Mówca: Piotr Chmielowski
Data: 2013-02-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Wojewodo! Mam obowiązek w imieniu Klubu Poselskiego Ruch Palikota przedstawić stanowisko w sprawie informacji o realizacji zadań ˝Programu dla Odry - 2006˝ w roku 2011. Powiedziałem, że mam obowiązek, a nie zaszczyt, dlatego że to sprawozdanie wpisuje się, tak jak wiele innych wcześniejszych sprawozdań tego rządu, w klimat tego, jak sprawozdanie nie powinno wyglądać. W tej chwili odniosę się do tej tezy. Otóż to sprawozdanie ma dwa plusy. Po pierwsze, jest kolorowe, barwne. To wyjątek. Wysoka Izbo, rzadko zdarza się, żeby ktoś poświęcił czas i sporządził nam kolorowe sprawozdanie. Po drugie, pozytywne jest to, że zawiera mnóstwo liczb i nie ma w nich błędów. Należy założyć, że liczby dotyczące pieniędzy wydatkowanych, prognozowanych czy niewydanych, które znajdują się w sprawozdaniu, są prawdziwe. Tak należy założyć. Oczywiście pełna analiza ze względu na wielość tematów jest praktycznie niemożliwa. Pozwolę sobie zwrócić uwagę na najważniejszy element tego sprawozdania. Mianowicie jest to sprawozdanie za rok 2011. Zwracam uwagę, że mamy luty roku 2013. Jeżeli coś wykonujemy, pracujemy, w sensie budowania, wydatkowania pieniędzy itd., to przecież musimy złożyć sprawozdanie z wydania tych pieniędzy w postaci przeróżnych dokumentów księgowych, już nie mówiąc o różnego rodzaju bilansach itd., przynajmniej czy najpóźniej do końca kwietnia roku następnego. A więc teoretycznie powinniśmy omawiać to sprawozdanie najpóźniej w maju ubiegłego roku. Czas minął, sprawozdanie powstało. Pozwolę sobie przypomnieć art. 2 ustawy o ˝Programie dla Odry - 2006˝. Przytoczę go w całości, dlatego że nie znalazłem ani w wypowiedzi posła sprawozdawcy komisji, ani we wcześniejszych wypowiedziach wszystkich elementów, które zawiera ten artykuł. Punkt 1: zbudowanie systemu biernego i czynnego zabezpieczenia przeciwpowodziowego, pkt 2: ochrona środowiska przyrodniczego i czystości wód, pkt 3: usuwanie szkód powodziowych, pkt 4: prewencyjne zagospodarowanie przestrzenne oraz renaturyzacja ekosystemów, pkt 5: zwiększenie lesistości. Tu chcę zwrócić uwagę, że dopiero w pkt 6 jest utrzymanie i rozwój żeglugi śródlądowej, które w mojej ocenie są najistotniejsze. Otóż zasada w przypadku rzek jest następująca. Rzeka może być żeglowna bądź nie, panie wojewodo. Odra od wielu lat, a już na pewno zawsze w Polsce, była rzeką żeglowną. A więc nie może być tak, że dopiero w pkt 6, po lesistości, w ustawie znajduje się najistotniejszy element umożliwiający spływ wodą, czyli tak naprawdę jej koryto, które ma być żeglowne, o odpowiednich parametrach. I pkt 7: energetyczne wykorzystanie rzek, szeroko rozumiane. Ta sytuacja została fantastycznie opisana czy - inaczej - zbadana przez Najwyższą Izbę Kontroli. I to jest mój najpoważniejszy zarzut wobec tego sprawozdania. Otóż na ostatnich stronach tego sprawozdania znajdujemy opinie czy właściwie wątpliwości wyrażone przez Najwyższą Izbę Kontroli, ale, proszę uważać, Wysoka Izbo, za lata 2007-2010. A więc w sprawozdaniu z roku 2011 mamy historyczne wzmianki z badania NIK-u dotyczące tego, co było. W sprawozdaniu nie ma informacji, czy były jakiekolwiek uwagi Najwyższej Izby Kontroli w roku 2011, za który zostało sporządzone to sprawozdanie. Pozwolę sobie przeczytać kilka uwag Najwyższej Izby Kontroli, które w moim odczuciu są najistotniejsze, jeśli chodzi w ogóle o debatę na ten temat. Przeciągające się procedury związane z pozyskiwaniem gruntów - pierwsza. Wydatkowano, i tutaj podaje się kwotę, 103 mln na realizację zadań nieujętych w programie, czyli wydano pieniądze, których nie było. Niskie postępy prac na kluczowych inwestycjach. Podano również wiele zaleceń, m.in. opracowanie i wdrożenie formalnej procedury kwalifikowania zadań do dofinansowania w ramach programu. Jak było w roku 2011? Akurat ja temat Odry, szczególnie górnej Odry, na odcinku, na którym płynie przez województwo śląskie, znam, ale przecież nie wszyscy posłowie muszą wiedzieć, jak to wygląda czy wyglądało w roku 2011 na podstawie opracowania z lat wcześniejszych. Tu nie zająknięto się ani słowem, czy ktoś to kontrolował. Podkreślam słowo ˝ktoś˝, bo nawet nie wiem, czy ktoś to kontrolował, jeśli chodzi o to sprawozdanie. Dalej: inwestycje wieloletnie. Zbudowano czy właściwie zaprojektowano, uzyskano zgodę wojewody śląskiego na zbiornik przeciwpowodziowy Racibórz Dolny. To prawda, natomiast w sprawozdaniu nie ma ani słowa o tym, w jaki sposób ten zbiornik będzie finansowany, z jakich pieniędzy. Nie jest tajemnicą, że aby zbudować ten zbiornik... A słyszałem tutaj, z tej mównicy, że podobno już nawet w kwietniu ma zostać wyłoniona firma, która to będzie budowała. Nie zająknięto się o tym, że w celu zbudowania go nie będziemy korzystali z dotacji unijnych, nie będziemy praktycznie korzystali z pieniędzy rządowych, czyli naszych, podatkowych, tylko marszałek województwa musiał wziąć kredyt, który następnie będziemy spłacali przez lata. Byłem na posiedzeniu sejmiku śląskiego wtedy, kiedy ten temat był omawiany. Powiem teraz, wydaje mi się, chyba o najistotniejszej uwadze już natury stricte merytorycznej. Mianowicie jeżeli budujemy coś wielkiego albo projektujemy coś naprawdę wielkiego, wszyscy doskonale wiemy, szczególnie na podstawie doświadczeń powodziowych, które mieliśmy, i tu klasycznym przykładem jest rok 1997, że zabezpieczenie przeciwpowodziowe Odry na całej długości wymaga daleko idącej, szerokiej koncepcji. Ale rząd nie wie. Czego nie wie? Czy powstanie, jeżeli w ogóle kiedyś powstanie, np. droga wodna Odra - Dunaj. Projekt rozwiązałby w sposób automatyczny problem odprowadzenia olbrzymich ilości wody, proszę państwa, które w 1997 r. zalały Racibórz i okolice, a zostałyby odprowadzone w sposób naturalny, gdyby to istniało. Jeżeli popatrzymy na mapę, to zobaczymy, że częścią tego nieistniejącego projektu powinny być tereny czy właściwie droga przez zbiornik Racibórz Dolny. W tym programie nie ma o tym ani słowa. Kończąc, zwrócę uwagę na jeszcze jedną sprawę. Otóż wyposaża się wojewodów, rozumiem, że pana wojewodę również, w środki finansowe. Chcę tylko zwrócić uwagę na coś, co wyczytałem w sprawozdaniu, i przyznam szczerze, że byłem głęboko zdumiony. Budżet wojewody śląskiego na ten cel wynosi troszkę ponad 7 mln zł. Rozumiem, że to są środki konieczne i nie będziemy dyskutować, czy one są małe, czy duże, ale, proszę państwa, budżet wojewody kujawsko-pomorskiego, którego obszar tak naprawdę nie leży nad Odrą - to znaczy jest tam część rzeczek, właściwie strumyczków, które dopływają do Odry - wynosi 3 mln, czyli praktycznie połowę tego, co dostaje wojewoda śląski. Mówmy tutaj o jakimś sprawiedliwym podziale środków na zabezpieczenie tego, wydaje mi się, najistotniejszego projektu. Uważam, a interesuję się tym od dłuższego czasu, że ˝Program dla Odry - 2006˝ powinien jak najszybciej ulec pełnej nowelizacji w zakresie celów, w zakresie inwestycji, panie wojewodo, panie pełnomocniku, i w zakresie tego, co w przyszłości chcemy uzyskać. Zapewniam pana, że już nawet strona niemiecka i strona czeska upominają się o pewne rozwiązania i nawet są skłonne współfinansować to już nie tylko w zakresie Unii Europejskiej (Dzwonek), ale bez kredytu. Nasz klub Ruch Palikota nie może oczywiście przyjąć takiego sprawozdania. Nie będziemy składali dodatkowego wniosku, dlatego że został już wcześniej złożony wniosek o odrzucenie. Dziękuję za uwagę.