Mówca: Agnieszka Hanajczyk
Data: 2016-09-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Platforma Obywatelska przedstawić stanowisko wobec propozycji zawartych w druku nr 730. Proponowany projekt dotyczy zmian w ustawie Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego, w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i w końcu w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. To, co na wstępie należy podkreślić, to, co stanowi zupełnie nową jakość omawianej problematyki, to jest propozycja odstąpienia od używania terminów ˝niedorozwój umysłowy˝ i ˝upośledzenie umysłowe˝. Te terminy zastąpiono terminem ˝niepełnosprawność intelektualna˝. To rzeczywiście bardzo poważna, bardzo wyczekiwana zmiana, zresztą, jak wiemy, w środowiskach tychże osób już od dawna używa się takiej terminologii. Ta fundamentalna zmiana w nazewnictwie osób pracujących, poruszających się w środowisku niepełnosprawnych jest rzeczywiście oczywista. Trudno sobie wyobrazić, by dzisiaj operować językiem stygmatyzującym ten rodzaj niepełnosprawności, który ma charakter zdecydowanie pejoratywny. Projekt opiera się na pełnej zdolności do czynności prawnych każdej osoby dorosłej. Ograniczenie możliwości korzystania z tej zdolności stanowi wyjątek ustalony w sposób indywidualny, z uwzględnieniem sytuacji konkretnej osoby. W przedmiotowym projekcie przedstawiona jest propozycja instytucji opiekuna prawnego, opiekuna medycznego, opieki z kompetencją do reprezentacji, opieki z kompetencją do współdecydowania. Chcę na wstępie powiedzieć, że w przeciwieństwie do mojej szanownej przedmówczyni w rozmowach zarówno ze środowiskiem sędziów sądu rodzinnego, jak i środowiskiem stowarzyszeń, organizacji wykonujących opiekę, współdziałających z osobami niepełnosprawnymi intelektualnie... Oni oczekują tych zmian i rzeczywiście popierają te zmiany, aczkolwiek projekt ten wymaga pochylenia się nad nim i pewnych, w niektórych sytuacjach - wydaje mi się - nawet istotnych, zmian. Teraz w imieniu swojego klubu chciałabym poruszyć pewne propozycje do rozważenia. To, co naszym zdaniem wymaga rozważenia, to możliwość, by sąd opiekuńczy przydzielał kuratora sądowego do sprawowania pieczy nad majątkiem ubezwłasnowolnionego. Bardzo często są takie sytuacje, zresztą niestety, że jeśli osobą niepełnosprawną, zazwyczaj starszą, opiekuje się np. jeden członek rodziny, który został jej opiekunem, to często tak zarządza majątkiem, aby było to korzystne dla niego. Dlatego wydaje się, że np. na rozporządzenie majątkiem ponad czynności zwykłe, codziennego zarządu, powinna być przewidziana zgoda sądu lub kuratora - zwyczajnie, po prostu tak dla bezpieczeństwa. Wydaje się także, że brakuje w przedstawionym projekcie możliwości wystąpienia przez placówkę medyczną do sądu o ustanowienie czy to opiekuna medycznego, czy to opiekuna sensu largo. Bardzo często to właśnie w placówkach medycznych, gdzie trafiają osoby niepełnosprawne intelektualnie, rodzi się potrzeba wyznaczenia osoby, która mogłaby podejmować decyzje w sprawie osoby niepełnosprawnej. Rodzina często albo może nie przyjmować do wiadomości, że osoba im najbliższa sobie nie radzi, albo może zwyczajnie nie chcieć brać sobie kłopotu na głowę. Niestety istnieje wobec tego prawdopodobieństwo, poważne prawdopodobieństwo, że z takim wnioskiem nie wystąpi. Wydaje się, że danie placówkom medycznym legitymacji do złożenia takiego wniosku nie narusza praw pacjenta, bo sprawę w konsekwencji i tak oceni sąd, natomiast chroni interesy osoby niepełnosprawnej, która nie może złożyć takiego wniosku bądź zwyczajnie nie rozumie, że taka potrzeba zachodzi. Dla bezpieczeństwa można by było ewentualnie wskazać, że w przypadku składania wniosku przez placówkę medyczną biegli opiniujący w sprawie co do stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej intelektualnie z mocy ustawy będą musieli być pracownikami innej placówki medycznej, żeby uniknąć sytuacji opiniowania przez biegłych w sprawie wniosku placówki, w której pracują. Niewątpliwie powinien też być stworzony katalog czynności, których z mocy ustawy będą mogli dokonywać opiekunowie, bo niestety wskazanie w ustawie, że w każdej sprawie sąd indywidualnie będzie określał czynności, które będzie mógł podejmować opiekun, a których nie, może spowodować, że co chwilę opiekun będzie musiał składać takie wnioski do sądu o zwiększenie swoich kompetencji, chociażby takich jak czynność zawarcia lub rozwiązania umowy telekomunikacyjnej, bo takiej sąd np. nie przewidział w danej sprawie. Należałoby też dookreślić, czy w przypadku opiekuna z kompetencją do współdecydowania będzie to dotyczyło konkretnego katalogu czynności czy też (Dzwonek) wszelkich czynności przekraczających zwykłe czynności dnia codziennego i w jakim terminie będzie musiała być potwierdzona czynność, żeby wiązała strony. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Ryszard Terlecki)