Mówca: Stanisław Piotrowicz
Data: 2014-05-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie i Panowie Posłowie! Przypadł mi w udziale zaszczyt zaprezentowania stanowiska Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość w odniesieniu do prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Rzeczywiście po roku 2007, kiedy Trybunał Konstytucyjny zakwestionował zgodność z konstytucją sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez asesorów, wyłonił się dość istotny problem. Trzeba podkreślić, że w tamtym okresie w sądach rejonowych około 60% spraw było rozpatrywanych właśnie przez asesorów. Uznanie tej instytucji za niezgodną z konstytucją wyłoniło problem naboru kadr na stanowiska sędziowskie. Dziś, po kilku latach funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości bez asesorów, a więc po nominacjach na stanowisko sędziego bez ograniczeń, a więc niemal dożywotnio, dochodzi się do wniosku, że rzeczywiście potrzebna jest praktyczna weryfikacja kandydatów na sędziego i co do tego nie ma wątpliwości. Odrębną kwestią pozostaje terminologia, czy będą to asesorzy, czy będą to sędziowie na próbę. Cały czas chodzi o tę samą instytucję, a mianowicie o to, żeby kandydata na późniejszego sędziego móc zweryfikować poprzez praktykę. Szkoda, że wbrew wielu zapowiedziom, płynącym z wielu środowisk, w których prezentowano pogląd, jakoby zawód sędziego winien być ukoronowaniem zawodów prawniczych, jak dotąd nie wypracowano takiej koncepcji dochodzenia do zawodu sędziowskiego. W ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych mówi się m.in., że kandydat na sędziego powinien być nieskazitelnego charakteru, rzecz szalenie ważna. Jak tę nieskazitelność charakteru zweryfikować w odniesieniu do człowieka bardzo młodego? Na to też potrzeba czasu. Pan minister Łaszkiewicz wspomniał również o tym, że szalenie ważne jest to, żeby sędzia był człowiekiem wolnym od emocji. Niewątpliwie emocje to wspaniała cecha młodości, ale na tym stanowisku, powiedziałbym, są wręcz niepożądane. Potrzebne są rozwaga, dystans, a nade wszystko doświadczenie zawodowe. Myślę, że tego doświadczenia zawodowego również nie zapewni asesura. To jednak jest dość krótki okres czasu, niemniej zawsze coś. Szkoda, jak powiedziałem, że nie wypracowano koncepcji dochodzenia do zawodu sędziowskiego. Kolejna rzecz, o której chciałbym powiedzieć. Tak na dobrą sprawę, wedle projektu, asesor ma niemalże identyczne kompetencje jak sędzia, z trzema zastrzeżeniami. Mianowany byłby na okres pięcioletni, nie mógłby stosować tymczasowego aresztowania ani orzekać w postępowaniu upadłościowym. Wydaje mi się, że trochę też brakuje konsekwencji, bo jeżeli asesor nie może orzekać o tymczasowym aresztowaniu, ale już może orzekać bardzo surowe kary pozbawienia wolności. W sądach rejonowych wszakże takie wieloletnie wyroki mogą zapadać i również asesorzy będą mogli w tych sprawach wydawać takie orzeczenia. Warto też wspomnieć o pewnych wątpliwościach co do konstytucyjności przyjętych rozwiązań. W szczególności trzeba sobie postawić pytanie, czy asesor wedle projektu to jest sędzia, bo jeżeli tak, to rodzi się pytanie, czy ustawodawca zwykły ma prawo wprowadzać takie ograniczenie, że prezydent w tym wypadku może dokonywać nominacji tylko na okres 5 lat. Jeżeliby uznać, że asesor jednak sędzią nie jest, to rodzi się wątpliwość, czy prezydent ma prerogatywy do tego, żeby mianować asesora. Można stosować analogię, że skoro może powoływać na stanowisko sędziów, to może też powoływać asesorów, a maiori ad minus, ale gdyby tak było, to w ustawie o ustroju sądów powszechnych nie doprecyzowywano by statusu asesorów, uznając, że skoro wolno więcej, to i mniej też. (Dzwonek) Tak czy inaczej uważamy, że projekt zmierza we właściwym kierunku, natomiast błędy natury konstytucyjnej powinny być przedmiotem rozważań na etapie dalszych prac ustawodawczych. Mój klub deklaruje gotowość dalszej pracy nad projektem. Dziękuję bardzo.