Mówca: Sprawozdawca Agnieszka Hanajczyk
Data: 2013-11-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Administracji i Cyfryzacji oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, druk nr 1855, o rządowym projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, druk nr 1795. Na wstępie należy wyjaśnić, że począwszy od 1 maja 2014 r., zgodnie z odpowiednimi rozporządzeniami unijnymi dotyczącymi koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego w Europie, powinna ruszyć elektroniczna wymiana danych. Chodzi o te wszystkie dane, które służą przyznaniu odpowiednich świadczeń w Unii Europejskiej - oznacza to tyle, że będą one przyznawane na podstawie wymiany informacji elektronicznych. Krótko mówiąc, projekt ma na celu wykonanie prawa Unii Europejskiej. Chciałabym przybliżyć stan faktyczny, który spowodował konieczność procedowania nad wyżej wymienionym projektem. Od dnia 1 maja 2004 r. Rzeczpospolita Polska jako państwo członkowskie Unii Europejskiej jest włączona w europejską koordynację systemów zabezpieczenia społecznego. Krajowe instytucje państw członkowskich współpracują ze sobą - wymieniają dane niezbędne do ustalenia praw i obowiązków ubezpieczonych oraz świadczeniobiorców. Wymiana takich danych odbywa się obecnie na podstawie formularzy i dokumentów w wersji papierowej. Do dnia 1 maja 2014 r. wszystkie państwa członkowskie zobowiązane zostały do włączenia się do Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego. Przekazywanie danych odbywać się będzie bezpośrednio, drogą elektroniczną, w ramach wspólnej bezpiecznej sieci zapewniającej poufność i ochronę danych. Projekt ustawy mówi o stworzeniu trzech punktów kontaktowych - jednego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, jednego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i jednego w Narodowym Funduszu Zdrowia - w taki sposób, aby odpowiednie instytucje odpowiedzialne za swój typ świadczeń prowadziły tę wymianę. Niewątpliwie wiodącą rolę w zakresie wymiany danych będzie odgrywał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na potrzeby ustalania ustawodawstwa właściwego dla sektora świadczeń emerytalno-rentowych, pieniężnych świadczeń wypadkowych, chorobowych i macierzyńskich, dla obsługi systemu rolniczego oraz systemów specjalnych. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zajmie się sektorem świadczeń z tytułu bezrobocia i świadczeń rodzinnych. Jeśli chodzi o Narodowy Fundusz Zdrowia, jego punkt kontaktowy zajmie się danymi w ramach sektora rzeczowych świadczeń zdrowotnych. Projekt ustawy w żadnym przepisie nie zmienia zakresu danych i ich treści. Chodzi wyłącznie o zamianę wersji papierowej na wersję elektroniczną w postaci odpowiednio zabezpieczonych plików. W aktualnym stanie prawnym w ramach Unii Europejskiej państwa członkowskie nie zdecydowały się dotychczas na harmonizację krajowych systemów zabezpieczenia społecznego, a jedynie na koordynację systemów zabezpieczenia społecznego. Podstawę prawną unijnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz elektronicznej wymiany informacji w obszarze zabezpieczenia społecznego stanowią rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/ 2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz rozporządzenie wykonawcze Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/ 2009 z dnia 16 września 2009 r. Na mocy art. 78 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 władze lub instytucje państwa członkowskiego nie mogą odrzucić dokumentów elektronicznych wysłanych lub wystawionych przez instytucje innego państwa członkowskiego zgodnie z przepisami tego rozporządzenia oraz rozporządzenia nr 987/2009 z powodu tego, że zostały otrzymane drogą elektroniczną, jeżeli instytucja otrzymująca oświadczyła, że może przyjmować dokumenty elektroniczne. Należy przy tym zauważyć, że dokument elektroniczny uważa się za ważny, jeżeli system komputerowy, w którym zapisany jest dokument, zawiera zabezpieczenia niezbędne do przeciwdziałania wszelkim zmianom, ujawnieniom lub dostępowi osób nieuprawnionych do tego zapisu. W każdym czasie powinien on zapewniać odtworzenie zapisanych informacji w postaci gotowej do odczytu. Kiedy dokument elektroniczny jest przekazywany z jednej instytucji zabezpieczenia społecznego do innej, podejmowane są specjalne środki bezpieczeństwa zgodnie z przepisami prawa unijnego w odniesieniu do ochrony osób fizycznych i do przetwarzania i swobodnego przepływu danych osobowych. W rozporządzeniu unijnym 987/2009 zostały precyzyjnie zdefiniowane takie pojęcia, jak: ˝punkt kontaktowy˝, ˝dokument˝, ˝standardowy dokument elektroniczny˝ czy ˝przekazywanie drogą elektroniczną˝. Zgodnie z przywołanymi rozporządzeniami obszary wymiany danych dotyczą: ogólnej współpracy administracyjnej związanej z wymianą danych wspólnych dla różnych obszarów, m.in. dotyczących identyfikacji osoby, ustalenia miejsca zamieszkania; podlegania ustawodawstwu właściwemu; poszczególnych rodzajów świadczeń, w tym świadczeń z tytułu: choroby, macierzyństwa, inwalidztwa, starości, rent rodzinnych, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i choroby zawodowej, zasiłków na wypadek śmierci, świadczeń dla osób bezrobotnych, przedemerytalnych, rodzinnych, specjalnych świadczeń pieniężnych o charakterze nieskładkowym; pomocy w odzyskiwaniu należności w innym państwie członkowskim. Dane z powyższych obszarów merytorycznych podlegać będą wymianie za pomocą standardowych dokumentów elektronicznych. Celem wdrożenia systemu jest skrócenie i uproszczenie procedury administracyjnej, a konsekwencją ma być szybsze rozpatrywanie wniosków i wypłata należnych świadczeń na rzecz osób uprawnionych. Wydaje się, że projekt ustawy jest oczywisty i prosty, niemniej trzeba wspomnieć, że zostało zgłoszonych sporo wątpliwości, głównie przez obecną tutaj panią poseł prof. Hrynkiewicz. Zgłoszono je w trakcie pierwszego czytania, a dotyczyły one m.in. stanowiska generalnego inspektora ochrony danych osobowych wobec projektowanej ustawy, a także zasad przekazywania danych dotyczących funkcjonariuszy służb specjalnych, gwarancji wzajemności w udzielaniu informacji oraz skutków finansowych ustawy. Podczas posiedzenia komisji pojawiła się także propozycja powołania podkomisji nadzwyczajnej, która zajęłaby się szczegółowym rozpatrywaniem projektu, ale w głosowaniu ten wniosek został odrzucony przez członków komisji. W trakcie szczegółowego procedowania przyjęto kilka poprawek będących korektą legislacyjną i redakcyjną, niemającą jednak wpływu na zawartość merytoryczną ustawy. Przedmiotowy projekt był konsultowany z generalnym inspektorem ochrony danych osobowych, uzyskał pozytywną opinię zespołu do spraw ubezpieczeń społecznych, Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych, Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Procedowany projekt uzyskał akceptację członków komisji polityki społecznej. 16 posłów głosowało za przyjęciem, 5 było przeciw. Krótko mówiąc, podsumowując: po pierwsze, omawiany projekt ma na celu wykonanie przepisów unijnych, a po drugie, jest to projekt ustawy dotyczącej przekaźnika, którym dotychczas był papier, a który teraz zastępujemy wersją elektroniczną, przy czym cała otoczka dotycząca danych zawartych w tym przekaźniku jest już zawarta w ustawach funkcjonujących w dzisiejszym obrocie prawnym. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Połączone Komisje: Polityki Społecznej i Rodziny oraz Administracji i Cyfryzacji rekomendują przyjęcie przedstawionego projektu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)