Mówca: Katarzyna Ueberhan
Data: 2022-09-14 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam stanowisko klubu Lewicy w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania lichwie, druk nr 1911, wraz ze sprawozdaniem połączonych: Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, zawartym w druku nr 2143. W trakcie prac wspomnianych komisji wiele emocji wzbudził sposób obliczania maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu. W imieniu klubu Lewicy dołożymy kamyczek do tej dyskusji, czyli poprawkę zmieniającą próg odsetkowy na korzystniejszy dla konsumentów. Ale od początku. Niniejsza ustawa nazywana jest potocznie ustawą antylichwiarską. A czym jest lichwa? Przypomnę, zgodnie z art. 304 Kodeksu karnego: Kto, wyzyskując przymusowe położenie innej osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, zawiera z nią umowę, nakładając na nią obowiązek świadczenia niewspółmiernego ze świadczeniem wzajemnym, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Co roku wszczynanych jest kilkadziesiąt postępowań i stwierdzanych przestępstw lichwy, od kilkudziesięciu do ponad 100 rocznie. Wiemy, jak branżę pożyczkową oburzają zmiany w niniejszej ustawie czy nawet samo określenie czy zarzuty lichwy. Rozwiązanie przychodzi późno. Może dlatego mamy opóźnienie w tych pracach. Jest to jeden z dłuższych procesów legislacyjnych, który pamiętam z tej kadencji, która przecież słynie z ekspresowych regulacji. Rozwiązanie przychodzi późno, proces legislacji się przeciąga. A problem nie jest nowy. Przez lata kolejne rządy pozwalały na rozwój lichwiarskich firm wyzyskujących, oszukujących obywateli i obywatelki naszego kraju. Podejmowano próby uszczelniania przepisów, ale wciąż nieskutecznie. Pozwalano, by z powodu kredytów w parabankach ludzie tracili swoje mieszkania, miejsce do życia, ba, czasem dorobek życia, zdarzało się, że niestety i życie, bo uwikłani w spiralę długów popełniali samobójstwo. Z całym szacunkiem dla branży pożyczkowej, ale te instytucje sobie poradzą, inaczej niż zwykli obywatele w czasach drożyzny, szalejącej inflacji i w gąszczu niejasnych, nieprecyzyjnych przepisów. I choć w toku prac najgłośniejszy był głos przedstawicieli instytucji pożyczkowych, to jesteśmy tu po to przede wszystkim, by wsłuchiwać się w głos tych słabszych, często bezsilnych wobec systemu, oszukanych, wykorzystanych, niezorganizowanych tak skutecznie w grupach lobbingowych, np. głos państwa L., którzy pożyczyli z parabanku 6 tys. na 0%, ale prowizja i inne opłaty sprawiły, że RRSO tej umowy wynosiło ponad 100%, a gdy nie byli w stanie spłacić pożyczki, sprawa trafiła do sądu, który przyznał rację wierzycielowi, nie biorąc pod uwagę, że pożyczkobiorcy stali na zdecydowanie słabszej pozycji od wierzyciela trudniącego się zawodowo pożyczkami. Znaleźli pomoc dopiero u rzecznika praw obywatelskich, który wniósł skargę nadzwyczajną do Sądu Najwyższego. Oni znaleźli pomoc, a ile jest spraw, w których pożyczkobiorcy zostają sami ze swoją tragedią? Nadal brakuje w tej ustawie rozwiązań dotyczących działalności lombardów. To martwi, bo daje kolejną przestrzeń do omijania przepisów, a ta luka w systemie stwarza ryzyko, że to właśnie lombardy pozbawione właściwej kontroli przejmą klientów parabanków, a wykorzystywanie osób w kryzysie niestety się nie skończy. Co prawda słyszymy doniesienia z resortu finansów, że ma pojawić się projekt ustawy o działalności lombardowej, który ma wzmocnić monitoring nad rynkiem lombardów oraz zwiększyć ochronę dla klientów, ale zobaczymy, co przyniesie przyszłość. Tak czy inaczej, widząc potrzebę kolejnych regulacji tej materii, dostrzegając potrzebę zmian, popieramy niniejsze przedłożenie. Składam też poprawkę. (Oklaski)