Mówca: Krzysztof Jurgiel
Data: 2013-10-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawiam projekt ustawy o przyznaniu świadczenia pieniężnego i renty inwalidzkiej przysługujących sybirakom - kombatantom przebywającym w latach 1939-1956 na przymusowym zesłaniu lub deportacji w byłym Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! II wojna światowa to najkrwawsza z wojen, która szczególnie dotknęła obywateli Rzeczypospolitej. Doznali oni wyjątkowych cierpień od obu totalitaryzmów: nazistowskiego i komunistycznego. Starania o zadośćuczynienie ofiarom komunizmu stały się możliwe dopiero w wyniku wolnościowych przemian, które nastąpiły w Europie i w Polsce po 1989 r. Polskie ofiary nazizmu uzyskały już konkretne świadczenia ze środków przekazanych nam przez rząd Republiki Federalnej Niemiec w 1991 r. Do tej pory nie została jednak rozwiązana kwestia odszkodowań dla Polaków represjonowanych w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 1939-1956. Prawnym spadkobiercą Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich jest Federacja Rosyjska, z którą od 1993 r. Rzeczpospolita Polska prowadzi z różną intensywnością rozmowy na temat odszkodowań dla polskich obywateli represjonowanych w Związku Sowieckim. Choć strona rosyjska deklarowała chęć pozytywnego rozwiązania tego problemu, przedstawiane przez nią konkretne propozycje były niestety dalece niesatysfakcjonujące. Można spodziewać się, że kwestia odszkodowań prawdopodobnie również w najbliższym czasie nie znajdzie pozytywnego rozwiązania. Stąd przed państwem stoi zadanie zapobieżenia sytuacji, w której wszelkie rozmowy na ten temat staną się bezprzedmiotowe, gdyż nie będą już żyły osoby, które owe odszkodowania miałyby otrzymać. Projekt niniejszej ustawy opiera się na projekcie złożonym przez śp. prezydenta Lecha Kaczyńskiego w 2009 r. Ustawa przewiduje wypłacanie z budżetu państwa ofiarom określonych represji radzieckich tzw. świadczenia pieniężnego. Jego wypłata z budżetu byłaby aktem solidaryzmu społecznego. Wypłata świadczenia pieniężnego jest motywowana przekonaniem, że osobom, które doznały krzywd w Związku Sowieckim, należy się zadośćuczynienie. Ponieważ jego uzyskanie od faktycznego dłużnika, jakim jest Federacja Rosyjska, napotyka istotne przeszkody, przedkładany projekt ustawy ma na celu umożliwienie szybszego zaspokojenia słusznych roszczeń naszych obywateli. Jest to uprawnienie przyznane tej grupie osób, które cierpiały za to, że były obywatelami polskimi. Do represji, z którymi wiąże się możliwość ubiegania się o świadczenie pieniężne, projekt zalicza przebywanie, po pierwsze, w obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych NKWD, a od marca 1946 r. Ministerstwu Spraw Wewnętrznych ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. Ministerstwu Spraw Wewnętrznych ZSRR; po drugie, w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. Ministerstwu Spraw Wewnętrznych ZSRR; po trzecie, na przymusowym zesłaniu lub deportacji w głąb ZSRR. W myśl projektu podleganie wyżej wymienionym represjom nie przesądza jeszcze o możliwości uzyskania jednorazowego świadczenia pieniężnego. Projekt oprócz pozytywnych przesłanek, których zaistnienie wiąże się z możliwością ubiegania się o świadczenie, wymienia bowiem również negatywne przesłanki uzyskania tego świadczenia. Uprawnienie do świadczenia nie będzie przysługiwać osobom, które dopuściły się czynów godzących w niepodległość i suwerenność państwa polskiego. Osoby, które czynnie wspierały totalitaryzm komunistyczny lub nazistowski, nie mogą oczekiwać specjalnego traktowania przez wolną Polskę i jej obywateli. Dopuszczając się określonych czynów (kolaboracja z okupantami, służba w komunistycznym aparacie bezpieczeństwa, stosowanie represji), przyczyniły się do niszczenia przez okupantów wspólnoty polskich obywateli i jej najdoskonalszego wzoru - niepodległego państwa. Pozbawienie ich prawa do świadczenia nie jest więc karą, a jedynie nieudzieleniem uprawnienia. Rzecz jasna, wyłączeniem z tego uprawnienia nie będą dotknięte osoby, które do służby w organach okupacyjnych zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe. Projektowana ustawa wyklucza możliwość przyznania świadczenia osobom, które otrzymały z tytułu represji doznanych od organów ZSRR odszkodowanie na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego. Powołana ustawa umożliwiła już bowiem w określonym w niej zakresie uzyskanie świadczeń związanych z represjami doznanymi w ZSRR. Świadczenie przyznawane będzie decyzją kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydawaną na wniosek zainteresowanej osoby, w oparciu o dowody przedstawione przez tę osobę, jak również zebrane przez kierownika na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Postępowanie dotyczące przyznania lub odmowy przyznania świadczenia w zakresie nieuregulowanym w ustawie toczyć się będzie w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wypłaty świadczenia z uwagi na jego jednorazowy charakter dokonywał będzie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w terminie trzech miesięcy od dnia wydania decyzji przyznającej świadczenie i określającej jego wysokość. Jednocześnie w art. 6 ust. 3 projektu przewidziano delegację dla ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia określającego sposób oraz tryb wypłaty świadczenia. Projekt przewiduje również zmiany w ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zmiany wprowadzone w wymienionych ustawach wynikają z konieczności uwzględnienia w obowiązującym ustawodawstwie postanowień projektowanej ustawy. Zmiana wprowadzona w ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego ma uniemożliwić dublowanie się świadczeń uzyskanych z tytułu doznanych represji, natomiast zmiana projektowana w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych zmierza do zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych świadczenia pieniężnego przewidzianego w projekcie ustawy. Ustawa ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2014 r., uwzględniając konieczność dokonania stosownych zmian w budżecie, z wyjątkiem art. 4 ust. 2, który wejdzie w życie z dniem ogłoszenia ustawy. Projekt zakłada również przyznanie sybirakom - kombatantom z tytułu przymusowych zesłań i deportacji do byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich wskazanych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego renty inwalidzkiej inwalidy wojennego określonej w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin... (Poseł Krzysztof Jurgiel przegląda materiały wykorzystywane w czasie wypowiedzi)