Mówca: Marzena Okła-Drewnowicz
Data: 2016-03-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko dotyczące ˝Sprawozdania z realizacji Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na lata 2014-2020 za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r.˝. Wiemy o tym, że przemoc w rodzinie to jedna z najgorszych patologii społecznych. Wiemy też, że historia przemocy tak naprawdę sięga wielu wieków. W Polsce na temat przemocy domowej głośno mówi się tak naprawdę dopiero od kilkunastu lat, może dopiero od 20 lat. Kiedyś w ogóle nie mieliśmy nawet takiej możliwości, żeby mówić otwarcie o tym, co to jest przemoc domowa. Ofiary przemocy domowej nawet nie mogły marzyć o tym, żeby skorzystać z takich form pomocy, jakie są dzisiaj. W ciągu tych ostatnich kilkunastu lat, jak myślę, w tej dziedzinie dokonaliśmy ogromnego postępu. Nie oznacza to jednak, że wszystkie możliwości i pomoc zostały już wyczerpane, wręcz przeciwnie, przed nami jest jeszcze bardzo dużo do zrobienia. Zwykle jest tak, że ofiary z różnych przyczyn jednak dalej nie zgłaszają się na Policję. Bardzo często są to przyczyny indywidualne, bo sprawca jest np. jedynym żywicielem rodziny, to on jest np. właścicielem mieszkania. Często dalej pokutuje również jeszcze ten wstyd, że przemoc w rodzinie jest jednak taką formą patologii społecznej, o której mówić nie można. Dlatego też bardzo ważne w pomaganiu ofiarom przemocy są nie tylko te instrumenty skierowane bezpośrednio do nich, a więc ta pomoc psychologiczna czy też pomoc prawna, ale również kampanie społeczne. Myślę, że to sprawozdanie w taki dość szczegółowy sposób pokazuje, jakie są dzisiaj formy pomocy i które z nich są, że tak powiem, najskuteczniejsze. Ale chciałabym jeszcze przypomnieć, jak myślę, dwa bardzo ważne akty prawne, które w ciągu tych ostatnich kilkunastu lat zostały wprowadzone w życie. Przede wszystkim chciałabym powiedzieć o ustawie, o pierwszej ustawie z 2005 r., a więc o ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Z pewnością to był przełom, przełom w pokazaniu tego, że przemoc w rodzinie jest czymś złym, co trzeba piętnować, a ofiarom trzeba bezwzględnie pomagać. Myślę, że drugim bardzo ważnym aktem prawnym jest właśnie nowelizacja tej ustawy z 2010 r., która to wprowadziła konieczność opracowania tego właśnie Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie˝. I dzisiaj, tak jak pani minister powiedziała, ten program, to sprawozdanie zawiera opis działań realizowanych w czterech głównych obszarach, a więc są to: profilaktyka i edukacja społeczna, ochrona i pomoc osobom dotkniętym przemocą w rodzinie, oddziaływanie na osoby stosujące przemoc w rodzinie oraz podnoszenie kompetencji służb i przedstawicieli podmiotów realizujących działania z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Chciałabym zwrócić uwagę na badania, które w 2014 r. jeszcze przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zostały zlecone i przeprowadzone. Otóż w roku 2014 mniej respondentów niż w roku 2010 deklarowało, że doświadczyło przemocy domowej. Do stosowania przemocy domowej także przyznawało się mniej sprawców niż w 2010 r. Również mniej było świadków przemocy domowej. Zgodnie z deklaracjami ofiar przemoc najczęściej stosowana była wobec kobiet - ponad 67%. Według relacji ofiar i świadków sprawcami przemocy w rodzinie najczęściej byli mężczyźni - ponad 76%. W 2014 r. 26% badanych deklarowało, że zna rodziny w swoim otoczeniu, w których dochodziło do przemocy wobec osób starszych lub niepełnosprawnych. Blisko 20% wszystkich respondentów deklarowało doświadczenie w dzieciństwie przynajmniej jednej z form przemocy. Z danych statystycznych z realizacji tego programu za rok 2014 wynika, że w Polsce opracowano łącznie 1288 lokalnych diagnoz. To są bardzo ważne diagnozy, ponieważ one dotyczą szczebli zarówno gminnych, powiatowych, jak i wojewódzkich. Jeśli chodzi o... Chciałabym również odnieść się właśnie do tej zmiany świadomości społecznej, bo, tak jak jeszcze sama pamiętam z własnej pracy w końcu lat 90., przemoc była takim zjawiskiem dość ukrywanym, natomiast dzisiaj widzimy ogromny wpływ właśnie wszystkich kampanii społecznych, które miały ogromne znaczenie, wpływ na zmianę świadomości społecznej. I tak np., analizując statystyki, w roku 2014 z procedury ˝Niebieskie karty˝ skorzystało ponad 99 tys. ofiar. W stosunku do roku 2013 to jest ogromna różnica, ponieważ w 2013 r. niebieskich kart wypełnionych było 70 tys. Następnie chciałabym podkreślić ważność zespołów interdyscyplinarnych, dzięki którym budowany jest system interdyscyplinarny, w który zaangażowani są pracownicy różnych służb i różnych instytucji. Z badań wynika, że na przestrzeni tych 7 lat skala zjawiska przemocy spadła o 10%. Myślę też, że trzeba podkreślić fakt, iż doszło do spadku korzystania, że tak powiem, osób doznających przemocy w rodzinie z placówek. Myślę, że duży wpływ na zmniejszenie liczby osób korzystających z tych placówek miały również zmiany kodeksowe wprowadzone w 2010 r. poprzez zmianę ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, dzięki którym istnieje możliwość wydania nakazu opuszczenia lokalu przez sprawcę przemocy w rodzinie oraz zakazu kontaktowania się z osobą doznającą przemocy. Po raz pierwszy wprowadziliśmy to właśnie w nowelizacji ustawy w 2010 r. Dzięki temu stosowany jest ten środek i to sprawca opuszcza dom, a nie ofiara, często kobieta ze swoimi dziećmi. Owszem, widzimy, że ten środek jeszcze nie w pełni jest wykorzystywany, ale zdajemy sobie sprawę z tego, że jest to proces, który wymaga i szkoleń, i czasu. Widzimy ogromny postęp w tej materii. Najważniejsze, że taki przepis jest, że taki przepis funkcjonuje, bo właśnie tego najczęściej domagano się od nas, ustawodawców, ludzi, którzy nad tym pracują, którzy pomagają w różnych instytucjach, np. w ośrodkach pomocy społecznej, aby to właśnie sprawca opuszczał miejsce zamieszkania, a nie ofiara, często kobieta z dziećmi. Wprowadziliśmy również, i sprawozdanie właśnie o tym mówi, programy oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie. Na przestrzeni lat te programy zwiększyły swój potencjał i dzięki ich realizacji w roku 2014 zostało poddanych takim oddziaływaniom ponad 8 tys. osób stosujących przemoc w rodzinie. Jest to bardzo dużo, bo np. w roku 2007 liczba osób korzystających z takiego programu wynosiła raptem 900. Myślę, że najważniejsze jest to - w oparciu nawet o te badania, które przytaczałam, z roku 2014 - że następuje zmniejszenie skali zjawiska przemocy w rodzinie. Pierwsze badania, w 2007 r., wykazywały, że 36% Polaków doświadczyło jakiejkolwiek przemocy. Wynik badania z 2010 r. to spadek do 33%. Rok 2014 wskazuje, że ponad 24% respondentów doświadczyło przemocy. A więc jest to bardzo istotny spadek, jeśli chodzi o liczbę osób dotkniętych przemocą domową. Najczęściej ta przemoc jest przemocą psychiczną, również fizyczną, dalej seksualną i ekonomiczną. Sprawozdanie to jasno pokazuje, że formy pomocy, które zaproponowane są w funkcjonującej ustawie o przeciwdziałaniu przemocy, są dobrze realizowane, dlatego że z jednej strony zmniejsza się, że tak powiem, skala zjawiska przemocy, a z drugiej strony widzimy też, że z wielu instrumentów coraz częściej, coraz bardziej korzystają np. sądy. A więc myślę, że z jednej strony zjawisko jest mniejsze, a z drugiej strony skuteczność jest tutaj najważniejsza. Myślę, że dużo zostało zrobione i realizację tego programu w 2014 r. należy ocenić dobrze czy nawet bardzo dobrze, natomiast to nie oznacza, że nie trzeba dalej monitorować. Wręcz przeciwnie - monitorować, udoskonalać, tak aby to ofiary miały najlepszą pomoc ze strony różnych instytucji, ale również aby i sprawców otaczać jakimiś programami korekcyjnymi, tak jak to do tej pory jest stosowane, tak aby rzeczywiście rozwiązywać te problemy, bo często ofiarami bezpośrednimi i pośrednimi są dzieci. Dziękuję.