Mówca: Krzysztof Mieszkowski
Data: 2017-04-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Nowoczesna oczywiście popiera wszystkie poprawki Senatu. One są oczywiste. Zwłaszcza jesteśmy usatysfakcjonowani, przynajmniej ja osobiście, że do tego panteonu został dołączony Ignacy Daszyński, co nie oznacza, że nie myślę o nim bezkrytycznie, podobnie jak o Józefie Piłsudskim. W końcu są to ludzie, którzy dokonywali zamachu stanu w Polsce, ale wówczas były takie czasy, kiedy dyktatury były czymś obowiązującym w Europie. Dzisiaj nie jest to przedmiotem naszej debaty. Chciałbym zwrócić państwa uwagę na jeden aspekt naszych rozważań dotyczących niepodległości. Warto sobie odpowiedzieć na pytania: Co to jest niepodległość? W jakim kierunku dzisiaj myślimy o niepodległości? Z jakich elementów ta nasza niepodległość jest złożona? Co ona w gruncie rzeczy oznacza? Zazwyczaj myślimy o politykach, o polityczkach już nie. Myślimy o wojskowych, o generalicji, o tych, którzy biorą karabin do ręki, ale nie myślimy ani o kobietach, ani artystach, a niepodległość to jest przede wszystkim kultura. Chciałbym w związku z tym przypomnieć państwu, jak ważny jest to element, bo w końcu walka o niepodległość to jest walka o polską kulturę. To jest dość jednoznaczne. Nie możemy zapominać, że obok wybitnych polityków i działaczy społecznych sukces roku 1918 zawdzięczamy również polskim artystom. Artystom, którzy podtrzymywali narodowego ducha w trakcie zaborów, ale także stanęli na wysokości zadania w momencie kształtowania się granic odrodzonej Rzeczypospolitej. Okres Młodej Polski, bezpośrednio poprzedzający odzyskanie przez Polskę niepodległości, to czas wybitnych artystycznych indywidualności, które twórczo odnosiły się do naszej tradycji i artykułowały śmiałe postulaty na przyszłość. Stanisław Wyspiański w swoich tekstach - w ˝Weselu˝, ˝Klątwie˝ czy ˝Nocy listopadowej˝ - odżegnywał się od sienkiewiczowskiej refleksji nad dziejami Polski i postulował budowanie nowoczesnego, świeckiego, różnorodnego społeczeństwa. Wtórowali mu artyści: malarze Jacek Malczewski i Władysław Podkowiński, kompozytor Karol Szymanowski, krytyk i publicysta Tadeusz Boy-Żeleński, literaci Tadeusz Miciński, Leopold Staff, Stanisław Brzozowski. Przeżywamy epokę nieporównywalną z żadną inną w historii Polski; nic w naszych dziejach nie da się zestawić z faktem zniesienia rozbiorów, tylko raz stopa wieków mija taką chwilę - pisał Tadeusz Peiper. To m.in. on podjął się zadania tworzenia nowej polskiej kultury. Wraz z przedstawicielami awangardy: futurystami czy skamandrytami, formułował oczekiwania i zadania dla Polaków w nowej politycznej rzeczywistości. Podobnie czynił Stefan Żeromski, który z nadzieją snuł wizje nowoczesnej, demokratycznej ojczyzny, wolnej od błędów przeszłości. Proeuropejską postawę w swojej twórczości przedstawiała wielka trójka (Dzwonek) artystów międzywojnia: Stanisław Ignacy Witkiewicz, Witold Gombrowicz oraz Bruno Schulz. Swoją literaturą sprzeciwiali się oni ciasnemu, endeckiemu patriotyzmowi, postulując otwartość i krytyczny dialog z polską przeszłością. Mówiąc o wybitnych postaciach kultury niepodległej Polski, nie możemy również zapominać o Ignacym Paderewskim, który z sukcesem łączył działalność na polu sztuki i polityki. Odzyskanie niepodległości w roku 1918 to również zasługa rzeszy anonimowych Polaków, zarówno cywili, jak i żołnierzy. Indywidualne doświadczenie milionów Polaków nie może być zapomniane. Mam nadzieję, że rok stulecia polskiej niepodległości będzie również świętowany poprzez artystów, którzy bardzo mocno do tego się przyczynili. Dziękuję. (Oklaski)