Mówca: Andrzej Kryj (tekst niewygłoszony)
Data: 2019-01-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie 150. rocznicy urodzin Stanisława Wyspiańskiego Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 15 stycznia 2019 r. przypada 150. rocznica urodzin Stanisława Wyspiańskiego. Jest to doskonała okazja do podkreślenia roli, jaką odegrał ten wybitny dramaturg, poeta, malarz i grafik w polskiej kulturze. Jego wszechstronność i imponujący dorobek artystyczny budzą podziw kolejnych pokoleń Polaków, zaś trafne oceny zawarte w dziełach literackich zyskują wymiar uniwersalny i ponadczasowy. Stanisław Wyspiański przyszedł na świat 15 stycznia 1869 r. w Krakowie. To przesiąknięte klimatem bohemy artystycznej miasto stało się inspiracją dla dzieł i istotnym elementem w późniejszej twórczości Wyspiańskiego. Jego ojciec, Franciszek Wyspiański, był cenionym rzeźbiarzem i fotografem. Po śmierci matki Stanisław przez pewien okres znajdował się pod opieką swojego wujostwa Kazimierza i Joanny Stankiewiczów. W ich domu często gościli przedstawiciele krakowskiej elity, w tym ludzie ze świata sztuki, tacy jak Jan Matejko czy Józef Szujski. Najbliższe otoczenie, w którym wychowywał się Stanisław, z pewnością przyczyniło się do wyboru jego życiowej drogi. Po ukończeniu renomowanego gimnazjum św. Anny w Krakowie, w którym poznał m.in. Józefa Mehoffera i Lucjana Rydla, Stanisław Wyspiański zapisał się na wydział filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie studiował historię, historię sztuki i literaturę. Rozpoczął też studia malarskie w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych pod okiem jej dyrektora Jana Matejki. Był studentem, który cieszył się zaufaniem swojego mistrza. Najlepszym tego dowodem jest fakt, iż Matejko powierzył jemu i grupie innych studentów misję wykonania zaprojektowanej przez siebie polichromii w kościele Mariackim. Kunszt artystyczny doskonalił Wyspiański podczas wyjazdów, m.in. do Włoch, Niemiec i Francji. Pierwszy etap twórczości Wyspiańskiego był ściśle związany z plastyką i architekturą. Piękne rysunki, obrazy olejne, pastele, witraże, polichromie i wystroje wnętrz do dziś budzą zachwyt. Nie ma chyba osoby, która nie zna postaci śpiących dzieci artysty często reprodukowanych na kartkach pocztowych. Wielkość Wyspiańskiego widać również w jego trwającej 10 lat twórczości literackiej. Wyspiański napisał wówczas 20 dramatów, w których kontynuował tradycje romantyczne. Do najbardziej znanych należą ˝Warszawianka˝, ˝Klątwa˝, ˝Wesele˝, ˝Bolesław Śmiały˝ czy ˝Noc listopadowa˝. Przyznać trzeba jednak, że jego triumf jako dramaturga był za życia krótki i szczególnie związany z premierą ˝Wesela˝ inspirowanego weselem przyjaciela Lucjana Rydla. W dramacie tym niezwykle trafnie przedstawił Wyspiański ówczesny przekrój społeczeństwa na ziemiach polskich, nie szczędząc krytyki i ironii dotyczących naszych narodowych wad, oraz ukazał polską wieś jako miejsce idylliczne i pełne życia. ˝Wesele˝ przyniosło Stanisławowi Wyspiańskiemu wielką popularność. Niektórzy okrzyknęli go nawet nowym wieszczem narodowym, ale sam Wyspiański nie chciał być za takiego uważany. Stanisław Wyspiański tworzył do końca swych dni. Będąc bardzo chory, przywiązywał do rąk deseczki, by wykonywać prace plastyczne, a utwory literackie dyktował. Zmarł 28 listopada 1907 r. w swym rodzinnym mieście i pochowany został w Krypcie Zasłużonych na Skałce. W dzisiejszych czasach Stanisław Wyspiański jawi się jako artysta kompletny, działający z powodzeniem w różnych dziedzinach sztuki, a jego dzieła wpisane są w kanon polskich dzieł narodowych. O tym, jak ważna była jego twórczość, świadczy choćby fakt, iż podczas II wojny światowej uznana została ona przez Niemców za szkodliwą i niepożądaną i przeznaczono ją do zniszczenia. Cytaty z jego dzieł są powszechnie znane i używane, jak choćby słowa: ˝Miałeś, chamie, złoty róg˝ czy ˝Wyście sobie, a my sobie. Każden sobie rzepkę skrobie˝. Wyspiański był wielkim patriotą, zaś jego marzeniem była wolna Polska. Jednak w odróżnieniu od wielu artystów uważał, że do tego kluczowa jest zmiana sposobu myślenia Polaków - porzucenie wyidealizowanej mitologii i skupienie się na realnym, wspólnym działaniu dla dobra ojczyzny. Dlatego też niezwykle ważne jest, żeby w roku 150. rocznicy urodzin tego wielkiego Polaka w sposób szczególny podkreślić jego dorobek artystyczny i wkład w odrodzenie polskiej niepodległości.