Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2023-06-15 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie połączonych Komisji: Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze. Projekt wpłynął do Sejmu w dniu 5 maja br., po czym 16 maja został skierowany do pierwszego czytania do wymienionych wyżej komisji. Pierwsze czytanie odbyło się na posiedzeniu połączonych komisji w dniu 13 czerwca, a potem komisje przystąpiły do szczegółowych prac nad projektem. Rezultatem tych prac jest przedstawiane tutaj sprawozdanie zawarte w druku nr 3356. Wysoka Izbo! Omawiana ustawa wprowadza zmiany do ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz do 26 innych ustaw. Zasadnicze cele zmian w Prawie geologicznym i górniczym i połączone z tym zmiany w innych ustawach to przede wszystkim, po pierwsze, ochrona złóż kopalin, co stanowi realizację zaleceń Najwyższej Izby Kontroli, po drugie, wprowadzenie do Prawa geologicznego i górniczego instrumentów prawnych związanych z transformacją energetyczno-klimatyczną, po trzecie, liberalizacja i uporządkowanie przepisów regulujących działalność prowadzoną na podstawie Prawa geologicznego i górniczego, po czwarte, usprawnienie działalności organów nadzoru górniczego, po piąte, zmiana przepisów regulujących działalność państwowej służby geologicznej. Wysoka Izbo! W art. 6 ustawy wprowadza się definicję złoża strategicznego rozumianego jako złoże kopaliny, które ze względu na jego znaczenie dla gospodarki lub bezpieczeństwa kraju podlega szczególnej ochronie prawnej. Złoże będzie mogło być uznane za strategiczne w drodze decyzji administracyjnej. Złoża, które zostaną udokumentowane po wejściu w życie niniejszej nowelizacji ustawy, będą mogły zyskać status strategicznych, oczywiście pod warunkiem spełnienia kryteriów, w drodze postępowania administracyjnego wszczynanego z urzędu przez centralny organ administracji geologicznej. Natomiast w przypadku złóż udokumentowanych wcześniej będzie 2-letni termin na dokonanie przeglądu złóż i kopalin oraz sprawdzenie, które z nich spełniają kryteria złoża strategicznego. Stroną postępowania administracyjnego w sprawie uznania złoża za strategiczne będzie podmiot, na rzecz którego zatwierdzono dokumentację geologiczną lub dodatek do dokumentacji geologicznej. Dla dokumentacji powstałych przed wejściem w życie nowelizacji stronami postępowania będą podmioty, którym przysługuje prawo do informacji geologicznej lub prawo do korzystania z informacji geologicznej zawartej w dokumentacji geologicznej. Wysoka Izbo! Postępowanie w sprawie uznania złoża za strategiczne zgodnie z dodawanymi art. od 94a do 94c w Prawie górniczym i geologicznym będzie mogło zostać wszczęte z urzędu przez ministra właściwego do spraw środowiska nie później niż miesiąc od dnia zatwierdzenia dokumentacji geologicznej lub dodatku do dokumentacji geologicznej. Organ administracji geologicznej prowadzący postępowanie będzie zobowiązany zawiadomić gminę o jego wszczęciu. Gmina z kolei będzie mogła zająć stanowisko w formie postanowienia. Opinia ta nie będzie wiążąca dla organu. (Głos z sali: Co to znaczy?) W przypadku złóż strategicznych inne są obowiązki gmin co do ujawniania złóż kopalin w dokumentach planistycznych. Obowiązkiem gminy będzie ujawnienie w dokumentach planistycznych złóż strategicznych w ciągu roku, a w przypadku innych niż strategiczne - w ciągu 2 lat. Koszt zmiany dokumentów planistycznych gminy poniesie podmiot, który otrzymał decyzję zatwierdzającą dokumentację geologiczną. Taki kształt przepisów powinien równoważyć interesy stron, tzn. interes publiczny, czyli ochronę złóż kopalin, i interes zrównoważonego rozwoju gminy, aby uwolnić od ścisłej ochrony tereny, gdzie racjonalne argumenty przemawiają za dopuszczeniem możliwości zagospodarowania terenu. Należy przypomnieć, że wspomniana już przeze mnie na wstępie kontrola NIK z 2017 r. ujawniła, że prawie 70% kontrolowanych gmin nie uwzględniało udokumentowanych złóż w swoich dokumentach planistycznych pomimo istnienia takiego obowiązku. I taka postawa prowadziła w konsekwencji do trwałej zabudowy terenu, na którym występują złoża, co w oczywisty sposób utrudnia albo uniemożliwia ich eksploatację. Mają temu zaradzić właśnie stanowione przepisy. Wysoka Izbo! Aby ułatwić wykonanie zobowiązań wynikających z polityki klimatycznej Unii Europejskiej wprowadza się ułatwienia w lokalizacji inwestycji w odnawialne źródła energii na terenach znajdujących się ponad złożami kopalin, ale chodzi o inwestycje niezwiązane trwale z gruntem, których budowa nie uniemożliwi eksploatacji złoża w przyszłości. Wysoka Izbo! Omawiana nowelizacja Prawa geologicznego i górniczego umożliwi rezygnację z koncesji na poszukiwanie lub rozpoznawanie kompleksu podziemnego składowania dwutlenku węgla, a działalność taka będzie mogła się odbywać na podstawie projektu robót geologicznych zatwierdzonego decyzją ministra właściwego do spraw środowiska. Przepisy przewidują także rozszerzenie możliwości prowadzenia działalności CCS, czyli działalności objętej dyrektywą CCS, czyli dyrektywą o wychwytywaniu i podziemnym składowaniu dwutlenku węgla. Przepisy przewidują rozszerzenie możliwości prowadzenia działalności CCS o projekty inne niż demonstracyjne w rozumieniu ustawy, również takie projekty, które nie spełniają minimalnych warunków brzegowych określonych w dyrektywie CCS, tzn. przewidują składowanie łącznie poniżej 100 kt dwutlenku węgla. Wprowadza się również przepisy, które umożliwiają połączenie wydobywania węglowodorów ze złoża z zastosowaniem intensyfikacji wydobycia dzięki zatłaczaniu dwutlenku węgla do złoża z jednoczesnym podziemnym składowaniem dwutlenku węgla. Umożliwienie przedsiębiorcom łączenia tych działań zmniejsza wysokie koszty prowadzenia działalności CCS, co dotąd było bardzo poważna barierą w rozwoju tej działalności. Zatłaczanie dwutlenku węgla do częściowo sczerpanych złóż węglowodorów prowadzi się w celu wspomagania wydobycia ropy naftowej już od ponad 50 lat, od 1972 r. W przypadku zakończenia eksploatacji złoża węglowodorów albo jego części i przeznaczenia do podziemnego składowania dwutlenku węgla, będzie konieczne rozliczenie zasobów złoża i sporządzenie dodatku do dokumentacji geologiczno-inwestycyjnej złoża węglowodorów. Podmiot prowadzący tę działalność będzie miał przez 5 lat prawo pierwszeństwa w odniesieniu do złożenia wniosku o udzielenie koncesji na podziemne składowanie dwutlenku węgla. Wysoka Izbo! Nowelizacja przepisów dotyka również polskiej strategii wodorowej. Podziemne bezzbiornikowe magazynowanie wodoru zostaje uznane za inwestycję celu publicznego, podobnie jak podziemne bezzbiornikowe magazynowanie węglowodorów. Wyeksploatowane złoże ropy naftowej czy gazu ziemnego jest dobrze rozpoznane, a wykonane już urządzenia nadziemne mogą być ponownie wykorzystane, co zmniejsza koszty takich działań. Podobnie jak w poprzednio omawianym wypadku przedsiębiorcom, którzy posiadali koncesje na wydobywanie węglowodorów lub soli ze złoża i zakończyli eksploatację złoża, będzie przysługiwało przez 5 lat wyłączne uprawnienie do złożenia wniosku o udzielenie koncesji na podziemne bezzbiornikowe magazynowanie wodoru. Przedsiębiorca będzie wykonywał prace geologiczne na podstawie projektu robót geologicznych zatwierdzonego przez organ administracji geologicznej. Wysoka Izbo! W celu ochrony zasobów płytko zalegających wód leczniczych lub solanek, które można łatwo zniszczyć niefachowo wykonywanymi pracami, wprowadza się zmiany w przepisach art. 3 pkt 2a Prawa geologicznego i górniczego. Natomiast wkopy i otwory wiertnicze, bo tego dotyczy ten artykuł, o głębokości do 30 m poza obszarami górniczymi, służące poborowi wód leczniczych lub solanek do 5 m 3 na dobę, będą zwolnione z rygorów Prawa geologicznego i górniczego. Wysoka Izbo! Stanowione przepisy zostają uproszczone i zliberalizowane z korzyścią dla podmiotów zobowiązanych do ich stosowania. Trudno tu z uwagi na szczupłość czasu, który mam na wystąpienie, i na obszerny charakter zmian, nad którymi procedowano w obydwu komisjach, wgłębiać się w szczegóły i relacjonować dokładnie wszystko. Powiem tylko krótko, że w istotnym zakresie ogranicza się obowiązki informacyjne, respektuje się swobodę zawierania umów o współpracy pomiędzy uprawnionymi podmiotami, wydłuża się do 5 lat okres, w którym będzie przysługiwało prawo pierwszeństwa - tutaj wspomnę o zmianach w art. 15 Prawa geologicznego i górniczego - oraz prawo do wyłącznego korzystania z informacji geologicznej, o którym jest mowa w art. 99 ust. 3 Prawa geologicznego i górniczego. W trosce o ochronę naszego wspólnego interesu, czyli o zachowanie cennych złóż, wprowadza się przepisy umożliwiające skuteczniejszą walkę z nielegalną eksploatacją kopalin. M.in. organy nadzoru górniczego będą mogły uzyskać informację o pojazdach i ich właścicielach dzięki zmianie w art. 80c Prawa o ruchu drogowym. Przypominam, że oprócz Prawa geologicznego i górniczego 26 innych ustaw jest zmienianych w taki sposób, żeby były one spójne ze zmianami wprowadzonymi do Prawa geologicznego i górniczego. Zmienia się zatem również art. 80c Prawa o ruchu drogowym. Przepisy te mają funkcję prewencyjną, odstraszającą. Także ustalenie podwyższonych opłat dla podmiotów, które prowadzą nielegalną eksploatację, zapewni dochody zarówno jednostkom samorządu terytorialnego, jak i Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, które to dochody zgodnie z ustawą normującą działalność tego funduszu mogą być przeznaczane na tę dziedzinę, z której są pozyskiwane. Przypominam, że wprowadza się również 10-letni okres przedawnienia dla decyzji ustanawiających opłaty podwyższone, co w oczywisty sposób ułatwi egzekucję tychże opłat. Wysoka Izbo! W trakcie prac połączonych komisji wprowadzono do projektu ustawy cztery poprawki. W pierwszej z tych poprawek, w zmianie 76. do Prawa geologicznego i górniczego, wprowadza się dwie dodatkowe przesłanki odmowy zatwierdzenia projektu robót geologicznych, tzn. gdy projektowane roboty mają być wykonywane poza obszarem dopuszczającym lokalizowanie kompleksu podziemnego składowania dwutlenku węgla lub na obszarze objętym projektem innego podmiotu lub też gdy projektowane roboty mogą zagrażać interesowi publicznemu. Kolejna poprawka dotyczy art. 21, który zawiera zmiany do ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Związana z tym poprawka polega na dodaniu po art. 63 artykułów z przepisami przejściowymi: art. 63a-63c. Konieczność wprowadzenia tych przepisów przejściowych jest konsekwencją legislacyjną poprawki do art. 21. Oczywiście Biuro Legislacyjne dostało upoważnienie do uporządkowania numeracji stanowionych przepisów. Wracając do poprawki do art. 21, podkreślę, że projekt ustawy, o którym mówię, reguluje kwestie mające istotne znaczenie dla transformacji energetycznej zarówno na poziomie kraju, jak i na poziomie przedsiębiorstw. Jednym z zagadnień regulowanych w projekcie zmian ustawy jest stworzenie ram prawnych dla rozwoju technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, czyli wspomnianego już przeze mnie systemu CCS. Poprawki dotyczące art. 21 i dodanie tych dodatkowych przepisów przejściowych są powiązane z materią projektu i odnoszą się do zmian w ustawie o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, która reguluje funkcjonowanie tegoż właśnie systemu w Polsce. Jednym z istotnych elementów systemu, mającym bardzo duże znaczenie dla energetyki i przemysłu w Polsce, jest właśnie technologia CCS, która pozwoli zmniejszyć emisję z instalacji, a tym samym obniżyć koszty funkcjonowania w systemie. To jest szczególnie istotne w sektorach bardzo energochłonnych, o wysokim udziale emisji procesowych, tzn. takich emisji, które powstają w wyniku reakcji chemicznych zachodzących w procesie produkcyjnym. Są to tym samym emisje, których nie można uniknąć. Chodzi np. o taki sektor jak produkcja cementu. Jest to bardzo emisyjny sektor. W tym wypadku metoda CCS jest jedną z aktywności wchodzących w zakres systemu handlu uprawnieniami do emisji, które są wymienione w załączniku do ustawy o systemie handlu uprawnieniami do emisji. Zmiany wprowadzane poprawkami dotyczą właśnie tych elementów tego systemu handlu, które w przyszłości mogą wpłynąć na rozwój w Polsce działalności wynikającej z dyrektywy CCS. Kolejna poprawka polega na skreśleniu art. 70, zawierającego upoważnienie prezesa Rady Ministrów do wydania rozporządzenia dotyczącego przeniesienia planowanych wydatków. (Dzwonek) Pani marszałek, jeszcze pół minuty. Bardzo proszę, już kończę. W zmienionej ustawie następuje włączenie państwowej służby hydrogeologicznej do państwowej służby geologicznej. Jest ono realizowane omawianą tutaj nowelizacją i nastąpi nie, jak pierwotnie projektowano, w połowie tego roku, tylko od stycznia 2024 r., a zatem nie ma potrzeby przenoszenia wydatków. Poprawka, o której mówię, usuwająca art. 70, modyfikuje również treść do tej pory art. 72, czyli ostatniego, o wejściu w życie. Po przenumerowaniu przez Biuro Legislacyjne jest to art. 76, ostatni w tej ustawie. Określa on termin wejścia w życie omawianych przepisów. Wysoka Izbo! Całe sprawozdanie połączonych komisji o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw zostało przyjęte 19 głosami za przy 2 głosach przeciw. Nie było głosów wstrzymujących się. Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz komisji energii i klimatu proszę o uchwalenie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw, zawartego w sprawozdaniu połączonych komisji w druku nr 3356. Bardzo dziękuję. (Oklaski)