Mówca: Marek Sowa
Data: 2018-01-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego Nowoczesna mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu wobec rządowego projektu ustawy o Sieci Badawczej: Łukasiewicz. Przyznam szczerze, że w części zgadzam się z argumentacją, która została zapisana w uzasadnieniu tego projektu, ale mam ogromne wątpliwości, czy kierunki zmian proponowane przez wnioskodawców przyniosą realizację zakładanych celów. Wnioskodawcy w uzasadnieniu napisali, że utworzenie Sieci Badawczej: Łukasiewicz jest odpowiedzią na wyzwania, przed jakimi stoją polska gospodarka i nauka. Powołanie sieci ma wesprzeć realizację ˝Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju˝. Wydaje się, że przedstawiona diagnoza nie pozostawia żadnych złudzeń. Obecna sytuacja jest niesatysfakcjonująca, osiągnięcia instytutów pozostawiają wiele do życzenia. Pojedyncze sukcesy i efektywna działalność niektórych instytutów nie zmieniają tej oceny. Aktualnie funkcjonuje 114 instytutów badawczych, które prowadzą badania w niemal wszystkich obszarach nauki. Wynikiem wprowadzanej zmiany ma być lepsza, bardziej efektywna współpraca instytutów badawczych, m.in. dzięki lepszemu wykorzystaniu zasobów, pracowników, finansów i nieruchomości. Efektywności nie służy dzisiaj bardzo rozdrobniony nadzór nad instytutami badawczymi, który sprawuje 16 ministrów. Wnioskodawcy przywołują szereg argumentów mających na celu wykazanie nieefektywnych działań instytutów. Instytuty nie są w stanie osiągnąć efektu skali, co skutkuje niewielką liczbą dużych i wartościowych projektów. Za niezadowalające należy uznać przychody instytutów badawczych z realizacji usług B+R, które powinny stanowić kluczowy aspekt ich działalności, tymczasem te przychody kształtują się na poziomie 7%. W przypadku 37 instytutów badawczych przychody z wynajmu nieruchomości są wyższe niż przychody ze sprzedaży usług, a 32 instytuty nie uzyskały ani jednego patentu. Instytuty badawcze w przeważającej części nie są wystarczająco konkurencyjne na poziomie międzynarodowym. W 2015 r. 35 z nich nie uzyskało żadnych środków z grantów międzynarodowych, a dziewięć uzyskało jedynie niewielkie środki z tego źródła. Zresztą nie lepsza jest sytuacja w obecnej perspektywie w ramach programu ˝Horyzont 2020˝. Czy zatem przedstawiony przez rząd projekt ustawy zmieni ten niekorzystny stan? Czy zaproponowane w projekcie ustawy rozwiązania dają nadzieję na osiągnięcie zakładanych celów? Czy przywołana w uzasadnieniu argumentacja umożliwi stworzenie warunków do efektywnej działalności instytutów? Jak już wspomniałem, wnioskodawcy wskazują, że kluczowymi elementami są wsparcie działań związanych z realizacją ˝Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju˝, jak również dotychczasowe strategiczne sektory i branże wraz z programami flagowymi, wokół których ma nastąpić koncentracja interwencji publicznej. Ten projekt ma właśnie wzmocnić ten proces. Muszę powiedzieć, że analiza tego projektu nie daje takiej nadziei. Przeanalizowałem zapisy, a właściwie slajdy pana premiera Morawieckiego, sprawdziłem filary, o których mówi, projekty flagowe, które są wprowadzane, porównałem z obszarem działalności poszczególnych instytutów i ta analiza nie wyszła dobrze, panie ministrze. Chcę powiedzieć, że trudno odszukać w sieci instytuty zajmujące się urządzeniami medycznymi, telemedycyną, oprogramowaniem specjalistycznym, systemami wydobywczymi, żywnością wysokiej jakości, systemami militarnymi. Połowa z branż priorytetowych nie znajduje odzwierciedlenia w działalności instytutów wchodzących w skład sieci. A co z pozostałymi instytutami? Państwo dokonujecie analizy 114 instytutów, podczas gdy powinniście to zrobić w stosunku do 38, które trafią do nowej sieci badawczej. Nie przeprowadzono takiej analizy. Wydaje się, że po raz kolejny slajdy w sposób niezwykły rozjechały się z rzeczywistością. My nie będziemy oczywiście przeciwko temu projektowi już na tym etapie, chcąc dać szansę ministerstwu na to, aby było otwarte na wprowadzanie zmian w komisjach, dzisiaj jednak trudno wyobrazić sobie, że uzyskamy efekt synergii, skoro do sieci są wprowadzane jedynie instytuty podległe de facto ministrowi rozwoju. Jak można uzyskać efekt synergii np. między Instytutem Technologii Drewna, Instytutem Technologii Materiałów Elektronicznych a Instytutem Maszyn Górniczych? Te instytuty strasznie się rozjeżdżają, a dodatkowo gigantyczne są uprawnienia prezesa, w szczególności w zakresie zarządzania nieruchomościami, i de facto nieograniczona jest możliwość ich swobodnego kształtowania (Dzwonek), w tym również sprzedaży bez zgody pozostałych partnerów. Tak jak powiedziałem, Klub Poselski Nowoczesna nie zgłasza wniosku o odrzucenie, ale liczy na dużą korektę projektu w czasie prac w komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)