Mówca: Andrzej Orzechowski
Data: 2013-04-17 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Drodzy Działkowcy! Żyj z całych sił i uśmiechaj się do ludzi, bo nie jesteś sam. Wspaniały utwór zespołu Dżem. Dedykuję te słowa i cały tekst jako motto wszystkim uczestnikom i słuchaczom debaty o ogródkach działkowych, którą mam zaszczyt rozpocząć w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska. Mam głęboką nadzieję, że wszyscy uczestnicy tej debaty przyjmą do wiadomości, że najważniejszym podmiotem tej debaty są działkowcy. Rozmawiajmy o działkowcach, o waszych prawach, a nie o przyszłości Polskiego Związku Działkowców jako organizacji. Wyraźnie podkreślam: oddzielmy interesy i prawa działkowców od interesów PZD. W ulotce Krajowej Rady PZD znalazłem między innymi takie cytaty: PO chce wywłaszczyć działkowców z majątku, pozbawia ogrody samodzielności. Pytam: Po co takie słowa? Od razu cisną się na usta inne słowa Stanisława Staszica: by Polacy umieli siebie samych cenić w domu. Proszę, miejmy zatem dla siebie wzajemny szacunek i rozmawiajmy merytorycznie, rzetelnie, bez ściemy. Szanowni Działkowcy! Treści ulotek rozpowszechnianych przez PZD, delikatnie ujmując, rozmijają się z treścią projektów ustaw i formułują nieprawdziwe oceny. Analizujcie, proszę, nie ulotki, ale sejmowe druki projektów. Kluczowe dla oceny powinny być opinie tak ważnych organów, jak Sąd Najwyższy i Prokuratoria Generalna, a te są miażdżące dla propozycji reaktywacji PZD i najładniejsza nawet ulotka tej prawdy nie zmieni. Warto pamiętać, że historia ogródków działkowych w Polsce jest bardzo bogata. W XIX wieku i na początku XX wieku ogrody świetnie rozwijały się, i to bez scentralizowanej organizacji na wzór PZD, to znaczy, że i w XXI wieku mogą kontynuować wspaniałe tradycje, korzystając z możliwości swobodnego zrzeszania się. Zdajemy sobie sprawę, że większość działkowców to ludzie starsi, emeryci i renciści, ludzie pełni obaw co do przyszłości swoich działek. I dlatego zastanówmy się, jakie są oczekiwania działkowców i w jakim stopniu te cztery projekty przed chwilą przedstawione odpowiadają na te oczekiwania, ale jakie są też możliwości państwa polskiego, jaki jest porządek konstytucyjny i w jakim stopniu omawiane projekty odpowiadają na wyzwania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Ze spotkań, które my, parlamentarzyści, odbywaliśmy z działkowcami, ja odbyłem osobiście takie spotkania na Mazurach, wynika, że działkowcy oczekują przede wszystkim spokoju, prostych rozwiązań, niskich opłat, utrzymania charakteru i funkcji ogrodów działkowych, prawa do działki, zachowania własności majątku na działce, zwolnień z podatków. Dlatego my, klub Platformy, po pierwsze, przygotowaliśmy projekt ustawy, który w naszym przekonaniu najbardziej wychodzi naprzeciw działkowcom, ale też krok po kroku cierpliwie będziemy wyjaśniać, jakie zalety i jakie wady cechują poszczególne projekty. I z maksymalnie dobrą wolą zechcemy uchwalić takie rozwiązania, które i zachowają prawa działkowców, i będą respektować ład konstytucyjny, i prawo Skarbu Państwa oraz gmin do własności gruntów. Moje ugrupowanie podchodzi do tematu bez uprzedzeń, przedkładając - w myśl teorii o dobrej robocie - starą łacińską maksymę: cokolwiek czynisz, czyń rozważnie i patrz końca. I przede wszystkim stawiamy na spokój działkowców i stabilne prawo. Wysoki Sejmie! Dlaczego nowe przepisy? Bo stare za chwilę przestaną istnieć. Bez nich działki w praktyce przestałyby istnieć, a działkowcy nie mieliby wystarczających praw. Trybunał uchylił ponad połowę przepisów, więc uchwalenie całkiem nowej ustawy jest i celowe, i konieczne. Skupmy się na głównych założeniach poszczególnych projektów. Projekt obywatelski, inicjowany przez PZD, nie da się ukryć, rekomendowany jest jako walka o działki. Głównie chodzi w nim o pozostawienie dalej PZD jako monopolisty wraz z poszczególnymi ogrodami nie jako samodzielnymi stowarzyszeniami, tylko jako podległymi jednostkami organizacyjnymi PZD. No i właśnie, to już było i zostało zakwestionowane przez trybunał. Przypomnijmy, że trybunał w uzasadnieniu orzeczenia wspomina, że jego skutkiem powinno być ustanie bytu prawnego PZD. Trybunał uznał, że w nowej ustawie trzeba ustalić podział majątku PZD, a nie jego reaktywację. Co więcej, stowarzyszenia ogrodowe powinny być pierwotnie, od razu niezależne od PZD i dlatego art. 56 i art. 61 projektu obywatelskiego według mnie nie realizują orzeczenia trybunału i są niezgodne z konstytucją i - co jest chyba także ważne z punktu widzenia działkowców - projekt ten utrzymuje opłaty działkowców, wcale niemałe, szczególnie na rzecz centrali PZD. Moim zdaniem jest to zbędny haracz, którego działkowcy wcale nie chcą i nie muszą płacić. Myślę, że warto tutaj przypomnieć, że w skali roku jest to około 6 mln zł na centralę PZD. Czy tego na pewno chcą działkowcy? Dzisiaj PZD wcale nie musi walczyć o działki, bo z tego co słyszę, wszystkie stronnictwa reprezentowane w Sejmie chcą zachować działki. To jest kwestia zastanowienia się tylko, jak rozumnie i sensownie przygotować nowe przepisy. Projekt obywatelski nie gwarantuje działkowcom spokoju, niskich opłat i lekceważy zasadę swobodnego zrzeszania się. Drugi projekt, Solidarnej Polski, zmierza do odpłatnego uwłaszczenia działkowców i utworzenia wspólnot działkowców niejako na wzór wspólnot mieszkaniowych. Jest powieleniem projektu złożonego przez PiS w 2009 r. i odrzuconego wtedy w pierwszym czytaniu. Projekt jest swoistą ideą fiks i jeśli zostałby uchwalony, trudno przewidzieć realne skutki jego wdrożenia. Wydaje się, że sprzedażą gruntów działkowych nie będą zainteresowane ani gminy, ani Skarb Państwa, kupnem zaś prawdopodobnie nie będą zainteresowani sami działkowcy. Byłoby to więc raczej prawo martwe. A jeśliby nawet działki spieniężono, to wspólnota działkowa byłaby wystawiona na pokusy zmiany planów i dalszej odsprzedaży. Zatem propozycja Solidarnej Polski nie przyniesie działkowcom ani tanich rozwiązań, ani prostych, może zagrozić utrzymaniu charakteru i funkcji ogrodów działkowych. Trzeci projekt, projekt SLD, reprezentuje podobną do projektu obywatelskiego filozofię, tylko inną technikę. Polega na wprowadzeniu licznych zmian do pozostałości ustawy po orzeczeniu trybunału. To zbyt wyrywkowe działanie ustawodawcy po kompleksowym podejściu Trybunału Konstytucyjnego. Jednak największym błędem tego projektu jest zachowanie przez Polski Związek Działkowców praw i obowiązków sprzed orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wskazówki trybunału dla ustawodawcy są jednoznaczne: upodmiotowienie działkowców, zachowanie przez nich praw, ale bez monopolu zarządzania ogrodnictwem działkowym wynikającego jeszcze z czasów komuny. SLD zapomina, że trybunał na podobnym, dotychczasowym rozwiązaniu nie pozostawił suchej nitki. W moim przekonaniu, ustawodawca nie może narażać po raz kolejny na szwank swojej reputacji przez stanowienie prawa pod wyłącznie jedną organizację i jawnie sprzecznego z konstytucją. Ocena tego projektu, według naszego klubu, jest podobna do oceny projektu obywatelskiego. Działkowcy wcale nie otrzymają więcej praw, tylko kłopoty i koszty związane z PZD. Wreszcie projekt czwarty, Platformy Obywatelskiej. Po dogłębnej analizie orzeczenia trybunału, unika się w nim wpadki niekonstytucyjności i narażenia działkowców na kolejne stresy i kłopoty. Projekt zakłada oddolne tworzenie stowarzyszeń zarządzających społecznie ogrodami działkowymi. Wprowadza upodmiotowienie działkowców. Ustanawia dla nich jednolite prawo do bezterminowej - podkreślam, bezterminowej - umowy dotyczącej działki z zachowaniem prawa własności altanek i nasadzeń. Oczywiście wprowadza także zwolnienie z podatków i opłat. To prawda, projekt zakłada likwidację PZD, bo tak orzekł trybunał, tak chcą też działkowcy. Na przykład na spotkaniach, w trakcie rozmów, które przeprowadzałem, m.in. w Ełku, działkowcy również wypowiedzieli się za likwidacją PZD. Pozostawienie PZD albo tworzenie neo-PZD zostałoby z pewnością zaskarżone do trybunału i wtedy działkowcy byliby pozbawieni zupełnie swoich praw. W mojej ocenie, projekt Platformy Obywatelskiej jest głęboko przemyślany, zgodny z konstytucją, respektuje porządek ustrojowy i - wbrew nieuczciwym ulotkowym opiniom - w najwyższym stopniu wychodzi naprzeciw oczekiwaniom działkowców. Gwarantuje wam pewność i stabilizację. Wysoki Sejmie! Konkludując, podtrzymuję swoją początkową deklarację o otwartości na najlepsze rozwiązania ogródkowe. Choć wykazałem wady projektów obywatelskiego, Solidarnej Polski i Sojuszu Lewicy Demokratycznej, to widzę w nich także dobre chęci i zaangażowanie. Ufam, że pomimo różnych filozofii można nad nimi wszystkimi pracować wspólnie, by ucierać poglądy w dalszych dyskusjach i wypracować z nich w komisjach najlepsze regulacje. Bardzo wyraźnie jednak podkreślam, że projekt Platformy najbardziej ze wszystkich odpowiada oczekiwaniom działkowców, respektuje orzeczenia trybunału - nie jedno, tylko kilka - i wreszcie prawa właścicieli gruntów. Proszę pamiętać, że stare, licznie powtarzane błędy ustawodawcze, których chcemy uniknąć, spowodowały, że Trybunał Konstytucyjny odebrał działki PZD. Projekt Platformy oddaje działki działkowcom. I to ten projekt powinien stanowić podstawę do dalszych prac w Sejmie. Wnioskuję o skierowanie wszystkich czterech projektów do pracy w Komisjach Infrastruktury oraz Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. Mam nadzieję, że w trakcie dalszych prac zostanie wypracowane dobre, trwałe prawo działkowe. Dziękuję bardzo. (Oklaski)