Mówca: Piotr Szeliga (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-06-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W myśl obowiązujących przepisów prawnych rodzice rezygnujący z pracy zawodowej na rzecz opieki nad chorymi dziećmi legitymującymi się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym albo orzeczeniem ze wskazaniem o konieczności stałej lub długotrwałej pomocy w egzystencji i rehabilitacji mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Świadczenie to przysługuje jednak rodzicom jedynie wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem przez nią 18 lat lub 25 lat (jeśli stało się to w trakcie nauki). Obecnie wysokość świadczenia pielęgnacyjnego będzie wynosić, po podwyżce, 820 zł. Jest to kwota stanowiąca niewiele ponad 50% najniższego wynagrodzenia za pracę w wymiarze 8-godzinnym (z przysługującymi urlopami), które od l stycznia 2013 r. wynosi 1600 zł brutto. Brak możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie oznacza, że osoby zajmujące się członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała po uzyskaniu pełnoletności, np. dziecko opiekuje się rodzicem lub wnuk babcią, nie otrzymują żadnej pomocy. Dla nich jest bowiem przeznaczony specjalny zasiłek pielęgnacyjny. To wsparcie również nie jest łatwe do uzyskania, bo wymaga łącznego spełnienia dwóch najważniejszych wymogów. Pierwszym z nich jest kryterium dochodowe, które wynosi 623 zł miesięcznie na osobę w rodzinie (pod uwagę są brane dochody rodziny opiekuna i osoby, którą się zajmuje). Drugim jest konieczność rezygnacji z pracy z powodu opieki nad niepełnosprawnym. To zaś wymaga od gmin ustalenia, w jakim czasie i z jakiego powodu potencjalny opiekun przestał pracować oraz kiedy powstała niepełnosprawność. Jeżeli między tymi dwoma sytuacjami nie będzie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, zostanie wydana decyzja negatywna. Rodzice i opiekunowie dzieci niepełnosprawnych są zdania, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych powinna zostać znowelizowana w taki sposób, aby uprawniony do ich pobierania opiekun dziecka niepełnosprawnego legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności i wymagającego bez względu na wiek ciągłej pomocy w egzystencji i rozwoju miał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zapewniającego zarówno jemu, jak i jego dziecku godziwe życie, leczenie i rehabilitację. Uzasadniony społecznie jest więc postulat, by państwo wspomagało rozwój dzieci niepełnosprawnych w ich domach rodzinnych na poziomie finansowym i materialnym nie gorszym niż w przypadku dzieci umieszczonych w domach opieki społecznej, gdzie koszt utrzymania dziecka sięga kilku tysięcy złotych miesięcznie. Dlatego też warto rozważyć prawo do poboru tego świadczenia przez oboje rodziców, w przypadku kiedy istnieje konieczność rezygnacji przez tych rodziców z pracy zawodowej ze względu na potrzebę ciągłej opieki nad więcej niż jednym niepełnosprawnym dzieckiem w rodzinie, warunkując wypłatę świadczenia spełnieniem pozostałych warunków formalnych. Konieczne jest także urealnienie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, którego dzisiejsza wysokość nie daje szans na godne życie rodzinom z osobami niepełnosprawnymi. Na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych dziecku niepełnosprawnemu przyznawany jest zasiłek pielęgnacyjny, który zgodnie z jego definicją ma na celu pokrycie części wydatków wynikających z konieczności zapewnienia mu opieki w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wysokość tego zasiłku to 153 zł miesięcznie. Otrzymuje go każde dziecko posiadające orzeczenie o niepełnosprawności, bez względu na dochód w rodzinie. Mając na uwadze cel, któremu ma służyć zasiłek pielęgnacyjny, rodzice tych dzieci postulują podwyższenie jego wysokości oraz przeprowadzanie jego indeksacji na takich zasadach, jak dla świadczeń emerytalno-rentowych. Obecna kwota zasiłku pozostaje w rażącej dysproporcji w stosunku do faktycznych i koniecznych wydatków, jakie są niezbędne do zapewnienia choremu dziecku opieki oraz pomocy. Rozgoryczenie i poczucie niesprawiedliwości wzbudza wśród rodziców dzieci niepełnosprawnych nierówne traktowanie ich w kwestii emerytur. Nie każdy rodzic dziecka niepełnosprawnego, z uwagi na progi dochodowe, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, za którym idzie wnoszenie składek na rzecz przyszłej emerytury. Prowadzi to do prostego wniosku, że tylko pewna grupa będzie miała w przyszłości środki na swoje utrzymanie. Pozostali, z powodu umykających lat pracy, będą zmuszeni wegetować na koszt podatników, choć ich sytuacja nie różni się niczym od sytuacji osób ze wspomnianej powyżej grupy - tak samo przecież są opiekunami dzieci wymagających 24-godzinnej troski. Opłacanie składek emerytalnych każdemu opiekunowi, który nie może podjąć pracy zawodowej z powyższych powodów, byłoby w swojej istocie zgodne z poczuciem sprawiedliwości społecznej. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na dotychczasowe przepisy dotyczące wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego i odprowadzania od niego składek emerytalno-rentowych, które mówią, że składki te mogą być odprowadzane maksymalnie przez 20 lat (jako uzupełnienie do 20-letniego okresu składkowego). Po tym okresie, przy zachowaniu wymogów formalnych, świadczenie to może być nadal wypłacane rodzicowi, ale składki nie są już odprowadzane. Przy obecnie obowiązujących przepisach emerytalno-rentowych, zgodnie z którymi podstawowym warunkiem uzyskania emerytury jest osiągnięcie 60 lat przez kobiety oraz 65 lat przez mężczyzn, a podstawowym wyznacznikiem ustalenia jej wysokości jest wielkość zgromadzonego kapitału z odprowadzonych składek, dla rodzica, który nie ma szansy nigdy podjąć pracy zawodowej, ten bardzo krótki (20-letni) okres składkowy z wnoszonymi niskimi składkami spowoduje, że należna emerytura ukształtuje się na poziomie poniżej minimum socjalnego. Kolejnym aspektem jest problem wcześniejszych emerytur. Z chwilą wejścia w życie nowego systemu emerytalno-rentowego (1.01.1999 r.) rodzice dzieci niepełnosprawnych stracili właściwie możliwość skorzystania z prawa do wcześniejszej emerytury. Obecnie mogą z niego skorzystać jedynie ci rodzice, którzy na dzień 1.01.1999 r. spełnili warunek posiadania 20-letniego okresu składkowego i nie przystąpili do OFE. Jeśli weźmie się pod uwagę powyższe, rodzic pozostający bez pracy ze względu na konieczność opieki nad swoim niepełnosprawnym dzieckiem powinien mieć zagwarantowane dziedziczenie prawa do świadczenia emerytalnego po zmarłym współmałżonku - jedynym żywicielu rodziny. Większość powyższych problemów rozwiązałoby uczynienie rodzica (opiekuna) osobistym asystentem - pielęgniarzem niepełnosprawnego dziecka (uzawodowienie opieki), na rzecz którego rodzic ten musiał zrezygnować z pracy zawodowej. Osobisty asystent dziecka niepełnosprawnego to rodzic, który mógłby otrzymywać za swoją ciężką pracę wynagrodzenie zamiast świadczenia pielęgnacyjnego. Dzięki temu miałby odprowadzane wyższe składki emerytalno-rentowe i zdrowotne, a także rosnący staż pracy. Uprawnienia do przyznania statusu asystenta nie powinny być uzależnione od dochodu rodziny, bo wówczas znów skorzysta z nich niewielka grupa rodziców, a dla pozostałych problem wciąż pozostanie nierozwiązany. Oczekuję niezwłocznego przedstawienia przez rząd propozycji zmierzających do szybkiej poprawy dramatycznej sytuacji rodzin mających pod opieką osoby niepełnosprawne.