Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2021-07-07 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej przedstawiam sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw. Projekt z druku nr 1275, a sprawozdanie z druku nr 1295. Obydwie komisje, do których pani marszałek skierowała omawiany projekt zgodnie z art. 37 i 40 regulaminu Sejmu, odbyły wspólne posiedzenie w dniu 22 czerwca tego roku, na którym przeprowadzono pierwsze czytanie projektu. Następnie komisje przystąpiły do szczegółowego rozpatrywania projektu, czego rezultatem jest przedstawiane właśnie sprawozdanie. Wysoka Izbo! Projekt z druku nr 1275 dokonuje zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w ustawie - Prawo ochrony środowiska oraz w ustawie o odpadach. Przepisy dotyczące zbiórki i zagospodarowania odpadów komunalnych były w ostatnich latach kilkakrotnie zmienione, przy czym ważna zmiana nastąpiła 2 lata temu za sprawą ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. Uchwalone wówczas zmiany to wzmocnienie nadzoru gmin nad podmiotami odbierającymi od nich odpady, zachęta do selektywnej zbiórki odpadów komunalnych, w tym biodegradowalnych, demonopolizacja rynku odbioru odpadów komunalnych, tzn. zniesienie regionalizacji w zakresie zagospodarowania odpadów, uproszczenie zasad budowania instalacji do przetwarzania odpadów przez jednostki samorządu terytorialnego. Wysoka Izbo! To było 2 lata temu, ale aby te zmiany przepisów mogły przynieść oczekiwane rezultaty i doprowadzić do obniżki opłat ponoszonych przez mieszkańców, powinny zostać wprowadzone do gminnych regulaminów utrzymania czystości i porządku. Obniżenie kosztów zagospodarowania odpadów komunalnych może nastąpić po rzetelnym wprowadzeniu przez samorządy rekomendowanej przez Unię Europejską hierarchii postępowania z odpadami. Mówiąc w uproszczeniu, chodzi o selektywną zbiórkę, powtórne wykorzystanie szkła, metalu, plastiku i innych nadających się do tego odpadów, termiczne przekształcanie odpadów z odzyskiwaniem energii, tak żeby deponować na składowiskach tylko to, czego absolutnie nie da się już powtórnie wykorzystać. Niestety gminy czasem nie szanują jasno przecież wyrażonej intencji ustawodawcy. Zniesienie regionalizacji zagospodarowania odpadów zostało wykorzystane np. przez jedno z dużych miast do tego, żeby wozić niesegregowane odpady na Podkarpacie czy pod Białystok, zaburzając lokalne rynki gospodarki odpadami, co na domiar złego skutkuje wysokimi opłatami dla mieszkańców, bo wożenie śmieci po kraju kosztuje. Z drugiej strony słyszy się o przerzucaniu kosztów generowanych przez nieruchomości niezamieszkałe na gminne systemy gospodarki odpadami. Przykład z mojego okręgu wyborczego: w jednej ze znanych podhalańskich miejscowości turystycznych właściciel hotelu się w nim zameldował i płaci 16 zł miesięcznie razy 12 miesięcy, tj. 192 zł rocznie. Tymczasem koszt usuwania kontenerów z odpadami z jego posesji wynosi rocznie 37 tys. zł. To nie jest dobra sytuacja, taka sytuacja powinna zostać zmieniona, bo z jakiej racji z pieniędzy innych podatników gmina musi dopłacać do takiego procederu. (Poseł Gabriela Lenartowicz: Pani poseł, sprawozdanie!) Wójtowie i burmistrzowie proszą o zwiększenie elastyczności systemu opłat i o uszczegółowienie przepisów w tym zakresie. Wysoka Izbo! Do proponowanych w omawianym rządowym projekcie ustawy zmian należy m.in. podwyższenie maksymalnej stawki opłaty dla nieruchomości niezamieszkałych. To jest problem, o którym mówiłam, hotel to jest właśnie nieruchomość niezamieszkała. Kolejna kwestia to wprowadzenie przepisów umożliwiających złożenie oświadczenia przez właściciela nieruchomości niezamieszkałej o wyłączeniu się z gminnego systemu gospodarowania odpadami. Ten zapis ułatwi gminom określenie rozmiaru zamówienia, bo gmina zarówno dla zamieszkałych, jak i niezamieszkałych nieruchomości musi przeprowadzić przetargi w celu wyłonienia wykonawcy. Ten sposób składania oświadczeń ułatwi zatem gminom określenie rozmiaru zamówienia i prowadzenie postępowań przetargowych na wywóz i zagospodarowanie odpadów komunalnych. Kolejna kwestia, którą rozwiązuje omawiany projekt, to umożliwienie właścicielom nieruchomości rekreacyjno-letniskowych rozliczania się z opłaty tak jak właściciele nieruchomości niezamieszkałych, tzn. od pojemnika. Następuje również wprowadzenie przepisów umożliwiających indywidualne rozliczanie mieszkańców w budynkach wielolokalowych z selektywnej zbiórki odpadów, pod warunkiem że gmina zapewni techniczne możliwości identyfikacji odpadów wytwarzanych w poszczególnych lokalach w taki sposób, żeby nieuprawnione osoby nie mogły odczytać danych osobowych. Jest szansa, że to rozwiązanie pozwoli osiągnąć wyższy poziom selektywnej zbiórki. Jest oczywiste, że jeżeli jest wielu mieszkańców w bloku i jeżeli znajdzie się chociaż jeden, który nie segreguje, to cała reszta traci motywację do prowadzenia selektywnej zbiórki, a przecież selektywna zbiórka powinna być prowadzona na jak najwcześniejszym etapie, u źródła powstawania odpadów. Kolejna kwestia, o której chcę tu powiedzieć, to jest umożliwienie gminom pokrywania części kosztów gospodarowania odpadami z dochodów własnych, które nie pochodzą z opłat pobranych od mieszkańców za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wysoka Izbo! Kolejny problem, który również jest rozwiązywany w projekcie, to jest umożliwienie określenia przez ministra właściwego do spraw klimatu, w drodze decyzji, odstępstwa dla poszczególnych gmin w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych, zgodnie z art. 10 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98 w sprawie odpadów, oczywiście pod warunkiem spełnienia określonych w ustawie kryteriów. Krótko mówiąc, chodzi o to, że jeżeli gmina spełnia trzy z czterech wskazanych w ustawie kryteriów, jest możliwość wystąpienia o odstępstwo. Często warunki terenowe utrudniają zbiórkę, czynią ją nieskuteczną, powodują nadmierne koszty. Chodzi o to, żeby reagować elastycznie, dostosowując się do konkretnych warunków, które występują w konkretnej gminie. Kolejna kwestia to jest, proszę państwa, wprowadzenie wymogu zapewnienia przez gminy najpierw przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów zebranych selektywnie oraz odpadów powstających w procesie sortowania, co zmniejszy koszty zagospodarowania odpadów. Wysoka Izbo! Te wszystkie kwestie były bardzo szczegółowo omawiane w czasie prac połączonych komisji nad projektem. Zostały oczywiście wprowadzone poprawki o charakterze redakcyjnym, legislacyjnym. Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisja Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa uchwaliły przedmiotowe sprawozdanie. W imieniu połączonych komisji proszę Wysoką Izbę o uchwalenie projektu ustawy zawartego w sprawozdaniu połączonych komisji w druku nr 1295. Dziękuję bardzo.