Mówca: Maciej Wydrzyński
Data: 2012-02-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego Ruch Palikota mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie prezydenckiego projektu ustawy o nasiennictwie. Problematyka związana z żywnością genetycznie modyfikowaną jest tematem powszechnej dyskusji zarówno w Polsce. jak i w całej Europie już od długiego czasu. To, że przychodzi zmierzyć się ponownie z legislacyjną procedurą w sprawie nowelizacji naszego prawa, to przede wszystkim zasługa koalicji rządzącej, która w trakcie VI kadencji Sejmu chciała wprowadzić ustawę, która została zawetowana przez prezydenta. Podstawowym celem weta prezydenckiego, jak czytamy w uzasadnieniu procedowanego przez nas nowego projektu ustawy o nasiennictwie, miało być odsunięcie w czasie podjęcia decyzji w niniejszej kwestii w celu przeprowadzenia szerokich konsultacji społecznych ze środowiskami zaangażowanymi w problematykę GMO: grupami producenckimi, rolnikami i naukowcami. Tymczasem jedno z największych takich stowarzyszeń, jakim jest Koalicja Polska Wolna od GMO, w otwartym liście do prezydenta RP Bronisława Komorowskiego z dnia 1 lutego 2012 r. wytyka błędy związane ze zorganizowaniem w ramach forum debaty publicznej spotkania w kancelarii prezydenta poświęconego problematyce GMO w Polsce. Koalicja, będąca jednym z najaktywniejszych podmiotów w debacie o żywności genetycznie modyfikowanej, zarzuca kancelarii całkowite pominięcie stowarzyszenia w debacie, przygotowanie merytoryczne spotkania w jednym kierunku będącym realizacją powiedzenia: ˝kto nie jest z nami, ten jest przeciw nam˝. Protest ten nie został jakkolwiek zauważony i spotkanie odbyło się, co, mamy nadzieję, nie stanowi przesłanki do stwierdzenia, że znamiona debaty publicznej zostały w 100% wypełnione. W uzasadnieniu do projektu prezydenckiego stwierdza się, że w Polsce potrzebna jest kompleksowa regulacja ustawowa kwestii żywności genetycznie modyfikowanej. To słuszna koncepcja, ponieważ dla transparentności prawa w Polsce konieczna jest legislacyjna kondensacja aktów prawnych odnoszących się do jednej materii. Tymczasem, mimo że prezydent i koalicja rządząca mówią jedno, robią drugie, przygotowując projekt nowelizacji określany jako ˝czasowe rozwiązanie˝ do momentu przygotowania kompleksowego aktu prawnego. Obecne działania i próba wprowadzenia tej nowelizacji przypominają dziwną grę z obywatelami - teraz zrobimy tak, a za chwilę już zrobimy inaczej. Pokazuje to ignorancję naszej ekipy rządzącej, zresztą nie pierwszy raz. Inną zasadniczą kwestią natury prawnej jest potencjalna możliwość kolizji norm prawnych prawa europejskiego z prawem krajowym, jaką prezentuje niniejszy projekt. W europejskim porządku prawnym funkcjonują takie akty jak: dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ograniczonego stosowania mikroorganizmów zmodyfikowanych genetycznie, dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy. Wprowadzenie zatem do porządku krajowego aktu prawnego, który odnosi się do regulacji na poziomie europejskim, ale nie jest aktem implementującym w odniesieniu do dyrektywy unijnej, musi odbywać się w poszanowaniu zasady pierwszeństwa prawa unijnego. Wprowadzenie bowiem celowo norm kolizyjnych może skutkować odpowiedzialnością państwa członkowskiego przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości i wiązać się z konsekwencjami finansowymi, na które przy obecnym stanie finansów publicznych nie możemy sobie pozwolić. Zatem z tego miejsca apelujemy o rozważenie, czy nie warto przenieść dyskusji na temat GMO na forum Parlamentu Europejskiego. Innym problemem, który powinien być mocno wyeksponowany w trakcie dyskusji nad regulacjami dotyczącymi żywności genetycznie modyfikowanej, jest kwestia szerokiego lobby dążącego do zmian w ustawodawstwach, aby wprowadzić do szerokiego obrotu GMO. Jest to przede wszystkim lobby zagranicznych koncernów, dla których nasiona GMO to nic innego jak nasiona patentowane. W szerokim dyskursie toczonym ostatnio na temat umowy ACTA są analogiczne kwestie preferowania praw patentowych dla najbogatszych, którzy mogą zmonopolizować rynek. Ponadto WikiLeaks opublikowało niedawno treści depesz, również pochodzących z Ambasady USA w Polsce, które podkreślają, że to właśnie w gestii zachodnich inwestorów jest uwolnienie rynku dla GMO. Wywieranie presji nawet przez prawnie ustanowionych lobbystów w celu zysku dla konsorcjów zachodnich jest kwestią rażącą i zdecydowanie winna ona być przedmiotem publicznej dyskusji. Bardzo kontrowersyjnym zapisem w prezydenckim projekcie ustawy jest ustanowienie limitacji na obrót nasionami tradycyjnymi. Limitowanie dostępu do nasion regionalnych to celowe niszczenie walorów polskiego rolnictwa, hamowanie rozwoju gospodarczego Polski. Polska wieś to w dzisiejszym wymiarze jakości oraz popytu na tradycyjną i ekologiczną zdrową żywność wielka szansa dla naszego kraju i dla wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. Stanowi to przyczynę naszej obawy o rozwój lokalnego rolnictwa, rolnictwa ekologicznego i tradycyjnego, które od lat jest pielęgnowane w Polsce. Jedna z najważniejszych kwestii, która wzbudza naszym zdaniem kontrowersje w projekcie niniejszej ustawy, to kwestia ustawowej definicji pojęcia obrotu. Brak wymaganych zmian w definicji obrotu w prezentowanej ustawie umożliwia omijanie zakazu i sprowadzanie nasion GMO na tzw. własny użytek przez plantatorów transgenicznej kukurydzy powiązanych z koncernami biotechnologicznymi. W związku z tym sugerujemy: - wprowadzenie zapisów doprecyzowujących definicję obrotu w następującym brzmieniu: art. 3 ust. 1 pkt 19: ˝obrót - oznacza oferowanie do sprzedaży, sprzedaż, sprowadzanie z innych krajów, w tym na własny rachunek i użytek, oraz dostawę materiału siewnego lub inny sposób dysponowania tym materiałem, z wyłączeniem materiału przeznaczonego do: oceny i kontroli, przerobu, uszlachetniania i pakowania, innych celów niż siew i sadzenie, celów naukowych, doświadczalnych i hodowli roślin˝, - dodanie w art. 104 ust. 2 przedmiotowego projektu ustawy następującego zapisu w brzmieniu: ˝Nie dopuszcza się do obrotu materiału siewnego, o którym mowa w ust. 1, odmian zawierających modyfikację genetyczną˝. Nie możemy zapominać o fakcie, że prawo unijne daje stosowne możliwości wprowadzania ograniczeń dotyczących GMO, z których dotychczas polski ustawodawca nie korzystał. Pierwsza możliwość wynika z art. 26a, który stwierdza, że: państwa członkowskie mogą podjąć właściwe środki mające na celu zapobieżenie niezamierzonemu występowaniu GMO w pozostałych produktach. W Polsce dotychczas z tej możliwości nie skorzystano. Druga możliwość wynika z art. 23 tej samej dyrektywy, który zawiera tzw. klauzulę ochronną, umożliwiającą państwom członkowskim wprowadzenie tymczasowego ograniczenia lub zakazu stosowania i sprzedaży konkretnego GMO w przypadku uzyskania danych wskazujących na to, że istnieje ryzyko dla zdrowia ludzkiego lub środowiska naturalnego. Niektóre państwa do tej pory skutecznie ograniczały stosowanie GMO na swoim terytorium w oparciu o tę klauzulę. W Polsce jak dotychczas również nie skorzystano z tej możliwości. Trzecia możliwość wynika z korzystnego dla Polski wyroku sądu Unii Europejskiej w sprawie T-69/08, gdzie, co warto podkreślić, interwenientami popierającymi polską skargę były: Republika Czeska, Republika Grecka i Republika Austrii. Sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji Komisji 2008/62/WE z dnia 12 października 2007 r., dotyczącej art. 111 i 172 polskiego projektu ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, zgłoszonego przez Rzeczpospolitą Polską zgodnie z art. 95 ust. 5 WE jako odstępstwo od przepisów dyrektywy 2001/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie. Stwierdzono nieważność tej decyzji Komisji, ale stosując całościowo sentencję wyroku, zezwala się na ustanowienie zakazu wprowadzania upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych na terytorium kraju, z zastrzeżeniem możliwości takich upraw w strefach wyznaczanych przez ministra właściwego do spraw rolnictwa. Niestety ani polski resort rolnictwa, ani polski resort środowiska nie były dotychczas zainteresowane skorzystaniem z możliwości, jakie daje ten wyrok. Wymienione przeze mnie powyższe możliwości prawa unijnego obrazują, że nie ma istotnej potrzeby wprowadzania na tym etapie prezydenckiego projektu ustawy w życie, skoro posiadamy instrumenty natury prawnej, których nie używamy do zakazu obrotu GMO na terenie Polski. Naszym zdaniem jeżeli nie wprowadzi się sugerowanych przez nas zmian w projekcie ustawy, należy go odrzucić i wykorzystywać do czasu kompleksowego uregulowania kwestii GMO w drodze jednej ustawy - z możliwościami, jakie daje nam prawo unijne. Te wszystkie kwestie, które poruszyłem w wystąpieniu, sugerują wprost, że w Polsce, jak to miało miejsce i nadal ma w przypadku umowy ACTA, konieczna jest szeroka dyskusja na równych prawach ze wszystkimi zainteresowanymi środowiskami na temat żywności genetycznie modyfikowanej, ponieważ dotychczasowe konsultacje nie spełniły demokratycznych standardów. Ponadto konieczne jest przeniesienie tej dyskusji również na forum Parlamentu Europejskiego przy udziale - na zasadzie współdecydowania - parlamentów narodowych. Dlatego też Klub Poselski Ruch Palikota wnosi o odrzucenie prezydenckiego projektu ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)