Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-02-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie 150. rocznicy urodzin gen. Mariusza Zaruskiego Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ostatniego dnia stycznia obchodziliśmy 150. rocznicę urodzin wybitnej jednostki - gen. Mariusza Zaruskiego. Był on człowiekiem wszechstronnym: wojskowym, taternikiem, pionierem polskiego żeglarstwa, malarzem, ratownikiem, instruktorem harcerskim ZHP i założycielem Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Mariusz Zaruski przyszedł na świat 31 stycznia 1867 r. na Podolu. Naukę pobierał w prywatnej szkole powszechnej, a później w gimnazjum rosyjskim w Kamieńcu Podolskim, gdzie trafił pod opiekę uczestniczącego w działalności konspiracyjnej wuja. W 1885 r. Zaruski zdał maturę i rozpoczął studia matematyczno-fizyczne na Uniwersytecie w Odessie. To właśnie wtedy po raz pierwszy zetknął się z morzem. Najpierw utrwalał je na płótnie, przez co zdecydował się wstąpić do Szkoły Sztuk Pięknych, a następnie podczas wakacji zaciągał się na statki i odbywał egzotyczne podróże. W 1894 r. został zesłany za działalność patriotyczną do Archangielska. Ukończył tam Szkołę Morską i dostał pozwolenie na podróże. Po odbyciu zsyłki wrócił do Odessy, gdzie wziął ślub, a następnie wyjechał do Krakowa i ukończył Akademię Sztuk Pięknych. Kiedy zachorowała jego żona, przeniósł się do Zakopanego i zajął się szkoleniem przewodników, wytyczaniem szlaków, a także pracą w TOPR, którego był inicjatorem powstania i pierwszym naczelnikiem. Kiedy wybuchła I wojna światowa, Zaruski był znanym działaczem i publicystą. Od 1914 r. do lipca 1917 r. służył w 1. Pułku Ułanów. Od listopada 1918 r. przez niemal 3 lata był jego dowódcą. Na jego czele walczył też w wojnie 1920 r. Dostał także zadanie sformowania 11. Pułku Ułanów i objęcia nad nim dowództwa. Został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy oraz kilkukrotnie Krzyżem Walecznych. Swoją karierę wojskową zakończył jako generał brygady i adiutant prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w latach 1923-1925. W stan spoczynku przeszedł przed przewrotem majowym. Na emeryturze poświęcił się całkowicie działalności propagandowej i organizacyjnej na rzecz zrozumienia przez Polaków wartości morza. Zorganizował Yacht Klub Polski i był twórcą Komitetu Floty Narodowej. W latach 30. generał był czołową postacią w polskim żeglarstwie, twórcą wielu inicjatyw i niekwestionowanym autorytetem. W sierpniu 1939 r. miał wyruszyć w rejs, jednak zwlekał z tym, nie chcąc opuszczać ojczyzny w potrzebie. Nie chciał ratować siebie, załogi i statku, wolał zostać na posterunku. Przez to został aresztowany przez NKWD. Zapadł na cholerę i zmarł w 1941 r. z dala od kraju, w więzieniu NKWD w mieście Chersoń. W roku 1997 odznaczono go pośmiertnie Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski. W tym samym roku sprowadzono do Polski i złożono na Starym Cmentarzu w Zakopanem urnę z ziemią z 10 miejsc cmentarza w Chersoniu (nieznane jest dokładne miejsce pochówku). W kwietniu 2001 r., w 60. rocznicę śmierci generała, zorganizowany został symboliczny morski pogrzeb. Ziemia z prochami Mariusza Zaruskiego została wysypana z pokładu STS ˝Generał Zaruski˝ do wody w Zatoce Gdańskiej, na podejściu do Gdyni - macierzystego portu ˝Zawiszy Czarnego˝. Dziękuję.