Mówca: Marek Gos
Data: 2012-03-16 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mamy dzisiaj poddany analizie rządowy dokument z druku sejmowego nr 51, mianowicie sprawozdanie z realizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i zapobieganiu alkoholizmowi. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Chcę w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego przedstawić stanowisko w sprawie przyjęcia tego sprawozdania. Stwierdzamy, i chcę to Izbie przekazać, że dokument został przygotowany bardzo starannie. Pokazuje trudne zjawisko społeczne w wielu aspektach, jego negatywne konsekwencje dla poszczególnych grup wiekowych Polek i Polaków. Jest próbą, myślę, że udaną, opisania problemów w różnych aspektach przez wskazanie na pewne trendy i tendencje związane z nadużywaniem alkoholu w Polsce w układzie czasowym. Szuka się jednocześnie przyczyn i okoliczności mających bezpośredni bądź pośredni wpływ na eskalację tego zjawiska, na jego rozmiar oraz szkody, zarówno te indywidualne, jak i społeczne, wywołane nadużywaniem alkoholu. Autorzy dokumentu opisują też instrumentarium prawne i instytucjonalne, jak również finansowe, które zostało przygotowane i przyjęte w Polsce po to, aby zapobiegać alkoholizmowi i ograniczać występowanie alkoholizmu oraz złagodzić i radzić sobie z jego skutkami. Bardzo szczegółowo przedstawiono działania administracji publicznej różnych szczebli oraz partnerów społecznych na niwie walki z problemem alkoholizmu i jego następstwami. Przedstawiony został również dosyć szczegółowo system lecznictwa odwykowego i uzyskiwane przez ten system efekty. W końcowej części dokumentu zaprezentowane zostały przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych propozycje zmian do ustawy o wychowaniu w trzeźwości i zapobieganiu alkoholizmowi oraz niektórych innych ustaw. Jak wszyscy wiemy, sprawy dotyczące polityki związanej z zapobieganiem problemom alkoholowych, w tym kwestie związane z faktycznym stosowaniem różnych instrumentów, są zwarte w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Poza pewnym strategicznym wskazaniem kierunków polityki państwa ustawa reguluje zadania dotyczące zarówno profilaktyki, jak i rozwiązywania problemów alkoholowych, wskazuje zadania z tego zakresu oraz podmioty, które te zadania mają realizować. Wskazuje ponadto źródła realizacji tych działań. Mówię tutaj chociażby o źródłach finansowych. Ponadto reguluje funkcjonowanie rynku napojów alkoholowych w Polsce, określa zasady kontroli i obrotu tymi napojami, a także możliwe do zastosowania formy promocji czy reklamy napojów alkoholowych. Ustawa zawiera też sankcje oraz określa zadania i kompetencje powołanej w celu koordynacji pewnych działań i prowadzenia bezpośrednich działań Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Warto zaznaczyć, że polskie rozwiązania są zbieżne z wytycznymi zarówno europejskimi, jak też działającej w ramach ONZ organizacji WHO. Tak więc problemy w Polsce zapewne niewiele się różnią od tych, z którymi mamy do czynienia w Europie i na świecie. Różnice są natomiast w samym podejściu do rozwiązywania tych problemów. Świadczą o tym chociażby przykłady przytaczane już z tej mównicy. Myślę tu o skandynawskim podejściem do rozwiązywania tych problemów, które jest inne niż u nas, bo jest tam inna kultura, są inne uwarunkowania historyczne i pewnie i klimatyczne. Chciałbym się odnieść w kilku słowach do danych liczbowych, do danych statystycznych, które zostały przedstawione w tym sprawozdaniu. Jeżeli chodzi o filary naszego systemu, systemu profilaktyki i przeciwdziałania problemom alkoholowym, to mamy trzy filary. Jeżeli chodzi o najważniejsze od dołu instrumenty, w których posiadaniu są dzisiaj samorządy gminne, to są to realizowane przez gminy gminne programy profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. Z drugiej strony na szczeblu krajowym mamy Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Między tymi jak gdyby dwoma obszarami lukę stara się wypełniać samorządowe województwo. Jeżeli chodzi o bezpośrednie nakłady na działania profilaktyczne i przeciwdziałanie zjawiskom negatywnym, to najwięcej wydają gminy, bo ponad 553 mln zł rocznie. To dotyczy oczywiście 2009 r. Budżet państwa wydaje niewiele, bo jedynie ponad 6,3 mln zł, powiaty - niecały milion złotych, a województwa - blisko 30 mln zł. Oczywiście są to te policzalne środki, które są wydawane z tzw. funduszy kapslowych. Wiemy, o co chodzi, gdyż są to odpisy za udzielane pozwolenia, za detaliczną i hurtową sprzedaż napojów alkoholowych. Wiemy również, że strategiczne decyzje w zakresie obrotu alkoholami spirytusowymi w układzie alkoholi tych najmocniejszych powyżej 18% podejmuje minister gospodarki. Drodzy państwo, do systemu na leczenie trafia z Narodowego Funduszu Zdrowia ok. 320 mln zł. Trzeba by jeszcze wziąć pod uwagę środki z pomocy społecznej przewidziane na udzielanie różnego rodzaju zasiłków czy wsparcie rzeczowe. Jeśli zsumuje się te wszystkie środki uruchamiane w sposób bezpośredni na realizację zadań profilaktycznych i związanych z leczeniem skutków nadużycia alkoholu w Polsce, to ta kwota znacznie przekracza 1 mld zł, niektórzy zaś twierdzą, że dochodzi nawet do 2 mld zł. Oczywiście to są te koszty policzalne dzisiaj. Ciężko natomiast wyliczyć koszty społeczne, koszty rodzinne, koszty - można powiedzieć - tych wszystkich zaburzeń, zakłóceń, które występują w indywidualnych przypadkach, ale również koszty społeczne związane z tym, jak nadużywanie alkoholu odbija się na różnych dziedzinach życia społecznego, gospodarczego. Drodzy państwo, szacuje się, zgodnie z pewnym wskaźnikiem europejskim, że w Polsce nadużywa alkoholu nawet do 900 tys. osób. To przekłada się oczywiście na patologie, na problemy społeczne. Zgodnie z większością diagnoz dotyczących problemów społecznych w kraju, prowadzonych na poziomach regionalnych, jako pierwsze, drugie, najdalej trzecie źródło problemów społecznych podaje się nadużywanie alkoholu. To są badania prowadzone wśród respondentów, czyli mieszkańców gmin, wśród pracowników socjalnych, w instytucjach, które mają bezpośredni kontakt z osobami nadużywającymi alkoholu. To jest podłoże nie tylko przemocy domowej, nie tylko wykluczenia społecznego, nie tylko utraty pracy, ale również niepełnosprawności, niezaradności. Czyli, w szerokim sensie, alkoholizm prowadzi do wykluczenia społecznego. Analizując dzisiaj to sprawozdanie, zastanawiamy się, co należałoby jeszcze zrobić. Dyskusyjne jest, czy akcyza powoduje wzrost, czy obniżenie spożycia alkoholu. Z tej informacji wynika, że wzrost akcyzy powoduje obniżenie spożycia, oczywiście tego legalnego. Zgadzam się z moim przedmówcą z klubu Palikota, że rzeczywiście w sprawozdaniu nie bierzemy pod uwagę alkoholi, które są produkowane bezpośrednio w gospodarstwach domowych lub trafiają do Polski z zagranicy. A więc dochodzi tutaj ten element, którego nie próbujemy rozpoznawać, identyfikować. Zgadzam się również z panem ministrem zdrowia, który zauważa, że potrzebne są zintegrowane metody działania i pewna ich unifikacja, szczególnie jeśli chodzi o działania prowadzone na poziomie gmin, bo pieniądze, które gminy angażują w programy profilaktyczne, są znaczące, i to nawet w małych jednostkach, natomiast rozproszenie tych działań (Dzwonek), poszatkowanie obszarów, na które są kierowane środki, nie służy dobrze sprawie. A wszyscy mamy świadomość, że są to bardzo ważne działania - wspierające sport, różnego rodzaju formy abstynencji, chociażby kluby anonimowych alkoholików, świetlice socjoterapeutyczne i inne. To są bardzo ważne działania. Natomiast od agencji oczekiwalibyśmy - zwracam się do państwa nie tylko jako przedstawiciel parlamentu, ale również wieloletni samorządowiec - żeby próbować unifikować stosowanie pewnych instrumentów. Wydaje się, że właściwa jest tutaj Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, bo to jest jej rola. Ma ona możliwość oddziaływania na różne instytucje, różne jednostki, nie tylko poprzez publikację mnóstwa materiałów, bo mamy do nich olbrzymi dostęp. Kolejny instrument, który widzimy, to większe zaangażowanie się Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji przez prowadzenie profilaktyki w środkach masowego przekazu, szczególnie w telewizji. To jest agenda rządowa, która ma wpływ na programy telewizyjne, na to, co w nich się znajduje. Dzisiaj, w XXI w., ten oręż jest najważniejszy, jeśli chcemy uzyskać określone cele. Wydaje się, że ze strony tych dwóch instytucji szczebla krajowego powinna być wyrażona większa troska, większe zaangażowanie. Samorządy i ich partnerzy czekają na wytyczne, które pozwolą lepiej realizować cele i zadania określone w ustawie. Przepraszam bardzo za przedłużenie wypowiedzi. Ja oraz moje koleżanki i moi koledzy z Polskiego Stronnictwa Ludowego będziemy głosować za przyjęciem tego dokumentu. Dziękuję uprzejmie.