Mówca: Ryszard Zbrzyzny
Data: 2013-02-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! ˝Program dla Odry - 2006˝ został ustanowiony w lipcu 2001 r. Był to z założenia program bardzo rozbudowany, jeśli chodzi o zadania celowe, różnego rodzaju składające się na niego przedsięwzięcia. Jego cezurą czasową był rok 2006, a więc tak właściwie był to program planowany na pięciolecie. Pamiętamy rok 2001 jako rok potężnego deficytu budżetowego państwa polskiego, jako rok, w którym mieliśmy zerowy wzrost gospodarczy i ponad 80-miliardową tzw. dziurę Bauca. Tak więc start tego programu był trudny. Tak właściwie pierwsze decyzje dotyczące uruchomienia tego przedsięwzięcia pojawiły się w roku 2003, kiedy ustanowiono pełnomocnika rządu do realizacji zadań wynikających z tego programu i przeznaczono określone środki, aby mógł być on realizowany. Uważam, że szerokość, zakres przedsięwzięć realizowanych w ramach tego programu jest bardzo duży. Dotyczy to między innymi budowy zbiorników przeciwpowodziowych, a więc zbiorników retencyjnych mokrych, suchych, ochrony wód, środowiska przyrodniczego. Tak właściwie, jeśli chodzi o takie zadania, jak zwiększenie lesistości, ktoś mógłby powiedzieć: A co lesistość ma wspólnego z tym programem? Otóż ma bardzo dużo, bowiem lesistość i zalesienia są tym elementem, który zatrzymuje spływ wód opadowych. To jest rozłożone w czasie, a więc te spływy do zbiorników wodnych nie są od razu, tylko w pewnym przedziale czasowym, jest więc czas na to, żeby woda, która zgromadziła się w rzekach, potokach, mogła swobodniej odpływać, nie tworząc fal powodziowych. Wśród tych zadań jest też usuwanie szkód powodziowych. To także energetyczne wykorzystanie rzek. Myślę, że to jest poważne wyzwanie, szczególnie w związku z realizacją drugiego rządowego programu zabezpieczenia, czy bezpieczeństwa energetycznego kraju, a tutaj chodzi przecież o odnawialne źródła energii elektrycznej, bowiem na wielu budowlach hydrotechnicznych były i są montowane urządzenia energetyczne, mam tu na myśli zapory, jazy i różnego rodzaju inne przepływy wód piętrzonych na rzekach, których dotyczy ten program. Program jest więc bardzo obszerny, właściwie dotyczy ośmiu województw Rzeczypospolitej Polskiej, jest to praktycznie cała zlewnia rzeki Odry, czyli mniej więcej 40% terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dlaczego o tym mówię i robię to w tym momencie? Otóż dlatego, że wątpliwości budzi umocowanie wojewody jako pełnomocnika rządu do realizacji tego programu. Nie mówię tu o konkretnym wojewodzie, czy to dolnośląskim, czy zachodniopomorskim, to nie jest istotne. Myślę, że ten poziom umocowania jest zbyt niski, żeby móc poważnie podejść do realizacji tego programu. I powiem, że nawet z dokumentów, które dostaliśmy, będących informacją pełnomocnika rządu, wynika, że siła przebicia pełnomocnika rządu do realizacji tego programu jest zbyt mała, żeby skutecznie realizować przynajmniej te kwestie formalne, które wymagają decyzji rządu. Podam przykład. 21 lipca 2009 r. Komitet Sterujący ˝Programu dla Odry - 2006˝ przyjął uchwałę, która aktualizuje ˝Program dla Odry - 2006˝. To lipiec 2009 r. A tu mam kolejną informację w ostatnim akapicie, że w dniu 26 października 2011 r., a więc ponad dwa lata później, w oparciu o ustalenia dokonane pomiędzy pełnomocnikiem a ówczesnym ministrem spraw wewnętrznych i administracji kompletną dokumentację przekazano do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu dokonania dalszych niezbędnych czynności. Tak więc czynności uaktualniające ten program są rozłożone w czasie, ale w tym czasie przecież należy ten program realizować i skutecznie wykorzystywać środki przeznaczone na jego realizację. Może one są tu najmniejszym problemem, bo i tak jest ich przecież za mało. Środki na poziomie 338 mln zł, które były wydatkowane w roku 2001, to przecież jest poziom nieadekwatny do zakresu przedmiotowego realizacji tegoż programu. Przypomnę bowiem, że według cen z roku 2001 ten program, który wówczas był przyjęty, był wyceniony na kwotę około 9 mld zł, a więc według tamtej wartości materiałów, robót, czyli wszystkich czynności, które składałyby się na realizację tego przedsięwzięcia. Śmiem twierdzić, że dzisiaj ta wycena byłaby zdecydowanie wyższa, aczkolwiek nie wiem, jaki jest stan zaawansowania wszystkich prac, które składają się na ˝Program dla Odry - 2006˝. Należy przypomnieć, że rzeka Odra i Kanał Gliwicki, bo trzeba to traktować łącznie, to jest 687 km szlaku wodnego. Kanał Gliwicki to jest 41 km, Odra skanalizowana - 187 km, Odra uregulowana o biegu swobodnym od Brzegu Dolnego do Szczecina - 460 km. Tak właściwie to jest jedyna w Polsce tak kompleksowo przygotowana droga wodna, czy duża rzeka do prowadzenia żeglugi śródlądowej. Jedyna w Polsce z tych dużych rzek, bo rzeka Wisła jest rzeką dziko płynącą, nomen omen jedyną w Europie tego typu dużą rzeką. Powiem, że to nie jest nasza zasługa, że wybudowano Kanał Gliwicki, że skanalizowano i uregulowano rzekę Odrę, bo przypomnę, że Odra została skanalizowana w pierwszym etapie w latach 1888-1897, a więc w ciągu 9 lat wybudowano 12 śluz. Powstaje pytanie, jak długo budowalibyśmy dzisiaj tych 12 śluz, którym towarzyszą stopnie wodne, bo nie da się zbudować samej śluzy bez stopnia wodnego, a na stopniu wodnym są urządzenia energetyczne. Okazało się, że było to wówczas za mało i w kolejnym etapie, piętnastoletnim, w latach 1907-1922 wybudowano kolejnych 10 śluz. Razem mamy 23 stopnie, w tym oczywiście Malczyce. Nomen omen stopień Malczyce realizowany jest już od ponad 20 lat. Proszę więc zderzyć te dwie informacje, pierwszą, że w 9 lat wybudowano 12 stopni wodnych, i drugą, że stopień wodny Malczyce budowany jest od 20 lat. On nie został jeszcze ukończony i nie wiem, kiedy nastąpi szczęśliwe zakończenie tejże budowy. Kanał Gliwicki zbudowano w ciągu 4 lat, w latach 1935-1939. To 6 potężnych śluz o spiętrzeniu ponad 10 m, to kanał o długości ponad 40 km, głębokości 3,5 m, który udrożnił szlak między Gliwicami a Kędzierzynem-Koźlem i zamknął trasę transportową węgla ze Śląska do Szczecina i Świnoujścia, do zespołu portów Szczecin i Świnoujście. Co się stało w okresie ostatnich lat, a więc wtedy, kiedy realizowany był ˝Program dla Odry - 2006˝ w tym zakresie? Otóż jeszcze nie skończono - i nie wiem, czy skończy się to w tym przedziale czasowym - śluzy w Malczycach. Ona jest niezbędna, żeby poprawić warunki żeglugowe na tym dolnym odcinku poniżej Wrocławia. Tak właściwie ruch śródlądowy na rzece Odrze zamiera, bowiem transport towarów masowych, przede wszystkim węgla, ze Śląska, a na Śląsk materiałów budowlanych czy też zboża odbywa się dzisiaj autostradami, oczywiście na tej trasie nie ma akurat takich autostrad, a więc drogami, które po dwóch, trzech latach od wybudowania stają się nieprzejezdne, bowiem przeniosły się na nie pociągi, nie te szynowe, tylko samochodowe, a więc potężne tiry zabierające po 40-50 t i więcej ładunku. Podobnie wygląda, jeżeli już mówimy o szlakach transportowych, kwestia wykorzystania odrzańskiej drogi kolejowej. A więc PKP dzisiaj likwiduje trasy kolejowe i też tych masowych przewozów nie realizuje. A więc mając na uwadze te wszystkie względy, gdy analizujemy informację rządu, którą przedstawił pełnomocnik, w sprawie realizacji ˝Programu dla Odry - 2006˝, szczególnie w roku 2011, rysuje się taki oto obraz, że nie ma końca realizacja tegoż przedsięwzięcia. Po drodze mogą być zdarzenia różnego rodzaju, podobne do tych w roku 1997 czy też w innych latach, a więc będziemy odnotowywać kolejne straty w różnych miejscach i w różnych zasobach. (Dzwonek) Myślę, że nie stać nas na to. A więc naszym zdaniem, zdaniem Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej, programem tym powinien się zająć lepiej umocowany pełnomocnik, bowiem wojewoda nie może przy okazji załatwiać tego tak ważnego problemu, jakim jest problem pełnej realizacji tego programu. Na koniec powiem, że Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej oczywiście nie poprze tego sprawozdania i nie będzie głosował za jego przyjęciem. Dziękuję. (Oklaski)