Mówca: Bartosz Romowicz
Data: 2025-11-20 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Dlaczego ta ustawa jest potrzebna? Chociażby dlatego, że korupcja jest zjawiskiem wielowymiarowym, dynamicznym i stale obecnym w życiu publicznym. Dotyczy administracji, polityki, gospodarki, a nawet sfery sportu. Wciąż brakuje definicji, która obejmowałaby wszystkie jej przejawy, ponieważ różnorodność kultur, praktyk gospodarczych i uwarunkowań prawnych utrudnia jednoznaczne określenie jej granic. Jednak wszyscy wiemy, że skutki korupcji, niezależnie od jej definicji, są destrukcyjne. Korupcja osłabia zaufanie do państwa, zniekształca mechanizmy gospodarcze, a w skrajnych przypadkach zagraża bezpieczeństwu narodowemu. W uzasadnieniu ustawy zwrócono uwagę na to, że obecny system przeciwdziałania korupcji w Polsce jest rozproszony, a poszczególne instytucje często powielają swoje kompetencje. Jednym z kluczowych argumentów jest fakt, że Centralne Biuro Antykorupcyjne mimo szerokich uprawnień nie stało się instytucją wiodącą w walce z korupcją. Dane są bardzo wymowne: Policja prowadzi rocznie nawet kilkunastokrotnie więcej postępowań antykorupcyjnych niż CBA, choć dysponuje mniejszymi wyspecjalizowanymi siłami. Równocześnie raporty międzynarodowe, takie jak indeks Transparency International, pokazują, że pozycja Polski w zakresie percepcji korupcji pogarsza się od kilku lat. To sygnał alarmowy, że nasz system nie działa z taką skutecznością, jakiej byśmy oczekiwali. Dzisiaj zapytałem kilka przypadkowych, losowo wybranych osób, z czym im się kojarzy CBA. Nie usłyszałem żadnego pozytywnego skojarzenia. Jednym z najistotniejszych elementów ustawy jest likwidacja Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Dlaczego jest to ważny krok? Po pierwsze, analiza działalności CBA wykazała, że jego kompetencje w znacznym stopniu pokrywają się z zadaniami innych instytucji, głównie Policji, ABW czy Krajowej Administracji Skarbowej. Prowadzi to do fragmentacji działań czy braku spójnej koordynacji. Po drugie, biuro dysponowało bardzo szerokimi uprawnieniami operacyjnymi, a w przestrzeni publicznej narastała krytyka dotycząca sposobu ich wykorzystywania. W uzasadnieniu wprost wskazano, że nadużycia w stosowaniu metod operacyjnych podważały zaufanie do państwa i wprowadzały ryzyko naruszenia praw obywatelskich. Po trzecie, utrzymywanie odrębnej specjalnej służby przy jednoczesnym braku efektów, które uzasadniałyby jej istnienie, okazało się nieefektywne organizacyjnie i finansowo. Kto przejmie zadania CBA? Zadania CBA przejmą trzy instytucje: Policja - poprzez utworzenie Centralnego Biura Zwalczania Korupcji - Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Krajowa Administracja Skarbowa. Największy zakres obowiązków przejmie Policja, w ramach której powstanie Centralne Biuro Zwalczania Korupcji, które będzie nową jednostką operacyjną, ukierunkowaną wyłącznie na zwalczanie klasycznych przestępstw korupcyjnych, takich jak łapownictwo urzędnicze, nadużycie uprawnień przez funkcjonariuszy, nielegalny lobbing czy przekupstwo gospodarcze. To również Policja będzie kontynuować prowadzenie tzw. osłony antykorupcyjnej, czyli systemu procedur, który ma zapobiegać powstawaniu patologii w procesach decyzyjnych w administracji. Drugi filar to ABW, która przejmie te obszary, w których zjawiska korupcyjne mogą uderzać w bezpieczeństwo państwa, jak prywatyzacje, zamówienia publiczne czy finansowanie partii politycznych. ABW będzie również odpowiedzialna za analitykę i raportowanie do najważniejszych organów państwowych. I trzeci, czyli KAS, która zajmie się przestępstwami godzącymi w interes finansowy państwa, podatkowymi i gospodarczymi, związanymi z obrotem dokumentami finansowymi czy praniem pieniędzy. Co stanie się z funkcjonariuszami i pracownikami CBA? Wczoraj na tej mównicy przedstawialiśmy projekt zmiany ustawy o Straży Marszałkowskiej. Wówczas podawałem dane, w których pokazujemy, że kwota bazowa wynagrodzenia spośród wszystkich służb jest najwyższa w CBA. W Straży Marszałkowskiej było to mniej niż 4, w CBA 5,5. To pokazuje, że ta służba była najsowiciej opłacana. Ustawa wprowadza szczegółowe regulacje dotyczące przeniesienia kadr. Łącznie 1260 funkcjonariuszy i 200 pracowników cywilnych zostanie przyjętych przez te trzy instytucje. Przewidziano zachowanie dotychczasowych uposażeń oraz praw wynikających ze stosunku służby. Uwzględniono także wygaszanie dodatków specyficznych dla CBA, np. dodatku teleinformatycznego, w terminie, który pozwoli na bezpieczne przeprowadzenie zmian. Część funkcjonariuszy osiągnęła już wiek emerytalny, dzięki czemu proces przenoszenia nie powinien prowadzić do nagłego przeciążenia jednostek przyjmujących. Aby zapewnić płynny przebieg zmian, ustawa szczegółowo opisuje proces likwidacji CBA, czyli tryb przekazywania mienia, przyjęcia dokumentacji, zasady gospodarowania nieruchomościami, wyznaczenie likwidatora czy rozstrzyganie ewentualnych sporów. Likwidator CBA zostanie umieszczony organizacyjnie w Policji, ponieważ to tam trafi większość kadr biura. Decyzja ta ma gwarantować sprawność operacyjną i efektywne wykorzystanie wiedzy funkcjonariuszy. Ustawa przewiduje także podział budżetu CBA w wysokości ponad 330 mln zł rocznie pomiędzy instytucje przejmujące zadania biura. Podkreśla się także, że będą możliwe oszczędności w dłuższej perspektywie. Utrzymanie jednej koordynowanej struktury jest tańsze niż funkcjonowanie odrębnej służby specjalnej. Dodatkowo część etatu, zwłaszcza w bardziej wymagających procesach rekrutacyjnych, jak w ABW, może początkowo pozostać nieobsadzona, co przełoży się na niewykorzystane w części środki. Ponieważ CBA miało swoje kompetencje szerokie, to będzie istniała również konieczność zmiany innych przepisów, jak chociażby Kodeksu postępowania administracyjnego, Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o radcach prawnych, o księgach wieczystych i hipotece, o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy i wielu innych. Zmiany tej ustawy mają także charakter porządkowy i zapewniają spójność systemu. Wysoka Izbo! Sens tej ustawy można stresić w kilku zdaniach. Po pierwsze, jest to wzmocnienie skuteczności państwa w walce z korupcją. Po drugie, jest to przywrócenie przejrzystości i spójności systemu instytucjonalnego. Po trzecie, jest to eliminacja dublowania kompetencji. Po czwarte, jest to wzmocnienie bezpieczeństwa publicznego. Po piąte i najważniejsze, to zwiększenie zaufania obywateli do instytucji państwowych. Reforma ta jest więc nie tylko techniczną reorganizacją służb, ale istotnym krokiem w stronę poprawy jakości życia publicznego i odbudowy wiary obywateli w państwo. Klub Parlamentarny Polska 2050 będzie popierać ten projekt i aktywnie uczestniczyć w pracach nad tym projektem na etapie prac parlamentarnych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)