Mówca: Andrzej Dąbrowski
Data: 2013-12-03 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt przedstawić nasze stanowisko dotyczące projektu uchwały w sprawie ustanowienia roku 2014 Rokiem Jana Karskiego. Jan Kozielewski pseudonim Jan Karski urodził się w 1914 r. w Łodzi. Studiował prawo i dyplomację na Uniwersytecie Lwowskim oraz w Wołyńskiej Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii. Tuż przed wybuchem II wojny światowej rozpoczął karierę dyplomatyczną w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Po wkroczeniu Rosjan na wschodnie tereny Polski we wrześniu 1939 r. znalazł się w sowieckiej niewoli. Dzięki szczęśliwemu splotowi okoliczności przedostał się do niemieckiej strefy okupacyjnej i uciekł z transportu, podczas gdy większość jego towarzyszy broni została zamordowana w 1940 r. w Katyniu. W Warszawie Jan Karski zaangażował się w działalność ruchu oporu i został kurierem Polskiego Państwa Podziemnego. Obdarzony fotograficzną pamięcią i władający kilkoma językami kilkukrotnie wyruszał z misją do polskiego rządu na uchodźstwie we Francji i Wielkiej Brytanii, przewożąc tajne instrukcje i rozkazy. Przyczynił się do budowy struktur Polskiego Państwa Podziemnego i funkcjonowania tej największej w okupowanej Europie organizacji polityczno-wojskowej. Podczas trzeciej misji został aresztowany i torturowany przez gestapo. Próbował również popełnić samobójstwo. Po odbiciu przez żołnierzy Armii Krajowej kontynuował konspiracyjną działalność. Po wojnie Jan Karski pozostał w USA. Po ukończeniu studiów i uzyskaniu doktoratu na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie przez 40 lat wykładał stosunki międzynarodowe i teorię komunizmu w tamtejszej Scholl of Foreign Service, kuźni amerykańskich elit dyplomatycznych. Przez wiele lat Jan Karski nie ujawniał swoich wojennych przeżyć. Jego rola w informowaniu wolnego świata o trwającej zagładzie stała się znana dopiero po wywiadzie, jakiego udzielił w 1978 r. Claude’owi Lanzmannowi realizującemu film ˝Shoah˝. Trzeba wspomnieć, że Karski napisał ˝Tajne państwo˝ oraz fundamentalną rozprawę ˝Wielkie mocarstwa wobec Polski 1919-1945. Od Wersalu do Jałty˝, która stanowiła dogłębną analizę sytuacji międzynarodowej Polski podczas II wojny światowej. W 1982 r. jerozolimski instytut Yad Vashem przyznał Karskiemu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, a w 1994 r. rząd Izraela i rodzinne miasto Łódź przyznały mu honorowe obywatelstwo. W 1995 r. Jan Karski otrzymał z rąk prezydenta Lecha Wałęsy Order Orła Białego, a 29 maja 2012 r. prezydent Barack Obama odznaczył go pośmiertnie Prezydenckim Medalem Wolności, najwyższym amerykańskim odznaczeniem cywilnym. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Jan Karski jest bohaterem ludzkości, a jego przesłanie ma fundamentalne znaczenie dla pamięci zbiorowej społeczeństw w Polsce i na świecie. Otrzymał on wiele prestiżowych wyróżnień, sam ufundował nagrodę imienia Jana Karskiego i Poli Nireńskiej przyznawaną co roku wspólnie przez YIVO w Nowym Jorku i Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie autorom publikacji przedstawiających rolę i wkład polskich Żydów w polską kulturę. Już kończę, jedno zdanie. Projekt przedstawionej uchwały jest przypomnieniem i upamiętnieniem heroicznej walki Jana Karskiego o równość i wolność. Był Polakiem i mimo swojego długiego życia poza granicami naszego państwa nie zapomniał o korzeniach, szerząc jednocześnie prawdę, która była przez wiele lat zatajana, o Polsce i o wydarzeniach mających miejsce podczas II wojny światowej. Dlatego Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego z całą stanowczością jest za przyjęciem uchwały w sprawie ustanowienia roku 2014 Rokiem Jana Karskiego. Dziękuję. (Oklaski)