Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-09-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie 95. rocznicy bitwy nad Niemnem Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W dniach 20-28 września br. obchodzimy 95. rocznicę bitwy nad Niemnem, drugiego największego sukcesu militarnego Polaków podczas wojny polsko-bolszewickiej. Po wygranej przez Polaków bitwie warszawskiej wojska bolszewickie wycofały się na linię rzek Niemen, Szczara i Świsłocz. Według dowódcy bolszewickiego frontu zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego losy wojny nie zostały jeszcze przesądzone. Odbudowane w ciągu trzech tygodni wojska bolszewików miały uderzyć na Białystok, Brześć nad Bugiem, a potem zająć Lublin. W tym samym czasie Józef Piłsudski opracowywał koncepcję całkowitego zniszczenia wojsk Tuchaczewskiego, gdyż północny obszar operacyjny uznawał on za podstawowy w dalszej wojnie z Rosją. Piłsudski plan operacji niemeńskiej po raz pierwszy przedstawił 10 września w Brześciu nad Bugiem. Przeprowadzić ją miały 2. Armia generała Edwarda Rydza-Śmigłego oraz 4. Armia dowodzona przez generała Leonarda Skierskiego. Siły polskie miały uderzyć na Grodno i Wołkowysk, a Północna Grupa Uderzeniowa 2. Armii w tym samym czasie miała przejść przez terytorium Litwy i wedrzeć się na tyły wojsk bolszewickich na wysokości Wasiliszek i Lidy. Sukces planowanych działań miał zależeć w dużym stopniu od szybkości prowadzenia operacji. Atutami planu operacji niemeńskiej były jej śmiałość i nowatorstwo. Jednocześnie cechowała się ona dużą dozą improwizacji i przeświadczeniem o tym, że uda się zaskoczyć i zdezorientować wroga. W każdym pułku powołano oficerów wywiadowczych, a w batalionach i kompaniach podoficerów wywiadowczych - zbierali oni wszelkie informacje o przeciwniku. Do operacji zaangażowano ponad 130 tys. żołnierzy, bolszewicki front zachodni dysponował ok. 145 tys. żołnierzy. Plan opracowany przez Polaków niósł ze sobą duże ryzyko, jednak zwycięstwo stwarzałoby szansę ponownego pobicia reorganizującego się nieprzyjaciela i uniemożliwiłoby jego przejście do działań ofensywnych. Sukces oznaczałby również wyzwolenie znacznych terytoriów. 20 września 1920 r. bolszewicy zostali zaskoczeni atakiem dywizji 2. Armii. Po dwóch dniach Tuchaczewski ściągnął pod Grodno odwody, co skutkowało zaciętymi i krwawymi walkami. Rosjanom nie udało się przełamać polskiego frontu, ale marsz 2. Armii został zatrzymany. Polskie siły nie zdobyły Grodna tak szybko, jak zakładano. O powodzeniu w bitwie decydował teraz sukces grupy uderzeniowej. 23 września natarcie rozpoczęła polska 4. armia, atakując Wołkowysk. Grodno zostało zaatakowane 25 września przez Dywizję Ochotniczą, tego samego dnia Niemen przekroczyła 21. Dywizja Górska. Polskie siły zaatakowały miasto również od północy. Oddziały Tuchaczewskiego wycofały się za Lidę. Grodno zostało zajęte przez Polaków nocą z 25 na 26 września. Bolszewicki front zachodni cofał się. Obie strony toczyły zażarte walki. Mimo próby kontruderzenia podjętej przez Rosjan, Polacy powstrzymali wroga. Broniona przez bolszewików Lida upadła 28 września. Polacy kontynuowali natarcie, mając na celu rozbicie większości sił frontu zachodniego. Ostatecznie polskie siły zmusiły bolszewików do generalnego odwrotu, ale nie zdołały całkowicie zniszczyć sił wroga. Operacja niemeńska zakończyła się zdecydowanym sukcesem Polaków, mimo iż obie strony dysponowały zbliżonym potencjałem bojowym. Walki nad Niemnem były ważne z taktycznego i strategicznego punktu widzenia. Rosyjski front zachodni został odrzucony od Polski, której zwycięstwo zostało ostatecznie przypieczętowane. Bo przegranej bitwie bolszewicy zrezygnowali z podboju Polski i przenoszenia rewolucji na Zachód.