Mówca: Sprawozdawca Gabriela Lenartowicz
Data: 2026-01-08 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Gospodarki i Rozwoju oraz Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw. Marszałek Sejmu, zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu, po zasięgnięciu opinii Prezydium Sejmu, skierował w dniu 31 grudnia 2025 r. powyższy projekt ustawy do Komisji Gospodarki i Rozwoju oraz Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa do pierwszego czytania. Ww. komisje po przeprowadzeniu pierwszego czytania i rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu 8 stycznia tego roku wnoszą, by Wysoki Sejm uchwalić raczył załączony projekt ustawy. Jest to projekt poselski, który został złożony i podpisany przez posłów różnych klubów i który uzyskał zgodę marszałka na skrócenie terminu konsultacji społecznych, z jednej strony dlatego, że jest on pilnym projektem korygującym, a z drugiej strony dlatego, że konsultacje na ten temat - a bliżej go zaraz wyłuszczę - odbywały się już na kilku, żeby nie powiedzieć kilkunastu posiedzeniach komisji, zarówno komisji środowiska, jak i komisji gospodarki. Ten projekt dotyczy wprowadzenia ważnej zmiany legislacyjnej, która zapewni stabilne i przewidywalne ramy prawne dla dalszego funkcjonowania istniejących rynkowych systemów zwrotu szklanych butelek wielokrotnego użytku. Projektowana zmiana wynika z potrzeby i jest zmianą na wniosek interesariuszy i obywateli. Chodzi o umożliwienie dalszego funkcjonowania dotychczasowych systemów zwrotu butelek szklanych wielokrotnego użytku prowadzonych bezpośrednio przez przedsiębiorców i znanych od lat konsumentom. Warto zauważyć, że ustawa z 13 lipca 2023 r. wprowadziła do polskiego systemu gospodarki odpadami system kaucyjny w rozumieniu systemu centralnego. Do tego systemu włączone zostały te opakowania, które należy objąć kaucją, dlatego żebyśmy uzyskali wyższy poziom recyklingu i selektywnego zbierania opakowań. Dotyczy to generalnie opakowań, po pierwsze, jednokrotnego użytku, a po drugie, opakowań dotyczących plastiku i w tym przypadku wprowadziliśmy także puszki aluminiowe, wtedy kiedy nie osiągamy określonych w dyrektywach poziomów odzysku. W przypadku Polski zostały włączone do tego systemu opakowania szklane, butelki szklane, dotychczas funkcjonujące od wielu, wielu lat w systemach kaucyjnych, które skonstruowali i w które zainwestowali przedsiębiorcy, którzy je wielokrotnie wykorzystują. Jest to rozwiązanie zalecane przez Komisję Europejską, żeby w ramach gospodarki obiegu zamkniętego te opakowania mogły być wykorzystane wielokrotnie. Więc włączenie przez Polskę opakowań szklanych do centralnego systemu można by nazwać taką nadregulacją w stosunku do obowiązków, m.in. unijnych, a także nadregulacją w stosunku do potrzeby osiągnięcia celów recyklingu. Już dzisiaj w tych systemach mamy de facto ponad 90-procentowy recykling, a tak naprawdę te opakowania wielokrotnie w ciągu roku krążą i wracają do producenta, do ponownego napełnienia. Celem tej nowelizacji jest także ochrona interesu publicznego przez utrzymanie sprawdzonych i efektywnych zarówno ekologicznie, jak i ekonomicznie rozwiązań. Zmiana ma na celu usunięcie zbędnej bariery regulacyjnej i potwierdzenie, że dotychczasowe systemy mogą nadal funkcjonować na dotychczasowych zasadach, na zasadzie dobrowolności. Wprowadzający będą mogli wybrać, czy chcą pozostać w swoim systemie, ale ten obowiązek, ta możliwość łączy się z tym, że muszą szczegółowo raportować to, w jaki sposób obracane są te opakowania, zawiadomić oczywiście o tym ministerstwo środowiska, ale także w taki sposób realizować swoje indywidualne systemy kaucyjne, by placówki handlowe nie mogły żądać dowodu zakupu, co jest uciążliwością dla konsumentów, a chodziło o ujednolicenie tego systemu. Już nie mówimy nawet o kłopocie, że te paragony czasami mogą się nie odnajdywać. Rozwiązaniem i warunkiem jest także to, że wszystkie placówki handlowe są zobowiązane do odbioru opakowań szklanych wielokrotnego użytku i zwrotu kaucji, wtedy kiedy ten asortyment jest w zakresie ich działalności. Czyli nie wszystkie, tylko te sklepy, te placówki, w których sprzedawany jest produkt. Najczęściej dotyczy to wód mineralnych i m.in. piwa, gdzie ten asortyment jest na półce, żeby nie stwarzać sztucznych relacji. Projekt oprócz zróżnicowania metody prowadzenia obiegu kaucyjnego przewiduje także, że wprowadzający te produkty będą zobowiązani do osiągnięcia poziomu selektywnego zbierania opakowań co najmniej w tej wysokości, która jest określona w przepisach, także w załączniku podstawowej ustawy. A wiemy, że ten poziom już dziś jest wielokrotnie wyższy niż ten wymagany. Projekt zmierza do doprecyzowania zasad wykonywania obowiązku selektywnego zbierania opakowań po napojach stanowiących butelki szklane wielokrotnego użytku. W aktualnym stanie prawnym istnieje możliwość zaliczania opakowań zebranych poza systemem odnośnie do realizacji obowiązku. Jednak brak jest przepisów określających szczegółowe warunki, w jaki sposób wykazywane będzie spełnienie tego obowiązku w odniesieniu do systemu zbierania opakowań wprowadzonych poza tym systemem centralnym, w rozumieniu ustawy nazywanym kaucyjnym. Ponadto proponuje się, aby uczestnictwo w centralnym systemie kaucyjnym miało charakter dobrowolny przy pozostawieniu możliwości wprowadzenia własnych systemów, o ile zgłoszone to zostanie ministerstwu środowiska, jeśli dotychczas prowadzone były te systemy lub 3 miesiące od wprowadzenia produktu, jeśli jest to nowo wprowadzający. Oczywiście ten zapis stanowi zachętę do włączenia się do centralnego systemu, który jest efektywny środowiskowo i ekonomicznie, wtedy kiedy mamy do czynienia z butelkami szklanymi standardowymi. W dalszej perspektywie to rozwiązanie dobrowolności, przedłużenia tej dobrowolności do końca 2028 r. zachęca do tych rozwiązań. Jeśli chodzi o zgodność z prawem Unii Europejskiej, to projektowana ustawa jest z nim w pełni zgodna, m.in. w takim zakresie, że nowe przepisy rozporządzenia zwanego PPWR nie nakładają obowiązku objęcia szklanych butelek wielokrotnego użytku systemem kaucyjnym. Wprowadzenie tych rozwiązań spowoduje także utrwalenie i rozszerzenie funkcjonujących już możliwości wykorzystywania opakowań wielokrotnego użytku. Wprowadzona w obecnym brzmieniu regulacja spowodowała wygaśnięcie możliwości stosowania indywidualnych systemów kaucyjnych z końcem tego roku. Stąd dwie z trzech poprawek, nad którymi procedowano na posiedzeniu komisji, dotyczyły uszczegółowienia, w związku z uwagami ministerstwa, zapisów zwiększających skuteczność nadzoru i osiągania poziomów odzysku, a trzecia poprawka dotyczyła art. 4, który zapewni, że nie będziemy mieli do czynienia z pewnego rodzaju luką w systemie z uwagi na datę. Ustawa ma wejść w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z wyjątkiem art. 3, czyli tego, który mówił o wygaśnięciu dotychczasowych systemów kaucyjnych - wejdzie on w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, ale z mocą od 1 stycznia 2026 r. Taka praktyka stosowana jest wtedy, kiedy przepisy są korzystniejsze od dotychczas obowiązujących. Została uznana za korzystną także przez Biuro Legislacyjne. Uwagi do tych propozycji zgłosiło też jeszcze dziś Ministerstwo Finansów, które podkreślało to, że rezygnacja z systemu paragonowego może zwiększyć obciążenia dla handlu, jeśli chodzi o rozliczenia, zarówno w sprawach dotyczących podatku VAT, jak i rozliczeń wzajemnych między wprowadzającymi, między hurtownikami a placówkami handlowymi. Zdaniem wnioskodawców ten postulat... W tym przypadku Ministerstwo Finansów sugerowało, żeby albo w ogóle się wycofać i wrócić do paragonów w obecnym kształcie lub żeby dotyczyło to tylko tych placówek handlowych, w których produkty zostały zakupione, a dowody tych zakupów pozostawiane były do ustalenia między stronami. Wnioskodawcy uznali, że to rozwiązanie nie jest konieczne, bo tak naprawdę jest to kwestia umów między handlem a wprowadzającymi. Wspólnie ustalają i logistykę, i sposób rozliczeń między wprowadzającymi te produkty do sklepów. Jedynym ograniczeniem jest to, że obowiązek zwrotu kaucji dotyczy tylko tych placówek, które tym asortymentem dysponują - nie wszystkich, tylko tych, które tym asortymentem dysponują i które oferują do sprzedaży np. wodę mineralną w opakowaniu ze zwrotną kaucją. Jeśli jest oferowana w tym sklepie, to nie muszę wykazywać, że ją w nim kupowałam, żeby odzyskać kaucję. Ten obowiązek zostanie zrealizowany w tym momencie, a kwestię rozliczeń pozostawiamy do rozwiązania między stronami. Na posiedzeniu komisji podniesiono także kwestię notyfikacji. Biuro Analiz Sejmowych (Dzwonek) zwróciło na nią uwagę, jednakże odsyłając do decyzji merytorycznych ze strony ministerstwa gospodarza tej ustawy, Ministerstwo Klimatu i Środowiska wypowiedziało się, że nie widzi przepisów, które powodowałyby konieczność skierowania do notyfikacji. Niemniej ta kwestia będzie jeszcze w dalszej kolejności analizowana. Dziękuję. (Oklaski)