Mówca: Robert Maciaszek
Data: 2015-02-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska chciałbym przedstawić stanowisko mojego klubu w sprawie sprawozdania Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw oraz poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny. Na końcu mojego wystąpienia chciałbym zgłosić także trzy poprawki do projektu zawartego w sprawozdaniu komisji. Poseł sprawozdawca dość szczegółowo przedstawił regulacje wprowadzone w projekcie. Nie chcę powtarzać argumentów, które poseł Witold Pahl tutaj przytoczył i z którymi mój klub całkowicie się zgadza. Chciałbym zwrócić uwagę na bardzo ważny aspekt tej noweli - aspekt ludzki, społeczny. Kilkanaście dni temu udzielałem pomocy prawnej w moim biurze poselskim. Odwiedziła mnie pani Barbara, której mąż zmarł kilkanaście miesięcy temu. Był alkoholikiem, ona została sama, nie mieli dzieci. Nawet nie przypuszczała wtedy, jakie nieprzyjemności mogą ją jeszcze spotkać. Parę miesięcy po pogrzebie zaczęła do niej wydzwaniać firma windykacyjna. Jak okazało się później, jej mąż za życia zaciągnął kilka pożyczek, wierzytelności później przejęła ta firma. Pani Barbara dowiedziała się ode mnie, że jest już za późno na to, by złożyć stosowne oświadczenie woli. Dowiedziała się za późno, że przyjęła spadek w całości, z pełną odpowiedzialnością za długi spadkowe. Akurat w tym przypadku tak naprawdę nie było żadnych aktywów. W polskim prawie spadkowym brak oświadczenia spadkobiercy, o którym mowa w art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego, o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, a właściwie przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza, oznacza fikcję przyjęcia spadku w całości z pełną odpowiedzialnością za długi spadkowe. Kodeks cywilny, który obowiązuje już ponad 50 lat, akurat w tym przypadku przez cały ten czas w szczególny sposób chroni interesy wierzycieli spadkowych, dając im możliwość dochodzenia swoich należności od osób, które dziedziczą po zmarłym, pomimo że te osoby nie miały czasami żadnej wiedzy na temat zaciąganych długów, nie miały też jak się o tym dowiedzieć. Regulacja odpowiedzialności za długi spadkowe wymaga uwzględnienia i sprawiedliwego zrównoważenia przeciwstawnych racji wierzycieli spadkowych oraz spadkobierców. Dzisiaj w ramach niskiej świadomości prawnej w naszym społeczeństwie częste są przypadki, gdy ktoś zupełnie nieświadomie dziedziczy długi po zmarłym, nie mając świadomości o ich wcześniejszym zaciągnięciu. Można zadać pytanie, czy nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego fakt, że wierzyciel zmarłego egzekwuje swoje należności z majątku osobistego spadkobiercy, który nie miał nic wspólnego z zaciągnięciem tych zobowiązań, kredytów, pożyczek. W literaturze dość powszechnie wyrażone jest przekonanie, że obecny przepis, który stanowi, iż brak oświadczenia spadkobiercy we wskazanym terminie oznacza przyjęcie spadku z pełną odpowiedzialnością za długi, rozmija się z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. Proponowana zmiana w art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego, według której brak oświadczenia spadkobiercy w wyznaczonym terminie będzie równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ograniczy odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości aktywów. Oznacza to, że spadkobiercy będą ponosić odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo w spisie inwentarza stanu czynnego spadku. W najgorszym wypadku, jeżeli chodzi o konsekwencje, nic nie zyskają, ale też nic nie stracą. Omawiana zmiana Kodeksu cywilnego wymaga oczywiście również stosownych zmian w: Kodeksie postępowania cywilnego, ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustawie o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zmiany te bez wątpienia spowodują zwiększenie zaufania obywateli do państwa i prawa. Jednocześnie projekt uwzględnia to, aby powyższa zmiana nie stała się źródłem nadmiernych i niepotrzebnych kosztów ponoszonych przez spadkobierców. W przypadku odpowiedzialności z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiedzialności ograniczonej, podstawowe znaczenie ma rzetelne ustalenie stanu majątku spadkowego. W dzisiejszym stanie prawnym spisu inwentarza dokonuje odpłatnie komornik. Spisu może również dokonać urząd skarbowy. Te czynności są odpłatne i niejednokrotnie wymagają powołania rzeczoznawców do ustalenia aktywów spadku, co powoduje znaczne koszty, jeżeli chodzi o taki spis, sięgające niekiedy nawet kilku tysięcy złotych. Projekt przedstawiony przez rząd wychodzi również naprzeciw oczekiwaniom społeczeństwa. Chodzi o to, aby zmniejszyć, radykalnie zmniejszyć te koszty. Projekt wprowadza instytucję tzw. prywatnego wykazu inwentarza, który sporządzać będzie spadkobierca na formularzu, na urzędowym wzorze. W przypadku niekwestionowania tego wykazu inwentarza przez wierzycieli spadkowych nie będzie potrzeby sporządzania spisu inwentarza, co ograniczy te koszty do minimum. Warto wspomnieć również o innej zmianie, którą wprowadza ten projekt. Jest to zmiana art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego, który mówi o tym, kto może być pełnomocnikiem strony w postępowaniu cywilnym. Oczywiście może nim być adwokat, radca prawny, ale także m.in. najbliższa rodzina: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice. Dochodzi tutaj do takiej sytuacji, że wnuczek może reprezentować w sądzie swoją babcię, ale babcia nie może reprezentować swojego wnuczka. Ta zmiana powoduje, że wszyscy wstępni, zarówno dziadkowie, jak i pradziadkowie, będą mogli również być stronami w postępowaniu cywilnym, co również klub Platforma Obywatelska uważa za zmianę słuszną i oczekiwaną. Tak jak wspomniałem na wstępie, chciałbym złożyć również 3 poprawki do sprawozdania komisji. Poprawki 1. i 2. mają na celu dostosowanie nomenklatury wymienionych przepisów K.p.c., w których jest mowa o majątku spadkowym, do zmian zaproponowanych w art. 1 projektu, które nowelizują Kodeks cywilny, gdzie wnioskodawca w kontekście spisu inwentarza posługuje się pojęciami ˝przedmioty wchodzące w skład spadku˝ i ˝przedmioty zapisów windykacyjnych˝, a nie pojęciem ˝majątek spadkowy˝. Natomiast poprawka 3. ma na celu zapewnienie spójności regulacji poprzez uzupełnienie art. 655 Kodeksu cywilnego o przedmioty zapisów windykacyjnych, jednocześnie przewiduje też uzupełnienie istniejącego katalogu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o nakazanie wyjawienia majątku o zapisobiercę windykacyjnego. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska będzie głosował za przyjęciem sprawozdania Komisji Nadzwyczajnej. Dziękuję. (Oklaski)