Mówca: Cezary Grabarczyk
Data: 2013-09-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Proszę nie przeszkadzać, panie pośle. Proszę. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej Piotr Styczeń: Panie Marszałku! Będę kontynuował udzielanie odpowiedzi wszystkim posłom. Wydaje mi się, że kultura, którą prezentuję na tej mównicy, jest wystarczająca, aby ci, którzy zechcą zadać później pytania uzupełniające, także otrzymali ode mnie odpowiedź. Szanowni państwo, idę dalej śladem zadanych pytań. Dlaczego jest to wspieranie deweloperów? Nie jest to wsparcie deweloperów, jest to wsparcie szeroko rozumianego rynku inwestycji mieszkaniowych, czyli wszystkich, którzy takie inwestycje mieszkaniowe realizują, w tym: deweloperów, towarzystwa budownictwa społecznego, spółdzielni mieszkaniowych, małych firm budowlanych, w wypadku gdy inwestycja może się oprzeć o realny popyt. Chciałbym, żebyście państwo przyjęli tezę następującą w tej odpowiedzi. Tam, gdzie pojawia się popyt na produkt, w tym przypadku lokal mieszkalny, i może powstać w tym czasie także zdolność inwestycyjna, pojawia się inwestor chcący zbyć produkt, jakim jest lokal mieszkalny, i dopisać się do idei zawartej w programie, łącznie z tymi ograniczeniami, które dotyczą już samych beneficjentów. Rachunek ekonomiczny dla rynku wtórnego. Sam rynek wtórny, szanowni państwo, jest rynkiem, który w dużych częściach powstawał, w szczególności ten w ostatnich latach, od roku 1990, w ramach zdarzeń gospodarczych, inwestycyjnych, znajdujących się w obszarze zainteresowania państwa, tzn. poprzez dużą ulgę budowlaną, ulgę na wynajem, ˝Rodzinę na swoim˝, spłatę starych kredytów mieszkaniowych dla budynków realizowanych po roku 1990 i szereg innych zdarzeń gospodarczych. Na tym rynku pojawiły już się środki finansowe z budżetu państwa. Innymi słowy, ten rynek co do kosztu dla samych beneficjentów tych programów był tańszy. Wydaje się, że istotne byłoby, abyśmy ponownie nie zjawiali się ze środkami z budżetu państwa także na tym rynku. Chcemy zauważyć, że istotne jest wydatkowanie środków w sposób maksymalnie efektywny, jeśli chodzi o te środki, które idą na wsparcie samego mieszkalnictwa, rozumianego jako możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych określonej grupy beneficjentów. Środki publiczne powinny być przeznaczone na przedsięwzięcia, w wyniku których rośnie wolumen inwestycji. Ważne jest wsparcie tych inwestycji, w których powstaje nowy zasób mieszkaniowy. Zasadniczym powodem, dla którego propozycja nowego zasobu jest kierowana w stronę beneficjentów programu, jest to, że zasób ten co do kosztów utrzymania na pewno jest tańszy od zasobu starszego, ze względu na jego energochłonność, potrzeby remontowe, potrzeby modernizacyjne, ale także fakt, że bardzo często lokale mieszkalne na rynku pierwotnym znajdują się w zasobach, które w 52% w Polsce powstały przed rokiem 1945. Chciałbym, żebyście państwo byli tego świadomi. Jeżeli lokal mieszkalny został wybudowany przed rokiem 1945, a 52% zasobów właśnie dotyczy ta data, to oznacza, że ten lokal mieszkalny jest w zasobach, które albo spotka remont, albo w najbliższej przyszłości taki remont będzie wymuszony stanem technicznym takich zasobów. Szanowni państwo, chcemy również wskazać, że poprzez ograniczenia przedmiotowe, tj.: powierzchnia dopłaty, powierzchnia lokalu mieszkalnego, kreujemy też rynek pierwotny przyjazny dla beneficjentów. To znaczy, jeżeli chodzi o wielkość na przykład lokali mieszkalnych czy domów jednorodzinnych, uznajemy, że kreujemy pewien standard, który wiąże się przede wszystkim z ideą - niepodnoszoną przez państwa posłów w zadanych pytaniach - pierwszego mieszkania, kolejne może być istotnie większe. My proponujemy pierwszy lokal, pierwszy domek jednorodzinny. I to jest między innymi duża różnica pomiędzy programem dotychczas obowiązującym, czy też nadal realizowanym w ramach dopłat z budżetu państwa, a nowym programem ˝Mieszkanie dla młodych˝. Kwestia rynku wtórnego jest tą najbardziej przez państwa akcentowaną. Jeżeli chodzi o rynek wtórny w ogóle, to chcę powiedzieć, że program ˝Rodzina na swoim˝ był realizowany w innych warunkach budżetowych. Był programem otwartym budżetowo, tzn. każda kwota zapotrzebowania z budżetu państwa na realizację programu musiała być w danym roku budżetowym, jeśli nawet była taka okoliczność, z rezerwy budżetowej przeznaczona na sfinansowanie dopłat do kredytu. W aktualnych warunkach budżetowych przy tworzeniu programu istotnie bardziej celnego, nie tak szeroko działającego, ważne jest, żeby środki budżetowe poprzez ograniczenie kwot, znanych państwu na podstawie projektu ustawy, były kierowane już w tym momencie także celnie, nie szeroko, nie w oczekiwaniu na beneficjenta, który przyjdzie, tylko żeby kierowano pod adresem beneficjenta zaproszenie do programu, jeżeli oczywiście spełnia warunki ustawowe. Nie jest też prawdą, że wszystkie lokale oferowane na rynku wtórnym po ich zakupie są remontowane. Według naszego rozeznania około 10% takich mieszkań jest przeznaczanych bezpośrednio do remontu. Chciałbym również odnieść się do zawartej w pytaniach tezy dotyczącej rynku powiatowego czy też w małych miejscowościach, a nawet na wsi. Szanowni państwo, mówienie, że w 3/4 Polski nie są oddawane do użytkowania lokale mieszkalne wybudowane na rynku pierwotnym, jest oparte na danych, które nie są mi dostępne, w związku z czym nawet nie będę prosił o ich dostarczenie. Chciałbym tylko zauważyć, że według opracowania Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stworzonego na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w ostatnich latach, bo te są najbardziej istotne, gdyż właśnie w tych latach działał także w tych ośrodkach program ˝Rodzina na swoim˝, czyli w latach 2011-2012, łącznie powiaty, w których oddano nowe lokale mieszkalne, stanowiły 70,5% ogólnej liczby powiatów. Chciałbym skonfrontować dane, które macie państwo zawarte w swoich tezach, z tymi, które my posiadamy. Byłoby to niezwykle ważne, aby publiczność, która przygląda się tej debacie, mogła poznać prawdę. Kolejne pytania dotyczą przede wszystkim trzech kwestii: kredytu jako takiego, czyli dlaczego kredyt i w ogóle dlaczego dopłata do kredytu, oraz pewnej kwestii szczegółowej, do której się odniosę, zwrotu VAT i w związku ze zwrotem VAT jako takim sytuacji tych, którzy inwestują w budownictwo realizowane własnym wysiłkiem w oparciu o pozwolenia na budowę uzyskane do końca bieżącego roku, bo tak należy rozumieć układ dat zawartych w ustawie. Przede wszystkim, jeżeli chodzi o kredyty, określiliśmy, że muszą one stanowić, biorąc pod uwagę wysokość kredytu, kwotę, która będzie, jeśli chodzi o wartość mieszkania, nie mniejsza niż 50% tej wartości. Mówimy więc w ten sposób: beneficjencie, przychodzisz do programu, ale jednocześnie nie zapraszamy tych, którzy posiadają środki własne na zakup lokalu mieszkalnego, tylko tych, którzy muszą wspierać się kredytem, który sam w sobie, jeśli chodzi o spłacane odsetki, jest oczywiście kosztem. Mówimy także, że kredyt ten powinien być spłacany przez okres 15 lat. Innymi słowy, umowa kredytowa powinna zawierać ten warunek. Ale ustawa - chcę tu uspokoić rynek - nie zawiera żadnych warunków, które wiązałyby się z wcześniejszą spłatą takiego kredytu. Było takie pytanie. Chcę powiedzieć, że jeśli ktoś spłaci kredyt wcześniej, to oczywiście nie otrzyma z tego tytułu żądania ze strony np. nadzorującego program BGK spłaty otrzymanej pomocy. To jest sprawa jednoznacznie rozstrzygnięta w tej ustawie. Nie ma w ustawie takiego wymogu, żeby płacić swego rodzaju karę z tego tytułu. Jeżeli chodzi o zwrot VAT, to w 2005 r., kiedy wprowadzono tę ustawę, miała ona na celu to, żeby tym, którzy korzystali z zakupu materiałów budowlanych obciążonych stawką VAT obniżoną w stosunku do podstawowej, a na które w związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej wyrównano stawkę do stawki właśnie podstawowej dla wszystkich produktów, można było przez pewien okres łagodnego przejścia w związku z takim poziomem stawki zwrócić część wydatków z tego tytułu. Chciałbym zauważyć, że ustawa o zwrocie VAT nie zawiera takiego tytułu, zawiera tylko zwrot niektórych wydatków mieszkaniowych. Dla porządku można powiedzieć, że to wcale nie jest zwrot VAT, że on jest tylko swego rodzaju parametrem do obliczenia zwrotu niektórych wydatków mieszkaniowych. Jeżeli tak wyjdziemy od tej idei i dopiszemy do tego, że ta regulacja miała zakończyć swoje działanie w roku 2008, to będzie to oznaczało, że tamten produkt był produktem czasowym, ograniczonym co do wielkości pomocy i przewidywanym jako działający w okresie przejściowym. Dopiero w roku 2008 ustawa ta została przedłużona na czas nieoznaczony i właściwie rzecz biorąc, proponujemy Wysokiej Izbie, aby zakończyła swoje działanie w roku bieżącym, czyli do końca tego roku działała w dotychczasowym kształcie. To oznacza, że w ustawie regulującej program MdM nie ma mowy o przedłużeniu działania tamtej ustawy, tylko o skomponowaniu nowego, opartego na tamtych doświadczeniach produktu, który nadal nazywa się zwrotem niektórych wydatków mieszkaniowych. Ta propozycja jest odpowiedzią na postulaty wszystkich państwa posłów funkcjonujących w ramach podkomisji, ale także obu połączonych komisji. To jest bardzo ważne, żebyście państwo spojrzeli na to jako na ideę dodania do programu MdM produktu w postaci zwrotu niektórych wydatków mieszkaniowych stymulujących budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne realizowane już nie tak szeroko jak dotychczas, np. dla domków do 300 m 2 powierzchni użytkowej, bo nie znajduję u państwa posłów zainteresowania tymi, którzy potrzebują pomocy, tylko tymi, którzy budują duże domy. Nie ma zgody na to, żeby polscy podatnicy wspierali w ramach tego programu tak bogatych ludzi. (Poseł Anna Paluch: Kto pytał o budujących duże domy, panie ministrze?) W związku z tym zachowanie zwrotu niektórych wydatków mieszkaniowych dla szeroko rozumianej definicji budownictwa społecznego, tej dotychczas stosowanej, jest wysoce nieusprawiedliwione. W tym programie z państwa woli znalazł się produkt, który dotuje domy do 100 m 2 , mieszkania oczywiście do 75 m 2 , a w przypadku rodzin od trójki dzieci w górę powiększymy tę powierzchnię jeszcze o 10 m 2 . Taki zwrot niektórych wydatków mieszkaniowych wydaje się w tym przypadku celny, precyzyjnie adresowany i społecznie usprawiedliwiony. Przy okazji parametrów mieszkań i budynków, o których państwo mówiliście, chcę powiedzieć, że w tej konstrukcji programu, która jest zawarta w omawianym dzisiaj druku, przebudowa, rozbudowa i nadbudowa budynku w celu pozyskania lokalu mieszkalnego jest już możliwa, czyli - z tego, co słyszałem, państwo także domagaliście się zrealizowania takiego produktu na rynku - jest to już możliwe w tym projekcie. Szanowni państwo, wracam w tej chwili do tej części pytań, która pojawiała się w końcówce debaty. Mianowicie jeżeli rynek pierwotny mieszkaniowy jest rynkiem, który wymaga zrealizowania produktu mieszkaniowego, czy to domku jednorodzinnego, czy to lokalu mieszkalnego, to oznacza tylko jedno: że ktoś musi to wybudować. I nie chodzi tu o kapitał. Chodzi o ludzi pracy, o tych, którzy są zatrudniani na placach budów, którzy poprzez wysiłek, oczywiście opłacony przez pracodawcę, są w stanie wytworzyć lokal mieszkalny, nie dlatego że chcą go wybudować i żeby on stał na przykład jako wolny do zasiedlenia, tylko dlatego że my proponujemy w programie zmierzenie się z rynkiem popytowym, który po ten produkt przyjdzie, zechce go kupić. Najprostsze zasady działania ekonomii akurat w zakresie rynku mieszkaniowego są takie, że budowa na zapas jest najmniej opłacalna nie tylko z punktu widzenia inwestora, ale także całej gospodarki, bo to jest zamrażanie aktywów, to jest brak obrotu produktem o tak dużej wartości, a przede wszystkim produktem, na który jest tak duże zapotrzebowanie społeczne. Dlatego też program MdM, odnoszący się nie do mieszkań, które istnieją i mogą być hipotetycznie skierowane na rynek, lecz nie muszą, bo jest to rynek wtórny, ale do mieszkań na rynku pierwotnym jako tym, który daje miejsca pracy, także w 70% powiatów, o których mówiłem wcześniej, jest programem o wiele celniej ekonomicznie uzasadnionym niż propozycje, które były realizowane w ramach programu, który zakończył się sukcesem, a który to sukces nie został przez część Izby zaakcentowany podczas głosowania, mianowicie programu ˝Rodzina na swoim˝, bo sprawozdanie dotyczące ˝Rodziny na swoim˝ nie zostało przyjęte, jak państwo wiedzą, w sposób jednoznaczny, jednolity przez całą Izbę. Wydaje się, że w takim przypadku pytania, które dotyczą przede wszystkim inwestycyjności programu, pomocy społecznej, kontynuacji i wyboru niektórych cech poprzedniego programu, sytuują odpowiedź w następującym obszarze: Jeżeli mamy do czynienia z sytuacją, w której możemy skierować ograniczoną liczbę środków publicznych na działanie programu dla określonej grupy beneficjentów, która w ramach poprzedniego programu sięgała ok. 80%, czyli można powiedzieć, że jeśli chodzi o osoby do 35. roku życia, to była grupa między 75 a 80% beneficjentów poprzedniego programu, to znaczy, że silnie usprawiedliwiona jest teza, że jest to program rzeczywiście skierowany do ludzi młodych, czyli do tych, którzy rozwojowo, także w stronę gospodarki kierując własny wysiłek spłaty kredytu, otrzymując pomoc z budżetu państwa, dopiszą się do tezy, że poprzez zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, czyli poprzez skierowanie części środków z kieszeni podatników, przyłączą się także do idei związanej z prorodzinnością tego programu. Było jeszcze jedno pytanie, bardzo szczegółowo na koniec chcę na nie odpowiedzieć, ono jest zawarte w tekście ustawy, jeśli chodzi o odpowiedź, ale jest istotne z punktu widzenia działania programu, jeśli chodzi o zwrot niektórych wydatków mieszkaniowych. Mianowicie wszyscy ci - bo pytanie to także zadane zostało na samym końcu - którzy w związku z uzyskanym pozwoleniem na budowę jeszcze w tym roku i w latach poprzednich dokonują zakupu tych materiałów budowlanych, które są objęte specjalnym wykazem, bo pozostałe oczywiście nie, i tego zakupu dokonają do końca roku bieżącego, będą mogli do końca roku 2018 składać wnioski o zwrot niektórych wydatków mieszkaniowych zgodnie z tymi zasadami, na których nabyli uprawnienie do tego zwrotu wynikające z dotychczas obowiązującej ustawy. W pozostałych przypadkach, o czym już mówiłem wielokrotnie, czas najwyższy pomyśleć o takim konsumowaniu zwrotu już nie niektórych wydatków mieszkaniowych, ale całego VAT, czyli tego rozliczenia w ramach kontraktów, jakie są zawarte na usługi budowlane, na usługi remontowe, na usługi wykonania nowych budynków czy też lokali mieszkalnych, a które to usługi powinny być w takim przypadku z korzyścią przy rozliczaniu już VAT, nie niektórych wydatków mieszkaniowych, objęte umową o wykonanie usługi między wykonawcą a zlecającym taką usługę budowlaną czy też mieszkaniową. Wysoka Izbo, panie marszałku, dziękuję bardzo.