Mówca: Krzysztof Paszyk
Data: 2016-05-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam przyjemność przedstawić nasze stanowisko wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 451. Bliższa analiza przepisów k.p.k. dotyczących organizacji społecznych w konfrontacji z praktyką sądową ujawnia wątpliwości. Podstawowym pytaniem, jakie się w tej materii nasuwa, jest chociażby to, czy przepisy obecnie obowiązujące obligują przedstawiciela społecznego do zachowania obiektywizmu, który z założenia winien cechować działania rzecznika interesu publicznego. W odniesieniu do przedstawiciela społecznego przepisy k.p.k. nie przewidują żadnych regulacji w tej materii. Nie ma żadnej normy prawnej, która nie dopuszczałaby do udziału w procesie organizacji społecznej mogącej mieć własny interes w określonym rozstrzygnięciu sprawy. Nie ma też przepisu, który nie zezwalałby na udział w procesie w charakterze przedstawiciela społecznego osoby pozostającej w bliskim związku rodzinnym lub osobistym z którąś ze stron procesu lub mogącej odnieść osobistą korzyść z wyniku postępowania. Wnioskodawcy nie wyposażają organizacji społecznych w żadne nowe uprawnienia, które mogłyby pozwolić im w pełniejszym stopniu realizować w procesie cele, do których zostały powołane. Proponowana zmiana wykluczająca badanie przez sędziego zasadności przystąpienia organizacji do procesu spowodować może wydłużenie postępowania - na co zwracali już uwagę przedmówcy - a także stwarza nowe możliwości celowej obstrukcji procesu. Sąd Najwyższy kilkukrotnie podkreślał, że dopuszczenie przedstawiciela społecznego do udziału w postępowaniu sądowym należy traktować w praktyce sądowej jako regułę, natomiast niedopuszczenie - jako wyjątek. Dlatego też w tym zakresie należy obrać jedną z dwóch dróg. Jedna z nich to wyposażenie organizacji społecznej w realne uprawnienia podobne chociażby do uprawnień oskarżyciela posiłkowego, które pomogłyby realizować konstytucyjną zasadę uczestnictwa czynnika społecznego w procesie w sposób pełniejszy, druga natomiast to dostosowanie przepisów do istniejącego stanu faktycznego, czyli po prostu usunięcie omawianych przepisów z k.p.k. Proponowana zmiana nie niesie ze sobą żadnych pozytywnych aspektów w tym zakresie. Jeśli chodzi o nowelizację art. 357 i art. 360 k.p.k., to nie ulega wątpliwości, iż jawność procesu karnego może pozytywnie wpływać na organy wymiaru sprawiedliwości poprzez podwyższenie poziomu ich pracy. Zapewnienie jawności rozprawy głównej sprzyja również realizacji celów postępowania karnego wyrażonych w art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k., mianowicie poprzez trafną reakcję karną oraz ujawnienie okoliczności sprzyjających ujawnieniu przestępstwa, wywarcie odpowiedniego wpływu na umacnianie poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego oraz zapobieżenie popełnianiu innych przestępstw. Nasuwa się jednak pytanie, czy intencją wnioskodawców jest wspomniane zwiększenie transparentności procesu, czy jest to może kolejny etap ingerencji w autonomię władzy sądowniczej. Zdaniem Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego w Kodeksie postępowania karnego została w pełni uwidoczniona zasada jawności postępowania sądowego wyrażona w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co odpowiada też przyjętym standardom międzynarodowym. Zachowana została jawność rozprawy głównej, będącej najważniejszą fazą postępowania karnego, zaś okoliczności powodujące jej wyłączenie są wskazane na szczeblu konstytucyjnym - art. 45 ust. 2 - lub wskazane w Kodeksie postępowania karnego. Mowa tu o względach moralności, bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, ochronie życia prywatnego stron czy innym ważnym interesie prywatnym. W doktrynie uważa się, że wszystkie przesłanki oprócz ostatniej z wymienionych nie nastręczają problemów interpretacyjnych, zaś w przypadku innego ważnego interesu prywatnego sądowi został pozostawiony luz decyzyjny w ocenie, czy w danym przypadku zachodzi konieczność wyłączenia jawności rozprawy. I tego luzu decyzyjnego wnioskodawcy chcą sędziów pozbawić. Dlatego też w tym zakresie nie widzimy konieczności zmiany stanu prawnego. Jeśli chodzi o zmiany w art. 357 k.p.k., to zdaniem wnioskodawców przepis § 1 w dotychczasowym brzmieniu uzależnia udzielenie przez sąd zezwolenia na utrwalanie obrazu i dźwięku z przebiegu rozprawy od wystąpienia niedookreślonych treściowo przesłanek, które powodują, że decyzja w tym przedmiocie - przy jej niezaskarżalności - niejednokrotnie podejmowana jest w sposób arbitralny. Otóż przesłanki te nie są tak niedookreślone, jak twierdzi wnioskodawca, np. pojęcie ˝uzasadniony interes społeczny˝ zgodnie z orzecznictwem należy odnieść do sytuacji (Dzwonek), gdy sprawą żywo zainteresowana jest opinia publiczna. Podsumowując, analiza przedmiotowego projektu co prawda nasuwa wiele wątpliwości, jednakże Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego wnioskuje o skierowanie projektu do dalszych prac. Dziękuję bardzo. (Oklaski)