Mówca: Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska
Data: 2012-06-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Rzecznik! Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Analiza informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich w roku 2011 oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela skłania do ambiwalentnych wniosków. Z jednej strony z uznaniem należy ocenić pracę pani rzecznik i jej służb. Tu zresztą muszę przyznać, że w całości zgadzam się z tym, co usłyszałam od pań i panów posłów na temat dzisiejszej absencji, podczas przedstawiania informacji przez panią rzecznik, przedstawicieli Rady Ministrów. Pomyślałam nawet, że bardzo szkoda, że główne kanały telewizji publicznej nie transmitują takich wystąpień jak pani. Być może tą drogą dotarłoby to do członków rządu. Ale byłaby to też fantastyczna lekcja wychowania obywatelskiego, ponieważ potrafi pani niezwykle mądrze, rzetelnie i pięknym, prostym językiem przemawiać do obywateli. Podstawowa działalność konstytucyjna rzecznika praw obywatelskich obejmuje przede wszystkim rozpatrywanie skarg składanych przez obywateli. Liczba tych skarg oscyluje od kilku lat w granicach pięćdziesięciu, pięćdziesięciu kilku tysięcy. W roku 2011 wpłynęło ich 58 277. To duża liczba, która wynika z faktu, że wnioski o pomoc w ochronie wolności i praw są wolne od opłat i nie wymagają szczególnej formy. Ale bliższa analiza tego faktu skłania do wniosku, że obywatele często traktują rzecznika praw obywatelskich jak biuro bezpłatnej pomocy prawnej. I tu pojawia się problem znany nie tylko rzecznikowi praw obywatelskich. Znamy to również my, posłowie, przyjmujący interesantów w swoich biurach. To po prostu wynika z braku w państwie spójnego systemu pomocy prawnej osobom ubogim. Stąd do biura rzecznika trafiają prośby, a wręcz tysiące skarg, które są kierowane do tego urzędu zamiast do innych organów. Taki stan rzeczy, muszę przyznać, jest mocno niezadowalający, czemu zresztą wszyscy państwo, również występujący przede mną, dali dzisiaj wyraz. Pani rzecznik wskazuje na wiele problemów, które powinny być przedmiotem troski polityków. Z przykrością odnotowałam uwagi odnoszące się do bardzo ogólnikowych odpowiedzi udzielanych przez ministrów na wystąpienia rzecznika dotyczące np. przestępstw z nienawiści, wydarzeń na stadionach czy przygotowań do Euro. Ministrowie często unikają bezpośrednich rozmów, w których konfrontują się z niezałatwionymi sprawami. Równie niepochlebne opinie, co jako prawniczka odnotowuję ze szczególną troską, dotyczą kwestii składania przez niektórych adwokatów i radców prawnych oczywiście bezzasadnych wniosków kasacyjnych. Jak określiła to pani rzecznik, postępuje zalew niezasadnych wniosków kasacyjnych, co z pewnością jest poważnym tematem do dyskusji z samorządem adwokackim i z samorządem radców prawnych, bo analiza od 200 do 300 wniosków miesięcznie wymaga nie tylko ogromnego nakładu pracy. Przede wszystkim byłoby dobrze, gdyby członkowie korporacji prawniczych nigdy nie dawali powodów do tego, aby spotykać się z zarzutami narażania obywateli na zbędne koszty i pobierania zawyżonych wynagrodzeń. Najpoważniejszą, moim zdaniem, sprawą, którą z dużym przekonaniem sygnalizuje rzecznik praw obywatelskich, jest alarmująca diagnoza dotycząca stanowienia prawa. Z różnych środowisk płyną sygnały, że stan prawa często nie jest dziś elementem szansy czy wsparcia, ale elementem ryzyka prowadzonej działalności. Z taką krytyką spotyka się na przykład Prawo zamówień publicznych, i to nie tylko ze strony przedsiębiorców czy urzędników, lecz także ze strony choćby przedstawicieli służb mundurowych, którzy zarzucają ustawie brak uwzględnienia specyfiki zamówień publicznych w służbach. Jak sądzę, nie trzeba dziś nikogo przekonywać do potrzeby dokonania poważnych zmian w tych przepisach, szczególnie w świetle ostatnich bulwersujących zdarzeń związanych z inwestycjami strukturalnymi powstającymi w naszym kraju. Chcę jeszcze raz podkreślić, że dla rzecznika praw obywatelskich największym zagrożeniem w zakresie respektowania praw człowieka jest dziś stan prawa i jego, mówiąc kolokwialnie, produkcja w parlamencie. Zbyt częste zmiany w kodeksach, rozbudowana kazuistyka, brak konsultacji, nadmierne stosowanie trybów pilnych, zbyt częste zastępowanie projektów rządowych projektami poselskimi, brak stałej procedury usuwania nieaktualnych przepisów prawa czy wreszcie brak komórki wyspecjalizowanej w ocenie skutków, w tym skutków finansowych, wprowadzania nowych regulacji. Ponieważ członkowie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, jak odniosłam wrażenie, podzielają oceny rzecznika co do spadku autorytetu parlamentu, m.in. z przyczyn przeze mnie wymienionych, zobowiązani jesteśmy ponad podziałami partyjnymi do zmiany tego stanu rzeczy. Choć muszę przyznać, że po tym, co usłyszałam od pana marszałka Zycha, mój optymizm troszkę uległ ograniczeniu, ponieważ pan marszałek jako wieloletni parlamentarzysta właściwie powiedział o tym samym, czyli że te zmiany powinny nastąpić, ale lata mijają, a niewiele w tej sprawie się dzieje. Dziś jest to oczywiście największe wyzwanie. Przyznam, że nie chciałabym po raz kolejny usłyszeć, tak jak zdarzyło się to dwa dni temu, kiedy byłam w Trybunale Konstytucyjnym, że prezes trybunału mówi o bardzo niskiej jakości prawa w Polsce. Na zakończenie chcę jeszcze zwrócić uwagę Wysokiej Izby na aspekt finansowy funkcjonowania Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Rok 2011 był czwartym rokiem wykonywania zadań Krajowego Mechanizmu Prewencji, które wymagają regularnych wizytacji w miejscach, gdzie przebywają osoby pozbawione wolności. Celem takich działań jest zapobieganie torturom i innemu nieludzkiemu traktowaniu. Zgodnie ze standardem konwencji ONZ w Polsce jest 1800 jednostek, które powinny podlegać takim wizytacjom. W 2011 r. przedstawiciele Krajowego Mechanizmu Prewencji zwizytowali 89 miejsc zatrzymań. Do tej pory ani razu nie byli w szpitalach psychiatrycznych, a istnieje duży problem z realizacją konwencji, bo zajmuje się tym w najlepszym przypadku, tak jak wiemy, w związku ze zmianami w budżecie, jeśli tak się stanie, 12 osób, zamiast potrzebnych 37. Ale taka niestety jest kondycja finansowa Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. I dlatego właśnie choćby z tego powodu, że to jest tak istotne, bardzo boleję nad tym, że dzisiaj nie ma podczas naszych obrad przedstawicieli rządu, żeby do nich trafiła ta informacja, jak to jest niezwykle ważna dziedzina naszego życia i jak bardzo potrzebuje pani rzecznik wsparcia finansowego dla swoich ogromnych, wspaniałych działań, które są nam wszystkim jako obywatelom kraju bardzo potrzebne. Tym bardziej wyrażam najwyższe uznanie dla pracy pani rzecznik praw obywatelskich i mogę tylko zadeklarować, że Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej będzie głosował za przyjęciem informacji. Dziękuję serdecznie. (Oklaski)