Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-02-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie z okazji 75. rocznicy powstania Armii Krajowej Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dnia 14 lutego br. obchodzić będziemy 75. rocznicę powstania Armii Krajowej. Bez wątpienia była to najsilniejsza i najlepiej zorganizowana podziemna armia w II wojnie światowej. Armia Krajowa wywodziła się ze Związku Walki Zbrojnej i Polskiego Związku Powstańczego. Rozkaz w sprawie jej utworzenia wydał naczelny wódz Polskich Sił Zbrojnych gen. Władysław Sikorski. W jej skład weszło wiele mniejszych organizacji wojskowych spod okupacji zarówno niemieckiej, jak i sowieckiej. Pierwszym dowódcą został gen. Stefan Grot-Rowecki. Armia Krajowa była wojskową organizacją konspiracyjną, która stanowiła integralną część Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Podlegała ona naczelnemu wodzowi i rządowi Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Jej zadaniami były stworzenie odpowiednich struktur, mobilizacja społeczeństwa do walki, ochrona Polskiego Państwa Podziemnego i odtworzenie armii na czas walki o niepodległość. Strategicznym celem AK było przeprowadzenie zwycięskiego powstania powszechnego, akcji ˝Burza˝. Do czasu jego wybuchu planowano prowadzić walkę bieżącą polegającą głównie na sabotażu, dywersji, wywiadzie i propagandzie. Dopiero w późniejszym okresie miały rozpocząć się działania partyzanckie. W zamierzeniach rządu Armia Krajowa miała być ogólnonarodową i ponadpartyjną organizacją, a jej komendant główny miał być jedynym upełnomocnionym przez rząd dowódcą krajowych sił zbrojnych. Armia Krajowa od początku była organizacją masową, zwiększającą szeregi przez werbunek ochotników. W momencie maksymalnej zdolności bojowej siły AK liczyły ok. 380 tys. osób, w tym 10 tys. oficerów. Punktem kulminacyjnym działań Armii Krajowej było powstanie warszawskie stanowiące kluczowy element akcji ˝Burza˝ zorganizowanej przeciwko Niemcom. Rozpoczęła się ona na początku stycznia 1944 r., pod koniec okupacji niemieckiej, w obliczu wkroczenia Armii Czerwonej na dawne tereny II Rzeczypospolitej. Niestety klęska powstania warszawskiego doprowadziła do zdemobilizowania jednostek AK. Samo powstanie warszawskie początkowo nie było planowane, jednak sytuacja polityczna wymusiła walkę o stolicę. 1 stycznia 1945 r. komendant główny gen. Leopold Okulicki, pseud. Niedźwiadek, wydał rozkaz o rozwiązaniu AK, co zakończyło również akcję ˝Burza˝. Straty AK wyniosły ok. 100 tys. poległych, w większości zamordowanych, żołnierzy, a ok. 50 tys. zostało wywiezionych do ZSRR i uwięzionych. W latach 1942-1945 dokonanych zostało ponad 110 tys. większych akcji zbrojno-dywersyjnych. W walce zabito ponad 150 tys. żołnierzy i policjantów niemieckich oraz kolaborantów. Polskie podziemie zlokalizowało m.in. bazy U-Bootów w całej Europie, zakłady Focke-Wulfa, zdobyto także plany niemieckiej operacji ˝Zitadelle˝ i przekazano je sojusznikom. Po zakończeniu II wojny światowej żołnierze Armii Krajowej byli prześladowani przez władze komunistyczne, a wszelkie informacje na temat działalności AK zarówno w czasie wojny, jak i po jej zakończeniu podlegały cenzurze. Dlatego też wobec represji służb bezpieczeństwa część akowców odmówiła dokonania demobilizacji i kontynuowała walkę w ramach Delegatury Sił Zbrojnych, Ruchu Oporu Armii Krajowej czy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Masowe prześladowania członków tych organizacji, określanych później jako żołnierze wyklęci, trwały przez cały okres stalinowski. Wielu z nich skazano na karę śmierci czy wieloletnie więzienie. Dziękuję bardzo.