Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2017-02-22 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o przedstawionym przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, druk nr 846. Marszałek Sejmu na 28. posiedzeniu Sejmu w dniu 21 października 2016 r. na podstawie art. 87 ust. 2 w związku z art. 90 ust. 1 regulaminu Sejmu skierował powyższy projekt ustawy do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w celu rozpatrzenia. Komisja Nadzwyczajna powołała podkomisję i po rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniach Komisji Nadzwyczajnej 3 listopada 2016 r. i 26 stycznia 2017 r. oraz na posiedzeniu podkomisji 14 grudnia wnosi, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył załączony projekt ustawy. W ustawie tej wprowadzono zmiany dotyczące sędziowskiego wymiaru kary, czyli art. 53 § 2 Kodeksu karnego. W pierwotnym tekście zamieszczonym w druku nr 846 ten art. 53 § 2 został uzupełniony o kolejną dyrektywę dotyczącą szkody na rzecz małoletniego przy popełnieniu przestępstwa, którą sąd powinien brać pod uwagę z urzędu. Po dyskusjach na tych posiedzeniach komisji, które już wymieniłem, wprowadzono poprawkę tego rodzaju, że zmieniono ten zapis dotyczący popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego w ten sposób, że rozszerzono go, używając takiego sformułowania, że do tego sędziowskiego wymiaru kary będzie wprowadzona kolejna przesłanka o popełnieniu przestępstwa na szkodę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia. Oczywiście zachowano tę przesłankę już istniejącą, która ma wpływ na wymiar kary, jeśli popełnienie przestępstwa nastąpiło wspólnie z nieletnim. Przedłożenie pana prezydenta dotyczy również zmian w przepisach dotyczących przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, przeciwko wolności, przeciwko rodzinie. Zaostrzono sankcję z art. 156 § 1 pkt 1 i 2, gdzie wprowadzono karę pozbawienia wolności na okres nie krótszy od lat 3, czyli zamiast występku obecnie jest to zbrodnia. Zaostrzono też sankcję karną przy tego rodzaju przestępstwie z winy nieumyślnej. Poprzednio było do lat 3 pozbawienia wolności, a po zmianie - od 6 miesięcy do lat 3. Zaostrzono również sankcję z art. 156 § 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1, czyli spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, jest śmierć człowieka, to kara pozbawienia wolności wynosi od lat 5 lub jest to kara 25 lat pozbawienia wolności, lub kara dożywotniego pozbawienia wolności. W pierwotnym zapisie również to było zbrodnią, ale dolna granica była od lat 3, tak jak przy innych zbrodniach. W art. 189 dotyczącym pozbawienia wolności wprowadzono kwalifikowaną postać przestępstwa. Gdy pozbawienie wolności dotyczy osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, to sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Wprowadzono również w tym przepisie § 3 o treści, że jeżeli pozbawienie wolności, o którym mowa w § 1-2a, łączy się ze szczególnym udręczeniem, to kara pozbawienia wolności jest na czas nie krótszy niż 3 lata, czyli że czyn stanowi zbrodnię. Na tym etapie postępowania wprowadzono również nowelizację art. 207 Kodeksu karnego, który mówi o znęcaniu się fizycznym lub psychicznym nad osobą najbliższą lub inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy. I tutaj wprowadzono przestępstwo kwalifikowane ze względu na osobę pokrzywdzoną: Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą nieporadną ze względu na wiek, stan psychiczny lub stan fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Nowe brzmienie otrzymały również § 2 i 3 tego przepisu art. 207 Kodeksu karnego: Jeżeli czyn określony w § 1 lub 1a połączony jest z zastosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10, a jeżeli następstwem tych czynów jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, to kara pozbawienia wolności wynosi od lat 2 do 12. Jeśli chodzi o art. 210 Kodeksu karnego, to w § 1 wprowadzono zmianę. Ta zmiana dotyczy strony przedmiotowej, ale też podmiotowej ze względu na osobę pokrzywdzonego: Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę tę porzuca, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej w § 1, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Wprowadzono również zmianę w art. 211 dotyczącym osoby uprowadzonej: Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Art. 240 Kodeksu karnego otrzymał nowe brzmienie. § 1 ma treść: Kto, mając wiarygodną wiadomość o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 118, art. 118a, art. 120-124, art. 127, art. 128, art. 130, art. 134, art. 140, art. 148, art. 156, art. 163, art. 166, art. 189, art. 197 § 3 lub 4, art. 198, art. 200, art. 252 lub przestępstwa o charakterze terrorystycznym, nie zawiadamia niezwłocznie organu powołanego do ścigania przestępstw, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. I do tego § 2 dodano § 2a w brzmieniu zmienionym w stosunku do wersji zawartej w druku nr 846: Nie podlega karze pokrzywdzony czynem wymienionym w § 1, który zaniechał zawiadomienia o tym czynie. To są zmiany, jeżeli chodzi o Kodeks karny. Natomiast w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich z 26 października 1982 r. wprowadzono zmiany w art. 11 § 3, tj. określenie, kiedy można odwołać warunkowe zawieszenie i zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie poprawczym - m.in. jeżeli w okresie próby zachowanie nieletniego wskazuje na dalszą demoralizację albo jeżeli nieletni uchyla się od wykonywania nałożonych na niego obowiązków lub nadzoru, sąd rodzinny może odwołać warunkowe zawieszenie, jak również w czasie popełnienia przez nieletniego czynu karalnego w okresie próby określonego w art. 134, art. 148 § 1, 2 lub 3, art. 156 § 1 lub 3, art. 163 § 1 lub 3, art. 166, art. 173 § 1 lub 3, art. 189 § 3, art. 252 § 1 lub 2 oraz w art. 280 Kodeksu karnego i braku podstaw do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy według przepisów Kodeksu postępowania karnego, sąd rodzinny odwołuje warunkowe zawieszenie i zarządza umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym. Wprowadzono również nowe zapisy w art. 27 § 2 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich: Umieszczenie nieletniego w schronisku dla nieletnich może nastąpić wyjątkowo także wtedy, gdy zostaną ujawnione okoliczności przemawiające za umieszczeniem go w zakładzie poprawczym, a nieletniemu zarzucono popełnienie czynu karalnego określonego w tych samych artykułach jak przy przestępstwie określonym w przepisie art. 11 § 3. Nowe brzmienie otrzymał również art. 87 § 3a: W razie popełnienia przez nieletniego czynu karalnego określonego w art. 134, art. 148 § 1, 2 lub 3 i następnych - tak samo jak przy zarządzeniu umieszczenia nieletniego w zakładzie poprawczym na podstawie art. 27 § 2 - sąd właściwy według przepisów Kodeksu postępowania karnego odwołuje warunkowe zwolnienie i zarządza umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym. Gdy stwierdzono popełnienie przez wychowanka zakładu poprawczego czynów karalnych, określonych, tych samych przestępstw, chodzi o to, co już tutaj dwukrotnie cytowałem, sąd rodzinny orzeka także w przedmiocie przeniesienia nieletniego do zakładu poprawczego o wzmożonym nadzorze wychowawczym bądź zastosowania art. 79 § 4 ustawy o postępowaniu karnym w stosunku do nieletnich. Od tych postanowień sądu przysługuje apelacja. Wprowadzono również art. 3. To jest konsekwencja tego, że czyn z art. 156 § 3, który poprzednio był występkiem, na skutek tej nowelizacji staje się zbrodnią, i trzeba było wprowadzić zmiany w art. 25 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego, który mówi o właściwości rzeczowej sądu okręgowego. Tam pkt 1 dotyczy zbrodni, więc czyn z art. 156 § 3 Kodeksu karnego spełnia te przesłanki zbrodni, a ponieważ w pkt 2 był wymieniony jako występek, z tego pkt 2 należało art. 156 § 3 usunąć. Zmieniono również termin wejścia ustawy w życie. Pierwotny termin jej wejścia to był ten termin najkrótszy, 14-dniowy. Z uwagi przede wszystkim na nową treść art. 240 Kodeksu karnego, czyli tę sankcję w stosunku do osób, które mając wiarygodną wiadomość o karalnym przygotowaniu lub usiłowaniu tych przestępstw wymienianych już przeze mnie... Te osoby, nie zawiadamiając niezwłocznie organów powołanych do ścigania, narażają się na odpowiedzialność karną. W związku z tym była potrzeba wydłużenia terminu wejścia w życie tej ustawy - 3 miesiące od dnia ogłoszenia - przede wszystkim z uwagi na to, żeby w tym czasie informacja o nowej sankcji karnej za tego rodzaju zaniechanie mogła być udostępniona naszym obywatelom, ale również po to, żeby organy, które będą wykonywać tę ustawę, czyli organy ścigania, sądy dla nieletnich i oczywiście prokuratura, miały czas na przygotowanie się do wejścia tych nowych przepisów Kodeksu karnego i ustawy o postępowaniu w stosunku do nieletnich w sprawach karnych. W imieniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach proszę Wysoką Izbę o przyjęcie tego sprawozdania i wnoszę o poparcie tego projektu złożonego przez pana prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Dziękuję bardzo.