Mówca: Antoni Mężydło
Data: 2016-03-30 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw, druk nr 334, oraz poselskiego projektu uchwały w sprawie zmiany Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, druk nr 333. Zakres przedmiotowy ustawy o zmianie ustawy o IPN dotyczy trybu powołania prezesa IPN-u, zniesienia dotychczasowej Rady IPN-u i utworzenie w jej miejsce Kolegium IPN-u jako organu wyłącznie opiniotwórczo-doradczego prezesa, zmiany struktury jednostek organizacyjnych IPN-u, poszerzenia funkcji badawczych i edukacyjnych IPN, rozszerzenia zakresu czasowego badań IPN-u o okres od 8 listopada 1917 r., stworzenia bazy materiału genetycznego ofiar represji i czystek etnicznych, zlikwidowania Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa i przekazania jej kompetencji IPN-owi, likwidacji zbioru zastrzeżonego znajdującego się w archiwach IPN-u. Natomiast projekt uchwały w sprawie zmiany regulaminu Sejmu dotyczy trybu powołania pięciu z dziewięciu członków Kolegium IPN-u oraz prezesa IPN-u. Proponuje się powoływanie członków kolegium zwykłą większością głosów na wniosek marszałka Sejmu lub co najmniej 35 posłów, a prezesa również zwykłą większością głosów na wniosek 115 posłów, po zasięgnięciu opinii Kolegium IPN-u. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy, ta nowelizacja to efekt dotychczasowych doświadczeń IPN-u i próba naprawy. Co łatwo zauważyć, nie ma ona jednak charakteru kompleksowego. Nie wprowadzono zmian w pionie śledczym czy w zakresie sprawdzania oświadczeń lustracyjnych, mimo że są to chyba najbardziej widoczne dziś mankamenty funkcjonowania IPN-u. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska najpoważniejsze zastrzeżenia ma do proponowanych zmian dotyczących trybu powoływania prezesa IPN-u oraz Kolegium IPN. PiS wzorem już znanym nam w tej kadencji Sejmu, m.in. z nowelizacji ustawy o służbie cywilnej, upolitycznia sposób wyłaniania władz IPN-u, a przez to całą instytucję. Dotychczasowe rozwiązania w tym zakresie miały charakter wręcz wzorowy. Prezesi, ale również członkowie Rady IPN byli wyłaniani w drodze kompromisu pomiędzy środowiskiem naukowym a parlamentem. Kandydaci do rady byli zgłaszani przez ośrodki akademickie i z tego grona wybierani przez Sejm i Senat oraz zgłaszani przez środowisko prawników i wybierani przez prezydenta, natomiast kandydat na prezesa był najpierw w drodze konkursu wyłaniany przez Radę IPN, a następnie w drodze głosowania powoływany przez Sejm za zgodą Senatu. W wielu instytucjach mimo wielokrotnych wysiłków nie udało nam się wypracować takiego poziomu odpartyjnienia. Najlepszym przykładem może być tutaj Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, gdzie to się nie udało. Nie dość, że to obecne rozwiązanie dotyczące wyłaniania prezesa IPN-u spełnia najwyższe standardy spotykane w cywilizowanym świecie, to jeszcze sprawdziło się doskonale w naszej rzeczywistości i najlepszym potwierdzeniem tego jest funkcjonowanie IPN obecnej kadencji. Obecny prezes wielokrotnie wykazywał się pełną niezależnością od polityków, gdyż to Rada IPN-u reprezentowana przez środowiska akademickie sprawuje nad nim bezpośredni nadzór, a nie politycy. Z pracy IPN zadowolone są środowiska opozycyjne i solidarnościowe, co często jest wyrażane przy okazji różnych uroczystości. Również historycy i środowiska opiniotwórcze nie znajdują powodów do narzekań. Jednak tymi zmianami zawartymi w poselskim projekcie ustawy doprowadzicie państwo nie tylko do odejścia od tych standardów i upartyjnienia IPN-u, ale biorąc pod uwagę to, że to jedna partia dysponuje dzisiaj większością parlamentarną, doprowadzicie wręcz do swoistego uwłaszczenia IPN-u przez tę partię. To PiS praktycznie będzie wyznaczał prezesa IPN-u i członków kolegium. Na to nie może być naszej zgody. (Poseł Dorota Arciszewska-Mielewczyk: Antoni, Antoni, no co ty wygadujesz?) Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mimo że pozostałe zmiany nie budzą już naszych większych zastrzeżeń, to tylko z tych względów Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość... (Poruszenie na sali) Platformy Obywatelskiej wnosi o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu. Mimo że pewnie to przegłosujecie, to i tak ten nasz wniosek ma sens, bo na to zgody w polskim parlamencie być nie może. (Poseł Piotr Kaleta: Stare nawyki pozostały.) Dziękuję bardzo. (Poseł Dorota Arciszewska-Mielewczyk: Ty to sumienia nie masz.) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Stanisław Tyszka)