Mówca: Czesław Sobierajski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-03-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W marcu, a dokładnie 29 marca, wypada 152. rocznica śmierci Józefa Lompy. Pragnę z trybuny Sejmu RP, jako poseł ziemi śląskiej, złożyć hołd i wyrazić wdzięczność Józefowi Lompie, wielkiemu odnowicielowi polskości i prekursorowi odrodzenia narodowego na Górnym Śląsku. Józef Lompa urodził się 29 czerwca 1797 r. w Oleśnie, w rodzinie rzemieślniczej; jego ojciec był krawcem. W 1803 r. rozpoczął naukę w Katolickiej Szkole Ludowej w Oleśnie. W wieku 14 lat rozpoczął naukę w gimnazjum ojców pijarów w Wieluniu. W 1815 r. wstąpił do seminarium nauczycielskiego we Wrocławiu. Po zdaniu egzaminu w 1817 r. na krótko został nauczycielem w Łomnicy, a później w Lublińcu. W wieku 21 lat ożenił się z Marią Bensiówną, z którą zamieszkał w Lublińcu. Bóg obdarzył ich sześciorgiem dzieci. W 1819 r. przeprowadził się do Lubszy, gdzie objął stanowisko pisarza gminnego, organisty i nauczyciela. Tam też spędził 30 lat swojego życia. W 1820 r. wybudował tam szkołę, w której uczył. Józef Lompa to górnośląski działacz, poeta, publicysta, tłumacz, prozaik i pionier oświaty ludowej oraz etnografii na Śląsku. Współpracował z wieloma ówczesnymi wydawnictwami, pismami, m.in. z ˝Dziennikiem Górnośląskim˝ w Bytomiu, broniącym praw i języka ludności polskiej, ˝Tygodnikiem Cieszyńskim˝, ˝Tygodnikiem Polskim˝, ˝Telegrafem Górnośląskim˝, ˝Gwiazdką Cieszyńską˝. Józef Lompa to jeden z najwybitniejszych folklorystów polskich w pierwszej połowie XIX w. Zapoczątkował systematyczne gromadzenie pieśni i prozy ludowej na Śląsku. Jego dorobek pisarki jest bardzo bogaty i różnorodny. Jest autorem dzieł o charakterze historycznym i etnograficznym, głównie poświęconych historii Śląska i śląskich miast. Był autorem polskich podręczników szkolnych oraz poradników rolniczych. Pisał wiersze i prozę przeznaczoną dla ludu śląskiego. W Lubszy rozpoczął też tłumaczenie i wydawanie książek. W 1821 r. wydał ˝Krótkie wyobrażenie historyi Szląska dla szkół elementarnych˝. Był to pierwszy podręcznik poświęcony historii Śląska. W 1833 r. w Gliwicach ukazały się jego ˝Pieśni nabożne˝ i ˝Zbiór pieśni na Boże Ciało˝. Były to pierwsze zbiory pieśni kościelnych na Śląsku. Opracował w języku polskim popularne zarysy historii oraz geografii Śląska, m.in. dzieje Bytomia, Byczyny, Koźla, Olesna, Opola. Wśród jego twórczości znajduje się wiele pozycji książkowych, m.in.: ˝Klechdy, czyli baśnie ludu polskiego na Śląsku˝, ˝Pieśni ludu śląskiego˝, ˝Przysłowia i mowy potoczne ludu polskiego w Szlązku˝, ˝Wzory kaligraficzne polskie˝, ˝Krótki rys nauki naturalnej˝, ˝Kancjonał pieśni kościelnych z melodiami˝. Józef Lompa zapobiegł zniszczeniu wielu dawnych polskich pieśni i innych dzieł sztuki Górnego Śląska. W 1836 r. zmarła jego żona. W 1837 r. Lompa ożenił się ponownie, z Weroniką Kostorz, z którą również miał sześcioro dzieci. W 1849 r. za swoją działalność pisarską, społeczną i narodową został przez władze pruskie dyscyplinarnie zwolniony z posady nauczyciela. Władze rejencji opolskiej pozbawiły go także emerytury oraz wymówiły mu mieszkanie. W 1858 r. z powodu policyjnych szykan przeniósł się do Woźnik, gdzie był tłumaczem sądowym. Tam spędził ostatnie lata życia, poświęcając się pisaniu książek. Nadal utrzymywał kontakty z różnymi naukowcami i pisarzami. Niestety jego sytuacja finansowa stawała się coraz gorsza. Zmarł 29 marca 1863 r., w nędzy i ubóstwie. Został pochowany na cmentarzu w Woźnikach, przy kościele św. Walentego. Tak o Józefie Lompie pisano w gazecie ˝Katolik˝, nr 75, z 1897 r. z okazji 100. rocznicy jego urodzin: ˝Górny Śląsk mało posiadał mężów, którzyby tak wielkie zjednali sobie zasługi około swych rodaków, jak sławny niegdyś, ale dzisiaj zapomniany pisarz ludowy Józef Lompa. Wiele pracował i cierpiał dla ludu, szczerze kochał jego mowę i zwyczaje (...). W tych dniach przypadają jego stuletnie urodziny. Ważna to rocznica dla ludu, któremu poświęcił swe życie, pracując dla pożytku ogólnego˝. Dalej ˝Katolik˝ przytacza opinię Bolesława Limanowskiego, polskiego historyka, socjologa, o Józefie Lompie: ˝Zdziwiony owocami prac kolosalnych tego męża, postanowiłem go odwiedzić. Z czcią prawie zbliżyłem się do jego skromnej wiejskiej chaty naprzeciw kościoła lubczewskiego; zastałem go pełniącego obowiązki organisty, który to urząd od posady nauczyciela jest nieoddzielony. Niepodobnem mi prawie do uwierzenia zdawało się, jak maż sędziwy, otoczony nader liczną rodziną, podejmujący sam jeden trud około udzielenia nauki stu przeszło wiejskim dzieciom, jak mówię, mógł tyle prac podjąć dla dobra swej rodzinnej ziemi. Zaiste, wielka zasługa i wielka cześć tego męża˝. Na koniec ˝Katolik˝ pisze: ˝Wdzięczność wymaga, abyśmy przynajmniej w skromny sposób uczcili jego pamiątkę i w krótkości podali niektóre szczegóły o jego życiu i pracach˝. A co możemy powiedzieć w 152. rocznicę śmierci Józefa Lompy? Niestety wciąż pozostaje on prawie nieznany na Śląsku, nie mówiąc już o całej Polsce. Tymczasem pamięć o Józefie Lompie, wielkim człowieku, prekursorze odrodzenia narodowego i odnowicielu i budzicielu polskości na Górnym Śląsku, winna być wciąż żywa, jego twórczość - przypominana, a jego postawa życiowa i dzisiaj winna być wzorem do naśladowania.