Mówca: Jolanta Zięba-Gzik
Data: 2025-06-26 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Pani Rzecznik! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga odnośnie do Informacji o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2024 oraz uwag o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce. Na wstępie w imieniu klubu pragnę wyrazić podziękowanie dla pani rzecznik Moniki Horna-Cieślak za przygotowanie obszernego i szczegółowego dokumentu. To nie jest zwykłe sprawozdanie. To rzetelna, pogłębiona analiza rzeczywistego stanu ochrony praw dziecka w Polsce. Rzecznik praw dziecka to rzecznik aktywny i skuteczny, który nie tylko przyjmuje zgłoszenia, ale też realnie działa. W minionym roku do biura rzecznika wpłynęło ponad 63 tys. spraw. To absolutnie rekordowy wynik, bo o 50% więcej niż w roku poprzednim. To ponad 63 tys. sytuacji, w których prawa dzieci wymagały ochrony. Za każdą z tych spraw kryje się konkretny dramat, realne zagrożenie dla dobra dziecka. Doceniamy szczególnie kompleksowe działania podejmowane w takich obszarach jak ochrona zdrowia fizycznego i psychicznego dzieci, prawo do wychowania w rodzinie i reforma pieczy zastępczej, ochrona przed przemocą, wyzyskiem i patologiami środowiskowymi, bezpieczeństwo w Internecie i przeciwdziałanie zagrożeniom cyfrowym czy aktywizacja młodych obywateli w procesach decyzyjnych. Chcemy też podkreślić olbrzymie znaczenie rozwijania mechanizmów partycypacji dzieci i młodzieży. W 2024 r. znalazło to swoje konkretne odzwierciedlenie w powołaniu rady dzieci i młodzieży przy rzeczniku, w zaangażowaniu ekspertów - młodych ludzi - oraz we wzmacnianiu roli społecznego zastępcy rzecznika. To niezwykle ważne inicjatywy. Nie tylko realizują ducha konwencji o prawach dziecka, ale również budują postawy obywatelskie wśród najmłodszych pokoleń Polaków. To właśnie poprzez takie działania kształtuje się przyszłe społeczeństwo obywatelskie. W minionym roku rzecznik praw dziecka przystąpił do ponad tysiąca postępowań sądowych - to o 23% więcej niż rok wcześniej. Są to sprawy o najwyższej wadze: o ograniczenie bądź pozbawienie władzy rodzicielskiej, o umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej, o ochronie przed przemocą. Udział rzecznika w tych postępowaniach ma ogromne znaczenie dla ochrony praw dzieci. Podobnie chcemy wyrazić uznanie dla działań rzecznika w przypadku rozwijania dziecięcego telefonu zaufania. 2024 r. przyniósł znaczący wzrost liczby zgłoszeń i interwencji, w wielu przypadkach ratujących zdrowie lub życie dziecka. To narzędzie działa i musi być wspierane. Szanowni Państwo! Nie sposób nie wspomnieć również o działaniach podjętych przez rzecznika w sytuacjach kryzysowych, takich jak pomoc dzieciom dotkniętym powodzią. Pani rzecznik wraz z zespołem zareagowali na dramatyczną sytuację w regionach objętych klęską żywiołową. Dzieci, które straciły dach nad głową, dostęp do szkoły czy opieki zdrowotnej, otrzymały konkretne wsparcie w zakresie zarówno zabezpieczenia potrzeb bytowych, jak i zdrowia psychologicznego. Te działania pokazują, jak ważne jest, aby instytucja rzecznika była gotowa do reagowania także w nagłych kryzysach. Oczywiście sprawozdanie wskazuje też na szereg problemów systemowych, które nadal wymagają pilnego rozwiązania. Po pierwsze, stan psychiatrii dziecięcej: brak dostępności do specjalistów, długie kolejki czy niedobory kadrowe to problemy, które nie mogą czekać. Po drugie, braki w systemie pieczy zastępczej: zbyt mała liczba rodzin zastępczych, zbyt wolny proces reformy, a przecież każde dziecko ma prawo do wychowywania się w środowisku rodzinnym i musimy to w pełni realizować. Po trzecie, przewlekłość postępowań rodzinnych, braki kadrowe w opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów, bo od szybkości i rzetelności opinii zależą losy dzieci i tu niezwłocznie potrzebne są zmiany. Po czwarte, bezpieczeństwo cyfrowe dzieci. Z uznaniem przyjmujemy powołanie zespołu do spraw bezpieczeństwa w sieci, ale potrzebne są rozwiązania ustawowe i koordynacja między resortami. Nie możemy zostawić dzieci samych w świecie zagrożeń cyfrowych. Rzecznik praw dziecka nie tylko interweniuje. On również edukuje i uczy szacunku do młodego człowieka. Z uznaniem odnosimy się do kampanii społecznych prowadzonych w 2024 r., a szczególnie do kampanii: Więcej szacunku dla młodego wizerunku, która w sposób wyraźny i zdecydowany zwraca uwagę na ochronę wizerunku dzieci w mediach społecznościowych. W dobie Internetu i smartfonów nie możemy lekceważyć faktu, że zdjęcia i nagrania dzieci trafiają do sieci, często bez ich wiedzy, bez refleksji, bez poszanowania ich godności. Działanie rzecznika w tym zakresie jest niezwykle potrzebne. To buduje świadomość społeczną i zmienia kulturę debaty publicznej. Nie sposób też nie wspomnieć o szerokiej współpracy Biura Rzecznika Praw Dziecka z organizacjami społecznymi i samorządowymi. To właśnie współdziałanie z fundacjami, stowarzyszeniami i lokalnymi instytucjami sprawia, że pomoc trafia tam, gdzie jest najbardziej potrzebna: do dzieci z mniejszych miejscowości, do rodzin w kryzysie, do dzieci z niepełnosprawnościami. Doceniamy działania wspierające edukację domową, dzieci w pieczy zastępczej, młodzież z Ukrainy czy dzieci wykluczone cyfrowo. Rzecznik realnie współtworzy sieć wsparcia dla dzieci. To podejście systemowe i odpowiedzialne. Prawa dziecka to nie są hasła, to konkretne zobowiązania dla całego państwa, dla nas, ustawodawców, dla rządu, dla administracji publicznej. Wyrażamy uznanie dla pracy pani rzecznik i dziękujemy za pracę całego biura. Deklarujemy gotowość do współpracy nad wdrażaniem niezbędnych zmian legislacyjnych i systemowych. Dziś Biuro Rzecznika Praw Dziecka jest instytucją żywą, czujną i aktywną, ale widzimy też, że dzieci w Polsce wciąż stają się ofiarami obojętności, zaniedbań czy przemocy. Potraktujmy głos rzecznika nie jako formalność, ale jako zobowiązanie do wspólnego działania. Chcemy Polski, w której prawa dziecka są w pełni przestrzegane, bo od tego zależy przyszłość naszego społeczeństwa. Pani rzecznik, w imieniu klubu dziękujemy za pracę, za wszystko, co pani robi, za empatię i za to zwracanie uwagi na drugiego człowieka. Podziękowania dla pani i całego biura. Dziękuję bardzo. (Oklaski)