Mówca: Marek Poznański
Data: 2013-02-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiaj z tego miejsca, z trybuny polskiego Sejmu chciałbym poruszyć bardzo ważną kwestię - kwestię dóbr kultury, które zostały zrabowane przez Szwedów w XVII w. Ktoś może mi zarzucić: Czy nie ma ważniejszych kwestii do poruszenia przez posła w polskim parlamencie? Powiem, że może i są, ale uważam - i wiele osób w naszym kraju tak uważa - iż kwestia zrabowanych dóbr kultury to nie jest sprawa błaha. Swoje wystąpienie chciałbym zacząć od przytoczenia słów ze wstępu pracy poczynionej w 1914 r. przez Eugeniusza Barwińskiego, Ludwika Birkenmajera i Jana Łosia z ramienia Akademii Umiejętności pt. ˝Sprawozdanie z poszukiwań w Szwecyi˝: od dawnych czasów było powszechnie wiadomym, że wojny szwedzkie, które trapiły Polskę tylokrotnie, przyprawiły ją nie tylko o stratę skarbów i licznych dzieł sztuki, lecz także dały okazyję do wywiezienia szeregu bibliotek i archiwów. Możemy czytać dalej: na pytania te znajdujemy dokładne informacyje w literaturze szwedzkiej. Okazuje się jasno, że rabunki te nie miały wcale charakteru dorywczej, niszczycielskiej rabacyji, lecz że były przeprowadzone planowo i celowo. Szanowni Państwo! Akt, który podpisano w 1660 r., traktat oliwski w art. 9 jasno mówi, iż zbiory Biblioteki Królewskiej i Archiwum Koronnego powinny być zwrócone Polakom przez Szwedów, którzy skradli przedmioty w naszym kraju. Warto w tym miejscu powiedzieć, iż Szwedzi stworzyli w ówczesnych latach specjalne jednostki wojskowe, które trudniły się rabunkiem, tylko że rabunkiem skierowanym na złupienie jak największej liczby drogocennych przedmiotów w naszym kraju czy archiwów. Na początku grudnia spotkałem się z wiceambasadorem Szwecji. Warto tutaj wspomnieć, że ambasador, dowiedziawszy się, w jakiej kwestii chcę się spotkać w Ambasadzie Szwecji w Warszawie... Spotkanie było kilkukrotnie przekładane. Po moich telefonach wiceambasador w końcu się ze mną spotkał. Odbyłem bardzo długą rozmowę w tej kwestii, czy jakiekolwiek przedmioty zrabowane przez Szwedów mogą wrócić do naszego kraju. Oczywiście argumenty ze strony wiceambasadora były trywialne: inne czasy, to, że stosunki Polski ze Szwecją są dobre. Stwierdziłem, że po oddaniu niektórych dzieł mogłyby być bardzo dobre. Dziwiły mnie odpowiedzi - a można powiedzieć, że brak odpowiedzi - na zadane wiceambasadorowi pytania, po co Szwedom, po co narodowi Szwecji dzieła napisane przez twórców polskich, przez twórców, którzy opisywali kulturę polską, napisane np. w języku polskim. Nie dostałem żadnej konkretnej odpowiedzi. W tej kwestii złożyłem stosowne interpelacje do ministra kultury pana Zdrojewskiego. Oczywiście dostałem taką odpowiedź, iż z racji, że sprawa jest sprzed kilkuset lat, strona polska nie będzie dochodzić swoich praw. Jest to dla mnie tym bardziej zaskakujące, że traktat oliwski, tak jak mówiłem na początku, w art. 9 mówi jasno, że zbiory Biblioteki Królewskiej i archiwalia powinny wrócić do naszego kraju. Inne kraje potrafią walczyć o swoje dawne, nawet sprzed kilkudziesięciu czy kilkuset lat, dobra kultury, niestety strona polska, jak zwykle, czy to MSZ, czy w tym przypadku ministerstwo kultury, nic nie robi. Warto w tym miejscu powiedzieć, iż Fundacja Odbudowy Zniszczeń Dokonanych w Czasie Potopu Szwedzkiego stworzyła, przy znacznej pracy naukowców w Uniwersytetu Warszawskiego, dzieło pt. ˝Zniszczenia dokonane przez Szwedów w Polsce w latach 1655-1660˝, które zostało przetłumaczone na język szwedzki i rozesłane do instytucji i osób, które tworzą prawo w Szwecji i się nim zajmują. Na początku stycznia postanowiłem, wykorzystując wszystkie drogi formalnoprawne, wysłać tysiąc kartek do Szwecji. (Dzwonek) Panie marszałku, jeśli można, chwileczkę. Spadła mi kartka, którą zostawiłem. W przyszłym roku będę chciał przekazać ją na aukcję Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, tę jedną jedyną, która nie została wysłana. Wysłałem 999 kartek do posłów parlamentu szwedzkiego z informacją, która jest w języku szwedzkim, polskim i angielskim, gdzie napisałem: Proszę o oddanie polskich dóbr kultury, które zostały wywiezione umyślnie i bezprawnie przez Szwedów z mojego kraju. Czekam na odpowiedź. Wystosowałem również pisma do dwóch pań posłanek, które zasiadają w parlamencie Szwecji i które są Polkami, a mają obywatelstwo szwedzkie. Czekam na odpowiedź. Wystosowałem także pismo do króla Szwecji. Myślę, że tutaj odpowiedź albo będzie zdawkowa, albo w ogóle jej nie będzie. Natomiast zaskakuje mnie w tej całej sytuacji stanowisko Szwedów, pomijając już stanowiska ministrów spraw zagranicznych i kultury. Większość przedmiotów, które znajdują się w szwedzkich muzeach i bibliotekach, to przedmioty, których nie pożyczono, nie przywłaszczono, ale skradziono Polakom. Tym bardziej że panowie, naukowcy polscy, którzy pojechali i napisali to dzieło na początku XX wieku, mieli nie wykorzystywać, tak strona szwedzka to określiła, danych pozyskanych w archiwaliach i bibliotekach szwedzkich do odzyskania tych dóbr od Szwedów. Oczywiście ktoś może powiedzieć, że moja przemowa jest jakaś skrajnie nacjonalistyczna. Nie zgadzam się. Jeżeli mamy akty prawne, które jasno mówią, co do kogo należy i z czego ktoś powinien się wywiązać, to te przedmioty powinny wrócić. Nie mówię, że wszystkie, ale te, które odnoszą się do kultury polskiej i są napisane przez Polaków: wielkie dzieła Kopernika, z jego odręcznymi notatkami, zbiory bibliotek jezuitów i bernardynów poznańskich, wielkich bibliotek braniewskiej i fromborskiej, liczące kilka tysięcy dzieł, które są obecnie znane i przechowane na przykład w bibliotece w Uppsali. Oczywiście jeden z posłów koalicji rządzącej w jednym z wywiadów stwierdził, że poseł Ruchu Palikota nie ma się czym konkretnym zajmować, tylko robi happening z kartkami. Tak, panie pośle Halicki, robię happening z kartkami, bo wykorzystałem inne możliwości, jakie posiada poseł: interpelacje, pisma i spotkania. Trzeba tutaj powiedzieć, że do dzisiaj minister kultury nie miał czasu spotkać się w tej kwestii. Obsługa ministerstwa przekazała mi, żebym łapał pana ministra podczas posiedzenia, co jest dla mnie zaskakujące. Nie jestem od łapania ministrów w Sejmie, ale od pracy i załatwiania spraw obywateli. Także z tego miejsca apeluję do posłanek w Szwecji o działania na rzecz odzyskania polskich dóbr kultury. Możemy razem ze Szwedami usiąść do stołu i dojść do jakiegoś konsensusu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)