Mówca: Andrzej Kryj (tekst niewygłoszony)
Data: 2018-05-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie z dnia 8 maja 2018 r. w sprawie 130. rocznicy urodzin Władysława Beliny-Prażmowskiego (3.05.1888 r. - 13.10.1938 r.) Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Kilka dni temu, 3 maja, w całym kraju uroczyście obchodziliśmy 227. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja. Tego dnia przypadała również niemal zupełnie niezauważona 140. rocznica urodzin Władysława Beliny-Prażmowskiego, który w polskiej historiografii określany jest mianem pierwszego ułana II Rzeczypospolitej. Postać Beliny jest mi szczególnie bliska ze względu na fakt, że urodził się on w Ruszkowcu w gminie Sadowie. To z właśnie w tej miejscowości urodziła się moja mama Marianna Kryj z domu Ziętkowska, tu są moje korzenie, tu do dziś mieszkają moi kuzyni. Od najmłodszych lat Władysław wychowywany był w duchu walk o niepodległość przez matkę Bronisławę i ojca Hipolita - powstańca styczniowego. Nic więc dziwnego, że już jako młodzieniec rozpoczął działalność niepodległościową, biorąc udział w strajku w 1905 r., za co został usunięty z radomskiego gimnazjum. Naukę kontynuował więc w polskim gimnazjum w Warszawie, a po uzyskaniu matury w 1908 r. wyjechał do Lwowa, gdzie studiował na Wydziale Górniczym Politechniki Lwowskiej w latach 1909-1913. We Lwowie wstąpił do Związku Walki Czynnej, a następnie do Związku Strzeleckiego, uzyskując kolejno stopień chorążego, a w 1911 r. - porucznika. Studia kontynuował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben. Z polecenia władz Strzelca zakładał oddziały tej organizacji w środowiskach polonijnych Francji, Belgii i Szwajcarii. Latem 1914 r. objął dowództwo II Szkolnej Kompanii Wakacyjnej tego stowarzyszenia i prowadził kurs instruktorski dla ochotników w krakowskich Oleandrach. W końcu lipca 1914 r. porucznik Władysław Prażmowski używający pseudonimu Belina stawił się w Krakowie na ogłoszone przez komendanta Józefa Piłsudskiego przygotowania do mobilizacji. Nocą 2 sierpnia, na czele 7-osobowego patrolu, który przeszedł do historii jako ˝siódemka Beliny˝, przekroczył granicę austriacko-rosyjską i wkroczył do zaboru rosyjskiego. W drodze powrotnej patrol zarekwirował w Skrzeczowicach pięć koni, które były pierwszymi wierzchowcami pułku ułanów legionowych. Ten pierwszy 7-osobowy patrol uznany został za zalążek odradzającej się jazdy polskiej. Władysław Belina-Prażmowski ponownie przekroczył granicę Królestwa Kongresowego 6 sierpnia 1914 r. na czele 10-osobowego zwiadu, poprzedzającego idącą w kierunku Kielc I Kompanię Kadrową. Wkrótce ten niewielki patrol rozrósł się do liczącego 140 szabel szwadronu kawalerii. ˝Beliniacy˝ toczyli boje nad Nidą, pod Łowiczem, Modlinem, Ozorkowem, Aleksandrowem i Łodzią. l listopada 1914 r. szwadron przekształcony został w dywizjon. Podczas walk Belina pokazał się jako doskonały dowódca. Sam Piłsudski napisał o nim później, że ˝dokonywał po prostu cudów˝. Wiosną 1915 r. Prażmowski został awansowany na rotmistrza. Jego dywizjon przekształcony w pułk wziął udział w walkach nad Nidą, a później wraz z l Brygadą Legionów w bojach pod Staszowem, Konarami, Włostowem, Lisowem, Bidzinami, Ożarowem, Tarłowem, nad Wyżnianką i pod Urzędowem. 31 lipca 1915 r. kawaleria Beliny wkroczyła do Lublina, a następnie skierowana została na Wołyń, gdzie walczyła pod Maniewicami, Stochowem i Styrem, by w lipcu 1916 r. osłaniać odwrót l Brygady po bitwie pod Kostiuchnówką. Latem 1917 r. za odmówienie złożenia przysięgi na wierność państwom centralnym Belina otrzymał dymisję z Legionów. Był już wówczas majorem. Żegnając się ze swoim pułkiem w Ostrołęce, wzywał do dalszej wierności ojczyźnie i brygadierowi Piłsudskiemu. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Belina awansowany do stopnia podpułkownika był organizatorem i dowódcą l Brygady Kawalerii, na której czele stoczył wiele bitew z bolszewikami i Ukraińcami. Szczególną sławę przyniósł mu świetnie przeprowadzony rajd kawaleryjski zakończony zdobyciem Wilna. W 1919 r. został awansowany na pułkownika. Po odejściu z wojska jesienią 1920 r. na własną prośbę i za zgodą naczelnego wodza Władysław Belina-Prażmowski prowadził aktywną działalność społeczną m.in. w Związku Strzeleckim oraz w strukturach samorządu lokalnego na terenie Lubelszczyzny. W 1929 r. przeniósł się do Krakowa. Został jego prezydentem w lipcu 1931 r. W lutym 1933 r. otrzymał nominację na wojewodę lwowskiego. W 1937 r. ze względu na zły stan zdrowia wycofał się z życia politycznego. Władysław Belina-Prażmowski zmarł 13 października 1938 r. na atak serca w Wenecji, gdzie odbywał kurację zdrowotną. W chwili śmierci miał zaledwie 50 lat. Pochowany został w Krakowie na cmentarzu Rakowickim, a uroczystości pogrzebowe stały się wielką patriotyczną manifestacją. Nic dziwnego, gdyż był postacią niezwykłą, a piosnkę o Belinie znało wówczas każde polskie dziecko. Śmierć tego wybitnego żołnierza, kawalera Krzyża Virtuti Militari V klasy, pięciokrotnie odznaczonego Krzyżem Walecznych, była bez wątpienia wielką stratą dla naszego kraju. Dziś postać Beliny-Prażmowskiego w jego miejscu urodzenia, podopatowskim Ruszkowcu, przypomina pomnik odsłonięty 11 listopada 1998 r., na którym znajdują się znamienne słowa ˝Ojcu Kawalerii Polskiej, Władysławowi Zygmuntowi Belinie-Prażmowskiemu˝. Wspominając tę wyjątkową postać - w 130. rocznicę urodzin i 80. rocznicę śmierci - możemy z całą pewnością stwierdzić, że swoją walką i działalnością publiczną Władysław Belina-Prażmowski dobrze zasłużył się ojczyźnie. Cześć jego pamięci!