Mówca: Sprawozdawca Piotr Babinetz
Data: 2015-07-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie ustawy o ustanowieniu Dnia Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej z lipca 1945 roku, druk nr 3531, wniesionym przez posłów klubu Prawo i Sprawiedliwość. Termin wniesienia i rozpatrywania projektu wynika z faktu, że 12 lipca tego roku minie 70. rocznica rozpoczęcia przez Sowietów ludobójczej operacji określanej jako obława augustowska, skierowanej przeciwko Polakom mieszkającym i działającym na północno-wschodnich rubieżach Polski w granicach pojałtańskich. Obława augustowska to jedna z ciągu sowieckich zbrodni na Polakach, jakich wiele doświadczyliśmy od przewrotu bolszewickiego z 1917 r. w Rosji. Wymieńmy tu choćby represje pierwszych lat po rewolucji, a następnie operację polską czy właściwie, należałoby powiedzieć, antypolską NKWD z lat 1937-1938, zbrodnie okresu II wojny światowej, na czele ze zbrodnią katyńską, i wreszcie obławę augustowską. Jej wyjątkowość polega m.in. na tym, że była to największa zbrodnia dokonana na Polakach przez Sowietów po II wojnie światowej, czyli już po zawarciu pokoju, po zakończeniu działań wojennych w Europie, i że szczególnie trudno jest uzyskać od strony rosyjskiej konkretne informacje o losach ofiar, a przede wszystkim co do miejsca pochówku polskich ofiar. Warto przypomnieć, że w maju 1944 r. Armia Krajowa w powiatach suwalskim i augustowskim nawiązała współpracę z sowieckim oddziałem ˝Orłowa˝. Od tego czasu Sowieci oprócz współdziałania z Armią Krajową przeciw Niemcom prowadzili systematyczne rozpoznanie struktur, liczebności, lokalizacji i wsparcia mieszkańców dla Armii Krajowej. Wiosną 1945 r. rozwinęła się na tych obszarach działalność niepodległościowa Armii Krajowej Obywatelskiej, która stanowiła efekt przekształcenia wcześniejszej Armii Krajowej w nową formację działającą przeciwko nowej okupacji Polski. Zyskała ona tam mocną pozycję. Sowieci z kolei, wycofując się z frontu niemieckiego, koncentrowali duże siły zbrojne na tym terenie. Na mocy decyzji podjętych przez najwyższe władze sowieckie ze Stalinem jako naczelnym dowódcą 12 lipca 1945 r. na ziemiach augustowskiej, sejneńskiej, sokulskiej i suwalskiej rozpoczęła się obława. W operacji wzięli udział członkowie oddziałów Armii Czerwonej, Smiersza, wojsk wewnętrznych NKWD oraz Komunistycznej Polski, Ludowego Wojska Polskiego, UB, MO i konfidenci tych służb. Wśród zbrodniarzy kolaborantów był np. Mirosław Milewski, dla którego udział w tej zbrodni stał się przepustką do wielkiej kariery w komunistycznej Polsce, kariery opartej na służbie swoim panom - Sowietom. Zatrzymano ponad 7 tys. osób. Później większość zwolniono. Nie dysponujemy pełnymi informacjami, ale wszystko na to wskazuje, że zamordowano 592 osoby, o których wiemy stosunkowo najwięcej, a następnie prawdopodobnie 828 kolejnych. Obecnie z całościowych szacunków wynika, że ofiar śmiertelnych mogło być nawet ok. 2 tys. Wśród zamordowanych było kilkadziesiąt młodocianych, niepełnoletnich kobiet, w tym także kilka kobiet w ciąży. Zdecydowaną większość zamordowanych przez Sowietów w efekcie obławy augustowskiej Polaków stanowili cywile. W obrębie jednej gminy Giby zamordowano prawdopodobnie aż 109 osób. Nie jest to informacja pewna, ale wiele wskazuje na to, że znaczną część ofiar Sowieci zamordowali i pogrzebali na Grodzieńszczyźnie. Patrząc w szerszym kontekście, można powiedzieć, iż w rejonie na wschód od granicy jałtańskiej trwała prowadzona przez Sowietów depolonizacja Kresów Wschodnich, czyli de facto prześladowanie, represjonowanie i mordowanie Polaków tam mieszkających i działających. Na przykład na Grodzieńszczyźnie polskie podziemie przetrwało do końca lat 40. Tak więc obława augustowska, największa zbrodnia sowiecka dokonana na Polakach po II wojnie światowej, była częścią działań prowadzonych wszędzie tam, gdzie Sowieci natrafiali na polski żywioł. Wszędzie tam starali się Polaków zwalczać i mordować. Poszukiwania ofiar od pierwszych lat po dokonaniu zbrodni prowadzili mieszkańcy i rodziny mimo represji, które spotykały ich ze strony komunistów. W ostatnich latach działania prowadził Obywatelski Komitet Poszukiwań Mieszkańców Suwalszczyzny Zaginionych w Lipcu 1945 r. oraz szczególnie zasłużony Związek Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945 roku, z księdzem Stanisławem Wysockim na czele. Myślę, że tym ludziom należy się hołd za to, że podjęli ten trud, dążyli do poznania prawdy, zdobycia informacji o imionach, nazwiskach, identyfikacji ofiar, a także o miejscu ich pochówku. Obecnie śledztwo w tej sprawie, zresztą już od wielu lat, prowadzi Instytut Pamięci Narodowej, ale strona rosyjska oficjalnie go nie ułatwia, a wręcz przeciwnie. Dobrze, że posłowie, szczególnie pan poseł Jarosław Zieliński, konsekwentnie przypominają o obowiązku pamiętania o ofiarach obławy augustowskiej. Przed rokiem Sejm podjął okolicznościową uchwałę, również z inicjatywy pana posła Jarosława Zielińskiego, a w budynku polskiego Sejmu zorganizowano wystawę przygotowaną przez Instytut Pamięci Narodowej. Projekt ustawy został rozpatrzony 23 czerwca br. na posiedzeniu Komisji Kultury i Środków Przekazu. Poseł Jarosław Zieliński przedstawił uzasadnienie projektu, podkreślając, że ta zbrodnia była tym większa, że była masową zbrodnią popełnioną w warunkach pokoju. Podkreślił jednocześnie, że część dokumentów Polska otrzymała dzięki rosyjskiemu Stowarzyszeniu Memoriał. Po krótkiej dyskusji co do zasadności podjęcia tym razem nie uchwały, ale ustawy, po wyjaśnieniu, że sprawa ma charakter ogólnonarodowy, a nie lokalny, oraz po wprowadzeniu kilku poprawek do treści ustawy, które uczyniły ją bardziej przejrzystą, komisja kultury jednogłośnie rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie projektu ustawy w brzmieniu: ˝Ustawa o ustanowieniu Dnia Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej z lipca 1945 roku W hołdzie Ofiarom Obławy Augustowskiej z lipca 1945 roku - bohaterom antykomunistycznego podziemia niepodległościowego, którzy nie pogodzili się z nową sowiecką okupacją, zamordowanym z rozkazu Stalina na terenie północno-wschodniej Polski w czasie pokoju po kapitulacji hitlerowskich Niemiec - stanowi się, co następuje: Art. 1. Ustanawia się 12 lipca Dniem Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej z lipca 1945 roku. Art. 2. Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.˝ Konieczne jest ciągłe zabieganie o prawdę o tej zbrodni i o miejscu pochówku ofiar, dlatego Komisja Kultury i Środków Przekazu w pełni popiera przyjęcie tej ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)