Mówca: Sprawozdawca Tomasz Ławniczak
Data: 2023-03-07 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym, druki nr 1768 i 1768-A. Marszałek Sejmu, zgodnie z art. 73 ust. 1 i 2 regulaminu Sejmu, skierowała 16 listopada 2021 r. powyższy projekt ustawy do pierwszego czytania. Projekt przewiduje zmianę ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym. Proponowane zmiany dotyczą poszczególnych przepisów ustawy, referendum przeprowadzanego z inicjatywy organu stanowiącego jednostkę samorządu terytorialnego, referendum przeprowadzanego na wniosek mieszkańców, referendum przeprowadzanego na wniosek mieszkańców w sprawach innych niż odwołanie organu jednostek samorządu terytorialnego, kampanii referendalnej, wreszcie trybu przeprowadzania i ustalania oraz ogłaszania wyników referendum. Nowelizacja zakłada również obniżenie progów liczby mieszkańców, które są wymagane do przeprowadzenia referendum lokalnego z inicjatywy mieszkańców. Zgodnie z proponowaną ustawą, referendum lokalne będzie można przeprowadzić w dzień wolny od pracy dwa razy w ciągu kadencji organu stanowiącego jednostkę samorządu terytorialnego. Po raz pierwszy - nie wcześniej niż przed upływem 18 miesięcy od dnia wyboru tego organu i nie później niż po upływie 24 miesięcy od dnia wyboru tego organu, a po raz drugi - nie później niż przed upływem 12 miesięcy od dnia upływu kadencji tego organu i nie później niż przed upływem 6 miesięcy od dnia upływu kadencji tego organu, a więc, generalnie rzecz biorąc, między 1,5 rokiem a 2 latami, a potem, licząc od końca kadencji, między okresem rocznym a okresem półrocznym. Co ważne, ograniczenie to nie będzie miało zastosowania do referendum w sprawie odwołania organu stanowiącego jednostkę samorządu terytorialnego oraz w sprawie odwołania wójta, również burmistrza i prezydenta miasta, bowiem art. 5 ustawy, opisujący ten problem, pozostaje niezmieniony. Te terminy, podkreślam to mocno jeszcze raz, dotyczą tylko tzw. referendów merytorycznych. W nowelizacji przewidziano także wydłużenie terminu z 60 dni do 6 miesięcy od dnia powiadomienia o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum na zebranie podpisów przez tych, którzy chcą poprzeć inicjatywę przeprowadzenia referendum lokalnego. Proponowana ustawa przewiduje również wydłużenie terminu z 14 dni do 30 dni na usunięcie uchybień w przypadku zwrócenia inicjatorowi referendum lokalnego wniosku o jego przeprowadzenie ze względu na niespełnienie warunków formalnych. Jest to zmieniony art. 16 ust. 4 ustawy. Projekt zakłada wreszcie, iż referendum lokalne będzie ważne, jeżeli weźmie w nim udział co najmniej 15% uprawnionych do głosowania; zgodnie z dotychczasowymi rozwiązaniami ważność referendum uzależniona była od 30% frekwencji. W przypadku referendum w sprawie odwołania organu jednostek samorządu terytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich będzie ono ważne, jeżeli liczba wyborców, która weźmie w nim udział, będzie stanowić co najmniej 3/5 liczby głosów oddanych w wyborach na odwoływany organ. W trakcie posiedzenia wysokich komisji padło wiele pytań dotyczących różnych kwestii poruszanych przez wszystkie 20 zmian zawartych w procedowanej ustawie. Omówiono poszczególne procedury czynności referendalnych. Wniosek o wysłuchanie publiczne został odrzucony. Wysokie komisje odrzuciły też dwie poprawki wniesione podczas rozpatrywania treści ustawy po pierwszym czytaniu. Jednak podczas gorącej dyskusji przedstawiciele wszystkich klubów zapowiedzieli wniesienie poprawek podczas drugiego czytania. Takie poprawki wniesie też Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość. Jako sprawozdawca bardzo dziękuję wszystkim posłom poszczególnych klubów za dyskusję. Zapowiadane poprawki powinny doprecyzować wiele zapisów, które od strony legislacji budziły wątpliwości. Należy zaznaczyć, że przedmiot projektu ustawy nie jest objęty zakresem regulacji prawa Unii Europejskiej. Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisja Administracji i Spraw Wewnętrznych po przeprowadzeniu pierwszego czytania i rozpatrzeniu tego projektu ustawy w dniu 8 lutego br. wnoszą, aby Wysoki Sejm raczył uchwalić przedstawiony projekt ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)