Mówca: Janusz Palikot
Data: 2011-11-18 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałkini! Panie Premierze! Wysoka Izbo! Obywatele udzielili panu premierowi Donaldowi Tuskowi niewiarygodnego kredytu zaufania, jakiego nie miał jeszcze żaden polityk polski po 1989 r. (Oklaski) To jest bez wątpienia dowód uznania dla pańskich talentów politycznych, dla pańskiego sposobu uprawiania polityki. Wszyscy ci ludzie - to rzecz niezwykła w polskiej polityce - zrobili to po raz pierwszy, dając wyraz temu, że polska demokracja w jakiś szczególny sposób ustabilizowała się, skoro w ogóle jest to możliwe, że przestaliśmy chodzić od ściany do ściany, tak jak to bywało poprzednio, i że jesteśmy zdolni jako społeczeństwo do takiej ciągłości. To jest absolutnie niezwykły, fundamentalny fakt. Dlatego z wielką nadzieją, myślę, wielu ludzi w Polsce - także i my - oczekiwało na dzisiejsze pańskie wystąpienie. I muszę powiedzieć, panie premierze, że nie ma pan pomysłu na Polskę. (Oklaski) To, co pan przedstawił - nawet jeśli niektóre elementy tego poprzemy - to jest tak naprawdę coś w rodzaju egzaminu przed komisją agencji ratingowych, żeby dostać nie gorsze niż dzisiaj oprocentowanie obligacji, a nie żaden pomysł, jak Polskę rozwinąć, jak uruchomić jakieś czynniki realnego wzrostu. Całe pańskie exposé można sprowadzić do zdania: Mam pomysł na to, jak spowodować, żeby prawdopodobieństwo kryzysu było trochę mniejsze. I to wszystko. Ale to, niestety, nie to, czego oczekiwaliśmy. Wielu z nas oczekiwało od pana, patrząc na pański kunszt i talent, z jakim pan porusza się w polskiej polityce, tego, iż pan dzisiaj poderwie ludzi, że po tym exposé ludzie w Polsce będą wiedzieli, że nasz kraj realnie naprawdę będzie się rozwijał. (Oklaski) Pan dzisiaj nie tylko nie zadowolił tzw. tłustych kotów, między innymi całej sali tego parlamentu i wszystkich tych, którym nieźle powodzi się w polskiej polityce i w polskim życiu społecznym. (Poruszenie na sali) Jaki wniosek wyciągają te tłuste koty, te polskie elity, z tego, co pan dzisiaj powiedział? (Poruszenie na sali) (Poseł Jadwiga Wiśniewska: Ale nie krzycz.) Wyciągają jeden wniosek, a mianowicie taki, że prawdopodobieństwo kryzysu jest większe, niż do tej pory myśleli. Skoro pan nie przedstawia żadnego pomysłu, a mówi tylko o różnego rodzaju cięciach, to właśnie taki wniosek, zniechęcający tych, którzy mają jakiś kapitał do zainwestowania i którzy powstrzymali swoje decyzje inwestycyjne, zniechęcający właśnie te tłuste koty, dzisiaj oni wyciągnęli. (Poruszenie na sali) Ale czy pana wystąpienie poderwało biednych, oburzonych, ludzi z wyższym wykształceniem, którzy nie znajdują pracy? Czy po wysłuchaniu tego exposé mają oni poczucie, że wreszcie zostaną uruchomieni i że Polska pójdzie do przodu właśnie dzięki tej wielkiej rezerwie 15 mln biednych ludzi w Polsce, nie nędznych, ale biednych, i kilku milionom tych, którzy mają wyższe wykształcenie i nie mogą znaleźć pracy? (Oklaski) Otóż nie, tak się nie stało. Wyrażam z tego powodu wielkie rozczarowanie. Chcę powiedzieć tak: są dwa główne czynniki wzrostu, panie premierze, które - jest jeszcze czas, kadencja dopiero się zaczyna - trzeba uruchomić. Otóż największą nadzieją ludzi zamożnych, klasy średniej w Polsce są właśnie ludzie biedni oraz ludzie z wyższym wykształceniem, którzy nie znajdują pracy. Muszą trafić do nich pieniądze. (Oklaski) Muszą trafić do nich pieniądze różnymi ścieżkami. Drugą naszą wielką rezerwą - która nie jest krótkookresowa i na której efekty będziemy czekali dłuższy czas - jest budowanie większego kapitału społecznego zaufania. To członek czy przyjaciel Platformy, szef Parlamentu Europejskiego, Jerzy Buzek tu, w tym Sejmie, w 2007 r. mówił o tym, o czym wszyscy wiemy, że mimo tego krzyża, mimo więzi religijnej - 80% Polaków przyznaje się do katolicyzmu - mimo tego wszystkiego nie mamy do siebie zaufania, bo paradoksem naszego kraju jest to, że więź religijna nie tworzy zaufania między obywatelami, nie tworzy więzi społecznej. To jest szczególny paradoks. (Oklaski) Więź religijna buduje zaufanie w życiu prywatnym, rodzinnym między ludźmi. I mamy taki kapitał społecznego zaufania w rodzinach, ale nie mamy go w ogóle w życiu publicznym i społecznym, a bez tego nigdy żaden pakiet deregulacyjny nie będzie miał sensu, jeżeli ludzie nie będą sobie ufali. Bo właśnie niski kapitał społecznego zaufania w życiu publicznym to zbiurokratyzowane państwo, które potrzebuje zaświadczeń, potwierdzeń, adwokatów, notariuszy do tego, żeby ten deficyt kapitału społecznego zaufania zasypać biurokracją. Nigdy nie będziemy mieli tanich usług pocztowych, telekomunikacyjnych i innych w kraju, w którym mamy niski kapitał społecznego zaufania. Nigdy nie będziemy mieli w Polsce w najmniejszym stopniu żadnej szansy na firmę globalną, chociaż jedną firmę globalną w skali świata, bo one zawsze powstają tylko w tych społeczeństwach, które mają duży kapitał społecznego zaufania. (Oklaski) Zacznijmy od tego, jak ten kapitał zbudować. Otóż są cztery czynniki wzrostu kapitału społecznego zaufania możliwe w Polsce. Oczywiście edukacja. Dzisiaj polska szkoła jest nastawiona wyłącznie na testy i indywidualny sukces. W swojej metodyce, w sposobie funkcjonowania nie uczy zachowań grupowych. Ludzie w wyniku przejścia przez polską szkołę uczą się myślenia w życiu publicznym wyłącznie o sobie. Nie uczą się ani tak zwanego, z amerykańskiego, teamworku, ani właśnie społecznej odpowiedzialności, idąc za Niemcami. Musimy to do polskiej szkoły wprowadzić, a więc egzaminy - zespołowe, praca domowa - zespołowa i szereg różnego rodzaju innych zajęć, które to tworzą. Drugi czynnik wzrostu kapitału społecznego zaufania, o którym nie było mowy w pana wystąpieniu, to jest oczywiście relacja między obywatelem a biurokracją. Wspomniał pan tam, owszem, o deregulacji. Bardzo to cenimy i poprzemy wszystkie propozycje z tym związane. Jednak istota rzeczy polega na tym, że dzisiaj administracja, nauczona przez lata, funkcjonuje głównie poprzez kontrole, sprawdzenie i, że tak powiem, zezwolenie na coś obywatelowi, a nie pomaganie obywatelowi. Za co są dzisiaj premiowani urzędnicy? To nie wymaga zmiany żadnych ustaw ani nawet żadnej specjalnej komisji. Wystarczy, że minister finansów oraz minister spraw wewnętrznych i administracji zaczną za co innego wynagradzać pracowników, żebyśmy po 20 latach transformacji wreszcie zaufali obywatelom i uznali, że oni sami lepiej niż urzędnicy potrafią ocenić swoje takie czy inne zobowiązania lub kompetencje. (Oklaski) Oczywiście ta zmiana relacji między obywatelem a urzędami ma wiele kwestii. Najprostszą z nich jest po prostu zasada, która znów nie wymaga od pana ministra Boniego żadnego wielkiego programu elektronifikacji. Po prostu dokumenty z urzędu do urzędu dostarczają między sobą urzędnicy. Co z tego, że wprowadzimy w tej chwili jakiś system oprogramowania czy jakikolwiek system autonomizacji tych decyzji, skoro nie uporządkujemy tego w sposób fundamentalny? Dlaczego ja mam nosić pisma z urzędu do urzędu? Każdy Polak powtarza to sobie przez 20 lat. Dlaczego urzędnicy nie mogą załatwić tego między sobą? (Oklaski) Trzeci czynnik wzrostu kapitału społecznego zaufania to jest oczywiście skończenie z okropną populistyczną polityką delegalizacji wszystkiego, co robi problemy społeczne. Tu pan premier, niestety, w ciągu ostatnich czterech lat wpisał się w niechlubną tradycję Jarosława Kaczyńskiego, PiS-u i tamtego rządu, zwiększając jeszcze obszar polityki delegalizacji. Wskazuje na to wiele czynników. Najprostsze zmiany w Kodeksie karnym. W latach 2005-2011 w Niemczech zmieniono Kodeks karny 4 razy, w Polsce - 38 razy, za PiS-u 11 razy, 27 razy za Platformy Obywatelskiej. 27 razy zaostrzyliście przepisy Kodeksu karnego. Dzisiaj w Polsce człowiek, który nie płaci 500 zł alimentów, trafia na dwa miesiące więzienia, które kosztują 7 tys. zł. Człowiek, który prowadzi rower po dwóch piwach, trafi do więzienia. Człowiek, który wypalił jednego skręta, trafia do więzienia. Czy państwo uważacie, że z powodu tych zaostrzeń nastąpiło w Polsce zmniejszenie konsumpcji marihuany, picia piwa i jeżdżenia samochodem? Czy jakiekolwiek inne czynniki społeczne, których oczekujecie, miały miejsce? Nie. Jest gorzej, a nie lepiej. (Oklaski) Nigdy nie zbudujecie kapitału społecznego zaufania, jeżeli jedyny pomysł na rozwiązanie problemów społecznych to delegalizować i wsadzać do więzienia. To jest właśnie droga do społeczeństw zamkniętych, które ze sobą nie rozmawiają i nie są w stanie mieć do siebie zaufania. Od tego właśnie modelu funkcjonowania dawno odeszły kraje, które chcemy naśladować. Wreszcie, proszę państwa, czwarty czynnik, i też nie ma lepszego w Europie, to jest kultura. Pan premier na temat kultury w ogóle się nie wypowiedział, co już jest niestety tradycją Platformy Obywatelskiej. Nie ma w Europie lepszego narzędzia do budowania więzi społecznej niż instytucje kultury, rozwój instytucji kultury i używanie kultury właśnie do budowania właściwych relacji społecznych. To są cztery czynniki wzrostu kapitału społecznego zaufania. Tyle, bo mam bardzo mało czasu, a chciałbym jeszcze powiedzieć o innych równie ważnych sprawach, a mianowicie: Co zrobić z tym, żeby biedni, którzy mają aspirację, żeby żyć trochę lepiej, przynajmniej żeby zapłacić wszystkie swoje rachunki w ciągu miesiąca i móc spokojnie myśleć o następnym dniu, co zrobić, żeby ci biedni oraz wykształceni, którzy nie znajdują pracy, mogli ruszyć z miejsca, skąd wziąć na to wszystko pieniądze? Zacznijmy od odpowiedzi na to podstawowe pytanie. Otóż, po pierwsze, cały pakiet ustaw antytransferowych. W Polsce jest gigantyczny transfer za granicę różnego rodzaju: i poprzez konsumpcję przez bogatych ludzi produktów importowanych, i poprzez transfery do ˝matek˝ z ˝córek˝, i poprzez bezkarność na przykład w przenoszeniu produkcji z kraju do kraju, istnieje szereg różnego rodzaju tego typu rozwiązań. Trzeba to uszczelnić, trzeba z tym skończyć. Trzeba doprowadzić do tego, żeby... (Oklaski) Mają to Niemcy. W Niemczech zamyka się fabrykę, drogi panie przewodniczący, i płaci się od zamknięcia fabryki specjalny podatek, tzw. wychodne. Inne kraje, Francja czy Wielka Brytania, mają podobne rozwiązania. Nie dajmy sobie wmówić tego, że każda próba ochrony polskiego rynku to jest XVII czy XIX w., bo jesteśmy w Polsce, a nie na posiedzeniu Międzynarodowego Funduszu Walutowego. (Oklaski) (Głos z sali: Brawo.) Po drugie, bardzo ważna sprawa, która być może zachęciłaby właśnie tłuste koty do działania, a mianowicie rozróżnienie podatków inwestycyjnych i podatków konsumpcyjnych w podatkach dochodowych, wprowadzenie tej kategorii. Już najbogatsi ludzie w Stanach Zjednoczonych proponują tego typu rozwiązania, a my w Polsce nie jesteśmy w stanie się na to zdobyć. Jaki jest powód? Ludzie bardzo zamożni, bogaci wydają głównie na produkty importowane. Nie ma żadnego powodu, żebyśmy to tolerowali. Trzeba te pieniądze za wszelką cenę zatrzymać w naszym kraju. Wreszcie oprócz tej całej kwestii polityki antytransferowej i polityki podatkowej zachęcającej do inwestycji, a nie do konsumpcji, bardzo ważnym instrumentem zwiększenia kapitału i pieniędzy w Polsce na to, żeby te pieniądze dać biednym i tym, którzy chcą ruszyć, a są do tego przygotowani dzięki wykształceniu, bardzo ważnym instrumentem jest tzw. prawo do błędu w przypadku małego i średniego biznesu, żeby ludzie wiedzieli, że mogą się pomylić, a państwo nie wsadzi ich zaraz za to do więzienia. W Wielkiej Brytanii przedsiębiorca przez trzy miesiące nie płaci żadnych podatków, zanim zdecyduje, czy chce nadal kontynuować swoją działalność, jeżeli zaczyna. Musi ocenić, czy będzie w stanie z tego utrzymać swoją rodzinę. Państwo liczy mu podatki dopiero od czwartego miesiąca. Prawo do błędu może być rozumiane też w ten sposób, że zawiadamiam o takim, a nie innym sposobie interpretacji przepisów i traktuję, że jeżeli jest inaczej, to dopóki nie otrzymam w tej sprawie wyjaśnienia administracji, dopóty obowiązuje moja interpretacja. Myły i średni biznes w tym sensie ruszy z kolejnym sklepikiem, z kolejną osobą zatrudnioną, jeżeli będzie miał to poczucie. Zwłaszcza w kraju z tak niskim kapitałem społecznego zaufania to prawo do błędu jest szczególnie potrzebne. I wreszcie podatek transakcyjny od operacji finansowych. Mówi już o tym cała Europa i cały świat. Dlaczego właśnie my nie mielibyśmy wprowadzić od tych często fikcyjnych operacji finansowych opłat transakcyjnych? Chodzi tu o gigantyczne pieniądze, które tak naprawdę na końcu napychają kieszenie wyłącznie instytucjom finansowym. (Oklaski) Polska z tego nic nie ma. Są to tylko niektóre przykłady świadczące o tym, że można zatrzymać czy wygenerować pewne pieniądze w Polsce, które mogłyby posłużyć za środki na rzecz osób biednych po to, by one właśnie, ich energia i ich ambicja dały nam wszystkim wzrost. Jeśli chodzi o środki przeznaczone na rzecz tej grupy ludzi, to powinny być środki skierowane na następujące programy. Oczywiście prawdą jest, że w Polsce brakuje mieszkań na wynajem. Mamy bardzo kiepską relację: 20% wszystkich mieszkań czy domów w Polsce to mieszkania czy domy na wynajem, 80% - na własność. We wszystkich krajach starego Zachodu jest odwrotnie. Musimy coś zrobić z tym, żeby rynek pracy był bardziej elastyczny i żeby ludzie mogli szukać pracy poprzez łatwość przenoszenia się i poprzez niski czynsz związany z tym przenoszeniem. Oczywiście wymaga to pewnego programu związanego z partnerstwem publiczno-prywatnym. Być może rozwiązaniem byłoby to, które zaproponował premier Kaczyński - związane z pewnym przekazaniem ziemi na tego typu przedsięwzięcia, na rzecz budowy takich, a nie innych mieszkań na wynajem. Bez tego nie ruszymy tej grupy ludzi. Kolejna kwestia. Szalenie ważną sprawą dotyczącą osób najbiedniejszych jest po prostu szereg zwykłych, trywialnych świadczeń socjalnych. Ulgi to jest jakiś żart, panie premierze. Ulgi są dla tych, którzy w ogóle mają z czego zapłacić, mają jakieś dochody i dopiero wtedy mogą sobie odpisać ulgi. Dzisiaj sytuacja polega na tym, że nawet jak są ulgi, to ludzie nie są w stanie wykupić tzw. wyprawki do szkoły, bo najpierw muszą kupić, zanim dostaną zwrot poniesionych nakładów. (Oklaski) Zwiększenie poziomu płacy minimalnej, zwiększenie kwoty wolnej od podatku, świadczenia na dziecko. Świadczenia socjalne nie były od 5, 7, 8 lat waloryzowane. Progi podatkowe są od wielu, wielu lat takie same. Mówi pan, że nastąpił wzrost o 15%, jeśli chodzi o polską gospodarkę. A dlaczego nie zmniejszyła się polska bieda? Co dzieje się z tymi pieniędzmi, z tym wzrostem gospodarczym, że on nie trafia do tych najsłabszych, do tych najbiedniejszych i że ludzie nie mają poczucia, iż w ich życiu coś się zmieniło? (Oklaski) Ponawiając pytanie, skąd wziąć na to pieniądze, zapytam: A po co nam Senat? Absurdalność Senatu dobrze wyraził pan senator Kutz podczas inauguracji, mówiąc o tym, że skoro wszystkie poprawki Senatu mogą być odrzucone przez Sejm, to jest to tylko strata pieniędzy. (Oklaski) A dlaczego w tej Izbie nie mielibyśmy 360 posłów zamiast 460, tak jak Platforma wielokrotnie proponowała? Poprzemy tego typu zmiany. (Oklaski) Zdaje się, że do takich zmian wzywał także prezydent. Po co nam powiaty? Powiaty nie są żadnym rozwiązaniem dla obywateli, tylko są rozwiązaniem dla partyjnych działaczy. Po co nam urzędy wojewódzkie, skoro mamy urzędy marszałkowskie? Po co nam wreszcie ZUS i KRUS oddzielnie? Cieszę się, że zaproponował pan pewne zmiany w KRUS - jako nasz klub poprzemy te zmiany - ale dziwię się, że nie zgadza się pan na połączenie obu tych instytucji. Po co to utrzymywać? Tym bardziej że chce pan ujednolicać stawkę. Zlikwidujemy odrębność poszczególnych instytucji. (Oklaski) Agencja Rynku Rolnego, Agencja Nieruchomości Rolnych itd. Można mnożyć przykłady instytucji, które bez żadnych ciężarów dla obywateli można w Polsce zlikwidować, a zaoszczędzone na tym pieniądze przeznaczyć m.in. właśnie na transfery socjalne, bez których nie wzrośnie ani konsumpcja, ani nadzieja, że w życiu Polaków coś może się zmienić. Nie chcąc przedłużać wystąpienia i zastanawiając się nad tym, co takiego się stało, że człowiek tak utalentowany, z takimi dokonaniami jak pan nie ma w tej chwili odwagi na prawdziwą politykę, tylko pan w pewnym sensie udaje politykę, reaguje pan tylko na najtrudniejsze sytuacje, żeby przetrwać do następnego kwartału czy następnego roku... Co takiego się stało? Odpowiedź na to pytanie może być szokująca. Otóż pan w ogóle nie zaproponował żadnego rządu dla Polski. Pan zaproponował rząd dla Platformy Obywatelskiej, żeby rządzić Platformą Obywatelską, a nie polskim państwem. (Oklaski) Skasował pan Schetynę, musiał pan dowartościować Gowina. (Wesołość na sali, oklaski) (Głos z sali: Brawo!) To jest jedyna logika tych postępowań. Nie możemy się na to zgodzić, bo Polska oczekuje na rząd dla Polski, a nie na rząd dla Platformy Obywatelskiej. (Oklaski) (Poseł Beata Mazurek: A Mucha za kogo?) Dlatego jest wszystko jedno, czy Mucha jest od transportu, czy od sportu, przesuwa się w jedną czy drugą stronę. (Oklaski) Na koniec powiem tak. Niestety nie możemy poprzeć pańskiego rządu. Nie możemy go poprzeć także symbolicznie, z powodu osoby Jarosława Gowina, nie tylko z powodu braku pomysłu, ale też z powodu tego, że powołał pan na stanowisko ministra sprawiedliwości funkcjonariusza Kościoła katolickiego (Oklaski), człowieka, który nie może być nawet podejrzany o to, że będzie sprawiedliwy. (Wesołość na sali, oklaski) Jak ktoś tak stronniczy może być sprawiedliwy? Już pomijam to, że nie ma w Europie drugiego człowieka, który słyszy krzyk zarodków. (Oklaski) Z tego powodu nie poprzemy tego rządu, ale poprzemy niektóre zaproponowane przez pana zmiany i apelujemy o to, żeby pan z możliwości, z zaufania, jakim obdarzyli pana rodacy, i ze swojego talentu zechciał wreszcie skorzystać. Dziękuję bardzo. (Posłowie Klubu Poselskiego Ruch Palikota wstają, oklaski)