Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-11-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie poselskie w sprawie 200. rocznicy śmierci Józefa Poniatowskiego Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 19 października miała miejsce 200. rocznica śmierci księcia Józefa Poniatowskiego. Jest to postać niezwykła i na pewno warta wspomnienia. Książę Poniatowski był jednym z największych wodzów naszych czasów, znakomitym generałem, ministrem wojny i wodzem naczelnym wojsk polskich Księstwa Warszawskiego, jak również marszałkiem Cesarstwa Francuskiego. Wychowany w niemieckojęzycznych środowiskach Wiednia i Pragi stał się Polakiem z wyboru i dzięki opiece stryja Stanisława Augusta Poniatowskiego. Już od najmłodszych lat był szkolony z myślą o służbie wojskowej. Idąc w ślady ojca, wstąpił do wojska austriackiego, gdzie został porucznikiem, a następnie doszedł do stopnia pułkownika. Walczył w wojnie austriacko-tureckiej, w której został poważnie ranny, prowadząc szturm twierdzy w Serbii. Jego kariera zapowiadała się obiecująco, jednak kiedy na życzenie króla oraz Sejmu został wezwany do służby w Wojsku Polskim, nie zastanawiał się. W Polsce otrzymał stopień generała majora i stanowisko dowódcy gwardii pieszej koronnej. W bitwie pod Zieleńcami 18 czerwca 1792 r. zwyciężył wojska rosyjskie. Ta pierwsza od czasów Jana III Sobieskiego zwycięska bitwa armii polskiej stała się okazją do ustanowienia orderu Virtuti Militari, którym król nagrodził w pierwszej kolejności Poniatowskiego i Kościuszkę. W roku 1794 został wezwany listownie przez Stanisława Augusta Poniatowskiego, który chciał zwiększyć swoje wpływy w insurekcji kościuszkowskiej. Po klęsce powstania książę Józef pozostał przez jakiś czas w Warszawie, ale odmówiwszy przyjęcia posady w armii carycy, jak i zadeklarowania lojalności wobec władz rosyjskich, dostał polecenie opuszczenia stolicy i wyjechał do Wiednia. Kiedy Prusacy zagrożeni przez Napoleona gotowali się do opuszczenia Warszawy, Poniatowski na wezwanie króla Fryderyka Wilhelma III zgodził się zarządzać stolicą. W czasach napoleońskich książę Józef został ministrem wojny, naczelnym wodzem Księstwa Warszawskiego. Wojna z Austrią w roku 1809 została przeprowadzona samodzielnie przez księcia przeciw potężniejszemu przeciwnikowi z wynikiem zwycięskim. Wojna ta zwieńczona została podpisaniem traktatu pokojowego powiększającego obszar Księstwa Warszawskiego o tereny Nowej Galicji. Tą kampanią Poniatowski zapewnił sobie miejsce w historii wśród największych polskich dowódców, jak i zyskał zaufanie Napoleona. W kwietniu 1811 r. Poniatowski udał się do Paryża, gdzie uczestniczył w przygotowaniach do wojny z Rosją. Rok później, podczas kampanii, po wkroczeniu do Moskwy w przeciwieństwie do Napoleona był już przeświadczony o ostatecznej porażce, co jednak nie wpłynęło na jego wolę walki. Po katastrofie armii napoleońskiej Poniatowski podjął od razu pracę nad odtworzeniem Wojska Polskiego. Poprowadził kilkunastotysięczną armię przez Austrię do Saksonii, gdzie jako dowódca VIII korpusu Wielkiej Armii przeprowadzał szarżę tejże kawalerii w krwawej bitwie pod Lipskiem. 16 października 1813 r. został mianowany przez Napoleona marszałkiem Francji, co było jedynym takim wyróżnieniem dla cudzoziemca. Trzy dni później wykonywał swój ostatni rozkaz - osłonę odwrotu armii francuskiej. Mając za sobą przedwcześnie wysadzony most na Elsterze, rzucił się z koniem do wezbranej rzeki i został omyłkowo ostrzelany przez Francuzów. Zwłoki sprowadzono z Lipska do Polski dopiero we wrześniu 1814 r. i złożono w katedrze na Wawelu, co zapoczątkowało tradycję chowania tam bohaterów narodowych. W tragicznie szarych czasach upadku niepodległej Polski postać błyskotliwego arystokraty, wojownika i polityka, który przeżył życie wśród elity Europy oraz gardził śmiercią, podnosiła na duchu i dodawała ojczyźnie blasku. Dziękuję.