Mówca: Tomasz Szymański
Data: 2013-09-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska dotyczące rządowego projektu ustawy o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych zawartego w druku nr 1726. Projektowana ustawa ma zastąpić obowiązującą ustawę z dnia 15 marca 1933 r. o zbiórkach publicznych. Obecne rozwiązania prawne regulujące sposób prowadzenia zbiórek publicznych budzą obawę co do ich zgodności z polskim systemem prawa, ponieważ rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie sposobów przeprowadzania zbiórek publicznych oraz zakresu kontroli nad tymi zbiórkami, które zostało nieznacznie zmienione rozporządzeniem z dnia 18 marca 2004 r., rozszerza pojęcie zbiórki, co w konsekwencji prowadzi do wykroczenia rozporządzenia poza delegację ustawową zawartą w przepisach ustawy, na podstawie której zostało wydane. W rezultacie wiążące są przepisy ustawy z 1933 r., które nie są dostosowane do obecnych realiów. Oczywistością jest, że taka sytuacja nie może mieć miejsca i należy znaleźć rozwiązanie tego problemu w sposób najwłaściwszy, pamiętając o możliwie największej liczbie aspektów, które mogą właśnie takim sposobem je uczynić. Projekt nowej ustawy, będący w zgodzie z jego założeniami, przewiduje uregulowanie zbiórek przeprowadzanych w przestrzeni publicznej tylko tam, gdzie utrudnione jest śledzenie przypływu środków, rezygnację z dotychczasowej procedury, zgodnie z którą wymagane było każdorazowe pozwolenie wydawane przez organy państwa, którą zastąpi samo zgłoszenie zbiórki, umożliwienie obywatelom poprzez portal internetowy szybkiego i łatwego dostępu do informacji o celach zbiórki oraz o tym, ile środków zostało zebranych i jak zostały one wydatkowane, a także odejście od prowadzenia przez państwo kontroli finansowej zbiórek poza regularną kontrolą skarbową. Wszystkie te rzeczy sprawiają, że jesteśmy przekonani co do słuszności projektu i uważamy, że jest to krok milowy w porównaniu do obowiązującej ustawy. Najistotniejszą zmianą przewidywaną w projekcie jest zniesienie dotychczasowego obowiązku uzyskania pozwolenia na organizację zbiórki i zastąpienie go zgłoszeniem zbiórki. Wszystkie zgłoszone zbiórki będą ewidencjonowane za pośrednictwem ogólnopolskiego portalu zbiórek publicznych, co z kolei zapewni jeden z podstawowych celów nowej ustawy o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych, którym jest zwiększenie dostępności informacji o zbiórkach dla wszystkich obywateli. Pozwoli to każdemu na uzyskanie informacji o tym, kto i na jakie cele zbiera środki. Ponadto darczyńca będzie mógł sam ocenić sprawozdanie przedstawione przez organizatora zbiórki i na podstawie samodzielnej oceny podjąć decyzję, czy wesprze działania tego organizatora w czasie następnej zbiórki. Uważamy, że zmiana ta jest zgodna z duchem społeczeństwa obywatelskiego, którego podstawową cechą jest zainteresowanie sprawami społeczeństwa oraz poczucie odpowiedzialności za jego dobro. W ocenie Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska nowa ustawa zarówno ułatwi obywatelom przeprowadzanie zbiórek poprzez prosty model zgłaszania, jak i wesprze ofiarność darczyńców, którzy będą uczestniczyli w zbiórce ze świadomością, że jest ona odpowiednio nadzorowana aż do momentu rozdysponowania zebranych środków. Co niezwykle istotne, projekt ustawy o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych będzie dotyczyć tylko zbiórek, podczas których przypływ środków nie jest bezpośrednio dokumentowany, nie stwarza tzw. śladu transakcji. Oznacza to, że ustawa nie obejmie zbiórek prowadzonych np. przez Internet z wykorzystaniem i za pośrednictwem przelewów bankowych, ponieważ potwierdzenie przelewu będzie dowodem darczyńcy w przypadku wystąpienia problemów związanych ze zbiórką i chęci dochodzenia swoich praw. Nieobjęcie ustawą tej formy zbiórki pozwoli na finansowanie projektów przez społeczności, które są wokół tych projektów zorganizowane - chodzi o wspomniane przez pana ministra crowdfounding - bez konieczności zgłaszania zbiórki i składania związanych z tym sprawozdań. Ta coraz popularniejsza forma finansowania różnych przedsięwzięć będzie sprzyjać takim projektom, jak np. jeden z najpopularniejszych serwisów historycznych w Polsce, którego nazwy nie wymienię, a który z powodu niejasnych przepisów musiał bronić swoich praw przed sądem. Nie oznacza to, że nikt, kto będzie zbierał w ten sposób środki, nie będzie musiał ich rozliczać. Oprócz moralnego obowiązku rozliczenia się przed darczyńcami należy przypomnieć o obowiązkach sprawozdawczych dotyczących organizacji pożytku publicznego czy innych form działalności, które są określone m.in. w ustawie o fundacjach i ustawie Prawo o stowarzyszeniach. Projekt nowej ustawy zawiera nowoczesne rozwiązania, na miarę dzisiejszych możliwości. Zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą organizator zbiórki zobowiązany jest złożyć do urzędu wniosek o zgodę na zbiórkę i czekać na odpowiedź w terminie do 30 dni, nie mając pewności, jak on zostanie rozpatrzony. Nowy projekt upraszcza tę procedurę i od momentu samego zgłoszenia chęci przeprowadzenia zbiórki miną maksymalnie trzy dni, w ciągu których informacja o inicjatywie organizatora zbiórki zostanie umieszczona na portalu zbiórek publicznych. Ten model pozwoli na zdecydowanie szybsze reagowanie w przypadku spontanicznych aktów dobroczynności związanych z jakimś konkretnym wydarzeniem, takim jak np. klęska żywiołowa czy wypadek, którego konsekwencje wymagają szybkiego wsparcia finansowego. Uprawnienia do prowadzenia zbiórek publicznych otrzymają organizacje pozarządowe w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz komitety społeczne powołane w celu przeprowadzenia zbiórki publicznej. Uważamy to za wystarczająco obszerne grono podmiotów, jest ono szersze w stosunku do obecnie obowiązujących regulacji zawartych w ustawie z 1933 r. Chociaż zbiórka publiczna w myśl projektu nowej ustawy nie będzie mogła być prowadzona przez osobę fizyczną, to daje się możliwość tworzenia komitetów społecznych składających się co najmniej z trzech osób fizycznych posiadających pełną zdolność do czynności prawnych, z których wszystkie będą zobowiązane do złożenia oświadczeń o niekaralności pod rygorem, jak możemy przeczytać w projekcie ustawy, odpowiedzialności karnej za popełnienie przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, przestępstwo skarbowe. Ponadto projekt ustawy zobowiązuje organizatora zbiórki do zapewnienia identyfikatorów osobom je przeprowadzającym, które będą zawierać imiona, nazwiska osób zbierających oraz informacje dotyczące konkretnej zbiórki publicznej, w tym jej nazwę, cel oraz nazwę organizatora. Są to naszym zdaniem słuszne regulacje pozwalające na zapewnienie odpowiednich standardów przeprowadzania zbiórek. Przedstawiając nasze stanowisko, robię to ze świadomością, że projekt nowej ustawy jest wypadkową wielu wizji, których cechą wspólną było znalezienie złotego środka i stworzenie narzędzi dobrze służących samoorganizacji oraz osiąganiu wyznaczonych celów, które są skupione wokół dobroczynności. Warto w tym miejscu podkreślić istotną rolę na etapie tworzenia projektu organizacji społecznych, których ta ustawa ściśle dotyczy. W konsultacjach wzięło udział wiele podmiotów, których uwagi wielokrotnie zostały uwzględnione. A atmosferę pracy nad nową ustawą doskonale oddają słowa pani Ewy Kulik-Bielińskiej z Fundacji Batorego i Forum Darczyńców, która powiedziała: ˝Filozofia tego projektu jest zgodna z tym, co organizacje pozarządowe postulują od lat. Zmieniamy wreszcie prawo, które ma 80 lat, a nowy projekt jest na miarę naszych czasów. Zamiast biurokratycznych wymogów dostajemy nowoczesne narzędzie, portal˝ oraz kolejny cytat: ˝projekt powstał w toku takich konsultacji, których należy życzyć każdemu projektowi. Także organizacjom pozarządowym udało się też porozumieć mimo dzielących ich różnic. To doskonały przykład działania w imię dobra publicznego. Nie wspólna mobilizacja przeciw złu, ale na rzecz zmian pozytywnych˝. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Do projektu ustawy o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych prezes Rady Ministrów dołączył projekt aktu wykonawczego w postaci rozporządzenia ministra administracji i cyfryzacji w sprawie wzorów dokumentów dotyczących zbiórek publicznych, które po ewentualnym uchwaleniu przez Wysoką Izbę omawianej ustawy zostanie wydane na podstawie art. 22 przedmiotowego dokumentu. Jak sama nazwa wskazuje, niniejszy projekt rozporządzenia określa wzory niezbędnych dokumentów, które należy złożyć w sposób elektroniczny lub papierowy w celu przeprowadzenia zbiórki publicznej. Ich forma oraz treść zawarta została w postaci następujących załączników: wzór aktu założycielskiego komitetu społecznego wraz z oświadczeniem o niekaralności, wzór zgłoszenia zbiórki, wzór sprawozdania z przeprowadzonej zbiórki oraz wzór sprawozdania ze sposobu rozdysponowania zebranych ofiar. Po przeprowadzonych przeze mnie konsultacjach społecznych z podmiotami zajmującymi się zbiórkami publicznymi mogę oświadczyć, iż omawiany akt wykonawczy spotkał się z ich aprobatą wynikającą z dostosowania przepisów prawa do angażujących się, w często charytatywne zbiórki publiczne, środowisk. Zasadniczymi argumentami poruszanymi przez te środowiska, przemawiającymi za przyjęciem rozporządzenia są ułatwienia w zgłaszaniu zbiórek, jak i zmniejszenie zakresu informacji niezbędnych do przedstawienia zarówno przed zbiórką, jak i po dokonanej zbiórce. Zakres tychże informacji ograniczono do niezbędnego minimum, które jest konieczne do identyfikacji organizatora zbiórki, jej celu oraz efektów jej przeprowadzenia. Podmioty prowadzące zbiórki publiczne zauważyły również, iż przejrzystość i czytelność przedstawionych w załącznikach wzorów dokumentów nie będzie stanowiła problemów w prawidłowym ich wypełnianiu oraz że możliwość wglądu we wszystkie istotne dane i informacje dotyczące zbiórek, które przysługiwać będzie darczyńcom, w wielu przypadkach przyczyni się do większego zaufania obywateli wobec tychże podmiotów, a co za tym idzie, większej ich ofiarności. Zgodnie z zapewnieniami pana ministra, zawartymi w uzasadnieniu do projektu rozporządzenia, po przyjęciu projektu ustawy o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych przez Sejm przeprowadzone zostaną szerokie konsultacje społeczne dotyczące przedmiotowego aktu wykonawczego. (Dzwonek) Jestem głęboko przekonany, iż zawarte w rozporządzeniu wzory dokumentów spotkają się z taką samą opinią, jaką wyraziły środowiska, wśród których przeprowadziłem te konsultacje. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mając na uwadze szereg pozytywnych zmian wynikających z przyjęcia proponowanego projektu ustawy, jednocześnie zauważając potrzebę rozszerzenia katalogu osób objętych obowiązkiem sprawozdawczym o osoby fizyczne przeprowadzające zbiórki publiczne w Internecie, Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska wnioskuje o skierowanie projektu ustawy do Komisji Administracji i Cyfryzacji celem przeprowadzenia niezbędnej debaty. Dziękuję serdecznie.