Mówca: Waldemar Andzel
Data: 2013-10-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 22 października br. będziemy obchodzić 65. rocznicę śmierci kardynała Augusta Hlonda. Myślę, że jest to doskonała okazja, by uczcić jego pamięć oraz wspomnieć jednego z najwybitniejszych Polaków. Kardynał August Hlond urodził się 5 lipca 1881 r. w małej wiosce Brzęczkowice. Wychował się w ubogim domu wraz z jedenaściorgiem rodzeństwa. Wraz ze swoim starszym bratem Ignacym w roku 1893 wyjechał do włoskiego Turynu, aby tam podjąć naukę w jednym z zakładów wychowawczych księży salezjanów. W wieku 16 lat wstępuje do zgromadzenia księży salezjanów, by rok później złożyć śluby zakonne. Już jako kleryk został wysłany na Papieski Uniwersytet Gregorianum. Następnie w latach 1900-1909 powraca do Polski, gdzie pracuje jako nauczyciel w Salezjańskim Zakładzie Naukowym. Wraz z ukończeniem studiów teologicznych otrzymuje święcenie kapłańskie z rąk księdza biskupa Anatola Nowaka. W 1919 r. zostaje wyższym przełożonym salezjańskiej prowincji niemiecko-austriacko-węgierskiej w stolicy Austrii. Tam również spotyka papieskiego przedstawiciela monsignore Achille Rattiego, późniejszego papieża Piusa XI. Trzy lata później August Hlond zostaje administratorem apostolskim na śląskiej ziemi. Jako dowód uznania w pełnionej funkcji Rzym przysyła administratorowi Hlondowi nominację na biskupa śląskiego oraz oddaje mu diecezję katowicką. Gdy został mianowany arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim, jak i prymasem Polski, od roku 1926 do roku 1939 nie było w Polsce wydarzenia kościelnego, które nie wiązałoby się z postacią prymasa Hlonda. Po przewrocie majowym w listopadzie 1926 r. odciął się od skrajnej prawicy i lewicy, uzasadniał jednak konieczność walki z wolnomularstwem w Polsce. August Hlond wskazywał na wielkie zagrożenie dla moralności i życia religijnego płynące ze strony nie tylko masonerii, lecz także komunizmu, przestrzegając przed jego zgubnymi wpływami dla życia narodu i państwa. Urząd prymasa Polski objął w 1928 r., a więc 10 lat po odzyskaniu niepodległości. Kraj był wyniszczony i rozbity na dzielnice, ale to wymagało intensywnej i zorganizowanej pracy. Zadanie, które stanęło przed nowym prymasem, nie było łatwe. 9 listopada 1932 r. został odznaczony Orderem Orła Białego za wybitne zasługi położone w pracy dla państwa. Z chwilą wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. na prośbę głowy państwa udał się do stolicy, by wziąć udział w naradzie w związku z napadem na Polskę. Zajęcie Poznania przez najeźdźcę udaremnia prymasowi powrót do archidiecezji. Przybywa więc 19 września do Watykanu, wykorzystując swoje wpływy do udzielenia wywiadów oraz upominając się w rozgłośni radiowej o prawa i sprawiedliwość dla napadniętego narodu polskiego. Z powodu przygotowywania się Włoch do wojny z aliantami musiał opuścić Rzym. Osiadł w Lourdes, gdzie przebywał przez 3 lata, informując przywódców Zachodu o sytuacji w okupowanej Polsce, jak i wspierając rodaków dobrym słowem. Na rozkaz okupanta wynosi się do benedyktyńskiego opactwa. Po kilku miesiącach zostaje jednak wywieziony przez Gestapo do Paryża, gdzie trzymany w izolacji przez 2 miesiące odwiedzany jest jedynie przez hitlerowskich wysłanników. Ci nakłaniali go do kolaboracji z okupantem oraz stworzenia frontu antysowieckiego w zamian za zwolnienie. Po odmowie został wysłany do Bar-le-Duc, a następnie do Westfalii. Wiosną 1945 r. zostaje niespodziewanie wyzwolony przez amerykańską armię. Na pokładzie jednego z samolotów udaje się do Włoch, ale mimo sprzeciwu rządu w Londynie 20 lipca 1946 r. wraca do Poznania. Przez kolejne 3 lata podejmuje się zadania rekonstrukcji materialnej oraz duchowej w powojennej Polsce. Między innymi przeniósł siedzibę prymasowską z Poznania do Warszawy, uporządkował sprawy administracyjne Kościoła na Ziemiach Zachodnich. 8 września 1946 r. poświęcił naród polski Niepokalanemu Sercu Maryi Panny. 2 lata później Katolicki Uniwersytet Lubelski przyznał mu doktorat honoris causa. Zmarł 22 października 1948 r., po walkach i trudach prymasowskiego życia. Przeżył 67 lat, w tym 25 lat w zgromadzeniu salezjańskim, 21 lat w kapłaństwie, 22 lata w biskupstwie i 21 lat jako kardynał rzymskiego Kościoła. Został pochowany w podziemiach katedry św. Jana w Warszawie, natomiast jego serce znajduje się w katedrze gnieźnieńskiej. Dziękuję bardzo.