Mówca: Stanisław Szwed
Data: 2015-04-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wobec prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 3288, dotyczącego zmian w obszarze przepisów związanych z urlopami rodzicielskimi, w tym z większymi możliwościami stosowania elastycznych form godzenia życia zawodowego z obowiązkami rodzinnymi. Zdajemy sobie sprawę, że projekt wpisuje się w kampanię wyborczą urzędującego prezydenta, ale każda propozycja, która wprowadza ułatwienia i stwarza większe możliwości łączenia pracy z urlopami rodzicielskimi, jest krokiem w dobrym kierunku. Od wielu lat domagamy się od rządzącej koalicji spójnej polityki wsparcia polskich rodzin. Niestety oprócz szumnych zapowiedzi nie wprowadzono zasadniczych zmian, zwłaszcza finansowych, z jednym wyjątkiem, dotyczącym właśnie urlopów macierzyńskich, czyli wydłużenia urlopów macierzyńskich i utworzenia urlopów rodzicielskich. Mamy jeden z najniższych wskaźników dzietności, który wynosi niespełna 1,3, i należymy do państw o najniższym poziomie urodzeń. Jesteśmy na 212. miejscu na świecie na 224 państwa pod względem wskaźnika dzietności. Aby mówić o zastępowalności pokoleń, wskaźnik dzietności powinien wynosić co najmniej 2, czyli na 100 kobiet w wieku rozrodczym powinno przypadać średnio 200 urodzonych dzieci. Niestety w ostatnich trzech latach ponownie obserwujemy spadek liczby ludności w naszym kraju. Do tego trzeba doliczyć ponad 2,5 mln osób, z czego większość to ludzie młodzi, które wyjechały z naszego kraju w poszukiwaniu pracy, lepszych warunków życia czy też aby rodzić dzieci poza granicami kraju, gdzie są lepsze warunki i wsparcie dla matek rodzących dzieci. Tylko w Wielkiej Brytanii w ostatnich pięciu latach urodziło się ponad 150 tys. polskich dzieci. Trudno więc dziwić się, że w badaniach CBOS Polacy bardzo negatywnie oceniają politykę państwa na rzecz rodziny. 32% badanych ocenia tę politykę jako niedostateczną, 51% - jako dostateczną i tylko 13% jest zadowolonych z polityki państwa na rzecz rodziny. Również w badaniach dotyczących łączenia funkcji rodzicielskich z pracą zawodową wypadamy bardzo słabo. Polki chcą mieć dzieci, pokazują to statystyki urodzeń poza granicami naszego kraju, gdzie jest o wiele większe wsparcie dla rodzin. Brak pracy, niskie płace, często praca na tzw. umowach śmieciowych, strach przed utratą pracy, brak tanich mieszkań, brak poczucia bezpieczeństwa i środków na utrzymanie własnej rodziny powodują, że wiele rodzin nie decyduje się na dziecko, stąd tak dramatyczna sytuacja demograficzna naszego kraju. Warto przytoczyć jeszcze badania dotyczące innych form wspierania rodziny poza urlopami rodzicielskimi. To ulgi podatkowe dla wychowujących dzieci, pomoc dla młodych małżeństw w uzyskaniu mieszkania, np. poprzez tańsze i łatwiej dostępne kredyty mieszkaniowe, i oczywiście pomoc w powrocie do pracy lub znalezieniu zatrudnienia dla matek małych dzieci. Badani wskazują również finansowe wspieranie rodzin, jak np. wypłacanie przez państwo pensji niepracującym zawodowo kobietom zajmującym się wychowywaniem dzieci czy wyższe zasiłki rodzinne i podniesienie progów kryteriów dochodowych uprawniających do zasiłków. Z pozafinansowych instrumentów polityki prorodzinnej mogących zachęcić młodych ludzi do decydowania się na dzieci dość często wymienia się zwiększenie liczby żłobków i przedszkoli i umożliwienie rodzicom małych dzieci korzystania z elastycznego czasu pracy. Omawiany projekt odnosi się właśnie do tego ostatniego postulatu, czyli do możliwości pracy w zmniejszonym wymiarze czasu pracy czy według indywidualnego rozkładu czasu pracy oraz stosowania skróconego tygodnia pracy. Będzie to mogło mieć miejsce na wniosek pracownika, który pracodawca będzie musiał uwzględnić, chociaż będzie on też miał możliwość odmówienia wyrażenia zgody na taki tryb pracy, w przypadku gdy nie będzie to możliwe ze względu na organizację lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. Niestety przepis jest dość ogólny i bez dobrej woli i zrozumienia ze strony pracodawcy może być wykorzystywany niezgodnie z projektowaną propozycją. Wprawdzie pracodawca będzie musiał w przypadku zatrudniania ponad 20 pracowników taką odmowę uzasadnić na piśmie, ale wiemy doskonale, że w sytuacji, w której jest wysokie bezrobocie i panuje strach przed zwolnieniami, bez dobrej woli pracodawcy pracownik, najczęściej matka, nie wystąpi z wnioskiem o inną organizację pracy. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Polski system urlopowy związany z opieką nad dzieckiem był już wielokrotnie zmieniany, co sprawiło, że wiele przepisów stało się niespójnych i nadmiernie skomplikowanych. Między innymi dlatego proponuje się włączenie obecnego dodatkowego urlopu macierzyńskiego do urlopu rodzicielskiego, w wyniku czego długość urlopu rodzicielskiego wynosić będzie 32 tygodnie w przypadku urodzenia jednego dziecka i do 34 tygodni w przypadku urodzenia więcej dzieci przy jednym porodzie. Pozytywnym rozwiązaniem jest też umożliwienie wykorzystania części urlopu rodzicielskiego nie w ciągu pierwszego roku życia, ale w okresie późniejszym, do 6. roku życia, jak również proporcjonalne wydłużenie wymiaru urlopu rodzicielskiego w przypadku łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą u pracodawcy, który go udzielił. Urlop ten nie będzie mógł być dłuższy niż 64 tygodnie w przypadku urodzenia jednego dziecka i 68 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka. Wprowadza się również ułatwienia w korzystaniu z urlopów dla ojców. Reguluje się też możliwość korzystania z urlopu naprzemiennie czy dzielenia urlopu rodzicielskiego przez pracownika, jak również przez ubezpieczonego prowadzącego działalność gospodarczą. Dzisiaj takiej możliwości nie ma, ta zmiana jest bardzo korzystna i oczekiwana przez wiele osób. W projekcie są też przepisy gwarantujące pracodawcy możliwość właściwego zaplanowania pracy, m.in. poprzez wydłużenie do 21 dni terminu na złożenie wniosku o udzielenie urlopu albo jego części, określenie minimalnej długości części urlopu zasadniczo na poziomie ośmiu tygodni czy umożliwienie rezygnacji z urlopu przed terminem jedynie za zgodą pracodawcy. Dobrym rozwiązaniem jest też to dotyczące wykorzystywania dwóch dni wolnych na opiekę nad dzieckiem do 14. roku życia. Zamiana tego na formę godzinową jest dobrą propozycją. Oczywiście mankamentem jest tutaj fakt, że również musi się to odbywać na zasadzie porozumienia z pracodawcą, co może nie ułatwić wprowadzenia tej zmiany. Oczywiście sama zmiana przepisów Kodeksu pracy dotycząca rozwiązań wprowadzonych w zakresie urlopów rodzicielskich czy możliwość pracy w skróconym wymiarze czasu pracy nie przyniosą pozytywnych efektów bez zmiany podejścia pracodawców. Jeżeli z ich strony nie będzie pozytywnego wsparcia matek wychowujących dzieci, to nie nastąpi przełom w odniesieniu do tego, żeby rodziło się więcej dzieci, z korzyścią dla rodzin, jak również dla naszego kraju. Inne zmiany mają na celu zsynchronizowanie przepisów dotyczących urlopów związanych z rodzicielstwem zawartych w Kodeksie pracy z tzw. ustawą zasiłkową. Są też przepisy doprecyzowujące i porządkujące to, co zawarte jest w innych ustawach, dotyczących np. Policji, Karty Nauczyciela czy Państwowej Straży Pożarnej. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt nowelizacji ustawy zasadniczo ma wejść w życie 1 stycznia 2016 r., czyli będzie odpowiedni czas, aby zapoznać się ze zmianami, ale również żeby przeprowadzić akcję promowania urlopów rodzicielskich wśród pracodawców, aby stało się normą, że rodzice mogą korzystać z różnych form urlopów rodzicielskich czy elastycznych form zatrudnienia, łącząc pracę zawodową z wychowywaniem dzieci. Dlatego ważną zmianą jest też obligatoryjne informowanie pracowników o uprawnieniach związanych ze zobowiązaniami rodzinnymi. Oczywiście to zależy też od dobrej woli pracodawców - wtedy pracownicy, a szczególnie matki, będą mieli możliwość korzystania z tych form dodatkowych urlopów. Ten projekt idzie w dobrym kierunku, ale nie rozwiązuje najbardziej istotnych problemów, z jakimi borykają się polskie rodziny. Dlatego aby polityka prorodzinna państwa była skuteczna, musi być przygotowany i wdrożony wieloletni, na kilka kadencji, program wsparcia, żeby w sposób właściwy zaradzić pogłębiającemu się kryzysowi demograficznemu w naszym kraju. Muszą być przeznaczone zdecydowanie większe środki finansowe na politykę prorodzinną, tak aby pomoc trafiała bezpośrednio do rodzin, szczególnie wielodzietnych, aby w rodzinach można było czuć się bezpiecznie i mieć perspektywy na normalne, godne życie w przyzwoitych warunkach. Dzisiaj, niestety, w wielu przypadkach tak nie jest, stąd trudno się dziwić i nie zgodzić się z Polakami tak nisko oceniającymi politykę państwa wobec rodzin, za którą od ośmiu lat odpowiada rząd Platformy Obywatelskiej i PSL. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość pozytywnie ocenia zaproponowane zmiany w Kodeksie pracy i jest za dalszymi pracami nad projektem w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach, gdzie będziemy pracować, aby zmiany nie budziły zastrzeżeń i były rozumiane zarówno przez pracodawców, jak i przez pracowników. Dziękuję.