Mówca: Andrzej Grzyb
Data: 2024-03-06 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowny Panie Ministrze! Przedmiotem dzisiejszej debaty jest drugie czytanie projektu ustawy dotyczącej zmiany zakresu obowiązywania traktatu o konwencjonalnych siłach zbrojnych z 19 listopada 1990 r. Ten traktat był ratyfikowany rok później, 13 listopada 1991 r., również przez Polskę - oczywiście w takim trybie, w jakim w chwili obecnej procedujemy nad zawieszeniem jego funkcjonowania. W procedowanej ustawie wyrażamy też zgodę, aby pan prezydent dokonał tej czynności. Oczywiście w warunkach, w jakich powstawał ten traktat dotyczący redukcji sił konwencjonalnych, w czasie przełomu, tych wielkich przemian, ta sytuacja miała oczywiście ogromne znaczenie. Czuło się to odprężenie, czuło się ten moment historycznej przemiany. Dokonywały się wtedy wielkie zmiany geopolityczne. Rozpadały się wtedy niektóre imperia. Powstawały również niepodległe państwa. Europa była tą wielką areną, a przyczyną tego były oczywiście również zmiany, które zainicjowała polska ˝Solidarność˝. Musimy ciągle utrwalać w pamięci narodów Europy, że to nie mur berliński był początkiem tych zmian, ale właśnie wydarzenia związane z powstaniem polskiej ˝Solidarności˝, tego wielkiego ruchu społecznego, który doprowadził do wielkiej przemiany w Polsce, w Europie i na świecie. Jakie są przyczyny tego, że ten traktat powinien zostać zawieszony? Główną przyczyną jest to, że jeden z głównych sygnatariuszy, jakim była Rosja, najpierw zawiesił stosowanie tego traktatu, a z dniem 7 listopada ub.r. wypowiedział traktat. Odpowiedzią państw sygnatariuszy, tych państw, które są jednocześnie członkami Paktu Północnoatlantyckiego, było stwierdzenie, że w tej sytuacji również należy zawiesić stosowanie traktatu. W trakcie dyskusji w czasie pierwszego czytania padło pytanie, któremu poświęciliśmy wiele uwagi i wiele czasu: Dlaczego tylko zawieszenie, a nie wypowiedzenie traktatu? Oczywiście musimy zdawać sobie sprawę z tego, że nie tylko Rosja była stroną, nie tylko państwa członkowskie Unii Europejskiej były stroną, ale również inne państwa, chociażby Białoruś. Białoruś akurat nie zawiesiła tego traktatu ani go nie wypowiedziała, zatem w dalszym ciągu jest stroną tego traktatu, ale są też inne państwa, chociażby państwa z obszaru Kaukazu. W związku z tym jest to jedna z motywacji. Inne motywacje są związane z faktem, że różne były postawy tych państw, które są jednocześnie państwami członkowskimi Paktu Północnoatlantyckiego, ale nie widziały takiej konieczności, aby ten traktat wygasić, czyli postanowić o odesłaniu jego funkcjonowania ku historycznemu już zasobowi. Ta sprawa pewnie będzie jeszcze przedmiotem jakiejś refleksji połączonych komisji, Komisji Spraw Zagranicznych i Komisji Obrony Narodowej, ale na ten moment to tyle. Bardzo istotną kwestią jest natomiast to, że sam traktat nie zawiera instytucji zawieszenia. Stąd wynika też jedno z pytań, które akurat tego dotyczyło, które było przedmiotem dyskusji: W jakim trybie zawieszamy ten traktat? Wyjaśnienie ze strony służb prawnych i samego wiceministra spraw zagranicznych pana Teofila Bartoszewskiego było takie, że zawieszenie następuje w trybie art. 62 konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, który określa, jakie okoliczności mogą sprawić, że traktat zostanie zawieszony. Przedmiot sprawy, który jest objęty postępowaniem traktatowym, również się zmienia. W takich sytuacjach może dojść do zawieszenia na zasadach ogólnych, jeżeli chodzi o stosowanie prawa traktatowego. 7 listopada, tak jak już powiedziałem wcześniej, państwa członkowskie NATO oraz Szwecja, która wtedy była jeszcze w trakcie procesu akcesyjnego, a w chwili obecnej wiemy już, że Węgry, a właściwie parlament węgierski jako ostatni z parlamentów to ratyfikował, potwierdziły wolę zawieszenia traktatu. W dniu dzisiejszym zgodnie z postanowieniem z pierwszego czytania, które odbyło się na posiedzeniu połączonych komisji, popieramy ten projekt ustawy, aby upoważnić prezydenta do podjęcia decyzji w sprawie zawieszenia traktatu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)