Mówca: Iwona Maria Kozłowska
Data: 2021-11-16 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicja Obywatelska w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej, druki nr 1672 i 1745. Celem projektowanej regulacji jest zagwarantowanie większej ochrony rodzinom, których osoby spokrewnione przebywają w domach pomocy społecznej, poprzez rozszerzenie katalogu przesłanek obligatoryjnego i fakultatywnego zwolnienia rodzin tych mieszkańców DPS-ów z odpłatności za ich pobyt w jednostkach pomocy społecznej. Zgodnie z aktualnymi przepisami w pierwszej kolejności za pobyt w DPS-ie powinien zapłacić sam mieszkaniec. Chodzi o kwotę w wysokości do 70% dochodu. Jeżeli nie jest to możliwe, to odpłatność ponosi małżonek, spokrewnieni zstępni przed wstępnymi, a jeżeli nie ma krewnych lub nie można wyegzekwować od nich należnych środków, pobyt opłaca gmina, z której osoba została skierowana do DPS-u. O zwolnieniu z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi art. 64 ustawy o pomocy społecznej. W artykule tym wskazano, iż zwolniona z odpłatności może być osoba, która przebywała w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do DPS-u lub mieszkańcowi domu. Zmiany te wprowadzone kilka lat temu są jak najbardziej sprawiedliwe i w praktyce się sprawdzają. Jednak jak wynika z uzasadnienia, a także z konsultacji, które przeprowadziłam z pracownikami socjalnymi ośrodków pomocy społecznej oraz przedstawicielami domów pomocy społecznej, problem pojawia się w sytuacji, gdy rodzic nie został w odpowiednim czasie pozbawiony praw rodzicielskich. Dzieje się tak wtedy, gdy w najtrudniejszym momencie braku opieki i realizowania podstawowych potrzeb dziecka drugi z rodziców czy opiekun, który sam doświadcza przemocy, chcąc zapewnić poczucie bezpieczeństwa dzieciom, nie doprowadzi do końca procedury pozbawienia praw rodzicielskich, nie dopilnuje tego. Tym samym nie otrzyma prawomocnego orzeczenia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Na domiar złego zdarza się, że drugi z rodziców nie żyje, co w praktyce eliminuje możliwość pozbawienia władzy rodzicielskiej jedynego opiekuna dopuszczającego się nadużyć. Środowisko pomocy społecznej jest zgodne co do tego, że właśnie te kwestie należy doprecyzować, tak aby instytucja zwolnienia z odpłatności objęła również przypadki postępowań rodziców określone mianem sprzecznych z zasadami współżycia społecznego. Wprowadzenie do ustawy o pomocy społecznej wyraźnej regulacji prawnej umożliwiającej właściwemu organowi odstąpienie od obciążania odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej jest oczekiwane i uzasadnione. W projekcie, nad którym dzisiaj procedujemy, przewidziano możliwość zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca DPS-u osoby, wobec której pensjonariusz ten w przeszłości rażąco zaniedbywał obowiązki rodzicielskie, doprowadzając do ustania więzi rodzinnych, oraz gdy było to rażące naruszenie przez pensjonariusza obowiązku alimentacyjnego względem dziecka lub zaniedbywanie innych obowiązków rodzinnych, np. obowiązku opieki, wychowania czy utrzymania. Ta przesłanka fakultatywna uzasadni odmowę finansowania mieszkańca DPS-u. Dodatkowo projekt rozszerza przesłanki obligatoryjne. Oprócz przestępstw z użyciem przemocy wprowadzono do nich rozpijanie czy porzucenie małoletniego przez rodzica lub opiekuna. Na dorosłych dzieciach spoczywa obowiązek troski o rodziców. Dla wielu z nas jest to oczywiste i nie wyobrażamy sobie, aby mogło być inaczej. Jednak zasada ta nie może być wykorzystywana i nadużywana przez osoby, które jedynie formalnie są rodzicami, a w rzeczywistości nigdy nie zajmowały się swoimi dziećmi i nie były finansowo zaangażowane w ich utrzymanie. Często słyszy się o przypadkach dorosłych już dzieci, które po kilkudziesięciu latach dowiadują się, że ojciec, który był przemocowcem, lub matka, która porzuciła dzieci, przypomnieli sobie o ich istnieniu i wymagana jest od nich alimentacja za ich pobyt w placówce pomocy społecznej. Myślę, że wielu z nas zna różne historie, chociażby taką jak ta opisana przez pewną kobietę. Dostałam odpowiedź z SKO o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji o odpłatności za ojca, który przebywał w DPS-ie. Nie wiem, co powinnam teraz zrobić. Jakiś czas temu dostałam decyzję z OPS-u o konieczności wnoszenia opłat, od której się odwołałam. W międzyczasie ojciec zmarł. Oczywiście z ojcem nie miałam żadnego kontaktu. W ogóle się mną nie interesował. Nie płacił alimentów. Byłam w rodzinie zastępczej, ale przez to, że mama chorowała na schizofrenię, nie była w stanie pozbawić go praw rodzicielskich. SKO twierdzi, że nie mają znaczenia negatywne więzi emocjonalne z ojcem, a strona ma obowiązek prawny uiszczać opłatę. Ponadto napisano, że postępowanie w sprawie zwolnienia może być wszczęte dopiero, gdy decyzja ustalająca wysokość opłaty stanie się ostateczna. Nie mam pojęcia, co mam w tej sytuacji zrobić. Takie sprawy to ludzkie dramaty i powrót myślami do traumatycznych przeżyć z okresu dzieciństwa. Dlatego zgodnie z nowymi przepisami dorosłe dzieci osób, które w społecznie nieakceptowalny sposób podchodziły do rodzicielstwa, powinny zostać zwolnione z opłaty bez względu na to, w jakiej sytuacji finansowej się znajdują. Klub Parlamentarny Koalicja Obywatelska - Platforma Obywatelska, Nowoczesna, Inicjatywa Polska, Zieloni (Dzwonek) będzie głosował za proponowanymi zmianami w ustawie o pomocy społecznej. Mamy jednak wątpliwości dotyczące kwestii weryfikacji składanych wniosków, panie ministrze. Dziękuję bardzo.