Mówca: Dariusz Rosati
Data: 2013-10-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Panowie Premierzy! Warunki realizacji przyszłorocznego budżetu będą lepsze niż tegorocznego i ubiegłorocznego. Możemy patrzeć w przyszły rok z ostrożnym optymizmem. Źródłem tego optymizmu jest poprawa sytuacji w strefie euro, gdzie po sześciu kolejnych kwartałach spadku produkcji w drugim kwartale tego roku zanotowano wreszcie wzrost i wszystkie sygnały wskazują, że ten wzrost przyspieszy także w kolejnych kwartałach bieżącego roku. Co ważniejsze, również z polskiej gospodarki napływają sygnały ożywienia gospodarczego, które w tej chwili tworzą wyraźny obraz gospodarki powracającej na ścieżkę wzrostu. Świadczą o tym zarówno wskaźniki dotyczące produkcji, zwłaszcza produkcji sprzedanej przemysłu, ale także sprzedaży detalicznej, eksportu, jak i wskaźniki koniunktury dotyczące nastrojów wśród inwestorów i konsumentów oraz wskaźnik PMI, który jest ważnym wyprzedzającym wskaźnikiem stanu koniunktury. Wszystko więc wskazuje, że najgorsze jest za nami i że kryzys, który trzymał w uścisku gospodarki europejskie, w tym również polską, powoli odchodzi do przeszłości. Ta ostrożnie optymistyczna wizja przyszłości, zwłaszcza przyszłego roku, legła u podstaw przygotowania przez rząd projektu budżetu na przyszły rok. Ale oprócz tych korzystnych uwarunkowań, czy względnie korzystnych w porównaniu z obecną sytuacją, u podstaw założeń przyjętych przez rząd do konstrukcji budżetu legły także dwa ważne cele. Po pierwsze, budżet na przyszły rok ma zapewnić finansowanie podstawowych funkcji państwa, funkcji niezbywalnych, takich, w przypadku których państwo nie może w żaden sposób abdykować. Po drugie, budżet na 2014 r. ma pozwolić na powrót do procesu konsolidacji finansów publicznych po przerwie wywołanej niekorzystnym zbiegiem wydarzeń w 2013 r., który zmusił rząd i Wysoką Izbę do nowelizacji budżetu. Wszystko wskazuje na to, że polska gospodarka, również w wyniku przedstawionego projektu budżetu, powróci do procesu konsolidacji fiskalnej, to znaczy do procesu systematycznego, stopniowego obniżania deficytu i poziomu zadłużenia w stosunku do PKB. Biorąc pod uwagę te cele i uwzględniając uwarunkowania zewnętrzne, rząd przygotował budżet, który opiera się na bardzo ostrożnych założeniach makroekonomicznych. W projekcie budżetu przyjmuje się, że produkt krajowy brutto w przyszłym roku wzrośnie o 2,5% w porównaniu z przewidywanym wykonaniem tegorocznym na poziomie 1,5%. Na ten wzrost produktu krajowego brutto złoży się wzrost praktycznie wszystkich elementów popytu finalnego, w tym wzrost inwestycji o 4,4% w wyrażeniu realnym, wzrost spożycia - o 1,6. Tak że łącznie popyt krajowy wzrośnie o 2,7% wobec tegorocznego wzrostu zaledwie o 0,8% i wobec spadku popytu krajowego w ubiegłym roku o 0,2%. Założenia makroekonomiczne dotyczące sytuacji na rynku pracy są także bardzo ostrożne. Pomimo oczekiwanej poprawy sytuacji i przyspieszenia wzrostu rząd zakłada, że stopa bezrobocia w trakcie 2014 r. nie zmieni się i pozostanie na poziomie 13,8%, czyli na poziomie z końca bieżącego roku. Jednocześnie będziemy mieli do czynienia z umiarkowanym, ale szybszym niż w tym roku wzrostem wynagrodzeń - średnio 3,5%. Wszystko to będzie odbywać się w warunkach przyspieszającej inflacji, którą prognozuje się na poziomie 2,4% w stosunku do 1,6% inflacji w roku bieżącym. Gdy się patrzy na te założenia makroekonomiczne, widać wyraźnie, że rząd tym razem starał się zachować maksymalną ostrożność, planując podstawowe wielkości budżetowe, być może po doświadczeniu tegorocznym, które pokazało niebezpieczeństwa zbyt optymistycznego planowania budżetowego. Rząd w tej ostrożności procesowej poszedł tak daleko, że czytając założenia do budżetu, można odnieść wrażenie, że prognozy na przyszły rok zostały wręcz zaniżone, zwłaszcza jeśli chodzi o wzrost produktu krajowego brutto. Jeżeli bowiem weźmiemy za podstawę przewidywane wykonanie, przewidywane tempo wzrostu w tym roku, czyli na poziomie 1,5%, jak planuje rząd, i biorąc pod uwagę, że w pierwszej połowie roku tempo wzrostu wynosiło ok. 0,7, to znaczy, że aby wyjść na średnią w całym roku 1,5%, w drugiej połowie roku tempo wzrostu musi przyspieszyć do przeciętnie 2,3. Jeżeli w drugiej połowie tego roku tempo wzrostu będzie 2,3, można spodziewać się i właściwie można byłoby zakładać, że w przyszłym roku to tempo przyspieszy, i to przyspieszy nie tylko do 2,5, ale być może do 2,8, a nawet 3%. A zatem założenie dotyczące wzrostu gospodarczego w przyszłym roku, jak powiedziałem, jest superostrożne. Ale być może to dobrze. Po nie najlepszym doświadczeniu tegorocznym rząd postanowił wyraźnie dmuchać na zimne. Nawiasem mówiąc, to niejedyna dana i niejedyne założenie, które można w taki sposób skomentować. Za chwilę o tym powiem więcej. Jak wspomniałem, jednym z celów projektu budżetu jest powrót na ścieżkę konsolidacji fiskalnej. Pan premier Rostowski przed chwilą powiedział, że Polska dokonała ogromnego wysiłku w tym zakresie, w ciągu trzech lat 2010-2012 dokonała łącznie redukcji deficytu strukturalnego o 4,8%, czyli średnio rocznie o 1,6%. Pomijając kraje objęte programami naprawczymi w Unii Europejskiej, to jest największa skala dostosowania fiskalnego. Jednak 2013 r. przyniósł załamanie tej tendencji. Ze względu na wspomniany już bardzo niekorzystny rozwój wydarzeń w strefie euro, a także w gospodarce krajowej ten proces konsolidacji został przerwany. On został przerwany w dość wyraźny sposób, ponieważ po trzech latach obniżania poziomu deficytu i po jednym roku obniżania relacji długu do PKB w tym roku spodziewamy się, że relacja długu do PKB w wyrażeniu według metodologii krajowej wzrośnie z 52,7% do 54,8%, a więc ponad 2% PKB. W ten sposób relacja ta zbliży się bardzo blisko i bardzo niebezpiecznie do progu 55%, a to, jak wiadomo, jest próg, którego żadną miarą nie powinniśmy przekroczyć. Stąd konstrukcja budżetu, która gwarantuje, że w przyszłym roku polska gospodarka ponownie oddali się od tego progu i niebezpieczeństwo przekroczenia tego progu zostanie w dostatecznym stopniu zredukowane. Szanowni Państwo! Dochody w budżecie na przyszły rok zaplanowano na poziomie 276,9 mld zł i znowu jest to bardzo ostrożny szacunek, bardzo ostrożna prognoza dochodów. Chcę powiedzieć, że to też nie jest zobowiązanie czy wyznaczony limit, to jest po prostu prognoza dochodów na przyszły rok. Otóż ta prognoza dochodów wskazuje, że wzrost dochodów wyniesie w stosunku do 2013 r. zaledwie 1,2 mld zł. To jest wzrost dochodów o 0,4%. Jednocześnie planowane dochody na 2014 r. będą o ponad 10 mld niższe niż wykonane dochody w 2012 r. Powstaje w związku z tym też pytanie, czy rząd nie poszedł w swojej ostrożności za daleko, uwzględniając fakt, że pomiędzy 2012 r. a 2014 r. nominalny wzrost PKB będzie wynosił ponad 8%, a dochody będą nadal niższe o 10 mld zł. Oczywiście częściowe wytłumaczenie daje przyjęcie założenia o zerowej wpłacie z zysku z NBP na przyszły rok. Wiemy, że w tym roku ta wpłata wyniosła ponad 5 mld zł, w przyszłym roku planuje się zerowy zysk Narodowego Banku Polskiego. Ale nawet uwzględniając brak wpłaty z zysku z Narodowego Banku Polskiego, dochody w 2014 r. mają wzrosnąć zaledwie o 2,4%, o 6 mld zł z kawałkiem, w stosunku do przewidywanych dochodów w tym roku. Wszystko to, pamiętajmy, jeszcze są szacunki wzrostu wynikające z bardzo niskiej podstawy tegorocznej, która, jak wiadomo, wynika z tego, że dokonaliśmy tutaj nowelizacji, obniżając przewidywane dochody budżetowe w tym roku. Ten niewielki wzrost dochodów, a w niektórych kategoriach nawet spadek dochodów widać zwłaszcza w odniesieniu do dochodów podatkowych. Łącznie dochody podatkowe wzrosną o 3,7%. W porównaniu, jak powiedziałem, ze wzrostem PKB i wszystkich składników popytu finalnego w kategoriach nominalnych o ponad 4% oznacza to bardzo ostrożne szacowanie przyszłych dochodów podatkowych. W szczególności dotyczy to podatku od towarów i usług, który będzie o 4,3 mld zł niższy niż w 2012 r. Znowu pojawia się to samo pytanie co wcześniej. PKB od 2012 r. wzrośnie o 1,5% w tym roku i o 2,5% w przyszłym roku w kategoriach realnych. Jeśli dodamy do tego inflację, to otrzymamy znowu mniej więcej 8-procentowy wzrost PKB, natomiast planujemy obniżkę dochodów z podatku VAT. Mamy również planowany spadek dochodów z podatku CIT o 1,9 mld zł. Może to być bardziej uzasadnione, bo z kolei zależy od tego, w jakim stopniu straty z ostatnich lat będą rzeczywiście uwzględnione w bilansach przedsiębiorstw, dlatego że te straty będą decydować o poziomie zysku do opodatkowania. W efekcie tych obniżek czy planowanych spadków dochodów podatkowych będziemy mieli bardzo wyraźne obniżenie relacji dochodów podatkowych do PKB łącznie z 15,6%, co przewiduje się w roku bieżącym, do 14,4% w roku przyszłym. Wśród dwóch kategorii podatków, w zakresie których przewiduje się wzrost, jest podatek dochodowy od osób fizycznych. Można powiedzieć, że ten wzrost o 6,8% jest zaplanowany dość optymistycznie. Moglibyśmy powiedzieć, że rząd odstąpił od ostrożności, którą wykazywał w planowaniu poprzednio omówionych kategorii podatkowych. Jeżeli mamy do czynienia ze wzrostem wynagrodzeń o 3,5% i praktycznie ze stagnacją poziomu zatrudnienia, wzrost dochodów z podatku od osób fizycznych o 6,8% wygląda na dość wygórowany. Ostatecznie mamy jeszcze wzrost wpływów z akcyzy o 2,3 mld zł. Jest on uzasadniony zmianami, które Wysoka Izba będzie rozpatrywać przy okazji dyskusji nad ustawą okołobudżetową. Jak wszyscy wiemy, rząd proponuje podwyżkę podatku akcyzowego od wyrobów tytoniowych i spirytusowych i ta podwyżka być może spowoduje oczekiwany wzrost dochodów z akcyzy. Przechodząc do wydatków, chciałbym powiedzieć, że mamy jeszcze silniejsze dostosowanie. Mianowicie w 2014 r. rząd proponuje spadek wydatków budżetowych łącznie o 2,7 mld zł, czyli o 0,8%, przy czym od razu dodajmy, że główną przyczyną czy głównym czynnikiem spadku wydatków jest obniżenie kosztu obsługi długu o ponad 6,5 mld zł, z 42,7 do 36,2 mld zł. Oczywiście wiemy, że to obniżenie kosztu obsługi długu wynika z planowanej reformy systemu OFE, która ma doprowadzić, jeżeli Wysoka Izba tak zdecyduje, do umorzenia części obligacji Skarbu Państwa znajdujących się w posiadaniu otwartych funduszy emerytalnych. To jest oczywiście wysoce prawdopodobne, niemniej jednak chcielibyśmy usłyszeć od rządu być może więcej szczegółów na temat tego, jaka jest przewidywana skala oszczędności wynikających z tej reformy, innymi słowy, na jakich dokładnie założeniach zostały oparte te kalkulacje obniżenia kosztu obsługi długu w odniesieniu do zmian dotyczących... (Poruszenie na sali) (Poseł Zbigniew Kuźmiuk: Nie ma jeszcze ustawy.) Panie pośle, niech pan nie będzie taki niecierpliwy, wszystkiego się pan dowie w swoim czasie. (Poseł Zbigniew Kuźmiuk: Ale jak pan poseł nie wie...)