Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-12-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w 100. rocznicę urodzin Jana Karskiego, legendarnego kuriera Szanowna Pani Marszałek! Szanowne Panie Posłanki i Szanowni Panowie Posłowie! Już za trzy tygodnie wejdziemy w rok 2014, w którym pośród wielu ważnych rocznic i wydarzeń będziemy obchodzić 100. rocznicę urodzin legendarnego kuriera z czasów II wojny światowej Jana Karskiego. Wysoki Sejm zajął się już stosowną uchwałą, by tę rocznicę odpowiednio uczcić. Chciałbym jednak w sposób szczególny w tym oświadczeniu wskazać na związki Jana Karskiego z Nowym Sączem i Sądecczyzną, z której pochodzę. Na początku października odbyła się w Miasteczku Galicyjskim w Nowym Sączu konferencja z udziałem grupy młodzieży izraelskiej z Tel Awiwu pt. ˝Jan Karski - ocalony bohater˝. Konferencję zorganizowało Małopolskie Towarzystwo Oświatowe i uczniowie liceum społecznego ˝Splot˝ ze swoimi nauczycielami, przy współudziale Muzeum Historii Polski w Warszawie. W programie konferencji znalazło się wiele referatów i wystąpień, a towarzyszyła im wystawa o sądeckich śladach Jana Karskiego. O swoim spotkaniu z Janem Karskim w 1982 r. na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie opowiadał prof. Aleksander Skotnicki, hematolog CM UJ. Profesor Skotnicki pokusił się o stwierdzenie, że Jan Karski przez swoje wybitne zasługi należy nie tylko do świata, ale również do Nowego Sącza. Jest to związane z bardzo ważnym epizodem w działalności legendarnego kuriera. Nie będę przytaczał tutaj całego doskonale znanego życiorysu i zasług Jan Karskiego. Chcę się skupić na fakcie, że Sądeczanie, ratując Janowi Karskiemu życie, zapłacili za to najwyższą cenę. Od stycznia 1940 r. Jan Karski działał z ramienia władz podziemnych w misjach kurierskich do rządu polskiego na uchodźstwie we Francji. Przygotowując się do misji wywiezienia z zajętej przez hitlerowców Polski ważnej dokumentacji, pomieszkiwał w Nowym Sączu w domu rodziny Rysiów znajdującym się przy ul. Matejki 2. W czerwcu 1940 r. wraz z kurierami piwniczańskimi Franciszkiem Musiałem i Władysławem Gardoniem przekroczył granicę okupowanej Polski, aby przez Słowację przedostać się na Węgry. We wsi Demjata na Słowacji został aresztowany w zasadzce zastawionej przez gestapo. Ranny, został osadzony pod wojskową strażą w nowosądeckim szpitalu. Na początku lipca 1940 r. przy zaangażowaniu sądeckich lekarzy - Stanisława Stuchłego i Jana Słowikowskiego - partyzantom ze Związku Walki Zbrojnej udało się wykraść Jana Karskiego z nowosądeckiego szpitala. Podczas gdy personel medyczny przykuł uwagę pilnujących Karskiego niemieckich żołnierzy, przez wskazane okno na piętrze Karski wyskoczył wprost na ręce czekających na niego partyzantów. Po brawurowej ucieczce przez pewien czas Jan Karski przebywał w podsądeckich Marcinkowicach pod opieką Jana Morawskiego i gajowego Feliksa Widła. W akcji odbicia i wywiezienia z Nowego Sącza Jana Karskiego brało udział wielu partyzantów, wśród nich m.in. Karol Głód, Zbigniew Ryś, Zofia Rysiówna, Józef Jennet, Tadeusz Szafran, Jadwiga Rogowska i Józef Jeżyk. Po ucieczce Karskiego Niemcy przeprowadzili śledztwo, w wyniku którego aresztowano i na rozkaz Heinricha Hammanna rozstrzelano w podsądeckich Biegonicach 32 osoby między innymi brata Jana Słowikowskiego, Teodora. Niektórzy z nich byli bezpośrednio zaangażowani w akcję, inni związani z nią pośrednio, a jeszcze inni byli wzięci jako zakładnicy. Feliks Wideł zaś został wywieziony i zamordowany w Oświęcimiu. W 2000 r. Jan Karski wspominał: ˝Gdyby nie doktor Jan Słowikowski, nie byłoby późniejszego emisariusza Jana Karskiego, bowiem nigdy nie dożyłbym swojej misji z 1942 r. Zginąłbym w Nowym Sączu od niemieckiej kuli, w torturach lub od własnowolnie zażytej trucizny. Świadomość, ile ofiar kosztowało moje uwolnienie, nie daje mi spokoju˝. Gdy mówi się o Janie Karskim jako o obywatelu świata i jego zasługach, jest to oczywistością. Chcę zwrócić uwagę na to, że słowa o przynależności tego wybitnego Polaka również do Sądecczyzny są jak najbardziej uprawnione.