Mówca: Sprawozdawca Joanna Lichocka
Data: 2025-09-11 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia 45. rocznicy powstania Niezależnego Zrzeszenia Studentów. To jest druk nr 1052. Marszałek Sejmu zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu po zasięgnięciu opinii Prezydium Sejmu skierował w dniu 21 lutego 2025 r. powyższy projekt uchwały do Komisji Kultury i Środków Przekazu do pierwszego czytania. Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu uchwały na posiedzeniu w dniu 4 sierpnia 2025 r. w sposób bardzo zgodny i ponad politycznymi podziałami wnosi, aby Wysoki Sejm raczył podjąć załączony projekt uchwały. Przedstawię państwu ten projekt, bo jest to ten moment, kiedy może on wybrzmieć w całości: ˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie upamiętnienia 45. rocznicy powstania Niezależnego Zrzeszenia Studentów W 1980 roku, w czasie przełomowych wydarzeń w Polsce, narodziła się pierwsza niezależna organizacja studencka w bloku wschodnim - Niezależne Zrzeszenie Studentów (NZS). Członkowie NZS odważnie wystąpili w obronie wolności akademickiej i praw obywatelskich, wbrew represyjnym działaniom władz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Pierwsze próby rejestracji NZS zostały zablokowane przez komunistyczne władze, co doprowadziło do wybuchu strajków. W dniu 21 stycznia 1981 roku w Łodzi rozpoczął się najdłuższy w Europie strajk studencki. 10 000 studentów, wspieranych przez NZS z całej Polski, domagało się nie tylko rejestracji organizacji, ale także zmian w systemie edukacyjnym, zniesienia cenzury, uwolnienia więźniów politycznych oraz ukarania odpowiedzialnych za represje z 1970 roku. Po 29 dniach strajku okupacyjnego, 17 lutego 1981 roku, NZS został oficjalnie zarejestrowany. Porozumienie łódzkie z 18 lutego 1981 roku było dla społeczności akademickiej tym, czym porozumienia podpisane w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu oraz Rzeszowie i Ustrzykach Dolnych były dla całego polskiego społeczeństwa. Po wprowadzeniu stanu wojennego NZS został zdelegalizowany, a ponad 400 jego działaczy było internowanych. Dzięki niezłomności i wytrwałości Zrzeszenie rozpoczęło działalność konspiracyjną w podziemiu. Marzenia o lepszym jutrze i nadzieje tysięcy działaczy uczestniczących w przedsięwzięciach NZS w latach 80. XX wieku przyczyniły się do odzyskania przez Polskę upragnionej wolności. NZS jest przykładem żywej historii, której karty są zapisywane do dziś przez następne pokolenia. Przez 45 lat istnienia Zrzeszenie aktywnie uczestniczyło w kształtowaniu postaw patriotycznych, obywatelskich i demokratycznych, będąc nieodłącznym elementem polskiego życia akademickiego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża najwyższe uznanie dla twórców i członków Niezależnego Zrzeszenia Studentów z okazji 45. rocznicy jego powstania. Działania NZS pozostają trwałym świadectwem walki o prawa i wolności obywatelskie, które są fundamentem niepodległej i demokratycznej Polski˝. Chciałabym powiedzieć, że tekst tej uchwały przedstawili nam członkowie obecnych krajowych władz Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Sejm przyjął ten tekst właściwie bez prawie żadnych zmian. Jako członek NZS-u, zapisałam się do zrzeszenia 1 października 1988 r., w dniu podjęcia studiów na polonistyce na Uniwersytecie Warszawskim, chciałabym bardzo pogratulować wszystkim jego działaczom, ponieważ szkoła tego zrzeszenia umożliwiała walkę z komuną, a potem walkę o wolność, o wartości patriotyczne, a także o wartości naukowe, które późniejsi działacze NZS-u tak kultywowali. Chciałabym pogratulować, że jesteśmy spod tego samego znaku, z czego możemy być dumni bez względu na to, jakie podziały polityczne potem pojawiły się w tym środowisku, jakie drogi wybraliśmy. NZS był dobrą szkołą patriotyzmu, a także działalności publicznej. Myślę, że jest nią do dziś. Wielkie gratulacje dla dzisiejszych władz zrzeszenia, które tak godnie i pracowicie kontynuują działalność NZS-u jako najważniejszej i najfajniejszej organizacji studenckiej w kraju. Proszę o poparcie tego projektu. Bardzo dziękuję. (Oklaski) (Głos z sali: Nie ma sukcesu bez NZS-u.)