Mówca: Bartosz Kownacki
Data: 2013-07-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Niewątpliwie art. 2 Kodeksu postępowania karnego gwarantuje pokrzywdzonemu odpowiednie uprawnienia, bo jednym z celów postępowania karnego ma być uwzględnienie prawnie chronionych interesów tejże osoby. Jednakże jeżeli już przejdziemy do konkretnych rozwiązań kodeksowych, to sytuacja pokrzywdzonego tak dobrze nie wygląda. Poza tą ogólną deklaracją okazuje się, że przede wszystkim, i to jest zasadniczy problem w naszej dyskusji, rodzi się pytanie o to, kto jest osobą pokrzywdzoną. I tu tkwi większy nawet problem niż w tej zmianie, która jest zaproponowana. Dzisiaj pokrzywdzonym jest osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio - i to jest największy problem: bezpośrednio - zagrożone bądź naruszone popełnionym czynem. I to ocena tego w związku z tym sformułowaniem przez prokuraturę czy też przez sąd później decyduje o tym, czy osoba ma status pokrzywdzonego, czy też tego statusu nie ma. Konsekwencją tego niestety jest to, że wielokrotnie w postępowaniach karnych tego pokrzywdzonego się spycha na dalszy plan. Najlepiej jest się go pozbyć, tak żeby w postępowaniu go nie było, bo on tylko wadzi. Nie dziwię się stanowisku prokuratora generalnego, Krajowej Rady Prokuratury, która mówi, że te przepisy są niepotrzebne, bo przecież chociażby dzisiaj na drodze postępowania przed sądem z oskarżenia można - jest taka konstrukcja, praktyka to wypracowała - przywrócić niejako ten status pokrzywdzonego czy uzyskać ten status. Jednak, po pierwsze, to byłaby długa droga orzecznicza, a, po drugie, jest to szalenie skomplikowane rozwiązanie. I nie dziwię się temu, że takie jest stanowisko prokuratora generalnego, bo sam pamiętam z aplikacji, czego nas tam uczono. Pierwsza rzecz to zróbcie wszystko, żeby tego pokrzywdzonego w postępowaniu nie było, żeby wam się nie pałętał. Tak uczą prokuratorzy praktycy, bo wiedzą, że to jest ogromne obciążenie. To jest kolejna osoba, która jest aktywna w postępowaniu, która przegląda akta, która składa wnioski dowodowe, która czegoś chce od państwa, i najlepiej się tej osoby pozbyć, najlepiej, żeby jej w postępowaniu nie było. Tylko rodzi się pytanie: Czy w takiej sytuacji Kodeks postępowania karnego rzeczywiście chroni interesy pokrzywdzonego, czy też chroni interesy prokuratury? I kto jest ważniejszy? Przecież w postępowaniu karnym niezależnie od tego - a to jest kolejny cel postępowania karnego - że chodzi o to, aby osoba niewinna nie poniosła odpowiedzialności, a sprawca, który popełnił przestępstwo, został ukarany, równorzędną rolę odgrywa pokrzywdzony. To on był ofiarą przestępstwa. To jego okradziono, pobito, to jego nietykalność cielesną naruszono, to jemu wyrządzono konkretną szkodę majątkową. I on jest wielokrotnie bierny, bo prokurator uznaje, że to jego dobro prawne nie zostało bezpośrednio naruszone, jak chociażby w przypadku wspomnianych wcześniej przestępstw urzędniczych. W związku z tym jest proponowana taka zmiana, która pozwoliłaby ocenić to sądowi i dać jasność co do sytuacji, żeby nie było tak, że toczone jest postępowanie, ono się kończy na przykład umorzeniem i dopiero są podejmowane określone działania, żeby sąd mógł jasno wypowiedzieć się na etapie wcześniejszym. Jest postanowienie, jest możliwość zażalenia w odniesieniu do tej decyzji i oceny sądu. Oczywiście - i tutaj niestety łyżka dziegciu do tego projektu, który co do zasady uważam za ciekawy i interesujący - to rozwiązanie niestety nie jest rozwiązaniem kompleksowym, bo, tak jak powiedziałem, problem jest w definicji pokrzywdzonego, problem wtedy, jak to zażalenie ma wyglądać, czy tylko, dlaczego tylko na etapie postępowania przygotowawczego. A co z postępowaniem sądowym? Przecież też jest tak, że wydaje się, że pokrzywdzony takiego statusu na danym etapie nie ma, później może go uzyskać. Lub odwrotnie, w toku postępowania może się okazać, że dana osoba pokrzywdzonym nie jest. A więc niewątpliwie zgłaszając tego rodzaju projekt, dobrze by było go rozszerzyć, przygotować kompleksową zmianę filozofii, sposobu patrzenia na instytucję pokrzywdzonego. Niemniej jednak w naszej ocenie ta zmiana, ta inicjatywa złożona przez klub Solidarnej Polski zasługuje na uwagę, zasługuje na dalsze prace, na rozszerzenie być może, o ile to jest możliwe, w ramach procesu legislacyjnego, tej instytucji i chociażby odpowiedź na pytanie, co będzie w trakcie postępowania sądowego. Ale niedobrze byłoby, gdybyśmy ją całkowicie odrzucili i nie kontynuowali pracy. Wiele dużo gorszych projektów, dużo słabiej przygotowanych i niemerytorycznych trafiało do prac podkomisji, a akurat sprawa pokrzywdzonego jest jedną z fundamentalnych w Kodeksie postępowania karnego i chciałbym, żebyśmy nad tym rozwiązaniem jeszcze procedowali, jeszcze dyskutowali. Dziękuję bardzo. (Oklaski)