Mówca: Sprawozdawca Michał Szczerba
Data: 2015-07-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka przedstawić sprawozdanie naszej komisji dotyczące poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji - sprawozdanie to druk nr 3627, projekt to druk nr 3451. Rozpatrzyliśmy ten projekt w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, ale także wcześniej w podkomisji nadzwyczajnej, której miałem zaszczyt przewodniczyć. W dniu wczorajszym komisja przyjęła sprawozdanie. W związku z powyższym wnioskujemy do Wysokiego Sejmu o uchwalenie projektu, który państwu przedstawię. Może kilka słów wprowadzenia. Jaki jest cel tego projektu? Przede wszystkim projekt dotyczy właściwego nadzoru nad komornikiem, nad jego odpowiedzialnością. Jak państwo dokładnie wiecie, organami egzekucyjnymi według polskiego prawa są sądy rejonowe oraz komornicy. Sądy nie tylko dokonują pewnych czynności w egzekucji, ale również sprawują nadzór nad komornikami. Jeśli mówimy o nadzorze nad komornikiem, ten nadzór właśnie stanowi instrument pozwalający uprawnionemu organowi oddziaływać prewencyjnie, korygująco i represyjnie na komornika. Przepisy odróżniają trzy rodzaje nadzoru: nadzór judykacyjny (nadzór sądowy), nadzór administracyjny i nadzór samorządowy. Nadzór judykacyjny dotyczy czynności komornika, natomiast nadzór administracyjny i nadzór samorządowy dotyczą samego komornika. Ta nowelizacja w dużej mierze dotyczy przede wszystkim nadzoru samorządowego, ale też w istotnych częściach nadzoru ministra sprawiedliwości. Nadzór samorządowy realizowany jest przez Krajową Radę Komorniczą, jedną z władz samorządu komorniczego. Ta nowelizacja jest o tyle istotna, iż wprowadza nową instytucję, jaką jest rzecznik dyscyplinarny. I liczba komorników w naszym kraju, która drastycznie wzrosła, bardzo dynamicznie wzrosła, i ilość spraw, które dotyczą postępowań dyscyplinarnych wobec tej grupy zawodowej, powodują, że te przepisy powinny być bardziej efektywne i powinny w sposób istotny zareagować na różne sytuacje, z którymi mamy do czynienia również w przestrzeni publicznej, o której się też dyskutuje, a które dotyczą prawidłowości prowadzenia egzekucji przez komorników sądowych. W związku z powyższym to narzędzie, ta nowelizacja ustawy o komornikach sądowych i egzekucji daje także samemu samorządowi skuteczne możliwości takiego działania, aby wyeliminować komorników sądowych, którzy nie przestrzegają ustalonych prawem zasad czy też zasady prawidłowości postępowania lub też swoim działaniem naruszają wizerunek tej korporacji zawodowej. To jest również, o tym chciałbym powiedzieć, kolejna z nowelizacji ustaw. Wcześniej dokonaliśmy nowelizacji ustawy Prawo o adwokaturze, która dotyczyła postępowań dyscyplinarnych w odniesieniu do adwokatów. Następnie w tej samej nowelizacji dokonaliśmy zmian dotyczących ustawy o radcach prawnych. Też daliśmy samorządom prawniczym nowe, nowoczesne instrumenty do tego, żeby postępowania egzekucyjne wobec swoich członków mogły realizować. Bardzo istotne jest to, że w dużej mierze te przepisy, które zaproponowaliśmy i które znajdują się w sprawozdaniu komisji, są analogiczne do rozwiązań przyjętych w ustawach regulujących funkcjonowanie innych zawodów prawniczych, są z nimi spójne. Jednym z istotnych elementów, o których chciałbym powiedzieć, jest to, że zostały znacznie zwiększone kary pieniężne, które mogą być nakładane przez komisję dyscyplinarną, przez rzecznika dyscyplinarnego, który wszczyna postępowanie, dochodzenie z urzędu albo też na wniosek innych podmiotów. Kary pieniężne są w granicach od dwukrotnej do trzydziestokrotnej wysokości przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Istotne jest również to, co powinno mieć charakter prewencyjny oraz informacyjny w odniesieniu do obywateli, że komisja dyscyplinarna zajmująca się konkretną sprawą może orzec o podaniu treści prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego do publicznej wiadomości w określony sposób, jeśli uzna to za celowe ze względu na okoliczności sprawy. Podanie treści prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego do publicznej wiadomości następuje na koszt skazanego. Wymierzenie kar, o których mowa w nowelizacji, pociąga za sobą utratę przez skazanego funkcji pełnionych w organach samorządu komorniczego oraz w komisji dyscyplinarnej, a także utratę biernego prawa wyborczego do organów samorządu komorniczego i komisji dyscyplinarnej na okres trzech lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia dyscyplinarnego. Nowelizacja określa też warunki, jakie powinien spełniać członek komisji dyscyplinarnej. W wyniku prac podkomisji i takiej, powiedziałbym, bardzo wzorcowej współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości, które reprezentował pan minister Jerzy Kozdroń, jak również z Krajową Radą Komorniczą, ustaliliśmy, że członkiem komisji dyscyplinarnej może być osoba, która zajmuje stanowisko komornika przez okres co najmniej pięciu lat, osoba, która ukończyła wyższe studia prawnicze i uzyskała tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej. Oskarżycielem w postępowaniu dyscyplinarnym jest rzecznik dyscyplinarny, ale niezależnie od działania rzecznika jako oskarżyciel w postępowaniu dyscyplinarnym może występować minister sprawiedliwości, prezesi sądów, sędziowie wizytatorzy, organy samorządu komorniczego oraz komornicy wizytatorzy. Tym obwinionym, który tu występuje, jest oczywiście komornik, ale nie tylko komornik. Obwinionym może być asesor komorniczy lub aplikant komorniczy, przeciwko któremu złożono wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Określiliśmy też sposób powoływania rzecznika dyscyplinarnego. Rzecznika dyscyplinarnego powołuje minister sprawiedliwości spośród trzech kandydatów przedstawionych przez Krajową Radę Komorniczą. Rzecznik dyscyplinarny może wykonywać swoje czynności przy pomocy swoich zastępców. Tych zastępców powołuje minister sprawiedliwości w liczbie nie większej niż trzech spośród kandydatów przedstawionych przez rzecznika dyscyplinarnego, po uzyskaniu opinii Krajowej Rady Komorniczej. Kadencja rzecznika i jego zastępców trwa cztery lata, licząc od dnia powołania. Oczywiście obsługę działań rzecznika i jego zastępców zapewnia Krajowa Rada Komornicza. Co jest również istotne, rzecznik dyscyplinarny przy wszczęciu dochodzenia lub w jego toku może wystąpić do komisji dyscyplinarnej o zawieszenie komornika w czynnościach. To jest oczywiście standard, że na postanowienie komisji dyscyplinarnej w przedmiocie zawieszenia w czynnościach stronom przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia postanowienia. Postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie są niezaskarżalne. Bardzo istotna, również z punktu widzenia tej nowelizacji, jest szybkość: szybkość działania, szybkość postępowania. Przewodniczący komisji dyscyplinarnej w terminie siedmiu dni od dnia złożenia wniosku o ukaranie wyznacza skład orzekający i przewodniczącego spośród jego członków. Postępowanie przez komisją dyscyplinarną jest jawne, co jest również bardzo ważnym elementem kontroli społecznej tego postępowania. Komisja dyscyplinarna dąży do tego, aby sprawa została rozpoznana na pierwszej rozprawie. To jest element absolutnie ważny, ponieważ wiele tych spraw dotyczy kwestii bardzo istotnych z punktu widzenia osób, wobec których to postępowanie egzekucyjne było wykonywane. Komisja dyscyplinarna z urzędu sporządza uzasadnienie orzeczenia w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia. To uzasadnienie doręcza się oczywiście zarówno stronom, jak i ministrowi sprawiedliwości i prezesowi Krajowej Rady Komorniczej. Od orzeczeń i postanowień kończących postępowanie w sprawie przysługuje stronom, rzecznikowi dyscyplinarnemu, ministrowi sprawiedliwości, prezesowi Krajowej Rady Komorniczej odwołanie do sądu okręgowego - o tym już mówiłem. Istotne jest też to, że niezależnie od uprawnień ministra sprawiedliwości, o których mowa w ustawie, komisja dyscyplinarna może zawiesić komornika w czynnościach, w przypadku gdy przeciwko komornikowi wszczęto postępowanie dyscyplinarne lub karne albo prowadzone jest postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Przyjęliśmy takie rozwiązanie, że ustawa wejdzie w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli wszystko wskazuje na to, że ustawa wejdzie w życie jeszcze w tym roku, co oczywiście będzie miało wpływ na efektywność prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Nowe instrumentarium, w które wyposażamy samorząd komorniczy, również spowoduje, że będziemy mieć do czynienia z odpowiednią szybkością działania. Będzie właściwy nadzór ministra sprawiedliwości nad działaniem samorządu oraz prowadzonymi postępowaniami. Mamy nadzieję, że ta nowelizacja przyniesie wzrost zaufania społecznego, które zostało w wyniku różnych sytuacji, o których szeroko informowały media, w jakiś sposób naruszone w percepcji społecznej. Jest to nowelizacja potrzebna, nowelizacja, nad którą szybko procedowaliśmy. Chciałbym bardzo serdecznie podziękować wszystkim członkom Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, w szczególności członkom podkomisji, za to, że de facto w ciągu trzech posiedzeń podkomisji udało nam się to sprawozdanie, które zostało jeszcze ulepszone na ostatnim posiedzeniu komisji sprawiedliwości, przygotować i przedstawić Wysokiej Izbie. Proszę o przyjęcie tego projektu ustawy. Dziękuję również Ministerstwu Sprawiedliwości i panu ministrowi Kozdroniowi za współpracę. Dziękuję bardzo.