Mówca: Dariusz Matecki (tekst niewygłoszony)
Data: 2026-05-27 (Sejm RP, kadencja 10)

Pytania Działając na podstawie mandatu poselskiego, przedkładam zapytanie dotyczące przedłożonego przez Radę Ministrów projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z wynikami ewaluacji jakości działalności naukowej za lata 2022-2025, druk nr 2500. Analiza przedłożonego aktu prawnego oraz dołączonej do niego oceny skutków regulacji, czyli OSR, budzi poważne wątpliwości natury systemowej, ustrojowej oraz organizacyjnej. Rząd proponuje wprowadzenie rozwiązań o charakterze epizodycznym i interwencyjnym, które w rażący sposób naruszają integralność i stabilność polskiego systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Wprowadzanie czasowych odstępstw od projakościowych kryteriów ustanowionych w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce rodzi uzasadniony opór instytucji przedstawicielskich środowiska akademickiego oraz podważa zaufanie obywateli do wiarygodności przyznawanych kategorii naukowych i stopni doktorskich. Co szczególnie niepokojące, z dokumentacji projektu wprost wynika, że pierwotne założenia rządowe, zawarte w ostatecznie usuniętym art. 2, spotkały się z druzgocącą i negatywną oceną m.in. ze strony Polskiej Komisji Akredytacyjnej oraz Parlamentu Studentów RP, które wprost zarzuciły projektodawcy działanie sprzeczne z europejskimi standardami jakości kształcenia, ESG, oraz ryzyko obniżenia międzynarodowej wiarygodności polskich dyplomów. Jednocześnie proponowane rozwiązania w zakresie szkół doktorskich wprowadzają nieakceptowalne mechanizmy niejednoznaczności prawnej oraz przerzucania kosztów, co stawia pod znakiem zapytania rzetelność przeprowadzonych przez ministerstwo analiz. W związku z powyższym, realizując konstytucyjną funkcję kontrolną Sejmu RP, żądam jednoznacznych wyjaśnień i odpowiedzi na następujące pytania merytoryczne. 1. Na jakich konkretnie ekspertyzach naukowych i analizach systemowych oparto twierdzenie zawarte w uzasadnieniu, iż obniżenie kategorii naukowej do poziomu B w wyniku drugiej ewaluacji może ˝niedokładnie oddawać rzeczywisty poziom jakości działalności naukowej˝, skoro system oceny opiera się na przepisach ustawowych, a ministerstwo jednocześnie deklaruje w odpowiedziach na uwagi, że projekt nie unieważnia samych kategorii naukowych? 2. Dlaczego projektodawca, pomimo szerokiej i krytycznej dyskusji środowiskowej dotyczącej wad mechanizmów ewaluacji, w tym m.in. manipulacji punktacją czasopism naukowych czy ekspansji tzw. czasopism drapieżnych, zdecydował się na wprowadzenie doraźnej i zachowawczej ustawy epizodycznej zamiast podjęcia kompleksowych, systemowych zmian legislacyjnych zapewniających trwałe zasady? 3. W jaki sposób ministerstwo zamierza zabezpieczyć konstytucyjną zasadę równego traktowania podmiotów publicznych w sytuacji, gdy instytucje przedstawicielskie, m.in. Uniwersytet Rzeszowski, w toku konsultacji wprost zarzuciły projektowi stosowanie dyskryminującej zasady ˝odpowiedzialności zbiorowej˝, uderzającej w uczelnie o strukturze zintegrowanej, czyli mające jedną szkołę doktorską? 4. Jakie są szczegółowe powody merytoryczne i ustrojowe całkowitego odrzucenia krytycznego stanowiska Rady Doskonałości Naukowej, która jednoznacznie wskazała, że proponowane rozwiązania doprowadzą do sytuacji, w której kształcenie doktorantów i przewody awansowe będą realizowane w podmiotach niespełniających ustawowych kryteriów jakościowych?