Mówca: Finansów Magdalena Rzeczkowska
Data: 2022-10-07 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie projekt ustawy budżetowej na 2023 r., który Rada Ministrów przyjęła 28 września. Opracowywanie projektu ustawy budżetowej przypadło w tym roku na okres szczególny. Niemal w tym samym momencie, kiedy wspólnymi siłami, działaniami rządu, samorządów, przedsiębiorstw i obywateli udało nam się przezwyciężyć kryzys pandemiczny, stanęliśmy w obliczu kryzysu energetycznego, geopolitycznego i zachwiania stabilności gospodarek światowych w konsekwencji wybuchu wojny w Ukrainie. W tym miejscu warto przypomnieć, że polska gospodarka jako jedna z pierwszych gospodarek Unii Europejskiej odnotowała powrót do poziomu PKB do wartości sprzed pandemii, a realny PKB zwiększył się w 2021 r. według ostatnich danych GUS o 6,8%. Niemniej wybuch wojny w Ukrainie znacząco zmienił perspektywy gospodarki zarówno w roku bieżącym, jak i na kolejny rok. W świetle powyższego przedstawiany Wysokiej Izbie projekt ustawy budżetowej na 2023 r. jest odpowiedzią rządu na zaistniałą niepewność geopolityczną, na negatywne skutki makroekonomiczne, jakie ta sytuacja niesie ze sobą. W projekcie ustawy budżetowej odpowiedzialność łączymy z wolą kontynuacji ambitnych programów społecznych, które wzmacniają polskie rodziny, osoby starsze, pracowników i przedsiębiorców. Programy ˝Rodzina 500+˝, ˝Dobry start˝, trzynasta emerytura to tylko niektóre z tych działań. Realizacja tych programów nie byłaby oczywiście możliwa bez skutecznych działań uszczelniających system podatkowy oraz rosnących wpływów z podatków. Na potrzeby opracowania projektu ustawy budżetowej na rok 2023 przyjęliśmy konserwatywne i ostrożne założenia. Szacujemy, że w 2022 r. realne PKB zwiększy się o 4,6%. W przyszłym roku spodziewane jest pogorszenie sytuacji gospodarczej. Będzie to skutkiem, oprócz utrzymującej się niepewności, która jest związana z sytuacją geopolityczną, o której już wspominałam, także znaczących wzrostów cen surowców energetycznych, oddziaływaniem restrykcyjnej polityki monetarnej i przewidywanym obniżeniem dynamiki PKB w Unii Europejskiej, tj. na głównych rynkach eksportowych Polski. W efekcie przewidujemy obniżenie tempa wzrostu PKB w 2023 r. do 1,7%. Warto przy tym dodać, że ta prognoza mieści się w przedziale prognoz rynkowych i jest zbliżona do mediany tychże prognoz jak również do prognozy Narodowego Banku Polskiego i Komisji Europejskiej. Co ważne, w I połowie br. bezrobocie w Polsce spadło do historycznie niskich poziomów. Na koniec sierpnia br. liczba zarejestrowanych bezrobotnych była najniższa dla tego miesiąca od 32 lat, a stopa bezrobocia spadła do 4,8%. Zakładany przez nas w projekcie ustawy budżetowej na rok 2023 scenariusz przewiduje utrzymanie się dobrej sytuacji na rynku pracy w horyzoncie bieżącego roku. Szacujemy, że w bieżącym roku przeciętne zatrudnienie w gospodarce narodowej wzrośnie o 1,8%, a stopa bezrobocia na koniec tego roku wyniesie 5%. W przyszłym roku ze względu na spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego popyt na pracę obniży się, w efekcie w 2023 r. zatrudnienie w gospodarce narodowej nieznacznie spadnie - o 0,5%, a prognozowana stopa bezrobocia na koniec roku wyniesie 5,4%. Jeżeli chodzi o prognozy dotyczące inflacji konsumenckiej, to dotychczasowy przebieg procesów inflacyjnych wskazuje na konieczność podwyższenia prognozy inflacji do 13,5% średnio w bieżącym roku. Jest to związane oczywiście ze wzrostem cen surowców energetycznych i żywności na rynkach światowych wywołanych wojną w Ukrainie. Zakładamy, że w 2023 r. inflacja wzrośnie na początku roku, aby następnie w dalszej jego części wyhamowywać. Niemniej niepewność co do prognoz w tym zakresie pozostaje wysoka i zależy w największym stopniu od kształtowania się cen żywności i surowców energetycznych w przyszłym roku. Przy założeniu braku nowych szoków podażowych na rynku żywnościowym czy energetycznym szacujemy, że inflacja CPI w 2023 r. wyniesie w ujęciu średniorocznym 9,8%. Głównym czynnikiem ryzyka dla naszej prognozy jest oczywiście dalszy przebieg wojny w Ukrainie i jej wpływ na krajową i światową gospodarkę. W przypadku przedłużającego się i zaostrzającego się konfliktu oraz utrzymujących się problemów z łańcuchami dostaw możliwy jest dalszy wzrost cen surowców energetycznych na rynkach światowych powyżej poziomów założonych w prognozie, a tym samym wyższej przewidywanej stopy inflacji. Niepewność dotyczy także kształtowania się cen innych produktów, których znaczącym eksporterem są Rosja i Ukraina, m.in. cen niektórych produktów rolnych. Zaostrzenie wojny może również nasilać skalę kryzysu energetycznego w krajach Unii Europejskiej, skutkując pogorszeniem perspektyw gospodarczych u kluczowych partnerów handlowych Polski, przede wszystkim Niemiec. Kolejnym czynnikiem ryzyka jest wciąż sytuacja związana z pandemią COVID-19. Zaprezentowany scenariusz makroekonomiczny zakłada jednak, że nie będzie konieczności wprowadzania dodatkowych obostrzeń gospodarczych w bieżącym lub przyszłym roku. Czynnikiem ryzyka związanym ze zmianami strukturalnymi na rynku pracy w Polsce jest także wielkość podaży pracy w horyzoncie prognozy. Scenariusz zakłada umiarkowany spadek podaży pracy ze względu na proces starzenia się społeczeństwa, który nie jest w pełni kompensowany wzrostem stopy aktywności zawodowej. Napływ uchodźców z Ukrainy oraz ich wysoka aktywność zawodowa może jednak zwiększyć podaż pracy w kraju i tym samym poprzez wzrost potencjału polskiej gospodarki średnie tempo wzrostu gospodarczego. Niemniej skala tego napływu i w konsekwencji efekt netto wpływu wojny na podaż pracy w Polsce jest w tej chwili trudny do oszacowania. Wysoka Izbo! Projekt budżetu państwa, który dzisiaj państwu prezentuję, przewiduje, że poziom dochodów budżetu państwa w 2023 r. będzie determinowany przede wszystkim sytuacją makroekonomiczną. Wzrost dochodów to także efekt rządowych prac nad uszczelnieniem systemu podatkowego. Lukę VAT obniżyliśmy w ciągu 7 lat z 24,1% do 4,3% w 2021 r. To spadek o 82%, to są dodatkowe dziesiątki miliardów w budżecie państwa. (Oklaski) Szacujemy, że dochody budżetu państwa ogółem w 2023 r. ukształtują się na poziomie 604 700 mln zł, w tym dochody podatkowe na poziomie 545 300 mln zł, co oznacza odpowiednio wzrost dochodów ogółem o ponad 21% oraz wzrost dochodów podatkowych o ponad 17% w porównaniu do przewidywanego wykonania w roku bieżącym. Co istotne, pragnę także wskazać, że projekt budżetu na przyszły rok nie przewiduje dochodów z tytułu wpłaty z zysku NBP. Projekt budżetu państwa na przyszły rok ustala limit wydatków budżetu państwa na poziomie blisko 672 700 mln zł. Jest on wyższy od zaplanowanego w ustawie budżetowej na rok bieżący o 150 900 mln zł, tj. 28,9%. Wysoki Sejmie! Budżet na 2023 r. to przede wszystkim budżet na trudne czasy z myślą o priorytetowym znaczeniu wydatków na bezpieczeństwo Polski, bezpieczeństwo polskich rodzin. W ramach budżetu przyjęliśmy wiele założeń w zakresie wydatków, które pomogą zapewnić bezpieczeństwo rodzinom w tym trudnym, niestabilnym czasie. Zapewniamy m.in. zwiększenie finansowania potrzeb obronnych Rzeczypospolitej Polskiej z 2,2% PKB do 3% PKB, realizując tym samym postanowienia ustawy o obronie ojczyzny. Jest to wzrost bez precedensu, konieczny z uwagi na aktualną sytuację geopolityczną. Równolegle nie zapominamy o społecznej odpowiedzialności. W tym celu w ramach wydatkowej strony budżetu państwa zabezpieczyliśmy wszystkie niezbędne środki na kontynuację naszych dotychczasowych priorytetowych zadań w zakresie polityki prorodzinnej i zabezpieczenia społecznego. Programy ˝Rodzina 500+˝, ˝Dobry start˝, ˝Rodzinny kapitał opiekuńczy˝ - wszystkie te świadczenia zostały już zaplanowane w budżecie. W ramach projektu ustawy budżetowej zostały także przewidziane środki na waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych od 1 marca 2023 r. wskaźnikiem waloryzacji na poziomie 113,8%, na co przeznaczymy łącznie ok. 40 mld zł. Projekt budżetu uwzględnia także wypłatę tzw. trzynastej emerytury oraz zwiększenie nakładów na ochronę zdrowia. Ponadto w projekcie ustawy budżetowej założyliśmy wzrost wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz wzrost wynagrodzeń dla nauczycieli na tożsamym poziomie, czyli 7,8%. W świetle omówionych dochodów i wydatków budżetu państwa w projekcie ustawy budżetowej założyliśmy, że na dzień 31 grudnia 2023 r. kwota deficytu budżetu państwa zamknie się kwotą na poziomie nie wyższym niż 68 mld zł. Na zakończenie pozwolę sobie przedstawić Wysokiej Izbie informację, jak będzie wyglądać sytuacja w całym sektorze finansów publicznych - na zakończenie oczywiście, jeżeli chodzi o ustawę budżetową. Jeśli chodzi o deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych, to prognozujemy, że w roku 2023 wyniesie on ok. 4,5% PKB, natomiast jeśli chodzi o zadłużenie, to szacujemy, że w przyszłym roku poziom państwowego długu publicznego w relacji do PKB pozostanie na stabilnym poziomie, wyniesie 40,6%. Jednocześnie wielkość długu sektora instytucji rządowych i samorządowych, czyli wielkość długu liczona według metodyki unijnej, szacowana jest przez nas na poziomie 53,3%. I co trzeba podkreślić, jest to wielkość poniżej wartości referencyjnej zawartej w traktacie z Maastricht, która jest ustalona na poziomie 60%. Polska pozostaje w gronie tych krajów Unii Europejskiej, które w dalszym ciągu potrafią sprostać temu wymaganiu. Chcę podkreślić, że finanse publiczne pozostają w dobrej kondycji. Aktualna sytuacja płynnościowa budżetu jest dobra. Na koniec września rezerwa płynnych środków złotowych i walutowych na rachunkach budżetowych wyniosła ok. 126 mld zł. Dobrą sytuację makroekonomiczną Polski potwierdzają również agencje ratingowe. 30 września uznana międzynarodowa agencja ogłosiła decyzję o utrzymaniu oceny ratingowej Polski dla długo- i krótkoterminowych zobowiązań w walucie zagranicznej oraz dla długo- i krótkoterminowych zobowiązań w walucie krajowej. Według raportu agencji stabilna perspektywa odzwierciedla równowagę między ryzykiem makroekonomicznym wynikającym z konfliktu rosyjsko-ukraińskiego a zabezpieczeniami, jakie zapewniają stabilny bilans zewnętrzny i w zakresie finansów publicznych kraju. (Oklaski) (Poseł Tadeusz Cymański: To jest bardzo ważne, bo zewnętrzne.) Zewnętrzna ocena, zewnętrzna duża agencja ratingowa. Perspektywy zaopatrzenia Polski w energię również wyglądają lepiej niż w innych krajach regionu. Wieloletnie wysiłki rządu w celu poprawy infrastruktury energetycznej i zabezpieczenia alternatywnych źródeł dostaw pozwoliły uniknąć niedoborów energii po zawieszeniu importu z Rosji w kwietniu tego roku. (Poseł Tadeusz Cymański: Fantastyczne to jest, bo obiektywne.) Wysoki Sejmie! Projekt ustawy budżetowej na 2023 r. to odpowiedzialny, a jednocześnie ambitny projekt budżetu na trudne czasy, który stanowi bezpośrednią odpowiedź rządu na sytuację geopolityczną i uwarunkowania makroekonomiczne. Realizując wszystkie dotychczasowe programy prorodzinne i społeczne, koncentruje się on na zwiększeniu nakładów inwestycyjnych, w tym przede wszystkim na obronę narodową, przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa i stabilności finansów publicznych. Bardzo proszę Wysoką Izbę o rozpatrzenie projektu ustawy budżetowej i przyjęcie tego projektu. Jednocześnie pragnę wraz z projektem ustawy budżetowej przedstawić projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023. Rada Ministrów przyjęła ten projekt i skierowała razem z ustawą budżetową do rozpatrzenia Wysokiej Izbie. Główne rozwiązania. Przewiduje się utrzymanie podstawy naliczenia funduszy socjalnych na poziomie analogicznym do roku bieżącego. Podstawę ma stanowić rok 2019. Rozwiązania te dotyczą nauczycieli, emerytów, rencistów, żołnierzy oraz funkcjonariuszy służb mundurowych i ich rodzin, jak również pracowników cywilnych, w odniesieniu do naliczenia których jest tworzony zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. W projekcie ustawy zaproponowano jako podstawę do ustalenia w roku 2023 wynagrodzenia zasadniczego sędziów i prokuratorów oraz innych grup pracowniczych, których wynagrodzenia są do nich relacjonowane - w oparciu o kwotę 5444,42 zł. Efektem zawartej w projekcie regulacji będzie wzrost wynagrodzeń tych grup pracowniczych o 7,8% w stosunku do roku 2022. Jest to poziom przyjęty w 2023 r. dla państwowej sfery budżetowej. W projekcie ustawy uwzględniono również przepisy nadające prezesowi Rady Ministrów uprawnienia do tworzenia nowej rezerwy celowej z blokad środków budżetowych (Dzwonek) w celu przeciwdziałania klęskom żywiołowym, w tym np. suszy oraz epidemii. W stosunku do roku bieżącego regulacja została rozszerzona o możliwość przeciwdziałania społeczno-gospodarczym skutkom inflacji. Ponadto w roku 2023 kontynuowane jest przekazanie skarbowych papierów wartościowych o wartości nominalnej ok. 0,5 mld zł uczelniom. Działanie to umożliwi kontynuację programu ˝Inicjatywa doskonałości - uczelnia badawcza˝. Ponadto planowane jest przekazanie dodatkowych skarbowych papierów wartościowych o tej samej wartości nominalnej, czyli 0,5 mld zł, na wzmocnienie potencjału uczelni. W projekcie zawarto też przepisy, które umożliwią przekazanie skarbowych papierów wartościowych o wartości nominalnej do 20 mld zł do Funduszu Reprywatyzacji z przeznaczeniem na zakup i obejmowanie akcji w spółkach. W projekcie przewidziano również dodatkowe źródło finansowania zadań państwa w zakresie informatyzacji z Funduszu Szerokopasmowego i Funduszu Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców; utrzymanie kwot bazowych w tzw. ustawach kominowych na poziomie określonym w tegorocznej ustawie okołobudżetowej. Dotyczy to maksymalnych wynagrodzeń osób wymienionych w ustawie o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi oraz osób podlegających pod przepisy ustawy o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami. Przewidziano także wsparcie samorządów powiatów realizujących zadania na rzecz aktywizacji bezrobotnych środkami Funduszu Pracy na dofinansowanie kosztów wynagrodzeń zasadniczych oraz składek na ubezpieczenia społeczne pracowników powiatowych urzędów pracy realizujących zadania określone ustawą. Podsumowując, mając na uwadze, że przepisy zawarte w ustawie okołobudżetowej na rok 2023 są nierozerwalnie związane z budżetem na rok kolejny, czyli 2023, i zapewniają jego właściwą realizację, bardzo proszę o przyjęcie przez Wysoką Izbę także tego projektu. Dziękuję serdecznie. (Oklaski)