Mówca: Sprawozdawca Izabela Katarzyna Mrzygłocka
Data: 2014-10-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie dotyczące rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Projekt jest zawarty w druku sejmowym nr 2242, natomiast sprawozdanie w druku nr 2801. Wysoka Izbo! Omawiany projekt zawiera przede wszystkim rozwiązania polegające na rozszerzeniu listy podmiotów podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu o członków rad nadzorczych, a także wprowadza obowiązek odprowadzania składek do ZUS od wszelkich umów zleceń do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Dzięki temu wskazane grupy będą generowały kapitał istotny z punktu widzenia ich przyszłych świadczeń emerytalnych czy rentowych. W krótszej perspektywie część osób wykonujących umowę zlecenia będzie miała możliwość uzyskania przywilejów takich, jakie mają zatrudnieni na etacie, czyli m.in. prawa do zasiłku dla bezrobotnych czy zasiłku macierzyńskiego. Przepisy mają również likwidować patologie związane z zawieraniem podwójnych umów zlecenia w celu uniknięcia ozusowania. W projekcie zaproponowano także wprowadzenie zmian do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczących osób, które podejmują dodatkowo pracę na podstawie umowy zlecenia. Druk sejmowy nr 2242 został skierowany do pierwszego czytania w Komisji Polityki Społecznej i Rodziny w marcu tego roku. Komisja po raz pierwszy obradowała w tej sprawie 23 kwietnia i decyzją jej członków ustawa trafiła do podkomisji stałej do spraw rynku pracy, której przewodniczę. Ze względu na bardzo istotne rozwiązania zaproponowane przez rząd staraliśmy się bardzo sprawnie i dogłębnie omówić wszystkie zapisy projektu. Na etapie prac komisji i podkomisji najwięcej pytań i uwag dotyczyło trzech głównych wątków związanych z nowymi przepisami. Jest to, po pierwsze, oskładkowanie przychodów związanych z zasiadaniem w radach nadzorczych. W tym przypadku zgodziliśmy się, że rzeczywiście bardzo często są to dość duże kwoty, które będą miały wpływ na wysokość przyszłej emerytury lub renty, dlatego z punktu widzenia osoby ubezpieczonej zasadne będzie odprowadzanie składek od tego typu dochodów. Kolejna sprawa to likwidacja patologii dotyczącej oskładkowania umów zlecenia. Rzeczywiście, w ostatnich latach tego typu umowy cywilnoprawne zawierane przez pracowników i pracodawców były wykorzystywane niezgodnie z zasadami współżycia społecznego i zdrowego rozsądku. Nagminne stało się zawieranie podwójnych umów, przez co osoba wykonująca zlecenie mogła rzekomo więcej zarobić, ale w rzeczywistości nie uzyskiwała prawa do większości świadczeń przysługującym osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. W ostatnich latach zarówno do mnie, jak i do innych parlamentarzystów trafiało mnóstwo skarg dotyczących na przykład braku uprawnień do zasiłku czy urlopu macierzyńskiego. Dlatego członkowie komisji uznali, że zapisy zaproponowane przez rząd, które mogą częściowo rozwiązać te problemy, są bardzo potrzebne. Musimy także pamiętać, że cały system świadczeń obowiązujących w Polsce jest oparty na zasadach solidarności, dlatego wszelkie uchylanie się od płacenia składek od osiąganych dochodów z wykonywanej pracy należy eliminować. Kłóci się to bowiem ze wspomnianą przeze mnie zasadą. Ostatnia sprawa, która wywołała największą dyskusję i była sygnalizowana przede wszystkim przez organizacje pracodawców, dotyczy zaproponowanego przez rząd terminu wprowadzenia rozwiązań w życie. W przedłożonym parlamentowi projekcie ustawy wskazano, że przepisy zaczną obowiązywać po upływie 3 miesięcy od daty ogłoszenia nowego prawa w Dzienniku Ustaw. Argumenty, które wysuwano przeciwko takiemu rozwiązaniu, były związane z faktem, że przepisy wejdą w życie w trakcie trwania wielu zawartych już umów. Doprowadzi to do sytuacji, w której przedsiębiorcy zostaną postawieni przed faktem poniesienia dodatkowych, nieplanowanych wcześniej kosztów. To z kolei może w dalszej perspektywie skutkować likwidacją niektórych firm lub powiększeniem szarej strefy. Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że część obowiązujących umów w rzeczywistości zawiera elementy wspomnianej wcześniej patologii, ale nie możemy z tego powodu karać wszystkich przedsiębiorców. Dlatego członkowie komisji uznali, że należy znaleźć rozwiązanie, które pozwoli uniknąć wspomnianych niebezpieczeństw. Wysoka Izbo! Pracując nad omawianym projektem, rozważaliśmy wszystkie opinie i uwagi zgłaszane przez zainteresowane strony, a więc organizacje pracowników oraz przedsiębiorców. Odbyło się 8 posiedzeń komisji i podkomisji w tej sprawie. Jeśli chodzi o szczegółowe zmiany wypracowane podczas procedowania projektu przez sejmową Komisję Polityki Społecznej i Rodziny, to wprowadziliśmy dwie poprawki w art. 1, jedną w art. 4, całkowicie przeredagowaliśmy artykuł dotyczący terminu wejścia w życie nowych przepisów i dodaliśmy rozwiązanie umożliwiające renegocjację warunków niektórych umów o zamówienie publiczne zawartych przed wejściem w życie omawianych przepisów. Do sprawozdania został zgłoszony również wniosek mniejszości dotyczący wejścia w życie ustawy. Poprawka w art. 1 pkt 1 lit. b ma charakter redakcyjny. Przeredagowanie końcówki tekstu nie jest zmianą merytoryczną, poprawia jedynie czytelność przepisu. Poprawka w art. 1 pkt 8 zmienia niefortunny zapis o odpowiedzialności ubezpieczonego w przypadku niepoinformowania płatnika składek o ich wysokości i obowiązku opłacania. Chodzi zatem o sytuację, w której osoba wykonuje kilka umów-zleceń lub umowę o pracę i zlecenie. Powinna wtedy poinformować zleceniodawcę o obowiązku odprowadzania odpowiedniej składki. Decyzją komisji zapis ten został zmieniony w taki sposób, że zleceniodawca niejako automatycznie przekazuje składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wszystkich zawieranych umów, chyba że płatnik przedstawi dokument poświadczający, iż nie ma takiej konieczności. Dzięki tej zmianie nie mamy do czynienia z żadną sankcją dla ubezpieczonego, czyli osoby wykonującej zlecenie. Zaproponowana poprawka nie nakłada też żadnego dodatkowego obowiązku na przedsiębiorców, którzy mają jasną wskazówkę, jak w danej sytuacji postąpić. Poprawka w art. 4 ust. 2 wydłuża czas dany rolnikom i domownikom na złożenie wniosku o ponowne przywrócenie ubezpieczenia w KRUS w przypadkach określonych w ustawie. Ta zmiana nie wywołała żadnej dyskusji i została zaakceptowana zarówno przez posłów, jak i stronę rządową. Poprawka związana z wejściem w życie przepisów, zawarta w art. 6 sprawozdania, wywołała najszerszą dyskusję. Według wnioskodawców ustawa miała zacząć obowiązywać w ciągu 3 miesięcy od ogłoszenia. Zdecydowaliśmy jednak o wskazaniu dwóch innych terminów. Generalizując, zgodnie z ustaleniami komisji zmiany związane z ozusowaniem dochodów z tytułu zasiadania w radach nadzorczych oraz rozwiązania dotyczące rolników wejdą w życie 1 stycznia 2015 r. Natomiast odprowadzanie składek od umów-zleceń będzie obowiązywało od 1 stycznia 2016 r. Zatem zgodnie z sugestiami pracodawców będą oni mieli rok na przygotowanie się do wejścia nowych przepisów. Oczywiście padały również propozycje jeszcze dłuższego vacatio legis, ale z drugiej strony przedstawiciele związków zawodowych zdecydowanie sprzeciwiali się takiemu rozwiązaniu, tak samo zresztą jak członkowie komisji. Podsumowując, wprowadzając tę poprawkę, musieliśmy wyważyć z jednej strony niebezpieczeństwo likwidacji miejsc pracy przez zwiększone koszty, z drugiej interes pracowników, którzy jako słabsza strona nie mieli dotąd możliwości zbierania pieniędzy na przyszłą emeryturę. Rozumiejąc obawy przedsiębiorców mających zawarte długoterminowe umowy, komisja zdecydowała o wprowadzeniu do projektu jeszcze jednego istotnego rozwiązania. W sprawozdaniu podkomisji mówi o tym art. 5. Zgodnie z jego postanowieniami pracodawcy wykonujący umowę w ramach zamówienia publicznego będą mieli możliwość renegocjacji wynagrodzenia, w przypadku kiedy wzrosną im koszty w związku z ozusowaniem umów-zleceń. W mojej opinii osiągnęliśmy kompromis. Dlatego w imieniu sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny wnoszę o przyjęcie ustawy wraz z zaproponowanymi poprawkami. Dziękuję. (Oklaski)