Mówca: Anna Maria Żukowska
Data: 2021-12-02 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pozwolę sobie na krótką dygresję, bo faktycznie istotne było spostrzeżenie pana marszałka dotyczące czasów sanacji. Przedstawiciel Kancelarii Prezydenta RP, pana prezydenta, pan minister Mucha bardzo wyraźnie powiedział, że przejawiły się w tym okresie ciągoty autorytarne. To memento powinno zostać z nami w tej Izbie na dłużej. Zapewne powinniśmy nad nim się pochylić przy innej okazji, ale warto o tym pamiętać. Przechodząc do meritum, do kwestii ustaw, o których dzisiaj rozmawiamy, chcę powiedzieć, że moim zdaniem te wszystkie ustawy, tak jak już mówiłam, powinny zostać skierowane do prac w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, ponieważ wywodzą się wspólnie z takiego przekonania, że art. 182 konstytucji mówiący o udziale obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości nie jest dostatecznie realizowany. Była też mowa o konieczności walki z przewlekłością postępowań, co jest wielką bolączką polskiego wymiaru sprawiedliwości, obserwowaną już od wielu lat, a niestety nic się w tej sprawie - również w okresie 6 lat rządów Prawa i Sprawiedliwości - nie poprawiło, a jeżeli chodzi o niektóre aspekty, niektóre sprawy, wręcz się pogorszyło. Dlatego cel tych ustaw jest jasny, natomiast różnią się one kilkoma aspektami. Jeżeli chodzi o projekt Lewicy, którego mam zaszczyt być wnioskodawczynią, to musimy wyjaśnić jedną rzecz. Termin: sędziowie pokoju, jakkolwiek językowo on brzmi, nie jest naszym zdaniem tożsamy w rozumieniu interpretacyjnym, rozumieniu prawnym z terminem: sędzia. Sędzia pokoju to nie jest sędzia. A zatem to nie jest kwestia, która w jakikolwiek sposób naruszałaby konstytucję, ponieważ tak samo sędziami nie są asesorzy sądowi. Zgodnie z art. 2 ustawy o ustroju sądów powszechnych asesorzy sądowi mogą wypełniać pewne elementy wymiaru sprawiedliwości powierzone im niejako w formie ograniczonej. Jeśli chodzi o te zadania z zakresu wymiaru sprawiedliwości, to oczywiście wyłączono określone kategorie spraw. W naszym projekcie oczywiście też je wyłączono. Wiadomo, że sprawy, które są zastrzeżone do rozpatrywania przez określone sądy, nie będą mogły być rozpatrywane przez sędziów pokoju. W związku z tym nie widzę tutaj potrzeby zmieniania konstytucji. Już o tym mówiłam. Zastrzeżenia zgłaszały też reprezentantki Koalicji Obywatelskiej. Co ciekawe, nie zgłaszały ich wobec swojego projektu, zgodnie z którym również powierzono by część sprawowania tego wymiaru sprawiedliwości sędziom handlowym. Tutaj też pojawia się termin ˝sędzia˝, a jak wiemy, ten sędzia handlowy nie byłby sędzią w rozumieniu konstytucyjnym. Przechodząc jeszcze dalej, powiem, że kolejna rzecz, która się pojawiła, to kwestia dwuinstancyjności. Ta dwuinstancyjność w projekcie Lewicy jest jak najbardziej zachowana, ponieważ można zaskarżyć orzeczenie sędziego pokoju. To zaskarżenie ma wymiar anulujący to orzeczenie. Jako sąd I instancji orzekałby wówczas sąd rejonowy, więc ta dwuinstancyjność byłaby jak najbardziej zachowana. I tak jak mamy m.in. wspomnianą przez panią marszałek Dolniak mediację... To też jest element wymiaru sprawiedliwości. Pani marszałek nie oponowała, jeśli chodzi o konstytucyjność tego rozwiązania. W przypadku gdy ta mediacja nie przynosi skutków, oczywiście można skierować sprawę do regularnego sądu powszechnego. Tak samo wyglądałoby to w ujęciu naszego projektu, jeżeliby został wniesiony sprzeciw. Pojawiła się kwestia kosztów wprowadzenia tych projektów. Nasze rozwiązanie, rozwiązanie proponowane przez Lewicę, jest w tym wymiarze, myślę, najbardziej oszczędne. Ten koszt, który przewidujemy... Po pierwsze, byłyby to wydatki ze strony budżetu państwa, z części budżetowej: Sądy powszechne. To jest oczywiste. Jak mówiłam, ten sąd pokoju nie funkcjonowałby jako jakaś odrębna instytucja. On jak najbardziej funkcjonowałby w ramach sądu rejonowego. Przewidujemy, że w pierwszych 2 latach od wejścia w życie ustawy koszt wynosiłby 23 mln zł rocznie, a od 3. roku, kiedy miałoby to wejść już w całym kraju - 144 mln zł rocznie. Z kolei przewidywany koszt wejścia w życie projektu ustawy pana prezydenta Andrzeja Dudy to 300 mln zł. Tylko tak dla zobrazowania skali tych wydatków przypomnę tzw. wybory kopertowe, które nie doszły do skutku. Koszt tych wyborów pana Sasina wynosił 80 mln zł. 300 mln zł rocznie to jest dużo. Na pewno wynika to z poziomu nasycenia, jeśli chodzi o sędziów pokoju w kraju. To znaczy według projektu pana prezydenta miałoby być ich dużo więcej niż według naszego. Też obsługa miałaby wyglądać inaczej. W projekcie Lewicy proponujemy, żeby ta obsługa po prostu była prowadzona w sądzie rejonowym. To sąd rejonowy miałby zapewniać obsługę administracyjno-biurową sędziom pokoju. Jeżeli chodzi o te zastrzeżenia, które miała też reprezentantka Ministerstwa Sprawiedliwości - że to jest rzekomo niekonstytucyjne - to na koniec jeszcze raz pragnę podkreślić, że termin ˝sędzia pokoju˝ nie jest terminem tożsamym z terminem ˝sędzia˝, tak samo jak termin ˝asesor sądowy˝ nie jest tożsamy z terminem ˝sędzia˝. W związku z tym absolutnie nie ma potrzeby zmieniania konstytucji. Można tę część wymiaru sprawiedliwości powierzyć właśnie obywatelom, przedstawicielom obywateli, w trybie wyboru. To jest już dla nas kwestia kontrowersyjna, jeżeli chodzi o propozycję prezydencką, te wybory powszechne. Po pierwsze, tak jak mówiłam, koszty tych wyborów byłyby bardzo duże. Bardzo kontrowersyjny jest dla nas jeszcze element dotyczący neo-KRS. Wszystkie te wybory, które niby byłyby powszechne, tak naprawdę nie byłyby bezpośrednie, byłyby pośrednie, bo później podlegałyby zatwierdzeniu przez neo-KRS i byłoby wymagane powołanie przez pana prezydenta. W naszej propozycji zostaje to na poziomie sądu rejonowego. To prezes sądu rejonowego powołuje sędziów pokoju wybranych przez radę gminy, a więc przez przedstawicieli wybranych w wyborach powszechnych, radnych gminy, którzy przedkładaliby dwie kandydatury, tak jak już mówiłam, do wyboru przez zgromadzenie ogólne danego sądu rejonowego. Na koniec apeluję o to, żeby spokojnie rozpatrywać te projekty podczas posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Oczywiście nie ukrywam, że naszym zdaniem najbardziej konstytucyjnym, niebudzącym kontrowersji projektem jest projekt klubu koalicyjnego Lewicy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)