Mówca: Jerzy Borkowski
Data: 2012-03-15 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego Ruch Palikota mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu w sprawie ˝Raportu o pomocy publicznej w Polsce udzielonej przedsiębiorcom w 2010 r.˝, druk nr 118 i druk pomocniczy nr 145. Szanowni Państwo! Początkowa analiza tego raportu pokazuje, że państwo udzieliło przedsiębiorstwom gigantycznej pomocy. Tak, to fakt, pomoc jest duża, ponad 24 mld zł to jest duża pomoc, ale sposób jej rozdzielenia budzi wiele wątpliwości. Polska udzieliła przedsiębiorstwom, jak wspomniałem, pomocy w wysokości 24 087 mln zł, co stanowi 1,7% PKB. W roku 2010 pomocy publicznej udzieliło ok. 850 organów, a ok. 90 tys. beneficjentów tę pomoc otrzymało. Ponadto wystąpiło ok. 360 tys. przypadków udzielenia pomocy publicznej na podstawie decyzji oraz umów. Ta statystyka na samym początku nastraja pozytywnie. Mimo że pomoc państwa była udzielana, to zapoznając się z tym raportem, można zauważyć, że nie wszystko przebiegało tak, jak powinno. I tak, zwracając uwagę na wartość udzielonej pomocy dla przedsiębiorców zarówno w roku 2010, jak i w latach poprzednich, można zauważyć, że największą pomoc uzyskują duże przedsiębiorstwa. Ich udział powiększył się o 1,2 punktu. Co to znaczy? Znowu pompujemy w wielkich, którzy i tak doskonale radzą sobie bez tej pomocy. Oznacza to stałą tendencję wzrostową między 2007 r. a 2010 r. Udział dużych przedsiębiorstw zwiększył się z 44% do ok. 55%. Największymi beneficjentami pomocy publicznej są duże przedsiębiorstwa, które mają bardzo silną, konkurencyjną pozycję na rynku. Taki stan rzeczy stanowi potencjalne zagrożenie i ryzyko naruszenia konkurencji. Wartość pomocy dla średnich przedsiębiorstw w roku 2010 wyniosła ok. 18,2%, dużych - przypominam - 55,1%, czyli pomocy dla średnich przedsiębiorstw jest o 3,2 punktu procentowego mniej w porównaniu z rokiem 2009 i aż o 12% mniej w porównaniu z rokiem 2007. Jeżeli chodzi o małe przedsiębiorstwa, otrzymują one stałą wartość pomocy, która wynosi ok. 15%. Być może m.in. takie działania mają wpływ na to, że około 200 tys. małych i średnich firm zaprzestało działalności w zeszłym i w tym roku. I tak państwo zamiast wspierać średnie i małe przedsiębiorstwa, mikroprzedsiębiorstwa wpompowuje pieniądze w duże firmy takie jak PKN Orlen, Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo, Operator Gazociągów Przesyłowych, Grupa Lotos, Południowy Koncern Energetyczny, PKP InterCity. Prawie 1,2 mld zł dostały spółki energetyczne, głównie z tytułu rekompensaty za rozwiązania kontraktów długoterminowych. Wartość pomocy regionalnej jest bardzo duża i wynosi 50%, horyzontalnej prawie 30%, natomiast sektorowej tylko 16%. Najczęściej pomoc sektorowa skierowana jest do tych gałęzi gospodarki, które przeżywają długotrwałe problemy strukturalne, takie jak nadmierne zatrudnienie czy nadwyżka mocy produkcyjnej. Pomoc taka ułatwia restrukturyzację czy też likwidację tych sektorów i mogłaby być większa. Pomoc horyzontalna na ochronę środowiska w 2010 r. wyniosła 1478 mln zł, czyli najwięcej spośród ostatnich lat. To dobrze, ponieważ środowisko, w którym żyjemy, jest bardzo ważne, z tym że największą kwotę tej pomocy stanowiło zwolnienie z podatku akcyzowego od biopaliw, proszę państwa. W ramach programu ˝Pomoc operacyjna˝ w zakresie biopaliw wyniosła ona 1420 mln zł. Takie pieniądze można było wydać na cele nieco bardzie służące środowisko. Dobrze, że pomocy na ochronę środowiska udzielił także Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej w formie dotacji preferencyjnych z pożyczek oraz warunkowego umorzenia pożyczek. Pieniądze uzyskane w ten sposób przeznaczono na inwestycje służące zastosowaniu technologii zapewniających czystszą i energooszczędną produkcję oraz oszczędzanie surowców. W 2010 r. udzielono 2851 mln zł pomocy publicznej podmiotom działającym w sektorze transportu, co stanowi 11,9% ogólnej wartości udzielonej pomocy. Z tej kwoty 1984 mln przyznano podmiotom działającym w sektorze transportu kolejowego, prawie 70% ogólnej wartości pomocy udzielonej w sektorze transportu. Co z tych pieniędzy zostało zainwestowane w nowe wagony bądź w nowe tory - nie wiadomo. Zapewne niewiele, raczej była to rekompensata za świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym. Transport morski, lotniczy, śródlądowy czy rurociągowy nie otrzymały w zasadzie żadnej pomocy. W 2010 r. istniało 145 programów pomocowych, panie pośle sprawozdawco, jak mówił mój przedmówca, w ramach których można było udzielić pomocy. Na podstawie pierwszych 5 programów wymienionych w załączniku 1 udzielono pomocy w kwocie 11,7 mld, co stanowi ok. 55,5 całkowitej wartości pomocy udzielonej w Polsce. Oznacza to, że na pozostałe 140 programów pomocowych przypada mniej niż połowa wartości pomocy, z wyłączeniem oczywiście pomocy w transporcie. Jednocześnie w 2010 r. nie udzielono pomocy na podstawie 45 programów pomocowych, a na 35 programów udzielono mniej niż 1 mln zł. Dane te mogą świadczyć o braku celowości funkcjonowania tych programów pomocowych, które pomimo dłuższego funkcjonowania w obiegu prawnym są wykorzystywane w niewielkim stopniu lub w ogóle. Warto również wskazać, iż 5 organów lub ich grup, tj. marszałkowie województw, prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, prezes Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, organy podatkowe oraz Ministerstwo Gospodarki, udzieliło prawie 75% ogólnej wartości połączeń, z wyłączeniem pomocy w transporcie. Znaczną pomoc otrzymały w 2010 r. firmy z sektora motoryzacyjnego, przede wszystkim Fiat Autopoland - 150,8 mln. Jest to znaczna kwota, która powinna pozytywnie wpłynąć na funkcjonowanie zakładu, który jest obecnie największą fabryką Fiata w Europie. Właśnie dzięki takim działaniom w fabryce uda się uniknąć zwolnień. Miejmy jednak nadzieję, że uda się zatrzymać też produkcję samego nowego fiata w naszym kraju. Poza tym należałoby również zastanowić się, czy nie można byłoby zmniejszyć i tak już skandalicznie wysokich zarobków prezesów państwowych firm, takich jak PKN Orlen czy Telewizja Polska. Szanowni państwo, ich zarobki sięgają kilkuset tysięcy złotych miesięcznie plus kilkumilionowe odprawy. To zdecydowanie za dużo. Gdyby część tych pieniędzy przeznaczyć na inne inwestycje, chociażby zainwestować w najmłodszych, w żłobki, przedszkola, może nie trzeba byłoby się martwić o nasze emerytury. Pomoc państwowa powinna być racjonalna i nie chodzi przecież o to, aby połowę wydanych na ten cel środków przeznaczyć dla największych przedsiębiorców. Warto podkreślić, że pomoc udzielona przedsiębiorcom przeważnie ma pozytywny wpływ na gospodarkę i na innych przedsiębiorców, którzy po przejściu skomplikowanych procedur związanych z założeniem firmy mogą liczyć na wsparcie i pomoc państwa w rozwijaniu przedsiębiorstwa. Większą uwagę powinno się zwrócić na to, aby przy takiej ważnej pomocy nie naruszać zasad konkurencyjności. Całkowicie zaskakujący jest fakt, że Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów odniósł się tylko do 93% kwoty pomocy i nie określił, czy pomoc ta miała charakter przyznawany na podstawie aktów prawnych czy uznaniowy. Szanowni państwo, to oznacza, że rząd ma gdzieś przedsiębiorstwa małe i średnie, które muszą się rozwijać. Żeby przedsiębiorstwa mogły się rozwijać, powinny dostać większą pomoc. Jak wspomniałem wcześniej, ci duzi na pewno uratują się sami, im nie trzeba pomagać aż tak bardzo. Tak że apeluję do rządu o lepszy rozdział środków, o wspomaganie małych i średnich przedsiębiorstw. Brak określenia, jak wydano ponad 1,7 mld zł, jest nie do przyjęcia. W związku z powyższym Ruch Palikota wnosi o odrzucenie powyższego raportu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)