Mówca: do Spraw Unii Europejskiej Konrad Szymański
Data: 2021-10-01 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Czas prezydencji portugalskiej to było kolejne 6 miesięcy, kiedy głównym wyznacznikiem, zasadniczym wyznacznikiem działania Unii były konsekwencje pandemii. Szczęśliwie już nie te najbardziej palące problemy bezpośrednio związane z zagadnieniami medycznymi, zdrowotnymi czy dostępnością szczepionek. Te problemy zostały rozwiązane, natomiast przede wszystkim chodziło o konsekwencje ekonomiczne. Najważniejszą z konkluzji, które po pandemii próbuje wyciągać Unia, to oczywiście jest ograniczenie zależności od krajów trzecich w obszarze polityki handlowej, polityki przemysłowej. Polska była jednym z promotorów takiego myślenia, uznając, że jeżeli doświadczenie pandemii ma przynieść coś ważnego w Unii, to przede wszystkim ograniczenie zależności nie tylko w kwestiach medycznych, ale chociażby w kwestiach cyfrowych. W obszarze budowania odporności, tak jak to nazwała prezydencja, na pewno należy postrzegać debatę dotyczącą migracji i azylu. Polska doprowadziła do przełomu, jeśli chodzi o myślenie europejskie w tym obszarze. Zaznaczaliśmy, że jakakolwiek polityka migracyjna jest zależna od tego, czy będziemy w stanie skutecznie chronić granicę zewnętrzną. Dzisiaj w bardzo dramatycznych okolicznościach przekonujemy się, że mieliśmy w tej sprawie rację. Kolejna sprawa to blok zagadnień klimatycznych. Na początku trzeba zaznaczyć, że Polska, podobnie jak wszystkie kraje Europy Środkowej, oczekuje przede wszystkim elastyczności dotyczącej tej polityki, tak aby tempo, scenariusz transformacji były dostosowane do naszych warunków społecznych i gospodarczych. To jest zagwarantowane przez fakt, że cele transformacji są ustalone na poziomie ogólnounijnym. To daje pole tej elastyczności. Również 10-letnie cykle rozliczeniowe dają dość dużo elastyczności odnośnie do przyszłych decyzji. Tym niemniej decyzje w obszarze polityki klimatycznej w najbliższych miesiącach będą najtrudniejszymi, najbardziej poważnymi negocjacjami, do których będziemy przystępować. Chodzi przede wszystkim o to, aby koszty, ciężary były rozłożone w sposób sprawiedliwy zarówno między kraje, jak i między branże, a także między grupy społeczne. Polityka klimatyczna, transformacja energetyczno-klimatyczna nie mogą wiązać się ze wzrostem ubóstwa energetycznego. Jednocześnie podkreślamy, że kraje Europy Środkowej, w tym Polska, we własnym interesie muszą prowadzić ambitną politykę w tym względzie, ponieważ opóźnianie transformacji energetycznej powoduje tylko i wyłącznie wzrost kosztów tego procesu. W obszarze cyfrowym prezydencja portugalska koncentrowała się na dwóch głównych zagadnieniach, dwóch rozporządzeniach. Po pierwsze, na rozporządzeniu rynkowym, którego zadaniem jest wymierzenie lepszych zasad gry, jeśli chodzi o relacje między dużymi platformami a resztą rynku. I druga sprawa to rozporządzenie o usługach cyfrowych, które z kolei ma za zadanie poprawić sytuację użytkowników w szczególności względem największych operatorów. W obszarze społecznym, który był bardzo ważny dla Portugalii, dla rządu portugalskiego, mieliśmy szczyt społeczny w Porto. Polska przy prowadzeniu niezwykle ambitnej polityki społecznej zwraca uwagę na to, że w tej sprawie kluczową rolę odgrywają kompetencje państw członkowskich i wszystkie te dokumenty, te deklaracje nie powinny sugerować nawet rozszerzenia kompetencji prawodawczych Unii Europejskiej w obszarze społecznym. Ostatni aspekt to kwestie globalne, międzynarodowe. Mieliśmy dwa bardzo ważne wydarzenia. Po pierwsze, negatywny rozwój wypadków na Białorusi, falę represji po wyborach. To spowodowało, że Polska z sukcesem zmobilizowała opinię europejską, by przyjąć czwarty pakiet sankcji wobec Białorusi, a także aby zaoferować demokratycznej Białorusi, przyszłej Białorusi, realne wsparcie, realną perspektywę współpracy z Europą. Ta odpowiedź złożona z dwóch komponentów: bardzo twardej opozycji wobec aktualnego reżimu i możliwie daleko idącej otwartości na przyszłość, jest, myślę, warunkiem koniecznym powodzenia tej polityki. Druga sprawa to polityka wobec Rosji. To ściśle powiązane tematy. Rada Europejska, zgodnie z polskimi oczekiwaniami, zgodnie z polskim stanowiskiem, odrzuciła niemiecko-francuskie propozycje powrotu do rozmów z Rosją na najwyższym szczeblu politycznym. Jednocześnie potwierdziliśmy przywiązanie do kluczowych zasad, które powinny rządzić polityką Unii Europejskiej wobec Rosji. Po pierwsze, jest to realizacja porozumień mińskich, poszanowanie integralności Ukrainy, wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego i utrzymywanie współpracy z Federacją Rosyjską tylko i wyłącznie na tym możliwie najniższym poziomie, gdzie obie strony mają wyraźną wspólnotę interesów. Ostatnim elementem, na który chciałbym zwrócić uwagę, to bardzo niewielki, bardzo niezadawalający postęp, ale jednak postęp, w obszarze polityki rozszerzenia, w szczególności wobec Bałkanów Zachodnich. Przyjęliśmy nową metodologię rozszerzenia wobec Serbii i Czarnogóry. Udało się zwołać dwie konferencje międzyrządowe. Niestety tego samego nie udało się uczynić w stosunku do Albanii i Macedonii Północnej. To są elementy polityki Unii Europejskiej, które są niezgodne z europejskim interesem. W europejskim interesie jest prowadzenie aktywnej polityki rozszerzenia, aktywnej polityki w rejonie Bałkanów Zachodnich. Bardzo mocno o tym mówimy, powtarzamy to, w szczególności przed kolejnym nieformalnym szczytem z Bałkanami Zachodnimi w następnym tygodniu. Podsumowując, chciałbym powiedzieć, że w obszarze międzynarodowym ta prezydencja była skoncentrowana, skupiona na bardzo ważnych zagadnieniach, w szczególności w stosunku do Białorusi i Rosji. To są zagadnienia kluczowe także z polskiego punktu widzenia. Jeżeli chodzi o kwestie gospodarcze, mieliśmy do czynienia przede wszystkim z pewnym postępem, jeżeli chodzi o europejską odpowiedź na gospodarcze konsekwencje pandemii, w szczególności w obszarze ograniczenia zależności od państw trzecich. Bardzo proszę o przyjęcie przez Wysoką Izbę szczegółowej, dużo bardziej szczegółowej niż moje wystąpienie, informacji na temat polityki polskiej w obszarze Unii Europejskiej w czasie prezydencji portugalskiej. Dziękuję bardzo.