Mówca: Agnieszka Ścigaj
Data: 2018-02-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Zacznę od tego, że temat tak ważny, tak obszerny staje się takim upychanym tematem w tej debacie. Kilkakrotne przekładanie punktu nie sprzyja temu, żeby można było skrupulatnie i szczegółowo odnieść się do zapisów tych raportów. Ale chcę powiedzieć o jednej ważnej rzeczy. Od 20 lat mamy Kartę Praw Osób Niepełnosprawnych, ona obowiązuje, i od 20 lat każdego roku składane są raporty z wykonania tej karty. To nie dotyczy tylko polityki wobec osób niepełnosprawnych, dotyczy wszystkiego, co się dzieje w polityce społecznej. Nie da się ocenić efektów realizacji tego projektu, ponieważ Sejm nie otrzymuje raportów przygotowanych w taki sposób, żebyśmy wiedzieli, jaki jest stan wyjściowy, do czego zmierzamy, do jakich efektów zmierzamy, ile wydaliśmy po drodze pieniędzy, żeby to osiągnąć, i co się udało, a co się nie udało. Po prostu takich raportów się nie sporządza. Mamy akcyjność, mamy prezentację każdego roku tego, co zrobiliśmy. Poprzednie ekipy mówią, co my zrobiliśmy. I tak naprawdę nie da się ocenić, czy pieniądze Polaków są wydawane skutecznie i efektywnie. Akcyjność, doraźne działanie na potrzeby jakiejś grupy, która sobie coś w danym momencie wywalczy, widać bardzo dobrze na przykładzie osób niepełnosprawnych, ponieważ mamy niestabilność tej polityki, mimo że od 20 lat obowiązuje Karta Praw Osób Niepełnosprawnych. Matka, która jest w ciąży i ma dziecko niepełnosprawne, jak w każdym normalnym demokratycznym kraju powinna wiedzieć, jaką drogę życiową, jakie wsparcie przez cały okres życia dziecka: od urodzenia po przedszkole, po edukację aż do dorosłego życia, zatrudnienia albo pełnej opieki, gwarantuje jej państwo. Niestety u nas takiej polityki nie ma. Ja cały czas odwołuję się do pana ministra i apeluję do tego rządu, mając świadomość, że w sytuacji wielu zaniedbań te akcje też pomagały osobom niepełnosprawnym, te doraźne programy instytucjonalne czy mocno nazwane, jak choćby ostatni program ˝Za życiem˝. To są akcje, którymi możemy się pochwalić w tego typu raportach, ale czy one diametralnie zmieniają sytuację osób niepełnosprawnych? Sądzę, że nie. Należy gruntownie podejść do tematu, właśnie tak jak powiedziałam: w oparciu o konkretny plan, wskaźniki, i rzeczywiście podjąć sensowne działania. Mamy przykład tej akcyjności: rodzice dzieci niepełnosprawnych wywalczyli sobie kilka lat temu świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1400 zł, ale ponieważ była to akcja spektakularna, był strajk w Sejmie, zapomniano o innych opiekunach osób niepełnosprawnych. Odwołuję się tutaj do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, do tego wyroku, który do tej pory jest niezrealizowany, który bardzo skutecznie podzielił te środowiska. Ja wiem, że dla każdej władzy podzielone środowisko jest lepsze niż takie, które jest zorganizowane i zwarte, bo takie umie walczyć o swoje prawa. Tylko że jeżeli mówimy o interesie osób niepełnosprawnych i tego środowiska - panie ministrze, pan tu dzisiaj wspominał, że to jest dla pana najważniejsze - to nie możemy tak działać, nie możemy działać w ramach akcji i chwalić się poszczególnymi programami, i się rozliczać, bo zawsze będziemy mieć taką pustą, jałową debatę, a na końcu będziemy mieć grupy ludzi, którzy będą próbować się dobijać do poszczególnych ministerstw i posłów i coś tam dla siebie wywalczyć. Nie o taką politykę wobec osób niepełnosprawnych chodzi. Jeśli chodzi o realizację poszczególnych postulatów tej karty, dostęp do... Ja dostrzegam te rzeczy, które zrobił rząd przez 2 lata. One zawsze są krokami naprzód. Dobrze, że one w ogóle są, że są podejmowane takie działania, i nie można powiedzieć, że tego nie ma. Nie będę ich tu przytaczać, ponieważ państwo skutecznie zrobiliście to wcześniej. Skupię się na tych rzeczach, których nie było, a mogły być: dostęp osób do dóbr i usług umożliwiający im pełne uczestnictwo w życiu społecznym. Zacznę od podstawowej sprawy. Przypomnę ją. Projekt Kukiz’15 złożony, postulowany przez środowiska osób niepełnosprawnych był właściwie poparty przez 200 organizacji pozarządowych. Po pierwsze, umożliwia on nienazywanie osób z niepełnosprawnością intelektualną osobami upośledzonymi umysłowo, bo to jest dla nich uwłaczające, po drugie, mówi o tym, aby niekoniecznie z powodu bólu zęba ubezwłasnowolniać te osoby, tylko aby można było ustanowić opiekuna medycznego i opiekuna prawnego. Państwo uznaliście, że to był projekt ustawy, który miał jakieś mankamenty prawne, a jedynym mankamentem było to, że sędziowie, sędziowie rodzinni obawiali się, że nie będą mogli orzekać. Zobowiązaliście się państwo - to było 1,5 roku temu - że poprawicie to i przygotujecie taki projekt. Do tej pory nie ma tego projektu. 100 tys. osób ubezwłasnowolnionych. Nie wszystkie muszą być ubezwłasnowolnione. Zabiera się im wszelkie prawa, łącznie z prawem wyborczym, tylko dlatego, że po prostu mają lęki, np. przed pójściem do lekarza. Dostęp do leczenia i diagnostyki. 2 lata - średnia kolejka. Zasiłek pielęgnacyjny - 153 zł, niewaloryzowany od wielu lat. To samo przez siebie mówi, jaki mamy dostęp i jaką mamy możliwość rehabilitacji i leczenia. Nikt w Polsce nie liczy na państwową służbę zdrowia ani rehabilitację. Matki, które muszą rehabilitować swoje dzieci, proszą o to organizacje pozarządowe i ludzi. Więcej pieniędzy na rehabilitację są w stanie same uzbierać dzięki 1%, niż wtedy gdy liczą na państwo. Jeśli chodzi o warsztaty terapii zajęciowej, środowiskowe domy samopomocy, placówki dziennego wsparcia, podnieśliście państwo pensje. 2 tys. zł brutto to jest pensja, która jest w 3/4 warsztatów terapii zajęciowej, a wymaga się od tych ludzi nie tylko serca, ale również wysokich kwalifikacji. A więc proszę na to zwrócić uwagę. Teraz jeszcze wrócę do tych środowisk organizacji pozarządowych. Przez ostatnią aferę z pseudonazistami zagrożona jest możliwość łatwych zbiórek publicznych. Proszę pana ministra, pełnomocnika ds. osób niepełnosprawnych, aby zwrócił na to uwagę, bo to najmocniej uderzy w małe organizacje, które właśnie zbierają pieniądze na rehabilitację osób niepełnosprawnych. Jeśli chodzi o rynek pracy, wspomnieliście państwo, że efektów nie widać, ale to jest m.in. związane z tym, że państwo po prostu nie planujecie wydatków z pieniędzy publicznych w taki sposób, żeby sprawdzać ich efektywność. Dlatego mamy, co mamy, i nie widać efektów działania. Jeśli chodzi o zabezpieczenie społeczne, renta socjalna - 84%. Pytam się dlaczego. Dlaczego państwo uważacie, że osoba na rencie socjalnej, osoba niepełnosprawna ma mniejsze potrzeby niż ta, która ma to najniższe świadczenie, które dzięki państwu zostało rzeczywiście podniesione do 1 tys. zł? Ale dlaczego jest taka różnica? Dlaczego renta socjalna to jest 84%? Przypomnę - i też proszę o to, aby pan minister zwrócił na to uwagę - że w drukach sejmowych leży kolejny projekt Kukiz’15, który mówił o tym, żeby pozwolić tym ludziom chociaż dorabiać, bo są zakłady aktywności zawodowej, są zakłady pracy chronionej. To jest projekt, który po prostu pozwala im dorabiać do 130% najniższej pensji, bo za 800 zł naprawdę nie da się w Polsce wyżyć, nie da się leczyć, nie da się rehabilitować. Po prostu to jest fizycznie niemożliwe. Jeśli chodzi o reprezentację samorządową i o to, aby organizacje pozarządowe mogły się zrzeszać, one się świetnie zrzeszają. One mają sejmik ds. osób niepełnosprawnych, różne fora, organizacje. Ja mam tylko taką prośbę. Ostatnie 2 lata to były naprawdę duże braki w komunikowaniu się i szukaniu opinii tych organizacji. Wiem, że były konsultacje, wiem, że były spotkania z organizacjami pozarządowymi w różnych miejscach. To jest akurat godne pochwalenia. Niemniej jednak warto przy wszystkich dokumentach, które chociażby w jakimkolwiek zakresie, tak jak było w przypadku Kodeksu wyborczego... Ja o to apelowałam. Nie było opinii żadnej organizacji pozarządowej, dotyczącej tego głosowania korespondencyjnego. A więc mają swoją reprezentację, ale zapomina się o konsultacjach ważnych dokumentów. I nie mówię tu tylko o dokumentach stricte traktujących o osobach niepełnosprawnych, ale przede wszystkim mówię tu o dokumentach, które obejmują cały obszar ich życia: od nauki, edukacji, religii po wszystkie elementy, również prawa wyborcze. A więc warto o to zadbać, niekoniecznie powoływać zespoły i czekać, aż te zespoły się będą zbierać, tylko po prostu korzystać z pomocy samorządów osób niepełnosprawnych. Podsumowując te wszystkie rzeczy: oczywiście są to krytyczne uwagi. Mogłabym wymieniać wiele rzeczy, ale to są naprawdę podstawowe rzeczy, na które należy zwrócić uwagę. Aha, i taka jedna rzecz z mojego okręgu, bardzo ważna, ale ona dotyka całej Polski, dlatego że mówimy tu o specyficznych miejscach opieki dla dzieci i autystyków, dorosłych osób autystycznych, które same nie potrafią funkcjonować. Mamy trzy takie miejsca w Polsce. Jedno z nich to jest ˝Farma życia˝, modelowy przykład. Wszystkie ministerstwa tam przyjeżdżały. Jej grozi upadłość. W kolejce czeka się tam kilkanaście lat. Rodzice, którzy nie mają innej możliwości, żeby zapewnić opiekę swojemu dziecku, bo to dziecko naprawdę wymaga całodobowej opieki, mają nadzieję tylko w tego typu placówkach i miejscach. Jest to miejsce niedofinansowane. Takich miejsc mamy tylko trzy. Panie ministrze, to jest jeden z priorytetów, ponieważ usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania za 15 zł za godzinę brutto do maksymalnie 20 zł są fikcją, ponieważ nie ma w Polsce takich służb, które godzą się jeszcze dojeżdżać za własne pieniądze, aby pomagać w domach. Należy zadbać też o takie miejsca. Dziękuję bardzo. (Oklaski)