Mówca: Katarzyna Lubnauer
Data: 2018-05-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie i Panowie Posłowie! Panie Marszałku! Panie Ministrze! Muszę przyznać, że to, co było novum przy wprowadzaniu tej ustawy, przy tym, jak została ona zgłoszona, to jest to, że jest to ustawa, która - można śmiało powiedzieć - rzeczywiście powstawała w drodze jakichś konsultacji, w drodze rozmowy ze środowiskiem, i środowisko bardzo to doceniało, to było widać. Było to widać ze względu na uczestnictwo we wszystkich organizowanych kongresach związanych z tą ustawą, z konstytucją nauki, jak również było to widać na Narodowym Kongresie Nauki, w którym uczestniczyłam. To wszystko powodowało, że pierwszy raz mieliśmy poczucie, że w sprawie ustrojowej tak ważnej ze względu na funkcjonowanie polskiego szkolnictwa wyższego i uczelni dobrze się dzieje, a przynajmniej że to, co powstaje, jest elementem szerokiej debaty, szerokiego konsensusu, a nie walki politycznej. Chyba tak powinno powstawać każde prawo w Polsce. Jest to ustawa, która ma zastąpić trzy funkcjonujące już ustawy - w związku z tym śmiało można powiedzieć, że nazwa ˝konstytucja nauki˝ nie jest pewną przesadą - jak również ma uporządkować i wprowadzić na nowe tory funkcjonowanie polskich uczelni i nauki. To jest to, co mogę powiedzieć o tej ustawie pozytywnego, natomiast wraz z wczytywaniem się w nią i z analizą wszystkich rozwiązań widzimy zarówno pozytywy, jak i negatywy. Oczywiście ona daje uczelniom większą swobodę w konstytuowaniu ich funkcjonowania, struktury, nie zmusza ich do funkcjonowania w ramach wydziałów, stwarza szanse na zbudowanie innej struktury i metody funkcjonowania uczelni. To jest niewątpliwy plus. Ona daje bardzo dużą władzę i autonomię rektorowi uczelni. Natomiast równocześnie widzimy zagrożenia, szczególnie zagrożenia, które mogą powstać w trakcie procedowania nad tą ustawą, np. związane z autonomią uczelni. W tej chwili to, co budzi największe wątpliwości, obawy, to, o czym - szczerze mówiąc - słyszę najczęściej, to jest kwestia tego, w jaki sposób ostatecznie zostanie rozwiązane to, żeby uczelnie zachowały autonomię, która zawsze była charakterystyczna dla polskiego szkolnictwa wyższego. Ta ustawa zmienia bardzo wiele rzeczy, zaczynając od tego, jak bardzo dużą rolę przypisuje, jak bardzo silnie wzmacnia rolę kategoryzacji w funkcjonowaniu uczelni. Właściwie od kategoryzacji zaczyna zależeć wszystko: możliwość nadawania stopni naukowych, możliwość uruchamiania kierunków studiów. Kategoryzacja praktycznie staje się elementem, który będzie decydował o być albo nie być uczelni i naukowców. To, myślę, pod pewnymi względami dobry ruch, który pozwala stwierdzić, że np. w tej chwili kierunki studiów będą uruchamiane tylko w sytuacji, gdy będzie dobra kadra naukowa, która ze względu na wiedzę i poziom będzie w stanie zaspokoić zapotrzebowanie studentów. Ale oczywiście w tym momencie rodzi się pytanie, na które nie znajdziemy odpowiedzi w tej ustawie: W jaki sposób ta kategoryzacja będzie przebiegać? Jak wiemy, jak zwykle diabeł tkwi w szczegółach, i tak długo, jak nie wiemy, jak potem to się przełoży na funkcjonowanie uczelni, możemy tylko oceniać intencje, a nie możemy oceniać zasady. Pamiętamy dotychczasowe doświadczenia związane z kategoryzacją wydziałów i wszystkie pułapki, które tam się kryły. Wiemy, jak trudno było ocenić, porównać wydziały o bardzo różnej strukturze, np. wydziały bardziej przyrodnicze z wydziałami matematycznymi, z jakimi miałam do czynienia, kiedy pracowałam na uczelni. Wiemy, ze ocenianie dyscyplin może dużo rozwiązać, dlatego że jeżeli będziemy oceniać dyscyplinę, a nie wydziały, to możemy oceniać informatykę, matematykę, fizykę czy biologię oddzielnie. To jest, myślę, krok w dobrym kierunku. Jest też ciekawe rozwiązanie związane ze studiami doktoranckimi. Niewątpliwie to, że mogą powstać szkoły doktoranckie, to, że porządkuje się tę dziedzinę, to, że studia doktoranckie w większym stopniu będą studiami, na których będziemy mogli zaproponować studentom realne stypendia, to, że to ma być jakoś uporządkowane, to jest ruch w dobrym kierunku, jak również pewne rozwiązanie dla studentów. Co najbardziej martwi? Po pierwsze, rzeczywiście stosunkowo duża władza dana zarówno ministrowi, jak i rządowi, dotycząca jakiegoś tam funkcjonowania uczelni. Po drugie, pozycja rady uczelni. Sama idea rady uczelni, która zresztą nie jest czymś nowym, występuje w innych systemach edukacyjnych, systemach szkolnictwa wyższego, jest dobrym pomysłem powiązania interesariuszy wewnętrznych, jakimi są pracownicy uczelni, studenci, z interesariuszami zewnętrznymi, czyli np. z otoczeniem biznesowym. Ale odczuwam taki niepokój, być może on wynika z moich doświadczeń, tych ostatnich, z 2,5 roku pracy w tej sali i pracy w Sejmie. Niestety bardzo często to, co orłem wlatywało, kaczką wylatywało. Obawiam się, że może się okazać, że w pewnym momencie rada uczelni stanie się organem, który może dość mocno wpływać na funkcjonowanie uczelni poprzez kontrolowanie jej przez władze. Nie wiem, czy w którymś momencie nie okaże się, że któregoś przedstawiciela wybiera wojewoda, a jeszcze kogoś innego - ministerstwo. Za moment może się okazać, że senat może wskazać mniejszość, a nie większość, jeśli chodzi o udział w radzie uczelni. To jest taka obawa, którą - muszę powiedzieć - miałam od początku, kiedy czytałam tę ustawę,. Kolejna kwestia. Nie rozumiem kwestii rozróżniania wieku emerytalnego. Uważam, że w kwestii wieku emerytalnego to, co dotychczas było na uczelniach, było dobrze rozwiązane, i to jest coś, co nie budzi mojego pozytywnego odbioru, jeśli chodzi o tę ustawę. Kolejna kwestia to kwestia funkcjonowania uczelni prywatnych. Tutaj stosunkowo mało jest nowych rozwiązań, które rozwiązałyby problem funkcjonowania uczelni prywatnych i oczywiście możliwości dofinansowania dobrych studiów na uczelniach prywatnych, i tego wszystkiego, co pozwoliłoby rozróżnić te lepsze i gorsze uczelnie prywatne. Teraz, jak już tak mniej więcej powiedziałam o tym, co mnie najbardziej niepokoi lub co się... Podoba mi się natomiast, i myślę, że taka jest opinia klubu, kwestia związana ze ścieżką dydaktyczną rozwoju naukowego. To był problem bardzo częsty, szczególnie w dziedzinach związanych z metodologią: metodologią chemii, matematyki, historii. Realnie rzecz biorąc, naukowiec nie mógł się rozwijać, jeżeli zdecydował się na funkcje dydaktyczną. W tej chwili będzie miał tę możliwość. Jakie mam obawy? Pierwsza obawa jest taka: mam wrażenie, że ta ustawa nie ma pełnego wsparcia nawet ze strony środowiska pana ministra. Pan minister zapewnia, że ma. Boję się, że wraz z pracami nad tą ustawą, wraz z chęcią wzmacniania małych uczelni w małych ośrodkach okaże się, że ta ustawa straci wszystko, co dobre, natomiast wzbogaci się o to wszystko, co jest niepokojące. Dobrze, że porządkujemy. Myślę, że jest jednak pewną wartością, że zamiast trzech ustaw będzie jedna ustawa, bo zawsze zgodnie z nowoczesną zasadą, wprowadzając jeden projekt, jedną ustawę, powinno się dwie inne likwidować. W tym wypadku mamy do czynienia dokładnie z takim rozwiązaniem. Jako klub Nowoczesna mogę zagwarantować, że będziemy się starać pracować nad tą ustawą, że jesteśmy za skierowaniem jej do komisji, że uważamy, że potrzebna jest reforma szkolnictwa wyższego w Polsce, natomiast nie zrobi się nic, nie dokona się diametralnych zmian, nie dokona się skoku cywilizacyjnego dzięki szkolnictwu wyższemu i nauce, jeżeli nie zwiększą się nakłady na tę dziedzinę. Tak długo, jak długo jesteśmy w szarym ogonie państw finansujących zarówno badania naukowe, jak i kadrę uczelni wyższych, tak długo zmiana ustawy niewiele pomoże. Rzeczywiście musimy zmieniać typ funkcjonowania uczelni, musimy porządkować, musimy zadbać o to, żebyśmy mieli jak najlepszą jakość pracy naukowej, ale większości tych rzeczy najzwyczajniej w świecie nie da się zrobić bez pieniędzy. Z pewną nadzieją, ale jednocześnie z obawami, przystąpimy do pracy nad ustawą, konstytucją dla nauki, wierząc, że dobre intencje zwyciężą nad złymi. Dziękuję państwu bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Beata Mazurek)