Mówca: Sprawozdawca Jolanta Zięba-Gzik
Data: 2025-11-19 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Finansów Publicznych mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie dotyczące rządowego projektu ustawy zmieniającej ustawę o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1863, oraz sprawozdanie komisji z druku nr 1926. Projekt ustawy ma na celu doprecyzowanie i uporządkowanie przepisów związanych z funkcjonowaniem Centralnego Rejestru Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych. Rejestr ten jest jednym z kluczowych narzędzi budowania przejrzystości życia publicznego, transparentności wydatkowania środków publicznych oraz wzmacniania zaufania obywateli do instytucji państwa. Jednocześnie praktyka stosowania przepisów i liczne opinie ekspertów wskazały, że regulacje dotyczące Centralnego Rejestru Umów wymagają doprecyzowania. Wątpliwości dotyczyły przede wszystkim zakresu umów jakie powinny być publikowane, zakresu danych, relacji pomiędzy rejestrem a Biuletynem Informacji Publicznej i portalem danych, a także sposobu funkcjonowania systemu teleinformatycznego. Celem projektu jest usunięcie tych niejasności i zapewnienie jasnych, spójnych oraz możliwych do faktycznego stosowania przepisów. Najważniejszym elementem projektu jest jednoznaczne określenie, że w rejestrze będą publikowane umowy, które stanowią zamówienia publiczne w rozumieniu ustawy - Prawo zamówień publicznych, mają wartość co najmniej 10 tys. zł netto i zostały zawarte w formie pisemnej, dokumentowej, elektronicznej lub innej formie przewidzianej prawem. Warto podkreślić, że kwestia progu wartości umów była przedmiotem bardzo ożywionej dyskusji podczas prac komisji. Część posłów zgłaszała uwagi, że kwota 10 tys. zł jest progiem zbyt wysokim i może ograniczać zakres jawności publicznego wydatkowania środków, zwłaszcza w mniejszych gminach i jednostkach organizacyjnych. Padły propozycje rozważenia niższego progu, który obejmowałby większą liczbę umów. Komisja przeanalizowała te argumenty, jednak na etapie prac komisji nie została wprowadzona poprawka dotycząca zmiany kwoty. Projekt jasno określa kategorię umów, które nie będą publikowane. Są to umowy służb specjalnych, umowy jednostek podległych Ministrowi Obrony Narodowej, umowy placówek zagranicznych, umowy związane z czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi, umowy, których ujawnienie mogłoby zagrozić bezpieczeństwu państwa, granicy państwowej lub infrastruktury krytycznej, a także umowy dotyczące świadczeń zdrowotnych, publikowanych już przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Wyłączenia te są niezbędne dla ochrony bezpieczeństwa państwa i nie naruszają zasady jawności gospodarki publicznej. Projekt rozstrzyga, jak liczyć wartość umowy, wskazując, że wartości podaje się bez podatku VAT, uwzględnia się wszystkie opcje i wznowienia, a przy umowach bezterminowych stosuje się przeliczenie na okres 48 miesięcy. To ujednolica praktykę stosowania przepisów i likwiduje dotychczasowe rozbieżności. Projekt przewiduje, że system teleinformatyczny prowadzić i nadzorować będzie minister finansów. System będzie jawny, przystępny i umożliwi wyszukiwanie informacji. Konta w systemie będą zakładane na wniosek, a dane będą przechowywane przez 5 lat od zakończenia obowiązywania umowy. Minister będzie zobowiązany informować o awariach systemu w BIP. Dodatkowo minister otrzyma delegację do wydania rozporządzenia doprecyzowującego zasady użytkowania systemu bezpieczeństwa danych. Projekt usuwa przepisy dotyczące odpowiedzialności karnej za nieopublikowanie umowy. Komisja uznała, że sankcja karna jest nieproporcjonalna, a bardziej adekwatne są mechanizmy organizacyjne i służbowe. Przepisy dotyczące rejestru umów będą wdrażane etapami. Od 1 stycznia 2027 r. w administracji rządowej, od 1 lipca 2027 r. w samorządach, od 1 stycznia 2028 r. w pozostałych jednostkach sektora finansów publicznych, co umożliwi płynne wdrożenie i zapewnienie technicznej gotowości. Projekt został skierowany do pierwszego czytania w Komisji Finansów Publicznych decyzją Sejmu z dnia 28 października 2025 r. Komisja przeprowadziła pierwsze czytanie i prace nad projektem 7 listopada 2025 r. W wyniku dyskusji komisja przyjęła cztery poprawki, mające charakter doprecyzowujący i porządkujący projekt ustawy, jednak zasadniczo nie zmieniający jej kierunku. Chodzi m.in. o uporządkowanie zasady udostępniania informacji publicznej, ujednolicenie relacji między BIP, portalem danych a Centrum Rejestru Umów, uregulowanie terminologii, w tym pojęcia: kierownik jednostki, skorygowanie odesłania legislacyjnego w art. 6 ust. 8, a także doprecyzowanie odesłania dotyczącego rządowych instrumentów stabilizacji finansowej. Komisja Finansów Publicznych uznała, że projekt zwiększa przejrzystość gospodarowania środkami publicznymi, porządkuje i doprecyzowuje obowiązki publikacyjne, wzmacnia bezpieczeństwo państwa, likwiduje niepotrzebne sankcje karne, oraz wprowadza spójny system udostępniania informacji o umowach. Komisja wnosi o uchwalenie projektu ustawy z zastrzeżeniem, że kwestia wartości progu umów wymaga doprecyzowania w toku dalszych prac. Dziękuję bardzo. (Oklaski)