Mówca: Maciej Masłowski
Data: 2018-11-23 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Na wstępie pragnę podziękować wszystkim tym, którzy na etapie legislacyjnym przedstawili swoje stanowisko odnośnie do tego projektu. To m.in. Forum Związków Zawodowych, Prokuratura Generalna, Sąd Najwyższy, jak również Biuro Analiz Sejmowych. Proszę państwa, problem, z którym, można powiedzieć, Kukiz’15 wychodzi w tej ustawie, jest dosyć nagminny i często spotykany w naszym kraju. Od razu podkreślam w tym miejscu, że jest on niezwykle ciężki do uregulowania, z tego powodu że trzeba przyjąć wiele, dosłownie szereg różnych regulacji systemowych, aby ten problem rozwiązać. Ale mam nadzieję... Z tego miejsca proszę, głównie przedstawicieli Prawa i Sprawiedliwości, aby nie składać wniosku o odrzucenie. Proszę o poświęcenie dosłownie jednej godziny w komisji, żeby móc jeszcze szerzej przedstawić te argumenty, rozmowy z ekspertami i żeby wspólnie wypracować dobre rozwiązania, dlatego że moim zdaniem jesteśmy posłami Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i możemy zmienić każdą kropkę, każdy przecinek. Jesteśmy oczywiście otwarci na dyskusję, jeżeli chodzi o ten projekt, i przyjmiemy wszelkie uwagi. Sami jesteśmy nawet gotowi, można powiedzieć, zmienić pół projektu, żeby tylko osiągnąć efekty, na których nam najbardziej zależy. A te efekty, proszę państwa, dotyczą nadmiernego wykorzystywania, niestety, pracowników, mówiąc językiem potocznym, a nie prawniczym. Sytuacja wygląda następująco, z takimi problemami zgłaszali się do mnie obywatele. Otóż pracownik, który pracuje 8 godzin dziennie, np. do godz. 16, słyszy od swojego pracodawcy na odchodne przy wyjściu: tylko bądź pod telefonem, bądź dyspozycyjny. Ci pracownicy twierdzą, że kiedy zapytają, jak długo mają być dostępni, słyszą, że przynajmniej do godz. 21. To jest 5 godzin jeszcze, panie pośle, jakoś sobie z tym poradzę - usłyszałem. Natomiast są pracownicy, którzy przychodzą do mnie i mówią, że cały weekend mają być dostępni pod telefonem, e-mailem, że muszą stawić się w ciągu godziny w miejscu pracy, w związku z tym nie mogą się oddalić od swojego miejsca zamieszkania, muszą być ciągle dyspozycyjni. I to wpływa na życie rodzinne, oni nie mogą zaplanować wyjazdu z dziećmi, nie mogą świętować, już nie wspominając o jakichś alkoholach i tego typu rzeczach. Po prostu ich życie jest utrudnione, a w tyle głowy cały czas pozostaje zdanie: Jak się nie pojawisz w pracy, nie będziesz dostępny, dyspozycyjny, to na twoje miejsce czekają kolejni. Zdaję sobie sprawę z tego, że te kwestie bardzo trudno jest uregulować. Kiedy stworzyliśmy ten projekt, to zaczęły napływać opinie. W jednej z nich prokurator generalny napisał, że projekt jest problematyczny. W głównej mierze prokurator generalny zwracał uwagę na to, że sytuacja ma miejsce w odniesieniu do wielu instytucji publicznych, w których dyżury, w szczególności zważywszy na konieczność realizacji niecierpiących zwłoki czynności, są niestety koniecznością. Ja z tym się zgadzam i to jest istota tego problemu. Innymi pracownikami są hydraulicy, informatycy, elektrycy, a innymi pracownicy instytucji publicznych, w przypadku których dyspozycyjność jest bardzo ważna. Dlatego zwracam się do państwa posłów o to, żebyśmy wspólnie wypracowali dobre rozwiązania, być może nawet zmienili ten projekt w 80%, żeby osiągnąć taki efekt, jaki chcemy osiągnąć. Proszę państwa, projekt zawarty w druku nr 2584 dotyczy zmian przepisów pozwalających na zobowiązanie pracodawców do wypłacania wynagrodzenia pracownikom kierującym w ich imieniu zakładem pracy za pracę wykonywaną w czasie dyżuru. Od razu powiem, że naszym celem nie do końca było to, żeby płacić tym pracownikom za dyspozycyjność. To miał być straszak dla pracodawców, dlatego że dzisiaj pracodawcy tę lukę prawną wykorzystują w ten sposób, że cały czas zobowiązują swoich pracowników do dyspozycyjności. Natomiast my chcemy osiągnąć cel następujący: jeżeli dyżur faktycznie będzie potrzebny ze względu na konieczność dostawy towaru, wysłania pewnych dokumentów czy to w sobotę, czy w piątek wieczorem bądź wykonania jakichkolwiek innych obowiązków służbowych, to oczywiście pracownik to wykona, przecież lubi pracę i jest gotowy do wielu poświęceń. Natomiast pracodawcy wykorzystują to w ten sposób, że pracownik praktycznie codziennie musi być do ich dyspozycji. I może ten straszak oparty na zasadzie, że za czas oczekiwania należy zapłacić, spowodowałby, że pracodawca oczekiwałby tylko dyżuru pod telefonem, czyli pracownicy byliby dyspozycyjni tylko wtedy, kiedy naprawdę byliby potrzebni. Być może dobrym rozwiązaniem byłoby takie rozwiązanie, proszę państwa, bo jak mówię, jesteśmy otwarci na dyskusję, gdyby na przykład czas dyspozycyjności, czas dyżuru domowego był płatny w 20%. Może to by wystarczyło, żeby to było dobre rozwiązanie. W opinii rządowej czy też prokuratora generalnego, nie pamiętam, było napisane, i słusznie, że jeżeli pracodawca ma płacić za dyżur domowy, to równie dobrze może wezwać pracownika do pracy, by w miejscu pracy ten dyżur pełnił. A więc mówię: może należy przyjąć tę zasadę 20%, żeby to było wygodne dla pracodawcy i dla pracownika. Trzeba to oczywiście przedyskutować. Pracownicy zatrudnieni jako osoby zarządzające w imieniu pracodawcy zakładem pracy w razie konieczności wykonują pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. W konsekwencji doprowadza to do sytuacji, o której mówiłem, w której pracownik po zakończeniu pracy w ustalonym wymiarze w razie konieczności może zostać zobowiązany do wykonywania pracy poza normalnymi godzinami. I sprawa, proszę państwa, najważniejsza. Rozbieżności między obecnym a postulowanym stanem prawnym w głównej mierze dotyczą sytuacji osób zatrudnionych jako pracownicy kierujący w imieniu pracodawcy zakładem pracy. To jest zapewne ta kontrowersyjna część tej ustawy, dlatego że poruszyliśmy tam dwie sprawy. Jedna dotyczy kadry zarządzającej, a druga dyżurów pracowniczych, tyle że jedno jest związane z drugim. Otóż osobę można zobowiązać do dyżurów, do bycia pod telefonem, jeżeli pełni funkcję kierowniczą. W związku z tym pojawia się tu kolejne nadużywanie prawa, dlatego że pracodawcy mianują swoich pracowników kierownikami, osobami zarządzającymi w imieniu pracodawcy bez wynagrodzenia dodatkowego. Sam znam osoby, które zgłosiły się do mnie z takimi postulatami, które stwierdzały: nagle zostałem kierownikiem, zacząłem pełnić tę funkcję, wynagrodzenie nie poszło w związku z tym do góry, nie uzyskałem żadnych profitów, dostałem tylko tytuł, aneks do umowy i od tamtego czasu muszę być pod telefonem. I właśnie te osoby są uzależnione od telefonu, od komputera, a tym samym są pozbawione szansy na nieprzerwany odpoczynek. Co ciekawe, proszę państwa, problem, o którym mowa w tym projekcie ustawy, dotyczy każdego zawodu: sprzedawcy, informatyka, pracownika wodociągów czy elektrowni, pracownika GOPS, MOPS. Pełnienie dyżuru należy do obowiązków pracowniczych, co wynika z faktu, iż pracownik powinien wykonywać polecenia przełożonych dotyczące pracy, o ile nie są sprzeczne z prawem lub umową o pracę - art. 100 § 1 Kodeksu pracy. Można więc przyjąć, że wydanie polecenia sprawowania dyżuru przez pracownika należy do uprawnień kierowniczych pracodawcy jako element organizacji procesu pracy. Nie oznacza to, że pracodawca może temu samemu pracownikowi zlecać pełnienie dyżuru każdego dnia, ograniczając mu wypoczynek czy wręcz pozbawiając pracownika tego wypoczynku. W świetle bowiem art. 8 byłoby to nadużycie prawa. Dyżur może być pełniony w dowolnym dniu tygodnia, także w niedzielę i święta, oraz w dni wolne od pracy, z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, jak również w nocy. Kodeks pracy nie określił żadnych ograniczeń podmiotowych, zatem dyżur może zostać zlecony każdemu pracownikowi, także takiemu, któremu nie wolno zlecać pracy w godzinach nadliczbowych. Czas pełnienia dyżuru pośrednio jest jednak ograniczony, ponieważ nie może naruszać uprawnień pracownika do odpoczynku dobowego i tygodniowego. Ograniczenie to nie obejmuje pracowników zarządzających zakładem pracy w imieniu pracodawcy. I teraz, proszę państwa, jeszcze jest taka ważna rzecz. Otóż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 21 lutego 2018 r. uznał, iż okres dyżuru pełnionego przez pracownika w miejscu zamieszkania w połączeniu z obowiązkiem szybkiego stawienia się na wezwanie pracodawcy należy traktować jako czas pracy. W przedmiotowej sprawie belgijski strażak akurat domagał się odszkodowania za wynagrodzenie niezapłacone mu za lata służby. W ich trakcie wykonywał obowiązki strażaka, w szczególności pełnił dyżury domowe. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że dyżur domowy wlicza się do czasu pracy. Oczywiście warto też nadmienić w tym miejscu, że zgodnie z opinią Biura Analiz Sejmowych projekt oczywiście nie łamie prawa Unii Europejskiej, nie zawiera przepisów mających na celu wykonywanie prawa Unii Europejskiej, a także nie jest projektem ustawy wykonującej prawo Unii Europejskiej. Można zatem powiedzieć, że wszystko zależy od nas. Mamy zielone światło i jestem za tym, abyśmy wspólnie wypracowali rozwiązania, które spowodują, że ci pracownicy będą mogli odetchnąć i po prostu zająć się życiem rodzinnym. Na koniec powiem tak. Jakie są skutki wejścia regulacji w życie? Oto tezy z uzasadnienia: Otóż proponowana zmiana przyczyniłaby się do polepszenia sytuacji prawnej pracowników. Obecnie pracodawcy nagminnie wykorzystują wskazane przepisy i celowo zatrudniają pracowników na stanowiskach kierowniczych czy zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, aby mieć pewność, że w sytuacjach nagłych pracownik zgłosi się do miejsca pracy. Być może tę kwestię menedżerską trzeba uregulować jakoś inaczej, natomiast naprawdę, proszę państwa, jest duży problem z dyspozycyjnością. Mam nadzieję, że wspólnie pomożemy tym obywatelom i za pomocą poprawek, za pomocą pracy w ramach komisji rozwiążemy ten problem. Możemy zmienić ten projekt ustawy w 80%, byle został osiągnięty efekt, tak aby pracownicy, często ci nisko opłacani, nie byli wykorzystywani przez pracodawców. Bardzo państwa proszę o jedną godzinę pracy w komisji. Później, jeżeli ja, moi doradcy, eksperci czy nawet strona społeczna, jeżeliby tak państwo oczywiście by zechcieli, was nie przekonamy... Tak bywa, taka jest rola Sejmu czy większości parlamentarnej. Bardzo jednak proszę chociaż o tę godzinę rozmowy w komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)