Mówca: Sprawozdawca Marek Jan Chmielewski
Data: 2026-02-10 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, druki nr 2122 i 2154. W ramach procesu legislacyjnego nad projektem procedowano w Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, co podkreśla jego profil i znaczenie dla upraszczania przepisów. Głównym celem zmian są uproszczenie i elektronizacja zasad składania wniosków o zasiłki. Obecne procedury są uciążliwe, przestarzałe i nieprzystające do obecnej rzeczywistości, szczególnie w zakresie wymogu dostarczania papierowych oryginałów dokumentów. Deregulacyjny charakter zmian objawia się w następujących obszarach. Po pierwsze, elektronizacja i różnorodność form składania wniosków. Projekt wprowadza podział w zależności od tego, kto wypłaca zasiłek. Jeśli płatnikiem jest pracodawca, ubezpieczony będzie mógł złożyć wniosek nie tylko papierowo, ale również w formie elektronicznej, np. poprzez wewnętrzne systemy kadrowo-płacowe, pocztę elektroniczną czy skan dokumentu. W przypadku gdy zasiłek wypłaca ZUS, wniosek może trafić do urzędu m.in. przez profil PUE ZUS lub elektroniczną skrzynkę podawczą. Po drugie, zrównanie statusu prawnego kopii elektronicznej. Przełomowym uproszczeniem jest uznanie wniosków i załączników przesyłanych elektronicznie za równoważne pod względem skutków prawnych z dokumentami z własnoręcznym podpisem. Płatnik składek nie będzie już musiał przesyłać do ZUS papierowego oryginału z odręcznym podpisem pracownika, co eliminuje konieczność wizyt na poczcie czy w placówkach ZUS-u. Po trzecie, ujednolicenie formy załączników. Nowe przepisy przenoszą regulacje dotyczące formy dokumentów z rozporządzeń bezpośrednio do ustawy. Dzięki temu ubezpieczeni i płatnicy nie będą musieli każdorazowo weryfikować w rozporządzeniu dowodowym, czy dany załącznik może być kopią, czy też musi być oryginałem. Po czwarte, rezygnacja ze zbędnych dokumentów, takich, jakimi jest akt urodzenia. W ramach deregulacji ZUS rezygnuje z wymogu przedkładania przez rodziców odpisu skróconego aktu urodzenia dziecka, o ile to zakład - to jest bardzo ważne - jest płatnikiem zasiłku. Dane te ZUS będzie pozyskiwał samodzielnie z Rejestru Stanu Cywilnego za pomocą usług sieciowych. Notabene ta możliwość była już w 2020 r., ale nie dopełniono kolejnych formalności, aby można było korzystać z tej możliwości. Zmiany te mają charakter proobywatelski i probiznesowy, a ich głównym zadaniem jest zdjęcie nadmiarowych obowiązków formalnych, co ma przynieść konkretne korzyści, takie jak przyspieszenie realizacji świadczeń poprzez sprawniejszy obieg dokumentów. Przełoży się to na szybsze wydawanie decyzji o przyznawaniu zasiłku, ograniczy biurokrację i koszty, wprowadzi oszczędność papieru, odciąży płatników składek od obowiązku archiwizacji dokumentacji papierowej. I oczywiście jest to wygoda dla ubezpieczonych, czyli możliwość załatwienia formalności bez wychodzenia z domu, przy użyciu narzędzi elektronicznych. To znacząco podnosi komfort obywateli korzystających ze świadczeń. Mimo szerokiej elektronizacji w celu zapewnienia prawidłowości wypłat płatnik zasiłku zachowa prawo do żądania przedłożenia oryginału dokumentu w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do jego autentyczności. W świetle projektowanych zmian w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasady dotyczące wszczęcia postępowania ulegają znacznemu uproszczeniu i unowocześnieniu, co jest kluczowym elementem deregulacyjnego charakteru nowelizacji. Nowe brzmienie art. 61b precyzuje podstawy i formy inicjowania procesu o przyznanie świadczeń, różnicując je w zależności od rodzaju zasiłku oraz podmiotu, który go wypłaca. Termin wejścia w życie ustawy - art. 3. Ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Tak określony okres vacatio legis jest niezbędny, by umożliwić ZUS-owi oraz płatnikom składek dostosowanie systemów informatycznych do nowych wymogów, takich jak przyjmowanie wniosków i załączników w postaci elektronicznej oraz skanów dokumentów. Postępowanie w toku - określa to art. 2. Projekt przewiduje ważny przepis przejściowy, zgodnie z którym do postępowań w sprawie przyznania i wypłaty świadczeń wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji stosuje się już nowe przepisy, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Oznacza to, że ubezpieczeni i płatnicy będą mogli korzystać z uproszczeń proceduralnych nawet w sprawach, które formalnie rozpoczęły się pod rządami starych przepisów. I trzecia kwestia - co jest ważne - nowe rozporządzenie wykonawcze. Wejście w życie ustawy będzie skorelowane z wydaniem nowego rozporządzenia w sprawie dokumentowania prawa do zasiłku. Projekt tego rozporządzenia zakłada m.in. zniesienie wymogu przedkładania odpisu aktu urodzenia w przypadku, gdy płatnikiem zasiłku jest ZUS, co nastąpi w tym samym terminie, w którym zaczną obowiązywać zmiany ustawowe. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Komisje wnoszą o przyjęcie projektu ustawy.