Mówca: Gabriela Lenartowicz
Data: 2018-04-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Potrzebne są działania regulacyjne dotyczące zmiany szeregu ustaw i aktów wykonawczych, działania inwestycyjne i gospodarcze, działania finansowe - dotyczące zarówno źródeł finansowania, jak i dystrybucji - i edukacyjne, w tym związane przede wszystkim z edukacją zdrowotną i ekologiczną, ale także ekonomiczną. Dotyczą one wszystkich poziomów działalności organów władzy publicznej, zarówno poziomu rządowego, jak i poziomu samorządowego, ale także organizacji obywatelskich i samych obywateli. Niezbędne jest zapewnienie wieloletniego finansowania gwarantowanego ustawowo. Konieczna jest trwała polityka państwa, odporna na zmiany koniunktury politycznej, zwłaszcza na zmiany władzy wykonawczej, także dlatego, że dotychczasowe działania władz różnych szczebli okazały się nieskuteczne mimo - i to trzeba przyznać - często znaczących nakładów i dobrej woli. Co zatem jest w naszym projekcie? Gwarancja finansowania wydatków na poprawę jakości powietrza na poziomie 0,5% PKB rocznie ze środków publicznych, nie tylko z budżetu - to jest obecnie ok. 10 mld rocznie - na wzór nakładów na obronność, aczkolwiek te są dużo wyższe i pochodzą bezpośrednio z budżetu. Walka ze smogiem stanie się zadaniem ustawowym w Prawie ochrony środowiska, z odesłaniem do ˝Krajowego programu ochrony powietrza˝ jako aktu wykonawczego. Ta ustawa obejmuje także regulację dopuszczalnej do obrotu jakości paliw, w tym minimalne reguły, a także dopuszczalnej do obrotu jakości urządzeń grzewczych. Jednocześnie, wychodząc naprzeciw postulatom opinii publicznej, organizacji pozarządowych, chcemy zapewnić obniżenie nie tyle progu dotyczącego norm jakości powietrza, bo on jest ten sam, ile progów dotyczących informowania i alarmowania społeczeństwa o tym stanie. Zawieramy w tej ustawie czytelny podział - bo jest on potrzebny - obowiązków i odpowiedzialności za realizację programu i jego finansowanie pomiędzy agendy rządowe i samorządowe i samych obywateli. Wsparcie, o którym mówimy, będzie dotyczyć zadań już umieszczonych, skatalogowanych w ˝Krajowym programie ochrony powietrza˝: wymiany źródeł ciepła na ekologiczne, w tym podłączeń i budowy sieci ciepłowniczych; zwiększenia efektywności energetycznej, w tym przede wszystkim głębokiej termomodernizacji budynków; zastosowania odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza w zakresie energetyki obywatelskiej; zdrowotnej edukacji obywatelskiej jako niezbędnej dla skuteczności wprowadzenia pozostałych działań. Środki na ten cel będą redystrybuowane przez unikalny system funduszy ochrony środowiska, którego jako kraj dorobiliśmy się przez wiele lat. Ustawa jako narzędzie, i to narzędzie dedykowane samorządom, obejmuje podniesienie do rangi prawa miejscowego gminnych planów zaopatrzenia w energię. Plany te obejmować będą obligatoryjnie pełną inwentaryzację źródeł ciepła z terenu gminy, łącznie ze standardem termicznym budynków, i docelowy model zaopatrzenia w energię uwzględniający zasady efektywności energetycznej z listą koniecznych inwestycji. Plan ten będzie stanowił podstawę do ubiegania się przez gminę o wsparcie finansowania ujętych w tym planie inwestycji, żeby to wsparcie ze środków publicznych było efektywne, systemowe i konsekwentne. Sprawa zapewnienia bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstwom domowym. Proponujemy w tym zakresie rozwiązania umożliwiające ponoszenie wyższych kosztów ogrzewania niskoemisyjnego, jeśli będzie to miało miejsce mimo termomodernizacji. Wsparcie to będzie miało zarówno charakter socjalny, a więc będzie skierowane do najuboższych, jak i charakter ulg podatkowych dla pozostałych podatników. Chcę państwu powiedzieć, jak to widzimy, jak będzie wyglądała ta droga od smogu do poszczególnych obywateli. Gmina tworzy plan zaopatrzenia w energię jako akt prawa miejscowego. Plan ten uwzględnia uwarunkowania lokalne i akty prawa na poziomie sejmików. Plan będzie też uwzględniał - mówię o wojewódzkim planie ochrony powietrza, a także o uchwałach antysmogowych - ograniczenia ustawowe, których wprowadzenie postulujemy, dotyczące paliw i kotłów, natomiast gmina będzie prowadziła nabór wniosków obywateli o finansowanie. Warunkiem zaakceptowania wniosku będzie kompleksowość przedsięwzięcia, a zatem wymianę źródła czy podłączenia do sieci będzie poprzedzała głęboka termomodernizacja, natomiast projekt musi spełniać standardy energetyczne przewidziane w planie. Gmina składa zbiorczy wniosek o finansowanie na dany rok, sekwencyjnie, do wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska jako operatora środków publicznych. Ten model został już wypracowany i przećwiczony, więc niczego tu nie odkrywamy, mamy narzędzie i chcemy z niego skorzystać. A zatem warunkiem zaakceptowania wniosku będzie właśnie kompleksowość przedsięwzięcia. Gmina będzie odpowiadała przed funduszem ochrony środowiska za skuteczność tych działań, natomiast skuteczność tych działań oraz ich rozliczenie będzie warunkiem umorzenia, a obywatel, który przystąpi do tego programu i spełni jego warunki, będzie miał prawo do uzyskania pomocy inwestycyjnej na poziomie określonym w programie, przygotowywanym pod auspicjami Ministerstwa Środowiska, które będzie opracowywało programy pomocy publicznej w tym zakresie. Jeśli zrealizuje on projekt zgodnie z tymi warunkami, będzie mógł odliczyć udział własny od podatku, tak jak kiedyś w przypadku ulgi budowlanej czy remontowej. Będzie mógł odliczyć zwiększone koszty ogrzewania w okresie 5 lat od dnia dokonania inwestycji, jeśli mimo podjętych działań ich udział w dochodzie rozporządzalnym będzie wyższy niż przed dokonaniem inwestycji. Do tego potrzebny jest specjalny algorytm, który zostanie określony w rozporządzeniu, a obywatel kwalifikujący się do uzyskania pomocy społecznej będzie miał prawo ubiegania się o jednorazową pomoc na pokrycie udziału własnego w inwestycji, bo z reguły nie będzie miał z czego odliczyć tej pomocy w ramach PIT. Jeśli chodzi o wyższe koszty zaopatrzenia w tę energię, będzie mógł ubiegać się o rozszerzony dodatek mieszkaniowy z przeznaczeniem na wyższe koszty energetyczne. Te wyższe koszty mimo termomodernizacji mogą dotyczyć szczególnie obiektów zabytkowych, gdzie w pełni skuteczna termomodernizacja nie zawsze jest możliwa. Finansowanie projektów dotyczących zagadnień szerszych, ponadlokalnych i horyzontalnych, w tym edukacji, odbywałoby się za pośrednictwem Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Pytanie o koszty i źródła pozyskiwania pieniędzy. My jako Polska wydajemy dotychczas niemałe pieniądze na ochronę powietrza, pozyskiwane z różnych źródeł: źródeł europejskich, i to zarówno na poziomie krajowym, jak i na poziomie regionalnych programów operacyjnych, oraz innych źródeł zagranicznych, np. z instrumentów norweskich, ale także z funduszu ochrony środowiska. Te źródła finansowania podtrzymamy, tylko trzeba to skoordynować, ale uzupełnimy je znacząco wyższymi wpływami z tytułu handlu emisjami. Polska uczestniczy w europejskim programie handlu emisjami, który jest wynikiem polityki klimatycznej. To są środki, które wpływają do budżetu państwa. Nie są wprawdzie znaczone, ale co najmniej 50% tych środków powinno być przeznaczone na politykę klimatyczną. W Polsce ochrona powietrza niewątpliwie jest częścią polityki klimatycznej. Nie jest z nią tożsama, ale jest jej częścią. My chcemy, żeby ta część obligatoryjnie była przeznaczona na poprawę jakości powietrza, zwłaszcza że w wyniku zmian polityki klimatycznej te środki w najbliższym czasie w Polsce będą dużo, dużo większe. Szacuje się, że w najbliższych latach może to być nawet 100 mld zł. Co chcemy osiągnąć? Chcemy osiągnąć przede wszystkim w okresie 15-20 lat jakość powietrza zgodną zarówno z dyrektywami europejskimi, jak i ze standardami Światowej Organizacji Zdrowia, które są nieco ostrzejsze. Musimy zwrócić uwagę na to, że projekt ma charakter ponadpartyjny i ponadpolityczny. Pan premier w swoim exposé powiedział, że walka o poprawę jakości powietrza jest wyzwaniem cywilizacyjnym. My, panie premierze, to wyzwanie podjęliśmy. Liczymy na to, że także pan premier włączy się w te prace. Wnosimy o skierowanie projektu do prac w komisji. Będziemy chcieli także go skierować, mimo że wcześniej już konsultowaliśmy ten projekt i z ekspertami, i z politykami, i z organizacjami przede wszystkim pozarządowymi i samorządami, do publicznego czytania, tak żeby wszyscy mieli dostęp. Sprawa dotyczy bezpośrednio Polaków oraz jakości ich życia. Wydatki, jakie planujemy, nie są, proszę państwa, kosztem, to jest naprawdę wielka inwestycja. W tej chwili to jest sektor gospodarki, który tworzy najwięcej miejsc pracy i który przynosi najwięcej innowacji technologicznych i organizacyjnych, ale to jest także model, który powoduje duże zaangażowanie społeczne. Jeśli będziemy tworzyli prawo i rozwiązania na poziomie lokalnym z udziałem społeczności lokalnej dla tychże lokalnych społeczności, jeżeli obciążymy samorządy odpowiedzialnością za jakość życia ich mieszkańców, proponujmy im takie narzędzia i takie sposoby, żeby mogły się w duchu pomocniczości z tymi problemami uporać. Dziękuję bardzo. (Oklaski)