Mówca: Andrzej Duda
Data: 2012-12-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Pracujemy dzisiaj nad największą nowelizacją dotyczącą polskiego postępowania karnego - bo przede wszystkim mamy tutaj do czynienia z nowelizacją odnoszącą się do postępowania karnego - jaka stanęła przed polskim Sejmem w ostatnim czasie. To nowelizacja, która w istocie jest rewolucją w procedurze karnej. Nie ma wątpliwości, że projekt opracowany jest od strony legislacyjnej, a więc techniki prawniczej, w sposób niezwykle rzetelny. Widać, że pracowali nad nim eksperci. Projekt posiada rozbudowane uzasadnienie i ocenę skutków regulacji. Co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Zresztą ponad 400 stron druku sejmowego pozwala w zasadzie pozostawić tę sprawę bez komentarza. Jednak zasadniczy problem, który stanowi jakby osnowę stanowiska w tej sprawie klubu Prawa i Sprawiedliwości, dotyczy kierunku, w jakim idą te zmiany. Sprawa pierwsza, absolutnie podstawowa, zresztą sam pan minister, prezentując projekt, to akcentował. Otóż jest kładziony duży nacisk i praktycznie jest zmiana kierunku w polskim postępowaniu karnym, jeżeli chodzi o postępowanie dowodowe - w zasadzie zdjęcie zupełnie z sądu obowiązku aktywnego uczestniczenia w postępowaniu dowodowym, przesunięcie tego ciężaru na oskarżyciela i obrońcę w sensie przedstawiania dowodów i kontrdowodów w sprawie. Otóż, proszę państwa, jest to zasadniczy problem związany z funkcjonowaniem polskiego porządku prawnego i zapewnieniem bezpieczeństwa obywatelom. Trzeba sobie zadać następujące pytanie. Taką rewolucję proponuje rząd. Czy na tę rewolucję jest dziś przygotowana polska prokuratura? Gdy obserwuje się to, co dzieje się w prokuraturze od czasu, kiedy Platforma Obywatelska przeprowadziła w polskim Sejmie swoją słynną reformę w 2009 r., ta ocena musi być jednoznacznie negatywna. Prokuratura działa źle i nie ma ona dzisiaj, w moim przekonaniu, zdolności do tego, żeby podjąć tak poważne zadanie. Pan minister powiedział: jeżeli prokurator źle przygotuje sprawę, to przegrywa. Takie jest założenie tego projektu. Panie ministrze, przegrywa nie tylko prokurator. Bo kogo ten prokurator reprezentuje? On reprezentuje polskie społeczeństwo i polskie państwo w każdej sprawie, kiedy działa jako oskarżyciel publiczny. Tak naprawdę to nie prokurator przegrywa. To państwo przegrywa, jeżeli prokurator jest źle przygotowany i nie potrafi w odpowiedni sposób przeprowadzić postępowania dowodowego. Dziś taką możliwość ma sąd. Dziś sąd nie jest związany na przykład cofnięciem oskarżenia przez oskarżyciela publicznego. Państwo proponujecie coś, w wyniku czego rola sądu w tym momencie będzie żadna. Jeżeli oskarżyciel publiczny zdecyduje się na cofnięcie aktu oskarżenia, sąd nie będzie mógł nic zrobić. Jedyną osobą, która w jakimś stopniu będzie mogła się temu sprzeciwić, będzie pokrzywdzony, który będzie musiał złożyć w ciągu 14 dni oświadczenie, że przystępuje do sprawy jako oskarżyciel posiłkowy. Czy te 14 dni to wystarczająco dużo dla pokrzywdzonego, który nie ma wiedzy prawniczej, kiedy sąd w żaden sposób nie może tu ingerować? To jest pierwsza sprawa. Druga sprawa dotyczy postępowania dowodowego. Przewidujecie państwo niezwykle silny zapis, że sąd może przeprowadzać dowody wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. To bardzo mocne stwierdzenie i jest to bardzo mocne, w zasadzie całkowite, ograniczenie czy nawet jest to marginalizacja roli sądu w postępowaniu dowodowym. W zasadzie wyłączacie państwo sąd. Zresztą pan minister przyznał, że sąd, sędzia będzie tylko arbitrem w sprawie. Proszę zwrócić uwagę, że jednocześnie przewidujecie państwo tak naprawdę osłabienie potencjału merytorycznego sądu, ponieważ zakładacie, że zamiast składów 3-osobowych będą mogły występować składy, w których będzie jeden sędzia i dwóch ławników. O ile zwiększa się w ten sposób udział czynnika społecznego, o tyle, nie oszukujmy się, zmniejsza się udział czynnika merytorycznego, dlatego że przecież ławnicy nie muszą być prawnikami, w związku z powyższym ich wiedza prawnicza jest, powiedzmy, bardzo ograniczona. Doświadczony ławnik jakąś tam wiedzę ma, ale jeżeli jest to początkujący ławnik, to jego wiedza jest żadna. Orzeka też tylko jeden sędzia. To jest sytuacja, z którą absolutnie nie można się pogodzić, panie ministrze. Proponujecie państwo kolejne rozwiązanie - rozszerzenie tzw. działań konsensualnych. Chodzi o możliwość dobrowolnego poddania się karze i wydania wyroku bez rozprawy. Przewidujecie państwo rozciągnięcie tego drugiego elementu na wszystkie występki, a zatem także takie, które są zagrożone karą pozbawienia wolności do 12 lat, a jeśli chodzi o dobrowolne poddanie się karze, rozciągacie to na wszystkie przestępstwa, włącznie ze zbrodniami. W uzasadnieniu dostrzegacie, że jest tutaj pewien problem, bo piszecie państwo tak: Dobrowolne poddanie się karze ma być dopuszczalne w sprawach o wszystkie przestępstwa. Brak jest przekonywających racji, dla których poddanie się karze dobrowolnie w sprawach o najcięższe przestępstwa powinno być niedopuszczalne. Można nawet dowodzić, że ryzyko nietrafnych materialnie rozstrzygnięć wynikających z instrumentalnego przyznania się do popełnienia przestępstwa jest relatywnie niższe w sprawach o zbrodnie niż w sprawach o lżejsze występki. Panie ministrze, ale nie bierzecie pod uwagę całkowicie cynicznych przestępców, którzy będą sobie po prostu wyliczali, że im się to opłaca, że opłaca im się w pewnych sytuacjach popełnienie przestępstwa, bo po pierwsze, wywalczą sobie z prokuratorem najniższą możliwą karę, a po drugie, jeżeli będą się dobrze sprawowali w zakładzie karnym, to zostaną zwolnieni po odbyciu połowy kary. Czyli to jest rozwiązanie, które tak naprawdę stwarza świetną bazę dla związków przestępczych, dla przestępczości zorganizowanej, gdzie za popełnienie przestępstwa często wręcz daje się zapłatę. Ktoś może sobie skalkulować, że opłaca mu się po prostu posiedzieć w więzieniu w zamian za pieniądze, które mu oferują, nawet jeśli popełni najcięższą zbrodnię. Dodatkowo cyniczni przestępcy zdecydowani są popełnić przestępstwo, wiedząc, że zapłacą cenę, ale mogą sobie skalkulować, że będzie ona relatywnie niska, bo zdołają sobie to wytargować z prokuratorem. Dlatego jesteśmy absolutnie przeciwni takiemu rozwiązaniu. Uważamy, że jest ono niedopuszczalne. Kontrowersyjne jest też rozszerzenie możliwości uczestnictwa w postępowaniu referendarzy. Otóż nie mam, panie ministrze, pewności, czy rzeczywiście niektóre czynności, których dokonuje referendarz, nie mają charakteru czynności wymiaru sprawiedliwości. Weźmy bowiem pod uwagę, jak daleki udział referendarza państwo proponujecie, jeżeli chodzi np. o kwestię prawa do obrony. Tam ta działalność referendarza idzie bardzo daleko, w związku z czym musi to budzić wątpliwości. Wreszcie kolejna sprawa, panie ministrze, najważniejsza ze wszystkiego. Z jednej strony wzmocnienie kontradyktoryjności postępowania, ale z drugiej strony zdjęcie możliwości funkcjonowania w postępowaniu dowodowym w sensie pewnej aktywności dowodowej z jedynego obiektywnego organu, jaki istnieje w tej sprawie, czyli sądu. Zdjęcie tej możliwości, możliwość cofnięcia aktu oskarżenia. Chodzi o czynności konsensualne. Panie ministrze, w sytuacji, kiedy, jak wynika z badań socjologicznych, 25% młodych ludzi jest zagrożonych stoczeniem się w przestępczość, w sytuacji, kiedy powiększa się poziom ubóstwa w społeczeństwie, dlatego że kryzys jest coraz bardziej dotkliwy, jest coraz więcej bezrobotnych, czyli są to elementy, które są absolutnie naturalnymi czynnikami prowadzącymi do wzrostu przestępczości, w tym momencie państwo proponujecie rozmiękczenie polskiej procedury karnej (Dzwonek), w momencie, w którym powinniśmy tę procedurę karną zaostrzać, po to żeby państwo miało te stanowcze środki oddziaływania w walce z przestępczością. Państwo proponujecie, aby tę prokuraturę rozmiękczyć. Absolutnie nie możemy się z takim kierunkiem zgodzić. Dlatego też klub Prawa i Sprawiedliwości wnosi o odrzucenie tego projektu w pierwszym czytaniu. Nie mówimy, że ten projekt jest zły i że zmiany w polskim prawie karnym nie są potrzebne, ale z całą pewnością mówimy jedno: to nie jest czas na taki projekt, to nie jest czas na takie zmiany w procedurze. Nie jest na to przygotowana prokuratura i w momencie, w którym wszystkie czynniki wskazują, że będziemy mieli do czynienia ze wzrostem przestępczości, wprowadzenie takich rozwiązań jest po prostu sprzeczne z interesem państwowym. Dziękuję bardzo. (Oklaski)