Mówca: Lidia Gądek
Data: 2012-10-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Pragnę wygłosić oświadczenie poselskie w związku z odbytą pod koniec września bieżącego roku międzynarodową konferencją archeologiczną w Wolbromiu. Jura Krakowsko-Częstochowska to niezwykle piękny, malowniczy region naszego kraju. Świadczą o tym nie tylko zabytkowa architektura, osobliwa forma i flora, ale także ponad 1000 jaskiń. Są one doskonałym miejscem pracy dla archeologów badających dzieje ludzkości oraz speleologów pasjonujących się eksploracją jaskiń. Krótko przybliżę charakterystykę jednej z nich, Jaskini Biśnik, która była przedmiotem wnikliwej analizy podczas wspomnianej międzynarodowej konferencji. Jaskinia położona jest na lewym brzegu Doliny Wodącej, w południowej części wyżyny. Teren, na którym znajduje się stanowisko, należy do wsi Strzegowa w gminie Wolbrom. Natomiast obszar wykopalisk archeologicznych znajduje się wewnątrz trzykomorowej jaskini oraz na terenie przed wejściem do komory głównej, otoczony z trzech stron przez skalne ściany, a od góry przez spory nawis. Jaskinia Biśnik jest jedynym ze znanych stanowisk jaskiniowych na terenie Polski i jednym z nielicznych w Europie, gdzie w pełni zachował się profil osadów datowanych na okres od zlodowacenia do holocenu. Skąd nazwa Biśnik? Jest to nazwa ludowa. Po raz pierwszy w literaturze została użyta przez prof. Krzysztofa Cyrka, kierownika badań na tymże stanowisku. Nazwa ta na stałe weszła do literatury przedmiotu, aczkolwiek pierwsze wzmianki o jaskini pojawiły się już w 1951 r. za sprawą badacza Kazimierza Kowalskiego. Obecnie prowadzone prace są kontynuacją badań weryfikujących, podjętych w 1992 r. przez wtedy jeszcze dr. hab. Krzysztofa Cyrkę oraz prof. Teresę Madeyską i prof. Teresę Wiszniowską. Najważniejszym okresem w historii tutejszych badań wykopaliskowych były jednak lata 1997-1999 ubiegłego stulecia, kiedy to pogłębiono wykopy w obrębie głównej komory pod nawisem jaskini. Wcześniej zdołano wydzielić już trzy główne serie sedymentacyjne, stanowiące kompleks różnych glin jaskiniowych z gruzem. Dziś wiadomo, że powstały one w warunkach o ograniczonych wahaniach temperatury i wilgotności. W trakcie dwóch dekad interdyscyplinarnych badań naukowych w Jaskini Biśnik przebadano ponad 300 m 3 stanowiska, eksplorując przy tym osad na głębokości od 150 cm do 8,5 m. Opisano 20 warstw geologicznych, w obrębie których wykryto 150 tys. szczątków kostnych reprezentowanych przez 27 gatunków ptaków i 54 gatunki ssaków. Wydobyto również ponad 8 tys. zabytków z krzemienia, kości i poroża, posiadających ślady intencjonalnej obróbki. Najcenniejszym znalezionym artefaktem jest kość miednicy mamuta, na której zostały wykonane kręgi przywodzące na myśl olimpijskie logo. Innym interesującym odkryciem jest tak zwane zgrzebło, unikalne narzędzie krzemienne, stanowiące dowód na leworęczność neandertalczyka. Najstarsza warstwa, w której znaleziono owe artefakty świadczące o działalności człowieka wewnątrz jaskini, datowana jest na pół miliona lat wstecz, co oznacza, że Jaskinia Biśnik jest najstarszym stanowiskiem jaskiniowym w Polsce i jednym z najstarszych w Europie Środkowo-Wschodniej. Jaskinia w ciągu trwania paleolitu zasiedlana była aż 18-krotnie przez grupy hominidów. Prawie pewne jest, że mieszkał w niej też neandertalczyk, co potwierdzają znalezione zabytki, choć nie odkryto tu jego kostnych szczątków. Co więcej, nie jest wykluczone, że pierwszym mieszkańcem jaskini był homo erectus. Byłoby to z pewnością ewenementem w skali Europy i świata. Jaskinia Biśnik to nie tylko odkrycia archeologiczne, badania szczątek i analiza warstw. Miejsce to znane jest również lokalnej ludności, która łączy je z wieloma opowieściami i legendami. Największym, a jednocześnie najbardziej kłopotliwym mitem dla badaczy jest przeświadczenie o zakopaniu przez eksterminowaną ludność żydowską w czasie drugiej wojny światowej skrzyń wypełnionych złotem. Co roku archeologowie napotykają bowiem ślady penetracji jaskiń w poszukiwaniu tychże skarbów. Podsumowując, powołam się na słowa szkockiej pisarki Nicoli Morgan, która bardzo trafnie spostrzegła: Kiedy zaglądasz do jaskini, z początku widzisz bardzo niewiele. Kiedy przyzwyczaisz się do ciemności, widzisz coraz więcej. A jeśli odważysz się zostać tam wystarczająco długo, w końcu zobaczysz wszystko. Aby dowiedzieć się dostatecznie dużo o Jaskini Biśnik, konieczne są dalsze badania, którą doprowadzą do osiągnięcia dna jaskini, spągu warstwy trzeciorzędowej oraz wyeskplorowania wszystkich dostępnych komór. Mam wielką nadzieję, że znajdą się na to środki, a tym tematem zainteresują się również koledzy parlamentarzyści. Dziękuję bardzo. (Oklaski)