Mówca: Stanisław Piotrowicz
Data: 2016-06-09 (Sejm RP, kadencja 8)

...proszę wybaczyć. (Poseł Marek Rząsa: Uzasadnienie...) Orzeczenie, zgodnie z projektem ustawy, podpisuje cały skład orzekający, nie wyłączając sędziego przegłosowanego. (Gwar na sali) Drodzy państwo, proszę o chwilę cierpliwości. Jeżeli ktoś jest zniecierpliwiony, nie musi tego słuchać, może opuścić salę. (Gwar na sali) Projekt ustawy przewiduje dwie formy orzeczenia: wyrok i postanowienie. Trybunał wydaje wyroki w sprawach dotyczących zgodności ustaw i umów międzynarodowych z konstytucją, zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami, w sprawach skarg konstytucyjnych, zgodności z konstytucją celów działalności partii politycznych. Natomiast postanowienia wydaje się w innych sprawach, też nie będę tych spraw wymieniał. Projekt ustawy określa wymogi formalne orzeczenia trybunału - też nie będę szczegółowo omawiał. Trybunał może określić także inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego niż termin ogłoszenia go w odpowiednim Dzienniku Urzędowym. Jeżeli tak postanowi w orzeczeniu, określa ten termin. Obok orzeczenia trybunał wydaje pisemne uzasadnienie. Ma na to termin 1 miesiąca. Uzasadnienie podpisują sędziowie trybunału, którzy głosowali nad orzeczeniem. Jeżeli którykolwiek z sędziów nie może podpisać uzasadnienia, przewodniczący składu orzekającego zaznacza na orzeczeniu przyczynę braku podpisu. Uzasadnienie wydaje trybunał zarówno do wyroku, jak i do postanowień w sprawach związanych z przygotowaniem rozprawy lub posiedzenia. W sprawach porządkowych wydawane są zarządzenia. Projektowana ustawa przewiduje dwie formy ogłoszenia orzeczenia trybunału, z których każda pełni inną funkcję. Pierwszą z nich jest publiczne ogłoszenie orzeczenia uczestnikom postępowania. W czasie ogłaszania wyroku wszyscy obecni na sali, z wyjątkiem składu orzekającego, stoją. Ogłoszone orzeczenie jest ustnie uzasadniane itd., itd. Przemilczam, pomijam dalsze wymogi. Art. 79 stanowi konkretyzację art. 190 ust. 2 konstytucji, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ˝Monitor Polski˝. Konstytucja nie rozróżnia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Czyni to projektowana ustawa w art. 70, dzieląc orzeczenia na wyroki i postanowienia. Odnośnie do obowiązku ogłoszenia orzeczenia w organie urzędowym art. 79 ust. 1 przewiduje, że wyroki trybunału podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2, ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Pominę również ten fragment. Art. 79 ust. 4 projektu zobowiązuje prezesa do skierowania wniosku o opublikowanie wyroku i postanowień merytorycznych do prezesa Rady Ministrów. Jednocześnie z treści projektu ustawy wynika, że odsyła ona do ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych w zakresie zasad ogłaszania orzeczeń. W ten sposób projektodawca nie powiela w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym wymogów dotyczących ogłaszania orzeczeń trybunału w rozumieniu art. 190 ust. 2 konstytucji. Projektodawca nie tworzy też nowego reżimu prawnego w tym zakresie, który byłby niespójny z zasadami ogłaszania aktów prawnych określonymi w odrębnej ustawie. Art. 80 dotyczy wydawania zbioru orzeczeń przez trybunał. Dalsze postanowienia też tego dotyczą, więc również tę kwestię pominę. Rozdział 4 zawiera przepisy zmieniające i końcowe. Przepisy końcowe rozstrzygają kwestię dalszego procedowania nad sprawami niezakończonymi przed dniem wejścia ustawy. Ze względu na to, że projektowana ustawa nie zmienia istoty instytucji ani sposobu prowadzenia postępowania w stosunku do rozwiązań prawnych, które były określone pod rządami przepisów ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 1997 r., a część spraw została wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego jeszcze pod rządami właśnie tej ustawy, przepis przejściowy przyjmuje zasadę objęcia wszystkich postępowań przed trybunałem nową ustawą. Jest to o tyle istotne, że prowadzenie postępowań w oparciu o ustawę z 2015 r. jest utrudnione ze względu na przyjęty przez Trybunał Konstytucyjny reżim prawny. Zakłada się zatem generalną kontynuację spraw, które wpłynęły do Trybunału Konstytucyjnego, ale nie zostały zakończone na podstawie dotychczasowych przepisów. Głównie będzie to dotyczyć spraw obywatelskich prowadzonych w ramach kontroli konkretnej, więc wszczętych na podstawie skarg konstytucyjnych i pytań prawnych. Ustawa wyznacza także trybunałowi termin na zamknięcie zaległości w tym zakresie. Trybunał jest zobowiązany do rozstrzygnięcia tych spraw w ciągu roku od wejścia w życie ustawy. Chodzi o to, że rzeczywiście obywatele czekają na rozstrzygnięcia, jest dość spora zaległość tych spraw w trybunale, chodzi o pewne zmobilizowanie trybunału. Natomiast w sprawach, w których podmioty, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, złożyły wnioski do trybunału przed wejściem w życie ustawy, a sprawa nie została zakończona, prezes trybunału jest zobowiązany zawiesić postępowanie na 6 miesięcy liczone od dnia wejścia w życie ustawy i wezwać te podmioty do uzupełnienia wniosków według wymogów określonych w art. 32 ust. 2-5. Są to nowe wymogi uszczegóławiające dotychczasowe zasady sporządzania pism procesowych. Ustawa nakazuje prezesowi trybunału, aby wypełnił ten obowiązek w ciągu 14 dni od dnia jej wejścia w życie. Wnioskodawcy mają natomiast 6 miesięcy na uzupełnienie wniosku. Narzucenie tego terminu 14 dni dla działania prezesa ma spowodować jak najszybsze przekazanie informacji do wnioskodawcy. Jeżeli taki wniosek zostanie uzupełniony, trybunał podejmuje go do rozpoznania. Termin na uzupełnienie wynosi 6 miesięcy. Brak uzupełnienia skutkuje umorzeniem postępowania. Bieg terminu zaczyna się z momentem wejścia w życie tego przepisu. Wprowadzenie jaśniejszych i bardziej precyzyjnych wymogów dotyczących formalnego kształtu wniosków do trybunału ma ułatwić sporządzanie tego typu pism procesowych przez wnioskodawców, ujednolicić te pisma, a dzięki temu ułatwić procedowanie w sprawach kontroli abstrakcyjnej. Konieczność każdorazowego rozważenia wykładni przepisów kontrolowanych, wzorców kontroli i znaczenia przygotowywanego wniosku dla ładu konstytucyjnego będzie sprzyjała pogłębionej refleksji nad problemami konstytucyjnymi, poprawi jakość wniosków, a tym samym przyczyni się do rzetelniejszego procedowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Projektowana ustawa uchyla też ustawę z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Już będę kończył. Vacatio legis nie jest długie ze względu na to, że rozwiązania projektowanej ustawy z niewielkimi wyjątkami są dobrze znane zarówno Trybunałowi Konstytucyjnemu, jak i ewentualnym uczestnikom postępowania oraz innym podmiotom, które w świetle ustawy mają określone uprawnienia, obowiązki lub kompetencje wobec Trybunału Konstytucyjnego. Przepisy w tym kształcie były podstawą procedowania przez ostatnie prawie 20 lat. Projekt nie zmienia także istoty ustrojowej trybunału, co więcej, zaproponowana numeracja artykułów również nie odbiega od oznaczeń i systematyki ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 1997 r. To sprawia, że czas adaptacji do nowego stanu prawnego nie musi być długi. Z tego względu projektodawca uważa, że 14 dni jest wystarczającym okresem dostosowawczym na wejście w życie nowego aktu prawnego. Dla porównania warto przypomnieć, że kiedy wchodziła w życie ustawa z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym, zapisano w niej jedynie 30-dniowe vacatio legis, choć zmieniała ona znacząco prowadzenie postępowania przed tym organem. Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym, jak każda ustawa, korzysta z domniemania konstytucyjności, to warte podkreślenia. Dlatego warto też podkreślić w uzasadnieniu przychylność nowego projektu w odniesieniu do problemu potencjalnego zbadania tej ustawy przez Trybunał Konstytucyjny. Tu też uczyniliśmy wszystko, żeby Trybunał Konstytucyjny mógł w pierwszej kolejności zbadać tę ustawę pod względem jej zgodności z konstytucją. Projektodawca starał się w tym projekcie uniknąć rozstrzygnięć, które w przypadku obowiązującej ustawy z 25 czerwca w wersji po nowelizacji z grudnia 2015 r. wzbudziły tyle kontrowersji. Pokazuje to, że jesteśmy elastyczni, wychodzimy naprzeciw głosom krytyki i pewnym oczekiwaniom, uważamy bowiem, że kompromis to jest również zrobienie pewnych kroków w tył. Tego samego dziś oczekujemy od opozycji. Wprawdzie ustawa o Trybunale Konstytucyjnym jest uznawana za szczególny akt prawny i została wskazana w katalogu aktów, których zgodność z konstytucją badana jest przez Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie, niemniej skład ten został obniżony w porównaniu z rozwiązaniem z noweli grudniowej, to jeszcze raz podkreślę, i liczy on co najmniej 11 sędziów. Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym może być także rozpatrywana z pominięciem wymogu rozpatrywania spraw przez Trybunał Konstytucyjny według kolejności wpływu, jeszcze raz to podkreślę. Ta ustawa może korzystać z priorytetu, może być rozpatrywana przez Trybunał Konstytucyjny z pominięciem kolejności. Utrzymany został natomiast poziom odnoszący się do stwierdzenia niezgodności takiej ustawy z konstytucją, tj. 2/3 głosów sędziów wchodzących do składu rozstrzygającego. Wynika to, drodzy państwo, z rangi aktu i potrzeby silnej legitymizacji tego rozstrzygnięcia. I już ostatnie dwa zdania. (Oklaski) Projektowana ustawa... (Głos z sali: Brawo!) ...przywróci jednolitość postępowania... Cieszę się bardzo, że projekt spotkał się z aplauzem. (Wesołość na sali) Projektowana ustawa przywróci jednolitość postępowania przed trybunałem, która została zaburzona przez działanie różnych reżimów prawnych pod rządami ustawy z 2015 r. Będzie to możliwe dzięki objęciu nową regulacją wszystkich postępowań. Powrót do znanych rozwiązań prawnych z 1997 r., które mają utrwalone znaczenie i sprawdzały się w funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego, będzie sprzyjał dobremu odbiorowi społecznemu nowego aktu normatywnego i daje szanse na przywrócenie ładu w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Działanie ustawodawcy w tym zakresie może przyczynić się do odbudowy autorytetu Trybunału Konstytucyjnego. Wejście w życie nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym co do zasady nie spowoduje dodatkowego obciążenia dla budżetu państwa. Przedmiot projektowanej ustawy nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. Drodzy państwo, serdecznie dziękuję za wysłuchanie... (Poseł Zbigniew Konwiński: Bez przesady.) ...prezentacji procedowanego projektu. Liczę na owocną dyskusję, liczę też na osiągnięcie pewnego konsensusu i na pewien kompromis, liczę na konstruktywną opozycję. (Poseł Jakub Rutnicki: To jeszcze raz poprosimy.) Zakładam również i to, że jesteśmy, jak powiedziałem na wstępie, otwarci i elastyczni, otwarci na rzeczową krytykę i... (Poseł Rafał Grupiński: Już wystarczy, panie pośle.) ...otwarci, jeśli chodzi o uwzględnienie zasadnych wniosków ze strony opozycji. Serdecznie państwu dziękuję. (Oklaski)