Mówca: Magdalena Kochan
Data: 2014-12-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Bardzo dziękuję. Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Cały kłopot z ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a właściwie z jej omawianiem, polega na tym, że z opóźnieniem rozmawiamy o jej wynikach. To jest rok 2013, o którym mówimy dzisiaj, pod koniec roku 2014, a wnioski z tego sprawozdania wynikające właściwie zostały wdrożone nowelą ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, nad którą zakończyliśmy pracę w sierpniu bieżącego roku. Tak więc po trosze omawiamy stan archaiczny. W 2013 r. trzykrotnie nowelizowaliśmy ustawę, a dotyczyło to placówek wsparcia dziennego, standardów, jakie mają zachować te placówki, te, które bardzo dobrze nam się sprawdzają w systemie profilaktyki, kiedy wspieramy rodzinę, dzieci, zanim dojdzie do tragedii zabrania ich z domu. Tutaj kryteria, bardzo wysoko ustawione w pierwszej ustawie uchwalonej w 2011 r., okazały się zbyt wyśrubowane i wiele samorządów meldowało, że po prostu nie jest w stanie im sprostać. Myśmy te kryteria przepatrzyli i ostatnia nowela, tegoroczna, z 2014 r. zamknęła jakby dyskusję w tej kwestii - bezpieczeństwo dzieci bezsprzecznie jest priorytetem, ale sposób zapewniania tego i decyzje co do umieszczania dzieci w określonych miejscach pozostawiamy w gestii burmistrza, wójta, prezydenta - podkreślam, z zachowaniem najważniejszego priorytetu, bezpieczeństwa dzieci. Druga nowela dotyczyła doprecyzowania, jak się okazało, po 2013 r. nie do końca jeszcze precyzyjnych przepisów dotyczących pokrywania kosztów w części socjalnej pobytu dzieci przebywających w pieczy zastępczej i umieszczanych w zakładach opieki leczniczej. W tej kwestii dopiero rok 2014 przyniósł właściwe rozwiązania. Można dyskutować, czy wina leżała po stronie ustawodawcy, czy wiązała się z nie do końca dobrym rozumieniem lub niechęcią do dobrego rozumienia przepisów zawartych w ustawie i właściwej ich interpretacji, czy też z niewiedzą sądownictwa, bo bywały takie przypadki, o tym zresztą przy omawianiu tego projektu mówił także rzecznik praw dziecka, kiedy to sędziowie kierowali dzieci do placówek niewymienionych w systemie pieczy zastępczej, czyli zakładów opieki leczniczej, pomimo braku takiej możliwości prawnej, co więcej, nie kierując ich w międzyczasie do pieczy zastępczej, co absolutnie uniemożliwiało staroście pokrywanie kosztów pobytu dziecka w takiej placówce. Ten temat - jakości wydawanych wyroków, często prawomocnych, przez sędziów sądów rodzinnych - był przedmiotem obrad i, nie ukrywam, krytyki ze strony posłów. Dzisiaj zgodnie z prawem żadne dziecko poniżej 7. roku życia nie powinno trafić do instytucjonalnej pieczy zastępczej, tymczasem mamy 4600 takich wyroków sądów, orzeczeń w stosunku do malutkich dzieci. W wielu sprawach przystępuje do postępowania rzecznik praw dziecka w roli prokuratora i udaje nam się wyrwać dziecko z takiej instytucji i przenieść do rodziny zastępczej, ale stan prawny i 4600 takich wyroków uniemożliwiają instytucji dwunastoetatowej rozstrzygnięcie wszystkich tych spraw na korzyść dzieci. Podczas obrad komisji ten problem stawał dość mocno na takiej oto zasadzie - czy nie powinniśmy wyjść z zaklętego kręgu: nie mogę zwiększać ilości rodzin zastępczych, ponieważ sąd kieruje dzieci do placówki, nie mogę jej więc zamknąć - mówi starosta - bo muszę wykonać orzeczenie sądu, a sąd mówi: na terenie powiatu nie ma wystarczającej ilości rodzin zastępczych, wobec tego kieruję dziecko do placówki. Ten zaklęty krąg można przerwać, są co do tego określone propozycje rozwiązań w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a także przepisów naszej ustawy. Mam nadzieję, że nasza radość nie będzie wynikała tylko z tego, że rośnie ilość asystentów rodziny, choć do końca tego roku jeszcze jest to zadanie fakultatywne dla samorządów, że rośnie ilość rodzin zastępczych i rodzinnych form, choć funkcjonowanie koordynatora, który wspiera rodziny zastępcze, tak jak asystent rodziny biologiczne, nie jest dzisiaj jeszcze, ale tylko do 31 grudnia, obowiązkiem powiatów, że zwiększa się ilość placówek opiekuńczo-wychowawczych - ona zwiększa się tylko dlatego, że zaczynają one spełniać standardy, nie ma trzydziesto-, czterdziesto-, osiemdziesięcioosobowych grup dzieci wychowywanych przez wychowawców pracujących w systemie 8 godzin na 8 godzin, tylko są czternastoosobowe rodzinne systemy opieki nad dziećmi. Bardzo często samorządy budują zupełnie nowe domy dostosowane do takich potrzeb, z czego na pewno wszyscy się cieszymy. Bardzo cieszy fakt, że gminy zrozumiały, iż warto wspierać rodziny - w stosunku do roku 2012 w systemie pieczy zastępczej znalazło się 16 700 dzieci mniej, to znaczy, że o 16 700 dzieciaków więcej wychowuje się w swoich rodzinach biologicznych. To jest wiadomość chyba najlepsza ze wszystkich. Cieszy także bardzo fakt, że asystenci rodzinni przestają pracować z rodziną w 50% z powodu uzyskania efektu. Zatem rodziny stają na własne nogi, dzieci się w nich wychowują - często gęsto stają tak na nogi, że przestają być beneficjentami pomocy społecznej. Jeśli dzisiaj, po kolejnym już sprawozdaniu rządu z działania ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ktokolwiek powie, że rozwiązania przyjęte przez Wysoką Izbę w 2011 r. są niedobre, to powie nieprawdę. To naprawdę jest system, który działa, który jest przyjazny rodzinie, który jest jedną z form polityki prorodzinnej świetnie prowadzonej przez rząd Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego. Komisje przyjęły sprawozdanie złożone przez rząd, wyciągnęły już z niego wnioski i są gotowe do nowego podejścia do nowelizowania przepisów - bo jeszcze nie wszystkie do końca są takie, jak sobie to wyobrażalibyśmy - przede wszystkim dla dobra dzieci. Bardzo dziękuję. (Oklaski)