Mówca: Sprawozdawca Jerzy Polaczek
Data: 2016-03-30 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Komisji Infrastruktury złożyć Wysokiej Izbie sprawozdanie o rządowym projekcie zmiany ustawy o drogach publicznych oraz ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym. Ten projekt jest zawarty w druku sejmowym nr 190. Przypomnę tutaj na początku, iż celem przyjęcia tego rozwiązania legislacyjnego jest to, aby ustawa implementowała przepisy decyzji Komisji Europejskiej 2009/750/WE z 6 października 2009 r. w sprawie definicji europejskiej usługi opłaty elektronicznej oraz jej elementów technicznych umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie usługi opłaty elektronicznej, czyli European Electronic Toll Service. Ta usługa jest potocznie zwana usługą EETS. Ten termin wdrożenia minął już niestety w 2012 r. Wobec powyższego Komisja Europejska wszczęła postępowanie dotyczące przyczyn niewdrożenia decyzji Komisji. W związku z tym projekt był procedowany jako projekt pilny. Zawiera on jedynie takie regulacje, które są związane z wdrożeniem decyzji tejże Komisji Europejskiej w zakresie pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t. Jakie są podstawowe założenia usługi EETS, które są uwzględnione w tymże projekcie ustawy? Po pierwsze, jest to jedna umowa, którą użytkownik zawiera z jednym dostawcą usługi w takim zakresie, aby umożliwiała ona podróżowanie po wszystkich sieciach drogowych na terenie państw Wspólnoty Europejskiej. Po drugie, mamy respektowaną jedną zasadę, która polega na tym, iż użytkownik EETS otrzymuje jedno rozliczenie od dostawcy za wszelkie naliczone mu opłaty na terenie całej wspólnoty państw Unii Europejskiej w danym okresie. Po trzecie, mamy również jedną zasadę zawartą w tym projekcie ustawy, iż funkcjonuje jedno interoperacyjne urządzenie pokładowe, które pozwala na naliczanie opłat podczas podróżowania po wszystkich sieciach drogowych na terenie państw Unii Europejskiej. Jest to urządzenie dostarczane przez dostawcę tejże usługi opłaty elektronicznej. Dostawcy będą mogli prowadzić działalność polegającą na świadczeniu usługi EETS, jeśli spełnią określone w tejże ustawie wymogi i zostaną wpisani do rejestru dostawców usługi w państwie członkowskim, w którym mają siedzibę. Z kolei za świadczenie usługi EETS będą oni mogli pobierać wynagrodzenie od użytkowników, czyli kierowców, i ewentualnie od podmiotów pobierających opłatę, jeśli podmioty te uznają, iż jest to uzasadnione. Chciałbym zwrócić uwagę Wysokiej Izby, iż podmiotem, który będzie pobierał opłaty po wejściu w życie tychże przepisów, będzie w polskim kontekście generalny dyrektor dróg krajowych i autostrad. Jeśli natomiast zostanie podjęta decyzja o poborze opłat w sposób elektroniczny, takimi podmiotami będą również mogły być drogowe spółki specjalnego przeznaczenia - jest w tym zakresie odpowiednia ustawa - bądź też spółki, które zawarły umowę o budowę i eksploatację albo wyłącznie o eksploatację odcinków autostrad przebiegających na terenie naszego kraju. Użytkownikiem usługi opłaty elektronicznej będzie można zostać, zawierając umowę z dostawcą takiej usługi, który powinien być zarejestrowany na terenie Rzeczypospolitej Polskiej bądź w innym państwie członkowskim Unii. Tak że użytkownik będzie mógł sobie sam wybrać, czy chce skorzystać z usług świadczonych przez dostawców EETS, a jeśli tak, to z którym z nich będzie mógł wtedy zawrzeć stosowną umowę. Tenże użytkownik dróg może również zdecydować o nieskorzystaniu z usługi EETS. W takiej sytuacji będzie on z kolei zobowiązany zarejestrować się jako użytkownik Krajowego Systemu Poboru Opłat, jeśli porusza się po drogach, na których są pobierane w tym zakresie stosowne opłaty. Kompetencją ministra właściwego do spraw transportu będzie prowadzenie dwóch rejestrów: pierwszego, do którego wpisuje się dostawców EETS, i drugiego, w którym przedstawia się m.in. dane dotyczące technologii pobierania opłat, dostawców EETS posiadających umowy z podmiotami pobierającymi opłaty działającymi na terenie danego państwa członkowskiego, informację o obszarze działania usługi przygotowaną przez podmiot pobierający opłaty. Te rejestry są jawne, są umieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw transportu. Ustawa obejmuje również sposoby rozwiązywania sporów. W tym zakresie ustawodawca proponuje powołanie organu pojednawczego w przypadku sporów między podmiotami pobierającymi opłaty i dostawcami usługi opłaty elektronicznej. Taką rolę będzie pełniła komisja powoływana przez ministra transportu na wniosek strony sporu. Taka komisja będzie mogła wydawać opinie nie tylko w sprawach stosunków umownych, lecz również odnośnie do prowadzonych negocjacji, a więc również w sytuacji gdy umowa między podmiotem pobierającym opłaty a dostawcą EETS-u nie została jeszcze zawarta. Wszczęcie procedury przed komisją nie jest warunkiem koniecznym do tego, aby te podmioty mogły skorzystać z procedury określonej w Kodeksie postępowania cywilnego. Organ pojednawczy w ustawie jest upoważniony w szczególności do sprawdzania, czy warunki umowne narzucone różnym dostawcom EETS-u przez podmiot pobierający te opłaty nie są dyskryminujące i czy stanowią wierne odzwierciedlenie kosztów i ryzyk ponoszonych przez stronę umowy. Reasumując, chciałbym podkreślić, że ustawa nie reguluje kwestii dotyczącej powstania nowego systemu poboru opłat. Po drugie, projekt, który do Wysokiej Izby skierował rząd, nie wprowadza obowiązku ponoszenia nowej opłaty za poruszanie się po drogach na terenie naszego kraju. I po trzecie, ten projekt ustawy nie zmienia, co też chcę wyraźnie podkreślić, wysokości obowiązującej opłaty za poruszanie się po drogach na terenie naszego kraju w stosunku odpowiednio do tych podmiotów, które są upoważnione na podstawie ustawy do poboru opłat, czyli mamy w tym zakresie upoważnienie na rzecz generalnego dyrektora dróg krajowych i autostrad bądź też spółek, które zawarły z państwem umowę na budowę i eksploatację autostrad. Chciałbym jeszcze na koniec dodać, iż po wejściu w życie tychże przepisów ustawy będą mogli z niej skorzystać użytkownicy, którzy zyskają możliwość zawarcia nowego rodzaju umowy ułatwiającej im rozliczenia z tytułu ponoszenia opłaty elektronicznej. Zgodnie z prawem europejskim, z cytowaną na początku mojego wystąpienia odpowiednią decyzją Komisji Europejskiej, ta usługa EETS-u ma funkcjonować na terenie wszystkich państw Unii Europejskiej. Polska zatem, wprowadzając do własnego systemu prawnego ten model, dołącza do grona tych państw Unii, w których regulacje dotyczące usługi EETS-u do tej pory już zostały wdrożone, gdyż niektóre państwa już to zrobiły. To jest, jak kilkakrotnie wspomniałem w wystąpieniu, pewien model wprowadzany do polskiego ustawodawstwa, bym powiedział, model docelowy adresowany do użytkowników dróg. Rzeczywistość, jaką mamy w Polsce, przed jaką staje rząd w kontekście tej ustawy, jest wyzwaniem przede wszystkim co do tego, aby nadrobić te opóźnienia, które są związane z istotnymi niejednokrotnie utrudnieniami w przemieszczaniu się po korytarzach, zwłaszcza w ciągach autostrad płatnych, ale to oczywiście nie jest materia regulowana tym projektem ustawy. To jest praktyka, z którą nowe kierownictwo ministerstwa transportu będzie się musiało zmierzyć w ciągu najbliższego roku. Tyle z mojej strony, jeśli chodzi z grubsza o podstawowe informacje, które wiążą się z omawianym projektem, ze sprawozdaniem. Poza kilkoma poprawkami redakcyjnymi komisja do chwili obecnej nie wprowadziła żadnych istotnych zmian systemowych w stosunku do przedłożenia rządowego. Stąd chciałbym również podkreślić, iż sprawozdanie o tym projekcie ustawy zostało przyjęte przez wszystkie kluby parlamentarne reprezentowane w Komisji Infrastruktury jednogłośnie. Dziękuję bardzo za uwagę. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Joachim Brudziński)