Mówca: Seimasu Republiki Litewskiej Viktoras Pranckietis
Data: 2018-03-01 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowni Panie i Panowie Posłowie i Senatorowie! Wasze Ekscelencje! Panie i Panowie! Dzień dobry. Witam serdecznie wszystkich przedstawicieli narodu polskiego. (Oklaski) Dziękuję za możliwość poruszenia w dniu dzisiejszym w polskim parlamencie w ramach obchodów 100. rocznicy odrodzenia Republiki Litewskiej kwestii najważniejszych dla naszych krajów. Jest to dla mnie ogromny zaszczyt, że mogę tu być dzisiaj i występować przed takim dostojnym gremium. Ostatni raz przewodniczący Seimasu Republiki Litewskiej przemawiał tu 21 lat temu. Dziękuję panu marszałkowi Kuchcińskiemu, że podczas wizyty w Wilnie w roku 2017 uczestniczył w obchodach i był jednym z patronów honorowych uroczystości upamiętniającej 630. rocznicę chrztu Litwy - otwarcia ekspozycji obrazu Wojciecha Gersona pt. ˝Chrzest Litwy˝ w wileńskim pałacu władców. Rok bieżący jest szczególny dla Litwinów i Polaków. Obchodzimy setne rocznice odzyskania niepodległości przez nasze państwa. W przyszłym roku natomiast obchodzić będziemy inny znaczący jubileusz: 450. rocznicę zawarcia Unii Lubelskiej. Jest to więc doskonała okazja do zastanowienia się nad szlakiem pokonanym przez nasze narody, nad naszą wspólną historią i nad tym, co nasz łączy, jednoczy, nad tym, jakie są najważniejsze wyzwania dnia dzisiejszego oraz przyszłości, stojące przed obywatelami Litwy i Polski, co my, politycy, powinniśmy uczynić, aby nasze społeczeństwa miały poczucie bezpieczeństwa, a gospodarki naszych krajów się rozwijały. Jestem przekonany, że właśnie w tym roku jubileuszowym dla naszych krajów prawidłowo wykorzystamy możliwości litewsko-polskiej współpracy parlamentarnej oraz zachęcimy do działania bilateralne zgromadzenie parlamentarne. Pragnę odnotować, że historia nasze narody na przemian łączyła i dzieliła, jednakże przez cały czas więcej w historii było wspólnego niż dzielącego i sprzecznego. Jeszcze od unii w Krewie rozpoczął się niełatwy proces zbliżenia obu państw. Po przyjęciu chrztu w 1387 r. Litwa stała się krajem chrześcijańskim i jednocześnie ważną częścią składową zachodniej cywilizacji chrześcijańskiej, wybierając w ten sposób swój kierunek na przyszłość. Ani Litwinom, ani Polakom nie trzeba tłumaczyć, czym była bitwa pod Grunwaldem w 1410 r., jakie było jej znaczenie dla ówczesnych Litwy i Polski oraz całej Europy, jakie były osiągnięcia króla Polski Jagiełły i wielkiego księcia litewskiego Witolda. Unia Lubelska zawarta w 1569 r. ustanowiła nowe państwo, Rzeczpospolitą Obojga Narodów, które na Litwie oceniane jest niejednoznacznie, ale stanowi integralną część historii litewskiej państwowości. Pragnąłbym odnotować znaczenie odbywającego się w latach 1788-1792 Sejmu Czteroletniego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w sferze przygotowania niezbędnych reform w państwie i nowej konstytucji. Konstytucja uchwalona 3 maja 1791 r. wraz z uchwalonym w dniu 20 października tegoż roku Zaręczeniem Wzajemnym Obojga Narodów była wyrazem poszanowania przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów wolności osobistej i niepodległości państwowej. Ta pierwsza konstytucja uchwalona w Europie daje nam doskonałą okazję do refleksji nad znaczeniem i wagą zasad konstytucyjnych. Podczas podróży z Litwy do stolicy Polski, Warszawy, jedzie się przez warszawską Pragę, gdzie na początku listopada 1794 r. podczas powstania Rzeczypospolitej Obojga Narodów przeciwko Rosji ok. 8 tys. żołnierzy Wielkiego Księstwa Litewskiego wraz z żołnierzami polskimi i mieszczanami Warszawy stanęło w obronie Warszawy przed armią rosyjską. W bitwie zginęła większość wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego i obrońców Warszawy. Bitwa ta jest często nazywana rzezią Pragi. Był to ostatni bój z udziałem wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wydaje mi się, że podczas obchodów w 2019 r. 225. rocznicy powstania pod wodzą Tadeusza Kościuszki byłoby wskazane upamiętnienie żołnierzy Wielkiego Księstwa Litewskiego, którzy broniąc Warszawy, złożyli w ofierze swe życie. Zniknięcie z mapy Europy Rzeczypospolitej Obojga Narodów rozdartej podczas grabieżczych rozbiorów przez Rosję, Prusy i Austrię w XVIII w. uczy nas dzisiaj, że powinniśmy być silni i gotowi samodzielnie lub wraz ze swoimi sojusznikami przeciwstawić się agresji zewnętrznej sił antydemokratycznych. Pamiętamy powstanie listopadowe i powstanie styczniowe - wspólny wysiłek naszych narodów w walce o wolność. Wspólne ideały i hasło ˝Za waszą i naszą wolność˝ nieustannie przypominają nam, że wolność nie jest dana raz na zawsze. Należy ją chronić i pielęgnować, tak jak to czyniła litewska Joanna d’Arc, czyli Emilia Plater. 16 lutego 1918 r. po ponad 100-letniej niewoli powróciliśmy do rodziny wolnych narodów europejskich. 20 członków Taryby, czyli Litewskiej Rady Państwowej, podpisało w Wilnie akt niepodległości Litwy. Warto zauważyć, że jednym z sygnatariuszy aktu niepodległości Litwy z dnia 16 lutego 1918 r. był Stanisław Narutowicz, którego młodszy brat, Gabriel Narutowicz, został pierwszym prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej. Drogi Litwy i Polski rozminęły się w okresie międzywojennym z powodu Wilna, jednakowoż oba nasze państwa i narody były niezależne, samodzielnie budowały własną przyszłość, kreowały swój postęp gospodarczy. Wskutek przestępczego paktu Ribbentrop-Mołotow z dnia 23 sierpnia 1939 r. dokonano podziału Litwy, Polski i innych krajów w regionie, ich obywatele utracili zaś wolność. Internowano polskich żołnierzy, którzy następnie nie powrócili z Katynia, zaś ich losami cynicznie zarządzali dyktatorzy w Berlinie i w Moskwie. II wojna światowa przyniosła nieobliczalny ból i cierpienie ludzi różnych narodowości, zaś po jej zakończeniu zostaliśmy oddzieleni stalinowską żelazną kurtyną od demokratycznego świata zachodniego. Państwa Europy Zachodniej świętowały zwycięstwo nad nazizmem, natomiast na Litwie, podobnie jak w Polsce, nadal trwał ruch oporu, zwany u nas wojną po wojnie, w którym na Litwie ponad 20 tys. leśnych braci będących uczestnikami podziemnego ruchu oporu oddało swe życie na rzecz naszej dzisiejszej wolności. Zwanych przez system sowiecki wrogami narodu tysiącami deportowano na bezkresy Syberii. Niektórym z nich udało się powrócić do wykrwawionej, okupowanej ojczyzny, wielu z nich jednak pozostało na wieczny spoczynek w miejscach deportacji. Cześć ich pamięci! Często Litwini dzielili los zesłańca z towarzyszami niedoli - Polakami. Sensowne byłoby, gdyby prowadzona od 16 lat litewska akcja Misija Sibiras upamiętniająca tych ludzi stała się wspólna, żeby młodzież litewska i polska odwiedziła te miejsca i uporządkowała zapomniane groby zesłańców z Polski i Litwy. (Oklaski) Niewola jednakowoż nie jest wieczna, wieczny jest natomiast zew wolności. Polska ˝Solidarność˝, a później litewski Sąj?dis pomogły ludziom zjednoczyć się i wyzwolić spod ucisku komunizmu. Niezapomniany też i trudny do przecenienia jest duchowy czyn papieża św. Jana Pawła II. Od pierwszych dni swego pontyfikatu często powtarzał on ˝Nie lękajcie się˝. Nasze narody to usłyszały, były zatem silne dzięki swej wierze w wolność. Przyszło nam też zapłacić niemałą cenę za ogłoszenie odrodzenia, niepodległości państwa litewskiego w dniu 11 marca 1990 r. 13 stycznia 1991 r. od pocisków radzieckich czołgów i kul zginęło w Wilnie 14 bohaterów, zaś ponad 700 zostało rannych. Styczniowe wydarzenia na Litwie przyspieszyły upadek Związku Radzieckiego, który trafnie przez amerykańskiego prezydenta Ronalda Reagana został nazwany imperium zła. Czołgi imperium zła opuściły nas 1 września 1993 r. Chciałbym podziękować naszym kolegom z Polski, którzy podczas tych wszystkich wydarzeń byli z nami w Wilnie i pomagali naszym przedstawicielom w innych krajach w dążeniu do zapewnienia wsparcia światowej wspólnoty na rzecz międzynarodowego uznania odzyskania przez Litwę niepodległości. Podpisany w dniu 26 kwietnia 1994 r. traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Litewską o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy stanowi podstawę współpracy między naszymi krajami. Szczerze opłakiwaliśmy utratę dobrego przyjaciela Litwy prezydenta Polski Lecha Kaczyńskiego. (Oklaski) Jego śmierć w katastrofie samolotu w Smoleńsku zraniła również nasze serca. Bardzo cieszę się, że prezydent Polski, naszego strategicznego partnera, pan Andrzej Duda uczestniczył w obchodach 100. rocznicy odrodzenia litewskiej niepodległości w dniu 16 lutego w Wilnie. Oczekujemy też w Wilnie na wizytę premiera Mateusza Morawieckiego. Jest to źródłem inspiracji dla naszej dalszej współpracy. Wiem już, że podczas naszych obchodów 11 marca odwiedzi nas również jeden z panów marszałków. Szanowni Państwo! Projekt zjednoczenia Europy jest unikatowy, a jego zachowanie jest naszym wspólnym obowiązkiem. Rozumiemy, że moc poszczególnych państw się różni, jednakowoż zespołowe struktury europejskie i euroatlantyckie, jak Unia Europejska i NATO, po raz pierwszy w historii dały nam możliwość, aby zasiąść przy jednym stole i uczestniczyć w procesie podejmowania decyzji na równych zasadach. Nic o nas bez nas. Stanowimy doskonały przykład udanej transformacji systemowej dla tych krajów, które swą przyszłość wiążą z Unią Europejską, w szczególności dla Ukrainy. Trójstronne litewsko-polsko-ukraińskie zgromadzenie parlamentarne również odgrywa znaczącą rolę we wspieraniu starań Ukrainy na rzecz zbliżenia się do Unii Europejskiej. Członkostwo w Unii Europejskiej postrzegamy nie tylko jako dobrobyt gospodarczy i materialny naszych państw i obywateli, ale też jako przynależność do wspólnoty krajów połączonych przez wspólne wartości. (Oklaski) To jest fundament jedności i solidarności Unii Europejskiej. Świat stale się zmienia i Unia Europejska, nasz wspólny projekt, również szuka odpowiedzi na długą listę wyzwań i zagrożeń. Nielegalna migracja i potoki uchodźców, debata na temat przyszłego modelu Unii Europejskiej, która przyspieszyła wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej, populizm i eurosceptycyzm, zapewnienie stabilności finansowej i wzrostu gospodarczego, zmiany klimatyczne, zagrożenia hybrydowe połączone z propagandą, dezinformacją i atakami cybernetycznymi krajów trzecich - to są największe wyzwania i zagrożenia dla Unii Europejskiej, Litwy i Polski. Naszym kluczowym celem jest wzmocnienie jedności Unii Europejskiej, skuteczne i odpowiedzialne działania w zakresie stosunków zewnętrznych Unii Europejskiej i Partnerstwa Wschodniego, w szczególności z krajami mającymi perspektywę członkostwa w Unii Europejskiej. Mamy nadzieję, że negocjacje w sprawie brexitu będą udane i zachowamy strategicznie ważne partnerstwo oraz zagwarantowane będą prawa naszych obywateli w Zjednoczonym Królestwie. Do pokonywania wyzwań niezbędne są też wystarczające zasoby finansowe. Czekają nas ważne decyzje w sprawie nowej perspektywy finansowej Unii Europejskiej. W nowych wieloletnich ramach finansowych szczególną uwagę należy poświęcić długoterminowym strategicznym zobowiązaniom zawartym w traktatach Unii Europejskiej, znając jednocześnie wartość dodaną polityki spójności Unii Europejskiej na rzecz bezpieczeństwa wewnętrznego i dobrobytu obywateli. Dalej należy też zwracać uwagę na rynek wewnętrzny Unii Europejskiej i umacnianie wewnętrznego rynku energetycznego przez zapewnienie równych warunków konkurencji z krajami trzecimi oraz bezpieczeństwa dostaw energii w Unii Europejskiej i w krajach sąsiadujących. Panie i Panowie! W biegu dziejów, kiedy Litwa traciła niepodległość, traciła ją również Polska, i odwrotnie. Jedziemy z Polską na jednym wózku w sensie bezpieczeństwa i w sensie geopolitycznym. (Oklaski) Jesteśmy również wdzięczni Polsce za aktywne wsparcie naszych wysiłków na rzecz członkostwa w NATO. Litwa jest godnym zaufania członkiem NATO. W roku 2018 przeznaczyliśmy już ponad 2% PKB na cele obronne. Aneksja Krymu przez Rosję oraz wojskowa i polityczna destabilizacja w Donbasie we wschodniej Ukrainie i wspieranie separatystów radykalnie zmieniły sytuację w zakresie bezpieczeństwa w Europie Środkowej i Wschodniej. NATO to transatlantycki sojusz polityczno-wojskowy, dlatego uwaga polityczna ze strony USA i obecność żołnierzy amerykańskich i innych sojuszników w Polsce i krajach nadbałtyckich są istotnymi czynnikami zapewniającymi skuteczne odstraszanie od potencjalnej agresji, obronę i wzmocnienie sił NATO na całej flance wschodniej. (Oklaski) Oczywiste jest, że NATO jest głównym gwarantem bezpieczeństwa. Powinniśmy jednocześnie starać się unikać niepotrzebnego powielania działań NATO i Unii Europejskiej. Należy w pełni wdrożyć unijną deklarację współpracy między NATO a Unią Europejską, uchwaloną podczas szczytu NATO w Warszawie. Aktywna współpraca bilateralna z Polską odbywa się we wszystkich formatach sił wojskowych poprzez ćwiczenia wojskowe, uczestnictwo w operacjach międzynarodowych i zakup broni dla sił zbrojnych. Dziś w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa kontrolowane są stare i nieustannie tworzone są nowe wspólne formaty współpracy wojskowej. Jednym z najbardziej udanych projektów trójstronnych jest LITPOLUKRBRIG, któremu nadano imię wojskowego dowódcy Konstantego Ostrogskiego. W ramach tej brygady współdziałają wojskowi z Litwy, Polski i Ukrainy. Z zadowoleniem przyjmuję fakt, że Polska jest najaktywniejszym krajem w zakresie kontroli przestrzeni powietrznej państw bałtyckich. Już siedem razy Polska delegowała przedstawicieli swych Sił Powietrznych do NATO-wskiej misji obrony przestrzeni powietrznej. Nasze kraje powinny podjąć aktywną współpracę i wymianę doświadczeń w celu wyeliminowania pojawiających się nowych zagrożeń hybrydowych przez zwiększenie odporności naszych społeczeństw na wrogą propagandę i gotowości do reagowania na ataki cybernetyczne. Energetyka to sektor, w którym współpraca naszych krajów jest szczególnie dynamiczna w ostatnich latach. Wraz z Polską, Łotwą i Estonią wdrażamy szereg ważnych projektów w dziedzinie infrastruktury energetycznej. Pod koniec 2015 r. rozpoczął funkcjonowanie most elektroenergetyczny LitPol Link łączący Ełk i Olitę. Jest to pierwsze w historii połączenie energetyczne Litwy z Zachodem. Realizacja projektu synchronizacji systemów energetycznych państw bałtyckich zintegruje państwa bałtyckie z europejskim systemem energetycznym. Wielkie znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego naszych państw, a także dla rozwoju rynku gazu w rejonie będzie miała budowa gazociągu między Polską a Litwą, GIPL. Mamy nadzieję, że ten projekt zostanie zrealizowany, jak to przewidziano, do roku 2021. Z zadowoleniem przyjmujemy stanowisko Polski w sprawie elektrowni jądrowej w Ostrowcu na granicy Białorusi z Litwą. W czasie budowy doszło do kilku poważnych incydentów, co wskazuje na to, że obiekt potencjalnie może stanowić zagrożenie dla całego regionu. Litwa żąda, aby podczas budowy tej elektrowni postępowano zgodnie ze wszystkimi międzynarodowymi wymogami dotyczącymi bezpieczeństwa. Jesienią zeszłego roku parlament litewski uchwalił ustawę zabezpieczającą środki niezbędne do tego, aby na litewski rynek energii elektrycznej nie trafiła energia elektryczna z krajów trzecich, pochodząca z niebezpiecznych elektrowni jądrowych. Mamy nadzieję, że również Polska w przyszłości nie będzie importowała energii elektrycznej z niebezpiecznej elektrowni jądrowej w Ostrowcu. W celu pogłębienia integracji naszych krajów i regionów z Unią Europejską musimy aktywnie inwestować w projekty w zakresie infrastruktury, mam zatem nadzieję, że nasze rządy uczynią wszystko, co w ich mocy, aby jak najszybciej zostały zrealizowane regionalne projekty infrastrukturalne, takie jak Via Baltica, Via Carpatia i Rail Baltica. (Oklaski) Widzimy też możliwości rozwijania potencjału w zakresie współpracy krajów Trójmorza w celu dążenia do lepszego rozwoju infrastruktury transportowej i energetycznej państw regionów Morza Bałtyckiego, Morza Śródziemnego i Morza Czarnego. Polska jest jednym z najważniejszych partnerów handlowych Litwy, a także jednym z najsolidniejszych inwestorów. Z zadowoleniem zauważamy, że coraz więcej litewskich przedsiębiorstw odnosi sukcesy na polskim rynku i konsekwentnie się rozwija. Szczególnie wysoko cenimy obecność polskich firm na litewskim rynku i ich wkład w nasz rozwój gospodarczy. Jestem przekonany, że dzięki wzajemnej życzliwej współpracy otwierają się szerokie możliwości dotyczące poszukiwania trwałych rozwiązań. Spójna polityka gospodarcza Litwy w ostatnich latach stworzyła sprzyjające warunki dla biznesu i atrakcyjny klimat dla inwestycji na Litwie. Choć jesteśmy niewielkim krajem, możemy być dumni z szybkiego rozwoju nauk w zakresie laserów, technologii informatycznych, rozwoju inżynierii, jak również z konkurencyjności w stosunku do światowych przedsiębiorstw w skali globalnej, a także ze specjalistów, ścisłej współpracy między przedsiębiorstwami i współpracy naukowej. Litwa stała się państwem szybko rozwijającym się i konkurencyjnym, o nowych i zaawansowanych technologiach. Polskim inwestorom oferujemy atrakcyjne warunki inwestowania i szerokie możliwości współpracy. Szanowni Posłowie i Senatorowie! Polacy na Litwie i Litwini w Polsce stanowią wartość nie do przecenienia w naszych społeczeństwach. (Oklaski) Litwa ma długie tradycje jako kraj wielonarodowy, pielęgnujący tolerancję i współistnienie różnych narodów, narodowości i wyznań. Naszym celem jest, aby osoby dowolnej narodowości czuły się na Litwie dobrze, będąc przedstawicielami swojego narodu oraz lojalnymi obywatelami swojego kraju. Pragnę odnotować, że Litwa jest jedynym krajem na świecie, rzecz jasna oprócz samej Polski, w którym dla osób polskiego pochodzenia zapewniona jest oświata w języku polskim od przedszkola do szkoły wyższej. Filia Uniwersytetu w Białymstoku w Wilnie działająca już od 10 lat stanowi nieodłączny element litewskiego systemu edukacyjnego. Wykłady dla studentów odbywają się tu w języku polskim. Jest to jedyny polski uniwersytet posiadający swą filię za granicą i kształcący studentów w języku polskim. Na trzech litewskich uczelniach istnieje możliwość studiowania języka polskiego. Na Litwie działa 50 przedszkoli i grup przedszkolnych oraz 76 szkół ogólnokształcących, w których język polski jest językiem nauczania. Sieć szkół państwowych, finansowanych przez państwo, jest na Litwie imponująca. Zarówno w Polsce, jak i na Litwie ważna jest dobra znajomość języka urzędowego danego państwa. Młodzież polska na Litwie dobrze zna język litewski, zaś Litwini w Polsce świetnie mówią po polsku. Jest to wielkim osiągnieciem naszych systemów edukacyjnych. Ważne jest również, aby Polacy na Litwie byli aktywnymi politycznie i społecznie członkami naszego społeczeństwa. W chwili obecnej na Litwie aktywnie działa ok. 70 organizacji, polskich wspólnot narodowych. Zakres ich działalności jest bardzo szeroki: zespoły pieśni i tańca, chóry, stowarzyszenia i kluby, uniwersytet trzeciego wieku. Działają też media w języku polskim. Sam niejednokrotnie występowałem na antenie rozgłośni radiowej Znad Wili. Przedstawiciele narodowości polskiej na Litwie dysponują doskonałymi możliwościami politycznej reprezentacji. W Sejmie Republiki Litewskiej interesy polskiej wspólnoty narodowej reprezentuje Akcja Wyborcza Polaków na Litwie - Związek Rodzin Chrześcijańskich posiadająca 8 mandatów z ogólnej liczby 141. Jeden przedstawiciel polskiej narodowości jest posłem w Parlamencie Europejskim. Zwracam się uprzejmie do polskich parlamentarzystów z prośbą o konstruktywne rozstrzyganie kwestii podnoszonych przez społeczność litewską dotyczących szkolnictwa litewskiego, finansowania podręczników i innych kwestii. Z okazji obchodów 100-lecia niepodległości obu naszych państw przewidziano wiele imprez kulturalnych. Wczoraj odbył się w Polsce uroczysty koncert orkiestry Litewskiej Filharmonii Narodowej. Zaplanowane są też w Polsce tygodnie litewskiego kina i teatru, różne wystawy i inne wydarzenia. Chciałbym zaprosić Polaków do odwiedzania multikulturalnej Litwy, gdzie zawsze czekamy na gości z Polski i dobrze ich rozumiemy. Panie i Panowie Parlamentarzyści! Chciałbym jeszcze raz serdecznie podziękować marszałkowi Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej panu Markowi Kuchcińskiemu oraz wszystkim państwu za umożliwienie mi wystąpienia w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. (Oklaski) I woda już skończyła się. (Wesołość na sali) Patrząc w przeszłość, widzimy też przyszłość. Otwieramy dziś nową kartę w historii Litwy i Polski. Chciałbym również serdecznie wszystkich państwa pozdrowić z okazji zbliżającej się 100. rocznicy odrodzenia niepodległości Polski. Jestem przekonany, że nasze państwa i narody, Litwini i Polacy, nadal będą aktywnie obcować i współpracować, a w razie konieczności będziemy gotowi razem obronić naszą wolność i niepodległość. (Oklaski) Niech żyją Polska i Litwa, wolne, demokratyczne i niepodległe kraje rodziny europejskiej! Dziękuję. (Zebrani wstają, długotrwałe oklaski)