Mówca: Katarzyna Ueberhan
Data: 2021-06-23 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy w sprawie prezydenckiego projektu ustawy z druku nr 1125 oraz sprawozdania komisji o pracach nad projektem z druku nr 1218. W dniu wypadku Katarzyna J. miała 17 lat, była licealistką. Kolega, który prowadził Renault Megane, stracił nad nim panowanie i rozbił się na drzewie, a po tygodniu zmarł. We krwi miał morfinę i amfetaminę. Dziewczyny nie przebadano z uwagi na jej ciężki stan. Doznała rozległych obrażeń, a lekarze ocenili jest stan jako wegetatywny. Od tamtego czasu wymaga całodobowej opieki w każdym aspekcie swojego życia, a szanse na poprawę są nikłe. Edyta B. od chwili wypadku drogowego, w wyniku którego doznała ciężkiego urazu mózgu, znajduje się w stanie głębokiego wyłączenia świadomości, w stanie wegetatywnym. Nie ma możliwości nawiązania z nią kontaktu, została ubezwłasnowolniona całkowicie, a przy obecnym stanie wiedzy medycznej nie jest możliwa poprawa jej stanu zdrowia. W dniu wypadku miała 34 lata, była mężatką, matką 6-letniego syna. Pracowała jako lekarka, dermatolożka, pisała pracę doktorską. Jest jedynym dzieckiem swoich rodziców. Młoda matka samotnie wychowująca dzieci w wieku 3 i 4 lat na skutek błędu medycznego doznaje obrzęku mózgu, a następnie pozostaje w utrwalonym stanie wegetatywnym. W świetle opinii biegłych strata matki destrukcyjnie wpływa na rozwój psychiczny dzieci, prowadząc do trudności adaptacyjnych, emocjonalnych, uczuciowych. To tylko kilka historii ludzkich tragedii, w przypadku których sąd musiał rozstrzygać o przyznaniu lub odmowie przyznania zadośćuczynienia bliskim ofiar przestępstw. Postępowania trwały latami, a rozstrzygnięcia bywały różne. A przecież w takich sytuacjach nie można czekać, nie można i nie trzeba. Nie trzeba czekać na wybudzenie osoby w śpiączce, by stwierdzić, że ona i jej najbliżsi cierpią. Nie trzeba i nie można czekać, by za to cierpienie zadośćuczynić. Członkowie rodziny, których bliscy zapadają w śpiączkę pourazową czy stan wegetatywny, cierpią często nie mniej niż w momencie, gdy bliska im osoba umiera. Dlatego takie zadośćuczynienie musi wprost gwarantować prawo. Przyznanie zadośćuczynienia członkom rodziny poszkodowanego ma być możliwe w przypadku ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia skutkującego zerwaniem lub niemożnością nawiązania więzi rodzinnych. Wprowadzenie takiej zmiany przewiduje niniejsze przedłożenie. Proponowana zmiana przepisów ma pomóc w rozstrzygnięciu rozbieżności orzeczniczych, które pojawiły się w ostatnich latach, i to na poziomie zarówno sądów powszechnych, jak i Sądu Najwyższego. Obecnie w Kodeksie cywilnym wprost umożliwia się sądowi przyznanie najbliższym członkom rodziny odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jedynie w przypadku osoby bliskiej zmarłej wskutek czynu niedozwolonego. Przepisy nie precyzują szczegółowo kwot. W praktyce problemy związane z przyznawaniem członkom rodziny zadośćuczynień zaczynają się w momencie, gdy dana osoba doznaje ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Dlatego w projekcie zaproponowano, by podstawa prawna normatywna tego typu rozstrzygnięć została wyrażona wprost w dodanym art. 446 2 Kodeksu cywilnego. Jak wskazano w uzasadnieniu, przepisy miałyby zastosowanie jedynie do przypadków najcięższych, właśnie takich jak zerwanie więzi rodzinnych w wyniku śpiączki pourazowej, stanu wegetatywnego czy stanów związanych z uszkodzeniem mózgu. Choć nie sposób wycenić czy wartościować cierpienie i krzywdę, to wypłata zadośćuczynienia w takich sytuacjach powinna być możliwa, a możliwość ta powinna być gwarantowana przez prawo. Co ważne, przedmiotowa nowelizacja może mieć zastosowanie nie tylko do zdarzeń, które nastąpiły dopiero po zmianie przepisów. Członkowie rodzin, których roszczenia nie zdążą się przedawnić, również mogliby się zwrócić o zapłatę zadośćuczynienia, jeśli spełniliby wymienione kryteria. Ze względu na znaczenie społeczne problemu, z uwagi na fakt, że w toku prac komisji nie zostały wprowadzone zmiany, które zmieniłyby zamysł wnioskodawcy wyrażony w przedłożonym projekcie, klub Lewicy podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w pierwszym czytaniu i uważa, że powyższe rozwiązania zasługują na poparcie. Dziękuję bardzo.