Mówca: Wiesław Różyński
Data: 2026-04-14 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga przedstawiam stanowisko wobec projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Klub PSL - Trzecia Droga popiera ten projekt i warto jasno powiedzieć dlaczego. Po pierwsze, skala problemu. W roku 2017 do egzaminów z języka polskiego jako obcego przystąpiło nieco ponad 2800 osób, w roku 2024 już prawie 22 tys. To ośmiokrotny wzrost w ciągu 7 lat. System, który powstał z myślą o celach akademickich, dzisiaj obsługuje przede wszystkim osoby ubiegające się o obywatelstwo polskie i zezwolenia na pobyt. Zmienił się cel, musi zmienić się i narzędzie. Ten system wymaga naprawy nie dlatego, że jest zły w założeniach, ale dlatego, że właśnie wyrósł z ram, w których powstał. Po drugie, jakość i wiarygodność. Audyty państwowej komisji wykazały nieprawidłowości w ocenie od 3% do nawet 10% sprawdzanych prac w zależności od podmiotu egzaminującego. Certyfikat znajomości języka polskiego to dokument państwowy, ma moc prawną. Od niego zależy m.in., czy ktoś otrzyma polskie obywatelstwo. Nie możemy pozwolić, żeby wiarygodność tego dokumentu była podważana. Nowe rozwiązania mają usprawnić organizację egzaminów państwowych z języka polskiego jako obcego, zwiększyć ich dostępność oraz poprawić nadzór nad systemem certyfikacji. Zmiany dotyczą m.in. organizacji egzaminów, zasad komisji egzaminacyjnych oraz sposobu wydawania certyfikatów. Dlatego dobrze, że projekt zwiększa odsetek audytowanych prac z 20% do 30%. Dobrze, że członkowie komisji będą mogli osobiście wizytować egzaminy, i dobrze, że wprowadza się stanowisko zastępcy przewodniczącego komisji, bo przy tej skali działania jednoosobowe kierownictwo to za mało. Po trzecie, porządek instytucjonalny. Przekazanie zadań Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej to krok w dobrą stronę. NAWA ma doświadczenie, ma struktury, ma kompetencje. To logiczny wybór. Nie tworzymy nowej biurokracji. Wykorzystujemy instytucję, która już działa. Ważne jest też uporządkowanie ścieżki potwierdzenia znajomości języka polskiego bez egzaminu dla absolwentów polskich uczelni, szkół ponadpodstawowych i szkół polonijnych za granicą. To uczciwe rozwiązanie. Kto ukończył te szkoły po polsku, nie powinien zdawać egzaminu, żeby udowodnić to, co już udowodnił. Po czwarte, odpowiedzialność państwa. Ten projekt, Wysoka Izbo, dotyczy czegoś więcej niż egzaminów. Dotyczy tego, czy państwo polskie potrafi utrzymać standardy w procesie, od którego zależy, kto otrzyma polskie obywatelstwo. A jeśli stawiamy taki wymóg, to musimy zapewnić, że system weryfikacji działa uczciwie, sprawnie i na poziomie, jakiego oczekujemy od państwa polskiego. Na zakończenie chcę powiedzieć, Wysoka Izbo, że ten projekt to nie jest rewolucja. To jest solidna praca legislacyjna, uporządkowanie systemu, który tego potrzebował, wzmocnienie kontroli jakości, jasne zasady dla wszystkich uczestników i realne wsparcie dla promocji języka polskiego na świecie. Klub PSL - Trzecia Droga będzie głosował za przyjęciem tego projektu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)