Mówca: Sprawozdawca Aleksander Mrówczyński
Data: 2020-02-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Szanowny Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zmianie ustawy o transporcie kolejowym oraz niektórych innych ustaw, , druki nr 171 i 198, został wniesiony do Sejmu 15 stycznia 2020 r., a następnie skierowany do pierwszego czytania w komisji. Pragnę zwrócić uwagę na pilny charakter tegoż projektu. Projektowana regulacja ma na celu wdrożenie dyrektywy 2016/2370 oraz korektę wdrożenia do krajowego porządku prawnego przepisów dyrektywy 2012/34. Rynek kolejowych przewozów otwarto dla konkurencji w roku 2007, natomiast rynek międzynarodowych kolejowych przewozów pasażerskich - w roku 2010. Wspomniana dyrektywa otwiera na konkurencję również krajowe rynki przewozów pasażerskich, przyznając uprawnienie do sprawiedliwego dostępu do infrastruktury kolejowej we wszystkich państwach członkowskich w celu prowadzenia kolejowych przewozów pasażerskich. Wskazane cele projektu mają zostać zrealizowane przez nowelizację następujących ustaw: z 28 marca 2003 r., z 8 września 2000 r. oraz z 16 grudnia 2010 r. Główne rozwiązania wprowadzone w przedmiotowym projekcie. Po pierwsze, wprowadzenie definicji przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo. Zgodnie z dyrektywą wprowadza się definicję tegoż przedsiębiorstwa dla określenia modelu relacji między zarządcą infrastruktury i przewoźnikiem, w sytuacji gdy podmioty te są powiązane kapitałowo, handlowo i organizacyjnie, w sposób określony w przepisach rozporządzenia. Po drugie, wzmocnienie gwarancji niezależności zarządcy, m.in. poprzez wymóg zachowania odrębnej osobowości prawnej zarządcy infrastruktury od przewoźników kolejowych, a w przypadku przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo - także od innych podmiotów wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa, oraz poprzez ograniczenie możliwości zlecania zadań zarządcy infrastruktury innym podmiotom. Nie będzie możliwe zlecanie wykonywania zadań zarządcy przewoźnikowi kolejowemu lub podmiotowi, który jest kontrolowany przez tego przewoźnika albo sprawuje nad nim kontrolę. Chodzi o szereg zakazów dotyczących łączenia w przypadku zarządcy infrastruktury i przewoźnika kolejowego określonej funkcji lub zajmowania stanowisk kierowniczych. Po trzecie, zapewnienie przejrzystości finansowej zarządcy, m.in. poprzez zakaz wypłaty przez zarządcę dywidend podmiotowi wchodzącemu w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo, sprawującemu jednocześnie kontrolę nad tym zarządcą i przewoźnikiem kolejowym, a także zakaz wzajemnego udzielania pożyczek przez zarządcę i przewoźnika kolejowego. Po czwarte, wzmocnienie kompetencji nadzorczych prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, m.in. poprzez uprawnienie do żądania od zarządcy informacji o braku zdolności przepustowej czy też sprawowanie nadzoru nad negocjacjami, których przedmiotem są opłaty za dostęp do infrastruktury, oraz nad zawieraniem i wykonaniem umów o współpracy. Po piąte, zmiana w zakresie otwartego dostępu. Zrezygnowano m.in. z określenia głównego celu usługi i związanego z tym badania. Literalnie wskazano możliwość wydawania przez prezesa UTK decyzji o przyznaniu otwartego dostępu, o przyznaniu ograniczonego otwartego dostępu czy też decyzji, w której odmawia przyznania otwartego dostępu. Po szóste, poprawa efektywności i transparentności procesu alokacji zarządzania infrastrukturą. Chodzi o możliwość wprowadzenia negocjacji w zakresie opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej, zmiany w zakresie monitorowania punktualności, rekompensat należnych z tytułu opóźnienia pociągu, obowiązku współpracy, informowania innych zarządców infrastruktury, jeśli wystąpią zakłócenia, które mogą mieć wpływ na ruch transgraniczny w przypadku infrastruktury kolejowej. Pozostałe zmiany w zakresie udostępnienia obiektu infrastruktury usługowej to uwzględnienie zasad dostępu do torów kolejowych znajdujących się w obiekcie infrastruktury usługowej, w tym również w portach, obowiązek ogłoszenia przeznaczenia do wynajęcia lub dzierżawy obiektu, który nie był użytkowany przez kolejne 2 lata, i wskazanie organu, którego zadaniem będzie ocena bezpośrednio zawartych umów o świadczenie usług publicznych w zakresie transportu pasażerskiego. Wyznaczenie prezesa UTK do pełnienia funkcji niezależnego organu, którego zadaniem będzie bezpośrednia ocena zawartych umów w zakresie kolejowego transportu pasażerskiego, na podstawie tych przepisów zapewnia możliwość dodatkowej weryfikacji prawidłowości decyzji podjętej przez organizatora w zakresie bezpośredniego udzielania zamówień. Wysoka Izbo! W toku prac Komisji Infrastruktury, która rozpatrzyła projekt ustawy w pierwszym czytaniu w dniu 28 stycznia 2020 r., szereg poprawek o charakterze redakcyjno-legislacyjnym zgłosiło Biuro Legislacyjne Sejmu, które zostało upoważnione przez komisję do ich przyjęcia i wprowadzenia. Mając powyższe na względzie, proszę Wysoki Sejm o przyjęcie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o transporcie kolejowym oraz niektórych innych ustaw w brzmieniu przyjętym przez Komisję Infrastruktury. Dziękuję bardzo.