Mówca: Janusz Cichoń
Data: 2011-12-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Tak naprawdę mamy budżet, który jest - także wbrew temu, co powiedział pan minister, co tutaj słyszymy, a wynika to także z przeprowadzonej dzisiaj dyskusji - jednak bardzo optymistyczny, oparty w gruncie rzeczy na założeniu, że strefa euro się nie rozsypie, że strefa euro, Unia Europejska odzyska wiarygodność, a takie założenie z pewnością jest obarczone sporym ryzykiem. Prawdą jest, że nigdy nie uchwalaliśmy budżetu w warunkach takiej niepewności. Wobec tego nikogo nie powinno dziwić to, że wykazujemy tak wielką determinację, aby uzdrowić własne finanse, ale także wspomagać w tym procesie uzdrawiania finansów Unię Europejską, bo zagrożenie jest rzeczywiste. W dyskusji pojawiały się już głosy mówiące o naszych CDS, o tym, co dzieje się z kursem walutowym, z oprocentowaniem naszych obligacji. Na dzień dzisiejszy nie jest to zagrożenie, które spędza nam sen z oczu, ale jeśli scenariusz rozpadu Unii Europejskiej miałby się sprawdzić, to wszyscy odczulibyśmy to na własnej skórze. Wobec tego wypada jednak poważnie dyskutować na temat tego, co nas czeka, nie strasząc przy tym Polaków. Warto w tym miejscu podkreślić to, co usłyszeliśmy dzisiaj z ust pana ministra - że w gruncie rzeczy możemy się czuć bezpiecznie, że, praktycznie rzecz biorąc, zabezpieczyliśmy potrzeby pożyczkowe na przyszły rok, że dysponujemy elastyczną linią kredytową, która pozwala nam na to poczucie bezpieczeństwa. Z drugiej strony nie sposób jednak nie dojrzeć też tego, co próbujecie państwo negować - że fundamenty polskiej gospodarki są naprawdę niezłe i że to one decydują o tym, że dzisiaj nasza sytuacja jest lepsza niż sytuacja Grecji, Hiszpanii, Portugalii czy Włoch. Jeszcze nie tak dawno było to praktycznie nie do pomyślenia. Mogę w tym miejscu polemicznie powiedzieć... Nie ma pani poseł Szydło, która mówiła o tym, jak niski jest poziom rozwoju polskiej gospodarki, nie uwzględniając faktu, jak wiele zrobiliśmy w ostatnich latach. Przypomnę, że wzrost PKB wyniósł w ciągu ostatnich czterech lat 15,4%. Gdybyśmy rozwijali się w relacji do Unii Europejskiej w takim tempie, jak w ciągu ostatnich czterech lat, to w ciągu 16 lat nadrobilibyśmy dystans, który dzieli nas od Unii Europejskiej. Gdybyśmy utrzymali tempo rozwoju, oczywiście również w relatywnym ujęciu, jakie mieliśmy w czasach rządów PiS-u czy SLD, to zajęłoby to nam 50 albo nawet nieco więcej lat. Kwestia bezrobocia to też kluczowy problem, który państwo podnosicie, ale zapominacie o tym, że tak na dobrą sprawę to, co wydarzyło się w ciągu ostatnich kilku lat na polskim rynku pracy, jest zmianą w pożądanym, dobrym kierunku. Pan minister mówił, o ile wzrosła liczba miejsc pracy. W ciągu ostatnich czterech lat powstało w Polsce prawie 800 tys. miejsc pracy, a to jest połowa miejsc pracy, jaka powstała w Unii Europejskiej. Ta liczba miejsc pracy rośnie. Jednocześnie, nawiązując do tego, co mówicie państwo na temat reformy systemu emerytalnego, także wydłużenia wieku emerytalnego... ...warto pamiętać o tym, że w tym roku liczba osób w wieku produkcyjnym zmniejszyła się w Polsce o 100 tys., a już w przyszłym roku ta liczba zmniejszy się o 150 tys. Z czego to wynika? Wynika to z przeobrażeń demograficznych, jakie dzieją się na naszych oczach. Mamy sytuację, w której coraz liczniejsze roczniki wyżowe schodzą z rynku pracy, wchodzą w wiek poprodukcyjny, podczas gdy na ten rynek trafiają coraz mniej liczne roczniki w wieku produkcyjnym, bo w wiek produkcyjny wchodzą roczniki niżu demograficznego. Tak na dobrą sprawę wobec tego jest najwyższy czas, abyśmy przeprowadzili reformę emerytalną, wydłużyli stopniowo wiek emerytalny po to, żeby zapewnić sobie dostęp do zasobów pracy w naszym kraju i żeby pod tym względem być bezpiecznym. Jednocześnie zwracam uwagę na to, że ta reforma daje szansę Polkom i Polakom na wyższe emerytury. Kilkanaście lat temu zmieniliśmy system emerytalny w Polsce. Dzisiaj opieramy emeryturę na składce, którą przyszli emeryci gromadzą w ciągu swojej aktywności zawodowej. To, jaka ostatecznie będzie ich emerytura, zależy od tego, ile zgromadzili na swoich indywidualnych kontach, rachunkach, w ZUS-ie czy w II filarze, i jak długo potencjalnie będą jeszcze żyć, biorąc pod uwagę przeciętną długość życia. Wobec tego im dłużej będą pracowali, tym zgromadzona kwota, przy jednocześnie większej kwocie, będzie im się potencjalnie dzieliła na krótszy okres. Działa to w postępie niemalże geometrycznym, jeśli chodzi o przyrost przyszłych świadczeń. Dzisiaj wszyscy wiemy, że one są śmiesznej wysokości. Jeśli nie chcemy, żeby emerytura była śmieszna, to musimy przeprowadzić także tę reformę. Tak naprawdę chciałbym jednak wrócić do tego, czemu zawdzięczamy dzisiaj tę relatywnie dobrą sytuację. Otóż przede wszystkim optymizmowi i przedsiębiorczości Polaków. Już parę osób na tej sali to powtarzało, mówiło, warto to jeszcze raz przypomnieć, bo ten optymizm przekłada się na spożycie wewnętrzne, na popyt krajowy, którego tempo wzrostu co prawda w nadchodzącym roku nieco zwolni, będzie trochę niższe, ale mogę powiedzieć, że będzie także podtrzymywane chociażby dzięki temu, iż jesteśmy organizatorami mistrzostw Europy w piłce nożnej. Jest także stosunkowo wysoki popyt inwestycyjny w sektorze prywatnym. Zakładamy wzrost tego popytu w 2012 r. Wbrew temu, co mówili niektórzy z państwa, ten wzrost w 2012 r. jest możliwy i właśnie go projektujemy w budżecie. Wysokie jest także spożycie publiczne. Mówiliśmy tutaj o inwestycjach publicznych. Ich poziom co prawda się zmniejszy, relatywnie tempo tego przyrostu będzie mniejsze, niemniej jednak w dalszym ciągu jest to istotny element decydujący o poziomie naszego PKB. I wreszcie konkurencyjność polskiego eksportu. Ostatnia kwestia, którą chciałbym podkreślić, to - w naszej ocenie - roztropność naszego rządu, który wbrew opozycji, także nie oglądając się na inne kraje, już w 2010 r. rozpoczął proces konsolidacji finansów publicznych. Instrumenty, które zastosowaliśmy, to: reguła wydatkowa, zamrożenie wynagrodzeń, reforma emerytalna, zresztą kontynuowana, elastyczna linia kredytowa. Nie będę wszystkich wymieniał. To wszystko składa się na te dobre podstawy, na bazę naszego optymizmu. Dlaczego wobec tego upieramy się przy programie zacieśnienia fiskalnego? Ten program i budżet trzeba tak nazwać, to budżet zacieśnienia fiskalnego. Tak naprawdę nie mamy wyjścia, bo wiemy, do czego prowadzi nadmierny deficyt. Pierwsze doświadczenia już mamy. Prowadzi w gruncie rzeczy do wyższych podatków i to, niestety, z żalem przyjmujemy: przejściowo - mam nadzieję - podniesiony VAT, składka rentowa, podatek od kopalin, to są przykłady tego typu działań. Ale warto też zwrócić uwagę, że jeśli nie zapanujemy nad tym deficytem, to czekają nas większe rozpiętości w dochodach, bo to jest kolejne następstwo, z którym się musimy liczyć, a także potencjalnie związane z tym niepokoje społeczne. Nie bez znaczenia jest także to, że z deficytem, z rosnącym długiem publicznym na dłuższą metę łączy się także gorsza struktura wydatków publicznych: mniej wydatków prorozwojowych, a więcej socjalnych. Nawiasem mówiąc, jest to pętla, która powoduje, że deficyt rośnie coraz bardziej. To oczywiście nie koniec potencjalnych negatywnych skutków. Kolejne to podbita stopa procentowa, czego już także dzisiaj doświadczamy, pogłębiona niepewność, a w efekcie niższe inwestycje. Niższe inwestycje w warunkach pogłębionej niepewności, tak naprawdę w warunkach odpływu kapitału zagranicznego, a jednocześnie napływu kapitału portfelowego, powodują wahania kursowe, to z kolei w połączeniu w niższymi inwestycjami pociąga za sobą niższy eksport, wolniejszą dyfuzję wiedzy, chociażby jak efektywniej wytwarzać, a także mniejszą zdolność do obsługi zadłużenia zagranicznego. To są kwestie, które także musimy brać pod uwagę. I wreszcie finalnie co nas potencjalnie może spotkać to odmowa finansowania potrzeb pożyczkowych państwa, a co za tym mogłoby iść, drastyczna podwyżka podatków i chaotyczne cięcia wydatków publicznych. Nie możemy do tego dopuścić, zwłaszcza że dzisiaj wszyscy mamy świadomość, iż wyrosnąć z długu praktycznie się nie da. Jedyne dostępne narzędzie, które pozwoli nam wyjść z tej niekorzystnej sytuacji, to zacieśnienie fiskalne, w którym stosujemy dwa rozwiązania: podniesienie podatków i jednocześnie obniżenie wydatków. Wiem, że to wszystkich boli, zwłaszcza że przyzwyczailiśmy się już do tego, iż na tej sali bardzo chętnie mówimy o wydatkach, wskazując na to, kto skorzysta z naszych pomysłów, często podkreślamy znaczenie tego dla przyszłości. Mogę powiedzieć, że w jakiejś mierze uwielbiamy to robić. Dzisiaj mieliśmy tego przykłady, także po stronie Ruchu Palikota. Swego rodzaju opium dla ludu jest Fundusz Kościelny czy utrzymanie Kancelarii Prezydenta. To nie są rzeczywiste problemy polskiej gospodarki. A jednocześnie uruchamianie pieniędzy Funduszu Pracy w formule, w której są wykorzystywane nieefektywnie, pomoc społeczna, to wydatki niewątpliwie potrzebne, tyle że prowadzące w gruncie rzeczy do pogłębiania się deficytu bądź też obciążania innych. Nie mniej popularne jest w tej sali podejście branżowe, mogę powiedzieć o rolnictwie i górnictwie. Ruch Palikota dzisiaj nam zaproponował lotnictwo jako wiodącą gałąź gospodarki. Awiacja niektórym rzeczywiście może dobrze służyć, ale pamiętajmy, że za wydatki związane z taką stymulacją ktoś musi zapłacić... (Poseł Janusz Palikot: Najlepiej Kościół katolicki.) (Głos z sali: Każdy ma swoją fobię.) Mogę powiedzieć, że to jest jakiś pomysł, tylko że mocno oderwany od ziemi. Pod wpływem awiacji popartych być może jakimś poczęstunkiem na pokładzie to się może zdarzyć. Zwracam też uwagę, że to tak naprawdę nie koniec naszych zabaw, jeśli chodzi o wydatki. Jak znam życie, to niebawem w poprawkach pojawi się droga nr 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 99 - wszystkie są potrzebne i oczywiście każdy tego typu wydatek jesteśmy w stanie uzasadnić. Opozycja robi to znakomicie. Zapominamy jednak w tych dyskusjach, w tej debacie o tym, kto za to zapłaci. Nawiązując do wcześniejszej wypowiedzi, chcę powiedzieć: pamiętajcie o zwykłych ludziach. Jeśli spojrzymy na sektor finansów publicznych z punktu widzenia przeciętnego Polaka i spróbujemy się zorientować, co to dla niego oznacza, to prosta informacja, że ów sektor w 2012 r. będzie miał dochody - takie mamy przewidywania - na poziomie 42%, oznacza ni mniej, ni więcej, że z każdej wypracowanej złotówki państwo zabiera 42 gr, a 3 gr dodatkowo pożycza. To oznacza, że od statystycznego obywatela państwo ściąga 13 070 zł w formie podatków i składek, a wydaje 6677 zł na cele socjalne, z tej kwoty 1220 zł idzie na obsługę długu publicznego. To są obciążenia przeciętnego Polaka od niemowlaka do 100-latka. Nie chcę nawet myśleć, gdzie byśmy dzisiaj byli, jeśli chodzi o rachunek wystawiany Polakom, gdybyśmy posłuchali rad opozycji w 2009 czy w 2010 r. W tym kontekście planowane reformy i konsolidacja finansów publicznych wydają się koniecznością. Musimy ograniczyć ten deficyt i obniżyć przyrost zadłużenia w relacji do PKB. Ten budżet to gwarantuje. Dziękuję bardzo. (Oklaski)