Mówca: Piotr Zgorzelski
Data: 2023-07-11 (Sejm RP, kadencja 9)

Poprosimy panią poseł Pępek o wyciszenie rozmowy telefonicznej. (Poseł Krystyna Skowrońska: Małgosia, ciszej.) Nie słyszy. Sekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego Jarosław Sellin: Ona powstała w Łodzi, tam gdzie funkcjonował przez 3 lata niemiecki obóz koncentracyjny dedykowany dzieciom właśnie. Powołaliśmy ponad 2 lata temu Muzeum Dzieci Polskich - ofiar totalitaryzmów i to jest trwała instytucja, która będzie o tę pamięć dbać. Warto o tym powiedzieć, dlatego że jeśli chodzi o efektywne i skuteczne działania w dziedzinie polityki pamięci, to najlepiej jak one są prowadzone przez trwałe instytucje, które pracują dzień w dzień. Mamy wyznaczony dzień 10 września - jeszcze parę słów na ten temat powiem - kiedy pewnie będziemy po prostu celebrować Narodowy Dzień Polskich Dzieci Wojny, ale dzięki temu, że powołaliśmy tę instytucję, mamy miejsce, gdzie ta pamięć będzie dzień w dzień opowiadana poprzez wystawę stałą, wystawy czasowe, projekty edukacyjne, filmy dokumentalne, a może nawet fabularne, bo i takie rzeczy muzea już dzisiaj robią, debaty, konferencje, publikacje książkowe, czasopisma itd., itd. O tę pamięć będzie dbać konkretna instytucja dzień w dzień, a nie tylko incydentalnie, kiedy będziemy się organizować w dniu 10 września, żeby dedykowane temu dniu święto celebrować. A więc to jest bardzo ważne. Rzeczywiście szacuje się, że w wyniku wojny śmierć poniosło, tutaj różne dane się podaje, ale wedle wyliczeń historyków, profesjonalistów, 2200 tys. dzieci - obywateli polskich. Mówię precyzyjnie: dzieci - obywateli polskich, bo oczywiście w sensie etnicznym to były różne dzieci, bo Polska przedwojenna, polscy obywatele byli zróżnicowani etnicznie. Poza ofiarami śmiertelnymi, wspominaliście państwo o tym w tej debacie, to dużo cierpień fizycznych i psychicznych, to kwestia ran wojennych, osierocenia, uwięzienia, przesiedlenia, wynarodowienia, niewolniczej pracy czy też skrajnej biedy. To wszystko dotknęło dzieci - obywateli polskich. Działania okupanta związane z eksterminacją, ale także germanizacją polskich dzieci zostały uznane przez uczestników konferencji UNESCO 3 lata po zakończeniu wojny, w 1948 r., za zbrodnie przeciwko ludzkości. Równie okrutny los spotykał najmłodszych ze strony sowieckiego okupanta. Dzieci wywożono na Syberię, poddawano katorżniczej pracy, nieludzkim warunkom bytowym, rzadko też miały one szansę na przetrwanie i powrót do ojczyzny. I wreszcie oczywiście także trzeba wspomnieć o tym, w dniu dzisiejszym, kiedy celebrujemy narodowy dzień pamięci ofiar rzezi wołyńskiej, że i z rąk niestety nacjonalistów ukraińskich na Wołyniu, w Małopolsce Wschodniej, na Podolu mordowane były też przez kilka lat polskie dzieci. Padło kilka pytań. Pan poseł Rafał Adamczyk i pan poseł Grzegorz Rusiecki pytali, jak czcić. Wydaje mi się, że, tak jak mówiłem, muzeum, które już powołaliśmy i które funkcjonuje, na pewno weźmie datę 10 września pod uwagę i będzie jakieś specjalne, ekstraordynaryjne wydarzenia w tym dniu organizować, poza bieżącą, codzienną, podkreślam, działalnością, bo ma w swoim zestawie zadań, które opisaliśmy w statucie, m.in. takie zadania: działalność wystawiennicza, edukacyjna i naukowa dotycząca upamiętnienia najmłodszych ofiar całej II wojny światowej, gehenny polskich dzieci na terenach Polski okupowanych przez III Rzeszę i Związek Sowiecki, działalność wystawiennicza, edukacyjna i naukowa dotycząca losów dzieci - sierot wojennych w Polsce oraz, co też ważne, bo też warto i tę kategorię do kategorii dzieci wojny włączyć, dzieci żołnierzy wyklętych, bohaterów polskiego podziemia niepodległościowego, bo przecież one też swoje przeżywały z powodu prześladowań polskich patriotów kontynuujących walkę z bronią w ręku po II wojnie światowej. Oczywiście to muzeum na pewno będzie w tej sprawie bardzo aktywne. Ale co ponadto 10 września? To zostawiamy też inicjatywom społecznym, które zawsze mogą otrzymać wsparcie ministerstwa kultury. My mamy ponad 40 różnego rodzaju programów grantowych, również dedykowanych konkretnym wydarzeniom, eventom, mówiąc dzisiaj nowoczesnym językiem, wymyślanym w dziedzinie kultury czy dziedzictwa narodowego. A to idealnie się przecież nadaje do tej kategorii pamięci i dziedzictwa narodowego. Takie inicjatywy oczywiście będą mogły być wspierane przez władzę publiczną. Myślę, że też mogą się przecież pojawić jakieś upamiętnienia w postaci trwałej, które będą związane z gehenną polskich dzieci. Chodzi o odsłanianie tych upamiętnień 10 września w różnych miejscach, miejscach o symbolicznym znaczeniu dla upamiętnienia gehenny polskich dzieci w czasie II wojny światowej. Z pewnością też, mam nadzieję, wiedza o tym, że taki dzień ustanowiliśmy, będzie asumptem do refleksji, działania czy podejmowania jakichś akcji przez władzę publiczną szczebla samorządowego, a mamy tych szczebli samorządowych przecież trzy. O to jestem raczej spokojny. Myślę, że takie inicjatywy oddolne się będą pojawiać, które na pewno będą mogły liczyć na wsparcie władzy publicznej. Pan poseł Tomasz Tomaszewski pytał, czy rząd planuje prace nad dodatkowymi świadczeniami dla dzieci wojny. Pytał o to też Jan Szopiński. Jako przedstawiciel ministerstwa kultury nie jestem w stanie na to odpowiedzieć, ale przekażę to pytanie oczywiście do odpowiedniego resortu, czyli do ministerstwa rodziny. Przy okazji tej debaty, bardzo konsensualnej, gdzie wzajemnie sobie dziękowaliśmy za tę inicjatywę, zdziwiła mnie trochę uwaga, niepotrzebna, moim zdaniem, pani poseł Krystyny Skowrońskiej, że dzisiaj używa się języka wojny. (Poseł Krystyna Skowrońska: Ale na sali dzisiaj to było.) Przy okazji tej debaty, debaty tak konsensualnie prowadzonej, nie chcę wchodzić w jakąś polemikę, ale naprawdę proszę się przyjrzeć wystąpieniom pani lidera politycznego na wszystkich wiecach, które odbywają się w ostatnich dniach w Polsce, jak tam jest język używany. (Oklaski) I nawet wprost, kogo popieraliście, jakie środowiska popieraliście, które manifestowały kilka lat temu na ulicach polskich miast, które mówiły wprost i używały tego pojęcia: to jest wojna. Wy ich popieraliście i na salony brukselskie wprowadzaliście. Kto jest autorem przemysłu pogardy, wojennego przemysłu pogardy? Proszę się, zanim się innym to wypomni, nad własnym ogródkiem zastanowić. (Oklaski) (Poseł Krystyna Skowrońska: Mogę, panie marszałku?)