Mówca: Krzysztof Szymański
Data: 2025-12-03 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt dotyczy dokumentów publicznych i znaków akcyzy. Deklarowany cel tej ustawy to zwiększenie bezpieczeństwa właśnie dokumentów publicznych, jego dostosowanie do wymogów bezpieczeństwa państwa, więc faktycznie nie dziwota, że już kilku posłów wspomniało o tym, poseł Orliński, poseł Wieczorek o tym mówili, że panuje ponadpartyjna zgoda w tym temacie, ponieważ to jest temat stricte strategiczny. Mówimy tutaj o dokumentach, które przede wszystkim potwierdzają tożsamość, a z tego wynika, że potwierdzają również prawa obywateli. Rozmawiamy również o znakach akcyzy, które przekładają się wprost na bezpieczeństwo obrotu gospodarczego. Z tego powodu należy uznać, że projekt ustawy odnosi się do materii typowo strategicznej. Dokumenty publiczne to jest tak naprawdę filar weryfikacji tożsamości i wynikających z tego uprawnień obywateli. Stąd mają absolutnie fundamentalną rolę w systemie bezpieczeństwa i porządku publicznego państwa. Tutaj trzeba bardzo mocno podkreślić, że zjawisko fałszerstw jest czasami niedoceniane, czasami niezauważane, a niesamowicie istotne. Wykorzystywane jest w procederach przestępczych, co jest dla nas pewną oczywistością, natomiast od kilku lat dostrzegamy zwiększenie zagrożeń hybrydowych wymierzonych w Polskę, a te działania hybrydowe polegają m.in. właśnie na pewnych fałszerstwach w zakresie czy to pozyskania czyjejś tożsamości, czy to wykreowania takiego dokumentu, który tak jakby nadaje nową tożsamość, po czym na tej podstawie prowadzi się działania, które mają doprowadzić do destabilizacji Rzeczypospolitej. Te przykłady nie są tylko czystym domysłem, są to przykłady z państw bałtyckich, gdzie ingerencje bezpośrednie w system dokumentów publicznych już się zdarzały, czyli to pokazuje, jak to zagrożenie jest, po pierwsze, realne, a po drugie, rosnące. Żeby to skonkludować, powiem tak, że państwo musi mieć kontrolę nad najbardziej wrażliwymi elementami systemu identyfikacji, weryfikacji tożsamości i właśnie wynikającymi z tego uprawnieniami obywateli. Nie mam żadnych wątpliwości. Rozwiązania, które są proponowane przez tę ustawę, to jest powierzenie Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych roli wytwórcy wyłącznego i wytwórcy wybranych dokumentów i znaków akcyzy. Wybranych, ponieważ dotyczy to m.in. dowodów, paszportów, praw jazdy, dokumentów pobytowych, rejestracyjnych itd. I co ważne, PWPW będzie musiało zapewnić wysokie standardy bezpieczeństwa w oparciu o znane normy ISO, ochrony informacji tajnych. I to rozwiązanie, ten standard funkcjonuje w wielu krajach europejskich. To jest kierunek absolutnie zgodny z tymi nowoczesnymi europejskimi standardami bezpieczeństwa. Uwagi. Pierwsza uwaga jest taka, że przywołane w tym projekcie zasady handlowe i interes publiczny wykorzystywane przy ustalaniu cen rodzą pewne wątpliwości co do transparentności kosztów. Z jednej strony zasady handlowe oczekują, że ceny będą wysokie, z drugiej strony interes publiczny oczekuje, że te ceny będą niskie, i gdzieś ten balans jest oczekiwany. Natomiast czy są jakieś faktyczne mechanizmy, które nam to zapewnią? Stąd uważam, że potrzebna jest kontrola parlamentarna nad efektywnością kosztową PWPW. To, co zauważam, to jest monopol swego rodzaju, który oczywiście w sytuacji, kiedy mówimy o bezpieczeństwie strategicznym, jest uzasadniony, ale on powinien być ograniczony tylko do dokumentów najwyższej wagi i przede wszystkim powinien podlegać kontroli kosztowej. Tak jak mówię, państwo ma prawo utrzymywać wyłączność w obszarze strategicznym, ale ten monopol musi być nadzorowany. Stąd składamy poprawkę, dlatego że projekt ustawy w obecnym kształcie nie przewiduje żadnych mechanizmów kontroli ex post realizacji nowych rozwiązań, mimo że ustawa dotyczy infrastruktury krytycznej państwa, czyli dokumentów publicznych stanowiących fundament bezpieczeństwa i weryfikacji tożsamości obywateli. A ocena skutków regulacji, jeżeli chodzi o projekt, jednoznacznie wskazuje, cytuję: Nie przewiduje się dokonywania ewaluacji efektów projektu. Stąd nasza poprawka, która mówi w jednym zdaniu tylko, że w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy minister właściwy do spraw wewnętrznych (Dzwonek) przedkłada Sejmowi informację o funkcjonowaniu systemu bezpieczeństwa dokumentów publicznych obejmującą w szczególności zakres dokumentów publicznych objętych prawem wyłącznym, koszty wytwarzania dokumentów publicznych, realizację procedur bezpieczeństwa i współdziałanie organów administracji publicznej i służb właściwych w zakresie nadzoru nad bezpieczeństwem dokumentów publicznych. (Oklaski)