Mówca: Zbyszek Zaborowski
Data: 2013-03-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! W imieniu Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie dwóch projektów ustaw zmieniających Kodeks wyborczy z dnia 5 stycznia 2011 r. Obydwa projekty dotyczą kwot parytetów oraz tak zwanego suwaka, a więc równości płci na listach wyborczych. Byliśmy świadkami dosyć kontrowersyjnej debaty przed chwilą. Chciałbym przypomnieć, że na przełomie XIX i XX w. jeszcze bardziej burzliwe debaty toczono w parlamentach europejskich na temat w ogóle praw wyborczych kobiet. Polska była jednym z prekursorów przyznania praw wyborczych kobietom. 28 listopada 1918 r., a więc niedługo po odzyskaniu niepodległości, naczelnik państwa Józef Piłsudzki w dekrecie, w którym określał zasady wyborcze, napisał między innymi o równości płci w wyborach. Dotyczyło to zarówno list wyborczych, jak i głosowania, a więc czynnego i biernego prawa wyborczego. Polska była wtedy prekursorem. Dzisiaj w dążeniu do równego udziału obu płci w parlamentach na świecie Polska nie jest prekursorem. Tak naprawdę zaczęło się to w latach 70. w krajach skandynawskich, zwłaszcza w Szwecji, Norwegii, te kraje już dzisiaj były wymieniane, objęło to Europę Zachodnią, ale również Amerykę Łacińską i Afrykę. Dzisiaj w 47 krajach na świecie mamy uregulowania dotyczące kwot bądź parytetów, bądź naprzemiennego umieszczania przedstawicieli obu płci na listach wyborczych. My dzisiaj dyskutujemy nad tymi zmianami w kontekście również polskiej konstytucji. Pan poseł Żyliński był uprzejmy już dzisiaj zacytować art. 32 dotyczący równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji. Ja chciałbym uzupełnić to odczytaniem art. 33: ˝1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym. 2. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania godności publicznych i odznaczeń˝. Równego traktowania - kochani, tu rzecz idzie również o faktyczne gwarancje równego udziału w życiu publicznym, a nie tylko formalne. Nie chodzi o formalne zapisy konstytucyjne, chodzi o takie mechanizmy ustawowe i takie funkcjonowanie w praktyce społecznej, aby umożliwić obu płciom udział w życiu gospodarczym, społecznym i publicznym, również we władzy publicznej, w samorządach, w parlamencie, w Parlamencie Europejskim. Sejm poprzedniej kadencji zrobił pierwszy krok, uchwalając w Kodeksie wyborczym 35% kwotę dla płci mniejszościowej na listach. Jest pewien postęp, w stosunku do poprzedniego parlamentu kandydatek kobiet było znacząco więcej, 44%, poprzednio 21% bodajże. No, ale w praktyce wyborczej wyborcy zdecydowali, że ten odsetek kobiet w polskim Sejmie wzrósł zaledwie z 21% do 24% i z pewnością nie oddaje układu społecznego w naszym państwie. Okazuje się, że kwoty nie są wystarczające. Równie istotna może być pozycja na listach wyborczych i stąd, rozumiem, postulaty Kongresu Kobiet i środowisk lewicowych i centrowych, tu praktycznie w parlamencie dzisiaj Parlamentarnej Grupy Kobiet, ale również posłów Ruchu Palikota, o wprowadzenie naprzemienności, obowiązku umieszczania naprzemiennie kobiet i mężczyzn na listach wyborczych. Ruch Palikota poszedł dalej i proponuje parytet, a więc równość obecności na listach wyborczych kobiet i mężczyzn. Myślę, że warto rozważyć tę propozycję również w pracach komisji sejmowych. To byłaby zmiana rewolucyjna. Oczywiście nie jest tak łatwo zapewnić faktycznie równy udział obu płci w życiu publicznym. Tu potrzebne są nie tylko gwarancje ustawowe, one muszą dotyczyć również faktycznych warunków funkcjonowania w społeczeństwie. Z uwagi na rolę kobiety w społeczeństwie oczywiście bardzo ważna jest ilość na przykład żłobków i przedszkoli, powszechność dostępu do przedszkoli, po to żeby kobiety startujące w życiu publicznym mogły to czynić w sposób ułatwiony w tym sensie, że ma się kto zająć dziećmi, kiedy kobiety zajmują się sprawami publicznymi. Ale zmiany w ustawach zawsze są tą ostateczną gwarancją praw i wolności obywatelskich i wydaje się, że Polska dojrzewa do podjęcia takich epokowych decyzji. Dzisiaj w polskim parlamencie, jestem o tym głęboko przekonany, możemy rozważać daleko idące projekty. Europa nam uciekła, jeśli chodzi o tę sprawę, nie tylko Skandynawia, ale również Francja, Hiszpania, Holandia, także kraje Ameryki Łacińskiej. W niektórych krajach ustawodawcy poszli dalej i zapewniają kwoty mandatów w parlamentach. Te propozycje nie idą tak daleko. One dotyczą gwarancji udziału na listach wyborczych i mam nadzieję, że w tej sprawie w polskim parlamencie zdołamy wypracować konsensus polityczny ponad podziałami. Przypominam, że mimo iż prawo wyborcze nie jest regulowane prawem Unii Europejskiej, Traktat o Unii Europejskiej, a także Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz akty prawa pochodnego przyjęte na ich podstawie kreują obowiązek przestrzegania przez państwa członkowskie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w dziedzinie zatrudnienia i pracy oraz w zakresie dostępu do towarów i usług. Natomiast Karta Praw Podstawowych kreuje ogólny zakaz dyskryminacji kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach, a więc dotyczy to również, można domniemywać, prawa wyborczego. Dzisiaj dotarła do nas, co prawda na razie tylko astronomiczna, wiosna, ale myślę, jestem głęboko przekonany, że to jest dobry dzień na otwarcie tej debaty publicznej, na otwarcie, jeśli chodzi o władzę publiczną w Polsce, i na dokonanie zasadniczych zmian w prawie wyborczym, które umożliwią równy udział osób różnej płci na listach wyborczych. W końcu przecież wiosna jest kobietą. Drogie panie posłanki i drodzy panowie posłowie, Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej oczekuje skierowania obu omawianych dzisiaj projektów zmian Kodeksu wyborczego do dalszych prac parlamentarnych, skierowania do odpowiedniej komisji sejmowej. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)