Mówca: Adam Szejnfeld
Data: 2013-03-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wydaje mi się, że dzisiejszy dzień będzie niezwykle istotny, ważny dla wszystkiego, co będzie się działo w najbliższych miesiącach, a nawet latach w Polsce. Oczywiście nie mam na myśli poprzedniego punktu, który się niedawno zakończył, ale właśnie naszą dyskusję, debatę w ramach pierwszego czytania dwóch projektów nowelizacji Kodeksu pracy. Wydaje się zgoła, że Kodeks pracy jak inne kodeksy, ustawa jak inne ustawy, ma swoją wagę, znaczenie prawne, legislacyjne, a także faktyczne, w rzeczywistości funkcjonowania nie tylko przedsiębiorstw, w ogóle pracodawców w Polsce i ich pracowników, i nadawanie temu punktowi obrad Sejmu tak wysokiej rangi wpływania na losy Polski i Polaków w przyszłości może jest nieuzasadnione. Wydaje mi się jednak, że argumentacja na rzecz takiej tezy jest bardzo silna. Dlaczego? Dlatego że Polska dzisiaj, jak zresztą i Europa, jest w bardzo specyficznym, szczególnym okresie - okresie, w którym będzie trzeba decydować się, czy chce się budować konkurencyjną, a więc elastyczną, gospodarkę, która na tym globalnym świecie będzie w stanie generować rozwój, generować przychód produktów krajowych brutto we wszystkich krajach, a więc także w Polsce, czy będzie potrafiła generować nowe miejsca pracy, czy też to wszystko będzie się oddawało na rzecz innych obszarów geograficznych czy ekonomiczno-geograficznych świata, nie Europy, świata. My jesteśmy elementem Europy, tej Europy, która stoi na rozdrożu, tej Europy, która moim zdaniem nie podjęła jeszcze ostatecznej decyzji, czy konkurencję globalną chce wygrać, czy przegrać - oczywiście mówię o faktach, a nie o słowach i deklaracjach, i dyrektywach zapisywanych milionami słów, pięknych, szczytnych, a niemających żadnego znaczenia dla praktyki. I powinniśmy się przestać oglądać na tych, którzy nie wiedzą, co robić. Powinniśmy zacząć robić to, o czym wiemy, iż jest dla Polski i Polaków potrzebne. Polski rząd, polski parlament podejmują bardzo wiele działań, które są bardzo istotne dla czasu, w którym jesteśmy, i dla rozwiązywania problemu, który jest niewątpliwie najważniejszy w obecnej dobie, a mianowicie bezrobocia. Nawet ta wielogodzinna debata, która jest za nami, przed chwilą zakończona, była wypełniona wieloma wystąpieniami, w których wszelkie strony, bez względu na opcję polityczną, podnosiły na sztandar priorytetu rynek pracy, kwestie bezrobocia, wsparcia bezrobotnych, wspierania pracodawców, w tym przedsiębiorców. Bardzo często, właściwie na co dzień, za każdym razem, kiedy mamy jakąkolwiek dyskusję na ten temat, zapomina się, że jedynymi pracodawcami nie są tylko przedsiębiorcy. To jest pojęcie znacznie szersze. Sejm, parlament też jest pracodawcą, ministerstwo pracy też jest pracodawcą, urzędy samorządowe też są pracodawcami. Gdy więc mówimy o roli pracodawców i pracobiorców, ich statusie prawnym i faktycznym, musimy o tym pamiętać. Ale wróćmy do tego, co jest moim zdaniem kwintesencją naszego wyboru. To coś się nazywa konkurencja. Na co dzień postrzegamy konkurencję na zasadzie tego, czy firma, nie wiem, stolarska z ul. Mickiewicza wygra konkurencję z firmą stolarską z ul. Słowackiego bądź też taką, która przyjeżdża do Polski na przykład ze Słowacji czy z Niemiec, by tu konkurować z naszymi firmami. Ale to jest konkurencja, która powoli przechodzi do lamusa historii rozwoju gospodarki. Dzisiaj konkurencję mamy kompletnie globalną. Dzisiaj w Polsce pracownik pracujący na przykład w firmie transgranicznej, która swoje centrum obsługi ulokowała w Polsce, na przykład w Łodzi, nieważne, czy jest w Polsce sobota czy niedziela, nieważne, czy jest w Polsce godz. 8 rano czy godz. 8 wieczorem, musi w ramach działalności tej firmy załatwiać sprawy, które dotyczą na przykład pracownika tej firmy, który pracuje w tym samym czasie w Nowym Jorku, w New Delhi czy w innym kraju czy rejonie świata. Tylko że jest jeden drobiazg: tam jest inna godzina, inna pora dnia i na ogół to nie jest święto. Czy z tego powodu pracownik, który pracuje w Polsce, w Łodzi, ma nie obsługiwać swoich koleżanek czy kolegów z tej samej firmy, którzy pracują na rzecz tej firmy, ale przecież też na rzecz siebie i swoich rodzin, w Azji... (Poseł Romuald Ajchler: Jesteśmy w Polsce. Jaka stawka jest u nas, jaka w innych krajach?) ...w Ameryce, w Ameryce Południowej? Nie. Taki jest dzisiaj świat i my - obojętnie, czy pan poseł Ajchler będzie chciał przekrzykiwać występującego tutaj w imieniu... (Poseł Romuald Ajchler: Pracowników.) ...wnioskodawców, czy nie - musimy sobie odpowiedzieć na pytanie. Daję tylko jeden przykład: Czy chcemy tych wielomilionowych, a przede wszystkim angażujących się w tworzenie ogromnej ilości miejsc pracy firm w Polsce czy na przykład na Słowacji, w Polsce czy na przykład na Węgrzech, w Polsce czy na przykład w innym kraju? Ponieważ tam wolno pracować, w Polsce nie wolno pracować. Tam międzynarodowe normy organizacji pracy są identyczne jak w Polsce, tam dyrektywy prawa pracy Unii Europejskiej są identyczne jak w Polsce, wszystkie te przepisy obowiązują Słowaków, Węgrów, Niemców, Francuzów tak samo jak Polaków, tylko że tam wolno, w Polsce nie wolno. A więc musimy sobie odpowiedzieć na pytanie: Czy chcemy być w ogonie rozwoju, czy też w czołówce? Gdy jesteśmy w czasie, w którym niedawno wynegocjowaliśmy ogromne pieniądze w Unii Europejskiej na drugą perspektywę finansową, a przed decyzją Parlamentu Europejskiego - oby była pozytywna dla nas - i myślimy o tym, jak będziemy się rozwijać przez następne lata - do roku 2020, nie, dalej, nawet nie do roku 2022, kiedy będziemy rozliczać ostatnie pieniądze, ponieważ efekty tego rozwoju będą na kolejne pokolenia skutkować - musimy sobie odpowiedzieć na pytanie: Czy chcemy działać, także w tej Izbie, krótkowzrocznie, na dzisiaj, być może na jutro, czy też długofalowo? Tym wątkiem nawiązuję do kwestii takiej oto, że bardzo często uzasadniamy określone zmiany, w tym przypadku także Kodeksu pracy, potrzebą chwili. Taką potrzebą chwili na przykład uzasadnialiśmy zmiany, które weszły w 2009 r. i obowiązywały przez 2 lata w okresie tzw. - niektórzy tak to nazywają - pierwszej fali kryzysu. Było wiele miesięcy dyskusji, gadania, rozmów, walki wręcz, żeby w ogóle one zostały przyjęte. Pan minister Mleczko przytaczał te przepisy, ale także pozytywne skutki ich zadziałania. Po wielkich kompromisach, żeby nie używać potocznego pojęcia: zgniłych kompromisach, przyjęto rozwiązania, które nie były idealne, ponieważ właśnie poprzez ciągłe blokowanie i negowanie były ograniczone w swoim zakresie, ale przede wszystkim zostały ograniczone co do czasu, bo ktoś sobie pomyślał albo ktoś myśli, że jak jest kryzys, to on trwa, a potem mija. Gdy jednak spojrzymy na gospodarkę, to musimy pamiętać, że koniunktura i dekoniunktura to są oczywiście elementy cyklu gospodarczego, które dotykają wszystkich, ale nawet w koniunkturze są firmy, które przeżywają swoje problemy branżowo, sektorowo albo nawet indywidualnie. I odwrotnie: w dekoniunkturze mogą być także firmy, które świetnie sobie radzą. Zresztą dzisiaj można wymienić je z imienia, z nazwy. Dlatego też, po pierwsze, ważny postulat to jest stworzenie przepisów uniwersalnych, które nie mają zakreślonego horyzontu ani czasowego, ani, broń Boże, podmiotowego i mogą być wykorzystywane w każdej sytuacji, nie tylko globalnego kryzysu, lecz także indywidualnych przejściowych, okresowych trudności firm. Po drugie, to, co w Polsce, w państwie demokratycznym, które dziesiątki lat walczy o wolność i swobody obywatelskie, jest najmniej wykorzystywane, żeby nie powiedzieć: wcale - wspomniał też o tym pan minister Mleczko - to mianowicie to, żeby ludzie między sobą, ludzie z ludźmi dogadywali się, jak mają wspólnie żyć, pracować i osiągać efekty pozytywne dla siebie. Nie, w Polsce to wszystko musi być zapisane w papierkach, które nazywają się Dzienniki Ustaw. Potem mamy do czynienia z taką oto właśnie sytuacją, że mamy przepisy Kodeksu pracy, które np. w określonych normach dotyczą na zasadzie nakazów, zakazów i oczywiście kar tak firmy, nie wiem, piekarza, który zatrudnia 3 ludzi, jak i kopalni, która zatrudnia 10 tys. osób. Jedna i druga firma nie daje sobie rady z tymi przepisami, w związku z czym jedna i druga, tylko z innym poziomem ryzyka, je obchodzi. Nie ulega żadnej wątpliwości, że podejmując działaniami rządu i parlamentu przedsięwzięcia, które mają pozytywnie oddziaływać na rynek pracy i ograniczać poziom bezrobocia... Przypomnę chociażby przyjętą ustawę deregulacyjną, która weszła w życie 1 stycznia 2013 r. i już odciska swoje pozytywne piętno na gospodarce, czy też ustawę o gwarancjach i poręczeniach Skarbu Państwa, która weszła w życie kilka dni temu, czy też ustawę o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, którą mniej więcej za godzinę będziemy tutaj przyjmowali, obradowali na ten temat w Sejmie, czy też ustawę, która jest dopiero w toku prac Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej, w toku negocjacji, zresztą tak samo nieszczęśliwie blokowanych jak poprzednie, a mianowicie ustawę, którą roboczo nazwę ustawą o ochronie miejsc pracy, czy też ustawę deregulującą zawody, której jedną z głównych idei jest właśnie zwiększanie liczby miejsc pracy, dostępu do pracy w Polsce, którą parę godzin temu skończyliśmy w komisji deregulacyjnej. Te wszystkie przedsięwzięcia i inicjatywy legislacyjne są bardzo ważne, ale one nawet w swojej sumie nie dadzą pozytywnego efektu, o który nam chodzi. Także budżetowe wsparcie finansowe państwa polskiego nie będzie dawało efektu pozytywnego, mimo że, przypomnę, na rok 2013 przewidujemy wydanie z budżetu państwa razem ponad 10 mld zł, 10 200 mln zł na walkę z bezrobociem, z czego 4,7 mld zł na aktywizację bezrobotnych poprzez urzędy pracy, 3,7 mld zł na zasiłki dla bezrobotnych i prawie 2 mld zł, 1,8 mld zł na zasiłki i świadczenia przedemerytalne. To wszystko moim zdaniem są bardzo ważne, istotne elementy systemu, ale cały system nie domknie się, nie będzie działał optymalnie, jeżeli nie wprowadzimy zwiększenia elastyczności czasu pracy. Celem nowelizacji Kodeksu pracy, którą prezentuję w imieniu wnioskodawców Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska, jest więc taka oto nowelizacja przepisów Kodeksu pracy, by zwiększyć elastyczność stosunku pracy - to raz, a dwa: wszędzie tam, gdzie można i się da, przesunąć punkt ciężkości decyzji, jak pracujemy, z przepisu ustawy na porozumienie między ludźmi, a więc między pracodawcą a pracobiorcą. W ramach tych propozycji projektujemy kilka istotnych zmian. Wspomnę o nich i uzasadnię możliwie zwięźle, ponieważ państwo dokument macie, uzasadnienie macie, nawet pan poseł Ajchler być może przeczytał... (Poseł Romuald Ajchler: Oczywiście...) ...w związku z czym nie ma potrzeby bardzo głębokiego analizowania sprawy. A mianowicie przede wszystkim chcemy wprowadzić wydłużenie okresu rozliczeniowego czasu pracy do 12 miesięcy. Przypomnę, iż do tej pory czy obecnie obowiązujące... (Gwar na sali) Do tej pory byłem uczony przez tę salę, że po jej prawej stronie jest trudno znaleźć elementy kultury, ale widzę, że po lewej też. Przypomnę tylko, że dzisiaj mamy okres rozliczeniowy dopuszczalny do 4 miesięcy, ale w niektórych systemach zatrudnienia nawet tylko 1 miesiąc. Bardzo ważne zastrzeżenie, że to nie będzie tak, iż każdy przedsiębiorca, kiedy tylko zechce, bez żadnego uzasadnienia i powodu będzie mógł wprowadzać wydłużony okres rozliczeniowy. Po pierwsze, muszą wystąpić obiektywne lub technologiczne przesłanki albo też takie, które dotyczą organizacji czasu pracy. Po drugie, to, co jest bardzo istotne i o czym wspomniałem, pracodawca będzie musiał uzgodnić swoją propozycję z pracobiorcami, a więc albo poprzez układ zbiorowy pracy, albo poprzez porozumienie z zakładową organizacją związkową, albo umieszczając to w regulaminie pracy bądź w porozumieniu z przedstawicielami pracowników, czyli ta relacja dwustronna będzie tutaj zachowana. Podam jedno zastrzeżenie i ono będzie dotyczyło nie tylko tej instytucji, lecz także wszystkich innych, o których będę za chwilę mówił. Oczywiście bezwzględnie chcemy zachować i gwarantujemy zachowanie wszystkich przepisów dotyczących ochrony pracobiorcy, czyli pracownika, a więc nie jest zagrożony 8-godzinny dzień pracy, nie jest zagrożony 40-godzinny tydzień pracy, zachowania jest ochrona w postaci 11-godzinnego nieprzerwanego czasu wolnego na dobę, jak i 35-godzinny odpoczynek tygodniowo. Przepisy Kodeksu pracy chroniące pracownika i chroniące jego czas wolny i odpoczynek w tej nowej instytucji, jak i w kolejnych będą zachowane. Nasza kolejna propozycja dotyczy wprowadzenia modyfikacji zmian definicji doby pracowniczej. Przy dzisiejszym przepisie bardzo trudno bowiem organizować, zwłaszcza w niektórych systemach pracy, czas pracy w przedsiębiorstwach. Po zmianie tejże definicji doba będzie liczona jako kolejne 24 godziny, poczynając od godziny rozpoczęcia pracy. Zostaną wyeliminowane interpretacyjne kłopoty, ale także te, które dotyczą organizowania czasu pracy. Chcemy też zmodyfikować system przerywanego czasu pracy. Dzisiaj to jest instytucja, która faktycznie obowiązuje, jest bardzo chwalona, ale przez nielicznych, bo jest wprowadzona do systemu prawa w ten sposób, że de facto tylko nieliczne firmy, spełniające przesłanki ustawowe, mogą korzystać z przerywanego czasu pracy. Chcemy więc te możliwości rozszerzyć tak, aby przy uwzględnieniu regulowania przerywanego czasu pracy w układzie zbiorowym pracy bądź w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, bądź w porozumieniu z przedstawicielami pracowników można było praktycznie w każdej firmie wprowadzać tenże system. Służy on bowiem, tak jak już powiedziałem, także pracownikom, chociażby kobietom, które wychowują dzieci. Ten system bardzo ułatwia im wykonywanie swoich obowiązków. Kolejna zmiana dotyczy niepłatnej przerwy w pracy. Być może jest to zmiana drobniejsza od tych, o których mówiłem do tej pory, ale istotna, powiedziałbym bardziej dla pracobiorcy niż pracodawcy, dlatego że chodzi o możliwość zastosowania dłuższej niż 60 minut, a więc to, co obowiązuje teraz, niepłatnej przerwy w pracy, ale tylko i wyłącznie na wniosek pracownika. Jeżeli zatem pracownik z jakichś powodów, obojętnie jakich, rodzinnych, chorobowych, zdrowotnych lub urlopowych, sam chce mieć dłuższą przerwę w pracy, a pracodawca się na to zgodzi, bo nie będzie mu to utrudniało realizacji i organizacji czasu pracy, to dlaczego ludziom nie pozwalać dogadywać się w tym zakresie. Kolejna zmiana dotyczy stawek za nadgodziny. Wrócę może tutaj do tego wątku globalnej konkurencji na światowym rynku. Znam takie przypadki, kiedy firmy, które szukają miejsca do inwestycji, analizując sytuację w różnych krajach, rezygnują z tego, aby lokować swoją fabrykę w Polsce. Dlaczego? Dlatego że oprócz sztywnego stosunku pracy, oprócz wielu biurokratycznych, administracyjnych barier mamy także wysokie koszty pracy. Polska ze swoimi stawkami za nadgodziny należy do czołówki najdroższych krajów Europy. Pomijam świat, bo tu w ogóle jesteśmy poza konkurencją. Przypomnę, że u nas obowiązują stawki 50% i 100%, mówiąc oględnie, a na przykład w Wielkiej Brytanii w ogóle nie obowiązują żadne stawki za nadgodziny. Jeśli są płacone, to właśnie na zasadzie, że pracodawca z pracobiorcą się dogadują i wpisują sobie to w umowę o pracę. Nawet w tej bardzo zbiurokratyzowanej, kosztotwórczej Francji mamy stawki w wysokości 25% i 50%. U naszego zachodniego sąsiada, który właściwie od rana do wieczora, codziennie, pewnie nawet w soboty i święta, jest przywoływany jako przykład i wzór, jeżeli chodzi o model, który powinniśmy stosować w Polsce, też jest 25% i 50%. Jesteśmy drożsi od Niemców, drożsi od Francuzów, nie mówiąc o tym, że jesteśmy drożsi od Anglików, od Włochów również, bo tam obowiązuje 10%. Oczywiście firmy mogą sobie, w porozumieniu z pracownikami, podnosić stawki, to jest dobry kierunek, i one sobie podnoszą o te 10%. Średnio we Włoszech wynosi to 30%, a więc 1/3 tego, co na przykład w Polsce. Jeżeli chcemy wygrywać globalną konkurencję, żeby polskie firmy lokowały fabryki i polską produkcję w Polsce, a nie, jak zagraniczne firmy w innych krajach, blisko, np. na Ukrainie, Białorusi czy Słowacji, a kiedyś w Azji i Ameryce, jeżeli chcemy, żeby firmy zagraniczne, które inwestują w Europie, wybierały Polskę, a nie inne kraje, musimy stać się bardziej konkurencyjni także pod tym względem. Dlatego proponujemy zmianę w tym zakresie, jeżeli chodzi o obniżenie tych stawek odpowiednio do 80% i 30%. Kolejna zmiana, właściwie ostatnia, dotyczy zwrotu wolnego czasu za nadgodziny. Ta zmiana wiąże się niejako z rozwiązaniem, o którym mówiłem wcześniej, czyli wydłużeniem okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy. Chcielibyśmy, aby zwrot wolnego dnia za dzień pracy mógł być udzielany w tym okresie rozliczeniowym, a jeżeli z organizacji pracy wynika, że nie jest to możliwe, to w kolejnym okresie rozliczeniowym. Jeżeli chodzi o zmianę w aspekcie tego tematu, przypomnę także wątek, o którym mówiłem wcześniej, będący przykładem różnicy między Polską a innymi krajami europejskimi, mimo że obowiązują nas identyczne przepisy międzynarodowe i unijne, to znaczy wątek braku w Polsce przepisów umożliwiających funkcjonowanie firm transgranicznych, a więc takich, które, owszem, mają siedzibę i prowadzą działalność w danym kraju, w tym przypadku w Polsce, ale pracują de facto za granicą, bo praca jest wirtualna, odbywa się przez Internet. W dobie nowoczesnych technologii, w dobie trwającego XXI wieku, musimy nie tylko zapomnieć, że XIX wiek jest historią, ale że XX wieku też już nie ma. W Polsce, moim zdaniem, wielu ludzi, także polityków, ciągle żyje XX-wiecznym rozumieniem świata zewnętrznego, w tym gospodarki i przedsiębiorczości, a mamy już XXI wiek, świat jest zupełnie inny, a przede wszystkim gospodarka i przedsiębiorczość są zupełnie inne. Ba, mieliśmy tutaj dowód dzisiaj, parę godzin temu, kiedy pan prezes Kaczyński, proszę bardzo, wyszedł na tę mównicę i po raz pierwszy w historii - może wcześniej miał go w ręku - wyjął tablet i skorzystał z niego, i to publicznie. To jest znak czasu, taki jest dzisiaj świat. Mikroprocesor jest znakiem dzisiejszych czasów, a nie kosa, nie kowadło i nie młotek. (Poseł Ryszard Zbrzyzny: I nie człowiek.) Kończąc, panie marszałku, chciałbym zaapelować do wszystkich posłów reprezentujących poszczególne kluby parlamentarne, ale także do organizacji pracodawców i pracobiorców, ponieważ partnerzy społeczni z ich opiniami są dla nas bardzo ważni, abyśmy mogli się wreszcie wznieść ponad te podziały partyjne, polityczne, ponad te partykularne interesy, ale przede wszystkim żebyśmy mogli i potrafili wznieść się ponad takie stereotypowe, archaiczne postrzeganie rzeczywistości gospodarczej w Polsce. Ręczę państwu, że to, co wielu w Polsce widzi, nie istnieje, bo jest tylko światłem przeszłości, tak jak gwiazda, którą widzimy na niebie, a ona już nie istnieje, widzimy tylko jej światło, które po setkach milionów lat dotarło do naszych oczu. Tak samo gospodarka i przedsiębiorczość, które bardzo często postrzegamy, oceniamy, opiniujemy, omawiamy i komentujemy, już nie istnieją. To jest gospodarka XIX i XX wieku, a żyjemy w XXI wieku, dlatego prawo musi być również z XXI wieku, a nie z czasów stanu wojennego XX wieku. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Eugeniusz Tomasz Grzeszczak)