Mówca: Andrzej Rozenek
Data: 2012-05-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić projekt zmiany ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy o prokuraturze oraz ustawy o ustroju sądów powszechnych. Nasz projekt wynika z zapotrzebowania społecznego, przede wszystkim z tego, że instytucje takie jak prokuratura czy sądy niekoniecznie w tej chwili spełniają wymogi, jeśli chodzi o społeczeństwo. Często zdarza się, że obywatele, ludzie - jak się potem okazuje - niewinni, ludzie, którzy nic złego nie zrobili, przez wiele lat są ofiarami systemu sprawiedliwości, tak to należy nazwać. To nie jest w porządku, że w państwie polskim dochodzi do takich sytuacji, że w aresztach tymczasowych przebywa się latami. Rekordziści przebywają po 8, po 10 lat, a jak sama nazwa wskazuje, areszt tymczasowy powinien być aresztem tymczasowym. Jest to środek zapobiegawczy służący do tego, żeby usprawnić śledztwo, a nie do tego, żeby np. wydobywać od kogoś zeznania. Są to patologie. Patologie oczywiście mają charakter jeszcze niepowszechny, ale charakter dosyć poważnego zjawiska. Nie mówimy tu o jednostkach, mówimy tu o częstych przypadkach. Wszyscy państwo oczywiście pamiętacie sprawę biznesmena Kluski, mało kto pamięta sprawę prof. Widackiego, a już praktycznie nikt nie pamięta sprawy, o której chcę teraz powiedzieć, mianowicie sprawy pana Wojciecha Lenka. To jest funkcjonariusz Policji, który został oskarżony przez prokuratora o 7 bardzo poważnych przestępstw karnych. W wyniku trwającego latami śledztwa skierowano sprawę do sądu i sąd we wszystkich instancjach uniewinnił tego człowieka. Cały proces sprawiedliwości trwał 7 lat. Po prostu jest to niepokojące, że osoby całkowicie niewinne wpadają w tryb machiny sprawiedliwości i jakby nie ma dla nich ratunku, bo okazuje się, że tak naprawdę postępowanie śledcze może trwać dowolnie długo, areszt tymczasowy może trwać latami i nie ma na to żadnej rady ani żadnej siły. Stąd przygotowaliśmy projekt, którego uzasadnienie postaram się streścić w kilku słowach. Otóż proponowany projekt ustawy jest doraźną - i to należy podkreślić: doraźną - kompleksową nowelizacją trzech ważnych ustaw: Kodeksu postępowania karnego, ustawy o prokuraturze oraz Prawa o ustroju sądów powszechnych. (Poseł Ryszard Kalisz: Jak doraźna może być kompleksowa?) Zaraz wytłumaczę, panie pośle, bo to rzeczywiście wymaga wyjaśnienia. Otóż mamy sytuację, tak jak powiedziałem, alarmową w polskim prawie i w polskim wymiarze sprawiedliwości, więc trzeba działać doraźnie, czyli szybko. Rzeczywiście zgadzam się tutaj z kolegami, że dobrze by było w ogóle kompleksowo opracować ustawę Kodeks postępowania karnego, być może jeszcze raz, od nowa. Ale skoro w odpowiedzi z prokuratury czytamy, że potrwa to latami, a ludzie cierpią, to trzeba doraźnie zareagować... (Poseł Ryszard Kalisz: Ale nie kompleksowo.) ...i pewne rzeczy... Jest to kompleksowe, ponieważ dotyczy... (Poseł Ryszard Kalisz: Kompleksowo to trzeba zrobić.) ...trzech ustrojów. Już przechodzę do szczegółów. W art. 310 Kodeksu postępowania karnego wydłużono z 3 do 6 miesięcy instrukcyjny termin, w którym powinno być ukończone śledztwo. Obecnie jest zapisane tak, że każdy prokurator powinien po 3 miesiącach zakończyć śledztwo. Proszę państwa, nawet w przypadku kradzieży rowerów rzadko się zdarza, żeby w 3 miesiące śledztwo zostało zakończone i wiemy, że to jest fikcja. Żaden prokurator tego nie przestrzega. W związku z czym wydłużamy ten instrukcyjny termin do 6 miesięcy, ale wprowadzamy też w tym samym artykule graniczną wartość 4 lata. (Głos z sali: A to nie za mało?) I to 4 lata w szczególnych przypadkach, ponieważ chcielibyśmy, żeby normalne śledztwo zakończyło się w 2 lata, natomiast w szczególnych wypadkach prokurator generalny mógłby przedłużyć śledztwo o kolejne 2 lata. Ktoś powie, że 4 lata to może być za mało, bo trzeba biegłych wysłuchać, być może czasem trzeba się zwrócić o pomoc prawną do innych instytucji, np. zagranicznych. Tak, to prawda, ale 4 lata to jest naprawdę bardzo dużo czasu i żaden prokurator mi nie wmówi, że przez 4 lata nie można skierować aktu oskarżenia albo umorzyć sprawy. To jest naprawdę dużo czasu. Przypominam doświadczenia innych krajów, gdzie niesamowitych zbrodniarzy, podejrzewanych o bardzo poważne przestępstwa, osądzano w 3 czy 4 miesiące. Osądzano, czyli prokurator wykonywał swoją robotę, kierował sprawę do sądu i sąd już w pierwszej instancji podejmował decyzję. Trwało to raptem 3 czy 4 miesiące, a my mówimy o 4 latach, czyli jest to naprawdę bardzo długi okres. W art. 310 chcielibyśmy właśnie wprowadzić to ograniczenie, łącznie 4 lata, nie więcej. Dalej. Następny artykuł, czyli art. 310a Kodeksu postępowania karnego, ogranicza czas, w którym można mieć status podejrzanego. To też jest bardzo ciekawe, że tak naprawdę podejrzanym można być w nieskończoność. Jest to oczywiście taka sytuacja, że podejrzanemu przysługuje prawo domniemania niewinności i tak naprawdę nie jest przestępcą, ale w oczach opinii publicznej człowiek, który staje się podejrzanym, często jest osobą, jak tu, na terenie tej Izby, kiedyś mówiono, będącą w kręgu podejrzeń, będącą prawie że przestępcą albo o mało co przestępcą. Oczywiście ta faza postępowania karnego jest niezbędna, ale ona nie może trwać w nieskończoność. W pewnym momencie prokurator musi się zdecydować, czy ten człowiek jego zdaniem jest przestępcą, czy nie jest przestępcą. Stąd chcemy ograniczyć okres, w którym człowiek ma status podejrzanego, do 3 miesięcy. Wydaje mi się, że to też jest bardzo długi okres, 3 miesiące, 90 dni to chyba jest wystarczająco długo, żeby prokurator mógł stwierdzić, czy ma rzeczywiście uzasadnione podejrzenie o tym, że ktoś popełnił przestępstwo, albo nie ma uzasadnionego podejrzenia, wtedy umarza sprawę i temat jest zakończony. Projekt przewiduje również zmianę, jeżeli chodzi o samo powoływanie zastępców prokuratora generalnego, i to jest kolejna rzecz, którą chcemy tutaj zmienić. Już w tej chwili jest tak, że zastępcy są powoływani przez prezydenta, co w tym momencie rodzi sytuację taką, że prokurator generalny jest w pewnym sensie jednak uzależniony politycznie, mimo że dokonaliśmy rozdzielenia funkcji ministra i prokuratora generalnego po to właśnie, żeby został on całkowicie uniezależniony od polityków. Jest to trochę niezdrowa sytuacja, dlatego że o ile mamy do czynienia z rozsądnym prezydentem, który potrafi zachować pewną równowagę polityczną czy merytoryczną, o tyle wszystko jest w porządku. Ale można sobie wyobrazić taką sytuację, w której prezydent będzie chciał np. wykorzystać swoje prerogatywy do tego, żeby jednak wpłynąć na prokuratora generalnego i w pewien sposób wyznaczyć mu kierunek, w którym powinien działać. Stąd uważamy, że to jednak prokurator generalny powinien wskazywać swoich zastępców, oczywiście po zasięgnięciu opinii - chcielibyśmy, żeby była to opinia odpowiednio ministra sprawiedliwości i ministra obrony narodowej w zależności od tego, o którego z zastępców chodzi, czym się zajmuje. To ma sens, dlatego że w ten sposób chcielibyśmy wzmocnić pozycję prokuratora generalnego wewnątrz prokuratury. Wtedy ulega też wzmocnieniu jego władza dyscyplinarna, gdyż chcielibyśmy, żeby w wyjątkowych wypadkach mógł on wymierzyć podległym prokuratorom najniższe kary dyscyplinarne, takie jak upomnienie czy nagana, bez przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego w pierwszej instancji. Od tego oczywiście przysługiwałoby odwołanie się do sądu dyscyplinarnego drugiej instancji. I tu przechodzimy do kolejnej sprawy, czyli do czegoś, co jest chyba najgorsze w polskim systemie sprawiedliwości: totalnej bezkarności prokuratorów. I to jest chyba najważniejszy punkt, który proponujemy. Odpowiedzialność prokuratorów w tej chwili polega na tym, że odpowiadają przed samymi sobą, przed takim swoistym sądem koleżeńskim, który - co tu dużo mówić - jest sądem korporacyjnym, jakby na to nie patrzeć, i trochę działa na zasadzie: ręka rękę myje. Jeżeli w pierwszej instancji zachowamy nadal sąd dyscyplinarny, ale koleżeński, złożony z prokuratorów, a w drugiej instancji - sąd powszechny, to mamy w tym momencie sytuację taką, że jednak będzie to podlegało pewnej kontroli, że nie będzie tak, że - powiedzmy - grono zaprzyjaźnionych czy też powiązanych korporacyjnie prokuratorów ratuje swojego kolegę przed skutkami jego działań, a skutki te - przypomnę - czasami są bardzo drastyczne i okrutne - i dla ludzi, i dla gospodarki państwa. Przypominam spółkę JTT, która upadła w wyniku m.in. postępowania prokuratorskiego, wszczętego bez żadnych podstaw. Kompletnie nie było wiadomo, dlaczego prokurator wkroczył akurat w sprawy dotyczące podatków, skoro od razu było wiadomo, że nie ma tam żadnego przestępstwa. Podobnie zresztą było z panem biznesmenem Kluską. No cóż, zapoznałem się z odpowiedzią z Krajowej Rady Prokuratury. Rozumiem, że środowisko prokuratorskie jest, delikatnie mówiąc, wystraszone tym projektem. Wydaje mi się, że niesłusznie i niepotrzebnie, bo to jest bardzo łagodny projekt w stosunku do tego, co powinno się zrobić w kwestii np. odpowiedzialności prokuratorów za ich działania. Uważam, że jednak prokuratorzy powinni ponosić pełną odpowiedzialność za swoje czyny, i będziemy pewnie kiedyś zmierzać do tego, żeby tak było. Nie może mieć miejsca taka sytuacja, że prokurator jednej z prokuratur apelacyjnych od wielu lat krzywdzi ludzi, na co są dowody, i nie ma na to siły. Jedyne, co zrobiono, to przesunięcie go na inne stanowisko, że tak powiem, mniej odpowiedzialne, ale ten człowiek nadal jest prokuratorem i nadal może krzywdzić ludzi. Z takimi praktykami trzeba skończyć i trzeba dać jakiś instrument do walki z tą patologią. Proponujemy 6-miesięczne vacatio legis. Jest ono niezbędne oczywiście do przeprowadzenia zmian organizacyjnych w sądach i prokuraturach - bo jeszcze nie wspomniałem o tym, że proponujemy tutaj również wprowadzenie specjalnych wydziałów w sądach, które zajmowałyby się właśnie nadzorem nad śledztwami, żeby również usprawnić proces śledczy. W imieniu Ruchu Palikota i projektodawców tej zmiany proponuję przekazać tę ustawę do dalszej pracy w komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)