Mówca: Maciej Konieczny
Data: 2022-11-30 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Porządna i naprawdę realizowana strategia transformacji Śląska, narzędzia i fundusze niezbędne do jej wprowadzenia są bardzo regionowi potrzebne i to od jakichś minimum 30 lat. Umowa społeczna z górnikami podpisana została 28 maja 2021 r. Ustawa jest dopiero teraz. Trochę to czasu wam zajęło, ale pewnie lepiej późno niż wcale. Śląscy pracownicy, firmy związane z górnictwem, całe społeczności dotknięte zamykaniem kopalń potrzebują państwowego wsparcia, aby móc z powodzeniem odnaleźć się w nowej rzeczywistości. W Śląsku niezmiennie drzemie ogromny potencjał gospodarczy, intelektualny, ludzki. Mamy wykształconych pracowników, zaawansowane technologicznie firmy, mamy w końcu śląski etos pracy. Nie stać nas na zmarnowanie tego potencjału. Brak planu dla Śląska i skutecznych państwowych narzędzi wsparcia to gigantyczne marnotrawstwo, które trwa już zbyt długo. Chaotyczne, pozbawione planu zamykanie kopalń, brak pomysłu na to, co dalej z terenami pogórniczymi, brak planu na to, jakie dobre miejsca pracy mogą powstać w miejsce tych zlikwidowanych. Tak to wygląda do tej pory. O tym świadczy chociażby los Kopalni Makoszowy, w której w tym roku odbędzie się ostatnia Barbórka. Z końcem grudnia, po 116 latach ciągłego funkcjonowania kopalnia zostanie ostatecznie zamknięta. I to związkowcy z tej zamykanej kopalni walczą dzisiaj, aby na tym miejscu coś powstało, aby powstała tam farma fotowoltaiczna. A tak naprawdę konkretny plan tego, co będzie po zamknięciu kopalni, powinien towarzyszyć każdej decyzji o zamykaniu zakładu. Tego nie ma. Jest oddolne zaangażowanie. Brakuje planu i brakuje państwowego wsparcia. Jako Lewica nie mamy wątpliwości, że od paliw kopalnych w energetyce musimy odejść. Trzeba to jednak robić z głową, trzeba to robić z troską o pracowników, trzeba to robić z szacunkiem dla pokoleń Ślązaków, którzy żyli z kopalni, ale przede wszystkim trzeba to robić z planem na przyszłość. Dlatego, rozmawiając dziś o funduszu transformacji Śląska, musimy zapytać o ten szerszy plan. Podpisana 1,5 roku temu umowa społeczna zakłada stopniowe wygaszanie wydobycia przy intensywnym wsparciu państwa dla górnictwa. To wsparcie, jak wiemy, wymaga zgody Komisji Europejskiej. Czego nie wiemy? Czy ta zgoda jest, czy ona będzie. Tak naprawdę nie wiemy, czy ten plan ma rację bytu, czy nie. Minęło kilkanaście miesięcy. Nie wiemy, czy umowa podpisana ze stroną społeczną jest realizowana, czy można ją wyrzucić do kosza, bo to zależy od zgody Unii Europejskiej, a codziennie mamy jakieś doniesienia z frontu różnych dziwacznych walk rządu Prawa i Sprawiedliwości z Komisją Europejską, a na ten temat nic, złowroga cisza. Jeżeli chodzi o samą formę funduszu, tutaj także są istotne wątpliwości. Po pierwsze, przyjęta forma spółki akcyjnej, która wydaje się być kopią, kopiuj-wklej, Państwowego Funduszu Rozwoju. To nie jest forma optymalna dla funduszu, którego głównym celem jest niegenerowanie zysków, ale realizowanie zadań publicznych. To napięcie pomiędzy logiką rynkową a publicznymi celami siłą rzeczy będzie w funduszu obecne. Pytanie, czy nie lepiej byłoby się w takim razie zdecydować na formę fundacji z działalnością gospodarczą albo spółdzielni z udziałem interesariuszy. Po drugie, finansowanie. Jest jasne, że przewidziane finansowanie nijak się ma do skali wyzwania, że to finansowanie będzie musiało być dodatkowe. Dodatkowe, czyli ze środków europejskich albo z długu. I tutaj proszę nie zrozumieć mnie źle, jestem bardzo daleki od liberalnej histerii na temat długu publicznego. To jest istotne narzędzie prowadzenia polityki publicznej, ale to trzeba robić z głową. Tymczasem rząd PiS, który z uporem maniaka odmawia dostępnych środków z Krajowego Planu Odbudowy, dostępnych środków europejskich jest gotowy zaciągać coraz to bardziej wariackie kredyty. Najpierw ryzykowne obligacje w dolarach, a teraz bardzo drogi kredyt celowy. Wszystko to zamiast dostępnych, łatwo dostępnych, na wyciągnięcie ręki dostępnych środków europejskich. To jest skrajna niegospodarność ze strony rządu. Po trzecie, nadzór. Zgadzam się, że w tym funduszu muszą być oczywiście przedstawiciele rządu, ale te proporcje są kompletnie zachwiane, kompletnie niezrozumiały jest brak przedstawicieli samorządu lokalnego, nie licząc województwa, w radzie nadzorczej. Patrząc na te proporcje, pozostaje wrażenie jak najbardziej zrozumiałe, że raz jeszcze to Warszawa ma decydować o tym, jak ma się rozwijać Śląsk, a nie sami Ślązacy. To trzeba naprawić. Dlatego Lewica poprze stosowne poprawki w tym zakresie. Transformacja Śląska wymaga planowego, mądrego wsparcia ze strony państwa. Ustawa o funduszu transformacji Śląska jest realizacją umowy społecznej podpisanej przez rząd z górnikami. Ta umowa podpisana została przez państwo polskie i powinna być realizowana. Wyzwanie, jakim jest bezpieczne, sprawiedliwe i prowadzone z szacunkiem dla mieszkańców Śląska odejście od węgla, spadnie w ogromnej mierze na kolejne rządy. Nie jest to więc sprawa ani PiS-u, ani nie-PiS-u. Proponowane rozwiązania szczegółowe pozostawiają bardzo wiele do życzenia. Śląscy pracownicy, śląskie przedsiębiorstwa, mieszkańcy i mieszkanki Śląska nie mogą (Dzwonek) jednak dłużej czekać na należne wsparcie. Dziękuję. (Oklaski)