Mówca: Andrzej Czerwiński
Data: 2012-07-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawię uzasadnienie do zgłoszonego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne, przygotowanego przez grupę posłów. Uzasadnienie jest o tyle istotne, iż wiemy wszyscy, że rząd i parlament rozpoczęły prace nad tzw. trójpakiem, czyli uporządkowaniem przepisów, rozporządzeń i ustaw dotyczących ogólnie energetyki w naszym kraju. Była kilkakrotna deklaracja ministra gospodarki, iż w tym roku te zasadnicze ustawy zostaną przyjęte przez parlament. W naturalny sposób, jeśli wnosimy projekt ustawy, która zmienia czy próbuje zmieniać dotychczasową ustawę Prawo energetyczne, muszą się nasuwać pewne pytania, m.in. dlaczego kolejna nowelizacja. Odpowiedź jest jedna: Tą nowelizacją chcemy dostosować nasze prawo do wymogów dyrektyw unijnych. 25 listopada 2011 r. Komisja Europejska wszczęła wobec Polski dwa postępowania formalne w sprawie braku notyfikacji dyrektyw. Postępowania te są prowadzone na etapie zarzutów formalnych. Jak wiemy, potencjalne kary za niezrównanie zapisów prawa krajowego z prawem europejskim są bardzo wysokie, jest to ok. 500 tys. zł dziennie. Teraz krótko o tym, jakie są cele tej ustawy, a później w szczegółach uzasadnię poszczególne punkty. Tak jak wspomniałem, dostosowanie naszego prawa do dwóch dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej: jednej z 13 lipca 2009 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i gazu ziemnego oraz drugiej dyrektywy z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. W projekcie zawieramy też zapis dotyczący wprowadzenia tzw. obliga giełdowego dla spółek obrotu gazem. Wprowadzamy również zmianę nadzoru nad prezesem Urzędu Regulacji Energetyki i dodatkowe kompetencje prezesa. Stąd pierwsze czytanie na posiedzeniu plenarnym Sejmu. Proponujemy również uporządkowanie przyłączenia mikroinstalacji oraz wprowadzenie nowych pojęć ustawowych. Jednym z ważnych punktów jest propozycja zbliżenia warunków funkcjonowania na konkurencyjnym rynku polskich przedsiębiorstw energochłonnych i podobnych, z podobnej branży, działających na skalę europejską i światową. Jest dodatkowo parę tematów związanych z regulacją planów rozwoju przedsiębiorstw energetycznych, jak również planów koordynowania zaopatrzenia w energię elektryczną w regionach kraju. Jeśli chodzi o koszty ustawy, oczywiście pewne zapisy nakładają dodatkowe koszty, na przykład na prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, dając mu dodatkowe zadania. Jasne jest, że pociąga to za sobą pewne koszty. To nie są spore koszty, różnie się mówi - od 1 do 1,5 etatu. Możemy wyliczyć, ile to miejsce pracy kosztuje. Generalnie ta ustawa może spowodować tworzenie nowych miejsc pracy i stwarza do tego warunki. Chodzi właśnie o szerokie pojęcie odnawialnych źródeł energii, w tym przede wszystkim mikroinstalacji, ale również utrzymanie i tworzenie nowych miejsc pracy w przedsiębiorstwach energochłonnych, które nie zawsze wytrzymują nie tyle nieuczciwą, co nierówną konkurencję na rynku europejskim. Teraz krótko o poszczególnych celach. Na czym polegają, ogólnie mówiąc, wymagania nakładane przez te dwie dyrektywy, czyli w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu i energii elektrycznej oraz promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych? Ogólnie mówiąc, chodzi o niezależność operatorów systemów przesyłowych, tzw. spółek sieciowych, od spółek obrotu i wytwarzania. Trzeba przyjąć, że te działania w naszym kraju już zostały wprowadzone, ale dyrektywa mówi dosyć precyzyjnie, co powinno być wdrożone, aby operatorzy byli rzeczywiście niezależni. Muszą być niezależni kapitałowo, ale również personalnie, i to nie tylko na szczeblu najwyższego kierownictwa spółek, ale również na szczeblu średniego kierownictwa. To jest podstawowa zasada, którą wprowadza Unia Europejska, aby tworzyć niezależny rynek energii elektrycznej i gazu ziemnego. Nasze propozycje, które są zawarte w projekcie, określają sposób, w jaki to będzie przeprowadzone, nadzór prezesa URE i kontrolowanie w trakcie kolejnych lat, czy zmiany nie nastąpiły w odwrotnym kierunku. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wskaże rozbieżności istniejące w danych spółkach w stosunku do modelu, a następnie wyznaczy termin spełnienia tych kryteriów. Ostatecznie, w najgorszym scenariuszu, może się zdarzyć tak, że operator systemu przesyłowego może zostać wycofany z puli operatora, czyli, inaczej mówiąc, może stracić certyfikat, nie pełnić danej funkcji. A więc tutaj nie ma przelewek, sprawa jest ważna, z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego i konkurencji wydaje się bardzo istotna. Na rynku będą mogli działać wyłącznie operatorzy wyznaczeni przez prezesa URE, a każda transakcja spółek przesyłowych, operatorów tych systemów musi być przekazana do wiadomości prezesa URE. Teraz druga rzecz. Wprowadzenie obliga giełdowego. To w tej chwili też budzi emocje. Przypomnę, iż proponujemy, aby 15% obrotu spółki mogły, musiały sprzedawać na giełdach energii lub na rynku regulowanym, czyli jeśli chodzi o tzw. wolną moc, można tego sprzedać minimum 15% na rynkach regulowanych. I teraz to jeszcze wzbudza kontrowersje, dlaczego akurat 15%. My prowadziliśmy pewne negocjacje. Jedni chcieli 100%, drudzy pewnie chcieliby, żeby w ogóle nie było wyznaczonego limitu. Poszliśmy szlakiem energii elektrycznej, co do której - jak przypomnę - też został wprowadzony ten obowiązek i okazał się sukcesem. Punkt wyjścia to było 5%, druga strona, czyli projekt poselski, chciała 100%. W parlamencie podjęliśmy decyzję co do 15% obliga giełdowego, a dzisiaj życie pokazuje, że mamy ponad 80% energii sprzedawanej na rynku hurtowym. Mało kto zarzuca coś, jeśli chodzi o słuszność tego kierunku. Okazuje się, że to jest jedna z najlepszych form budowania czystej, uczciwej konkurencji, transparentności na rynku energii, czyni podmiotem odbiorcę energii. Są jeszcze teraz pewne wątpliwości, czy potężna firma, jaką jest PGNiG, nie wykorzysta swoich możliwości do tego, żeby spełnić warunki, ale chodzi o doprowadzenie do podwyżki cen gazu na naszym rynku. To będzie dylemat, nad którym będziemy jeszcze pracować w komisjach. Musimy mieć pewność, że odpowiedź na to pytanie będzie właściwa, że ten kierunek jest słuszny, wszyscy uczestnicy rynku to potwierdzają, ale będziemy jeszcze musieli przekonać się wzajemnie na posiedzeniach komisji, że 15-procentowy limit jest tym optymalnym poziomem, który doprowadzi do konkurencyjności na rynku gazu. Jedną z ważnych, od dawna oczekiwanych decyzji, które proponujemy, jest to, aby wszystkie przedsiębiorstwa, szczególnie obrotu, mogły uzyskać status członka giełdy towarowej i zawierać transakcje na własny rachunek. Przypomnę, że teraz mogą to robić wyłącznie za pomocą domów maklerskich. Teraz parę następnych szczegółów dotyczących nadzoru nad prezesem URE i pewnych kompetencji prezesa. Przypomnę, iż teraz nadzór nad prezesem URE sprawuje minister właściwy do spraw gospodarki. Proponujemy, aby te kompetencje przekazano prezesowi Rady Ministrów. Zalecenia zawarte w dyrektywach Unii Europejskiej dotyczą tego, aby regulatorzy zyskiwali coraz to większe kompetencje. Regulator powinien być niezależny, na całym rynku europejskim, powinien działać przede wszystkim w imieniu odbiorców i oczywiste jest, że w interesie danego kraju i wspólnoty powinien dbać o bezpieczeństwo energetyczne kraju. Proponujemy zapewnienie tej niezależności prezesa URE przez, dla przykładu, 5-letnią kadencję, na którą będzie wybierany, z możliwością tylko jednokrotnego jej powtórzenia. Sprawa jest jeszcze do dyskusji, ale proponowaliśmy, aby pierwszy prezes był powołany w ciągu 3 lat. Uwzględniamy to, że obecnie pełniący tę funkcję pracuje na tym stanowisku już 2 lata. Chodzi o to, żeby było to transparentne, żeby nie było jakichś preferencji itd. Proponujemy również uregulowanie statusu wiceprezesów, ich odwołań i powołań. Nie chodzi tu już o szczegóły. W każdym razie rozszerzamy pewien zakres zadań prezesa zgodnie z wymogami dyrektyw - wspomniałem o tym w poprzednim punkcie. Będzie czas, żebyśmy porozmawiali i o tych szczegółach. Kolejny punkt to mikroinstalacje. Na temat odnawialnych źródeł energii toczyło się już wiele dyskusji. Wiemy, że powoli zbliżamy się do limitów europejskich. Duża, lwia część nakładanych przez nas limitów jest związana ze współspalaniem drewna w wielkich kotłach. Po prostu wynik jest taki, jaki jest, ale generalnie wiemy, że tę sytuację może poprawić rozproszona energetyka, zintegrowana również z innymi możliwościami poprzez inteligentne pomiary, inteligentne sieci. Ale żeby można było korzystać z tej rozproszonej energetyki, powinniśmy stworzyć jej preferencje - i takie preferencje proponujemy również w tej zmianie Prawa energetycznego. Wprowadzamy ułatwienia w przyłączaniu do sieci mikroinstalacji z OZE. Przypomnę, że ustalamy tam mikro, proponujemy pułap 40 kW dla energii elektrycznej i 70 kW dla ciepła. Po prostu nie będą potrzebne te formalności, które są wymagane przy normalnych instalacjach, zgodność z planami itd. Jeśli chodzi o rozproszoną energetykę działającą na potrzeby niewielkiego producenta i odbiorcy, to będzie wprowadzone zarówno pojęcie prosumenta, czyli tego, który odbiera w dowolnym momencie, będzie mógł sprzedać energię do systemu, jak i - innymi zapisami ustawowymi, które będą w tym trójpaku - obowiązek odbioru tej sieci. Proponujemy przygotowanie wszystkich drobnych wytwórców do tego, żeby mogli inwestować w swoje mikroźródła i żeby mogli być pewni, że będą podłączani do sieci bez opłat i że będą traktowani na preferencyjnych warunkach, jeśli chodzi o przygotowanie formalnych dokumentów. Jest tam też taki zapis, że jest jakby pośredni, średni odbiorca, dla którego też wprowadza się pewne ułatwienia. W związku z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa i nienarażania systemu energetycznego na jakieś wahnięcia każda instalacja powinna być przyłączona przez fachowca. Ten fachowiec będzie certyfikowany. W okresie, kiedy mówimy o pewnej deregulacji, może brzmieć trochę dziwnie, że wprowadzamy certyfikat kwalifikacji dodatkowych dla instalatora mikroinstalacji. Jest to też wymóg Unii Europejskiej. Te kwalifikacje nie będą zbyt trudne do uzyskania. Będzie je mógł nadawać szef Urzędu Dozoru Technicznego na 5 lat. Będą mogły być weryfikowane, przedłużane i uzyskiwane również na podstawie dwusemestralnych studiów podyplomowych. Będzie to osoba, która uzyska świadectwo, iż zna przepisy i zasady podłączania danego urządzenia do systemu. Nawet ten, kto robił jakąś instalację w domu na własny rachunek, wie, że trzeba wiedzieć, gdzie i jak podłączyć przewody. Chodzi np. o licznik, żeby kręcił się we właściwą stronę, żeby było zachowane uziemienie, zerowanie czy inne zasady ochrony przeciwporażeniowej. Każdy nie może wprowadzać tych zasad na własną rękę, bo po prostu mogłoby się wtedy okazać, że coś, co miało służyć, spowodowało uszkodzenie itd. Tak że możemy na ten temat dyskutować, ale większość z nas nie lubi dodatkowych uprawnień, decyzji urzędów itd. Dla bezpieczeństwa tych prosumentów zdecydowaliśmy się na to, aby te świadectwa i kontrola administracyjna nad tym były w rękach prezesa Urzędu Dozoru Technicznego. Jeśli chodzi o podłączanie, to w tym punkcie również proponujemy zmianę w art. 9a. Chodzi o odbiorców energochłonnych. Jak wiemy, ustalamy limit energii elektrycznej 400 GWh. Drugi warunek dotyczy 15% kosztów energii w kosztach produkcji. Te dwa warunki łącznie tworzą definicję odbiorcy energochłonnego. Poprzez nasze zapisy proponujemy pewną ulgę w kupowaniu uprawnień, aby zrównać warunki naszych przedsiębiorców z warunkami, które obowiązują w Unii Europejskiej. Dwa słowa na ten temat. Firmy na Zachodzie, w Niemczech, we Francji, nie są obciążone akcyzą za energię elektryczną, jeśli - są tam określone różne warunki - od 5% kosztów energii mieści się w kosztach wytwarzania. W związku z tym, że nasi odbiorcy, ci energochłonni, są obciążeni akcyzą, szacuje się, że ponad 7% kosztów ponoszą dodatkowo. Towar sprzedawany przez te przedsiębiorstwa ma ukształtowaną cenę na rynkach europejskim i światowym. A więc nie można konkurować z kimś, kto z gruntu ma niższe koszty o prawie 10%. Zatem w długich dyskusjach z przedstawicielami tych firm, ministrem gospodarki, ministrem skarbu, ministrem finansów doszliśmy do wniosku, że ta propozycja może stworzyć konkurencyjne warunki dla tych firm, żeby komuś nie przyszło do głowy, że proponujemy preferencyjne działania, bo lobby dużych firm dołączyło się do parlamentu. Kończąc ten temat, raz jeszcze przypomnę, iż firmy te zatrudniają kilkadziesiąt tysięcy osób, produkują na skalę światową wyroby najwyższej klasy, mają warunki finansowe dużo bardziej niekorzystne niż te, które mają podobne firmy na Zachodzie. Próbujemy to zrównoważyć, żeby co do tego nie było wątpliwości. Jeśli zdjęlibyśmy na przykład akcyzę, to byłby to koszt społeczny, bo komuś trzeba wziąć, żeby uzupełnić ubytek z tytułu akcyzy. Tym rozwiązaniem zdejmujemy część pieniędzy, ale reszta firm, które płacą rachunki za energię, żeby nie było wątpliwości, będzie w tej wysokości obciążona. Nie ma takiego rozwiązania, żeby nie przesuwać tych obciążeń, ale jest to rozwiązanie zrównoważone i wydaje się, że w tej chwili prezentujemy to, co jest logiczne i broni się w dyskusji. Jeśli chodzi o dodatkowe zadania i kwestie, które są proponowane w związku z naszym, czyli poselskim, projektem ustawy Prawo energetyczne, wprowadzamy obowiązek ustalenia krajowego planu działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych do 2020 r. Ten dokument musi być żywy, precyzyjny, musi zawierać harmonogram dojścia do celu i powinien być co roku omawiany w celu sprawdzenia, w którym miejscu jesteśmy na tej mapie drogowej, czego nam brakuje, co powinniśmy poprawić. To umożliwi nam skuteczne egzekwowanie dojścia do słynnego pakietu 3 x 20. Krajowy plan działań jest opracowany, żeby nie było wątpliwości. To nie jest nowość, ale sprawa nadzoru, sprawa uzupełnienia to jest to, co proponujemy, żeby było dynamiczne, żywe i na okrągło weryfikowane. Komisja Europejska dopuszcza i zaleca współdziałanie państw europejskich w zakresie odnawialnych źródeł energii, stąd proponujemy w art. 6a zapisy zmierzające do kontynuowania prac, które już są prowadzone, do współdziałania z określonymi krajami Wspólnoty w zakresie odnawialnych źródeł energii, gdyż wtedy efekt przez nas osiągnięty może być dużo większy. W projekcie jest kilka nowych zapisów, np. cały nowy art. 16. Nie wynika to jednak z wprowadzania jakichś merytorycznych zmian w tym zakresie, tylko żeby ujednolicić to, żeby stało się to bardziej czytelne, przeredagowano np. cały zapis, art. 16. Dotyczy to okresu i częstotliwości sporządzania planu rozwoju, a także obowiązku przeprowadzania konsultacji przez prezesa URE z innymi użytkownikami systemu. Wyszczególniono tam również podmioty, które są uprawnione, zobowiązane do uczestnictwa w przygotowaniu tych planów, łącznie z samorządami. Za długo trzeba byłoby mówić, żeby wspomnieć o wszystkich szczegółach, ale uporządkowanie planowania, szczególnie w odniesieniu do energii odnawialnej, do poziomu regionów, jest to rzecz, o którą zabiegaliśmy od dawna i spróbujemy to teraz wprowadzić. Według opinii dostarczonych do dnia, w którym sporządzałem sprawozdanie, wszystkie zapisy są zgodne z prawem unijnym. Projekt wyznacza dodatkowe zadania np. dla prezesa URE. Proponujemy szybkie wejście przepisów w życie - o czym wspomniałem - ze względu na niebezpieczeństwo kar, które Polska mogłaby zapłacić. Chodzi tu o zarzuty postawione przez Komisję Europejską. Na koniec chciałbym wyrazić nadzieję, iż uzyskamy konsensus, porozumienie co do głównych celów, że będziemy mogli porozmawiać jeszcze na posiedzeniach komisji o kontrowersyjnych zapisach. Mam nadzieję, że obroni się merytorycznie to, co rzeczywiście jest prawdą. Proponuję, abyśmy nie zwlekali z podejmowaniem decyzji, ponieważ nadrzędny cel, jaki chcemy tutaj osiągnąć, to jest oczywiście dostosowanie do prawa europejskiego, ale jest to też niemal natychmiastowe tworzenie rynku energii, w tym wypadku dla gazu ziemnego, i nie tylko gazu ziemnego. Na pewno będą w związku z tym interwencje tych, których interes prawny naruszamy, bo tak było w przypadku energii elektrycznej. Jednak motywacja większości posłów do działania jest na tyle spora, że warto było kiedyś popracować, bo nawet ci oponenci z dużych grup energetycznych po wprowadzeniu tych, wydawałoby się, trudnych zapisów włączyli się do działania i przez włączenie się do działania, a nie kontestowanie pewnych spraw, w przypadku energii elektrycznej prawie że funkcjonuje rynek energii. Jeszcze trochę nam do tego potrzeba, ale było warto, co podkreślają wszystkie strony, wszyscy uczestnicy rynku. Bardzo dziękuję. Kończąc, zapraszam do dyskusji i proszę o życzliwe podejście do proponowanego projektu ustawy. Dziękuję. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Marek Kuchciński)