkcji i procesów technologicznych. W dniu dzisiejszym, tj. 12 stycznia br., Komisja do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych przeprowadziła pierwsze czytanie tego projektu ustawy. Na wstępie chciałbym podkreślić, że podczas procedowania nad przedłożonym projektem ustawy wszyscy członkowie komisji dostrzegali powagę obecnej złożonej sytuacji wzrostu cen gazu ziemnego, choć nie obyło się bez dość emocjonalnych wystąpień posłów opozycji próbujących zarzucić obecnemu rządowi, większości parlamentarnej, że ponosi jakąś winę za obecny stan kryzysu gazowego. A przecież doskonale wiemy, że wina absolutnie leży po stronie koalicji Platformy Obywatelskiej i PSL-u rządzącej w latach 2007-2015. (Oklaski) Już wtedy należało podjąć stosowne kroki zabezpieczające dywersyfikację tego źródła energii Polsce i Polakom. Przykładem, szanowni państwo, jest prezydent Rzeczypospolitej Polskiej śp. prof. Lech Kaczyński, który zainicjował budowę zbiornika gazu w Świnoujściu. To jest przykład i warto było to w tym czasie kontynuować. Chodzi o bezpieczeństwo energetyczne w obszarze gazowym w Polsce. Obecny na posiedzeniu komisji pan minister Maciej Małecki w trakcie procedowania nad tą ustawą w sposób dokładny przypomniał opozycji, co można było zrobić w obszarze bezpieczeństwa energetycznego. Niestety można powiedzieć, że niewiele w tym czasie uczyniono, aby uniezależnić się od naszego wschodniego sąsiada, który swoją polityką zdestabilizował w tym obszarze całą Europę. Przecież wszyscy wiemy, że to nie przyczyny biznesowe są podłożem obecnej trudnej, kryzysowej sytuacji gazu. Ze względu na zwiększony popyt na gaz w Europie i Azji oraz jednoczesną obniżoną podaż tego paliwa, surowca ze strony głównych dostawców, przede wszystkim z Rosji, ceny gazu ziemnego na giełdach światowych, jak i europejskich, w tym na polskiej Towarowej Giełdzie Energii, odnotowują drastyczny, bezprecedensowy wzrost. Na ekstremalnie wysoki poziom cen gazu w Unii Europejskiej w dużej mierze wpływa strategia rosyjskiego Gazpromu polegająca na wstrzymaniu dostaw spotowych do państw Unii Europejskich, rezygnacji z wykorzystania wolnych mocy istniejących tras tranzytowych, a także wytłoczeniu magazynów Gazpromu w Unii Europejskiej bez odbudowania poziomu zapasów przed sezonem zimowym. Wyjątkowość obecnej sytuacji i trudny do określenia horyzont czasowy zaburzeń na rynkach energetycznych i gazowych Unii Europejskiej powodują, że nie tylko w obecnym sezonie grzewczym, ale również w okresie wiosennym i letnim w 2022 r. ceny gazu pozostaną na bardzo wysokim poziomie, co oznacza duże prawdopodobieństwo ponownych istotnych wzrostów cen zimą roku 2022 i ich utrzymania się w kolejnych latach. Z uwagi na powyższe nie jest możliwe prognozowanie momentu zakończenia trwającego kryzysu oraz wielkości i skali bezpośrednich oraz pośrednich skutków społeczno-gospodarczych, które od początku sezonu grzewczego 2021/2022 odczuwają zarówno przedsiębiorcy, gospodarstwa domowe, mieszkańcy budynków wielolokalowych, jak również pozostali odbiorcy gazu, w szczególności odbiorcy wrażliwi, tj. szpitale, szkoły, przedszkola, żłobki, instytucje kultury czy inne tego typu obiekty. Zapasy obowiązkowe gazu ziemnego stanowią jeden z kluczowych środków przeciwdziałania kryzysowi na rynku gazu ziemnego, w szczególności na wypadek nadzwyczajnych zakłóceń w dostawach tego surowca lub niekorzystnych warunków pogodowych. W przeszłości zapasy obowiązkowe pozwoliły na uchronienie najbardziej wrażliwych odbiorców gazu ziemnego, jakimi są odbiorcy będący gospodarstwami domowymi, przed ograniczeniami w dostawach, co potwierdziło skuteczność zastosowanego środka. Umożliwienie państwowej osobie prawnej, jaką jest Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych, odpłatnego przejęcia części obowiązków związanych z utrzymywaniem zapasów obowiązkowych gazu ziemnego gwarantuje zwiększenie nadzoru państwa nad tymi zapasami, a tym samym zwiększenie realnych możliwości podejmowania działań na wypadek sytuacji nadzwyczajnych. Ograniczona podaż paliwa gazowego na rynku stanowi jednak istotne ryzyko uzasadniające zwiększenie nadzoru państwa nad zapasami obowiązkowymi. Zmiany przewidziane w projekcie mają na celu realizację obowiązku państwa, jakim jest zapewnienie dostępu do usługi powszechnej obejmującej stałe oraz bezpieczne dostawy gazu do odbiorców. Równocześnie w celu zminimalizowania podwyżek cen paliwa gazowego dla najbardziej wrażliwych odbiorców, a także w celu zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego państwa przez zagwarantowanie ciągłości dostaw gazu ziemnego do odbiorców oraz zapewnienia odpowiedniego poziomu płynności spółkom gazowym w celu terminowego regulowania zobowiązań związanych z zapewnieniem płynności na rynku giełdowym i ciągłością dostaw energii istnieje konieczność wprowadzenia szczególnych rozwiązań osłonowych umożliwiających podejmowanie działań minimalizujących negatywne skutki społeczno-gospodarcze związane z nagłym, gwałtownym wzrostem cen tego surowca na rynku. Omawiany projekt ustawy pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnych instrumentów zwiększających bezpieczeństwo energetyczne Polski, a w perspektywie krótkoterminowej wspierających gospodarstwa domowe, mieszkańców budynków wielolokalowych, jak również innych odbiorców wrażliwych. Podczas prac obejmujących pierwsze czytanie w komisji wiceminister aktywów państwowych pan Maciej Małecki szczegółowo omówił przedłożony projekt ustawy, jednocześnie apelując do posłów opozycji, aby w sposób szczególny wsparli tę ustawę w tym nadzwyczajnym okresie pewnej manipulacji związanej ze wzrostem cen, która kierowana jest na obszar Europy ale również i do Polski. Projektowane rozwiązania zakładają rozszerzenie katalogu podmiotów objętych ochroną taryfową, wprowadzenie mechanizmu rekompensat dla sprzedawców gazu ziemnego, potwierdzenie i podkreślenie w treści przepisów prawa konieczności ochrony taryfowej odbiorców gazu ziemnego w budynkach wielolokalowych, którzy nie zawarli indywidualnych umów kompleksowych lub umów zakupu gazu ziemnego z przedsiębiorstwami energetycznymi. W projekcie proponuje się rozszerzenie ochrony taryfowej na następujące podmioty: podmioty udzielające świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jednostki organizacyjne pomocy społecznej, noclegownie i ogrzewalnie, jednostki organizacyjne wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, podmioty systemu oświaty, podmioty tworzące system szkolnictwa wyższego i nauki, podmioty prowadzące żłobki i kluby dziecięce, kościoły i inne związki wyznaniowe, podmioty prowadzące działalność kulturalną, podmioty prowadzące działalność archiwalną, ochotnicze straże pożarne. Rozszerzenie ochrony taryfowej uzasadnione jest szczególnymi zadaniami realizowanymi przez wymienione podmioty oraz szczególnie dotkliwymi skutkami wzrostu cen gazu ziemnego z punktu widzenia możliwości realizacji zadań z zakresu użyteczności publicznej. W projekcie przewidziano zamrożenie cen paliw gazowych na poziomie cen określonych w taryfie sprzedawcy z urzędu - chodzi o art. 62c ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne - ustalonej na podstawie art. 62f ustawy - Prawo energetyczne na okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. Jednocześnie cena ta ma charakter ceny maksymalnej, co oznacza, że wobec odbiorców, którzy wcześniej zawarli umowę z dostawcą przewidującą niższą cenę, stosuję się tę niższą cenę do czasu wygaśnięcia umowy. Również w przypadku gdyby w trakcie 2022 r. doszło do obniżki cen i przedsiębiorcy zaczęliby oferować ceny niższe niż określone w taryfie sprzedawcy z urzędu, zastosowanie będą miały te ceny, które zostaną obniżone. Jednocześnie projektowane rozwiązania wykluczają możliwość podwyższenia cen i stawek taryfowych paliwowych w roku 2022. W związku z zastosowaniem przez przedsiębiorstwo energetyczne mechanizmu rozłożenia w czasie wzrostu cen taryfowych gazu ziemnego w przypadku odbiorców w gospodarstwach domowych projekt ustawy przewiduje w tym zakresie rekompensatę przysługującą przedsiębiorstwu energetycznemu za każdy miesiąc kalendarzowy, począwszy od dnia wprowadzenia przez podmiot uprawniony do stosowania taryfy skalkulowanej na zasadach określonych w art. 62f wymienionej ustawy. Łączny koszt z tytułu rekompensat przewidzianych wymienioną ustawą nie przekroczy 10 mld zł. Rekompensaty będą wypłacane przez Fundusz Wypłaty Różnicy Ceny, do którego w 2022 r. zostanie przekazane 40% środków uzyskanych ze sprzedaży w drodze aukcji uprawnień do emisji. Zgodnie z zapisami ta kwota nie może być większa niż 6424 mln zł. Uzupełnieniem będą środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Projekt ustawy zakłada również zmiany dotyczące sposobu realizacji obowiązku utrzymywania zapasów obowiązkowych - zmiana ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym. Zgodnie z projektem wprowadzona zostanie możliwość zlecenia przez zobowiązane do utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego podmioty zadań z zakresu utrzymania tych zapasów również Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. Zgodnie z art. 20 projektu ustawy proponuje się, aby ustawa weszła w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia. Wejście w życie ustawy z dniem następującym po dniu jego ogłoszenia uzasadnione jest trudną sytuacją odbiorców paliw gazowych, których dotknęły podwyżki cen gazu. Przepisy projektu stanowią wsparcie dla gospodarstw domowych, mieszkańców budynków wielolokalowych oraz innych odbiorców wrażliwych. Mam nadzieję, szanowni państwo, że Izba Wyższa, Senat, w swojej demokratycznej większości również tak szybko się pochyli nad bardzo potrzebną ustawą Polakom i Polsce tak jak my. Wczoraj wpłynęła ustawa do Sejmu. Dzisiaj pod przewodnictwem pana przewodniczącego Marka Suskiego na posiedzeniu komisji sprawnie została przeprowadzona. Teraz prowadzimy drugie czytanie. Mam nadzieję, że jutro zostanie uchwalona i Senat nie będzie nad tą ustawą uprawiał obstrukcji, tylko w miarę sprawnie ją przeproceduje i prezydent będzie mógł ją w interesie Polaków szybko podpisać. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowny Panie Premierze! Podczas pierwszego czytania została zgłoszona jedna poprawka, która została przez komisję jednogłośnie przyjęta. Pragnę również Wysoką Izbę poinformować, iż komisja jednogłośnie przegłosowała omawiany rządowy projekt ustawy. Świadczy to z pewnością o tym, że zaproponowane regulacje uzyskają oczekiwany efekt bezpieczeństwa Polaków, a jednocześnie w dużym stopniu ograniczą skutki wzrostu cen za gaz ziemny. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Komisja do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu ustawy z uwzględnieniem przyjętej poprawki rekomenduje Wysokiej Izbie uchwalenie załączonego rządowego projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców paliw gazowych w związku z sytuacją na rynku gazu, druk nr 1902. Bardzo dziękuję za uwagę. (Oklaski)