Mówca: Grzegorz Lorek
Data: 2021-10-14 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Tym razem nie będę poruszał spraw dotyczących regionu, z którego się wywodzę. Przypomnę epizod, o którym czasami się zapomina, taki, który pozostaje nieco w cieniu głównych wydarzeń pierwszej kampanii II wojny światowej zwanej kampanią wrześniową. Epizod ów to bitwa pod Kockiem mająca miejsce w dniach 2-6 października, ostatnia bitwa tej kampanii. W końcu września walki już wygasały. 29 września skapitulowała Warszawa, a dzień później twierdza Modlin. Tego też dnia Niemcy rozpoczęli wkraczanie do stolicy. Na wschodzie Sowieci połykali coraz to większe obszary Kresów. Padły Wilno, Grodno i Lwów. Tymczasem w przestrzeni pomiędzy dwoma wrogami, na wolnym jeszcze obszarze, manewrowała jeszcze ostatnia duża jednostka polska - Samodzielna Grupa Operacyjna ˝Polesie˝ pod dowództwem generała brygady Franciszka Kleeberga. Samodzielna Grupa Operacyjna ˝Polesie˝ była improwizowanym związkiem taktycznym, który powstał w większości na bazie ośrodków zapasowych 20. i 30. dywizji piechoty, na czele których stanął wspomniany gen. Kleeberg. Związek miał bronić Polesia na Muchawcu i Prypeci. Kiedy 17 września weszli Sowieci, zadanie to okazało się niewykonalne. Do wycofujących się jednostek Kleeberga przyłączały się spotykane po drodze oddziały polskie, m.in. marynarze z samozatopionej Flotylli Rzecznej Polskiej Marynarki Wojennej i ewakuowanej Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej. Zamierzeniem sztabu grupy było udzielenie pomocy broniącej się Warszawie albo, jeśli to okazałoby się niemożliwe, udanie się w Góry Świętokrzyskie, aby dalej prowadzić wojnę w formie partyzanckiej lub przedostać się do Rumunii lub na Węgry. Oddziały gen. Kleeberga były naciskane ze wschodu i z zachodu. Polscy żołnierze walczyli zarówno przeciwko Niemcom, jak i Sowietom. Te zwycięskie potyczki nie miały znaczenia dla położenia strategicznego Samodzielnej Grupy Operacyjnej ˝Polesie˝, ale podnosiły morale polskich żołnierzy. Kiedy do gen. Kleeberga dotarła informacja o kapitulacji stolicy, opadły go wątpliwości natury moralnej. Zdawał sobie sprawę, że kampania jest przegrana, a dalsze kontynuowanie walki może być uznane za szafowanie żołnierską krwią. Jednak, widząc entuzjazm swojego wojska, zdecydował się na wydanie Niemcom bitwy. Problemem była mała ilość amunicji posiadanej przez polskie oddziały. Bitwa rozpoczęła się 2 października 1939 r. W tym dniu na północy skapitulował Rejon Umocniony ˝Hel˝. Rejon Kock, Radzyń, Łuków stał się areną ważnych walk żołnierzy Kleeberga z niemiecką 13. Dywizją Zmechanizowaną i 29. Dywizją Piechoty. Zmagania trwały kilka dni, a przesilenie nastąpiło 5 października pod Wolą Gułowską. Polakom udało się praktycznie rozbić jedną z niemieckich dywizji, jednak ów sukces został natychmiast przyćmiony raportem polskiego kwatermistrzostwa stwierdzającym brak amunicji karabinowej i środków opatrunkowych. Rozpoczęto rozmowy kapitulacyjne z dowództwem niemieckim. Początkowo dowodzący częścią kawalerii gen. Podhorski odmówił kapitulacji, chcąc przebijać się na południe, jednak po konsultacji zrezygnował z tego zamiaru. Do legendy przeszły słowa niemieckiego parlamentariusza, który podobno z niepokojem pytał, czy kawaleria też na pewno kapituluje. Generał Kleeberg niestety nie doczekał końca wojny. Chorował na serce i zmarł w kwietniu 1941 r. Na jednym z polskich cmentarzy na polu bitwy widnieją słowa generała: ˝Nie mamy sobie nic do zarzucenia. Zachowaliśmy honor żołnierski do końca. Kiedyś, gdy ojczyzna zażąda od nas rachunku, będziemy mogli odpowiedzieć na każde pytanie˝. Dziękuję. (Oklaski)