Mówca: Dominik Jaśkowiec
Data: 2026-07-03 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, druk nr 2649. Jest to przedłożenie klubu Koalicja Obywatelska. Celem omawianego projektu jest ujednolicenie przepisów w zakresie biernego prawa wyborczego, prawa wybieralności w organach jednostek samorządu terytorialnego. Obecny stan prawny dopuszcza możliwość zasiadania w organach jednostek pomocniczych gminy, pomocniczych organach samorządu gminnego osób skazanych prawomocnymi wyrokami sądów powszechnych za przestępstwa popełnione z winy umyślnej. Coraz większe znaczenie jednostek pomocniczych gminy w działalności publicznej i bulwersujące opinię publiczną przykłady zasiadania w ich organach prawomocnie skazanych przestępców przemawiają za ujednoliceniem przepisów w tym zakresie i eliminację występującej patologii prawnej. Patologii, która - co istotne i co pojawiało się podczas debaty publicznej - nie może być niestety skutecznie wyeliminowana z porządku prawnego na poziomie prawa miejscowego bez wskazania wyraźnego upoważnienia zawartego w ustawie. W obecnym obowiązującym stanie prawnym upoważnienie rady gminy do określenia wewnętrznego ustroju gminy oraz ustroju jednostek pomocniczych nie zawiera upoważnienia do wprowadzenia w statutach tych jednostek przesłanki wykluczającej możliwość sprawowania funkcji, jaką jest prawomocny wyrok sądu orzeczony za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Taka indywidualna kwalifikacja po stronie osoby piastującej funkcję sołtysa, członka rady sołeckiej, rady osiedla czy rady dzielnicy nie stanowi regulacji w zakresie wewnętrznego ustroju gminy oraz wewnętrznego ustroju jednostek pomocniczych, która nie wymagałaby szczególnego upoważnienia ustawowego, gdyż dotyka kwestii publicznych praw podmiotowych do uczestnictwa we władczej działalności państwa, a zatem przede wszystkim kwestii materialnoprawnych, a dopiero potem, w ich następstwie kwestii ustrojowych. Ewentualne wprowadzenie przez rady gminy ograniczenia prawa wyborczego bez istnienia w naszym systemie prawnym wyraźnego ustawowego upoważnienia do takiej regulacji stanowi naruszenie art. 87 ust. 2 i art. 94 konstytucji oraz art. 36 ust. 2 i art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, jak również zasad prawo 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, według których organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, co oznacza, że mogą czynić tylko to, na co prawo wyraźnie im zezwala lub co prawo wyraźnie im nakazuje. Wprowadzenie dodatkowych ograniczeń prawa wyborczego nieprzewidzianych ustawą i bez wyraźnego upoważnienia ustawowego jest nie do pogodzenia ze standardami demokratycznego państwa prawnego. Prezentowany pogląd znajduje odzwierciedlenie zarówno w wyrokach sądów administracyjnych, m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, jak i w doktrynie oraz w piśmiennictwie. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chcę jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że celem projektu ustawy nie jest ograniczenie samodzielności prawnej jednostek samorządu terytorialnego ani ich prawa do określania swojego wewnętrznego ustroju, ale jest nim eliminacja patologii prawnej, jaką jest możliwość zasiadania w organach pomocniczych samorządu prawomocnie skazanych przestępców. Obywatel Rzeczypospolitej musi uzyskać zaświadczenie o niekaralności bądź złożyć pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie o niekaralności w blisko 100 różnych sytuacjach zawodowych i prawnych. Nie dotyczy to tylko osób ubiegających się o możliwość piastowania funkcji publicznych czy wykonywania zawodu zaufania publicznego. Wymóg ten obejmuje również osoby zatrudnione jako kierowcy taksówek, instruktorzy nauki jazdy, kurierzy przewożący wartościowe przesyłki czy pracownicy lotnisk. Nie obejmuje on jednak tych, którzy z racji sprawowanych funkcji mają szczególny statut i autorytet w swoich społecznościach lokalnych: sołtysów, członków rad sołeckich, rad osiedli czy rad dzielnic. Czas to zmienić. Na koniec, szanowni państwo, pragnę podkreślić, iż projektodawca przeanalizował opinie, postulaty i stanowiska zgłaszane wobec projektu ustawy w ramach konsultacji społecznych i dostrzegł konieczność wprowadzenia zmian bądź doprecyzowania projektowanych przepisów podczas prac sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. Dziękuję. (Oklaski)