Mówca: Rozwoju Jadwiga Emilewicz
Data: 2020-03-27 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Panie Premierze! Panie i Panowie Posłowie! Tak jak powiedział pan premier, mam przyjemność przedstawić państwu ustawę o zapobieganiu rozprzestrzenianiu się wirusa COVID-19, i tak jak powiedział pan premier, nad tą ustawą pracowali wszyscy ministrowie w naszym rządzie. Konsultowaliśmy się ze stroną pracowników i pracodawców, rozmawialiśmy codziennie z wieloma przedstawicielami wielu branż. Zdajemy sobie doskonale sprawę, w jakiej sytuacji znajduje się dzisiaj polska gospodarka. Jestem przekonana, podobnie jak pan premier, że dla pokolenia takiego jak moje, pokolenia wychowanego w wolnej Polsce pandemia i jej społeczne konsekwencje będą doświadczeniem pokoleniowym. Dla części z państwa posłów takim doświadczeniem były na pewno ˝Solidarność˝, stan wojenny i budowanie wolnej Polski na początku lat 90. Dla nas z całą pewnością te wydarzenia, które są dzisiaj, i ich konsekwencje będą takim doświadczeniem. Mam nadzieję, że zdamy egzamin z tego doświadczenia w podobny sposób, jak zrobili to nieco starsi państwo posłowie. W naszej ustawie nie chodzi tylko i wyłącznie o gospodarkę. Tu chodzi o stan całego naszego życia społecznego, bo koszty społeczne i gospodarcze będziemy ponosili i już ponosimy wszyscy. Niech mi chociaż będzie wolno zauważyć, że największe koszty zapewne poniesie pokolenie tych osób, które nie mają jeszcze ustabilizowanej sytuacji zawodowej i materialnej, dzisiejsi 20-, 30-, a może także 40-latkowie. Rozwiązaniami, które proponujemy, staraliśmy się objąć wszystkich pracowników i pracodawców, ale oczywiście same ustawy nie wystarczą. Będziemy znowu, jak 40 lat temu, próbować budować solidarność. Będziemy tej solidarności bardzo potrzebować, solidarności młodszych ze starszymi, solidarności miedzy pracodawcą a pracownikiem, solidarności pomiędzy przedstawicielami administracji a wszystkimi obywatelami. W zakresie zdrowia wyrazem solidarności jest dzisiaj dystans, ten dystans jednak paraliżuje naszą gospodarkę. Dlatego przygotowaliśmy rozwiązania, które mają sprawić, że przez ten trudny okres przeprowadzimy zarówno pracowników, jak i pracodawców w miarę możliwości, jak tylko to będzie możliwe, suchą stopą. Tak jak już wspomniał pan premier, tworzymy elastyczne ramy służące temu, aby tę pomoc dostarczać. Dziś dostarczamy instrumenty, które są adekwatne do sytuacji, w jakiej się znajdujemy. Ale w tej ustawie już tworzymy instrumenty, które sprawią, jeśli sytuacja będzie tego wymagała, jeśli ten stan będzie się przedłużać, że będziemy w stanie reagować elastycznie. Dlatego jednym z elementów wprowadzanych w przedłożonej ustawie jest stworzenie Funduszu COVID-19. To jest nowy fundusz, którego dysponentem będzie prezes Rady Ministrów. Środki tego funduszu będą mogły być dystrybuowane do innych funduszy, do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Funduszu Pracy, tam gdzie w danym momencie będą potrzebne, ponieważ nie zabraknie środków na udzielanie pomocy tym wszystkim, którzy spełniają dzisiaj kryteria, aby tą pomocą mogli zostać objęci. Rozwiązania, które w pierwszej kolejności wprowadzamy, to te na czas dzisiejszy, na przedłużony czas kwarantanny, który dotyczy szkół i dzieci objętych obowiązkiem szkolnym, zmierzające do przedłużenia okresu, za jaki przysługuje świadczenie opiekuńcze dla rodziców dzieci, które dzisiaj nie mogą chodzić do szkoły. Rozszerzamy te uprawnienia także dla tych osób, które są ubezpieczone w rolniczym systemie ubezpieczeń społecznych. One też będą mogły teraz skorzystać z takich świadczeń. Zmieniamy również zakres tej pomocy dla rodziców dzieci niepełnosprawnych. Rodzice tych dzieci, które znajdują się w placówkach opiekuńczych, będą mogli korzystać ze świadczeń - mając dzieci w wieku do 25. roku życia. Wprowadzamy rozwiązania z zakresu ochrony miejsc pracy, jak mówił pan premier. Tutaj proponujemy szeroki wachlarz ułatwień. Dla firm, zarówno małych, jak i większych, znosimy reżim pomocy de minimis, pomocy publicznej, znany z czasów przedwirusowych, a zatem nie mamy żadnego limitu pomocy publicznej w tym zakresie. Oferujemy dwa rodzaje rozwiązania. Przedsiębiorstwo, które dzisiaj znajduje się w postoju, czyli takie, które nie może świadczyć żadnych usług, straciło klientów, straciło zamówienia - może wówczas zgłosić się do sytuacji postojowej. W ramach tego postoju może zredukować czas pracy wszystkich pracowników do wymiaru połowy etatu, tej połowy, która jednak nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie. Z tego wynagrodzenia pracodawca będzie płacił tylko połowę, koszt drugiej części wraz ze składkami na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne poniesie Zakład Ubezpieczeń Społecznych. A zatem jeśli mówimy o kosztach, to w przypadku jednego pracownika, którego pensja wynosi 2600 zł, 1300 zł to będzie ta kwota, której koszt będzie ponosić fundusz świadczeń gwarantowanych. Jeśli przedsiębiorstwo spowalnia, ale może świadczyć usługi, może prowadzić, kontynuować, choć w zredukowanym wymiarze, działalność produkcyjną, wówczas przedsiębiorca może redukować czas pracy swoich pracowników o 20%, do wymiaru 0,8 etatu. I wówczas także fundusz świadczeń gwarantowanych pokryje połowę wynagrodzenia, do wysokości przeciętnego wynagrodzenia, czyli do kwoty ok. 5 tys. zł. Połowę tej części pokryje fundusz świadczeń gwarantowanych - i tutaj znowu wraz ze składkami na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Drugą część będzie pokrywał pracodawca. To bardzo konkretne i bardzo silne wsparcie, które w przypadku postojowego obniża koszty działania, działalności firmy o ok. 80%. Te rozwiązania, tak jak powiedziałam, są powszechne. Mogą z nich korzystać zarówno małe firmy - do 10, 20, 30, 50 pracowników - jak i wszystkie firmy duże, które nie mieszczą się w kryterium małego i średniego przedsiębiorcy. Te duże firmy, które korzystały z pomocy publicznej czy to w zwolnieniach podatkowych, czy w bezpośrednich grantach, czy korzystając z mechanizmów specjalnych stref ekonomicznych - ta pomoc udzielana w poprzednich latach się nie sumuje - dziś mogą korzystać z tej pomocy dla podtrzymania pracowników i podtrzymania stanu. Ułatwiamy i uelastyczniamy możliwość korzystania z tych instrumentów, tzn. przedsiębiorca może łącznie korzystać i z jednego, i z drugiego, może część pracowników wysłać na postojowe, a części obniżyć wynagrodzenie, pozostawiając ich w pracy. To nie jest jedyna pomoc, którą oferujemy takiemu pracodawcy. Taki pracodawca może także skorzystać z prolongaty zarówno składek na ubezpieczenia społeczne, jak i wszystkich swoich obowiązków podatniczych. Dotychczas mógł to robić, ale musiał ponieść z tego tytułu opłatę prolongacyjną. My tę opłatę znosimy. Jednocześnie upraszczamy bardzo model i sposób sięgnięcia po te ułatwienia. O odroczenie bądź układ ratalny będzie można zwrócić się na bardzo prostym, 1-stronicowym formularzu. One wszystkie będą dostępne już w przyszłym tygodniu i dla pracowników, i dla pracodawców. Podobnie właściwe naliczenia na podatki - również będzie mogło to odbyć się na podstawie bardzo prostego oświadczenia, które także będzie dostępne już w przyszłym tygodniu. Jednocześnie w tym okresie oferujemy mikrofirmom, tak jak wspomniał pan premier, zniesienie składek na ubezpieczenia społeczne. I tutaj nie mamy kryterium. Firmy zatrudniające od jednego do dziewięciu pracowników będą mogły skorzystać ze zwolnienia ze składek na ubezpieczenia społeczne, jeśli ich obroty spadły o ok. 50% w miesiącu poprzedzającym. Właściciel takiej firmy, który jest bardzo często samozatrudniony, również nie będzie musiał płacić składek na ubezpieczenia społeczne, jeśli jego przychody nie przekroczyły trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia, czyli dziś jest to 15 600 zł. (Poseł Borys Budka: Przychody...) Na jeden kwartał znosimy także obowiązki składek na ubezpieczenia społeczne dla tych ubezpieczonych w rolniczym systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie wszystkim firmom - choć jest to oczywiście instrument przede wszystkim dla tych najmniejszych, biorąc pod uwagę jego skalę - oferujemy pożyczki, których dysponentem będzie Fundusz Pracy, pożyczki w wysokości 5 tys. zł, które po pół roku będą mogły być umarzalne. One także będą dostępne w dniu wejścia w życie tej ustawy. Dla pracodawców, którzy będą korzystać czy to z rozwiązania postojowego, czy też z rozwiązania dotyczącego obniżonego wymiaru pracy, uelastyczniamy także możliwości rozliczania czasu pracy. Będą mogli wykorzystywać to w okresie już popostojowym, wówczas kiedy wrócą do pełnego wymiaru pracy, w większym stopniu korzystać z pracowników, i skróci się czas odpoczynku dla pracowników. Jest to - co chciałabym podkreślić - rozwiązanie, które wypracowaliśmy ze stroną społeczną. Strona społeczna, przedstawiciele wszystkich związków zawodowych, rozumiejąc powagę sytuacji, zgodzili się na te rozwiązania, na które przez wiele lat nie wyrażali zgody. Rozumieją, że ta elastyczność jest dzisiaj warunkiem utrzymania miejsc pracy. Ta ustawa wprowadza także szereg ułatwień biurokratycznych. Wiążą się one chociażby z wydłużeniem wielu terminów administracyjnych. Wydłużamy termin ważności orzeczeń o niepełnosprawności czy o niezdolności do pracy, przedłużamy w sposób automatyczny termin ważności badań medycyny pracy. Jeżeli komuś kończy się termin ważności takich badań, będzie on w czasie trwania epidemii wydłużony w sposób automatyczny. Wydłużamy także okres ważności zezwoleń na wykonywanie przewozów regularnych. Dajemy także samorządom możliwość odroczenia poboru podatków od nieruchomości. Te, których termin przypada na kwiecień, maj i czerwiec, będą mogły być regulowane do końca września, po podjęciu decyzji przez samorządy terytorialne. Mamy także w tym pakiecie specyficzne branżowe rozwiązania dotyczące sektora szeroko związanego z sektorem kultury. Dla tych, którzy dzisiaj nie mogą z powodu zakazów i ograniczeń w ruchu prowadzić swojej działalności, w dyspozycji ministra kultury i dziedzictwa narodowego pozostaje fundusz, którym minister będzie mógł dysponować w sposób swobodny po to, aby podtrzymać tę aktywność w czasie, kiedy ona w trybie normalnym nie może być prowadzona. Jest także rozwiązanie specjalnie adresowane do branży turystycznej. To ta branża, która w pierwszej kolejności ucierpiała z powodu rozprzestrzeniania się wirusa. Bardzo dużo wycieczek, imprez turystycznych zostało anulowanych od 15 marca. Wprowadzamy zatem rozwiązanie. Jak państwo wiedzą, dziś, kiedy impreza turystyczna, z której chcieliśmy skorzystać, jest anulowana przez organizatora, możemy ubiegać się o zwrot kosztów w terminie do 14 dni od dnia anulowania wydarzenia. My wydłużamy ten termin do 180 dni - to są takie rozwiązania, jakie zostały przyjęte również w ostatnich tygodniach w kilku państwach członkowskich - oraz dajemy możliwość zwrotu kosztów tego wydarzenia nie tylko w formie gotówkowej, ale także w formie vouchera na poczet nowego, innego wydarzenia. Chcę zapewnić, że pracujemy także nad rozwiązaniem, które zapewni branży turystycznej szczególne wsparcie w postaci bonu, który Polacy będą mogli wykorzystać, sięgając, zamiast po zwroty, po nowe usługi turystyczne. Będziemy chcieli go zaprezentować i przedyskutować z państwem w najbliższych tygodniach. Wprowadzamy także rozluźnienia w zakresie wymogów wynikających z Prawa zamówień publicznych. Wiele inwestycji, realizacji nie będzie mogło być dokończonych w terminach wynikających z umów właśnie ze względu na trwający stan epidemii. Znosimy zatem kary ustawowe, które są wpisane, wynikające z nieterminowej realizacji zleceń bądź usług. Przedłużamy także i adresujemy rozwiązania związane z rynkiem pracy. Mamy na polskim rynku ponad 2 mln cudzoziemców, którzy są na tym rynku pracy i są ważną tkanką tego rynku. W sposób automatyczny przedłużeniu ulegają wizy i pozwolenia na pobyt, pozwolenia na pracę w czasie trwania stanu epidemii oraz w okresie 60 dni po jego zakończeniu. To jest bardzo ważny element, na który zwracali nam uwagę pracodawcy. Jednocześnie wprowadzamy rozwiązania adresowane do tych, którzy wynajmują powierzchnie w sklepach wielkopowierzchniowych, galeriach, które dzisiaj są zamknięte, w obiektach handlowych. Wprowadzamy rozwiązanie, zgodnie z którym... Na mocy dzisiejszego prawa wiemy, że stan, w którym dzisiaj jesteśmy, zwalnia z obowiązków prawnych najemców. Tymi obowiązkami jest płatność czynszu. Wprowadzamy dodatkowo takie elementy, które sprawią, że po zakończeniu tego stanu w sposób automatyczny będą wygasać podpisane dzisiaj umowy i najmujący będą podpisywać nowe umowy. Na mocy tych nowych umów wydłużamy pas startowy i te pierwsze miesiące będą obłożone niższym czynszem niż przed czasem wirusa. Dajemy w ten sposób szanse na przetrwanie tym branżom i tym firmom, które dzisiaj nie mogą prowadzić swojej działalności. W zakresie nowych obowiązków, które miały wejść w życie w tym roku, znosimy je bądź przesuwamy część z nich. Przesuwamy czas wejścia w życie JPK VAT, który miał wejść w życie od 1 kwietnia, na koniec lipca. Przesuwamy wejście w życie bazy danych o odpadach, nowych obowiązków administracyjnych dla wszystkich przedsiębiorców. Przesuwamy ten termin na koniec roku. Wprowadzamy także elastyczne formy zmiany planów finansowych w instytucjach niezbędnych, które mierzą się dzisiaj z problemami związanymi z rozprzestrzenianiem się wirusa. Są to takie instytucje jak Agencja Rezerw Materiałowych czy KOWR, które będą mogły w sposób swobodny zmieniać plany finansowe bez konieczności notyfikowania ich przez Komisję Finansów Publicznych. Tylko w ten sposób będziemy mogli aktywnie odpowiadać na potrzeby dzisiejszych czasów. W zaprezentowanych przez nas rozwiązaniach są także szczególne rozwiązania dotyczące pomocy de minimis, pomocy znanej większości firm w Polsce. Jest to pomoc pożyczkowa, której gwarantem jest Bank Gospodarstwa Krajowego. Dotychczas ten instrument był ograniczony do 60%, czyli Bank Gospodarstwa Krajowego gwarantował pożyczkę do wysokości 60% jej wielkości. My podnosimy tę gwarancję do 80% i zwiększamy wolumen, z którego może firma skorzystać, z 200 do 800 tys. euro. Dystrybutorem tych pożyczek są banki komercyjne. One znają ten mechanizm, dlatego już w przyszłym tygodniu pożyczki te będą dostępne na rynku. Są to, możemy powiedzieć, tanie i proste pożyczki obrotowe, które pozwolą firmom przetrwać ten trudny czas. Całość tak naprawdę ryzyka zostaje tutaj przeniesiona na Bank Gospodarstwa Krajowego. Przedsiębiorca nie musi zatem dostarczać i spełniać bardzo wysokich wymogów wynikających z Prawa bankowego. Do całości rozwiązań, które proponujemy, dołączamy także... do filarów, o których wspomniał pan premier, tych filarów inwestycyjnych... Tego filaru dotyczy ustawa zmieniająca ustawę o systemie instytucji rozwoju. W ramach systemu instytucji rozwoju uruchamiamy dwa instrumenty. Jeden z nich to: w Agencji Rozwoju Przemysłu zostanie uruchomiony instrument wsparcia branży transportowej. Polska jest tym państwem, które stanowi najwięcej usług transportowych w całej Europie. Dzisiaj ta branża z tego powodu, że kolejne państwa są zamknięte, unieruchomione, spotyka się z ogromnymi trudnościami. Większość... Mamy 278 tys. ciężarówek, których właścicielami są zarówno duże firmy, jak i gros z nich, 25% tych firm to są firmy mikro i małe. Większość tych ciężarówek to są ciężarówki leasingowane. Dzisiaj spłata rat leasingowych jest ogromnym wyzwaniem dla tych firm, dlatego w Agencji Rezerw Materiałowych utworzony zostaje specjalny fundusz w wysokości 1700 mln zł, z którego to funduszu będą finansowane przez 15 miesięcy raty leasingowe dla firm, które dzisiaj cierpią z powodu koronawirusa. W ustawie, zmienionej ustawie o systemie instytucji rozwoju zostaje wprowadzona także możliwość utworzenia nowego funduszu. Fundusz, który będzie dokapitalizowany kwotą 7 mld zł i w przypadku którego polski fundusz rozwoju będzie mógł w sposób elastyczny wchodzić udziałowo, podnosić kapitały na warunkach innych niż te tradycyjne, znane z Prawa bankowego, gdzie ocena ryzyka podmiotu będzie oczywiście znacznie inna, będzie uwzględniała sytuację, w jakiej znajdują się firmy w związku z rozprzestrzenianiem się koronawirusa. Rozwiązania, które przygotowaliśmy, są bardzo kompleksowe. To duża, jak państwo wiedzą, ustawa. Niecierpliwią się państwo w tym tygodniu z tego powodu, że dostarczaliśmy ją państwu do dyskusji późno. Pomimo że pracowaliśmy nad nią nieustannie przez wiele, wiele godzin w ostatnich dobach, spotykaliśmy się z państwem, pokazując wersje robocze. Jesteśmy otwarci, bo zależy nam bardzo na tym, aby ta ustawa była, tak jak powiedziałam, projektem solidarnościowym, także projektem, który połączy nas, koalicję i opozycję, ponieważ nie robimy tego jako cel polityczny, robimy tę ustawę, przygotowujemy te rozwiązania, ponieważ one mają być dobre dla Polski. Nigdy tak... W całej historii Polski zawsze mamy takie doświadczenie, że mobilizujemy się zawsze w czasach kryzysu. Ja mam nadzieję, że z tego kryzysu będziemy, w czasie tego kryzysu będziemy nie tylko zmobilizowani ponad podziałami, ale także wyjdziemy z niego wzmocnieni. Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Uprzejmie proszę o przyjęcie przedłożonych przez nas projektów ustaw. Dziękuję. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Ryszard Terlecki)