Mówca: Krajowej Rady Sądownictwa Leszek Mazur
Data: 2018-06-07 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! W celu wykonania obowiązku wynikającego z art. 4 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa pragnę przedstawić informację z działalności krajowej rady w roku 2017. Jest to okres działania rady w poprzednim składzie i pod innym przewodnictwem, wobec czego moje sprawozdanie będzie miało charakter stricte formalny i raczej pozbawione będzie ocen działalności rady w okresie dotyczącym roku 2017. Tę właściwą informację, która obejmuje dużą ilość danych liczbowych, danych statystycznych, pozwolę sobie poprzedzić krótkim wprowadzeniem dotyczącym zmian legislacyjnych, które doprowadziły do ukształtowania ustroju i składu rady oraz sposobu jej powoływania w nowym kształcie, co oczywiście znajdzie swoje odzwierciedlenie w sprawozdaniu za kolejny rok. Te zmiany podejmowane w roku 2017, których wprowadzanie rozpoczęte zostało mniej więcej w maju 2017 r., a zakończone w grudniu 2017 r., miały wpływ na funkcjonowanie rady właśnie w roku 2017. Te różne zmiany legislacyjne były wyrazem zmieniających się koncepcji ukształtowania rady i sposobu jej powoływania, ukierunkowanych generalnie na to, by zwiększyć społeczną kontrolę nad wymiarem sprawiedliwości w ten sposób, by skład części rady - to znaczy 15 sędziów wchodzących w jej skład - był powoływany przez Sejm, a nie, tak jak to miało miejsce dotychczas, poprzez samorząd sędziowski. Tą pierwszą ustawą była ustawa z 11 maja 2017 r., w której ograniczono kompetencję rady w zakresie powoływania asesorów jedynie do możliwości wyrażenia sprzeciwu. Dodatkowo ograniczono liczbę członków rady wskazywanych do Rady Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, poszerzając jednocześnie kompetencje w zakresie opiniowania odwołania dyrektora tej placówki. Wcześniej ta kompetencja ograniczała się tylko do opiniowania jego powołania. Wprowadzono również możliwość, a właściwie obowiązek uwzględnienia systemu teleinformatycznego w procesie opiniowania sędziów, co miało usprawnić funkcjonowanie rady i co stanowiło rozwinięcie tego zapisu ustawowego w regulaminie, który został przyjęty we wrześniu 2017 r. Zasadniczy etap zmian został otwarty orzeczeniem, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 czerwca 2017 r., w którym sąd konstytucyjny zakwestionował dwa zasadnicze przepisy: jeden, dotyczący zasad wyboru sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa, i drugi, dotyczący rozumienia pojęcia kadencji, to znaczy kadencji wspólnej, a nie kadencji indywidualnej. Rozwinięcie tych ocen Trybunału Konstytucyjnego znalazło wyraz w projektach dwóch ustaw z 12 lipca 2017 r. Jedna z nich to była nowelizacja ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, druga - Prawa o ustroju sądów powszechnych. Ta pierwsza ustawa przyznawała Sejmowi prawo wyboru 15. sędziów, przewidywała rozwiązanie z mocy prawa stosunku pracy z pracownikami biura krajowej rady i wprowadzała ustrój wewnętrzny rady polegający na istnieniu dwóch zgromadzeń, które w dosyć skomplikowany sposób miały procedować ze względu na różną wagę i znacznie głosowań czy przypisanych im głosów. Szersze rozwijanie kwestii dotyczącej tej ustawy jest zbędne z tego powodu, że prezydent zawetował tę ustawę, ona nie weszła w życie, natomiast weszła w życie ta druga wspomniana przeze mnie ustawa, która przewidywała, regulowała dwie kwestie: jedną o znaczeniu zasadniczym, drugą o znaczeniu drugorzędnym. Wyeliminowano mianowicie krajową radę z procedury powoływania i odwoływania prezesów i wiceprezesów sądów oraz przewidziano taki obowiązek informacyjny wobec ministra sprawiedliwości w przypadku złożenia wniosku o powrót sędziego na stanowisko sędziowskie po uprzednim złożeniu mandatu np. na skutek pracy w organizacji międzynarodowej. Ostatecznie kształt ustrojowy krajowej rady został ukształtowany ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. po złożeniu przez pana prezydenta projektu nowelizacji, która była prostą konsekwencją jego uprzedniego veta. Tą ustawą zostały przesądzone dwie zasadnicze kwestie ustrojowe i trzy kwestie proceduralne, a mianowicie prawo wyboru 15 członków krajowej rady przyznano Sejmowi, przyjęto wspólną kadencję 4-letnią tej części sędziowskiej krajowej rady, natomiast kwestie proceduralne odpowiadały na postulaty zwiększenia transparentności działania rady, usprawnienia postępowania przed nią i wprowadziły obowiązek transmitowania posiedzeń rady za pośrednictwem Internetu, możliwość głosowania i podejmowania uchwał w trybie obiegowym oraz wprowadziły obowiązek zasięgania opinii ministra sprawiedliwości w każdej sprawie indywidualnej. Jeżeli chodzi o działanie, swoje obowiązki rada wykonywała poprzez swoje organy, jak również poprzez komisje stałe w liczbie czterech, komisje problemowe, których było pięć. Skład krajowej rady w roku 2017 wyrażał pewne tendencje, jakie się ujawniły, a mianowicie nie został obsadzony jeden mandat po wygaśnięciu mandatu pani sędzi Prenety-Ambickiej w listopadzie 2017 r. Nieobsadzenie tego mandatu było wyrazem pewnej już tymczasowości, oczekiwania na zmiany, ponieważ minister sprawiedliwości nie uruchomił w tym przypadku procedury obsadzenia tego mandatu. Natomiast rzeczą wartą zauważenia było to, że 9 spośród 15 sędziów w tym składzie z roku 2017 powtarzało swoje kadencje, były to już drugie kadencje, co było wyrazem trwania rady właśnie w określonym składzie. Rzecznikiem prasowym krajowej rady był pan sędzia Waldemar Żurek, a zastępcą - Sławomir Pałka. Członkowie krajowej rady brali udział w pracach pewnych podmiotów zewnętrznych. Już wcześniej wspomniałem o Radzie Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Tutaj na przestrzeni roku 2017 wymieniały się takie trzy składy. Ostatecznie ostatnim był pan sędzia Dariusz Zawistowski już w realizacji tego zmienionego przepisu przewidującego udział tylko jednej osoby z krajowej rady w składzie Rady Programowej. Poza tym pan sędzia Wojtaszek brał udział w konkursie na aplikację sędziowską, pani sędzia Ewa Preneta-Ambicka - w komisji egzaminu sędziowskiego. Tutaj kompetencja rady również uległa zmianie, ponieważ uprawnienia takiego czynnego członka komisji egzaminacyjnej zostały sprowadzone tylko do roli obserwatora, czyli tę kompetencję zmieniono w dążeniu do tego, by rozgraniczyć etap oceniania kandydata, czy jakby w procesie nabywania przez niego kwalifikacji, a później oceniania go już w radzie przy całokształcie tych jego kwalifikacji. Pewną dodatkową, aczkolwiek można powiedzieć, drugorzędną kompetencją był udział w komisji orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Tutaj udział członków rady jest fakultatywny. Podstawowe dane statystyczne obrazujące liczbowo efekty pracy rady w roku 2017 sprowadzają się do następujących podstawowych danych. Rada odbyła 18 posiedzeń plenarnych trwających 57 dni, przedstawiła panu prezydentowi 99 osób z wnioskami o powołanie na stanowiska sędziowskie, powołane zostały 464 zespoły opiniujące, które również odbywały, oprócz badania materiału źródłowego, czyli tych różnych opinii, ocen wizytatorów, spotkania z kandydatami, prezesami sądów, przewodniczącymi wydziałów i wizytatorami. Takich spotkań odbyło się 110. W porównaniu z rokiem 2015 i rokiem 2016 można zauważyć, że liczba posiedzeń i liczba dni tych posiedzeń jest praktycznie identyczna. Zmniejszeniu niemal 4-krotnie uległa liczba osób przedstawianych z wnioskiem o powołanie, co wynikało z tego, że nie były inicjowane procedury obsadzania stanowisk, czyli nie było obwieszczeń, co wiązało się m.in. z tym, że jakby przewidywano pulę miejsc dla absolwentów czy asesorów, czyli absolwentów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, którzy ubiegali się o stanowiska asesorów. Istotnym miernikiem w pracy rady, którym m.in. posługuje się Najwyższa Izba Kontroli oceniająca skuteczność i efektywność pracy różnych instytucji, w tym krajowej rady, jest miernik trwania postępowania opiniującego. W roku 2015 to było 65 dni, w 2016 r. - 66 dni, a w roku 2017 - 54 dni, co wskazuje na dużą efektywność. Pomijam tabele, które zawarte są w sprawozdaniu, zarówno tym skróconym, jak i tym pełnym, ze względu na to, że to są już bardzo szczegółowe dane i ich przedstawianie czy próba omawiania nie dostarczy jakiejś istotnej informacji. Poprzestanę tylko na ocenie tego końcowego etapu procedur nominacyjnych, ponieważ one zakładają odwołanie do Sądu Najwyższego. Do Sądu Najwyższego trafiło 35 takich odwołań. Sąd rozpoznał 34 sprawy merytorycznie, uchylił uchwały krajowej rady w 11 przypadkach. Daje to sprawność czy stabilność tych uchwał na poziomie 65% i należy to ocenić jako wysoką stabilność. Istotnym epizodem w pracy rady była kwestia powołania na stanowiska asesorów. Mówiąc o epizodzie, nie zamierzam pomniejszać znaczenia tej pracy czy tej części działalności. On był o tyle istotny, że wywołał spore zainteresowanie społeczne. Ta część działalności otwarta została przedstawieniem zbiorczej listy zawierającej wnioski o powierzenie asesorom sądowym obowiązków sędziego. To wpłynęło 13 października 2017 r., ale ze względu na kontrowersje pomiędzy radą a Ministerstwem Sprawiedliwości w zakresie kompletności dokumentów pozwalających na zajęcie stanowiska (Dzwonek) - chodzi w szczególności o brak dostępu do systemu teleinformatycznego i niewystarczające dokumenty w formie papierowej - 30 października 2017 r. rada w tajnym głosowaniu podjęła 265 uchwał wyrażających sprzeciw. Później ze względu na wspomniane kontrowersje i krytyczne uwagi wyrażane przez media, opinię publiczną rada ponownie wróciła do tego zagadnienia i po ponownym rozpoznaniu sprawy uchwałami z 17 listopada uchyliła sprzeciwy w 252 przypadkach, a w ośmiu odmówiła uchylenia tych uchwał. One były później przedmiotem odwołań do Sądu Najwyższego i niektóre z tych odwołań są rozpoznawane. Jedno z ostatnich rozstrzygnięć Sądu Najwyższego zapadło kilka dni temu. Generalnie kierunek ocen, jaki można wyczytać z uzasadnienia stanowiska Sądu Najwyższego, jest tego rodzaju, że do ocen tych kandydatów należy podchodzić w sposób mniej rygorystyczny, mniej formalistyczny. Chodziło m.in. o kwestię nieskazitelności charakteru, która przez radę była kwestionowana z powołaniem na to...