Mówca: Anna Paluch
Data: 2012-09-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo, panie marszałku. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedstawiona przez pana ministra informacja o gospodarowaniu wodami w Polsce w latach 2010-2011 jest wypełnieniem ustawowego zobowiązania ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej do składania jej Sejmowi co dwa lata. Zakres tej informacji określony jest w Prawie wodnym. Informacja ta winna zawierać więc dane na temat stanu zasobów wodnych państwa, stanu wykorzystania tychże zasobów, realizacji planów gospodarowania wodami na obszarze dorzeczy, współpracy międzynarodowej na wodach granicznych, realizacji umów dotyczących tej współpracy, utrzymania wód powierzchniowych oraz urządzeń wodnych, inwestycji w gospodarkę wodną, ochrony przed powodzią, ochrony przed suszą, państwowej służby hydrogeologicznej i państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej oraz kontroli gospodarowania wodami. Jeśli chodzi o stan zasobów wodnych, opisany jest w omawianym dokumencie. Jak wiemy, sytuuje Polskę wśród krajów raczej ubogich w wodę, przy czym występuje tu zagrożenie zarówno powodziami, jak i suszą, duża zmienność sezonowa, nierównomierność rozmieszczenia terytorialnego naszych zasobów wodnych. W 2010 r. średni roczny odpływ z polskich rzek wyniósł ponad 93 km 3 , a w roku 2011 średni odpływ wynosił ponad 79 km 3 . Obydwie te wielkości są wyższe niż średnia wieloletnia z drugiej połowy XX w., czyli ponad 61 km 3 . Zasoby wód podziemnych określa się na ok. 37 mln km 3 na dobę. Duży niepokój musi budzić niska jakość naszych wód powierzchniowych. Tylko 16% z nich ma stan co najmniej dobry. Przygniatająca większość, czyli 84%, jest poniżej stanu dobrego. To jest bardzo niepokojąca informacja. Martwi więc stan naszych jezior. 92% z nich, czyli 128, jest poniżej stanu dobrego, czyli i wody płynące, i wody stojące naprawdę pozostawiają wiele do życzenia. Ten stan jest oczywistą konsekwencją braku skutecznej realizacji ˝Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych˝. Niestety, w opracowaniu, o którym dyskutujemy, nie zamieszczono jakichkolwiek danych o wdrażaniu ˝Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych˝. Fakt niezamieszczenia w omawianym dokumencie tych podstawowych informacji, wymaganych przecież obligatoryjnie przez Prawo wodne, radykalnie obniża merytoryczną wartość omawianej rządowej informacji. Na szczęście, panie ministrze, istnieją jeszcze roczniki statystyczne. Możliwe jest więc na ich podstawie wychwycenie trendów. Niestety, trudno uznać te trendy za korzystne, a sytuację za zadowalającą. Oto kilka danych. Pozwoliłam sobie wypisać z roczników statystycznych następujące dane. Dane dotyczące ilości ścieków nieoczyszczonych. W 1995 r. było to 700 hm 3 , w 2000 - 301 hm 3 , czyli w ciągu 5 lat Polska zredukowała tę ilość o 400 hm 3 , w 2005 r. było to 186 hm 3 , w 2007 r. - uwaga, najmniej - 151 hm 3 , a potem następuje, o dziwo, wzrost: w 2010 r. - 176 hm 3 . Jak tu mówić o skuteczności ˝Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych˝? Dane statystyczne dotyczące procentu ludności kraju obsługiwanej przez oczyszczalnie ścieków. W 2005 r. było to 60%, w 2006 r. - 61%, w 2008 r. - 63%, w 2009 r. - 64%, w 2011 r. - 66%. Otóż dane statystyczne mówią, że co roku odsetek populacji obsługiwanej przez oczyszczalnie ścieków wzrasta o ok. 1%. Proszę jednak zauważyć, że w latach 2005 i 2006 nie było funduszy strukturalnych, czyli władza publiczna miała do dyspozycji kilkakrotnie mniejszą kwotę na realizację inwestycji w zakresie oczyszczania ścieków komunalnych. Oczywiście to nie zwalnia pana ministra z obowiązku dostarczenia nam rzetelnych danych o wykonaniu KPOŚK, o czym była mowa w komisji ochrony środowiska. Obecnie oczyszczalnie ścieków obsługują 66% populacji, w tym ludność miejska - uwaga - stanowi 89%, a ludność wiejska - 31%. Trudno nie zauważyć rażącej dysproporcji pomiędzy terenami miejskimi a wiejskimi. Tereny miejskie o zwartej zabudowie i koncentracji osadnictwa są dużo łatwiejsze do skanalizowania. Na wsi sytuacja jest tragiczna. Zbyt mały jest strumień pieniędzy wspomagających gminy w porządkowaniu gospodarki wodno-ściekowej, a poza tym gminy przytłoczone koniecznością realizacji innych zadań, na które nie dostały pieniędzy, nie mają sił i środków na budowanie kanalizacji i oczyszczalni ścieków. Trudno zauważyć, by rząd je do tego zachęcał. Czy rząd ma świadomość, że z dniem 31 grudnia 2015 r. upływa okres przejściowy wynikający z traktatu akcesyjnego na wdrożenie dyrektywy w zakresie oczyszczania ścieków komunalnych? Pytam retorycznie. Oczywiście rząd ma świadomość upływającego czasu, ale zbyt mało robi, żebyśmy jako członek Unii Europejskiej nie byli narażeni na sankcje za nierespektowanie zobowiązań akcesyjnych. Przypomnę - dyrektywa 91/271/EWG. Kwestia kolejna - wykorzystanie zasobów wodnych. Polska gromadzi zaledwie 6% średniego rocznego odpływu powierzchniowego wód. To stanowczo za mało, skoro są warunki, żeby gromadzić 15% odpływu. Łączna pojemność istniejących zbiorników wodnych to 695 mln m 3 . Jedyna inwestycja w tym zakresie: budowa zbiornika wodnego Świnna Poręba, rozciąga się w czasie. Nawet, panie ministrze, ustawa o przedłużeniu realizacji tej inwestycji wieloletniej nie została przez rząd złożona do uchwalenia we właściwym czasie, a co dopiero mówić o punktualnej realizacji harmonogramu budowy. W latach 2010-2011 nie nastąpił znaczący wzrost retencji zbiornikowej. Należy również wspomnieć o programach małej retencji, o których realizacji z samorządami lokalnymi słuch zaginął. Nie jest w ogóle utrzymywana znaczna część urządzeń melioracji wodnych i cieków istotnych dla rolnictwa. Dane z roku 2010 są zatrważające: zaledwie 23% cieków, 33% kanałów, 30% rowów i 44% gruntów zmeliorowanych. Odrobinę poprawiło się utrzymanie urządzeń służących ochronie przed powodzią. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wykorzystanie energetyczne polskich rzek, których potencjalne zasoby energetyczne to 23 mln GWh na rok, jest słabe. Produkcja energii elektrycznej w 2010 r., rekordowym co do przepływów wód, wyniosła zaledwie 2920 GWh. To oznacza wykorzystanie zasobów w 1/4. Obiekty wykorzystywane energetycznie w liczbie około 750 to w większości małe elektrownie wodne o mocy rzędu 1 MW. Taka sieć małych elektrowni wodnych ze źródeł rozproszonych ma swoje dobre strony, bo unika się wówczas strat energii. Niestety brak jest działań rządu w celu racjonalnego wykorzystania i modernizacji tych źródeł energii. Przypomnę, że w Małopolsce wszyscy chętni do budowy i zabudowy zderzyli się z ustaleniami ministra środowiska na temat ochrony górskich rzek. Tu jest pole do działania pana ministra przy ˝Koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju˝ i innych dokumentów strategicznych rządu. Tu pan musi się bić w imieniu nas wszystkich o to, żeby te sprawy były właściwie wyartykułowane w rządowych dokumentach. Podam przykład dostępny mojej bezpośredniej obserwacji i ocenie: Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica. Za rządów Prawa i Sprawiedliwości był przygotowywany program konsolidacji tej spółki energetycznej z małymi elektrowniami wodnymi, który mógł dać doinwestowanie sieci małych elektrowni wodnych, a Niedzica ma bardzo dużą akumulację kapitału, produkując energię. Oczywiście pod rządami prezesa nominata Platformy Obywatelskiej w ciągu minionych 4 lat nie zainwestowano ani złotówki w rozbudowę mocy, a trwoni się publiczne pieniądze na malunki na koronie zapory za 400 tys. zł. Gdzie tu jest troska o publiczne finanse, których nie mamy za wiele? Jednym z nielicznych jasnych punktów w omawianej dziedzinie - nie kwestionuję rzetelności raportu, bo wiele rzeczy jest zrobionych rzetelnie, chcę tutaj pana ministra pochwalić, żeby nie było, że tylko się czepiam, przepraszam za kolokwializm - jest konstatacja na temat konieczności ważenia interesów pomiędzy energetyką wodną a ochroną przeciwpowodziową. Wytwarzanie energii wymaga utrzymywania wysokiego piętrzenia wody, natomiast ochrona przeciwpowodziowa wymaga utrzymywania rezerwy przeciwpowodziowej, czyli obniżenia piętrzenia. A zatem dla zbiorników łączących różne funkcje powinno się w sposób właściwy określić priorytety z punktu widzenia potrzeb społecznych, bezpieczeństwa ludzi oraz zagwarantować przez właściwy system prawno-organizacyjny respektowanie tych priorytetów. Mam nadzieję, że pan minister zrobi wszystko, żeby Niedzica w sposób lekkomyślny nie została sprzedana za 1/10 wartości odtworzeniowej. Utrzymywanie wód i urządzeń wodnych nastręcza wielu problemów z uwagi na chroniczne niedoinwestowanie gospodarki wodnej. To finansowanie jest oczywiście z budżetu państwa. Pokrywa ono zaledwie około 30% potrzeb. Zresztą co roku przy dyskusji nad projektem budżetu wszyscy zbiorowo, bez względu na przynależnością klubową lamentujemy, jak mało ten dział gospodarki dostaje pieniędzy. To skutkuje znacznymi opóźnieniami w realizacji prac remontowych i konserwacyjnych w obiektach gospodarki wodnej. Wiek budowli piętrzących, starzenie się konstrukcji, zniszczenia po wezbraniach - to wszystko są elementy prowadzące do zagrożeń, którym należy przeciwdziałać. Z zainteresowaniem przyjmuję deklarację o rozwiązaniach proponowanych w przygotowywanym nowym Prawie wodnym w celu zapewnienia skutecznego finansowania gospodarki wodnej poprzez opłaty za korzystanie z wód. (Dzwonek) Panie marszałku, bardzo proszę o chwilę cierpliwości, już zmierzam do konkluzji.