Mówca: Dariusz Rosati
Data: 2012-03-30 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Panie Premierze! Panie i Panowie Posłowie! Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska jest przeciwny projektowi referendum w sprawie wieku emerytalnego i wnosi o odrzucenie obywatelskiego wniosku o przeprowadzenie referendum w tej sprawie. Myślę, że nikt nie jest zaskoczony tym, co powiedziałem. Po pierwsze, przedłożony projekt jest niezgodny z prawem, w tym zwłaszcza z przepisami ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym. Po drugie, co ważniejsze, wniosek o przeprowadzenie referendum jest nie do przyjęcia ze względów społecznych, ponieważ spowodowałoby to drastyczne obniżenie poziomu życia wszystkich grup społecznych, w tym zwłaszcza przyszłych emerytów. Po trzecie, przedłożony projekt jest w najwyższym stopniu szkodliwy dla państwa polskiego, ponieważ grozi załamaniem finansów publicznych i wieloletnią stagnacją gospodarczą. (Oklaski) (Poseł Waldemar Andzel: Oszuści.) Wreszcie po czwarte, propozycja referendum w przedłożonej postaci, a zwłaszcza pytanie, które zostało sformułowane, jest wielką polityczną manipulacją. (Oklaski) (Poseł Andrzej Adamczyk: Jesteście szkodliwi.) Jeśli chodzi o niezgodność wniosku z przepisami prawa, to art. 63 ust. 2 ustawy z 2003 r. o referendum ogólnokrajowym stwierdza, że, cytuję: Referendum z inicjatywy obywateli nie może dotyczyć wydatków i dochodów, w szczególności podatków i innych danin publicznych. Wprawdzie przedłożony wniosek odnosi się pozornie do wieku emerytalnego, ale w istocie dotyczy wydatków publicznych. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że to ustawowy wiek emerytalny, czyli moment uzyskania uprawnień do świadczenia emerytalnego decyduje o wielkości wydatków z budżetu państwa, przynajmniej w perspektywie do 2050 r., kiedy zakończony zostanie okres przejściowy pomiędzy starym systemem a nowym systemem emerytalnym. Im wyższy wiek emerytalny, czyli im dłużej pracujemy, tym wolniej rośnie liczba emerytów i tym wolniej spada liczba pracujących. O tym mówił pan przewodniczący Duda. Utrzymanie obecnego wieku emerytalnego, jak chcą tego wnioskodawcy, oznacza szybszy wzrost liczby emerytów i szybszy spadek liczby osób pracujących. Musi to powodować duży wzrost wydatków z budżetu państwa, ponieważ z jednej strony powiększa się bieżący deficyt środków w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, a z drugiej strony, o czym nie było jeszcze mowy, rosną dopłaty do emerytur minimalnych, chyba że, szanowni państwo, zrezygnujemy z dopłat do emerytur minimalnych. (Wesołość na sali) Oznacza to, że wynik referendum pociąga za sobą znaczne finansowe skutki dla budżetu, w szczególności dla wydatków publicznych, a więc odnosi się do materii, która nie może być przedmiotem referendum z inicjatywy obywateli. Zatem na gruncie prawnym wniosek jest nie do przyjęcia. Nie chcę oczywiście ograniczyć się tylko do argumentów prawnych. Decydujące są argumenty społeczne i ekonomiczne. Chcę je tu przedstawić przede wszystkim ze względu na szacunek, z jakim odnoszę się do 2 mln Polaków, którzy zdecydowali się złożyć swój podpis pod wnioskiem o referendum. Dla ekspertów i części polityków konieczność podnoszenia wieku emerytalnego jest oczywista i nie wymaga dłuższych wywodów. Wszystkie dostępne analizy i prognozy przygotowane i publikowane przez ośrodki eksperckie, krajowe i zagraniczne, w tym ONZ, OECD, Eurostat, Bank Światowy, a także nasze, krajowe, jak Główny Urząd Statystyczny i Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jednoznacznie pokazują, że ze względu na niekorzystne tendencje demograficzne w Polsce i w innych krajach europejskich obecny wiek emerytalny jest po prostu nie do utrzymania. Wszystkie kraje Unii Europejskiej podnoszą lub już podniosły ustawowy wiek emerytalny. Polska jest w tym względzie opóźniona. Na przykład wiek emerytalny dla kobiet jest w Polsce najniższy w Unii Europejskiej. Żadne inne państwo nie ma w tej chwili w ustawodawstwie 60-letniego ustawowego wieku emerytalnego dla kobiet, tzn. jeżeli ma, to przygotowuje już ustawy, podjęło już zmiany prawne, które mają ten wiek zmienić. Ale wśród ogromnej większości Polaków, mam wrażenie, że większości tych, którzy podpisali się pod wnioskiem o referendum, utrzymuje się złudne przekonanie, że można krócej pracować i pobierać niezmienioną emeryturę. Jest to groźne złudzenie, które podtrzymują niestety niektórzy nieodpowiedzialni politycy i działacze związkowi. Dlatego chciałem przypomnieć kilka faktów dotyczących naszej demografii. Po pierwsze, żyjemy coraz dłużej. To w ogóle jest dobra wiadomość, ale oczywiście ma konsekwencje dla systemów emerytalnych. W porównaniu z rokiem 1950 kobiety obecnie żyją dłużej średnio o 18 lat, a mężczyźni - o 16 lat, a ustawowy wiek emerytalny od tamtego czasu się nie zmienił i nadal wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, jak w końcu lat 40. Po drugie, oznacza to, że krócej pracujemy i dłużej żyjemy na emeryturze. W 1950 r. średni okres życia na emeryturze wynosił 6-8 lat. Dziś mężczyzna przebywa na emeryturze średnio 18 lat, a kobieta - prawie 24 lata. 50 lat temu kobieta poświęcała 69% swojego życia na pracę, obecnie jest to 42%. Okres pracy dla mężczyzn spadł z 72% czasu życia do 49% czasu życia. Oznacza to, że kiedyś pracowaliśmy 20 lat - w przypadku mężczyzn i 9 lat - w przypadku kobiet na jeden rok emerytury. Obecnie pracujemy zaledwie 2,3 roku - w przypadku mężczyzn i 1,4 roku - w przypadku kobiet na każdy jeden rok emerytury. W 2040 r., bo te tendencje niestety będą kontynuowane, mężczyźni będą żyli na emeryturze średnio 23 lata, a kobiety - aż 27 lat i nie jest to oczywiście demagogia, nie są to żadne wymysły. To są twarde dane, to są analizy przeprowadzone przez niezależne ośrodki analityczne krajowe i zagraniczne. (Poseł Waldemar Andzel: Skąd te dane?) Państwa posłów z Prawa i Sprawiedliwości, po pierwsze, proszę o pozwolenie dokończenia mi mojego wystąpienia, a, po drugie, zachęcam do lektury, dlatego że naprawdę głównym wrogiem dobrej polityki w tej Izbie staje się ignorancja i brak wiedzy. (Oklaski) Jeżeli będziemy żyli tak długo, to oczywiście powstaje pytanie skąd wziąć pieniądze na wypłatę emerytur przez 20-25 lat. Po trzecie, rodzi się coraz mniej dzieci. W pełni popieram apel pana posła Dudy, zwłaszcza do pań posłanek, aby zrobić coś z naszą dzietnością. Niemniej jednak w efekcie maleje liczba ludności w wieku produkcyjnym. W 1950 r. na jednego emeryta przypadało 8 pracujących. Obecnie przypada 3,8 pracującego na jednego emeryta. (Gwar na sali) Pani posłanko, proszę słuchać, bo może się pani czegoś ciekawego dowiedzieć. (Oklaski) Również ta tendencja utrzyma się w przyszłości. Według aktualnych prognoz liczba Polaków w wieku produkcyjnym spadnie z 26 mln obecnie do 21 mln w 2040 r. To jest odpowiedź na pytanie, czy zabraknie nam rąk do pracy. Tak, będzie brakowało rąk do pracy, jeżeli będziemy chcieli utrzymać tempo wzrostu gospodarczego odpowiednie do naszych ambicji i aspiracji. W efekcie, jeżeli nie zmienimy wieku emerytalnego, za 28 lat na jednego emeryta będzie przypadało zaledwie 1,6 pracujących. Krótko mówiąc, demografia powoduje, że będziemy mieli coraz większą liczbę emerytów żyjących coraz dłużej na emeryturze i coraz mniejszą liczbę pracujących. Naprawdę to są fakty, których nikt nie kwestionuje i warto je uwzględnić. (Poseł Waldemar Andzel: Demagogia.) (Głos z sali: To tylko prognozy.) Tak, to są prognozy, ale, jak powiedziałem, podawane przez wiele niezależnych od siebie ośrodków. Co to oznacza dla przyszłych emerytów, czyli dla milionów obecnie pracujących Polaków, którzy w perspektywie dziesięciu, dwudziestu czy czterdziestu lat będą przechodzili na emeryturę, także tych, którzy nas tutaj obserwują, demonstrując przed Sejmem? Oznacza to przede wszystkim drastyczny spadek wysokości emerytur. Trzeba przypomnieć, że to właśnie nieubłagana demografia była przyczyną, dla której w 1998 r. musieliśmy zrezygnować z tradycyjnego systemu emerytalnego opartego na solidarności międzypokoleniowej, w którym obecnie pracujący utrzymują obecnych emerytów. Ponieważ rosła liczba emerytów i spadała liczba pracujących, system o zdefiniowanym świadczeniu generował coraz większy deficyt środków w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Warto sobie uświadomić, że skumulowany niedobór środków w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w latach 2001-2010, tylko w okresie ostatnich dziesięciu lat, wyniósł łącznie ponad 400 mld zł. To jest ponad połowa polskiego zadłużenia. Zresztą na ten aspekt finansowy deficytu w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zwracał również uwagę pan premier Kaczyński w liście z 1 lutego 2008 r. do premiera Donalda Tuska, kiedy pokazywał, że niepodjęcie reform emerytalnych będzie skutkować w latach 2008-2014 deficytem dodatkowym w wysokości 260 mld zł. (Oklaski) Jestem przekonany, że pan prezes Kaczyński pamięta ten swój niepokój, ja ten niepokój podzielam do dziś. Dlatego od 1999 r. obowiązuje w Polsce system emerytalny o zdefiniowanej składce. To była ta główna zmiana, z której część Polaków, niestety, prawdopodobnie nie zdawała sobie sprawy, przynajmniej do końca nie rozumiała konsekwencji. Co to oznacza? Oznacza to, że wysokość świadczenia w momencie przejścia na emeryturę zależy tylko od zgromadzonego kapitału składkowego i od oczekiwanej długości życia na emeryturze. Jeżeli krócej pracujemy, zgromadzony kapitał nie tylko jest mniejszy, ale też dzieli się na większą liczbę miesięcy oczekiwanego czasu życia na emeryturze. W tym nowym systemie moment przejścia na emeryturę ma absolutnie decydujący wpływ na wysokość świadczenia. Dlatego mówiłem, że pytanie referendalne dotyczy spraw związanych z wydatkami budżetu państwa. Warto podać tutaj te szacunki, aby uświadomić wszystkim, czym grozi utrzymanie obecnego status quo, czyli czym grozi twierdząca odpowiedź na pytanie zadane w referendum. Nawiązując do tego, co powiedział pan przewodniczący Duda, który twierdził, że reforma w 1999 r. właściwie rozwiązała problemy systemu emerytalnego i nie ma w tej chwili potrzeby, żeby cokolwiek zmieniać, zwracam uwagę, że reforma z 1999 r. rozwiązała problem finansowania emerytur w tym sensie, że stworzyła samofinansujący się system emerytalny, ale nie rozwiązała jednej kluczowej sprawy, która powinna być akurat dla przewodniczącego związku zawodowego najważniejsza, czyli sprawy bezpieczeństwa i wysokości emerytur. Średnia stopa zastąpienia emeryturą ostatniej płacy wynosi obecnie w Polsce około 56%, co zapewnia przeciętną emeryturę na poziomie 1700 zł. Myślę, że wiele osób, także spośród tych, którzy protestują przeciwko podniesieniu wieku emerytalnego, zakłada, że tak właśnie będzie w przyszłości, ale tak nie będzie. Demografia powoduje, że stopa zastąpienia będzie systematycznie spadać, a to oznacza coraz niższe emerytury. Propozycja rządowa jest spowodowana właśnie przede wszystkim, jak powiedziałem, troską o ochronę poziomu emerytur, zwłaszcza najniższych, za 20-30 lat. (Oklaski) Chciałbym podać krótki przykład. Wezmę dzisiejsze dane dotyczące średniego wynagrodzenia i porównam sytuację dwóch kobiet. Nazwijmy je pani Joanna i pani Teresa. (Wesołość na sali) Załóżmy, że pani Joanna będzie pracować 35 lat do 2040 r., czego życzę pani z całego serca, zarabiając cały czas średnie wynagrodzenie krajowe, i zdecyduje się przejść na emeryturę w wieku lat 60. Pani stopa zastąpienia wyniesie tylko 30%. Przenosząc to na dzisiejsze warunki, oznacza to, że emeryturę otrzyma pani w wysokości 890 zł. Po 35 latach pracy. (Poseł Waldemar Andzel: To wina PO.) Niecałe 100 zł powyżej emerytury minimalnej, która obecnie wynosi 799 zł. Czy o to właśnie walczycie i o to właśnie idzie związkowcom, którzy demonstrują przed Sejmem? Żeby emerytury były na takim poziomie? A zwracam uwagę, że byłaby to średnia emerytura, bo zakładam, że otrzymywała pani przez cały okres życia zawodowego średnie wynagrodzenie. Ale oczywiście przynajmniej połowa Polaków otrzymuje wynagrodzenie poniżej średniego, a to oznacza, że połowa polskich emerytów w 2040 r., oczywiście głównie kobiet, otrzymywałaby świadczenie na poziomie poniżej dzisiejszej emerytury minimalnej, poniżej dzisiejszego poziomu 799 zł. Zwracam uwagę, że według danych ZUS tylko 5% obecnych emerytów ma emeryturę poniżej poziomu minimalnego i do tych emerytur dopłaca budżet państwa. A więc wyobraźmy sobie skalę masowej nędzy, jaka panowałaby w kraju, gdybyśmy mieli połowę emerytów na emeryturach minimalnych... (Poseł Zbigniew Kuźmiuk: To prognozy.) ...albo niżej. Ale zakładam, że budżet musiałby dopłacać do tych emerytur. Załóżmy teraz, że druga z naszych pań, pani Teresa, decyduje się pracować dłużej, do 67. roku. Jakakolwiek zbieżność imion jest oczywiście czysto przypadkowa. Pani Teresa także zarabia cały czas średnie wynagrodzenie krajowe, ale decyduje się przejść na emeryturę w 67. roku życia. Otrzyma ona w tym momencie świadczenie w wysokości 1550 zł, czyli o 70% wyższe niż pani Joanna. Na tę różnicę ma wpływ zarówno większy kapitał zgromadzony przez 7 lat, jak i oczywiście mniejsza liczba oczekiwanych miesięcy pozostających do przeżycia, ale również, uwaga, o czym mowy nie było, lepszy sposób waloryzowania składek emerytalnych w systemie ubezpieczeń społecznych niż system waloryzowania emerytur dla osób pobierających już emerytury. Oczywiście i pani Joanna, i pani Teresa mają przed sobą jeszcze świetlane perspektywy, bo prognozy demograficzne mówią, że w 2040 r. średnia oczekiwana długość życia dla kobiety będzie wynosić 23 lata. A więc okrzyki, że nie damy sobie narzucić pracy aż do samej śmierci, są obliczone prawdopodobnie na wywołanie czysto populistycznej euforii, dlatego że statystyki wskazują jasno: oczekiwana długość życia w wieku lat 67 wynosi 23 lata dla kobiet i 18 lat dla mężczyzn. Średnio, przeciętnie tyle będziemy żyli na emeryturze. Warto mieć w związku z tym wyższą emeryturę niż emerytura głodowa. (Poseł Zbigniew Kuźmiuk: Wszystko to wiemy.) Wnioskodawcy, domagając się, aby kobiety pracowały tylko do 60. roku życia, skazują je w istocie na głodowe emerytury, na wegetację, i to na wiele lat. To jest istota wniosku o referendum. Jak można namawiać ludzi, aby głosowali za rozwiązaniem, które gwarantuje im życie w nędzy przez 20 lat lub więcej? (Poseł Jolanta Szczypińska: One nie dożyją.) Zadaję sobie pytanie, czy jest to wynik ignorancji, jakiejś bezmyślności, czy jest to wynik jakiegoś politycznego cynizmu? W pełni doceniam obawy i lęki milionów Polaków, którzy nie muszą znać tych wszystkich skomplikowanych spraw związanych z obliczaniem emerytur w nowoczesnym systemie emerytalnym, ale powiem szczerze, że dziwię się inicjatorom tej akcji. Nawiasem mówiąc, wystąpienie pana przewodniczącego Dudy było pełne bardzo rozsądnych obserwacji i większość z tych demograficznych informacji, które podawał pan przewodniczący, jest zbieżna z tym, co ja tutaj mówiłem. Prawa strona sali biła wtedy brawo, mimo że podaję teraz te same dane i po prostu słyszę tylko śmiechy. (Oklaski) Tyle o społecznych skutkach. (Poseł Jarosław Zieliński: Na szczęście rząd się zmieni.) A teraz skutki dla finansów publicznych. Jak mówiłem, wcześniejszy wiek emerytalny oznacza wzrost wypłacanych świadczeń i obniżenie płaconych składek. Mniej ludzi pracuje, więcej ludzi pobiera świadczenia. W efekcie rośnie deficyt w ZUS, który musi być sfinansowany przez budżet państwa. Obecnie deficyt tylko funduszu emerytalnego, nie całego FUS, wynosi 49 mld zł. ZUS szacuje, że jeśli nie nastąpi podniesienie wieku emerytalnego, deficyt wzrośnie do 80-90 mld rocznie w latach 2020-2040. Ale to tylko część ciężaru, jaki spada na budżet państwa. Ponieważ wcześniejszy wiek emerytalny oznacza niższe emerytury, w tym również emerytury poniżej pewnego minimum emerytalnego, coraz większa liczba emerytów będzie musiała otrzymywać świadczenie finansowe uzupełniające je do poziomu minimalnych emerytur. Roczne dopłaty z tego tytułu wyniosą 15-20 mld zł rocznie. Co to oznacza? Oznacza to, że utrzymanie obecnego wieku emerytalnego powoduje, poczynając od roku 2020, systematyczny dodatkowy deficyt w ZUS w wysokości ok. 100 mld zł rocznie. Powstaje pytanie, skąd wziąć te pieniądze. Ani w referendalnym pytaniu, ani w wystąpieniu pana przewodniczącego Dudy nie ma odpowiedzi na to pytanie. Ja odpowiem. Teoretycznie są trzy możliwości, żeby zgromadzić te 100 mld zł. Pierwsza to zaciąganie pożyczek na finansowanie emerytur. Oczywiście państwo może pożyczać, nasze państwo pożyczało dość dużo, ale co oznacza pożyczanie w tej skali? Po prostu to oznacza eksplozję długu publicznego z wszystkimi konsekwencjami. To jest scenariusz takiej katastrofy, jaka miała miejsce w Grecji, a przecież wielokrotnie słyszałem z tej strony sali apele o to, aby nie powiększać długu publicznego. W tym momencie również apeluję o poczucie odpowiedzialności, gdy dyskutujemy sprawy związane z dofinansowaniem funduszów emerytalnych. To jest pierwsza możliwość. Nie wiem, czy ktokolwiek odpowiedzialny na tej sali będzie za tym, żebyśmy się zadłużali do momentu, aż zatoniemy pod ciężarem długu. (Poseł Zbigniew Babalski: Robicie to.) (Poseł Waldemar Andzel: Doskonale wam to idzie.) Druga możliwość to podniesienie składek emerytalnych, ewentualnie podatków. Żeby pokryć deficyt, o którym mówiłem, np. składka emerytalna musiałaby wzrosnąć z 19,5% do ok. 35%. Co to oznacza? Podniesienie składek czy podatku w tym wymiarze oznacza oczywiście niskie zarobki, wyższe koszty pracy, spadek zatrudnienia, znacząco niższy wzrost gospodarczy, ucieczkę pracowników, zwłaszcza młodych i wykształconych, za granicę. Pytam przyszłych emerytów: Kto nas będzie utrzymywał? (Głos z sali: Teraz są w Polsce.) To jest droga do upadku polskiej gospodarki. Nie można zarzynać gospodarki nadmiernymi podatkami. Zatem dylemat jest taki... (Gwar na sali) (Poseł Waldemar Andzel: A kto podnosi podatki? Przecież PO.) (Poseł Rafał Grupiński: Cicho, nie przeszkadzać.) ...czy zadłużać się ponad miarę, czy jednak dusić gospodarkę podatkami i praktycznie doprowadzić do zatrzymania, zahamowania wzrostu gospodarczego. (Głos z sali: Gdzie są pieniądze...) Dlatego jest trzecia możliwość. Oczywiście na to pytanie też jestem gotów odpowiedzieć. Trzecia możliwość to podniesienie wieku emerytalnego. Oczywiście oznacza to dłuższy czas pracy. W pełni rozumiem, że nie wszystkim może się to podobać, a nawet że ogromnej większości może się to nie podobać. Niemniej jednak oznacza to wyższe emerytury, powyżej poziomu głodowego, i szybszy wzrost gospodarczy, z którego owoców będziemy czerpać wszyscy - i ci na emeryturach, i ci pracujący. I taka jest propozycja rządu Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego. Każde inne rozwiązanie jest po prostu nie do przyjęcia. Proszę państwa, mówię jasno: zgoda na przeprowadzenie referendum w tej postaci, z takim zaproponowanym pytaniem w istocie oznacza, że za 28 lat średnia emerytura będzie wynosić równowartość 900 zł, a połowa polskich emerytów będzie otrzymywać świadczenie poniżej tego poziomu. Wątpię, żeby w budżecie państwa były środki na dofinansowywanie emerytur 5 mln polskich emerytów do wysokości emerytury minimalnej. Właśnie dlatego z całą mocą muszę oświadczyć, że osoby, które złożyły podpis pod wnioskiem o referendum i których przedstawiciele protestują dziś przed Sejmem, zostali po prostu poddani manipulacji. (Oklaski) (Poseł Arkadiusz Mularczyk: Polacy protestują, nie opozycja.) Zapytano ich o coś, co wydaje się oczywiste, czy chcesz dłużej pracować, czy krócej, ale przecież oczywiste nie jest, dlatego że nie ujawniono, jak groźne skutki finansowe i społeczne niesie przede wszystkim dla nich samych, a także dla państwa polskiego odpowiedź twierdząca na to pytanie. Pan przewodniczący Duda z wielkim poczuciem humoru obśmiał pytania zawarte w poprzednich referendach, ale ja mam wrażenie, że dokładnie to samo można powiedzieć o pytaniu, które jest proponowane w obecnym referendum. (Oklaski) To jest przecież pytanie z cyklu, czy chcesz być młody, zdrowy i bogaty zamiast biedny, chory i stary. To nie jest pytanie o to, czy rzeczywiście chcesz pracować dłużej i mieć wyższą emeryturę o tyle i tyle, czy wolisz pracować krócej i mieć emeryturę na poziomie 900 zł. I, panie przewodniczący, powołał się pan na sondaże. Ja zwracam uwagę, że przeprowadzono przecież sondaż, w którym pytanie rozwinięto, i wtedy 59% Polaków wypowiadało się za tym, że jednak woli pracować dłużej i otrzymać wyższą emeryturę. (Oklaski) A zatem uważam, że pytanie referendalne jest, mówiąc oględnie, sformułowane w sposób niekompletny, a mówiąc całkiem otwarcie, jest nieuczciwym pytaniem. Wnioskodawcy nie zadali sobie trudu, aby wyjaśnić, do czego prowadzi utrzymanie obecnego wieku emerytalnego. A utrzymanie obecnego wieku emerytalnego, i mówię to z całą odpowiedzialnością, oznacza albo dramatyczne pogorszenie warunków życia milionów polskich emerytów, albo katastrofę finansową państwa, a najpewniej i jedno, i drugie jednocześnie. Platforma Obywatelska na taki projekt się nie godzi. Rząd PO-PSL w przeciwieństwie do różnych szarlatanów i dobrych wujków, których w tej chwili namnożyło się bardzo wielu... Ja ze zdumieniem obserwuję i w ogóle przecieram oczy, kogo to widzę wśród polityków, a nawet posłów tej Izby, wśród protestujących przed Sejmem, kto próbuje tutaj zbić jakiś polityczny kapitał. Nie jest może wielką niespodzianką... (Poruszenie na sali) Proszę państwa, nie jest dla mnie niespodzianką, że opozycja protestuje przeciwko projektom rządowym, to mogę zrozumieć, natomiast zdumiewa mnie stanowisko Sojuszu Lewicy Demokratycznej i premiera Millera... (Głos z sali: Ale się nawrócił.) ...który przecież, pamiętam to jak dzisiaj, nawoływał do wydłużenia wieku emerytalnego i poparcia planu Hausnera w 2003 r. (Oklaski) Mamy nawet, panie premierze, mamy tutaj pańskie wystąpienie. A więc przynajmniej z tej strony oczekiwałbym więcej poczucia... (Poseł Krystyna Łybacka: Ale to był cały pakiet.) Zgoda, pakiet, o pakiecie już mówię. Proszę państwa, wydaje mi się, że naprawdę powinniśmy traktować i tych, który nas słuchają, i nas samych w sposób uczciwy i odpowiedzialny. Platforma Obywatelska nie obiecuje gruszek na wierzbie. (Wesołość na sali) Platforma Obywatelska mówi jasno: źródłem dobrobytu... (Gwar na sali)