Mówca: Grzegorz Płaczek
Data: 2025-12-19 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Poselski Konfederacja złożył w gabinecie marszałka Sejmu projekt ustawy o likwidacji Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Celem projektu jest likwidacja funduszu, który powstał w 2020 r. na mocy art. 65 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 został utworzony w Banku Gospodarstwa Krajowego w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań związanych z przeciwdziałaniem COVID-19. To ważne: z przeciwdziałaniem COVID-19. Według planu finansowego funduszu na 2025 r., obowiązującego od 18 lutego br., fundusz zakładał wydatki na łączną kwotę 66 665 363 587 zł, a dodatkowo planowało się pozyskanie finansowania dłużnego na rzecz funduszu w formie emisji obligacji do kwoty nominalnej 18 200 mln zł. Pozabudżetowy fundusz związany z przeciwdziałaniem COVID-19 działa dalej i według obecnego stanu prawnego będzie działać w kolejnych latach budżetowych pomimo faktu, że tzw. pandemia COVID-19 i stan zagrożenia epidemicznego nią spowodowany zakończyły się zgodnie z prawem w dniu 1 lipca 2023 r. Największa partia polityczna, tworząca obecny rząd i większość sejmową, Koalicja Obywatelska, przed wyborami parlamentarnymi w 2023 r. obiecała Polakom 100 konkretów na pierwsze 100 dni. Wśród nich znalazł się niezwykle ważny konkret nr 69: przywrócimy przejrzystość finansów publicznych. Według obietnic KO w ciągu pierwszych 100 dni rządu miano przywrócić przejrzystość finansów publicznych, przedstawić białą księgę stanu finansów publicznych na koniec 2023 r., pociągnąć do odpowiedzialności winnych przestępstw urzędniczych, a także ujawnić plany finansowe i wszystkie wydatki funduszy poza budżetem. Obietnica do dzisiaj nie została spełniona. Biała księga finansów publicznych została opublikowana w kwietniu 2024 r., a więc na długo po pierwszych 100 dniach rządu pana premiera Donalda Tuska, oraz znacznie później, niż obiecywał to tuż po wyborach w październiku 2023 r. minister finansów pan Andrzej Domański z KO, który zakreślił termin: nie później niż miesiąc po powołaniu rządu. W przedstawionym dokumencie pierwszoplanowo zwrócono uwagę na istotny problem, jakim jest wyprowadzanie wydatków z budżetu państwa, które odbywało się - cytuję - m.in. poprzez tworzenie kolejnych funduszy celowych w Banku Gospodarstwa Krajowego oraz przejmowanie wydatków i funkcji państwa przez Polski Fundusz Rozwoju. Koniec cytatu. A przecież jednym z nich jest właśnie Fundusz Przeciwdziałania COVID-19. W białej księdze możemy także przeczytać, że jednym z ważnych problemów strukturalnych jest obserwowane w ostatnich latach rosnące pozabudżetowe zadłużenie generowane przez fundusze BGK, które zaciągają dług gwarantowany z mocy ustawy przez Skarb Państwa, nie mając w praktyce własnych środków na jego obsługę i spłatę. Dodatkowo wskazano, że podmioty te nie są częścią sektora finansów publicznych według przepisów krajowych, lecz są zaliczone do sektora instytucji rządowych i samorządowych. Ponadto przedstawiciele obecnej większości rządzącej w kampanii wyborczej w 2023 r., po której przejęli władzę w Polsce, publicznie krytykowali dalsze istnienie Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Przykładowo w październiku 2023 r. rzecznik Polskiego Stronnictwa Ludowego, obecny pan minister Miłosz Motyka powiedział o funduszu, że jest to ˝fundusz poza budżetem państwa, w którym nie ma dzisiaj żadnej reguły wydatkowej˝, a ówczesny poseł pan Michał Szczerba z KO pytał: ˝W czerwcu skończyliśmy z pandemią. Jaki jest zatem cel funduszu?˝. Najwyższa Izba Kontroli w jednej z konkluzji zawartych w analizie wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2022 r. wskazała, że cel utworzenia funduszu został określony na tyle ogólnie, że jest on de facto narzędziem do finansowania otwartego katalogu zadań mogących podlegać zmianom w dowolnym czasie i w dowolnym zakresie. NIK zauważyła, że z funduszu COVID-owego nie tylko finansowano świadczenia opieki zdrowotnej, diagnostykę, rehabilitację i fizjoterapię, zakup szczepionek, testów, leków i sprzętu, tworzenie tymczasowych szpitali, punktów diagnostycznych i punktów szczepień, ale i wsparto - uwaga - sektor turystyczny, wypłacano dodatek węglowy, dodatki dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, dodatek elektryczny oraz rekompensaty dla przedsiębiorstw energetycznych i sprzedawców gazu ziemnego, a środki przeznaczono także na Rządowy Fundusz Inwestycji Lokalnych i Rządowy Fundusz Polski Ład. Zdaniem dr. Sławomira Dudka - co ciekawe, bo to ekspert KO, na którego często się państwo w rządzie powołujecie - obecnie nie ma żadnego uzasadnienia dla funkcjonowania funduszu. ˝Jest równoległym budżetem, nazywanym rajem wydatkowym premiera Mateusza Morawieckiego, bo on jednoosobowo decyduje o wydatkach. Fundusz COVID-owy pozwala na prowadzenie budżetu wyborczego na serwetce˝ - powiedział ekspert jeszcze w 2023 r., dodając kategorycznie, że ˝Fundusz COVID-owy powinien być wygaszony, a gospodarka państwa powinna być prowadzona w budżecie państwa˝, gdyż ˝należy przywrócić rangę konstytucyjną budżetowi państwa˝. Mijają kolejne lata od zakończenia tzw. pandemii COVID-19, a Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 działa w najlepsze. Opinii publicznej nie są znane aktualne, pełne skutki finansowe tego dodatkowego konta rządu noszącego dzisiaj egzotyczną nazwę. We wrześniu 2024 r. prasa, np. dziennik ˝Rzeczpospolita˝, informowała, że rząd planuje emisję obligacji na ponad 103 mld zł dla funduszy BGK, w tym Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, bez uwzględnienia ich w budżecie centralnym. Nadal nie istnieją także żadne mierniki realizacji priorytetowych zadań finansowanych w ramach Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, w efekcie czego nikt nie jest w stanie skutecznie skontrolować funduszu i tego, na co i przez kogo wydawane są ogromne pieniądze, którymi dysponuje. Kontrolerzy NIK już 3 lata temu wskazywali, że lista nieprawidłowości jest naprawdę bardzo długa, ale do tej pory nic w tej sprawie się nie zmieniło. Warto przytoczyć także informację ze stycznia 2025 r., w której ˝Rzeczpospolita˝ wskazywała, że ˝Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 miał pomóc w walce z pandemią, zamiast tego jego dług rozprzestrzenia się jak epidemia: na początku roku przekroczył już 220 mld zł˝. Biorąc pod uwagę powyższe, należy zapewnić realizację obietnicy obecnego rządu i poprawić przejrzystość finansów publicznych poprzez likwidację zbędnego już funduszu, co powinno być pierwszym krokiem do definitywnego wyeliminowania pozabudżetowych funduszy zadłużających dodatkowo państwo poza kontrolą naszego parlamentu. Art. 1 projektu ustawy Klubu Poselskiego Konfederacja wprowadza zmianę w ustawie z dnia 31 marca 2020 r. mającą na celu uchylenie podstawy prawnej funkcjonowania Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Art. 2 i art. 3 projektu ustawy zawierają przepisy zmieniające mające charakter wynikowy dla celu głównego projektu, tzn. wyeliminowania Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 z przepisów rangi ustawowej, które mają zastosowanie. Tym samym projekt przewiduje wykreślenie możliwości odliczania darowizn na Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 od podstawy opodatkowania. Projektowane przepisy przejściowe i dostosowujące mają zapewnić uniknięcie wątpliwości interpretacyjnych oraz uregulowanie postępowań, co do których część z nich będzie mieć zastosowanie. Przyjęte rozwiązania zakładają przejęcie wydatków i zadań finansowanych z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 przez budżet państwa. Tym samym pozostałe przepisy przejściowe i dostosowujące konstytuują kluczową rolę ministra właściwego do spraw finansów publicznych jako likwidatora Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Projektowany przepis określa dzień wejścia w życie ustawy, wskazując, iż będzie to 1 stycznia 2026 r. Jest to vacatio legis zgodne z treścią ustawy z 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. Projektowana ustawa pozytywnie wpłynie na budżet państwa poprzez uporządkowanie finansów publicznych, zapewnienie transparencji wydatków publicznych oraz zarządzania długiem publicznym, a przejrzystość finansów publicznych jest jednym z fundamentów demokratycznego państwa prawnego. Biorąc pod uwagę powyższe, proponowane zmiany przyniosą także jednoznacznie pozytywne skutki społeczne i gospodarcze. Likwidacja funduszu przyczyni się do zwiększenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności działań władz publicznych w Polsce, co zwiększy zaufanie do nich ze strony obywateli, a także podmiotów zagranicznych, którzy będą chcieli zainwestować w naszym kraju swoje pieniądze. Większa przejrzystość finansów publicznych wpłynie także pozytywnie na zwiększenie pewności prawa, która jest jednym z kluczowych czynników umożliwiających podejmowanie oraz prowadzenie długoterminowej działalności gospodarczej. Projektowana ustawa nie będzie rodzić bezpośrednich skutków finansowych dla budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Przecież pieniądze nie biorą się znikąd. Parlament powinien mieć pełną kontrolę nad wszystkimi pieniędzmi Polaków. Fundusze pozabudżetowe są rozwiązaniem patologicznym i finansową fikcją. Jeżeli ściągamy od Polaków pieniądze, to parlament powinien mieć nad nimi pełną kontrolę. Wdrożenie projektowanych przepisów nie spowoduje wzrostu obciążeń administracyjnych mikro-, małych i średnich przedsiębiorców. Przedmiot projektu ustawy nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. Projekt ustawy nie zakłada wydania aktów wykonawczych, a osiągnięcie celu ustawy nie jest możliwe za pomocą innych środków. Z konkluzji opinii Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu z września 2025 r. wynika, iż wejście w życie projektu będzie miało pozytywne skutki prawne, polegające na usunięciu stanu normatywnego naruszającego wymogi, wynikające z doktrynalnie rozumianych zasad zupełności i jedności budżetu. Jednocześnie Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu zwróciło uwagę na brak wyczerpującego wyszczególnienia w projekcie wszystkich przepisów, które należy zmienić bądź uchylić na skutek likwidacji funduszu. Zalecenia te można wprowadzić w trakcie prac komisji nad ustawą. Wcześniejsze podanie wszystkich przepisów nie było możliwe. Te informacje można z łatwością uzupełnić dopiero teraz, podczas prac w komisji. Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu wskazało także, iż projekt przyniesie pozytywne skutki społeczne. Zwiększy transparentność i przyczyni się do wzrostu zaufania do rządzących w zakresie wydatkowania środków publicznych w sposób celowy i gospodarny. Pozwoli także na przywrócenie realnej kontroli parlamentu nad wydatkowaniem tychże środków. Na koniec BEOS wskazało, że projekt może przyczynić się do poprawy przejrzystości finansów publicznych oraz zarządzania długiem publicznym. Jednakże likwidacja funduszu będzie wymagała przejęcia finansowania realizacji zadań ze środków budżetu państwa oraz może oznaczać konieczność przejęcia zobowiązań na rzecz Skarbu Państwa, w tym w szczególności z tytułu obligacji gwarantowanych, które emitowane były od 2021 r. przez BGK na rzecz funduszu. Jednak należy jasno powiedzieć, że właśnie dokładnie o to chodzi w tej ustawie, o likwidację pozabudżetowego funduszu, bowiem tego dotyczy clue projektu niniejszej ustawy. Szanowni Państwo! Z serca zapraszam do rozpoczęcia debaty na temat tej ustawy, która jest potrzebna. Różne partie polityczne, w różnych okresach czasowych, poddawały w ostatnich latach w wątpliwość istnienie tego funduszu. Jako klub Konfederacji jesteśmy gotowi do rozmowy podczas posiedzenia komisji. Wiemy, że projekt ustawy był złożony niemal pół roku temu, w związku z czym niektóre zapisy wymagają uszczegółowienia. Nie jest to związane z tym, że w momencie składania dokumentu nie byliśmy gotowi. Okres oczekiwania niestety poskutkował tym, że pojawiły się jeszcze inne akty, które nawiązują do tej ustawy, dlatego nie byliśmy w stanie przygotować się do tego wcześniej. Ustawa powinna zostać wdrożona. Liczę na konstruktywną rozmowę w komisjach oraz na jej przyjęcie. Bardzo dziękuję. (Oklaski)