Mówca: Arkadiusz Myrcha
Data: 2016-05-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie i Panowie Posłowie! Omawiany projekt ustawy dotyczy zagadnień regulujących kwestie sprawności i jawności procesu karnego, a mianowicie doręczania pism do pełnomocników będących obrońcami, jawności rozpraw oraz udziału czynnika społecznego. Na wstępie pragnę zaznaczyć, że zmiana umożliwiająca odbiór pism adresowanych do obrońców przez wskazane przez nich osoby trzecie jest rozwiązaniem dobrym. Wpisuje się ono w przyjęte za rządów Platformy Obywatelskiej i PSL analogiczne rozwiązanie w zakresie postępowania cywilnego. Pogłębionej dyskusji z pewnością wymagają pozostałe dwa zagadnienia, jednak nienależyte, w naszej ocenie, przygotowanie projektu ustawy znacząco to utrudnia. Otóż projektodawcy, proponując konkretne zmiany w przepisach, nie wskazali w treści uzasadnienia jakiejkolwiek diagnozy stanu obecnego, co więcej, nie uczynili tego nawet pobieżnie. Nie dostarczono bowiem żadnych informacji opisujących problematykę udziału organizacji społecznych w postępowaniach karnych i ewentualnych problemów z tym związanych. Nie mamy więc wiedzy, czy takie w ogóle istnieją. Nie mamy także jakichkolwiek informacji, czy obecnie obowiązujące regulacje prawne wpływają negatywnie na jawność postępowań sądowych i czy w jakiś sposób mogą blokować realizację tej konstytucyjnej zasady wymiaru sprawiedliwości. Nie dysponujemy więc żadnymi analizami, opiniami czy nawet postulatami konkretnych środowisk związanymi z dokonaniem zmian w tych obszarach. Nasuwa się więc pytanie: Czy są one konieczne i czy nie dochodzi w tym momencie do wyważania już otwartych drzwi? Odnosząc się do zmiany art. 90 Kodeksu postępowania karnego zmierzającej do zapewnienia organizacjom społecznym obligatoryjnego uczestnictwa w postępowaniu karnym, należy na wstępie odpowiedzieć na dwa pytania. Czy w obecnym stanie prawnym organizacje te mają utrudniony dostęp do tego i czy są w tym zakresie blokowane? Czy proponowane przepisy nie spowodują wydłużenia postępowań? Zgodnie z obowiązującymi przepisami organizacja społeczna może zgłosić się do udziału w postępowaniu do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego, zgodnie zaś z proponowaną zmianą będzie to mogła uczynić na każdym etapie postępowania, także tuż przed jego zakończeniem. Mając na względzie, że organizacja społeczna jest aktywnym uczestnikiem postępowania mogącym składać pisma czy oświadczenia, trzeba stwierdzić, że proponowana zmiana może znacząco wpływać na wydłużenie postępowań karnych. Nie po to bowiem dopuszcza się organizację społeczną do postępowania, żeby nie brać pod uwagę jej opinii i pomijać składane pisma. Co ważne, zgodnie z proponowaną treścią § 3 tego artykułu sąd będzie musiał dopuścić przedstawiciela organizacji społecznej, jeżeli przynajmniej jedna ze stron wyrazi zgodę na jego występowanie w sprawie. Nie jest trudne do przewidzenia, że wielokrotnie osoby oskarżone będą chciały przedłużać postępowanie, korzystając z tej właśnie możliwości. W tym wypadku sąd będzie bezsilny, gdyż zgodnie z § 5 prawo do odmowy dopuszczenia organizacji społecznej będzie mocno ograniczone. Zatem chcąc wzmocnić procesową rolę organizacji społecznych, można niestety wylać dziecko z kąpielą. Odnośnie do proponowanych zmian w zakresie jawności postępowania karnego pragnę wyraźnie podkreślić, że obecne regulacje prawne zapewniają pełną realizację konstytucyjnego prawa do informacji wynikającego z art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także w pełni odpowiadają standardom wyrażonym w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. Proponowana zmiana wykracza natomiast ponad te standardy, i to wykracza w sposób niebezpieczny. Ustanawia się bowiem jako zasadę obecność mediów na sali sądowej, i to bez uprzedniej zgody sądu. Jedynie w ściśle określonych przypadkach sąd będzie mógł zarządzić opuszczenie sali rozpraw przez przedstawiciela mediów. Jednak dużo większy niepokój budzi proponowana zmiana w zakresie wyłączenia samej jawności postępowania. Otóż w przypadku zaistnienia nawet wielce realnego ryzyka, że jawność procesu naruszy ważny interes oskarżonego, czyli osoby jeszcze nieskazanej, wyłączenie jawności mimo wszystko będzie mogło nastąpić wyłącznie za zgodą prokuratora, jeżeli bierze udział w postępowaniu. Tym samym wprowadza się ustawową nierówność stron procesu, a także znacząco ogranicza się kompetencje sędziów, którzy przecież odpowiadają za przebieg procesu karnego. Warto w tym miejscu przypomnieć, że od 4 marca 2016 r. cała prokuratura podlega wyłącznie jednemu politykowi, ministrowi Zbigniewowi Ziobrze. Można mieć zatem uzasadnioną obawę, że decyzje prokuratorów w tym zakresie mogą mieć często pozamerytoryczny charakter. Proponowane zmiany w zakresie wyłączenia jawności oraz dostępu mediów to niestety najłatwiejsza droga do tego, aby stworzyć warunki do przeprowadzania publicznego (Dzwonek) linczu osób dowolnie wskazanych przez ministra Ziobrę czy partię rządzącą. Niestety, ostateczne uniewinnienie tej osoby przez sąd po wielu miesiącach czy latach trwania procesu może już nigdy nie przywrócić utraconego dobrego imienia.