Mówca: Jan Krzysztof Ardanowski
Data: 2014-01-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W ostatnich dniach stycznia i w pierwszych dniach lutego obchodzimy ważną rocznicę, w tym roku już 94., powrotu Pomorza do macierzy. Osobą ściśle związaną z tym ważnym dla tej części Polski wydarzeniem jest generał Józef Haller, któremu przypadło w udziale i zaszczycie wykonanie decyzji traktatu wersalskiego i włączenie tych prastarych polskich ziem do macierzy. 18 stycznia został wyzwolony Toruń. Obchodziliśmy to niedawno w Toruniu bardzo uroczyście. W kolejnych dniach kolejne miasta ziemi chełmińskiej, ziemi michałowskiej i Pomorza Nadwiślańskiego przechodziły w polskie ręce. Ten marsz do Bałtyku zakończył się 10 lutego zaślubinami z morzem w Pucku nad Zatoką Gdańską, nad Zatoką Pucką. Dlaczego przypominam postać generała Hallera? Dlatego że on jak mało który z polityków przedwojennych był człowiekiem bardzo integrującym różne regiony Polski, człowiekiem, który wskazywał na unitarny charakter naszej ojczyzny i zapisał się złotymi zgłoskami w różnych regionach Polski. Krótko przypomnę, że urodził się niedaleko Krakowa, czyli był Małopolaninem, był Galicjakiem. Jego rodzina przykładała bardzo dużą wagę do wykształcenia, więc on i jego rodzeństwo uzyskali dobre wykształcenie. Zaciągnął się, jak wielu jego rówieśników, do armii austriackiej. Był oficerem artylerii, ale w 1910 r. doszedł do wniosku, że nie będzie dalej służył w armii austriackiej, złożył rezygnację. Zajął się pracą w harcerstwie, m.in. krzyż harcerski jest jego pomysłu, pozostał do tej pory jako symbol druhów harcerskich. W 1914 r. zaciągnął się do legionów Piłsudskiego, szybko awansował, został dowódcą jednej z brygad legionów. Wykazał się ogromnym męstwem w walkach na Ukrainie, w szczególności w Karpatach Wschodnich. Do tej pory jest wspominany jego ogromny wkład w powstrzymanie armii carskiej przed parciem w kierunku Węgier. W 1918 r. w czasie kryzysu przysięgowego przebił się przez front rosyjski i połączył się z wojskami, które działały w tym czasie w Rosji. Później przedostał się do Francji i tam został dowódcą tworzonej pod auspicjami Francji Armii Polskiej, która w szczytowym okresie liczyła ok. 100 tys. ludzi, tzw. błękitnej armii złożonej z ochotników, Polaków mieszkających we Francji, w Stanach Zjednoczonych, Brazylii, również jeńców z armii państw centralnych. Z tą armią w 1919 r. wrócił do Polski i była to właściwie jedyna dobrze zorganizowana i dobrze wyposażona siła militarna w czasie walk, które Polskę czekały, m.in. wojny polsko-bolszewickiej. Bronił Warszawy, dowodził frontem północno-wschodnim, został również dowódcą armii ochotniczej, wykazał się ogromnymi zdolnościami. Nie godząc się z Piłsudskim, przeszedł w stan spoczynku, osiadł na ziemi chełmińskiej niedaleko Grudziądza. Wykazywał się ogromnymi umiejętnościami również jako rolnik, zresztą czynił to również wcześniej w tym okresie po rezygnacji z armii austriackiej, organizował kółka rolnicze i spółdzielczość rolniczą. Człowiek wielu talentów, wielu wspaniałych talentów. W czasie II wojny światowej przedostał się do Francji, wszedł w skład rządu gen. Sikorskiego. Nie wrócił do Polski, ponieważ dla takich ludzi w komunistycznej Polsce nie było miejsca. Zmarł w Londynie w 1960 r. Postać gen. Józefa Hallera, jak mało która z postaci wielkich polskich polityków, pokazuje, że powinniśmy czcić i szanować tych bohaterów, którzy wywalczyli naszą ojczyznę, którzy rozumieli potrzebę jej integrowania, rozumieli jej unitarny charakter, walczyli w różnych regionach Polski, byli symbolem zarówno tam, w Galicji, na południu Polski, w czasie walk o Warszawę, jak również później na północy Polski w czasie walk o włączenie Pomorza do Polski. Wspaniały człowiek, zasługujący na najwyższy szacunek. Cześć jego pamięci! (Oklaski)