Mówca: Elżbieta Achinger
Data: 2014-07-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie Przewodniczący! Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie z posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z 6 czerwca 2014 r. dotyczące przyjęcia informacji z działalności Krajowej Rady Sądownictwa, druki nr 2386 i 2466, przedstawionej przez przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa pana prezesa Romana Hausera. Główne zadania Krajowej Rady Sądownictwa to stanie na straży niezawisłości sędziów, niezależności sądów i oczywiście przedstawianie prezydentowi kandydatów na stanowiska sędziowskie, a także opiniowanie aktów prawnych. Krajowa Rada Sądownictwa odbyła 14 posiedzeń plenarnych, które łącznie trwały 54 dni. Dla szczegółowego omówienia spraw indywidualnych na posiedzeniach plenarnych rady, związanych z kadrą sędziowską, powołane zespoły odbyły łącznie aż 300 posiedzeń. Członkowie zespołów Krajowej Rady Sądownictwa przeprowadzili 224 rozmowy z kandydatami do pełnienia urzędu sędziego, wiele z nich odbyło się w trybie wideokonferencji. Rozmowy przeprowadzano także z prezesami sądów oraz wizytatorami. Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa podkreślił, że nadal istnieją pewne problemy wymagające usprawnienia podstaw funkcjonowania rady. W przedstawionych Sejmowi Senatowi postulatach dotyczących aktualnych problemów i potrzeb wymiaru sprawiedliwości Krajowa Rada Sądownictwa zwracała uwagę, na przykład, na fakt, że jako przedstawiciel władzy sądowniczej, w celu urzeczywistnienia konstytucyjnej zasady trójpodziału władz, powinna ona posiadać znacznie silniejszą pozycję, a także że brak inicjatywy ustawodawczej powoduje już w punkcie wyjścia gorszą sytuację władzy sądowniczej w stosunku do pozostałych. Krajowa rada pochyla się także nad problematyką zastosowania nadzoru administracyjnego nad sądami powszechnymi, zwłaszcza w zakresie podziału nadzoru na wewnętrzny sprawowany przez prezesów sądów oraz zewnętrzny leżący w gestii ministra sprawiedliwości. Owocem debaty na ten temat była zorganizowana już w styczniu 2014 r. wspólnie z Senatem konferencja pt. ˝Model nadzoru nad działalnością sądów i pracą orzeczniczą sędziów˝. W 2013 r. Krajowa Rada Sądownictwa rozpatrzyła kandydatury łącznie 1563 osób przy 4804 zgłoszeniach na wolne stanowiska sędziowskie. Odsetek kandydatów przedstawionych z wnioskiem o powołanie będących sędziami lub byłymi sędziami, referendarzami sądowymi, asystentami sędziów w stosunku do wszystkich osób przedstawionych z takimi wnioskami wyniósł 94% i był niemal identyczny jak w roku poprzednim. Pozostałe 6% osób przedstawionych z wnioskami o powołanie to adwokaci, radcy prawni, prokuratorzy i osoby wykonujące inne zawody prawnicze. Spośród 1563 kandydatów Krajowa Rada Sądownictwa przedstawiła prezydentowi z wnioskiem o powołanie na stanowiska sędziowskie sądów wszystkich szczebli i rodzajów łącznie 367 osób, w tym 227 kobiet stanowiących 62% wszystkich osób i 140 mężczyzn. Na jedno stanowisko przypadały przeciętnie 4 osoby. Przewodniczący rady powołał 369 zespołów opiniujących sprawy związane z kadrą sędziowską, a dotyczące kandydatur, wniosków o przeniesienie w stan spoczynku, spraw dyscyplinarnych. Kandydaci złożyli 7 oświadczeń lustracyjnych i 382 informacje o uprzednim złożeniu takiego oświadczenia. 7 stycznia 2013 r. odbyła się konferencja, o której już mówił pan przewodniczący, przygotowana przez krajową radę we współpracy z Senatem, podczas której zwróciła ona uwagę na konieczność powrotu asesury, czyli tego tematu, który pan przewodniczący bardzo szeroko omówił. Rada uważa, że powrót asesury jest najlepszym rozwiązaniem w przypadkach powoływania sędziego bez odpowiedniego doświadczenia, tym bardziej że odsetek kandydatów na stanowisko sędziego spośród prawników korporacyjnych jest niewielki. Rada proponuje eliminację nieprawidłowości w założeniach asesury, które spowodowały wątpliwości co do zgodności założeń tego stanowiska z konstytucją, m.in. uzależnienie urzędu asesora od ministra sprawiedliwości czy powierzenie asesorom orzekania mimo niespełniania kryteriów stawianych sędziom. W toku prac nad opracowaniem nowej formuły instytucji asesora sądowego w lipcu 2013 r. odbyło się spotkanie Prezydium Krajowej Rady Sądownictwa i kierownictwa resortu z prezydentem. Rada uważa, że w związku z reformą systemu emerytalnego sędziów należy się spodziewać dużego odpływu z pracy doświadczonych orzeczników. Zmiany w tym zakresie, zdaniem rady, należy wprowadzać dość szybko. Jednym z ważnych elementów pracy rady są oczywiście uchwały. W 2013 r. Sąd Najwyższy rozpoznał wniesione łącznie przez 40 osób odwołania od różnego rodzaju uchwał rady, z czego dziewięć uchylił i przekazał radzie do ponownego rozpoznania. Spośród tych 40 osób 37 wniosło odwołania od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa w przedmiocie przedstawienia lub nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, dziewięć z nich Sąd Najwyższy uchylił i przekazał do ponownego rozpoznania, dwa postępowania zostały umorzone, a pozostałe odwołania Sąd Najwyższy odrzucił. W przedmiocie przeniesienia w stan spoczynku Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwały w stosunku do 55 sędziów, od których odwołało się 10 z nich. W dwóch przypadkach Sąd Najwyższy uchylił uchwałę rady i przekazał sprawy do ponownego rozpoznania, a w jednym zmienił uchwałę w części dotyczącej dnia przejścia sędziego w stan spoczynku. Do rady wpłynęło również 78 wniosków sędziów, w związku z którymi minister sprawiedliwości zawiadomił radę, że nie skorzystał z uprawnienia skierowania do rady wniosków o przeniesienie ich autorów w stan spoczynku na podstawie art. 71 § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Krajowa Rada Sądownictwa zorganizowała w dniu 8 maja konferencję ˝Model szkolenia ustawicznego sędziów i jego realizacja˝, poświęconą problemom związanym ze szkoleniem ustawicznym sędziów i kandydatów na sędziów, asystentów, referendarzy. Jej celem było podsumowanie 4 lat funkcjonowania Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, spojrzenie na istniejący model szkolenia sędziów przez wszystkich uczestników procesu wymierzania sprawiedliwości. Rada zwróciła wtedy uwagę na zbędność aplikacji ogólnej, która pomimo wielkich nakładów nie spełnia oczekiwań w zakresie szkolenia przyszłych sędziów i prokuratorów. Wyraziła także pogląd o konieczności przeprowadzenia szkoleń dla sędziów i wizytatorów oraz prokuratorów. Rada wyraziła także pogląd o konieczności przeprowadzenia szczególnie intensywnych szkoleń prokuratorów i sędziów orzekających w sprawach karnych w związku z wejściem w życie od 1 stycznia 2015 r. zmian w Kodeksie postępowania karnego. Zorganizowała także kilka konferencji krajowych i wzięła udział w wielu konferencjach na terenie kraju i za granicą. O niezawisłości pan przewodniczący mówił bardzo dużo, więc może nie będę tego jeszcze raz powtarzała, a tylko z takiego statystycznego punktu widzenia poinformuję, że rada rozpatrzyła dwa indywidualne przypadki naruszenia nietykalności i niezawisłości sędziowskiej. Jeżeli chodzi o funkcję opiniotwórczą, to Krajowa Rada Sądownictwa zaopiniowała w 2013 r. łącznie 187 projektów aktów normatywnych, tj. 137 projektów ustaw, 13 założeń do projektów i 37 projektów rozporządzeń, oraz dwa projekty innych aktów podustawowych. Rada wyraziła 129 opinii i zajęła 19 stanowisk. Informowała o zbyt częstych zmianach w prawie powszechnie obowiązującym stwarzających niepewność w zakresie stosowania prawa. Łącznie Krajowa Rada Sądownictwa zaopiniowała 29 projektów kodeksów, w tym 19 w zakresie nowelizacji prawa karnego, sześć w zakresie nowelizacji prawa cywilnego, jeden dotyczący Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, dwa dotyczące Kodeksu spółek handlowych, dwa dotyczące Kodeksu wyborczego, a także jeden dotyczący Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rada obszernie zaopiniowała także projekty dotyczące nowelizacji i interpretacji ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Osobne opinie rady dotyczyły także projektów planów finansowych dla sądów powszechnych, a także spraw związanych z etyką zawodową, o czym też pan przewodniczący dość obszernie nas poinformował. Postępowania dyscyplinarne były prowadzone przeciwko 103 sędziom. Do Krajowej Rady Sądownictwa wpłynęło 3019 pism od osób fizycznych i innych podmiotów, których autorami było 1346 osób. Były to pisma o różnorodnym charakterze, czasem przesłane tylko do wiadomości Krajowej Rady Sądownictwa. Z łącznej liczby 4203 pism 1850 pozostawiono bez dalszego biegu. Członkowie Krajowej Rady Sądownictwa regularnie biorą udział w posiedzeniach w ramach Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa, którą tworzą rady sądownictwa państw członkowskich Unii Europejskiej oraz, w charakterze obserwatorów, rady innych państw europejskich. Podczas zgromadzenia ogólnego Europejskiej Sieci Rady Sądownictwa w Dublinie, zakończonego w maju 2012 r., KRS została wybrana do komitetu sterującego europejską siecią na 2-letnią kadencję. Obecnie Krajowa Rada Sądownictwa koordynuje grupę opracowującą przewodnik zawierający podstawowe dokumenty i opracowania przyjęte w ciągu 10-letniej aktywności Europejskiej Sieci Rady Sądownictwa. Panie marszałku, komisja pozytywnie oceniła informację przedstawioną przez pana przewodniczącego i rekomenduje Wysokiej Izbie jej przyjęcie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)