Mówca: Fryderyk Sylwester Kapinos
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec poselskiego projektu uchwały ustanawiającej rok 2026 Rokiem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. Józef Maksymilian Ossoliński przyszedł na świat w 1748 r. w Woli Mieleckiej jako syn Michała, kasztelana czechowskiego, i Anny z Szaniawskich. Wychowany był w atmosferze karności i dyscypliny, jednakże od najmłodszych lat obcował ze szlacheckimi tradycjami, jak również z bogatym księgozbiorem rodziców. Po otrzymaniu wykształcenia w warszawskim kolegium jezuickim powrócił w rodzinne strony i przebywał tam do 1793 r. Józef Maksymilian Ossoliński dał się zapamiętać jako dobry gospodarz ziemi mieleckiej, a także społecznik. To tutaj, w dworze Przybysz, rozpoczął on gromadzenie zbiorów, które stały się podstawą Ossolineum i w późniejszym czasie zostały przekazane do Lwowa. Ossoliński podczas pobytu na ziemi mieleckiej pracował także nad Magna Charta Leopoldina, konstytucją dla Galicji. Akt ten przewidywał powstanie sejmu regionalnego, a także odrębne sądownictwo i język polski jako urzędowy. Owego dokumentu nie udało się uchwalić z powodu śmierci Leopolda II, jednakże starania Ossolińskiego w tej kwestii zasługują na uznanie. Józef Maksymilian troszczył się również o bezpieczeństwo zbiorów z dworu Przybysz. Według przekazów ustnych powołał on grupę ludzi wyposażoną w sprzęt przeciwpożarowy, której celem było chronienie ksiąg i starodruków. Przechowywane były one w dworze Przybysz aż do czasu założenia Ossolineum. Po śmierci cesarza Leopolda II Ossoliński wyjechał do Wiednia, gdzie rozwijał swoje patriotyczne zainteresowania. Ówczesna likwidacja większości zakonów przez cesarza Józefa II sprawiła, iż jego bogate księgozbiory stały się możliwe do zakupienia. Ossoliński wraz z pomocą Samuela Lindego sukcesywnie pozyskiwał kolejne starodruki. Jego starania na dworze austriackim doprowadziły do utworzenia w 1817 r. katedry języka polskiego na Uniwersytecie Lwowskim. W tym samym roku cesarz Franciszek I wydał zgodę na powstanie Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, który miał gromadzić prywatny księgozbiór Ossolińskiego, będący darem dla całego narodu polskiego. Zabezpieczeniem finansowym przedsięwzięcia stały się wszystkie galicyjskie dobra Józefa Maksymiliana o łącznej powierzchni 4800 ha. Siedzibę zakładu ulokowano we Lwowie w poklasztornym zespole karmelitanek bosych. Ossoliński zmarł w Wiedniu w 1826 r. (Dzwonek), jednak jego dzieło było kontynuowane przez kuratorów finansowych i dyrektorów. Zakład narodowy stał się latarnią polskości w trudnych czasach zaboru. W 1938 r. Ossolineum liczyło ok. 0,5 mln eksponatów bibliotecznych i muzealnych. Po II wojnie światowej część zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich przekazano do Wrocławia, gdzie nadal kontynuowane jest dzieło Józefa Maksymiliana. Chciałbym bardzo serdecznie podziękować panu posłowi Piotrowi Babinetzowi za tak piękne przedstawienie postaci Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość z wielką radością popiera ustanowienie przez Wysoką Izbę roku 2026 Rokiem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. Dziękuję bardzo. (Oklaski)