Mówca: Wiesław Suchowiejko
Data: 2012-07-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przypadł mi w udziale zaszczyt przedstawienia stanowiska Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska na temat dorocznego sprawozdania z działalności generalnego inspektora ochrony danych osobowych w roku 2011 (druk nr 444). Wysoka Izbo! Problematyka ochrony danych osobowych coraz częściej pojawia się tak w debacie publicznej, jak i w życiu osobistym każdego z nas. Świadczyć o tym może chociażby fakt społeczny, jakim szczególnie w ostatnich latach jest popularność portali społecznościowych, nomen omen, a co za tym idzie, liczne problemy z korzystaniem z danych osobowych, z udostępnianiem ich licznym podmiotom, o których istnieniu nawet nie mamy pojęcia. Świadczą o tym także fakty, na które - już w wymiarze osobistym - skarżył się podczas posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka jeden z posłów, mówiąc: Czy nie poszliśmy trochę za daleko z tą ochroną danych osobowych? Od przewozów do numerów PESEL uczniów szkół powszechnych. To jakiś obłęd. Wszystko utajniamy, a i tak wszystkie firmy wszystko o nas wiedzą. Bez przerwy dostaję telefony z propozycjami, z ofertami. Przecież nikt nikomu nie udostępnia swoich danych osobowych, a wszyscy je znają. Jeśli chodzi o ochronę danych osobowych, mam swojego szefa, a i tak firmy reklamowe wysyłają do mnie SMS-y, że pojawiła się jakaś kolekcja. Skąd oni mają mój numer telefonu, na Boga? Tak zakończył wypowiedź poseł Jerzy Kozdroń, którego serdecznie pozdrawiam. Oddaje to rzeczywiście jakiś wymiar osobistego niepokoju, myślę, że nie tylko posła Kozdronia. Oczywiste jest zatem to, mówiąc już poważnie, że rola i zadania generalnego inspektora danych osobowych stają się coraz ważniejsze. Coraz też większą wagę powinniśmy przykładać do tego, co jest przedmiotem i treścią dorocznego sprawozdania tej instytucji. 12 czerwca br., mówiła o tym pani poseł sprawozdawca, na posiedzeniu komisji mieliśmy niekłamaną przyjemność wysłuchania pana ministra Wiewiórowskiego, zadania mu pytań. Jego ogromne kompetencje i profesjonalizm zgodnie przyszło chwalić wszystkim zabierającym głos członkom komisji. Odnosi się to również do sprawozdania, na temat którego wówczas dyskutowaliśmy. Przyjemność tę zakłócało tylko to, że sprawy, o których informował nas generalny inspektor ochrony danych osobowych, nie wzbudzały jedynie radosnych odczuć, a wręcz przeciwnie, wzbudzały też niedowierzanie, a czasem niezadowolenie. W swoim wystąpieniu pragnę odnieść się do kilku z tych spraw. O większości mówił pan minister, jak również mówiła pani poseł sprawozdawca, ale odniosę się po kolei. I tak, w obszarze związanym z przeprowadzonymi kontrolami zgodności przetwarzania danych osobowych z ustawą należy stwierdzić, że - podobnie jak, niestety, w latach ubiegłych - znaczna część kontrolowanych podmiotów miała problemy z zastosowaniem odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych mających na celu zabezpieczenie danych przed ich udostępnieniem bądź zabraniem przez osobę nieuprawnioną, przetwarzaniem z naruszeniem ustawy oraz zmianą, utratą, uszkodzeniem lub zniszczeniem, a także z prawidłowym sporządzeniem dokumentacji opisującej sposób przetwarzania danych osobowych, w tym w zakresie polityki bezpieczeństwa oraz instrukcji zarządzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych osobowych. Szczególnie napawa niepokojem to, że powtarza się to w kolejnych latach. Co do kontroli sektorowych mówiono tu już o nich szczegółowo, pan minister wyliczał, w jakim zakresie były one prowadzone. Wnioski również nie są zadowalające. Spora grupa administratorów danych miała problemy z prawidłowym sformułowaniem treści oświadczeń o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych w taki sposób, aby wyrażona w ten sposób zgoda nie była domniemana lub dorozumiana z oświadczenia woli o innej treści. Nie zapewniano także swobody wyboru przy składaniu oświadczeń, łączono w jednym oświadczeniu zgody dotyczące różnych celów oraz na rzecz większej liczby podmiotów. Dochodziło także do zbierania danych w szerszym zakresie, niż wynikało to z przepisów prawa lub celu przetwarzania. Zdarzały się w tym względzie przypadki istotnych naruszeń, gdyż były związane z pozyskaniem danych objętych szczególną ochroną, to jest danych o karalności. Kontrole wykazały także, że administratorzy danych mają kłopoty z dochowaniem obowiązków informacyjnych wynikających z art. 24 i 25 ustawy - obowiązek ów albo nie był w ogóle realizowany, albo realizowany był nieprawidłowo z uwagi na niezawarcie wszystkich informacji wymaganych przez wszystkie przepisy ustawy lub ˝ukrycie˝ tych informacji w postanowieniach umowy bądź regulaminu, co czyniło je w konsekwencji trudno dostępnymi lub mało czytelnymi. Na osłodę GIODO dodaje, że rośnie jednak świadomość zagrożeń związanych z przetwarzaniem danych osobowych, a tym samym świadomość konieczności zapewnienia odpowiednich środków organizacyjnych i technicznych zapewniających ochronę tych danych. Zdarzały się jednak kontrole, w których wykazywano, że jednostki kontrolowane nie wykonywały większości obowiązków wynikających z przepisów o ochronie danych osobowych. Występowało także zjawisko braku współpracy z organem kontrolującym, choć w tej sprawie można spodziewać się poprawy w związku z sankcjami karnymi, jakie wprowadziła niedawna nowelizacja ustawy. Jeżeli chodzi o skargi, już o tym mówiono, więc pominę ten fragment wystąpienia, mimo że nasz klub z niepokojem zauważa ich wzrost, choć można tu wymienić i okoliczności pozytywne, o których mówił pan minister - rosnąca świadomość, większa precyzja sformułowań, mniejsza liczba dyskwalifikujących braków formalnych. Generalny inspektor ochrony danych osobowych zauważa, że godne pozytywnego odnotowania jest traktowanie, szczególnie przez duże podmioty gospodarcze, polityki bezpieczeństwa danych swoich klientów jako jednego z ważniejszych elementów tak zwanego pozytywnego wizerunku firmy. Szkoda, że ten element dotyczy przede wszystkim większych podmiotów gospodarczych, natomiast te mniejsze jeszcze tak nie funkcjonują. Odnosząc się do funkcji opiniotwórczej generalnego inspektora ochrony danych osobowych, wypada stwierdzić, iż szczególne zaniepokojenie organu, a zatem także Wysokiej Izby, budzić powinna tendencja do tworzenia tzw. megabaz danych osobowych. Także była już o tym mowa w wystąpieniach moich przedmówców. Przypomnę zatem tylko, że wzrasta, skrótowo mówiąc, ryzyko naruszenia słusznych interesów osób, na temat których gromadzone są wszelkiego rodzaju informacje. Wiąże się to z możliwością koncentracji, a także kojarzenia danych, prowadzącego do profilowania danych osób znajdujących się w rozmaitych rozproszonych, rozbudowanych, przeznaczonych do odmiennych celów zbiorach. Istnienie bowiem takich baz może sprzyjać niedozwolonemu ingerowaniu w szeroko pojętą wolność osobistą jednostki, jej prywatność, co pozbawia ją możliwości swobodnego dysponowania informacją na swój temat. Z satysfakcją wypada odnotować wzmożone zainteresowanie generalnego inspektora ochrony danych osobowych takimi systemami jak, wymieniane tu już, a brzmiące szczególnie: SIO - które to słowa mówimy do młodzieży, uczniów i nauczycieli - CSIOZ, który zadajemy służbie zdrowia, bo to Centralny System Informacji o Ochronie Zdrowia, czy wreszcie ZSIN, co z angielska brzmi jak grzech, a dotyczy posiadaczy nieruchomości. Proszę wybaczyć nieco frywolny ton, ale te nazwy brzmią tak znamiennie. Generalny inspektor ochrony danych osobowych wskazywał także na potrzebę dyskusji publicznej nad tworzonymi projektami oraz podkreślał wagę kryterium konieczności dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego państwa, ochrony środowiska, zdrowia lub moralności publicznej albo wolności i praw innych osób, jakie musi spełniać każda ingerencja w prawa i wolności jednostki, a przecież przetwarzanie danych osobowych zgromadzonych w takich megabazach taką ingerencją jest. Widzę, że czas mi się kończy, więc muszę nieco skracać. Zdaniem generalnego inspektora danych osobowych, a wniosek ten powtarza się w kolejnych kilku sprawozdaniach, potrzebny jest generalnie przegląd polskiej legislacji pod kątem dopracowania przepisów odnoszących się do ochrony danych osobowych w celu zgodnego z prawem i sprawniejszego wykonywania ustawowych obowiązków przez różne podmioty. Przykładem może tu być ustawa o Policji, która daje upoważnienie do tworzenia różnego rodzaju baz, ale nie pojawiają się w ślad za nią szczegółowe przepisy normujące kryteria i mechanizm weryfikacji, usuwania i niszczenia tych danych. Pilnym zadaniem jest również zwiększenie świadomości podmiotów przetwarzających dane osobowe w sieci Internet. Wypada zauważyć, iż 62% użytkowników sieci bądź nie rozumie informacji o prywatności, bądź nie czyta ich, nie umie znaleźć, bądź też je ignoruje. Dlatego należy wzmocnić przepisy tak, by usługodawcy w sposób bardziej przejrzysty informowali klientów o proponowanej usłudze i gwarantowali odpowiednie środki bezpieczeństwa przetwarzanym danym osobowym. Analizując działania generalnego inspektora ochrony danych osobowych polegające na udzielaniu odpowiedzi na pytania prawne, wypada zauważyć, a wynika to z udzielanych odpowiedzi na te pytania, iż powinniśmy podzielać niepokój inspektora ochrony danych osobowych wynikający z faktu, że organy administracji publicznej przetwarzają dane osobowe szczególnie chronione lub zobowiązują podmioty im podległe do przetwarzania takich danych osobowych w oparciu o przepisy aktów wykonawczych bądź dokumentów wewnętrznych, co stanowi naruszenie podstawowej zasady prawidłowego przetwarzania danych osobowych. (Dzwonek) Kończąc, bo pominę już, choć pominąć nie wypada, pochwały pod adresem generalnego inspektora ochrony danych osobowych w zakresie aktywności w obszarach związanych z przewodnictwem Polski w Radzie Unii Europejskiej - była o tym mowa - pragnę jedynie podkreślić, że uczestnictwo i organizacja konferencji w Warszawie i w Poznaniu to jedno z najważniejszych wydarzeń w dziedzinie społeczeństwa informacyjnego, jedno z najbardziej prestiżowych spotkań organizowanych podczas polskiej prezydencji. Za zaangażowanie w tę organizację, jak również za podjęcie roli prelegenta składam panu ministrowi Wiewiórowskiemu specjalne podziękowania. A reasumując, stwierdzić wypada, iż organ, jakim jest generalny inspektor ochrony danych osobowych, bardzo dobrze wywiązuje się z powierzonych mu zadań i potrafi im sprostać mimo coraz większej ich liczby, o czym była tu już mowa, przy pomocy niepowiększonej, jak stwierdził to sam pan minister Wiewiórowski, od 2 lat liczby pracowników Biura GIODO, utrzymując się na tym samym budżecie, co utrudnia szersze rozwinięcie działalności. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska będzie głosował za przyjęciem przez Wysoką Izbę sprawozdania generalnego inspektora ochrony danych osobowych za rok 2011, mając nadzieję, że Wysoka Izba zechce je nie tylko przyjąć, lecz również przyjąć do wiadomości. Dziękuję bardzo. (Oklaski)