Mówca: Robert Biedroń
Data: 2012-07-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Prezesie! Działalność Sądu Najwyższego w 2011 r. należy ocenić generalnie pozytywnie. Na wstępie należy też podkreślić, że cieszy widoczna realizacja zobowiązania złożonego w dniu powołania przez prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego na prezesa Sądu Najwyższego pana prof. Stanisława Dąbrowskiego, że będzie dążył do ujednolicenia orzecznictwa, czemu - jak podkreślił - nie sprzyja zmieniająca się sytuacja ani wielka liczba aktów prawnych. Pan prezes zaznaczył wtedy, że rozbieżności w orzecznictwie nie mogą przekroczyć rozsądnego poziomu, a nadal zbyt często przekraczają. Sądy zbyt częstą zajmują się tylko swoim odcinkiem pracy, nie biorąc pod uwagę szerszej perspektywy, nie patrząc, jak funkcjonuje cały system. A w tym systemie potrzebne jest współdziałanie i współpraca wielu instytucji, które jak w sztafecie powinny odpowiednio przekazywać sobie pałeczkę. Widać to także w przypadku orzeczeń organów międzynarodowych, np. Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Gdy ten oceni, że polski sąd doprowadził do naruszenia praw człowieka, do naprawienia tego przewidziana jest instytucja wznowienia postępowania. Wydaje się jednak, że nadal i zbyt często np. w sprawach cywilnych są trudności w nawiązaniu współpracy z wymienionym już Trybunałem w Strasburgu. Na tę kwestię zwracał już uwagę, także Wysokiej Izbie i rządowi, w swoim przemówieniu z dnia 7 sierpnia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny. Niestety bez rezultatu. We współczesnym świecie multicentryczność władzy sądzenia, jak określa to prof. Ewa Łętowska, jest faktem, który nie może być pomijany w praktyce orzeczniczej polskich sądów. Nie można lekceważyć faktu, że w jednej sprawie orzekać mogą sądy powszechne, Sąd Najwyższy, Trybunał Konstytucyjny, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka. Polski wymiar sprawiedliwości powinien być w większym stopniu wyczulony na to, jak kształtują się linie orzecznicze w sądach i trybunałach międzynarodowych. Potrzebujemy tego, by lepiej chronić prawa i wolności człowieka w naszym kraju. Jak słusznie zauważono w omawianej informacji, poza tradycyjną dogmatyką niezbędna jest wrażliwość na konsekwencje wynikające z konieczności uwzględnienia w praktyce orzeczniczej regulacji Unii Europejskiej i prawa międzynarodowego oraz przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Istotne jest stałe zainteresowanie ze strony sędziów Sądu Najwyższego i asystentów problemami prawa i praktyki unijnej oraz konstytucyjnej. Ważne jest w tym względzie utrzymywanie kontaktów z Trybunałem Konstytucyjnym, Naczelnym Sądem Administracyjnym, Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Ważna jest też wynikająca z traktatu lizbońskiego funkcja pytań prejudycjalnych do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Warto to upowszechniać. To jednocześnie apel do ministra sprawiedliwości, którego tutaj dzisiaj niestety nie ma, pana ministra Jarosława Gowina, który sprawuje nadzór nad Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury, o promocję tego typu zapytań. Jak słusznie zauważył pan prezes Dąbrowski w swoim wystąpieniu przed sejmową Komisją Sprawiedliwości i Praw Człowieka, orzecznictwo Sądu Najwyższego świadczy o bardzo dużej sile jego społecznego i ustrojowego oddziaływania w sferze praworządności i ochrony praw obywateli. Do Sądu Najwyższego wpływają bowiem sprawy precedensowe oraz takie - to też podkreślał pan prezes Dąbrowski - których rozpoznanie może oddziaływać na rozwój prawa i jurysprudencji. Jest to zauważalne zwłaszcza w dziedzinach ustrojowych, społeczno-gospodarczych, a także w sferze praworządności oraz ochrony praw obywateli. Znaczny stopień skomplikowania rozpoznawanych spraw i ich wielowątkowa materia wynikają często ze złej jakości tworzonego prawa, jak już zostało wcześniej powiedziane. Pan prezes Dąbrowski podkreślał także, że Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach niejednokrotnie sygnalizował dostrzeżone problemy w ustawach i potrzebę oraz kierunek zmian. Eliminowanie niskiej jakości prawa powinno nastąpić przede wszystkim przez jego rozważną i precyzyjną nowelizację, dokonywają z poszanowaniem podstawowych reguł techniki prawodawczej, wprowadzenie w niezbędnym zakresie jednoznacznej nomenklatury oraz ograniczenie nadmiernej szczegółowości stanowionego prawa. Ważna jest również dbałość o spójność zmienianych norm z przepisami dotychczasowymi. Z przykrością należy stwierdzić, iż nadal rozstrzygnięcia zapadające przed Sądem Najwyższym publikowane są tylko w ograniczonym zakresie. Ranga i znaczenie wyroków i postanowień Sądu Najwyższego jest szczególnie istotna dla demokratycznego ładu prawnego. Biorąc pod uwagę możliwości techniczne i finansowe, jakimi dysponuje Sąd Najwyższy, nie ma obecnie poważnych przeszkód, które uniemożliwiałyby upublicznianie wszystkich rozstrzygnięć zapadających przed tym sądem w Internecie, w tym na stronie internetowej sądu. Dostępność orzeczeń Sądu Najwyższego w komercyjnych bazach danych prawniczych nie rozwiązuje powyższego problemu, ponieważ większość obywateli nie posiada dostępu do odpłatnych serwisów. To reglamentuje dostęp obywateli do stanowionego prawa. Prawne podstawy publicznego dostępu do rozstrzygnięć sądowych to bowiem przede wszystkim gwarantowane konstytucyjnie oraz konwencyjnie prawo do sądu i rzetelnego procesu. Obywatele demokratycznego państwa prawa, a Polska takim krajem z pewnością jest, z uwagi na zasadę jawności wymiaru sprawiedliwości powinni mieć realną możliwość poznania zarówno treści, jak i uzasadnień rozstrzygnięć zapadających w sądach. Obecnie zbyt często dominuje zaś zrozumienie jedynie dla potrzeby publikowania tylko takich rozstrzygnięć, które z racji swojej doniosłości czy precedensowości mają znaczenie dla kształtowania się linii orzeczniczej, dla nauki prawa lub praktyki. Trudno taką sytuację uznać za zadowalającą, mając za punkt odniesienia zasadę jawności wymiaru sprawiedliwości. Nie ma dziś jednolitego systemu upubliczniania orzeczeń Sądu Najwyższego w Internecie. W efekcie do publikacji trafia jedynie pewna część zapadłych rozstrzygnięć, głównie tych uznanych za precedensowe. W tej sytuacji praktyczna jawność wymiaru sprawiedliwości w zakresie dostępu do orzeczeń musi być w głównej mierze realizowana przez obywateli w oparciu o przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz w oparciu o przepisy regulujące procesowanie sądów. Chciałbym więc jeszcze raz rekomendować usprawnienie dostępu do orzeczeń poprzez publikację wszystkich orzeczeń Sądu Najwyższego w Internecie. Doceniając działalność Sądu Najwyższego nie tylko w 2011 r., chciałbym panu prezesowi serdecznie podziękować za pracę, tak jak wszystkim pracownikom, sędziom, osobom pracującym w Sądzie Najwyższym, w instytucjach Sądu Najwyższego, za ciężką, trudną pracę w naszym chaosie legislacyjnym i życzyć wielu sukcesów w kolejnych latach. Serdecznie dziękuję. (Oklaski)