Mówca: Alicja Łuczak
Data: 2025-06-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicji Obywatelskiej mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu dotyczące powołania Instytutu imienia Wincentego Witosa. Jak wiemy, prace legislacyjne prowadzone były najpierw przez Komisję Edukacji i Nauki, a potem przez podkomisję i doprowadziły nas do szczęśliwego finału. Powołanie Instytutu imienia Wincentego Witosa to przedsięwzięcie, którego głównym celem jest spopularyzowanie postaci tego wyjątkowego polityka, wielkiego patrioty, ojca niepodległości, twórcy ruchu ludowego, budowniczego demokratycznego, niezawisłego państwa, trzykrotnego premiera. Jego dorobek polityczny i społeczny, o czym już była mowa, powinien być zachowany, upamiętniany, a przede wszystkim upowszechniany jako przykład pracy organicznej, narodowej zgody i wzorowej postawy propaństwowej. Do zadań instytutu należeć będą m.in.: prowadzenie badań naukowych w zakresie społeczno-politycznej myśli Witosa ze szczególnym uwzględnieniem ruchu ludowego; ochrona, kultywowanie i szerzenie myśli narodowej i patriotycznej; upowszechnianie wiedzy historycznej na temat osiągnięć Witosa poprzez współpracę z miejscami z nim związanymi, tj. szkołami, placówkami kultury, muzeum w Wierzchosławicach, i opiekę nad nimi; organizowanie wystaw, konkursów, konferencji, seminariów, sympozjów, wykładów; prowadzenie działalności wydawniczej, dokumentacyjnej i promocyjnej; prowadzenie badań historycznych i interdyscyplinarnych w zakresie działań zmierzających do obrony niepodległości oraz budowania demokratycznego państwa, a także szerzenie wiedzy na temat totalitaryzmów XX w. Wincenty Witos to polityk znany i nieznany zarazem. Postawę propaństwowca, bardzo wpływowego i wyrazistego, orędownika tzw. sprawy chłopskiej ukształtowało właśnie w dużej mierze pochodzenie. Urodził się w biednej rodzinie chłopskiej, a ukończywszy jedynie dwie klasy szkoły ludowej, postanowił kształcić się samodzielnie za pomocą dostępnych czasopism, książek, pochłaniając je setkami i tym samym stając się prekursorem dzisiaj modnego hasła uczenia się przez całe życie. Szybko zrozumiał, że poprawienie losu polskiego chłopa jest możliwe tylko dzięki budowaniu świadomości najpierw społecznej, potem narodowej, szerzeniu wiedzy i ciężkiej pracy organicznej, która może znieść pozostałości prawne i mentalne właściwie po epoce feudalnej. Był też orędownikiem reformy rolnej. W 1895 r. dołączył do powstałego w Rzeszowie Stronnictwa Ludowego. Młody, rzutki, zaangażowany szybko rozpoczął karierę polityczną i najpierw został wójtem Wierzchosławic, potem posłem na Sejm Krajowy, a następnie posłem do austriackiej Rady Państwa w Wiedniu. Zdobył więc przydatne w wolnej Polsce doświadczenie parlamentarne. Trzykrotnie sprawował funkcję premiera: w latach 1920-1921 w czasie wojny z bolszewikami, od 28 maja do grudnia 1923 r. oraz tuż przed przewrotem majowym w 1926 r. Za zasługi na polu działalności państwowej i politycznej - to cytat - otrzymał od Józefa Piłsudskiego Order Orła Białego. W 1930 r. był przywódcą Centrolewu. W tym samym roku aresztowany, skazany i osadzony w twierdzy brzeskiej. Następnie wyemigrował do Czechosłowacji, a po wybuchu II wojny światowej wrócił do kraju, o czym pan poseł już mówił. Był więziony przez Niemców w latach 1940-1941, kilka dni też przez Rosjan, którzy chcieli go zmusić do współpracy. Oczywiście nie dał się. Zmarł 31 października 1945 r. w krakowskim szpitalu. Pozostawił po sobie ˝Pamiętniki˝, ˝Dzieła wybrane˝, ˝Moje wspomnienia˝, ˝Pisma i mowy˝, które stanowią doskonałe źródło w kontekście planowanych badań. Cieszył się ogromnym autorytetem. Był pracowity i odważny. Stawiał na autentyczność i pragmatyzm. Potrafił godzić różne postawy i opcje polityczne. Był postacią, która w pełni zasługuje na instytucję jego imienia i która dziś może być wzorem do naśladowania dla wielu współczesnych polityków. Dlatego Klub Parlamentarny Koalicja Obywatelska popiera w pełni przyjęcie przedmiotowej ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)