Mówca: Andrzej Romanek
Data: 2013-05-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Otóż w ramach tej szerokiej debaty, którą prowadzimy dzisiaj, jest również projekt Solidarnej Polski dotyczący aspektów, o których mówił tu mój szanowny przedmówca, mianowicie aspektów dotyczących podwyższenia szczególnie dolnej granicy odpowiedzialności karnej za przestępstwa zgwałcenia, do czego za chwilę przejdę. Nie ukrywam, że chodzi o zaproponowane rozwiązania w wymiarze procesowym, jak i materialno-prawnym w ogólności, w szczególności aspekt dotyczący ścigania przestępstw, tych szczególnie bolesnych przestępstw, bo przecież przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności to są przestępstwa, szczególnie zgwałcenia, o gigantycznej społecznej szkodliwości czynu. Jeżeli chodzi o traumę osób, które przeżyły zgwałcenie - myśmy mieli okazję z tymi osobami porozmawiać na posiedzeniu podkomisji - ich płacz, lęk i obawy czy też straszne sny nawet po 7-10 latach, o których mówiły, wspomnienia tego traumatycznego przeżycia dowodzą, że rzeczywiście poziom społecznej szkodliwości tego czynu jest niewyobrażalny. A zatem rodzi się pytanie, czy dotychczas rodziło się pytanie dotyczące wyważenia interesów właśnie osoby pokrzywdzonej, ale też interesu społecznego i generalnie polityki karnej - to znaczy, czyj interes powinniśmy brać pod uwagę w pierwszej kolejności. Oczywiście trzeba brać pod uwagę interes pokrzywdzonego, ale podkreślam - takie jest stanowisko też Solidarnej Polski - że dzisiaj przy daleko idących zmianach społecznych, ale też i zmianach procesowych, zmianach, które zaproponowano w tymże projekcie - szczególnie chodzi o metodologię przesłuchań, ilość tych przesłuchań, sposób prowadzenia przesłuchań, a mówimy tutaj oczywiście o pokrzywdzonych, ludziach, którzy nie ukończyli często 15 lat, a więc ludziach bardzo młodych - wydaje się, że interes społeczny jednak powinien wziąć górę i to postępowanie powinno być jednak wszczynane z urzędu. Dlaczego? Otóż dlatego, że pojawia się wiele wątpliwości, chociażby dotyczących zastraszania osób, które były zgwałcone - te przypadki zdarzają się nierzadko. Aspekt kolejny dotyczy kontekstu rodziny. Gwałty, które są - przepraszam, że tak powiem - dokonywane w zaciszu domowym, często nie są wyjawiane. Stanowią tę czarną czy ciemną liczbę przestępstw, dlatego że stygmatyzacja, obawa o społeczne odczucia czy aspekty dotyczące wizerunku powodują, że tych przestępstw się po prostu nie ujawnia. Oczywiście, jeżeli chodzi o te zdarzenia, to zmiana sposobu ścigania tych przestępstw z wnioskowego na z urzędu nie będzie zabezpieczała tego aspektu, bo przecież powiedzmy sobie szczerze, że jeżeli o to chodzi, to albo sprawca, albo świadek, albo ofiara, i nikt spoza tego grona raczej nie będzie miał szans na ujawnienie tego faktu. Daje ona szanse na to, że jeżeli osoba trzecia, która była świadkiem, ujawni to przestępstwo, to nie będzie to uzależniane od pokrzywdzonego małoletniego, a w tym wypadku od prawa te wykonującego, od osoby, przedstawiciela ustawowego, bo tak przecież często jest, chociażby matki czy vice versa ojca. Jest to więc zmiana z całą pewnością idąca w dobrym kierunku i co do tego nie ma najmniejszych wątpliwości. Podkreślam - w kontekście zabezpieczeń procesowych, które izolują już na etapie postępowania sądowego sprawcę od ofiary, która zeznaje i musi się spotykać. Jeżeli chodzi o kolejne, traumatyczne przeżycie, to jest to ograniczone do minimum, jak wynika z regulacji, bo to są oczywiście regulacje, które wdrażają rozwiązania europejskie. Mówiąc o całościowym uregulowaniu, to się niezmiernie cieszę, że pan Michał Kabaciński, poseł Solidarnej Polski, przepraszam, poseł Ruchu Palikota, zmienił swoje poglądy w tej materii i popiera rozwiązania dotyczące podwyższenia odpowiedzialności karnej. (Poseł Michał Kabaciński: Ale nie w tej formie.) Ale też zwrócił na to uwagę pan poseł Józef Zych i zwróciła na to uwagę pani Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska. Żeby uregulować całość, musimy się zastanowić nad kwestią dotyczącą dolnej granicy odpowiedzialności karnej za przestępstwo zgwałcenia, ale też inne przestępstwa. Dlaczego się nad tym musimy zastanowić? Otóż nie ukrywam, że w odczuciu społecznym dotyczącym tych przestępstw - mieliśmy tutaj... ten projekt był przecież przedstawiany przeze mnie jakiś czas temu - jest takie przekonanie, przekonanie zupełnie uzasadnione, musimy sobie z tego zdawać sprawę, że przestępcy zgwałcenia są osobami kompletnie bezkarnymi. A więc ten aspekt czy ta informacja, ta prewencja generalna nie spełnia swojej oczekiwanej roli. Dlaczego? Odpowiedź wydaje się być dosyć oczywista. Przestępstwo zgwałcenia w typie podstawowym, mówimy o obcowaniu płciowym, nie o innej czynności seksualnej, zagrożone jest karą minimum 2 lat pozbawienia wolności. Jaki to wywołuje efekt? Oczywiście przestępcy korzystają z dobrodziejstwa art. 69 - warunkowego zawieszenia wykonania kary. Zwracajmy na to uwagę. Jakie są efekty, proszę państwa? Cóż z tego, że jest skazanie, ten miecz, skoro osoba jest wolna, chodzi na wolności, jeżeli nie będzie się stosować w okresie próby do warunków, to będzie musiała odbyć karę, ale jeżeli wypełni warunki, kary nie odbędzie. A więc w odczuciu społecznym brak jest tego aspektu represji karnej. Jak dalece jest to bolesne, jak wielki jest to problem, to już państwu pokazywałem. Proszę państwa, warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w przypadku przestępstw zgwałcenia to prawie 40%. Musimy sobie z tego zdawać sprawę, że to jest gigantyczna liczba osób, które zgwałciły i mieszczą się w tej jasnej liczbie przestępstw, czyli liczbie przestępstw wykrytych, osądzonych. Okazuje się, że to jest w granicach 2 tys. przestępstw, średnio ujmując, w przeciągu ostatnich lat. 40% przestępców, mówiąc wprost - i, jak podkreślają organizacje feministyczne, które w 90% nie wierzą w skuteczność, jeżeli chodzi o kwestie dotyczące karalności przestępstw zgwałcenia - chodzi i śmieje się ofierze w twarz. Musimy mieć tego pełną świadomość. Takie są niestety fakty. Stąd ta propozycja i cieszę się, że część osób się zreflektowała i popiera te rozwiązania. Szkoda, że w podkomisji nie znalazły one uznania czy aprobaty. Musimy mieć tego pełną świadomość. Dlatego proponujemy podwyższenie dolnej granicy z 2 do 3 lat, wtedy będzie to zbrodnia. A w przypadku zbrodni z dobrodziejstw warunkowego zawieszenia wykonania kary przestępca zgwałcenia absolutnie nie będzie mógł korzystać. Oczywiście każdy powie, że możemy odwoływać się do sądowego wymiaru kary i że sąd jest mądry. Ja jednak wolałbym, żeby ustawodawca był mądrzejszy od sądu, bo praktyka niestety jest inna. I wcale nie naruszamy, o czym niektórzy mówili, kwestii dotyczącej sędziowskiego wymiaru kary, a więc konstytucji, nie. Gdybyśmy szli tym tokiem rozumowania, to zostawilibyśmy ogólną część Kodeksu karnego i dalibyśmy sędziemu całkowitą swobodę w decydowaniu. Czemu nie? A więc absolutnie nie ma tu naruszenia tego aspektu, jeżeli chodzi o konstytucję. Zwracam na to szczególną uwagę, mówiąc ˝dobra regulacja˝. Ale żeby była pełna, powinniśmy się nad tym co najmniej zastanowić. Mówię: cieszę się, że są pewne propozycje i że dzisiaj na tej sali padają słowa akceptujące rozwiązania Solidarnej Polski. (Poseł Michał Kabaciński: Ale w innej formie. Panie pośle, pan nie słucha, co się do pana mówi.) 3 lata, pan poseł Duda też powiedział: 3 lata - dolna granica. I pan powiedział, że pan się z tym zgadza. Ja to słyszałem na własne uszy. Była mowa o 3 latach jako dolnej granicy. Ale nie spierajmy się, bo to nie jest czas na debatę z mównicy i z panem, panie pośle. Nie jest to moja uszczypliwość. Zwrócę uwagę na drugi aspekt. Otóż pani poseł Szmajdzińska stwierdziła, że nasze rozwiązanie jest nie do końca racjonalne, dlatego że w niektórych przypadkach, w jednym, proponujemy karę 25 lat pozbawienia wolności. Na dowód, że to jest racjonalne rozwiązanie, podam tylko stanowisko ministra sprawiedliwości. On to aprobuje, bo to jest szczególny przypadek podwójnie kwalifikowanego przestępstwa. Mówimy o przestępstwie zgwałcenia zbiorowego, przestępstwie zgwałcenia osoby poniżej 15. roku życia i tzw. kazirodczego, ale to jest przestępstwo ze szczególnym okrucieństwem. Wtedy my proponujemy - podkreślam, jest ze szczególnym okrucieństwem - karę 5 lat lub 25 lat pozbawienia wolności. Dodajemy te 25 lat pozbawienia wolności. Zaznaczam, że minister sprawiedliwości w czasie dyskusji tu, w tej sali, podkreślał, że oni właśnie rozważają takie rozwiązanie, ażeby z uwagi na odium, społeczną szkodliwość takiego zachowania ta kara była właśnie taka. Kara 25 lat pozbawienia wolności ma swoje racje i znajduje uzasadnienie również w opinii ministra sprawiedliwości. Dlaczego, zaraz państwu odpowiem. Bardzo prosta rzecz: jeżeli nie obejmie się zamiarem skutku w postaci śmierci osoby zgwałconej, to ponosi się tylko odpowiedzialność za zgwałcenie, ewentualnie kumulatywną odpowiedzialność ze skutkiem śmiertelnym. Takie są fakty. Jeżeli nie obejmuje się zamiarem, bo gdyby obejmowało się zamiarem, to oczywiście byłoby to zabójstwo i kumulatywna kwalifikacja. To jest ważny aspekt. Jeżeli dojdzie do poważnego uszczerbku, utraty mowy, słuchu, zdolności płodzenia, bo różne rzeczy mogą się zdarzać przy okazji takich przestępstw, również nie ma podstawy do podwyższonej odpowiedzialności. Jest 2-12 lat, przepraszam, 5 lat do 15 lat. Dlatego my proponujemy 25 lat. To są racjonalne rozwiązania. To nie są rozwiązania nieracjonalne. Szczególne okrucieństwo typów kwalifikowanych powinno być właśnie tak karane, zagrożone taką karą. Oczywiście dajemy sędziemu czy sądowi możliwość poruszania się w granicach, bo zostaje 5 lat do lat 15, ale w tych szczególnych okolicznościach, które się zdarzają, powinna być kara 25 lat pozbawienia wolności. Panie marszałku, jeszcze chwileczkę, dobrze? Na jedno chcę zwrócić uwagę, proszę państwa, na odsetek kar bezwzględnego pozbawienia wolności w niektórych krajach. (Dzwonek) Anglia i Walia - prawie 90%, Stany Zjednoczone - również 90%, Polska - niespełna 60. Naturalna rzecz, dlatego że 40 to warunkowe zawieszenia. Ale co jest istotne i na co chcę zwrócić uwagę? Na odsetek wymierzanych kar, tych wyższych, co najmniej 5 lat. Proszę państwa, w Anglii, Walii i we Francji, przecież demokratycznym kraju, to jest 80%, jeśli chodzi o kary ponad 5 lat, w Polsce, proszę państwa, nie uwierzycie - 12%. A więc jakie ma być społeczne odczucie karalności przestępstw seksualnych? Żadne. Prewencja generalna w tym aspekcie w ogóle nie działa. Dlatego rozwiązania proponowane przez Solidarną Polskę, podwyższenia dolnych granic odpowiedzialności, a w niektórych przypadkach górnych granic odpowiedzialności, podkreślamy, są rozwiązaniami racjonalnymi. Ta regulacja, która jest dobra, byłaby pełna, gdybyście państwo zaaprobowali te rozwiązania. Wielka szkoda, że jest stanowisko komisji, aby nie aprobować tych rozwiązań. Ale odwołuję się do Izby, ażeby jeszcze się zreflektowała i zastanowiła. My się nie upieramy, chcemy dyskutować na ten temat. Jeżeli ktoś zaproponuje lepsze rozwiązania, my je poprzemy, ale debatujmy też nad tymi, które my proponujemy, bardzo o to proszę, nie we własnym interesie, ale w interesie tych, którzy są osobami pokrzywdzonymi. Chodzi o to, żeby znowu nie było takiego efektu, że ludzie będą mówić: co z tego, że jest z urzędu, skoro odium jest takie, że ci przestępcy są po prostu bezkarni. Co to da? Niewiele. Może uspokoi nasze sumienia, ale czy pomoże pokrzywdzonym? Chyba nie. Wszystkich państwa serdecznie o to proszę. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)