Mówca: Elżbieta Stępień
Data: 2018-06-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Pani Prezes! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu w sprawie sprawozdań z działalności generalnego inspektora ochrony danych osobowych za rok 2016 i rok 2017. Klub posłów Nowoczesnej przyjmuje je, choć oczywiście nie bez zastrzeżeń, aczkolwiek dodam, że sprawozdania zostały przygotowane w sposób czytelny, rzetelny i usystematyzowany. Dziś jednak, zamiast skupiać się na wyliczaniu błędów nieistniejącego już GIODO, trzeba wypracować rozwiązania, które pozwolą nowo powstającej instytucji, czyli Urzędowi Ochrony Danych Osobowych, funkcjonować we właściwy sposób. Zadaniem urzędu powinno być wspieranie przedsiębiorstw, instytucji i organizacji we wdrażaniu i konsekwentnym przestrzeganiu procedur i polityk bezpieczeństwa, które zagwarantują możliwie najlepszą ochronę danych osobowych Polaków. Kara finansowa powinna być ostatnim wykorzystywanym narzędziem, kiedy zawodzą wszelkie inne metody. W świecie dynamicznie rozwijających się nowoczesnych technologii informacje na nasz temat stają się nieodzownym elementem niemal każdej usługi czy produktu. Nie bez powodu dane osobowe nazywa się ropą naftową XXI w. Z tym większym zaangażowaniem musimy je chronić. Niestety niewystarczający budżet, zbyt mała liczba etatów i niskie wynagrodzenia pracowników, którzy zdobywszy ekspercką wiedzę, bardzo często odchodzą do biznesu, sprawiły, że główny inspektor ochrony danych osobowych nie mógł dobrze się wywiązywać z nałożonych na niego zadań. Niepokoją przede wszystkim postępowania związane z dochodzeniem przez obywateli swojego prawa do ochrony danych osobowych. Z informacji uzyskanych przez ministra cyfryzacji i zawartych w ocenie skutków regulacji dotyczącej uchwalonej kilka tygodni temu ustawy, po analizie wyroków NSA w 2015 r., bo takimi statystykami dysponujemy, o ile te dane są rzetelne, wynika, że średni czas trwania postępowań w sprawach o naruszenie ochrony danych osobowych w Polsce do czasu wydania przez GIODO decyzji w I instancji wynosi aż 295 dni, a w II instancji - 437 dni, natomiast czas oczekiwania na uzyskanie prawomocnego orzeczenia wynosi średnio 600 dni, czyli ok. 2 lat. Statystyki pokazują ogromną skalę problemu, przy czym dodam, że kwestia dotyczy rzetelności danych otrzymanych z Ministerstwa Cyfryzacji. W 2015 r. prowadzone były postępowania, w przypadku których obywatel na prawomocny wyrok czekał nawet ponad 1600 dni, a więc ponad 4 lata. Jest niedopuszczalne, by procedury trwały tak długo. Problemy, z którymi musiało zmierzyć się GIODO, urastają do rangi dramatów w kontekście tworzenia UODO, bowiem tej instytucji ustawowo przypisano sporą liczbę nowych zadań, np. zatwierdzanie kodeksów, proces certyfikacji itp. Nie jest możliwe, by urząd ten działał we właściwy sposób, o ile nie otrzyma większych środków finansowych na funkcjonowanie. Tutaj w zasadzie trzeba by było zwrócić się do Ministerstwa Finansów. Bez tego, mimo wprowadzenia nowych regulacji, prawo obywateli do ochrony danych osobowych nie będzie odpowiednio respektowane. Wątpliwości budzi struktura finansowania przez państwo działań związanych z RODO. Art. 104 ustawy o ochronie danych osobowych mówi, że pieniądze z ewentualnych kar trafiają do budżetu państwa. Pojawiły się jednak doniesienia medialne, że tylko 30% środków potrzebnych na utrzymanie instytucji będzie pochodziło z bezpośredniej dotacji państwa. Aż 70% mają stanowić wpływy z nakładanych kar. Chcę zatem zapytać, czy to prawda, bo gdyby tak się stało, w praktyce oznaczałoby to, że w interesie urzędników będzie nie edukowanie i wspieranie firm, ale nakładanie sankcji finansowych. W RODO chodzi o to, by dane były odpowiednio chronione, a urząd zapewniał obywatelom poczucie bezpieczeństwa w tym zakresie. Gdyby informacje o finansowaniu Urzędu Ochrony Danych Osobowych z kar okazały się prawdziwie, paradoksalnie mogłoby dojść do sytuacji, w której urząd nie byłby zainteresowany tym, aby organizacje prawidłowo chroniły dane osobowe, bo tylko łamanie przez nich przepisów daje urzędowi i jego pracownikom środki na utrzymanie. Z oczywistych względów taka informacja budzi niepokój, zwłaszcza mikroprzedsiębiorców, których firm nie stać na kosztowną profesjonalną obsługę prawną. Mam nadzieję, że te doniesienia medialne nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistości, i tutaj proszę panią prezes o ewentualne zdementowanie tej informacji. Niezależnie od sposobu finansowania Urzędu Ochrony Danych Osobowych potencjalne kary, do 20 mln euro, powodują oczywisty strach nawet dużych firm i instytucji. Sprawozdanie z działalności głównego inspektora ochrony danych osobowych za rok 2016 i rok 2017 informuje także o rozmaitych przedsięwzięciach mających na celu promowanie ochrony danych osobowych. W mojej ocenie o tym, jak bardzo one były i są niewystarczające, świadczy obecna panika polskich przedsiębiorców, którzy zostali zmuszeni do wprowadzenia w błyskawicznym czasie do swoich firm przepisów nowej ustawy. Wynika to także z rozmów z przedstawicielami biznesu i z doniesień medialnych. Zwyczajnie zabrakło szkoleń czy konferencji upowszechniających wiedzę na ten temat, na temat wdrożenia i funkcjonowania nowych przepisów. Zabrakło także czasu, bo ustawa została przegłosowana w ostatniej chwili, tuż przed tym, jak zaczęło obowiązywać unijne rozporządzenie; pani prezes na koniec swojej wypowiedzi wspomniała właśnie o tym problemie. Na marginesie powiem, że na dostosowanie do tego polskiego prawodawstwa mieliśmy 2 lata, można zatem było zrobić wszystko spokojnie, rozważnie, bez histerii i prowizorki. Szczególnie mali i średni przedsiębiorcy mają niewielką wiedzę o RODO, na podstawowym poziomie. Znają przeważnie wysokości potencjalnych kar, gorzej z wiedzą, jak realizować obowiązki wynikające z nowych przepisów. Mikroprzedsiębiorcy w większości dopiero zaczynają zapoznawać się z rozporządzeniem. Reasumując, powtórzę, że Klub Poselski Nowoczesna jest za przyjęciem sprawozdania, ale wiele naszych wątpliwości budzi nowa ustawa o ochronie danych osobowych i o funkcjonowaniu Urzędu Ochrony Danych Osobowych i będziemy się temu bacznie przyglądać. Tak na koniec nasuwa mi się jeszcze jedno pytanie: Czy nowa ustawa, uchwalona w takim pośpiechu, nie wymaga na tym etapie nowelizacji? Wiele z jej zapisów pozostaje w niezgodzie z RODO, na co wskazywał sam główny inspektor ochrony danych osobowych. Przy tej okazji chciałabym życzyć pani prezes wielu sukcesów na nowym stanowisku, ale również wsparcia ze strony rządowej i strony parlamentarnej. Dziękuję bardzo.