Mówca: Konrad Frysztak
Data: 2022-04-27 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Ministrowie! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! 29 kwietnia 1922 r. Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów podjął decyzję o skoncentrowaniu zamówień uzbrojenia dla Wojska Polskiego w przedsiębiorstwach państwowych. To właśnie wtedy w Ministerstwie Spraw Wojskowych powołano Centralny Zarząd Wytwórni Wojskowych. Jednym z pierwszych zakładów podporządkowanych Centralnemu Zarządowi Wytwórni Wojskowych była fabryka broni w Radomiu. Nowy zakład zlokalizowano na terenie folwarku Mariackie, który był ograniczony ulicami Młodzianowską i Mariacką oraz torem kolejowym. Wraz z fabryką powstały bloki mieszkalne oraz obiekty użyteczności publicznej, co dało początek nowym osiedlom w Radomiu i na stałe zmieniło krajobraz miasta oraz jego charakter. Fabryka broni na stałe wpisała Radom do grona miast przemysłowych, które zaczęły się prężnie rozwijać i ściągały do siebie nowych inwestorów. Zakład zaczął produkować broń dla Wojska Polskiego w 1927 r. Od tego momentu Radom stał się jednym z najważniejszych ośrodków obronnych w II Rzeczypospolitej. W latach 30. XX w. dzięki włączeniu Radomia do Centralnego Okręgu Przemysłowego fabryka broni została rozbudowana i zwiększyła swoje zdolności produkcyjne. Jednym z najsłynniejszych produktów fabryki w Radomiu stały się pistolety Vis. To właśnie o tej broni produkowanej seryjnie od 1936 r. można usłyszeć w powstańczej piosence o chłopcach od Parasola, którzy na tygrysy mają visy. Okres okupacji niemieckiej był niezwykle trudny dla zakładu i jego pracowników. Hitlerowcy brutalną siłą zmuszali załogę fabryki do produkcji broni na potrzeby Wehrmachtu. Wielu pracowników fabryki zaangażowało się w konspirację i walkę z okupantem na wielu płaszczyznach. Dzięki niezwykłej odwadze załoga fabryki broni wynosiła z zakładu części do visów. Pistolety były wykorzystywane przez bohaterskich żołnierzy Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej. Niestety w 1942 r. niemiecki okupant odkrył heroiczne działania Radomian i mieszkańców ziemi radomskiej. Hitlerowcy przeprowadzili w mieście masowe aresztowania i stracili 50 osób przez powieszenie. Jedna z szubienic została ustawiona przed budynkiem główny fabryki. Koniec II wojny światowej przyniósł grabież maszyn, które wchodziły w skład wyposażenia całego zakładu. Fabryka została doprowadzona do kompletnej ruiny, a po zakończeniu działań wojennych decyzją władz PRL została odbudowana, choć niestety zyskała też komunistycznego patrona. Od 1951 r. fabryka broni w Radomiu została przemianowana na Zakłady Metalowe im. gen. Waltera. Kolejne lata to czas rozwoju zakładu. To właśnie w Radomiu produkowano m.in. karabiny AK, pistolety P-64, pistolety maszynowe PM-63 oraz karabinki AKM. Zakłady metalowe stały się najważniejszą fabryką w mieście oraz w całym regionie. W Radomiu nie ma rodziny, w której chociaż jedna osoba nie pracowała w Walterze. (Dzwonek). Zakłady stały się nie tylko kluczowym miejscem pracy dla tysięcy Radomian, ale również symbolem walki o wolność i niepodległość. To właśnie z zakładów metalowych 25 czerwca 1976 r. ruszył bohaterski marsz na Komitet Centralny PZPR w Radomiu. Protest robotników przeciwko podwyżkom cen, które zostały wprowadzone przez władze PRL, został brutalnie stłumiony przez ZOMO. Ścieżki zdrowia, kary więzienia wpisały się na stałe w historię fabryki w Radomiu. Kolejnym ważnym, choć szalenie trudnym momentem w historii zakładu były lata 90. oraz transformacja społeczno-gospodarcza. To wtedy, w 1999 r. po raz kolejny pracownicy wyszli na ulice, tym razem w Warszawie, gdzie dopominali się o sprawiedliwe traktowanie oraz sprawiedliwy rozwój miasta i swojego zakładu pracy. Zakłady Metalowe Łucznik musiały mierzyć się z problemami finansowymi. W ich efekcie w listopadzie 2000 r. ogłoszono upadłość zakładu. Warto przypomnieć, że 30 czerwca 2000 r., a więc jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, Zakłady Metalowe Łucznik i Agencja Rozwoju Przemysłu utworzyły spółkę pod nazwą Fabryka Broni Łucznik Radom. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Ryszard Terlecki)