Mówca: Włodzimierz Czarzasty
Data: 2021-12-14 (Sejm RP, kadencja 9)

Ma pan, proszę pana, 15 minut, ale wsłuchamy się w pana słowa, w związku z czym damy radę. Przedstawiciel Komitetu Inicjatywy Ustawodawczej Marcin Zieleniecki: Bardzo dziękuję, na to liczyłem, szczerze mówiąc. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przede wszystkim chciałem podziękować za merytoryczną dyskusję nad, przypomnę, obywatelskim projektem ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wprowadzającym emerytury stażowe. W dyskusji pojawiło się wiele wątków. Spróbuję się może ustosunkować do tych, które tutaj najczęściej się przewijały. Najczęściej chyba przewijał się wątek przesłanki uzależniającej prawo do emerytury stażowej od wypracowania kapitału czy wkładu emerytalnego, pozwalającego na ustalenie emerytury w kwocie najniższego świadczenia emerytalnego. Dość często też pojawiał się wątek dotyczący właśnie tych niskich świadczeń, tego, czy są w tym projekcie zabezpieczenia dla osób, których świadczenie może być niskie. A więc właśnie ta przesłanka, przesłanka uzależniająca możliwość przejścia na emeryturę stażową od posiadania prawa do emerytury w kwocie najniższego świadczenia, właśnie pełni taką rolę osłonową. Ona ma zapobiegać temu, aby te świadczenia stażowe nie były świadczeniami głodowymi, jak to się niekiedy mówi. Tylko osoby, które osiągnęły długi staż, ale jednocześnie opłacały składki od wynagrodzeń osiąganych w takiej wysokości, w której przejście na emeryturę pozwala po prostu na ustalenie tego świadczenia w kwocie minimalnego świadczenia, nabędą prawo do emerytury. To jest właśnie ten element chroniący przed niską wysokością świadczeń emerytalnych w przypadku świadczeń stażowych. Oczywiście te świadczenia będą ustalane - tutaj macie państwo rację - według formuły zdefiniowanej składki. Wiemy, jak ta formuła działa, wiemy, że wysokość świadczenia w tym systemie zależy od wartości wkładu emerytalnego, czyli wysokości składek wniesionych w okresie aktywności zawodowej, ale ten proponowany staż, w przypadku kobiet - 35 lat, w przypadku mężczyzn - 40 lat, jest gwarancją tego, że ten wkład będzie odpowiednio dużej wartości. Podobnie wygląda sytuacja, jeżeli chodzi o drugi element tej formuły zdefiniowanej składki, bo przecież emeryturę obliczamy, dzieląc ten wkład emerytalny przez średnie dalsze trwanie życia osób w wieku osoby przechodzącej na emeryturę wyrażone w miesiącach. A więc im wcześniej ubezpieczony zdecyduje się przejść na emeryturę, tym ta liczba miesięcy jest większa i tym świadczenie jest niższe, prawda? A więc to jest jak gdyby mechanizm, który ma skłaniać do świadomych decyzji. Tutaj zgadzam się z państwem, że osoby, które spełnią te wymagania stażowe, będą musiały podjąć indywidualną, świadomą decyzję co do tego, czy w tym konkretnym momencie decydować się przejść na emeryturę, czy też poczekać. Te decyzje są obwarowane wieloma czynnikami, nie tylko ekonomicznymi, ale też np. stanem zdrowia, sytuacją rodzinną, planami co do tego, w jaki sposób spędzić życie na emeryturze. Każda z tych decyzji jest decyzją indywidualną. To jest projekt, który zwiększa elastyczność, bo pozwala ubezpieczonym podjąć niezależną, autonomiczną decyzję dotyczącą momentu przejścia na emeryturę. Od pracownika zależy, czy chce pracować dłużej i uzyskać świadczenie emerytalne w wyższej wysokości, czy też, kierując się innymi względami, zdecyduje się przejść na emeryturę wtedy, kiedy spełni warunki stażowe. Było kilka bardziej szczegółowych pytań. Pani poseł Skowrońska pytała o studentów czy okresy studiów. Nie mamy do czynienia z dyskryminacją osób, które studiowały. Taką funkcję pełni właśnie przesłanka okresów składkowych i nieskładkowych. Gdybyśmy brali pod uwagę czy proponowali tylko okresy składkowe, to być może ten argument byłby trafny, ale tak się akurat składa, że okresy studiów, podobnie jak inne okresy, np. okresy opieki nad dziećmi - kiedy w trakcie urlopu wychowawczego nie były jeszcze opłacane składki na ubezpieczenie społeczne - są uwzględniane w stażu, od którego zależy prawo do emerytury stażowej. A raczej proponujemy, aby od tego było uzależnione prawo do emerytury stażowej. Tutaj naszym zdaniem nie ma elementu dyskryminacji. Było pytanie w podobnym duchu o uwzględnianie w tym projekcie rzemieślników. Warto podkreślić, że to jest - rzeczywiście podawałem przykłady z życia wzięte, osób, które pozostawały w stosunku pracy - projekt, który ma szerszy zakres podmiotowy. Nie proponujemy w nim tylko tego, aby osoby, które były ubezpieczone z tytułu pozostawania w stosunku pracy, miały uprawnienie do emerytury stażowej. To jest projekt adresowany do różnych kategorii ubezpieczonych, w tym osób prowadzących pozarolniczą działalność. Przywoływany był także fakt, że rzemieślnicy opłacali czy opłacają niskie składki, więc to nie wpływa na możliwość nabycia prawa do emerytury stażowej w myśl tego projektu. Było pytanie dotyczące liczby osób, które skorzystają czy będą mogły skorzystać z rozwiązań zawartych w obywatelskim projekcie ustawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w opinii dotyczącej tego projektu szacuje liczbę takich osób na 470 tys. Chciałem poruszyć jeszcze jeden wątek, problem ochrony przedemerytalnej. Też uważam, że na ten wątek warto zwrócić uwagę. Państwo pamiętają treść art. 39 Kodeks pracy. Wiemy, że Kodeks pracy zapewnia szczególną ochronę trwałości stosunku pracy osobom, które są w wieku niższym o 4 lata od wieku emerytalnego. W tym zakresie ten projekt niczego nie zmienia. Ochrona przed wypowiedzeniem stosunku pracy będzie nadal przysługiwała na 4 lata przed momentem osiągnięcia wieku emerytalnego. Drugim zabezpieczeniem przed wypychaniem osób, które spełnią warunki nabycia prawa do emerytury stażowej, jest zasada, która jest fundamentem polskiego prawa pracy: spełnienie warunków nabycia prawa do emerytury, nawet osiągnięcie wieku emerytalnego, nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi. Nawet jeżeli pracownik osiągnie dziś obowiązujący wiek emerytalny, czyli 60 lat w przypadku kobiet, 65 lat w przypadku mężczyzn, nie ma możliwości, aby z tego powodu pracodawca rozwiązał z nim stosunek pracy, i tutaj ta zasada też będzie obowiązywać. Było pytanie o pracownice czy osoby ubezpieczone, które z uwagi na opiekę nad dzieckiem, wychowywanie dużej liczby dzieci późno weszły w okres aktywności zawodowej. Chcę zwrócić państwa uwagę na to, że nie możemy rozpatrywać tego projektu w oderwaniu od innych rozwiązań, które mamy w szeroko rozumianym systemie zabezpieczenia społecznego. Rozwiązania w postaci tzw. rodzicielskich świadczeń uzupełniających mamy już w systemie od kilku lat. Może jeszcze jeden wątek, który też pojawił się w dyskusji. Chodzi o to, czy mamy przemyślaną kwestię zróżnicowania stażu uprawniającego do emerytury stażowej dla kobiet i dla mężczyzn i czy to akurat powinien być staż 35 lat dla kobiet, 40 lat dla mężczyzn. Myślę, że te przykłady, które podawałem, prezentując projekt ustawy, są dość wymowne. To jest projekt adresowany właśnie do osób, które bardzo wcześnie, w bardzo młodym wieku rozpoczęły swoją aktywność zawodową i uczciwie przez długi czas - 35 lat w przypadku kobiet, 40 lat w przypadku mężczyzn - wykonywały pracę zarobkową. Jeżeli przyjmiemy, i tutaj nie jest potrzebne jakieś wielkie szacowanie, jeżeli przyłożymy rozwiązania zawarte w tym projekcie do tego wzorca, 15 lat plus 35, to możemy mniej więcej określić... Oczywiście ten model, jeżeli chodzi o zatrudnienie, nie zawsze wyglądał w taki sposób, jak to przedstawiłem. Historia każdego z ubezpieczonych jest inna, różna jest sytuacja materialna, sytuacja rodzinna, różny jest punkt startu, różna jest wysokość wynagrodzeń, ale możemy dzięki temu sobie wyobrazić, jakie kategorie osób mogą czy będą mogły skorzystać z dobrodziejstwa emerytury stażowej. Jeszcze o jednej rzeczy chcę powiedzieć. Mianowicie uważam, że ten wątek, który się pojawił w dyskusji, o edukacyjnym, wychowawczym charakterze emerytury stażowej jest bardzo ważny, dlatego że model zatrudnienia, który przedstawiłem: wczesny start, nieprzerwana praca przez wiele dziesiątek lat, bardzo często praca na jednym stanowisku pracy bez względu na warunki pracy, jeżeli chodzi o młode pokolenia - państwo też tutaj kilkakrotnie ten wątek przywoływaliście, mówiąc o repartycyjnym systemie ubezpieczenia społecznego - wcale nie jest, że tak powiem, chętnie przyjmowany. Wiemy, że niechętnie płacimy składki, a w wielu wypadkach mamy do czynienia właśnie z sytuacjami, kiedy unikamy płacenia składek, więc ten walor edukacyjny, pokazanie przykładu, że warto płacić składki od najmłodszych lat w sposób nieprzerwany, jest bardzo ważne. Na koniec chcę podziękować przede wszystkim panu ministrowi za słowa, za deklarację dotyczącą przystąpienia do prac nad projektem ustawy, przedstawicielom wszystkich klubów parlamentarnych za życzliwość i przychylność dla tego projektu. Mam nadzieję, że oczekiwania Polaków, którzy podpisali się pod obywatelskim projektem ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w tym zakresie zostaną spełnione. Bardzo dziękuję. (Oklaski)