Mówca: Paulina Hennig-Kloska
Data: 2016-03-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Na wstępie może podkreślę, panie ministrze, że w ręku mam aktualny projekt procedowanej ustawy, tak żeby nie było żadnej wątpliwości. Zauważyłam różne zmiany, które tam zostały wprowadzone. Szanowni państwo, celem projektowanej ustawy, o czym tutaj już mówiono, jest ochrona nieruchomości rolnych przed spekulacyjnym nabywaniem, a także przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji ziemi rolnej w Polsce. To są pewnie słuszne przesłanki, tylko Nowoczesna wychodzi z założenia, że cel nie uświęca środków. Nowe rozwiązania to naszym zdaniem przesadzona ingerencja w prawa właścicieli, wizja ręcznego sterowania obrotem ziemią rolną w Polsce, która jest dla nas kompletnie nie do zaakceptowania. Ustawa na 5 lat wstrzymuje obrót ziemią rolną będącą w zasobach Agencji Nieruchomości Rolnych. Wyjątek od tej reguły będzie mógł jednoosobowo zastosować minister rolnictwa bez jasno określonych reguł, a więc na zasadzie pełnej uznaniowości. Obawiamy się więc, że przesłanki, którymi będzie kierował się pan minister, podejmując decyzję, nie będą należeć do obiektywnych. Obawiamy się, że przesłanki, którymi będzie się kierował pan minister, będą uwzględniać tak naprawdę interes polityczny Prawa i Sprawiedliwości, a nie potrzeby rynku. Obawiamy się, że takie rozwiązania pchają nas tak naprawdę w tej materii na drogę korupcji, kumoterstwa i uwzględniania partykularnych interesów partyjnych. Rolnik, który nabędzie ziemię od agencji, nie będzie mógł jej dalej zbyć przez kolejne 10 lat, o czym była tu już mowa. W tym czasie będzie musiał osobiście nią gospodarować. W wyjątkowych okolicznościach będzie mógł zwolnić go z tego prawa sąd, tylko na drodze sądowej. A co, jeśli tak naprawdę ktoś z przyczyn zupełnie niezależnych od siebie nie będzie mógł w danym momencie gospodarować na tej ziemi? Ustawa mówi o tym, że w takiej sytuacji ziemię będzie mogła mu odebrać agencja. Według nowelizacji nabywcą nieruchomości rolnych, tak prywatnych, jak i państwowych, będzie mógł zostać jedynie rolnik indywidualny. O tym też już była tutaj mowa. Była mowa o tym, że w Unii Europejskiej istnieją różne obostrzenia, ale przypomnę, że definicja rolnika w Unii Europejskiej jest zupełnie odmienna od definicji ujętej w ustawie, o której dzisiaj mówimy. Według obecnego projektu ustawy w zasadzie są większe obostrzenia w odniesieniu do prywatnych nieruchomości niż nieruchomości skupionych w zasobach Agencji Nieruchomości Rolnych. W tym zakresie bowiem nie wyłączono ograniczeń dotyczących nieruchomości o innym przeznaczeniu niż działalność rolnicza. Proszę zwrócić uwagę, panie ministrze, że to wyłączenie dotyczy tylko i wyłącznie części zasobów będących w posiadaniu agencji. Nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty będzie wymagało zgody po raz kolejny podejmowanej jednoosobowo, również podejmowanej uznaniowo, w oparciu o bliżej nieokreślone przesłanki. Tym razem decyzje będzie podejmował nikt inny, tylko prezes Agencji Nieruchomości Rolnych. Spółki i spółdzielnie, które dotąd funkcjonowały i gospodarowały w oparciu o zasady wolnego rynku na wsi i prowadziły gospodarstwa rolne, nie będą już miały możliwości zakupić gospodarowanej przez siebie ziemi. Co więcej, agencja będzie posiadać prawo pierwokupu w stosunku do udziałów spółek prawa handlowego, w których majątku znajdują się ziemie rolne. W stosunku do spółek osobowych gospodarujących na wsi prawo wykupu ziemi pojawia się w momencie zmiany struktury właścicielskiej, również z ojca na syna. I tu jakby kontynuowanie pracy przez dzieci obecnego właściciela spółki osobowej będzie zagrożone. Ustawa ogranicza więc prawo dziedziczenia, też prawo darowizny i zasiedzenia. To ostatnie prawo w ciągu 3 lat zostanie ograniczone tylko i wyłącznie do rolników indywidualnych. Wnioskodawcy powołują się na Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, która stanowi, że podstawą ustroju rolnego państwa jest gospodarstwo rodzinne. Nie uwzględniono jednak wielu innych praw konstytucyjnych, które zostały tą ustawą złamane, m.in. prawa własności, swobody działalności gospodarczej, równości wobec prawa, w tym prawa do równej ochrony interesów i praw majątkowych. Eksperci podkreślają, że według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego prawa własności prawodawca powinien zachować rozsądną proporcję pomiędzy zastosowanymi środkami a celem, który ma być realizowany przy pomocy działań państwa, w tym prowadzących do odebrania prywatnego mienia. Ograniczając korzystanie z praw majątkowych, należy wyważyć potrzeby dotyczące interesu społecznego i wymagania dotyczące praw jednostki. Ten skok na ziemię rolną traktujemy jako przejście, jak powiedziałam, na ręczne sterowanie obrotem ziemią w Polsce. Polacy byli pewni, że te czasy po 1989 r. odeszły w niepamięć, okazuje się, że nie. Ta ustawa to nadmierna ingerencja państwa w prywatną własność. Takie podejście ostatecznie może doprowadzić po prostu do paraliżu inwestycyjnego w tej sferze nieruchomości w Polsce. Ustawa jeszcze bardziej pogłębi problem nadmiernie rozdrobnionej struktury agrarnej, a powolne tempo przemian w tym zakresie, jak wiemy, skutkuje dziś niską koncentracją sił i możliwości. Pan minister mówił o tym, że takie obostrzenia istnieją w całej Unii. Unia jest nakierowana na to, żeby nie koncentrować ziemi w jednych rękach. Tylko pan minister zapomniał dodać, że średnie gospodarstwo rolne w Unii Europejskiej jest dużo większe niż średnie gospodarstwo w Polsce, bo polskie gospodarstwa należą do najmniejszych w Unii Europejskiej. Średni obszar użytków rolnych wynoszący ok. 17 ha jest dwukrotnie mniejszy niż obszar w krajach starej Unii. Taki stan rzeczy sprawia, że polskim rolnikom często trudno jest konkurować z rolnikami z Unii Europejskiej, z Europy Zachodniej. Ta ustawa, naszym zdaniem, jeszcze bardziej pogorszy pozycję polskiego rolnictwa względem rolnictwa w Europie i na świecie. Jeśli chodzi o opinię na temat zgodności z prawem Unii, czytamy, że należy się spodziewać, iż projektowane przepisy będą przedmiotem wnikliwej analizy Komisji Europejskiej pod kątem ich zgodności z prawem Unii. Analizując projektowane ograniczenia w kontekście dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, należy się spodziewać, że mogą one zostać zakwestionowane przez Unię Europejską. W konsekwencji Komisja może wszcząć przeciwko Polsce formalne postępowanie w sprawie naruszenia prawa Unii Europejskiej, a w przypadku nieusunięcia takiego naruszenia wnieść skargę przeciwko Polsce do Trybunału. Szanowni państwo, w ustawie jest jeszcze wiele zapisów, które można tu podnosić i kwestionować. W związku z tymi wszystkimi uwagami, które wymieniłam, i tymi, o których jeszcze można byłoby tu pewnie długo rozmawiać, klub Nowoczesna będzie wnosił o odrzucenie tej ustawy w pierwszym czytaniu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)