Mówca: Robert Tyszkiewicz
Data: 2018-03-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Panie Ministrze! Nie ma chyba bardziej dobitnego dowodu na bankructwo polityki zagranicznej PiS-u niż upadek polskiej polityki wschodniej. O Wschodzie trzeba konkretnie i na Wschodzie trzeba realistycznie oceniać sytuację. Dziś nie ma polskiej polityki wschodniej. Przez 28 lat była ona naszą dumą i polską marką w Europie, owocem ponadpartyjnego kompromisu całej polskiej klasy politycznej. Dzięki temu Polska skutecznie zdobyła pozycję ambasadora naszych wschodnich sąsiadów w Europie i lidera europejskiej polityki wschodniej. Ta polityka była oparta na prostej regule: im więcej Polska znaczy w polityce wschodniej, tym więcej znaczy w Unii Europejskiej. I odwrotnie: nasza silna pozycja w Unii Europejskiej czyni nas atrakcyjnymi dla naszych wschodnich sąsiadów. Tak było przez 28 lat, na tym założeniu budowany był wielki kompromis ponadpartyjny na rzecz polityki wschodniej. Dzięki temu porozumieniu możliwe było zainicjowanie przez Polskę Partnerstwa Wschodniego, pierwszej oficjalnej polityki wschodniej Unii Europejskiej, dzięki której dzisiaj trzy kraje: Ukraina, Gruzja i Mołdawia są stowarzyszone z Unią Europejską, a ich obywatele korzystają z dobrodziejstwa ruchu bezwizowego. To wszystko osiągnęliśmy właśnie dzięki tej zasadzie i dzięki temu wielkiemu kompromisowi ponad podziałami partyjnymi w polityce wschodniej. Niestety 2 lata temu obłąkana idea wyzwolenia się spod kolonialnej zależności od Europy - usłyszeliśmy dziś o tym z tej mównicy - spowodowała, że demontaż polityki wschodniej rozpoczął się od ataku na Partnerstwo Wschodnie. To wtedy usłyszeliśmy 2 lata temu, że Partnerstwo Wschodnie jest projektem niemieckim i trzeba je zastąpić nową inicjatywą na rzecz polityki wschodniej. Minęły 2 lata, a takiej inicjatywy nie ma, ale straty są niepowetowane. Miejsce opuszczone przez Polskę zajmują obecnie inne kraje. Dziś droga do Brukseli naszych wschodnich sąsiadów coraz częściej wiedzie przez Wilno i Berlin niż przez Warszawę. Próba zastąpienia europejskiego Partnerstwa Wschodniego jakimś egzotycznym sojuszem regionalnym pod przywództwem Polski poniosła całkowite fiasko. Została odrzucona zarówno przez naszych unijnych partnerów z regionu, jak i wschodnich sąsiadów. W efekcie tej klęski cała polska polityka wschodnia stopniowo uległa zamrożeniu i pogrążyła się w bierności. Kiedy brakuje pozytywnej agendy polityki wschodniej skierowanej w przyszłość, tworzy się przestrzeń dla polityki rozliczeń historycznych i politycznego rewizjonizmu. Dzisiaj to widzimy wyraźnie. Jeżeli na Wschód nie promieniujemy aktywnością, myśleniem o przyszłości, to zaczynamy kierować się ku tragicznej przeszłości i budzimy radykalizmy ze wszystkich stron wschodniej granicy. Tragicznym ukoronowaniem tego procesu stała się nowelizacja ustawy o IPN i jej zapisy wobec Ukrainy. Pozwolę sobie zatrzymać się krótko nad kwestią Ukrainy, bo ona ma tu kluczowe znaczenie. Polityka rządu PiS wobec Ukrainy zasługuje na Trybunał Stanu, chcę to jasno powiedzieć. Zniszczyliście budowany żmudnie przez wszystkie ekipy przez 20 lat delikatny proces pojednania, zbliżenia polsko-ukraińskiego, także w dziedzinie historii. Zniszczyliście w tej dziedzinie politykę i wysiłki Jana Pawła II, kolejnych rządów i nawet własnego prezydenta Lecha Kaczyńskiego, na którego tak często się powołujecie. Oddaliście politykę wobec Ukrainy nacjonalistom, populistom i ludziom, którzy realizują w tej kwestii, świadomie lub nie, program Moskwy, a nie Warszawy. Odwróciliście się od Ukrainy w dramatycznym momencie jej historii, kiedy walczy z Rosją o swoją i naszą niepodległość. To jest dopiero zdrada dyplomatyczna. Lubicie ten termin. Polacy wam tego nie zapomną. W przypadku Rosji nie dotrzymaliście obietnic, że odzyskacie wrak samolotu rządowego, upamiętnicie ofiary katastrofy smoleńskiej. Jedynym osiągnięciem waszej polityki wobec Rosji jest likwidacja małego ruchu granicznego z obwodem kaliningradzkim - to jedyny konkret - za co zapłacili samorządowcy i przedsiębiorcy z północno-wschodniej Polski. Czy podobnie jak poprzednik zamierza pan bez żadnych warunków wstępnych poprawiać relacje z Białorusią? Muszę zadać to pytanie. Szkoda, że trzeba było aż 2 lat, byście zauważyli, że paktowanie z ciepłym człowiekiem - Łukaszenką kosztem białoruskiego społeczeństwa obywatelskiego i wolnych mediów, takich jak Biełsat, przynosi Polsce wyłącznie wstyd, a nie przynosi żadnych wymiernych efektów. Gdzie jest mały ruch graniczny, na który czeka cała Polska wschodnia? Dlaczego wciąż Związek Polaków na Białorusi pozostaje organizacją nielegalną? Nie widać tu żadnych postępów. Panie Ministrze! Powiedział pan dziś, że mottem waszej polityki zagranicznej ma być hasło: nic o nas bez nas. W polityce wschodniej osiągnęliście efekt całkowicie przeciwny: wszystko dzieje się bez nas. Polska nie jest już ekspertem w sprawach Wschodu, Polska nie jest już liderem w regionie. Wasz rząd nie ma żadnej wizji przyszłości, która byłaby atrakcyjna dla naszych wschodnich sąsiadów. Opisuje pan rzeczywistość, która nie istnieje, bo ją zniszczyliście. Po 2 latach waszych rządów trzeba odbudować polską politykę wschodnią od fundamentów. Ale chcę powiedzieć wyraźnie, że jeśli pan jest gotów podjąć się tego, jeżeli jest pan gotów przywrócić polskiej polityce wschodniej ducha Jerzego Giedroycia, chodzi o ten wymiar kompromisu ponad podziałami, wrócić do korzeni sukcesów w polskiej polityce wschodniej, to jesteśmy gotowi pomóc. Niestety w dzisiejszym exposé takiej propozycji nie znaleźliśmy. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska)