Mówca: Stanisław Szwed
Data: 2012-05-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wobec sprawozdania Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (druk nr 333). Dotychczasowe przepisy stanowiły, że przedsiębiorca, który nie płaci składek na ubezpieczenie społeczne, może być podwójnie ukarany: przez ZUS, który mógł wymierzyć opłatę dodatkową, a także mógł być skazany za przestępstwo lub wykroczenie. Opłata dodatkowa wymierzana niesumiennemu przedsiębiorcy wynosiła 100% kwoty składek nieopłaconych w terminie i miała służyć przede wszystkim dyscyplinowaniu przedsiębiorców, którzy świadomie nie opłacają składek w terminie. Nowelizacja ustawy wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł, że nie można tej samej osoby fizycznej za ten sam czyn karać podwójnie. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie art. 2 konstytucji, to jest zasady demokratycznego państwa prawnego i zasady sprawiedliwości społecznej, jak również naruszenie przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zmiana, którą proponuje się w nowelizacji, dotyczy przede wszystkim art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i zmierza do tego, aby w stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za przestępstwo lub wykroczenie, nie wymierzać dodatkowej opłaty. W stosunku do przedłożenia senackiego przepis ten został doprecyzowany w pracach komisji tak, aby jednoznacznie z niego wynikało, że w przypadku płatnika składek będącego osobą fizyczną skazanego prawomocnym wyrokiem za niepłacenie składek lub opłacanie ich w zaniżonej wysokości nie wymierzać dodatkowej opłaty za ten sam czyn. Trudno nie zgodzić się z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jednak trzeba wyraźnie powiedzieć, że to na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych będzie spoczywał obowiązek takiego realizowania tego przepisu, aby w stosunku do tych, którzy świadomie oszukują, stosować takie środki, aby nikt nie myślał, że po zmianie ustawy można nie płacić składek. Z drugiej zaś strony należy tak stosować prawo, aby nie doprowadzać do upadku czy likwidacji firmy tylko z tego powodu, że ktoś jednorazowo spóźnił się z opłaceniem składek, a takich przypadków jest niestety wiele. Przedłożona nowelizacja nie rozwiązuje tego problemu, ale warto nad tym zastanowić się, tak aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie był tylko postrzegany jako instytucja opresyjna w stosunku do płatnika składek, ale by w sytuacjach trudnych można było pomóc przedsiębiorcom. Problemem tym zajmowała się też Rada Ochrony Pracy, która w swoim stanowisku dotyczącym przestrzegania przepisów prawa z zakresu ubezpieczeń społecznych stwierdziła, że efektywność zawiadomień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Państwowej Inspekcji Pracy kierowanych do prokuratur jest mała. Ze sprawozdania Rady Ochrony Pracy wynika, że na podstawie zawiadomień złożonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Państwową Inspekcję Pracy w roku 2011 wszczęto 1519 postępowań przygotowawczych o czyny z art. 218 i 219 Kodeksu karnego. Spośród wskazanych postępowań aktami oskarżenia zakończono 460 spraw, wnioskami o warunkowe umorzenie postępowania 23 sprawy, umorzeniem zakończono 829 spraw, w tym z powodu znikomej szkodliwości społecznej czynu tylko 17 postępowań, odmową wszczęcia postępowania 529 spraw. Liczba umorzeń i odmów wszczęcia postępowania w dalszym ciągu jest znaczna. Zdaniem prokuratury jedną z przyczyn stosunkowo niewysokiego wskaźnika skuteczności postępowań wynikających z zawiadomień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Państwowej Inspekcji Pracy stanowi brak udokumentowania we wnioskach kierowanych do prokuratur, zgodnie z art. 218 Kodeksu karnego, przesłanki złośliwości lub uporczywości. Liczba spraw, które znajdują swój epilog w sądach, jest również niewielka. W 2011 r. sądy za przestępstwa związane z naruszeniem praw pracowniczych wynikających z ubezpieczeń społecznych skazały 295 osób, 54 osobom umorzyły wnioski. Jak widać, ten przepis związany z Kodeksem karnym nie działa sprawnie. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość będziemy głosować za przyjęciem tego rozwiązania zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Do poprawki odniesiemy się po pracy komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)