Mówca: Jerzy Szmit
Data: 2012-01-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Prawo i Sprawiedliwość w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody. Dotyczy ona tak naprawdę dwóch procedur. Pierwsza to procedura tworzenia, likwidowania i zmiany granic parków narodowych, a druga to procedura odwoływania dyrektora parku narodowego. W sprawie odwoływania dyrektora parku narodowego wnioskodawcy proponują, aby przed upływem kadencji mogło ono nastąpić wyłącznie w przypadku rażącego naruszenia przepisów dyscypliny pracy bądź w przypadku przewlekłej choroby, chodzi więc o art. 52 i 53 Kodeksu pracy. Dyrektor parku narodowego jest jednak powoływanym w drodze konkursu urzędnikiem państwowym, którego zadaniem jest realizowanie polityki wyznaczonej przez władze państwowe. A zatem pozbawienie pracodawcy możliwości reagowania na różne sytuacje jest propozycją zbyt daleko idącą. Ogromne wątpliwości budzi główne przesłanie projektu, które zmierza do pozbawienia organów samorządu terytorialnego możliwości decydowania o utworzeniu bądź poszerzeniu działającego na ich terenie parku narodowego. Samorząd, a zatem mieszkańcy, mieliby jedynie prawo do wyrażania niewiążącej opinii, zresztą w terminie 30 dni, więc dosyć pochopnie, dosyć szybko musieliby decydować o tym dosyć znaczącym dla nich fakcie. Tym samym konstytucyjny organ władzy państwowej byłby w zakresie swoich podstawowych kompetencji zrównany z organizacją pozarządową, jak stwierdzają projektodawcy, zainteresowaną. Aczkolwiek, niestety, nie definiują, jak to zainteresowanie ma się wyrażać i jakie kompetencje, jakie warunki musi spełniać organizacja, którą można uznać za zainteresowaną, żeby mogła się wypowiadać w tej sprawie, w sprawie konkretnego parku. Projektodawcy nie dostrzegają, że taka decyzja wpływa na realizację podstawowych zadań będących w gestii samorządu, na sprawy infrastruktury, energetyki, drogownictwa, planowania przestrzennego, budownictwa, architektury oraz wiele innych sfer życia. Czy taka propozycja jest zgodna z konstytucją, która w art. 16 podkreśla wagę samorządu terytorialnego i mówi: ˝Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.˝ Przyroda jest wielkim dobrem narodowym i częścią dziedzictwa kulturowego. W Polsce podlega ona wielostronnej ochronie, niestety, nie zawsze skutecznej. Moglibyśmy podać wiele przykładów tego, że dzisiaj obowiązujące przepisy nie do końca są skuteczne, nie potrafimy ich realizować. Przy okazji powiem, że na początku ubiegłego roku został wydany raport NIK, który mówił o tym, jak skandalicznie wygląda sprawa dostępu do jezior mazurskich, o tym, że są grodzone, że są zabudowane pomostami, na które nie ma zgód budowlanych. Bez wątpienia tworzenie nowych czy poszerzanie istniejących parków narodowych jest sprawą otwartą, niemniej jednak powinniśmy je traktować jako element tego, co składa się na dziedzictwo kulturowe. Jedyną drogą, która może doprowadzić do racjonalnej ochrony przyrody, jest dialog i poszukiwanie kompromisu. Bezpośrednio zainteresowanych obywateli trzeba po prostu przekonać o tym, że zmiana ta nie utrudni im życia, a może nawet wpłynie na poprawę warunków ich bytowania. Do tego potrzebne są konkretne, twarde argumenty, które zrodzą przekonanie, że w imię wyższych racji nie są traktowani przedmiotowo, a ich byt jest równie istotny, jak ochrona przyrody. Trzeba bardzo mocno podkreślić, że często mamy tu do czynienia ze społecznościami, które żyjąc w określonej przestrzeni przyrodniczej od wielu pokoleń, wytworzyły z nią związki zbudowane na ogromnym szacunku i wspierają przyrodę, chronią ją. Być może rozmowy i szukanie wspólnego stanowiska będzie trwało długo, tak, długo, nawet przez lata, ale ten wysiłek warto włożyć, aby wypracowana decyzja była wynikiem rzetelnego porozumienia, które sprawi, że powołanie parku narodowego będzie świętem i radością, a nie zarzewiem niekończących się konfliktów, walk między podmiotami życia publicznego i nieuniknionej frustracji tej albo tamtej strony. Ostatecznym sprawdzianem tego, czy kompromis został wypracowany na wystarczającym poziomie, mogłoby być referendum, w którym mieszkańcy wypowiedzieliby się, czy są za, czy są przeciw takiemu rozwiązaniu. Niestety, w tych sprawach nie mamy dobrej tradycji. Przypominam, że do dzisiaj samorządy, których terytoria w całości czy w części zostały objęte programem Natura 2000, nie otrzymały stosownych rekompensat, a przecież było to obiecane przy wprowadzaniu tego programu w życie, rekompensat za niedogodności związane z funkcjonowaniem tego programu i wywiązywanie się z określonych, nakładanych tym programem obowiązków. Projektodawcy oświadczają, że projekt nie wywołuje skutków dla budżetu państwa. Z takim stwierdzeniem trudno się zgodzić. Nie sposób przyjąć, że decyzje, o których mówimy, będą podejmowane bez koniecznych ekspertyz, badań, analizy wariantów. Następnym krokiem będzie wykonanie dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej, przeprowadzenie niezbędnych wykupów gruntów, urządzenie koniecznej infrastruktury parkowej, zatrudnienie pracowników. I potem same koszty funkcjonowania parków. Warto też wspomnieć o tym, że wszystkie 23 parki narodowe w Polsce wymagają wparcia publicznego, są dotowane z budżetu państwa. Wynika to m.in. z decyzji, jaka została przyjęta w poprzedniej kadencji Sejmu, mianowicie z likwidacji zakładów pomocniczych, które wspierały również parki narodowe. Jednak z racji na wagę problemu, na jego złożoność oraz chęć poszukiwania kompromisu w tej sprawie, o którym wspomniałem, jak również niezmiernie istotny fakt, że jest to projekt obywatelski, poparty przez ponad 250 tys. obywateli, opowiadamy się za skierowaniem tego projektu do dalszych prac w komisjach: Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dziękuję bardzo. Chciałbym też podziękować wnioskodawcom za podjęcie tego trudu, bo wiem, jak ogromny jest to wysiłek, aby zebrać tyle podpisów i zbudować takie poparcie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)