Mówca: Andrzej Gałażewski
Data: 2012-06-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Na początku chciałbym podziękować za podziękowania, bo do problemów parlamentu i do informacji na temat udziału parlamentu w prezydencji przejdę w trakcie czytania sprawozdania. Na posiedzeniu w dniu 23 maja Komisja do Spraw Unii Europejskiej rozpatrzyła informację o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w pracach Unii Europejskiej w okresie lipiec-grudzień 2011 r. podczas polskiej prezydencji. Informację autorstwa Ministerstwa Spraw Zagranicznych przedstawił minister Maciej Szpunar, podsekretarz stanu w MSZ. Części sektorowe omawiali ministrowie: Tomasz Tomczykiewicz, sekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki, Jacek Dominik, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów, Andrzej Butra, podsekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Piotr Stachańczyk, sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, oraz Janusz Zalewski, podsekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska. Informacja została podzielona na zasadnicze dwie części. W jednej części przedstawiono ocenę realizacji priorytetów prezydencji, a w drugiej doraźne działania wynikające z sytuacji niedających się wcześniej przewidzieć. Polska prezydencja była kolejną, czwartą prezydencją po wejściu w życie traktatu z Lizbony wprowadzającego nową organizację Unii Europejskiej, która istotnie zmieniła sposób sprawowania przewodnictwa w Radzie Europejskiej. Przede wszystkim zmieniło się kierownictwo Unii - ustanowiono przewodniczącego Rady Europejskiej odpowiedzialnego m.in. za zwoływanie i kierowanie pracami Rady, potocznie zwanymi szczytami Unii, sprawy zagraniczne i politykę bezpieczeństwa Unii powierzono wysokiemu przedstawicielowi Unii Europejskiej, wzmocniono pozycję przewodniczącego Komisji Europejskiej, a także zwiększono zakres odpowiedzialności Parlamentu Europejskiego. Sukces polskiej prezydencji mógł zostać osiągnięty m.in. dzięki dobrej współpracy między wymienionymi osobami i instytucjami. Traktat z Lizbony zwiększył także rolę parlamentów narodowych oraz wyznaczył istotne miejsce dla konferencji przewodniczących komisji wyspecjalizowanych w sprawach Unii Europejskiej, tzw. COSAC. Niestety ta nowość z trudem przebija się do praktyki parlamentarnej i relacji pomiędzy niektórymi parlamentami i rządami, nie wyłączając polskiego, co można zauważyć także w omawianej informacji, w której całkowicie pominięto ten wątek, tak jakby polski Sejm i Senat nie były istotną reprezentacją Rzeczypospolitej Polskiej. Przypomnę, że podczas prezydencji oprócz wielu spraw bieżących Sejm i Senat były odpowiedzialne za przeprowadzenie licznych spotkań parlamentarzystów europejskich, w tym dwóch posiedzeń COSAC oraz spotkania marszałków wszystkich izb parlamentów narodowych, poświęconych parlamentarnemu wymiarowi polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Zresztą spotkanie, o którym wspomniałem, zakończyło spór, który trwał przez ponad rok, pomiędzy Parlamentem Europejskim a parlamentem narodowym. To swoisty sukces naszego parlamentu, a szczególnie obu marszałków. Swoistym novum jest unormowana traktatowo współpraca trzech państw członkowskich kolejno sprawujących prezydencję, czyli tzw. trio, które w naszym przypadku obejmuje Polskę, Danię, obecnie sprawującą prezydencję, i Cypr, przejmujący ją od Dani w lipcu bieżącego roku. Dla Polski niebagatelną sprawą była bardzo dobra współpraca z Węgrami, od których przejęliśmy prezydencję. Z tego powodu rząd przedstawił informację o przebiegu polskiej prezydencji w dłuższym przedziale czasowym, obejmującym także przygotowania do objęcia przewodnictwa oraz projekcje działań, które są lub będą kontynuowane podczas kolejnych prezydencji trio. Zmiany wniesione przez traktat lizboński spowodowały zmianę charakteru rotacyjnego przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej. Z całą pewnością możemy stwierdzić, że obecny kształt prezydencji w mniejszym stopniu kreuje ją na wydarzenie polityczne. Jest to raczej przedsięwzięcie organizacyjne, w które angażują się władze, administracja centralna, parlament, samorządy i dziesiątki instytucji i organizacji pozarządowych. ˝Celem przygotowań polskiej prezydencji było to, aby ukazać Polskę jako państwo sprawne i efektywne, jako państwo, którego administracja jest w stanie podjąć się realizacji najważniejszych wyzwań, przed jakimi stoi Unia Europejska˝ - stwierdził minister Szpunar, przedstawiając ocenę przebiegu prezydencji podczas posiedzenia komisji. Polski rząd wykorzystał prezydencję do promowania nie tylko Polski i jej stolicy, ale także regionów, organizując istotne spotkania i konferencje poza Warszawą. Szkoda, że na posiedzenie Komisji do Spraw Unii Europejskiej nie przybył przedstawiciel ministra kultury, żeby zreferować kulturalny i promocyjny aspekt polskiej prezydencji. Podczas posiedzenia Komisji do Spraw Unii Europejskiej podkreślano, że na debatę o przebiegu i wnioskach z zakończonej polskiej prezydencji poświęcono zbyt mało czasu, co skutkowało powierzchownością dyskusji. Jak już wspomniałem, prezydencja nie ma charakteru przywódczego, lecz w znacznym stopniu skupia się na organizacji wydarzeń, co nie przeszkadza w inicjowaniu tematów istotnych z punktu widzenia państwa sprawującego prezydencję. Tematy te były zawarte w programie polskiej prezydencji i zostały przedstawione jako trzy cele strategiczne: pierwszy cel to dążenie do większej integracji, inwestowanie w Europę i sprzyjanie wzrostowi gospodarczemu, drugi cel to wielowymiarowe bezpieczeństwo obejmujące bezpieczeństwo energetyczne, żywności, wewnętrzne oraz wzmacnianie polityki bezpieczeństwa i obrony, trzeci cel to przejrzysta i stabilna polityka sąsiedztwa, otwartość i współpraca. Realizacja celów specyficznych dla polskiej prezydencji nie oznaczała próby wykorzystywania ich dla naszych narodowych interesów. Myślą przewodnią celów strategicznych było zainteresowanie państw członkowskich Unii zagadnieniami europejskimi istotnymi z polskiego punktu widzenia. W tym momencie warto przypomnieć podstawową zasadę znaną wszystkim politykom zajmującym się sprawami europejskimi, że prezydencję sprawuje się w imieniu wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. Niestety politycy opozycji często nie chcą o niej pamiętać i stawiają rządowi PO i PSL zarzut, że nie wykorzystał czasu prezydencji do przeforsowania niektórych spraw. Powracając do założonych priorytetów, należy zwrócić uwagę, że okres prezydencji Polski przypadł na czas głębokiego kryzysu gospodarczego, zwłaszcza w zakresie zadłużenia państw strefy euro. Nienależąca do strefy euro Polska stosunkowo niewiele mogła zdziałać w celu zwalczania tego kryzysu, pomimo tego zrobiono wszystko, co w tych warunkach było możliwe. Realizując pierwszy priorytet polskiej prezydencji, doprowadzono do uchwalenia pakietu sześciu aktów ustawodawczych, tzw. sześciopaku, będących ramami formalnoprawnymi dla zwiększenia dyscypliny finansów publicznych. Można to niewątpliwie zaliczyć do sukcesów rządu. W trakcie prezydencji udało się doprowadzić do uzgodnień politycznych istotnych aktów prawnych z dziedziny usług finansowych, które przede wszystkim wzmacniają nadzór nad instytucjami finansowymi Unii Europejskiej. Polska zwracała szczególną uwagę na działania stymulujące wzrost gospodarczy, które obok działań dyscyplinujących mogą doprowadzić do opanowania sytuacji kryzysowej, dlatego ważnym aspektem polskiej prezydencji była kwestia negocjacji wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020. Polsce przypadła szczególna rola wsłuchiwania się w głosy poszczególnych podmiotów uczestniczących w tym procesie po to, aby przygotować ramy negocjacji dla prezydencji duńskiej. W dyskusję włączono także parlamenty narodowe państw członkowskich. Ważnym wydarzeniem naszej prezydencji było Forum Jednolitego Rynku w Krakowie, z udziałem 1200 reprezentantów wszystkich środowisk zainteresowanych sprawnym funkcjonowaniem i dalszym rozwojem rynku wewnętrznego. Efektem spotkania było przyjęcie przez uczestników tzw. deklaracji krakowskiej, będącej wyrazem zdecydowanego poparcia na rzecz inicjatyw zawartych w akcie o jednolitym rynku. Jednym z kluczowych elementów zaangażowania polskiej prezydencji w obszarze rynku wewnętrznego było również zakończenie prac nad systemem jednolitej ochrony patentowej, które toczyły się przez ponad 30 lat. Kolejny priorytet odnosił się do szeroko pojętego bezpieczeństwa obejmującego między innymi bezpieczeństwo energetyczne. W ramach rozwoju polityki energetycznej Unii Europejskiej naczelny priorytet został nadany wymiarowi zewnętrznemu, tj. wzmocnieniu pozycji Unii Europejskiej w międzynarodowym dialogu energetycznym. Ważnym osiągnięciem polskiej prezydencji był istotny postęp w pracach nad projektem dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Prace poszczególnych prezydencji w obszarze bezpieczeństwa wewnętrznego zdeterminowane są przez program sztokholmski określający pięcioletni plan działania. Zdecydowanie najważniejszym efektem polskiej prezydencji w tej dziedzinie było przyjęcie europejskiego paktu na rzecz zwalczania narkotyków syntetycznych. Zakończono także prace nad zmianą rozporządzenia o agencji Frontex, mającej swoją siedzibę w Warszawie, zdecydowanie zwiększając możliwości operacyjne i finansowe tej agencji. Najważniejszą kwestią w obszarze migracji i azylu była praca nad wspólnym europejskim systemem azylowym. Dzięki umiejętności polskich negocjatorów przełamano prawie dwuletni zastój w pracach nad rozporządzeniem dotyczącym przekazywania osób ubiegających się o azyl. Pomimo wzmożonych wysiłków nie sfinalizowano niestety przystąpienia Rumunii i Bułgarii do strefy Schengen. Nie udało się przekonać Finlandii i Holandii do poparcia tej sprawy. Bezpieczeństwo żywności i bezpieczna żywność należały do wiodących priorytetów Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa. Podczas naszej prezydencji odbyła się pierwsza debata polityczna na szczeblu ministerialnym na temat kierunków reformy wspólnej polityki rolnej i wspólnej polityki rybackiej. Debata o bezpieczeństwie zewnętrznym Unii Europejskiej zdominowana była rozwojem sytuacji w Afryce Północnej. Skupiono się na problematyce planowania strategicznego Unii we współpracy z NATO. Polska prezydencja pierwszy raz w historii Unii wprowadziła do agendy wzmocnienie współpracy z państwami Partnerstwa Wschodniego i Rosji w zakresie wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony. Realizacja trzeciego priorytetu polskiej prezydencji: Unia otwarta, była kontynuacją prac prezydencji poprzedzających ją z polskimi elementami autorskimi. Najważniejszym działaniem była realizacja polityki sąsiedztwa ze szczególnym wzmocnieniem Partnerstwa Wschodniego jako równoległego kierunku do kierunku południowego identyfikowanego z Unią dla Śródziemnomorza oraz kontynuacja procesu rozszerzenia Unii Europejskiej. Podczas polskiej prezydencji został podpisany traktat akcesyjny z Chorwacją i odnotowano znaczny postęp w negocjacjach akcesyjnych z Islandią. Polska zorganizowała drugi szczyt Partnerstwa Wschodniego, a w przyjętej przez jego uczestników wspólnej deklaracji znalazły się zapisy potwierdzające intencję dalszego pogłębiania integracji krajów partnerskich z Unią. Osiągnięcie znaczących postępów w tym obszarze okazuje się jednak nadzwyczaj trudne. W ostatnim okresie w większości z sześciu krajów objętych partnerstwem nastąpił regres w zakresie przestrzegania demokracji i praw człowieka, co stanowi warunek konieczny ich zbliżenia z Unią. W trakcie polskiej prezydencji udało się także zmaterializować włączenie obwodu kaliningradzkiego i niektórych powiatów polskich do obszaru uznawanego za strefę przygraniczną. W ramach działań na rzecz wzmocnienia relacji gospodarczo-handlowych Unii Europejskiej ze wschodnimi sąsiadami należy odnotować decyzję przystąpienia Rosji do Światowej Organizacji Handlu oraz postępy w przygotowaniu umów handlowych z Ukrainą, Gruzją i Mołdawią. Wysoki Sejmie! Polska prezydencja jest oceniana dobrze przez liczne krajowe i zagraniczne ośrodki opiniotwórcze. ˝Pokazaliśmy, że kadry polskiej administracji są kompetentne, profesjonalne, z dużym zaangażowaniem realizują najważniejsze wyzwania stojące przed Unią Europejską. Udało się stworzyć opinię o Polsce, jako kraju dojrzałym, dobrze zorganizowanym, który odgrywa ważną rolę w polityce europejskiej˝ - stwierdził podczas obrad komisji, i dzisiaj, pan wiceminister Szpunar. Odmiennego zdania byli przedstawiciele największej partii opozycyjnej, których opinie prezentowane podczas posiedzenia komisji można streścić w jednym zdaniu: wszystko źle. Panie i Panowie Posłowie! Informacja rządu oprócz części zasadniczej zawiera także interesujące załączniki, których ze względów organizacyjnych nie omawiano podczas posiedzenia komisji. Należy zwrócić uwagę na dwa załączniki: załącznik nr 3 - informacja o wykorzystaniu środków z funduszy strukturalnych oraz Funduszu Spójności w Polsce (stan na 31 grudnia 2011 r.) i załącznik nr 4 - plan prac nad projektami ustaw wykonujących prawo Unii Europejskiej. Z treści załącznika nr 3 dowiadujemy się, że w drugim półroczu 2011 r. Komisja Europejska zatwierdziła sprawozdania końcowe perspektywy finansowej 2004-2006 i wypłaciła salda końcowe programu Interreg III, kilku sektorowych programów operacyjnych oraz częściowo Europejskiego Funduszu Społecznego, kończąc tym samym procedury pomocowe. Polska certyfikowała do Komisji Europejskiej wydatki kwalifikowane poniesione na realizację projektów w ramach programów operacyjnych w wysokości 105% alokacji. Rozliczenia projektów realizowanych w ramach Funduszu Spójności nie zostały jeszcze zamknięte. Polska do końca 2011 r. przekazała do Komisji Europejskiej wnioski i płatności w wysokości 97,8% alokacji. Można zauważyć, że Polska niezwykle sprawnie wykorzystała fundusze Unii Europejskiej z perspektywy finansowej 2004-2006. Programy realizowane w ramach perspektywy finansowej 2007-2013 są w fazie realizacji. Do końca 2011 r. zaangażowano środki Unii Europejskiej w wysokości 82% alokacji. Wskaźnik ten jest bardzo dobry i pokazuje wysokie zdolności absorpcyjne realizatorów projektów. Załącznik nr 4 pokazuje sposób realizacji przez Polskę obowiązku dostosowania polskiego prawa do prawa Unii Europejskiej. Tabelka zawiera 31 aktów prawnych, które nie zostały jeszcze włączone do polskiego porządku prawnego, przy czym w większości przypadków dotyczy to dokumentów, które mają roczne lub niespełna roczne opóźnienie. Niestety, wśród pozostałych aktów prawnych Unii Europejskiej aż w sześciu przypadkach Polska nie uchwaliła odpowiedniego prawa przez osiem lat, a więc od czasu przystąpienia do Unii Europejskiej. Przypadki te dotyczą przede wszystkim ochrony środowiska, a w szczególności emisji dwutlenku siarki i tlenków azotu, gospodarki opakowaniami i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, ale także prawa łowieckiego. Jedna ustawa dotyczy GMO, a jedna - czasu pracy kierowców. W związku z tym nasuwa się pytanie, czy niedostosowanie do prawa unijnego jest obciążone karami, które Polska musi płacić? Konkludując, przekazuję ostateczną opinię Komisji do Spraw Unii Europejskiej, która biorąc pod uwagę zawartość informacji o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w pracach Unii Europejskiej w okresie lipiec-grudzień 2011 r., rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie informacji. Dodam ze swojej strony, że jako sprawozdawca oczekuję od rządu uzupełnienia tej informacji o część dotyczącą wkładu Sejmu i Senatu w przebieg prezydencji i realizację jej priorytetów, oczywiście w innym trybie. Mam nadzieję, że to będzie nowy zwyczaj od następnego razu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)