Mówca: Sprawozdawca Wojciech Kossakowski
Data: 2023-05-25 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję. Panie Marszałku! Szanowny Panie Ministrze! Panie i Panowie Posłowie! Mam zaszczyt przedstawić inicjatywę ustawodawczą prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, pana Andrzeja Dudy - projekt ustawy o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach, druk nr 3235. Wskazać należy, iż Rzeczpospolita Polska zgodnie z ustawą o orderach i odznaczeniach zapewnia ciągłość tradycji narodowych w wyróżnianiu zasług, cnót obywatelskich i wybitnych osiągnięć. Najwyższym wyróżnieniem zasług cywilnych i wojskowych położonych w czasie pokoju lub wojny dla chwały i rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej są ordery i odznaczenia. Polskie tradycje narodowe w honorowaniu takich zasług sięgają początków XVIII w. We współczesnej Polsce nadawanie orderów i odznaczeń jest prerogatywą prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wskazaną w art. 138 konstytucji. Przedstawiany dziś projekt dotyczy orderów i odznaczeń wojskowych nadawanych w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa. W tym miejscu należy przypomnieć o roli, jaką odegrał na polu wojskowych znaków zaszczytnych śp. pan prezydent Lech Kaczyński. Z inicjatywy pana prezydenta zostały uchwalone dwie bardzo istotne nowelizacje ustawy o orderach i odznaczeniach. Nowela z 2006 r. ustanowiła Order Krzyża Wojskowego. Z kolei nowelizacja z 2007 r. ustanowiła m.in. Krzyż Wojskowy, Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami, Morski Krzyż Wojskowy z Mieczami, Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami, Medal za Długoletnią Służbę oraz odznaczenie wojskowe mające w nazwie wyraz ˝Gwiazda˝. Głównym uzasadnieniem wprowadzenia odznaczeń o charakterze pamiątkowym o nazwie ˝Gwiazda˝ była sytuacja żołnierzy powracających z misji w ramach międzynarodowych kontyngentów wojskowych. Odznaczenie pamiątkowe o nazwie ˝Gwiazda˝ zgodnie z art. 19a ustawy o orderach i odznaczeniach stanowi nagrodę za nienaganną służbę w polskich kontyngentach wojskowych poza granicami państwa lub w rejonie prowadzenia operacji wojskowych. Odznaczenia nadaje się przede wszystkim żołnierzom, jak również funkcjonariuszom służb wymienionych we wskazanym przepisie. W obecnym stanie prawnym funkcjonuje sześć odznaczeń zawierających w nazwie wyraz ˝Gwiazda˝: Gwiazda Iraku, Gwiazda Afganistanu, Gwiazda Konga, Gwiazda Czadu, Gwiazda Morza Śródziemnego, a także Gwiazda Załóg Lotniczych. Wysoki Sejmie! Projektowana ustawa ma na celu zniesienie ograniczenia czasowego nadawania orderów i odznaczeń wojskowych. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o orderach i odznaczeniach ordery i odznaczenia wojskowe są nadawane w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa i nie później niż przez 3 lata od zakończenia tych działań, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Przepis powyższy został dodany do ustawy o orderach i odznaczeniach nowelizacją z dnia 14 czerwca 2007 r. Powyższa nowelizacja zawierała przepisy przejściowe, w tym datę ostateczną nadań orderów i odznaczeń wojskowych za czyny dokonane w czasie działań bojowych przeciwko atakom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej poza granicami państwa w latach 2002-2007, określoną na dzień 31 grudnia 2010 r. Termin końcowy nadań zawarty w ww. przepisie był kilkakrotnie przesuwany. Pomimo upływu terminów określonych w kolejnych nowelizacjach do Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wciąż wpływają liczne wnioski o nadanie wyróżnień za misje dawno zakończone. Dotyczy to przede wszystkim wniosków o nadanie Gwiazdy Iraku - zgodnie z informacją przedstawioną przez Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych w marcu 2023 r., w dacie tej nie rozpatrzono ponad 3200 wniosków o nadanie Gwiazdy Iraku. Jak pan prezydent wskazał w uzasadnieniu omawianego projektu, specyfika służby pełnionej przez żołnierzy w składzie polskich kontyngentów wojskowych oraz realizowane zadania często wiążą się z zagrożeniem własnego zdrowia i życia. To właśnie postawa polskich żołnierzy, wyszkolenie, zaangażowanie w służbę, profesjonalizm - potwierdzają wiarygodność Rzeczypospolitej Polskiej jako sprawdzonego sojusznika i rzetelnego partnera. Nie budzi żadnych wątpliwości, że położone zasługi w trakcie prowadzonych misji, osobiste poświecenie i wyrzeczenia, rozłąka z bliskimi, jak i fakt dobrowolnego uczestnictwa w kontyngentach zasługują na uhonorowanie indywidualnego wysiłku każdego żołnierza odznaczeniem o charakterze: Gwiazda. Zapewnienie uhonorowania każdego żołnierza i funkcjonariusza, który spełnia wymogi ustawowe, jest celem omawianej inicjatywy pana prezydenta. Przedkładana inicjatywa dokonuje zmian w zakresie nadawania orderów i odznaczeń wojskowych polegających na uchyleniu normy określającej 3-letni okres na nadanie wyróżnienia oraz dodaje przepis wprowadzający 2-letnią cezurę czasową na złożenie wniosku o nadanie orderu lub odznaczenia wojskowego, z wyjątkiem odznaczenia o charakterze pamiątkowym, tj. Gwiazdy. Wprowadzenie regulacji eliminującej bariery czasowe nadań orderów i odznaczeń wojskowych wynika z faktu, iż aktywność polskich Sił Zbrojnych w działaniach poza granicami państwa jest obecnie znacząco większa niż w chwili uchwalania norm wprowadzających ograniczenia czasowe. Misje są zróżnicowane zarówno pod względem ilościowym, terytorialnym, czasowym, jak i dowódczym. W związku z odmiennym sposobem działania poszczególnych misji, zakresem ich zadań oraz organizacji pionu dowódczo-sztabowego wnioski o nadanie orderów i odznaczeń dla żołnierzy i funkcjonariuszy wpływały nierzadko w terminie uniemożliwiającym dochowanie ustawowej regulacji. Aby uniknąć sytuacji, w których z uwagi na zbyt późne skierowanie wniosku żołnierze i funkcjonariusze byli pozbawieni możliwości otrzymania wyróżnienia pomimo spełnienia przesłanek ustawowych, zasadne wydaje się dokonanie zmiany polegającej na uchyleniu normy zawierającej ograniczenie czasowe nadawania orderów i odznaczeń wojskowych. Mając jednak na względzie fakt, że wniosek o nadanie orderu lub odznaczenia wojskowego powinien sporządzać bezpośredni dowódca żołnierza, znający jego zasługi z misji, wprowadza się w ustawie termin na złożenie wniosku o wyróżnienie. Biorąc jednak pod uwagę liczbę wniosków o nadanie odznaczeń o charakterze pamiątkowym mających w nazwie wyraz ˝Gwiazda˝, w nowelizacji wyłącza się spod tego ograniczenia czasowego składanie wniosków o nadawanie tych odznaczeń. Wysoki Sejmie! Zaproponowane w art. 2 projektu rozwiązanie określa dwa terminy na złożenie wniosków o nadanie orderów i odznaczeń wojskowych za zasługi w misjach już zakończonych. Pierwszy przewiduje, że wnioski o nadanie orderów i odznaczeń wojskowych za czyny dokonane od 2002 r. w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa zakończonych dawniej niż 2 lata przed dniem wejścia w życie projektowanej regulacji mogą być składane w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie nowych przepisów. Drugi zaś - że wnioski o nadanie orderów i odznaczeń wojskowych za czyny dokonane nie wcześniej niż 2 lata przed dniem wejścia w życie przedkładanej Sejmowi ustawy, w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa, zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, mogły być składane w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie projektowanej ustawy. Projekt przewiduje, że proces nadawania orderów i odznaczeń za misje odległe czasowo zostanie zakończony po upływie 3 lat od dnia wejścia w życie nowelizacji. Jeśli chodzi o wnioski o nadawanie odznaczeń pamiątkowych i gwiazd, przepis przejściowy przewiduje, że zastosowanie będą miały nowe przepisy, które nie zawierają ograniczeń czasowych zarówno jeśli chodzi o złożenie wniosku, jak i o nadanie odznaczenia. Jeśli chodzi o wnioski o odznaczenie gwiazdą osób służących w polskich kontyngentach wojskowych, których misje zakończyły się dawniej niż przewidziane dotychczas ustawą 3 lata, to muszą one zawierać adnotację właściwej komórki Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych sporządzoną na podstawie akt kadrowych potwierdzającą nienaganną służbę w okresie, za który ma być nadane odznaczenie. Biorąc pod uwagę charakter i cel wprowadzanych zmian oraz ich pozytywne skutki społeczne, zasadnym jest, by weszły one w życie w jak najszybszym możliwym terminie, dlatego projekt przewiduje, że nowelizacja wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia. Wysoki Sejmie! Mając na uwadze konieczność zniesienia barier stojących na przeszkodzie uhonorowaniu polskich żołnierzy za nienaganną służbę w polskich kontyngentach wojskowych, zwracam się z prośbą o pozytywną ocenę rozwiązań zawartych w prezydenckim projekcie ustawy. Dziękuję bardzo.