Mówca: Edukacji Narodowej Krystyna Szumilas
Data: 2012-11-16 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Pośle! Myślę, że troska o jakość kształcenia jest troską nas wszystkich. Trzeba znajdować najlepsze sposoby, aby tę jakość kształcenia utrzymywać, poprawiać, aby uczniowie polskich szkół uzyskiwali jak największe kompetencje. Dlatego warto na początek wyjaśnić dwie ważne kwestie dotyczące analizowania efektów pracy szkoły. Pierwsza z tych kwestii dotyczy interpretacji wyników egzaminu zewnętrznego. Pan poseł przytaczał tutaj porównanie wyników egzaminów zewnętrznych z kolejnych dwóch lat. Druga kwestia dotyczy odpowiedzi na pytanie, jakiego nadzoru pedagogicznego dotyczył raport NIK-u. Przypomnę, że raport NIK-u obejmuje lata 2008-2009 i wcześniejsze. Warto to sobie jasno wytłumaczyć. Mnie bardzo interesują wyniki uzyskiwane przez polskich uczniów. Chciałabym jednak, by opinie w tej sprawie kształtowały się w oparciu o rzetelną metodologię. Celem egzaminów jest przede wszystkim dostarczenie uczniowi rzetelnej informacji zwrotnej odniesionej do wyniku jego rówieśników. Informacja ta ma pomóc i w istocie pomaga co roku setkom tysięcy naszych uczniów w dokonywaniu właściwych wyborów na ich ścieżce edukacyjnej. Dzięki jednolitemu pomiarowi zapewnia też wszystkim równy i sprawiedliwy dostęp do nauki na kolejnych etapach kształcenia, w tym na studiach wyższych. Trudno ten aspekt przecenić, zwłaszcza z perspektywy młodzieży wywodzącej się z małych miasteczek i wsi. System egzaminacyjny nie został stworzony po to, by rok po roku odbywać sąd nad średnią. Każdy, kto choć trochę interesuje się problematyką pomiaru dydaktycznego, wie, że aby móc porównać osiągnięcia różnych roczników, należy użyć narzędzi pomiarowych, w których część zadań powtarza się z roku na rok. Te zadania oczywiście powinny być tajne. Bez spełnienia tego warunku porównanie surowych wyników uzyskanych przez uczniów w dwóch kolejnych latach ma tyle samo sensu, co porównanie ze sobą na przykład wyników skoków w dal i wzwyż, chociaż oba te wyniki mierzone są w centymetrach. Skala staninowa informuje jedynie, w jakim przedziale szkół uplasowała się dana placówka. O miejscach może zadecydować jedynie setna pomiaru, jedna setna, dlatego trzeba do interpretacji wyników podchodzić bardzo ostrożnie. Dziwię się, że pan poseł Kłosowski, były minister i kurator oświaty, popełnia tak poważny błąd, interpretując wyniki egzaminów zewnętrznych. Oceniając szkołę, należy brać pod uwagę nie tylko wyniki egzaminów, ale przede wszystkim to, jak szkoła pracuje, aby te wyniki zmienić na lepsze, czy wykorzystuje edukacyjną wartość dodaną, wyzwala aktywność uczniów, nauczycieli, prowadzi działania wychowawcze, jest bezpieczna, współpracuje ze środowiskiem. Pozwalają to sprawdzić narzędzia nowego nadzoru pedagogicznego, które dzisiaj wykorzystują kuratorzy w całej Polsce. Zastanówmy się, jaki wpływ miał nadzór na wyniki uczniów w 2010 r. Dla uproszczenia sytuacji skupię się na sprawdzianie. Otóż w kwietniu 2010 r. sprawdzian zdawali uczniowie, którzy rozpoczęli naukę w szkole w roku 2004. Według jakich zasad funkcjonował wtedy nadzór pedagogiczny? Otóż według starych zasad. Popatrzmy na daty i okresy. Od 2006 r. do sierpnia 2009 r. obowiązywało rozporządzenie, które określało zasady działania nadzoru pedagogicznego bliskie sercu pana posła zadającego dzisiaj pytanie. Zostało ono zmienione dopiero w październiku 2009 r. Jeżeli podejść do sprawy rzetelnie, a nie politycznie, a tego wymaga powaga sytuacji, to również pan poseł powinien uderzyć się w piersi, bo oceniani wówczas uczniowie uczyli się w szkole, nad którą przez 2 lata i 8 miesięcy kurator sprawował nadzór według pańskiego pomysłu, a był pan przez część tego czasu wiceministrem edukacji. Powinniśmy wspólnie dojść do wniosku, jak poprawiać ten nadzór. Zgadzam się, powinien być stabilny i powinien być poprawiany w takim kierunku, w jakim gwarantowałby dobrą ocenę jakości pracy szkoły. Myślę, że dzisiaj nie warto wracać do tych politycznych dyskusji, tylko zastanowić się właśnie nad tym, jak rzetelnie wprowadzać nowoczesne zasady nadzoru pedagogicznego. Chcę tutaj powiedzieć, że bardzo poważnie podchodzę do raportów Najwyższej Izby Kontroli i właśnie ta nowa idea nadzoru realizuje zalecenia NIK. W 2002 r. Najwyższa Izba Kontroli krytykowała brak jednolitych wymagań dla szkół i placówek, co powodowało, że mieliśmy 16 polityk edukacyjnych, 16 systemów nadzoru pedagogicznego. NIK postulował również, aby MEN sprecyzował struktury i zawartość raportów oraz aby odciążyć wizytatorów, jeśli chodzi o inne zadania, i to właśnie się stało. NIK wskazywał te zadania w raporcie z 2002 r. i mówił o tym, żeby nadzór pedagogiczny skupił się na badaniu jakości, a nie na wydawaniu decyzji administracyjnych, o których mówił pan poseł. NIK w 2002 r. postulował również szkolenie wizytatorów. To też robimy w tym nowym systemie nadzoru pedagogicznego. Szkolenia wizytatorów rozpoczęły się w październiku 2009 r. W okresie kontroli sprawowanej przez Najwyższą Izbę Kontroli, czyli do końca 2010 r., przeszkolonych było 271 wizytatorów. Obecnie jest już przeszkolonych 713, a następnych 180 jest w trakcie szkolenia. Docelowo do prowadzenia ewaluacji w systemie potrzebnych jest 810 wizytatorów. Ponadto 414 wizytatorów przeszkolono w zakresie wykorzystania EWD. Nie wystarczy wynik egzaminu zewnętrznego, trzeba popatrzeć na wartość dodaną pracy szkoły, a właśnie EWD taką możliwość daje. Nie zgodzę się z tezą, że szkoły nie są kontrolowane, a kuratorzy mają zbyt małe kompetencje do ich oceny. Od 2009 r. szkoły są oceniane zewnętrznie, w ich ocenie biorą udział nie tylko wizytatorzy, ale również rodzice, uczniowie i samorządy. Taka ocena jest bardziej obiektywna i daje więcej informacji o pracy szkoły. Na dzień dzisiejszy przeprowadzono ponad 39 tys. kontroli i 5 tys. ewaluacji. Można powiedzieć, że od października 2009 r., czyli mniej więcej w czasie ostatniego 2,5 roku, wizytator był na kontroli lub dokonał ewaluacji przynajmniej raz w każdej szkole lub placówce. Poprzednio trudno nam było osiągnąć przez prawie 20 lat taką sytuację, w której wizytator lub kurator byłby w szkole przynajmniej raz na 5 lat. Do końca tego roku szkolnego kuratorzy zaplanowali przeprowadzenie prawie 10 tys. kontroli oraz prawie 5 tys. ewaluacji. Jeżeli chodzi o sprawę dokonywania ewaluacji, to uspołeczniliśmy ten proces. Dzisiaj oceny pracy szkoły dokonuje nie tylko wizytator, ale na temat pracy szkoły wypowiadają się rodzice i uczniowie. W ewaluacji wzięło udział prawie 130 tys. rodziców i ponad 94 tys. uczniów. W raportach ewaluacyjnych są informacje o losach absolwentów. Raporty te mówią o sytuacji bezpieczeństwa szkoły. Są one również źródłem informacji dla szkoły, w jaki sposób może się rozwijać, jak może poprawiać efekty kształcenia. To różni raport ewaluacyjny od kontroli, które były prowadzone według starego systemu nadzoru. (Dzwonek) Otóż w badaniu przeprowadzonym w okresie maj-lipiec 2008 r., a więc w czasie, kiedy obowiązywał stary system nadzoru, jeden z ekspertów, który również wypowiada się w raporcie NIK, pan Lackowski stwierdził, że raporty ewaluacyjne nie dają szkole informacji o wynikach kształcenia, że raporty z kontroli, które były prowadzone poprzednio, nie są przydatne dyrektorowi szkoły. Dzisiaj 90% nauczycieli i dyrektorów ocenia raporty ewaluacyjne jako przydatne do rozwoju szkoły. Badani uważają, że przede wszystkim pokazują one obraz szkoły i jej obecne miejsce - mówi tak 70% nauczycieli - oraz pomagają podejmować właściwe decyzje i działania na przyszłość. Szanowni Państwo! Sprawowanie nadzoru pedagogicznego jest niezwykle ważnym elementem działalności państwa i nadzoru nad jakością szkół. Dlatego w przypadku każdej kontroli, oprócz wskazania oczywistych błędów, możemy mówić o wielu cennych wskazówkach, które warto wykorzystać, projektując rozwiązania na przyszłość. Za wskazówki zawarte w raporcie dotyczącym nadzoru pedagogicznego, które pomogą nam doskonalić ten nadzór, dziękuję Najwyższej Izbie Kontroli. Na koniec informacja dla wszystkich państwa. Otóż z informacji, jaką otrzymałam od Najwyższej Izby Kontroli, wynika, że wśród wszystkich instytucji kontrolowanych, a więc 51 szkół, placówek, 9 kuratoriów i samego Ministerstwa Edukacji Narodowej, ocenę negatywną w wyniku tej kontroli otrzymały dwie szkoły. Pozostałe oceny były pozytywne. Chciałabym też podziękować dyrektorom szkół i nauczycielom za to, że w taki właśnie sposób podchodzą do sprawowania nadzoru pedagogicznego i że ich działania Najwyższa Izba Kontroli oceniła w sposób pozytywny. Dziękuję bardzo. (Oklaski)