Mówca: Kazimierz Ziobro (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-07-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ochrona środowiska jest bardzo ważnym zagadnieniem, zwłaszcza dzisiaj, kiedy powszechnie używane są urządzenia elektroniczne. Niestety, dotychczas stosowana polityka w tym zakresie pokazuje, ile szkód, nie tylko środowisku, mogą wyrządzić nieprzemyślane rozwiązania. Przykładami są: zakaz stosowania ołowiu w stopach lutowniczych i jego skutek w postaci mnóstwa elektrośmieci - całych serii wadliwych układów scalonych, będących w zasadzie odpadem od samego początku, czy też nasza ustawa z efektem w postaci niedopracowanego systemu, który w opinii obywateli i samorządów jest nieskuteczny, kosztowny i przede wszystkim niesprawiedliwy. Dlatego na szczególna uwagę zasługuje rządowy projekt ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, druki nr 3244 i 3563. Niestety proponowane przepisy prawdopodobnie okażą się mało skuteczne w zderzeniu z rzeczywistością, tj. realiami użytkowania, oraz obowiązującymi przepisami unijnymi. Artykuł 7 ust. 1 proponowanego projektu nakazuje wsparcie organów administracji publicznej dla recyklingu i innych metod odzysku oraz projektowania i produkowania sprzętu, aby ułatwić jego ponowne użycie, demontaż lub odzysk materiałów służących do jego budowy. Problem polega na tym, że obecnie obowiązujące przepisy unijne, a także pewnego rodzaju moda kreowana przez korporacje, polega na produkcji niezbyt trwałych i nienaprawialnych lub nieopłacalnych w naprawie urządzeń. Należy dodać również, że w Polsce pozostało już chyba bardzo niewiele przedsiębiorstw zajmujących się produkcją, które są niezależne od zagranicznych podmiotów, więc nie wiadomo, jaki wpływ na ich działalność będą miały organy RP. Artykuł 7 ust. 3 wprowadza zakaz projektowania i produkcji urządzeń w sposób, który uniemożliwia ich ponowne użycie, o ile nie wpływa to na nadrzędne korzyści, zwłaszcza bezpieczeństwo, ochronę środowiska oraz zdrowia i życia ludzi. Tutaj należałoby zadać pytanie: Jaka będzie skuteczność tego zakazu w wypadku zagranicznych producentów, którzy jedynie wprowadzają produkty na polski rynek? Funkcjonowanie dotychczasowych przepisów podaje w wątpliwość skuteczność proponowanych rozwiązań. O ile zakaz stosowania ołowiu w stopach lutowniczych akurat jest przestrzegany (co jest wygodne dla producentów, ponieważ urządzenia mają małą trwałość i żywotność, co z kolei zwalnia miejsce dla nowych produktów), o tyle inny wymóg, dotyczący wyposażania zasilaczy w układy korygujące tzw. współczynnik mocy (PFC), już niekoniecznie. Niektórzy producenci posuwają się nawet do oszustwa, umieszczając w zasilaczach ciężarek będący jedynie atrapą wymaganego układu. Proceder ten trwa już od lat. Ten zapis niesie ze sobą również inne niebezpieczeństwo, którego skutek można zaobserwować w przypadku producentów już stosujących taką politykę, a po wprowadzeniu projektu w życie to prawdopodobnie się nasili, chodzi o urządzenia, które z racji budowy nie nadają się do odnowienia i powtórnego użycia. Przykładem są używane na co dzień w komputerach nośniki pamięci - mechaniczne dyski twarde (HDD). Precyzja ich mechanizmów powoduje, że urządzenie jest zdatne do użytku tylko do pierwszego fizycznego uszkodzenia. Gdy już ono nastąpi, kolejne defekty najczęściej występują lawinowo. W takim wypadku to konsument poniesie skutki używania dysku z odzysku - będzie nią utrata danych. Ten proceder, tzw. recertyfikowane dyski, jest znany od jakiegoś czasu wśród specjalistów branży komputerowej. Pozwolę sobie już nieco bardziej ogólnie zaopiniować dalsze fragmenty projektu. Wątpliwości budzi użyteczność wymaganych informacji, które producent musi umieścić na sprzęcie - bez edukacji społeczeństwa w zakresie zagrożeń wynikających np. z niewłaściwego recyklingu ich skuteczność stoi pod znakiem zapytania, a prowadzenie kampanii to kolejne koszty. Następne zapisy uszczegółowiają wymagania odnośnie do odzysku - w postaci konieczności przetworzenia określonej masy zużytego sprzętu. Niestety budzi to wątpliwości dotyczące znanych nadużyć firm zajmujących się przetwarzaniem odpadów - od zaniedbywania zasad obchodzenia się z materiałami niebezpiecznymi po, niestety, łamanie praw człowieka w przypadku wykorzystywania do recyklingu ubogich obywateli krajów Trzeciego Świata, pracujących, łącznie z dziećmi, w warunkach urągających jakimkolwiek dopuszczalnym normom. Zakaz odbioru niekompletnego zużytego sprzętu przez podmioty inne niż wymienione oznacza w zasadzie, że część sprzętu, która mogłaby służyć chociażby jako części zamienne, zostanie po prostu wyrzucona, niekoniecznie tam, gdzie powinna. Podsumowując, zdaję sobie sprawę, że projektodawcy chcieliby poprawić ochronę środowiska poprzez właściwe obchodzenie się z odpadami elektrycznymi i elektronicznymi. Jednak obecne, niezlikwidowane do tej pory, nadużycia i patologie, od handlu urządzeniami niespełniającymi norm, poprzez wytwarzanie nietrwałych, awaryjnych i trudno naprawialnych produktów, korupcję i nadużycia w zakresie zbierania i przetwarzania odpadów, skończywszy na łamaniu praw człowieka przez niektóre przedsiębiorstwa przetwórcze, przy obecnym ubóstwie, bezrobociu i wzroście kosztów życia, powodują, że procedowany projekt ustawy prawdopodobnie pogłębi te negatywne zjawiska. Jest jeden względnie prosty sposób na poradzenie sobie z problemem - produkcja elektrourządzeń trwałych oraz łatwych i tanich w naprawie lub chociażby przeciwdziałanie znanym patologiom, z którymi nikt nic nie robi. Tego jednak nikt nie proponuje. Biorąc to wszystko pod uwagę, Klub Parlamentarny Zjednoczona Prawica podczas głosowania nie poprze tegoż projektu ustawy.