Mówca: Anita Kucharska-Dziedzic
Data: 2024-03-07 (Sejm RP, kadencja 10)

Ale trochę szkoły by się panom przydało... trochę kultury osobistej. Jeżeli mówimy o tym, że zdarzają się fałszywe oskarżenia, one zdarzają się wszędzie. Bardzo się cieszę, że pan wiceminister powiedział, że czytał, jak wygląda to prawo w innych krajach, ale także inne kraje mają już wieloletnie doświadczenia w stosowaniu zmienionej definicji zgwałcenia. Na przykład bliska nam kulturowo Irlandia to prawo zmieniła już ponad 30 lat temu. I mamy już doświadczenia, statystyki i badania, ewaluację, jak to prawo to zmieniło, czy zmiana definicji zgwałcenia spowodowała więcej fałszywych doniesień o popełnieniu przestępstwa zgwałcenia. Okazało się, że w tych krajach efektem zmiany definicji zgwałcenia nie jest większa statystycznie liczba zgłaszanych fałszywych doniesień o popełnieniu przestępstwa, ale większa zgłaszalność samych przestępstw. Bo osoby, które doświadczyły przemocy seksualnej, kiedy wiedzą, że przed organami ścigania i przed wymiarem sprawiedliwości nie będą musiały udowadniać, że nie są wielbłądem i że w niczym nie sprowokowały sprawcy, i nikt nie będzie zajmował się ich wyglądem, wyglądem ich nóg, zachowaniem, ich urodą i ewentualnym wiekiem, to odważają się na to, mają większe zaufanie do organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Wtedy rzeczywiście jest większa zgłaszalność. My w Polsce mylimy dwa rodzaje statystyk, szczycimy się tym, że w Polsce jest tak mało zgwałceń. W Polsce nie ma tak mało zgwałceń, w Polsce nie ma zgwałceń mniej niż w krajach podobnych nam kulturowo. W Polsce jest po prostu niska zgłaszalność tych czynów, tak samo jak z roku na rok spada liczba ˝Niebieskich kart˝ nie dlatego, że zmniejsza się drastycznie poziom przemocy domowej, ale dlatego, że ludzie, ofiary, osoby pokrzywdzone, widząc nieskuteczność działań prokuratury, policji czy sądów, po prostu uważają, że nie ma sensu walczyć z systemem, jeśli to nie przyniesie dla nich określonego skutku. W krajach, w których wprowadzono zmianę definicji zgwałcenia, zwiększyła się liczba zgłoszeń tych przestępstw na policję i do prokuratur, a nie jest tak, że procentowo liczba fałszywych zgłoszeń została na tym samym poziomie. To zresztą już wykazano w przypadku owej przywołanej przeze mnie ustawy wprowadzającej natychmiastową izolację sprawcy przemocy domowej. Pamiętam tutaj, na tej sali, dramatyczne obawy przed tym, że będą fałszywe doniesienia i wystarczy słowo kobiety czy słowo dziecka, żeby wyrzucić z domu sprawcę przemocy domowej, który sprawcą tej przemocy wcale nie był. Mamy już kilka lat doświadczeń, jeśli chodzi o funkcjonowanie tej ustawy i okazało się, że rocznie jest tylko kilka uwzględnionych przez sąd zaskarżeń, które wynikały z tego, że źle przeprowadzono tę procedurę i osobę, powiedzmy, Bogu ducha winną wyrzucono z domu, a wcale nie była sprawcą przemocy domowej. W związku z tym, widząc, że na ogół nie było fałszywych oskarżeń w przypadku przemocy kierowanej wobec kobiet i dzieci, możemy być chyba przekonani, że w Polsce nie będzie to odbiegało od normy, jeżeli chodzi o porównanie z innymi krajami, pod względem liczby fałszywych doniesień o popełnieniu przestępstwa zgwałcenia. Jeżeli mam komentować informację o tym, że gej zgwałcił kobietę dlatego, że był gejem, to pozwólcie państwo, że nie będę tego komentować. Pojawiły się na tej sali informacje - i dziękuję za nie - że zgwałcenie jest jedną z form zbrodni kwalifikowanej, ponieważ jest to zbrodnia ze względu na płeć. Ze względu na liczbę statystyki mówią o tym, że większość osób, które doświadczają tej przemocy, to są kobiety, a większość osób, która tej przemocy się dopuszcza, to są mężczyźni. Tak, to jest prawda, ale mężczyźni też padają ofiarami przemocy seksualnej. Powiem państwu więcej: mężczyźni jeszcze rzadziej niż kobiety zgłaszają tego typu przestępstwa na policji i w prokuraturze, bo ich wstyd przed tym, że się nie obronili, jest jeszcze większy niż wstyd kobiety. Bo ten zły, straszny gender, który kształtuje nasze wyobrażenie o nas samych, także w naszych rolach płciowych, jest jeszcze w stanie tolerować, że kobieta była ofiarą, ale mężczyzna, który był ofiarą napaści seksualnej, odczuwa jeszcze większy wstyd niż kobieta, bo to w żaden sposób nie jest uzasadnione ani usprawiedliwione w naszym systemie kulturowym. Powiem też państwu więcej: mężczyźni, którzy padają ofiarami przemocy seksualnej, padają ofiarami tej przemocy seksualnej zazwyczaj ze strony innych mężczyzn. Chociażby popularna zbrodnia zgwałcenia w więzieniach, czy ciągle występek zgwałcenia, który nazywa się przecweleniem - przypominam, że stosują go też mężczyźni heteroseksualni wobec mężczyzn heteroseksualnych, po prostu gwałcąc ich, upokarzając i umieszczając nisko w hierarchii więziennej. Proszę państwa, kiedy edukowałam o przemocy seksualnej w szkołach, bardzo często spotykałam się z takim stereotypem, że przemoc seksualna wobec mężczyzn wygląda w ten sposób, że młody, niedoświadczony chłopiec nie wie, jak to się robi i przychodzi jakaś doświadczona kobieta, która przełamuje opór tego młodego mężczyzny, bo ona wie, jak to się robi, żeby go zmusić do stosunku. Otóż proszę państwa, jeżeli mówimy o zgwałceniach mężczyzn, to nie wygląda to w ten sposób, że stosunek z kobietą odbywa się wbrew woli mężczyzny. To zwykle wygląda w ten sposób, że obiektem zainteresowania seksualnego męskiej ofiary przemocy seksualnej jest jego odbyt albo usta. To tak niestety wygląda i dlatego to powoduje głęboki wstyd u osób, które tego doświadczyły. W tej zmianie definicji zgwałcenia nie ma rozróżnienia na płeć, w związku z tym osoby, które doświadczają przemocy seksualnej i bez zgody odbyto z nimi stosunek czy zmuszono je do obcowania płciowego, niezależnie od tego, czy są kobietami, czy mężczyznami, będą tak samo chronione, a sprawcy bez względu na płeć będą tak samo surowo ścigani. Tutaj nie ma żadnej różnicy ze względu na płeć. Mam natomiast nadzieję, że jeszcze zwiększymy poziom edukacji społecznej młodzieży, żeby rozumiała, kto i w jakich sytuacjach im zagraża. Bo to, co tutaj dzisiaj padło na tej sali, że większość zgwałceń nie odbywa się na ulicy, nawet na ciemnej ulicy, ale odbywa się w mieszkaniach, domach, w miejscach, w których osoby pokrzywdzone przemocą seksualną czują się bezpiecznie, bo są w miejscu sobie znanym (Dzwonek) i z osobami, które są im znane, to jest rzeczywiście dosyć częste. Zostały mi jeszcze dwie kwestie. Jeżeli mówimy o tych zmianach w innych krajach, to już powiedziałam, że zwiększa się surowość wyroków, czyli jest więcej wyroków bezwzględnego więzienia dla gwałcicieli i więcej zgłoszeń na policję i do prokuratury. Jeśli chodzi o kulturę gwałtu, mam nadzieję, że państwo doskonale wiedzą, że ona rzeczywiście jest. Natomiast liczę na to, że kobiety zdecydują się w większej liczbie zgłaszać tę przemoc. I teraz jeszcze jedna rzecz na sam koniec moich odpowiedzi, bo pojawiły się tutaj kwestie dotyczące także tego, że usprawiedliwiamy przemoc seksualną. Tak, tylko w przypadku przemocy seksualnej obwiniamy osobę, która doświadczyła tej przemocy, o to, że ona ją sprowokowała albo że współuczestniczyła w tej prowokacji, jest współwinna tego aktu, który zaszedł. Ja podaję zawsze taki przykład. Nie ma okoliczności obciążających ofiarę i zmniejszających winę sprawcy w przypadku innych przestępstw. Jeżeli ja dzisiaj prowokuję potencjalnego złodzieja drogą broszką, drogą fibulą, to on nie dostanie niższego wyroku, jeśli na mnie napadnie i ukradnie mi tę broszkę, dlatego że ona była droga i go prowokowała. Sprawca, który ukradnie samochód na stacji benzynowej, w którym były kluczyki w stacyjce i który łatwo mu było ukraść, i sprawca, który ukradnie taki sam samochód z garażu, włamując się do niego, dostanie taki sam wyrok. I nikt nie oskarża osoby, która została pokrzywdzona w wyniku kradzieży czy morderstwa, o to, że w jakiś sposób sprowokowała sprawcę, nikt nie mówi, że to jest okoliczność łagodząca dla sprawcy. W przypadku zgwałcenia ciągle stosujemy victim blaming.