Mówca: Finansów Jan Vincent-Rostowski
Data: 2011-12-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Budżet, który przedstawiam, to budżet, który był szczególnie trudny do przygotowania - chyba najtrudniejszy od najwcześniejszych lat transformacji. Z jednej strony mamy silną polską gospodarkę napędzaną przez coraz szybciej rosnące inwestycje, gospodarkę, która - gdyby nie zagrożenia zewnętrzne - by tylko przyspieszała w 2012 r. Ale z drugiej strony mamy kryzys w strefie euro. Zagrożenie pogłębiające się skokowo i w nieprzewidywalny sposób. Kto we wrześniu, kiedy wysyłaliśmy pierwszą wersję tego budżetu do Sejmu, mógł przewidzieć zawirowania dookoła referendum greckiego albo upadek rządów Grecji i Włoch? Kto wtedy mógł przewidzieć konieczność zasadniczego przebudowania Unii Europejskiej, tego, które widzimy i w którym uczestniczymy w tych dniach, tygodniach i miesiącach? Gdyby nie to, co się dzieje w strefie euro, to wyniki naszej gospodarki w III kwartale tego roku spowodowałyby raczej podwyższenie przewidywanego wzrostu w przyszłym roku z 4% do 4,5 lub nawet więcej procent, zamiast obniżenia tej prognozy. Ostatecznie, ze względu na to, co dzieje się w Europie, na kryzys euro i niemożność opanowania go przez państwa i instytucje strefy euro, wybraliśmy pośredni wariant budżetu na 2012 r., zakładający wzrost PKB na poziomie 2,5%. Dochody budżetowe zostały zaplanowane na poziomie 293 800 mln zł, wydatki natomiast na kwotę nie większą niż 328 800 mln zł i deficyt na poziomie nieprzekraczającym 35 mld zł. Wysoka Izbo! Opozycja lubi straszyć tym, że polski dług publiczny rośnie, i twierdzi, że wszystkie problemy polskiej gospodarki wynikają z tego faktu. Jest jednak problem z taką interpretacją. Według obliczeń Komisji Europejskiej aż 20 krajów Unii Europejskiej miało wyższy wzrost relacji długu do PKB niż Polska w latach 2007-2011, łącznie z takimi wzorami dyscypliny budżetowej jak Republika Czeska, Niemcy, Dania czy Holandia. We wszystkich tych krajach relacja długu publicznego do PKB wzrosła więcej niż w Polsce, a przeciętnie w Unii Europejskiej wzrosła o 23,5%, podczas gdy w Polsce jedynie o 11,7%. Jeżeli wykluczymy Węgry, z powodu przesunięcia do budżetu środków należących do otwartych funduszy emerytalnych na kwotę około 10% PKB, jeżeli wykluczymy z tej listy takie małe, można nawet powiedzieć, prawie mikrokraje jak Estonia, Cypr czy Malta, to tak naprawdę tylko dwa znaczące kraje w Unii Europejskiej miały niższy wzrost relacji długu do PKB niż Polska, a były to Bułgaria i Szwecja. Jak to się stało, pomimo tego, co według opozycji było tak gigantycznym wzrostem zadłużenia Polski? Odpowiedź jest oczywiście prosta. Dzięki najszybszemu wzrostowi PKB w całej Unii Europejskiej, który mieliśmy w Polsce, i to z bardzo znaczącą nadwyżką. W latach 2007-2011 przeciętnie PKB w Unii Europejskiej spadło kumulatywnie o 0,4%, a w Polsce wzrosło o 15,4%. Największe jednak wrażenie robi odstęp pomiędzy wzrostem gospodarczym Polski a wzrostem drugiego najszybciej rozwijającego się kraju Unii Europejskiej, jakim była Słowacja. Jej gospodarka wzrosła w tych latach kumulatywnie jedynie o 8%, czyli o prawie połowę mniej niż gospodarka polska. Na trzecim miejscu była Malta, która rozwinęła się w tym czasie o 6,5%, a wszystkie pozostałe kraje Unii Europejskiej o mniej niż o 1/4 tego, co osiągnęła Polska. Mówię oczywiście jedynie o tych krajach, w których wzrost gospodarczy był pozytywny, bo mniej więcej w połowie krajów w tym okresie PKB raczej spadł. Oczywiście, można tłumaczyć, jak to robi opozycja, że ten wzrost nie ma nic wspólnego z polityką rządu, że to tak naprawdę efekt czterech lat nicnierobienia, ale tak można wytłumaczyć wiele innych niewygodnych dla opozycji faktów. (Oklaski) Tak więc na początku kryzysu żaden kraj strefy euro nie miał wyższych kosztów ubezpieczenia obligacji skarbowych niż miała Polska. A dzisiaj? Ponad połowa krajów strefy euro ma wyższe koszty ubezpieczenia obligacji. To pokazuje, że Polska jest relatywnie wyspą stabilności, ale to też chyba efekt czterech lat nicnierobienia. W taki sposób można sobie wytłumaczyć oczywiście wszystkie niewygodne fakty. Pytanie tylko brzmi: Czy w obliczu tych faktów ktokolwiek wam uwierzy? Nie jest to retoryczne pytanie, bo w dzisiejszym świecie dobrobyt każdego kraju, każdej gospodarki zależy w dużej mierze od jej wiarygodności, od percepcji jej siły, postrzegania jej przez rynki finansowe, inwestorów zagranicznych. Dlatego tak ważne dla Polski jest, aby tu, z tej mównicy, przypomnieć światu, jak relatywnie, w porównaniu z innymi krajami Europy, Polska poradziła sobie dobrze z kryzysem. Wiem, że dla opozycji to trudne zadanie. Trudno jest chwalić sukcesy kraju odnoszone w kadencji, w której rządził ktoś inny, ale jeśli uważacie się za opozycję patriotyczną, to chyba innego wyboru niż mówienie prawdy, tu, z tej mównicy, nie macie. Aby wam pomóc, przytoczę kilka dodatkowych przykładów sukcesów naszej gospodarki i finansów publicznych w minionym okresie. Tak więc na początku kryzysu żaden kraj strefy euro nie miał 5-letnich obligacji, które byłyby wyżej oprocentowane niż ekwiwalentne polskie obligacje denominowane w euro. Dziś takich krajów jest aż 8, czyli prawie połowa wszystkich krajów strefy euro. To też chyba według opozycji skutek czterech lat nicnierobienia. Teraz sprawa zmian w notowaniach krajów w Europie przez agencje ratingowe. W 2008 r. agencja ratingowa Standard & Poor˝s obniżyła ratingi Islandii, Litwy, Łotwy, Rumunii, Bułgarii i Węgier. W 2009 r. obniżyła ratingi Portugalii, Grecji, Hiszpanii, Irlandii i ponownie Litwy, Łotwy i Węgier. W 2010 r. Cypr został zdegradowany po raz pierwszy, a Grecja, Portugalia, Hiszpania, Irlandia i Łotwa po raz kolejny. W 2011 r. agencja Standard & Poor˝s obniżyła ratingi w sumie aż 15 razy - Irlandii, Portugalii, Grecji, Cyprowi, Włochom, Hiszpanii, Słowenii i Belgii, niektórym z tych krajów oczywiście kilkakrotnie. Podobnie robiły inne agencje ratingowe. Przez cały ten czas polskie notowania, pomimo czarnowidztwa komentatorów i opozycji, pozostały stabilne jak skała. Co więcej, ta siła została ostatnio potwierdzona przez główne agencje. To też chyba skutek nicnierobienia przez 4 lata. A teraz smutna prawda. Niedawno agencja Moody˝s obniżyła rating Węgier do poziomu śmieciowego. Nie mam z tego powodu żadnej satysfakcji, ale jest to straszne ostrzeżenie przed tym, co się dzieje, kiedy kraj wchodzi na drogę nieodpowiedzialnego populizmu, na drogę, którą niestety wybrał także w Polsce Jarosław Kaczyński, stawiający sobie za wzór swojego politycznego starszego brata Viktora Orbána. Panie Prezesie! Oczywiście nie ma pana prezesa, bo kiedy odbywają się ważne debaty gospodarcze, to pana prezesa nie ma, ale wiemy, że to oczywiście tylko i wyłącznie skutek alergii wynikającej z tego, że na sali jest klimatyzacja. Zwrócę się jednak do nieobecnego pana prezesa. Panie prezesie, nie zgadzamy się na taki Budapeszt w Warszawie. Nie tędy droga dla Polski. Skutkiem nicnierobienia według opozycji jest zapewne także to, że według Międzynarodowego Funduszu Walutowego w ciągu dwóch lat uda nam się obniżyć deficyt sektora finansów publicznych o 4,6% PKB, czyli o 73 mld zł, i to bez nadmiernego obciążenia finansowego ludzi. To ten budżet, który dziś przedstawiam Wysokiej Izbie, doprowadzi do obniżenia deficytu do 3% PKB. Podobne wyniki zostaną osiągnięte jedynie w krajach, które popadły w poważne tarapaty gospodarcze, ale tam odbywa się to wielkim kosztem społecznym. Nam uda się naprawić finanse publiczne bez drastycznych cięć, bez drastycznych podwyżek podatków. Niektórym z naszych domorosłych liberałów wydaje się, że jak działania nie bolą, to są nieskuteczne. Jednak twarde dane wskazują, że odpowiedzialność finansowa i budżetowa nie musi być okraszona potem i łzami. A stało się to możliwe dlatego, że zawsze działaliśmy wyprzedzająco i było tak od początku tego kryzysu. Budżet na 2011 r. daje nam drugą najniższą relację krajowych wydatków publicznych do PKB - czyli wydatków publicznych zmniejszonych o wydatki unijne - z całego dwudziestolecia, od samego początku transformacji. Ale oczywiście tak nie musiało być. Gdybyśmy poszli drogą, którą proponował PiS i prezydent Lech Kaczyński w 2009 r., to państwowy dług publiczny osiągnąłby już na koniec 2010 r. wartość o 112 mld zł wyższą niż ta, która była. Wobec tego przekroczony zostałby konstytucyjnie dozwolony 60-procentowy próg relacji długu publicznego do PKB. Skutkowałoby to koniecznością wprowadzenia drastycznych cięć w wydatkach i podwyżkami podatków. Gdybyśmy poszli tą drogą, mielibyśmy katastrofę gospodarczą kraju - i nie byłoby nic pięknego w takiej katastrofie - a wprowadzenie tych propozycji byłoby doprawdy Mount Everestem nieodpowiedzialności. Przez ostatnie 2 lata ani razu nie słyszałem od Prawa i Sprawiedliwości, że wyciągnęli wnioski z tych błędnych recept, które proponowali w 2009 r. Te błędy były wykazywane czarno na białym wielokrotnie. PiS nigdy się od nich nie odciął. To jak możemy mieć jakąkolwiek pewność, że tych samych błędów nie popełni w przyszłości, szczególnie biorąc pod uwagę to, co PiS obiecywał w kampanii wyborczej? Wtedy składał obietnice, których koszty obliczyliśmy na ponad 23,5 mld zł rocznie. I to koszt jedynie niektórych, wybranych obietnic. Widać, że opozycja nie przeanalizowała swoich dawnych błędów i nie wyciągnęła z nich stosownych wniosków. A kiedy rząd ostrzegał, że idą trudniejsze czasy, to politycy PiS to wyśmiewali. Kiedy mówiliśmy, że kryzys łomocze do drzwi, to Jarosław Kaczyński twierdził, że jedynie straszymy. Wysoki Sejmie! Nasza strategia składa się z 3 elementów. Po pierwsze, chodzi o zapewnienie płynności budżetu w 2012 r. Przygotowaliśmy Polskę na te trudne czasy, zapewniając już w tym roku kilkanaście procent potrzeb pożyczkowych na przyszły rok, a także przez wymianę zapadających obligacji na nowe o dłuższym terminie zapadalności. Jesteśmy w takiej sytuacji, że gdyby stało się najgorsze i należałoby uruchomić elastyczną linię kredytową, którą mamy w MFW, to musielibyśmy zapewnić jedynie 1/6 przewidzianych potrzeb pożyczkowych na 2012 r. Chciałbym przy okazji przypomnieć, że Prawo i Sprawiedliwość gwałtownie sprzeciwiało się zaciągnięciu elastycznej linii kredytowej i to już po rozpoczęciu się kryzysu greckiego. (Głos z sali: Gdzie...) 15,4% wzrostu od 2007 r., pani poseł. (Głos z sali: Dlaczego jest tak źle, skoro jest tak dobrze?) Ano właśnie, miałem nadzieję, że ktoś to pytanie zada. Chciałem na końcu zasugerować, że mogę pana posła wyręczyć, bo pan poseł na pewno będzie zadawał to pytanie. Skoro jest tak dobrze, dlaczego jest tak źle? Panie pośle, jest kryzys w strefie euro. Proszę od czasu do czasu czytać jakieś gazety. (Oklaski) (Głos z sali: Dławi pan rozwój.) Dławimy rozwój najszybszym wzrostem gospodarczym od 2007 r. Proszę nie tylko czytać gazety, ale także zapoznawać się z danymi Komisji Europejskiej, Eurostatu. Myślę, że to też by się przydało. Jak więc powiedziałem, jeżeli pociągnęlibyśmy elastyczną linię kredytową, co zrobimy oczywiście tylko w skrajnych warunkach, w warunkach skrajnej turbulencji w gospodarce europejskiej, to będziemy mieli aż 5/6 przewidywanych potrzeb pożyczkowych zapewnionych na 2012 r. i będziemy mogli zapewnić pozostałą 1/6, emitując obligacje o krótszych terminach, np. dwuletnich. Dzięki temu mamy w pełni zabezpieczone wypłaty rent, emerytur, pensji nauczycieli, funkcjonariuszy, żołnierzy i urzędników na przyszły rok, dotyczy to także wypłacenia szpitalom środków, kontraktów ze strony Narodowego Funduszu Zdrowia. Myślę, że warto w tym kontekście przypomnieć sobie, że to wszystko będzie potrzebne - gdyby stało się to najgorsze, gdyby ten kryzys w strefie euro naprawdę dramatycznie się zaostrzył - dlatego że mamy elastyczną linię kredytową. Należy pamiętać, kto tę elastyczną linię kredytową popierał i kto tej elastycznej linii kredytowej był przeciwny. Pierwszym naszym obowiązkiem jest, tak jak mówiłem, zabezpieczenie płynności budżetu, ale w średnim okresie płynność budżetu państwa, płynność państwa zależy od jego wypłacalności i wiarygodności, dlatego nasza strategia reformowania finansów publicznych jest taka, jaką zalecają międzynarodowe instytucje finansowe, takie jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy. To jest druga część naszej strategii gospodarczej. Podejmiemy działania, które ustabilizują finanse publiczne w średnim i długim okresie. Są to takie działania, jak stopniowe podniesienie wieku emerytalnego do 67 lat dla mężczyzn w 2020 r. i do 67 lat dla kobiet w 2040 r. Proszę zauważyć, jak stopniowa będzie ta progresja. Kobieta, która dzisiaj ma 55 lat, będzie pracowała o rok dłużej, a kobieta, która dzisiaj ma 50 lat, będzie pracowała o 2 lata i 11 miesięcy dłużej. Będziemy też stopniowo usuwali przywileje emerytalne lub prawidłowo je adresowali, a także ograniczali przywileje podatkowe. Te działania rozpoczną się w przyszłym roku. Po trzecie, w krótkim horyzoncie czasowym zapewniamy równowagę finansową przez zlikwidowanie nadmiernego deficytu w 2012 r. Zrobimy to dzięki takim działaniom, jak podwyższenie składki rentowej o 2 punkty procentowe, wprowadzenie nowego podatku od kopalin i zwiększenie dywidend pobieranych od spółek Skarbu Państwa. Te działania są skonstruowane tak, aby w jak największym stopniu poprawiały finanse publiczne, a jednocześnie w jak najmniejszym stopniu zmniejszały popyt w gospodarce. W obecnym projekcie budżetu na 2012 r., jak mówiłem, zakładamy wzrost PKB na poziomie 2,5%. Taki wzrost przewidują również OECD, Międzynarodowy Fundusz Walutowy oraz Komisja Europejska. Ale pamiętamy, że takie instytucje mogą się pomylić. Również my w tak nieprzewidywalnych warunkach w gospodarce europejskiej możemy się pomylić. Jesteśmy tego świadomi. Dlatego nie zawahamy się nowelizować budżetu w ciągu roku, jeśli na skutek kryzysu euro nastąpi taka potrzeba. Niemniej jednak ten budżet według dzisiejszych najpoważniejszych prognoz instytucji międzynarodowych zapewnia nam równowagę w 2012 r., który zapewne będzie jednym z najtrudniejszych w całym dwudziestoleciu. I dlatego proszę Wysoką Izbę o przyjęcie tego budżetu w pierwszym czytaniu. Dziękuję. (Oklaski)