Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2019-07-03 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie połączonych komisji: Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw. Projekt zawarty jest w druku nr 3495, a sprawozdanie połączonych komisji - w druku nr 3575. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W zakresie gospodarki odpadami występowało, zwłaszcza w ostatnich latach, szereg problemów, które nękały wszystkie podmioty zainteresowane, tzn. właścicieli nieruchomości, którzy muszą wypełniać obowiązki, gminy, które prowadzą zbieranie i utylizację odpadów, firmy z branży. Nie było m.in. jednoznacznej zachęty do selektywnego zbierania odpadów komunalnych, nie było znaczących różnic w stawkach opłat za odpady segregowane i niesegregowane. Mieliśmy do czynienia z taką sytuacją, jak brak zachęt, które by stymulowały właścicieli zamieszkałych nieruchomości do posiadania kompostowników przydomowych, w związku z brakiem możliwości zmniejszenia opłaty mieszkańcom, którzy przetwarzają frakcje odpadów biodegradowalnych we własnym zakresie. Nie było też takiej jednoznaczności w związku z rozbieżnym orzecznictwem sądów administracyjnych dotyczącym możliwości stosowania więcej niż jednego kryterium, które by różnicowało stawki opłat w gminach oraz w związkach międzygminnych. Mieliśmy niewątpliwie do czynienia ze zbyt małą kontrolą jednostek samorządu terytorialnego nad systemem gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym nadzoru nad podmiotami, które odbierają odpady. Można powiedzieć bez ogródek, że mieliśmy do czynienia z monopolizacją rynku odbioru odpadów komunalnych. Od swoich wójtów słyszałam takie informacje, że po zorganizowaniu przetargu cena w małej, kilkutysięcznej gminie wzrosła o milion w porównaniu z zeszłoroczną ceną i boją się robić kolejny przetarg, bo jeden monopolista odgraża się, że podniesie cenę o następny milion. To była niewątpliwie bardzo uciążliwa sytuacja, która wymagała zmian. Bardzo niedobrym procederem jest także podrzucanie odpadów przez podmioty gospodarujące odpadami w miejscach do tego celu nieprzeznaczonych. Równie istotną kwestią było uszczelnienie systemu poboru opłaty recyklingowej w przypadku wszystkich toreb foliowych. W 2018 r., przypominam, opłata recyklingowa została nałożona na lekkie torby na zakupy, o grubości do 50 Śm. Ograniczyło to wydawanie tych toreb, ale jednocześnie część sprzedawców zastąpiła te cienkie torby foliowe grubszymi, unikając konieczności ponoszenia opłaty recyklingowej. W konsekwencji mieliśmy do czynienia z sytuacją, że właściwie ilość zużytych toreb nie uległa poważnemu zmniejszeniu. Również istotnym problemem, który ta ustawa rozwiązuje, jest brak sankcji za niezarejestrowanie importowanego samochodu i niewyrejestrowanie pojazdu wycofanego z eksploatacji. Zmiana ta czy ta sytuacja jest wynikiem zarzutów formalnych Komisji Europejskiej, które dotyczą uchybienia zobowiązaniom transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji. Komisja Europejska uznała, że Rzeczpospolita Polska nie zapewniła skutecznego stosowania art. 5 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/53/WE. W związku z pracami w Ministerstwie Infrastruktury nad rozwiązaniem problemu wdrożenia tej dyrektywy, które się przedłużały, znalazło się to w omawianym tutaj projekcie ustawy, w art. 4, tak, żeby przynajmniej te najpilniejsze kwestie, które są przedmiotem uzasadnionej opinii Komisji Europejskiej, znalazły rozwiązanie. Wysoka Izbo! Jest niezbyt wiele czasu, żeby tak obszerną i wielopłaszczyznową ustawę omówić. W największym skrócie powiem o tym, jakie rozwiązania zostały wprowadzone, zastosowane. To m.in.: uelastycznienie możliwości korzystania z tych kryteriów, które różnicują stawki opłat w gminach oraz związkach międzygminnych; wprowadzenie możliwości zwolnienia z części opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właścicieli nieruchomości, którzy mają kompostowniki przydomowe i kompostują odpady biodegradowalne; doprecyzowanie w przepisach ustawy czasu na składanie korekt do sprawozdań i określenie terminu złożenia końcowego sprawozdania przez podmiot odbierający odpady komunalne do gminy, przez gminę do urzędu marszałkowskiego, a przez urząd marszałkowski do ministra środowiska, bo tak przecież działa system gospodarki odpadami. Następuje również dodanie przepisu w zakresie 3-letniego okresu niedokonywania wpisu do rejestru przedsiębiorców, którzy zostali wykreśleni z rejestru działalności regulowanej. Wprowadza się również sankcje za składanie nieprawdziwych oświadczeń o spełnieniu warunków prowadzenia działalności w tym zakresie przez podmioty odbierające odpady komunalne od właścicieli w momencie składania wniosku o wpis do rejestru. Wysoka Izbo! W art. 6, który zawiera zmiany, w sumie 36 zmian do ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach, jest wprowadzonych szereg zmian, np. wprowadzono przepisy, które umożliwiają niezwłoczne usuwanie odpadów przez właściwe organy ochrony środowiska ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi i wprowadzają obowiązek zwrotu kosztów przez posiadacza odpadów. Wprowadza się nową możliwość, czyli finansowanie tego z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w taki sposób, żeby zwiększyć aktywność organów ochrony środowiska co do reagowania w sytuacjach kryzysowych, czyli takich, które są związane z koniecznością usuwania odpadów, a potem wyegzekwowania tej opłaty zgodnie z zasadą: zanieczyszczający płaci. Kolejna kwestia to jest zachęta dla organów ochrony środowiska do korzystania ze wszystkich dostępnych instrumentów prawnoadministracyjnych, które służą egzekwowaniu przepisów dotyczących ochrony środowiska, w szczególności gospodarki odpadami. Przypominam, że wprowadza się nowy rozdział: usuwanie odpadów. Zmiany od 7. do 13. w art. 6, które dotyczą zmian w ustawie o odpadach, te wszystkie opisane powyżej przepisy wprowadzają. Takim bardzo istotnym przepisem, myślę, że rozstrzygającym, jest zniesienie obowiązku regionalizacji w zakresie zagospodarowania odpadów, bioodpadów, odpadów niesegregowanych, czyli odpadów zmieszanych, oraz pozostałości z sortowania i procesów mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania. Ma to na celu umożliwienie przekazywania tychże odpadów do instalacji położonych na obszarze całego kraju, czyli ograniczenie monopolizacji rynku odpadów, o której mówiłam na początku. Nie wiem, mam jeszcze 6,5 minuty. (Poseł Jarosław Urbaniak: Minus te 15, o które się pani spóźniła.) Myślę, że pan poseł powinien się zająć merytoryczną dyskusją na temat opisanej ustawy.