Mówca: Sprawozdawca Krzysztof Mieszkowski
Data: 2020-11-27 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Posłowie Prawa i Sprawiedliwości już wyszli. Jestem zdumiony ich infantylizmem. Coś porażającego, niestety. Sejmowa komisja kultury jednogłośnie przyjęła propozycję, by rok 2021 był Rokiem Tadeusza Różewicza. Było 24 do 0 na rzecz Tadeusza Różewicza. I mam nadzieję, że ta debata również podkreśli siłę jego twórczości. ˝Szczęśliwy naród, który ma poetę i w trudach swoich nie kroczy w milczeniu˝. Takie były słowa Czesława Miłosza, kiedy przeczytał jeden z pierwszych tekstów Różewicza, i to świadczy o tym, że może być też taka sytuacja, że artyści, którzy najczęściej rywalizują ze sobą, którzy prowadzą ze sobą bardzo trudny dialog, czasami trudniejszy niż politycy czy polityczki... Miłosz uznał wielkość młodego wówczas Tadeusza Różewicza. Miłosza i Różewicza dzieliło pokolenie z okładem, ale obaj potrafili podjąć fantastyczny dialog na temat tego, kim jest człowiek. (Poseł Mirosława Stachowiak-Różecka: Pani marszałek, to jest sprawozdanie?) Różewicz po 1945 r. pytał: Kim jest człowiek? (Poseł Mirosława Stachowiak-Różecka: Sprawozdanie to jest, tak?) To samo pytanie w tym samym czasie, może trochę, odrobinę później, zadawali Malraux, Camus, pytali o to, kim jesteśmy po II wojnie światowej. To pytanie w sposób bardzo drastyczny i fundamentalny kulturze europejskiej, człowiekowi europejskiemu zadał niemiecki filozof, frankfurcki filozof, który zapytał, czy możliwa jest poezja po Oświęcimiu. Tym filozofem był Adorno. Tadeusz Różewicz powtórzył to pytanie dwadzieścia kilka lat później. Również pytał o to, jak uprawiać poezję po Oświęcimiu. Mówiąc innymi słowy, Różewicz pytał o to, jak uprawiać poezję, kiedy człowiek zabija człowieka, kiedy człowiek nie toleruje kogoś, kto ma inny kolor skóry, jest innego wyznania, ma inną wrażliwość seksualną, inaczej spogląda na świat. Tadeusz Różewicz te wszystkie pytania stawiał w swojej twórczości i one były pytaniami fundamentalnymi. To był, jest poeta, bo poeci nie umierają, jak wiadomo, który stanowił zaprzeczenie autorytetu. Tadeusz Różewicz nigdy nie chciał być autorytetem i on autorytetem w tym potocznym, popkulturowym sensie nigdy nie był i nigdy nie będzie. My we Wrocławiu mamy ogromny problem z Tadeuszem Różewiczem, albowiem on zakazał nam budowania pomnika dla siebie, więc przyjdzie być może taki moment, że zbuntujemy się przeciwko Tadeuszowi Różewiczowi, tak jak on buntował się przeciwko nam, przeciwko społeczeństwu, przeciwko politykom i polityczkom. Nieczęsto rozumiał Różewicz narrację polityczną, ale jednocześnie z tej polityki jakby czerpał soki do swojej twórczości. Chciałem państwu pokazać rysunek, który Tadeusz Różewicz narysował w 1930 r., miał wtedy 9 lat. Opublikowaliśmy to w ˝Notatniku Teatralnym˝. Ten rysunek był bardzo ważną narracją na temat dzieciństwa, bo Tadeusz Różewicz urodził się w Radomsku, miał także braci, Stanisława Różewicza i Janusza, również poetę, który został zamordowany w czasie II wojny światowej przez gestapo, został rozstrzelany. Tadeusz Różewicz był oczywiście żołnierzem Armii Krajowej, za co został odznaczony. Ale Tadeusz Różewicz po II wojnie światowej, pytając o sens istnienia, jednocześnie bardzo istotnie, w sposób niemal esencjonalny wracał do historii. Jednym z jego niemożliwych tekstów, który nigdy nie powstał, był nienapisany tekst, dramat, być może to byłaby tragedia, nie wiem, jaką formę by przybrała ta jego propozycja - o Walerianie Łukasińskim. Różewicz przez całe swoje życie pisał tekst o milczeniu, o tym, w jaki sposób można (Dzwonek) ukazać dramat milczenia. Różewicz tego nigdy nie napisał. Mam nadzieję, że państwo mi pozwolą jeszcze na odczytanie tekstu, który jest dla mnie osobiście zasadniczy dla tej twórczości, i pewnie dla wielu z państwa - ˝Ocalony˝. ˝Mam dwadzieścia cztery lata/ Ocalałem/ Prowadzony na rzeź// To są nazwy puste i jednoznaczne/ Człowiek i zwierzę/ Miłość i nienawiść/ Wróg i przyjaciel/ Ciemność i światło// Człowieka tak się zabija jak zwierzę/ Widziałem/ Furgony porąbanych ludzi/ Którzy nie zostaną zbawieni// Pojęcia są tylko wyrazami/ Cnota i występek/ Prawda i kłamstwo/ Piękno i brzydota/ Męstwo i tchórzostwo// Jednako waży cnota i występek/ Widziałem/ Człowieka który był jeden/ Występny i cnotliwy// Szukam nauczyciela i mistrza/ Niech przywróci mi wzrok słuch i mowę/ Niech jeszcze raz nazwie rzeczy i pojęcia/ Niech oddzieli światło od ciemności.// Mam dwadzieścia cztery lata/ Ocalałem/ Prowadzony na rzeź//˝. Dziękuję bardzo.