Mówca: Bożena Borys-Szopa
Data: 2023-06-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Szanowny Panie Marszałku! Szanowne Panie i Panowie Posłowie! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt i ogromną przyjemność przedstawić państwu projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw, druk nr 3321. Projekt tej ustawy jest zwieńczeniem prac zespołu roboczego do spraw emerytur powołanego w ramach Zespołu do spraw wypracowania porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Komisją Krajową NSZZ ˝Solidarność˝. Przypomnę, że zespół ten został powołany na podstawie zarządzenia nr 406 prezesa Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 2022 r. 7 czerwca 2023 r. rząd podpisał porozumienie z ˝Solidarnością˝. Porozumienie podpisali premier Mateusz Morawiecki i przewodniczący Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego ˝Solidarność˝ Piotr Duda. W wyniku rozmów ze związkowcami uzgodniono szereg zmian, które wspierają pracowników, a obecnie przedstawiany projekt ustawy realizuje m.in. następujące punkty: dotyczące uchylenia wygaszającego charakteru emerytur pomostowych, wprowadzenia szczególnej regulacji dotyczącej zabezpieczenia działaczy związkowych w sprawach z zakresu prawa pracy, podwyższenia limitu rocznego odliczenia od dochodu wydatków z tytułu składek członkowskich płaconych na rzecz związków zawodowych w danym roku podatkowym, wyłączenia dodatku za szczególne warunki pracy przysługującego pracownikowi z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnie uciążliwych lub szczególnie szkodliwych dla zdrowia z katalogu składników wynagrodzenia, które są uwzględniane przy obliczaniu wysokości minimalnego wynagrodzenia pracownika. Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych reguluje przede wszystkim warunki nabywania prawa do świadczenia okresowego w postaci emerytury pomostowej oraz rodzaje prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej. Emerytury pomostowe dedykowane są osobom, które wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Są wypłacane do dnia nabycia przez osobę pobierającą emeryturę pomostową prawa do uzyskania powszechnej emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego. Stanowią szczególne wsparcie dla osób pracujących w zawodach, które są wykonywane pod ziemią, na wodzie lub pod wodą, w powietrzu w warunkach gorącego i zimnego mikroklimatu, czy wykonujących bardzo ciężkie prace fizyczne albo związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym. Dotyczy to np. górników, hutników, osób sprawujących opiekę nad mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych intelektualnie dzieci, młodzieży lub dorosłych, nauczycieli z ośrodków wychowawczych czy ratowników medycznych. W kwietniu br. 40,8 tys. osób pobierało emeryturę pomostową o przeciętnej wysokości 4769,99 zł. W roku 2022 wydatki na emerytury pomostowe wynosiły ok. 1,8 mld zł. W ostatnim czasie w przestrzeni publicznej pojawił się szczególnie akcentowany przez związki zawodowe, ale także przez osoby wykonujące pracę w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, postulat zniesienia wygasającego charakteru emerytur pomostowych. W ustawie o emeryturach pomostowych, dążąc do realizacji jednego z założeń reformy ubezpieczeń społecznych, tj. stopniowej likwidacji możliwości wcześniejszego przechodzenia na emeryturę, przyjęto zasadę, że emerytury pomostowe przysługują tylko tym osobom, które przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywały właśnie taką pracę. Jednak jak wskazuje liczba osób pracujących w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze, postęp technologiczny nie poprawił warunków pracy, stąd też zasadne jest zniesienie wymogu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej właśnie przed dniem wskazanym we wspomnianej ustawie, przed dniem 1 stycznia 1999 r. jako warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej. Od przyszłego roku emerytury pomostowe wedle nowej, proponowanej przez nas ustawy będą przysługiwały również tym osobom, które nie posiadają stażu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r. Po spełnieniu warunków dotyczących m.in. odpowiednich okresów odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne czy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze każda osoba wykonująca taką pracę będzie miała prawo do emerytury pomostowej bez względu na datę jej rozpoczęcia. Zniesienie wygasającego charakteru emerytur pomostowych jest rozwiązaniem szczególnie korzystnym dla osób, które podjęły pracę w takich warunkach po dniu 1 stycznia 1999 r., i pozwala im nabyć prawo do tego świadczenia bez względu na termin, w jakim zaczęły świadczyć tego typu pracę. W konsekwencji powyższej propozycji w będących w toku w dniu wniesienia projektowanej ustawy postępowaniach w zakresie ustalenia prawa do emerytury pomostowej będą stosowane przepisy w brzmieniu nadanym projektowaną ustawą. Proponowanymi regulacjami projektowanej ustawy wprowadzamy także szczególną regulację dotyczącą zabezpieczenia w sprawach z zakresu prawa pracy, w których pracownik podlegający szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia dochodzi roszczenia o uznanie wypowiedzenia stosunku za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy. Zgodnie z propozycją w omawianym projekcie, z proponowanymi przepisami pracownik nie zostanie zwolniony do momentu prawomocnego zakończenia postępowania. Sąd udzieli takiego zabezpieczenia na wniosek uprawnionego na każdym etapie postępowania. Rozszerzamy także katalog składników wynagrodzenia, które nie są uwzględniane przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika porównywanej z wysokością minimalnego wynagrodzenia za pracę. Celem wprowadzenia zmiany jest zapewnienie bardziej sprawiedliwego i przejrzystego kształtu minimum wynagrodzenia za pracę, poprawa sytuacji pracowników otrzymujących wynagrodzenie na najniższym poziomie, a także ochrona osób najmniej zarabiających. Mając na uwadze postulowaną przez stronę społeczną konieczność modyfikacji obecnego kształtu minimalnego wynagrodzenia za pracę, a zarazem biorąc pod uwagę obligatoryjne dodatkowe skutki finansowe dla pracodawców, wpływ na finanse publiczne oraz rynek pracy, ustawodawca zdecydował o etapowym wprowadzaniu zmian w tym zakresie. Pierwszym etapem było wyłączenie z dniem 1 stycznia 2017 r. z zakresu składnikowego minimalnego wynagrodzenia za pracę dodatku do wynagrodzenia w porze nocnej, następnie, z dniem 1 stycznia 2020 r. - dodatku za staż pracy. Od 1 stycznia 2024 r. również dodatek za szczególne warunki pracy nie będzie uwzględniany w minimalnym wynagrodzeniu, co oznacza, że zwiększy się wynagrodzenie pracowników, którzy ten dodatek otrzymują. Ponadto proponujemy zmianę przepisu o podatku dochodowym od osób fizycznych. Polega ona na podwyższeniu rocznego limitu odliczenia od dochodu wydatków z tytułu składek członkowskich zapłaconych na rzecz związków zawodowych w roku podatkowym z kwoty 500 zł do kwoty 840 zł. Chciałabym zwrócić uwagę, że dotyczy to oczywiście wszystkich związków zawodowych. Na koniec kilka faktów. W 2007 r. ˝Solidarność˝ zawarła porozumienie z rządem Prawa i Sprawiedliwości, które obejmowało m.in. założenia do przyszłej ustawy o emeryturach pomostowych. Niestety po wyborach parlamentarnych ówczesny rząd PO-PSL przy wsparciu SLD przeprowadził przez parlament nieszczęśliwy projekt ustawy, gdzie mimo braku delegacji wynikającej z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz mimo porozumienia z 9 grudnia 1998 r. pomiędzy ˝Solidarnością˝ a ówczesnym rządem wprowadzono wygaszanie emerytur pomostowych, choć stanowisk pracy w szczególnych warunkach czy też o szczególnym charakterze nie ubywało i nie ubywa, nie zakłada się także wygaszania poboru składek za osoby zatrudnione w tych warunkach. Kuriozalne? W 2008 r. ˝Solidarność˝ zwróciła się do śp. prezydenta Lecha Kaczyńskiego o zawetowanie tej ustawy. Pan prezydent złożył odpowiednią deklarację podczas 22. krajowego zjazdu w Wadowicach i zawetował tę ustawę. Prezydent to ogłosił i słowa dotrzymał. Niestety głosami Platformy Obywatelskiej, PSL i SLD weto zostało odrzucone. Myślę, że proponowane obecnie rozwiązanie nie tylko jest merytorycznie uzasadnione, ale jestem przekonana, że realizuje wieloletnie zobowiązania, a co najważniejsze - także swoisty testament pana prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedstawiony projekt ustawy, druk nr 3321, przewiduje propozycje rozwiązań oczekiwanych i pożądanych społecznie. Proponuje się, by te szczególne i ważne społecznie rozwiązania zaczęły obowiązywać z dniem 1 stycznia 2024 r., z tym że proponujemy, by przepisy w zakresie szczególnej regulacji dotyczącej zabezpieczenia w sprawach z zakresu prawa pracy weszły w życie już po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Proszę uprzejmie Wysoką Izbę o poparcie projektu ustawy o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw, druk nr 3321, i jednocześnie gratuluję zarówno rządowi Prawa i Sprawiedliwości, jak i przede wszystkim koleżankom i kolegom z Solidarności efektu rozmów i konsensusu zawartego podczas negocjacji. Dziękuję bardzo, panie marszałku. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Piotr Zgorzelski)