Mówca: Anna Paluch
Data: 2012-05-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Art. 47 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym określa w ust. 2 zakres przedmiotowy ˝Koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju˝. Zapis mówi jasno: KPZK określa uwarunkowania, cele i kierunki zrównoważonego rozwoju kraju oraz działania niezbędne do jego osiągnięcia, w szczególności: podstawowe elementy krajowej sieci osadniczej, wymagania z zakresu ochrony środowiska i zabytków, rozmieszczenie infrastruktury społecznej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym, rozmieszczenie obiektów infrastruktury technicznej i transportowej, a przede wszystkim obszary problemowe o znaczeniu krajowym, w tym obszary zagrożeń wymagające szczególnych studiów i planów. Niestety w omawianym dzisiaj dokumencie obszary problemowe zostały w zasadzie pominięte. Dokument nie odpowiada zatem wymaganiom jasno określonym w ustawie. Trudno do końca przyjąć tłumaczenie, że ˝obszary problemowe stanowią element obszarów funkcjonalnych˝ i że zostały omówione w rozdziale VI. Typologia obszarów funkcjonalnych. Rolnicza przestrzeń produkcyjna w KPZK nie istnieje. Podrozdział 6.3.5: Obszary ochrony gleb dla celów produkcji rolnej to zaledwie dwanaście linijek tekstu w 240-stronnicowym opracowaniu odsyłających do planów przestrzennego zagospodarowania województw i gminnych studiów uwarunkowań. Pozwoliłam sobie zacytować odpowiedzi pana ministra na nasze uwagi, wątpliwości zgłaszane na posiedzeniu połączonych komisji infrastruktury, ochrony środowiska i samorządu terytorialnego kilka tygodni temu. Ciekawa jestem, w jaki sposób rząd na przykład chce przeciwdziałać stawianiu elektrowni wiatrowych na glebach I-III klasy, bo taki proceder ma miejsce. Wyraźnie widać, że rząd tego nie chce. Dalej, z KPZK trudno nawet dowiedzieć się, że Polska jest ważnym producentem żywności w Europie, że posiada niekwestionowany potencjał w tym zakresie. Panie ministrze, ostatnie siedem lat członkostwa Polski w Unii Europejskiej przyniosło widoczny, żeby nie powiedzieć spektakularny, sukces polskiej żywności na unijnym rynku. Jeżeli w odniesieniu do jakiejś sfery omawianej w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju można użyć słowa konkurencyjność, tak lubianego przez autorów omawianego dokumentu, to właśnie w odniesieniu do produkcji żywności. Ale to, widać, za mało, żeby skłonić autorów do poważnego potraktowania tego zagadnienia. Obszary funkcjonalne zostały opisane w sposób schematyczny - miejskie, wojewódzkie, regionalne, subregionalne, lokalne, wiejskie itd. Dobrze, że przynajmniej opisano obszary szczególnych zjawisk w skali makroregionalnej, jak na przykład obszary górskie. Jeśli chodzi o obszary problemowe, już tutaj była mowa o tym, że nie wyznaczono obszarów problemowych na przykład dla rozwoju przedsiębiorczości. Na stronie 33 autorzy koncepcji stwierdzają, że system zarządzania rozwojem Polski zakłada budowę hierarchicznego systemu dokumentów strategicznych, w którym nadrzędnym nad KPZK dokumentem będzie długofalowa strategia rozwoju kraju - będzie - definiująca długookresowe wyzwania i strategiczne zadania państwa. Ale to tylko postulat niemający pokrycia w zawartości dokumentów. W ogóle należy stwierdzić, że KPZK ze swojej istoty jest dokumentem o charakterze inżynierskim, który powinien poukładać w przestrzeni cele i kierunki rozwoju społeczno-gospodarczego określone po wcześniejszym zdiagnozowaniu sytuacji. Za dokument zawierający diagnozę aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej można uznać raport ˝Polska 2030˝. Jednakże raport ów nie formułuje celów rozwojowych, które można byłoby przenieść do KPZK i nadać im przestrzenny kontekst. Implikacje są, można powiedzieć, w odwrotnym kierunku. Na stronie 11 koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju w przypisie czytamy, że długofalowa strategia rozwoju kraju wykorzystuje rysunki zawarte w projekcie koncepcji przestrzennego zagospodarowania. Tego zamętu nie tłumaczy bynajmniej fakt tworzenia długookresowej strategii, średniookresowej strategii i krajowej strategii rozwoju regionalnego jednocześnie z KPZK. Ilustracją tego chaosu w dokumentach jest odpowiedź pana ministra na wątpliwości i uwagi zgłaszane na wspominanym już przeze mnie posiedzeniu połączonych komisji: ˝Zawarta w KPZK 2030 wizja przestrzennego zagospodarowania Polski w 2030 jest formułowana w odniesieniu do strategicznych wyzwań stojących przed gospodarką polską określonych w raporcie 'Polska 2030. Wyzwania rozwojowe' oraz antycypowanych celów polityki rozwoju wynikającej z KPZK 2030˝. A więc KPZK wynika z KPZK. To jest oczywiście koniec cytatu. Panie ministrze, to jest klasyczny błąd w definiowaniu, ignotum per ignotum, czyli niezdefiniowane przez niezdefiniowane. W omawianym dokumencie brakuje właściwej hierarchizacji celów, tak żeby było możliwe rozwiązywanie nieuniknionych sytuacji kolizyjnych. Rysunek 38, do którego pan minister odsyła w odpowiedzi na zgłaszane przeze mnie pytania, wyrażane w dyskusji wątpliwości, obrazuje tylko potencjalne konflikty funkcjonalno-przestrzenne, jak głosi tytuł tegoż rysunku. Niestety brak jest przesłanek do hierarchizacji celów i rozstrzygania tych konfliktów. Trudno zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w odpowiedzi pana ministra: ˝Cele KPZK powinny być rozpatrywane łącznie˝. Czasami nie da się zrealizować wszystkich celów równocześnie i trzeba wybierać, a w koncepcji brak jest przesłanek do dokonania tego wyboru. Co do uwarunkowań polityki przestrzennego zagospodarowania kraju w dokumencie omawia się: polityczne, wynikające z historycznych uwarunkowań, struktury przestrzennej itd. Jest za mało czasu, żeby to dokładnie omawiać. Nie można zgodzić się z tym, że w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju przykłada się nadmierną wagę do uwarunkowań instytucjonalnych, które z natury swojej są zmienne. Ze swojej istoty warunki naturalne są trudne lub niemożliwe do zmiany, warunki ukształtowane historycznie, na przykład, żeby rozwijać wysokie technologie, należy w naszych warunkach najpierw zainwestować w system edukacji, są trudne do zmiany, ale jest to możliwe. A najłatwiejsze do zmiany są warunki prawno-instytucjonalne. A te państwo absolutyzujecie, żeby nie powiedzieć: fetyszyzujecie. Krótko mówiąc, ta hierarchia nie jest właściwa. Kolejna kwestia, zasady i cele polityki przestrzennej. Zasada zrównoważonego rozwoju, zapisana w art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która w omawianym dokumencie jest zdefiniowana zgodnie z prawem ochrony środowiska, raczej dotyczy koncepcji zrównoważonego rozwoju. Cel strategiczny został określony w KPZK jako efektywne wykorzystanie przestrzeni kraju i jej terytorialnie zróżnicowanych potencjałów rozwojowych dla osiągania ogólnych celów rozwojowych. Cel jest zdefiniowany pięknie, gorzej już z celami od 1. do 6. Skupię się, z uwagi na bardzo ograniczony czas, na kilku z nich. Cel 3. - poprawa dostępności terytorialnej kraju przez rozwijanie infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej. Otóż komunikacyjny rdzeń Polski to jest pięciokąt: Warszawa, Kraków, Śląsk, Wrocław i Poznań. Rozbudowa powiązań komunikacyjnych między tymi głównymi miastami to jest najważniejsze zadanie. Ruch wewnątrz kraju (Dzwonek), ruch na zewnątrz kraju i tranzyt, to jest właściwa hierarchia. Niestety, gęstość sieci drogowej zachodniej i wschodniej połowy Polski pozostaje w rażącej dysproporcji. Pani marszałek, jeszcze chwilę cierpliwości. Przewidywane etapy rozbudowy tej sieci, jak również sieci kolejowej, pokazane na rysunkach od 21 do 26...