Mówca: Andrzej Dąbrowski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2012-10-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Dokładnie 27 września minęło 400 lat od śmierci polskiego kapłana, jezuity, twórcy dzieł dobroczynnych, wybitnego kaznodziei, wielkiego patrioty, niekwestionowanego mistrza języka polskiego - Piotra Skargi. Ksiądz Piotr Skarga (1536-1612), a właściwie Piotr Powęski, urodził się w Grójcu, niedaleko Warszawy. Pochodził z rodziny podającej się za szlachecką i posługującej się nazwiskiem Powęski. Po ukończeniu Akademii Krakowskiej otrzymał święcenia kapłańskie i wyjechał na dalsze studia do Rzymu. Tam wstąpił do zakonu jezuitów. Po powrocie do Polski stał się gorliwym organizatorem szkolnictwa jezuickiego. Zakładał również liczne kolegia jezuickie w całym kraju, a od 1579 r. został pierwszym rektorem akademii w Wilnie. Głęboko wierzący, pełen poświęcenia i miłości bliźniego, zakładał bractwa i lombardy dla biednych, popularyzował wiarę katolicką i zapewniał o swoim całkowitym oddaniu Kościołowi oraz Polsce. Jako nadworny kaznodzieja króla Zygmunta III głosił wiele kazań dotyczących naprawy obyczajów i stosunków społeczno-politycznych. Skarga głosił kazania przez okres 50 lat, w tym przez 24 lata jako kaznodzieja królewski. Gdyby ocalały wszystkie jego teksty, ich liczba sięgałaby nie setek, lecz tysięcy. Tymczasem wszystkich kazań Skargi wydanych drukiem mamy tylko 197, w tym: 51 niedzielnych, 46 świątecznych, 100 przygodnych. W dorobku kaznodziejskim Piotra Skargi znajdują się różne rodzaje kazań. Są to przede wszystkim kazania typu homilijnego, zawarte głównie w zbiorze ˝Kazania na niedziele i święta całego roku˝. Drugą ważną grupę kazań tworzą kazania tematyczne. Takimi są charakterystyczne dla tych czasów kazania katechizmowe o charakterze dogmatyczno-polemicznym, zatytułowane ˝Kazania o siedmiu sakramentach Kościoła katolickiego˝, oraz 19 kazań hagiograficznych, dołączonych do słynnych ˝Żywotów świętych˝ (cz. 1-2, Wilno 1579). Wśród tych tzw. kazań odświętnych spotykamy teksty upamiętniające postacie wszystkich apostołów, ale także kazania na dzień św. Michała i świętych aniołów, św. Jana Chrzciciela, św. Marii Magdaleny, św. Mikołaja, św. Marcina i dwóch głównych świętych patronów Polski: Wojciecha i Stanisława. Trzecią, najoryginalniejszą część kaznodziejskiej twórczości Piotra Skargi stanowią kazania przygodne. Na tym polu ich twórca okazał się niedoścignionym mistrzem. Oprócz walorów literackich teksty te posiadają również dużą wartość jako cenne źródło historyczne. Do tej grupy należą kazania obozowe, kazania o miłosierdziu i mowy żałobne. Wyjątkowe miejsce w dorobku pisarskim Piotra Skargi zajęły ˝Kazania sejmowe˝, opublikowane po raz pierwszy przy ˝Kazaniach na niedziele i święta całego roku˝ (1597). Przyniosły one ocenę sytuacji państwa. Autor wyliczył i scharakteryzował sześć najgroźniejszych chorób toczących organizm Rzeczypospolitej: brak miłości ojczyzny, niezgody wewnętrzne, tolerowanie różnowierstwa, osłabienie i ograniczenie władzy królewskiej, niedobre, niesprawiedliwe prawa, bezkarność występków wymierzonych przeciw Kościołowi i duchowieństwu oraz innym obywatelom państwa. Postulował wzmocnienie władzy królewskiej, ale podporządkowanej Kościołowi, oraz pozycji Senatu. Ponadto występował jako rzecznik ograniczenia przywilejów szlacheckich i uprawnień izby poselskiej, opowiadając się jednocześnie za usprawnieniem sądownictwa i poprawą doli chłopskiej. Był przekonany, że proponowane reformy zdołają ocalić państwo. ˝Kazania sejmowe˝ Skargi są najszlachetniejszym dziełem polskiej literatury politycznej XVI w. Wyraziła się w nich cała osobowość twórcy, człowieka wielkiego serca i wielkiego ducha, który całe swe życie poświęcił trzem ideałom: miłości Boga, miłości Kościoła i miłości narodu. Za życia Skargi ˝Kazania sejmowe˝ przeminęły bez echa. W XIX w., a więc w okresie zaborów, zaczęto je interpretować jako zapowiedź wielkich narodowych nieszczęść, a rozbiory jako spełnienie przewidywań. Wizerunek Skargi - proroka utrwalił wówczas Jan Matejko w znanym obrazie (˝Kazanie Skargi˝, 1864). Piotr Skarga był wybitnym kaznodzieją, polemistą oraz hagiografem. Wiele z jego dzieł cieszyło się ogromną popularnością wśród jego współczesnych, natomiast dzisiejsi historycy literatury zaliczają żarliwego kaznodzieję do najwybitniejszych twórców prozy polskiej epoki renesansu. Dziękuję.