Mówca: Tadeusz Dziuba
Data: 2014-02-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowni Państwo! Dokumenty rządowe omawiające realizację ˝Krajowego programu przeciwdziałania narkomanii˝ w latach 2011-2012 analizuje się z zainteresowaniem i niejakim zdziwieniem. Zacznijmy od danych dotyczących przyznawania się do używania substancji psychoaktywnych. W okresie 12 miesięcy poprzedzających ankietowanie do zażywania marihuany przyznawało się 2,7% osób dorosłych w 2006 r. i 9,6% w 2010 r. Wzrost odsetka był ponad 3,5-krotny. W przypadku LSD był to wzrost 7-krotny, amfetaminę zażywało ponad 2,7 raza więcej osób, ekstazy - 5 razy więcej osób itd. Do zażywania zaś marihuany i haszyszu w okresie 12 miesięcy poprzedzających ankietowanie przyznawało się w 2007 r. prawie 11% młodzieży ostatniej klasy gimnazjalnej i ponad 17% młodzieży drugich klas szkół ponadgimnazjalnych, a w 2011 r. - odpowiednio ponad 20% i ponad 28%, czyli grubo ponad 1,5-krotnie więcej. Zwraca uwagę to, że wcześniej, tj. w latach 2003-2007, przynajmniej w niektórych grupach środków odurzających, spadał odsetek osób przyznających się do ich zażywania. W świetle tych danych, które podałem tutaj oczywiście niekompletnie, zawarty w dokumentach rządowych za 2011 i 2012 r. wniosek o stabilizacji poziomu używania substancji psychoaktywnych w populacji generalnej i wśród młodzieży jest, mówiąc dyplomatycznie, przedwczesny. Co więcej, trudno nie postawić hipotezy, że występuje koincydencja zjawiska wzrostu zainteresowania uzależniającymi używkami z utratą perspektyw życiowych wśród osób dorosłych i ludzi młodych. Trudno oprzeć się refleksji, że w ograniczonym, ale rosnącym segmencie osób ankietowanych ucieczka w narkotyki wiąże się z trudnościami życiowymi obywateli. Trzeba wymienić: wzrastające koszty życia, w tym obciążenia w postaci licznych danin publicznych, rosnące ubóstwo, którego świadectwem jest ostatni raport GUS o warunkach życia w Polsce, wszechobecną korupcję i protekcję, co utrudnia normalne organizowanie pracy i życia prywatnego, bardzo ograniczony dostęp do kredytów, w tym mieszkaniowych, narastające trudności w dostępie do usług medycznych itd. Wielka szkoda, że obie rządowe informacje pomijają ten kontekst realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania narkomanii˝. Szkoda, że badania ankietowe - przynajmniej w prezentowanej wersji - zignorowały kwestię takich zależności hipotetycznych. Z całym szacunkiem dla licznych wykonawców omawianych programów rządowych, odnosi się wrażenie, że są oni jak zapobiegliwi mechanicy pojazdu, który jest eksploatowany w tak skrajnie niekorzystnych warunkach, że ich wysiłki są bezskuteczne. Przyjrzyjmy się niektórym, dość charakterystycznym, kierunkom działań, które przewiduje ˝Krajowy program przeciwdziałania narkomanii˝. Z opisu działań w ramach kierunku: Wzmacnianie postaw społecznych sprzyjających ograniczaniu używania narkotyków w populacji ogólnej wynika, że postawiono na najbardziej rutynowe działania w postaci przygotowywania stron internetowych, wydawnictw, broszur, ulotek, plakatów itd. Można mieć głębokie wątpliwości co do skuteczności takich metod oddziaływania, ale powiedzmy sobie: czas pokaże. Głównym działaniem w ramach kierunku: Zmniejszenie rozpowszechnienia inicjacji używania środków odurzających, substancji psychotropowych i środków zastępczych wśród młodych Polaków było utworzenie poradni internetowej, z której porad w 2011 r. skorzystały 782 osoby, a w 2012 r. - 769 osób. Z telefonu zaufania skorzystało w 2011 r. ponad 1100 osób, a w 2012 r. - ciut ponad 1200 osób. Oczywiście zapobiegnięcie każdemu zagubieniu jest bezcenne i za trud pomocy należą się gorące podziękowania tym, którzy ją niosą, niemniej jednak trudno liczyć na spektakularne efekty przy tak małej skali działań w stosunku do potrzeb. Wprost z tekstu rządowej informacji za 2011 r. wynika mizerny efekt działań w ramach kierunku: Poprawa stanu zdrowia osób używających szkodliwie i osób uzależnionych od narkotyków. Dalej dosłownie cytuję. W połowie 2011 r. po licznych interwencjach w opolskim oddziale NFZ uruchomiono program leczenia substytucyjnego w Opolu. Ta forma leczenia niedostępna była w województwach podkarpackim, podlaskim oraz warmińsko-mazurskim. Ani jednemu oddziałowi NFZ nie udało się zapewnić dostępu do leczenia substytucyjnego na terenie swojego województwa dla co najmniej 25% osób uzależnionych od opiatów. Jedynie województwa lubelskie i mazowieckie były w 2011 r. bliskie zapewnienia dostępu do tego leczenia. Śląski oddział NFZ sprawozdawał, że brak było nowych chętnych podmiotów na terenie województw mogących realizować to świadczenie. Analiza danych wskazuje na to, iż niezbędne jest podejmowanie działań zmierzających do poszerzenia oferty leczenia substytucyjnego w województwach śląskim i zachodniopomorskim oraz w województwach, w których w 2011 r. nie zakontraktowano świadczeń leczenia substytucyjnego. No cóż, informacje z 2011 r. są pesymistyczne. W 2012 r. było na całe szczęście nieco lepiej. Leczenie substytucyjne dla co najmniej 25% osób uzależnionych od opiatów zapewniały lubelski i kujawsko-pomorski oddziały NFZ, a bliski osiągnięcia tego celu był mazowiecki oddział NFZ. Dostęp do tej formy leczenia w pozostałych województwach był grubo mniejszy, obejmował od 4% do 20% populacji uzależnionych od opiatów. A może w innym segmencie realizacji rządowego programu są przykłady przemyślanych i skutecznych działań? Weźmy pod uwagę działania z zakresu ograniczenia podaży w 2012 r., czyli w drugim roku realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania narkomanii˝. Za pierwszy przykład niech posłuży działanie: Udział w międzynarodowych operacjach antynarkotykowych oraz intensywne wykorzystywanie współpracy z Europolem, którego to działania zaprogramowanym realizatorem miały być Straż Graniczna, Policja, Służba Celna i Żandarmeria Wojskowa. Z rządowej informacji dowiadujemy się jednak, że ze względu na zakres kompetencji działanie to nie było realizowane przez Straż Graniczną i Żandarmerię Wojskową. Czyżby autorzy programu nie zadali sobie trudu sprawdzenia kompetencji poszczególnych służb przed wpisaniem ich do programu? Przykład drugi dotyczy działania: Szkolenia dla funkcjonariuszy organów ścigania i Służby Celnej na temat ograniczania przestępczości narkotykowej z wykorzystaniem Internetu. Jako realizatorów zaprogramowano Policję, Straż Graniczną, Służbę Celną, Żandarmerię Wojskową i Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W trakcie siedmiu szkoleń przeszkolono łącznie ledwo 92 osoby. Bezczynne w tej sprawie były Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Policja i Służba Celna. Dlaczego służby, wydawałoby się, kluczowe dla zwalczania przestępczości narkotykowej nie uczestniczyły w tym działaniu? Szkoda, że nie odpowiedziano na to pytanie. Przyczyny mogą być dwie: albo w obliczu postępującego demontażu państwa służby państwowe nie mają poczucia dobra wspólnego, którą to hipotezę na razie odrzucam, albo też uznają działania realizowane w ramach ˝Krajowego programu przeciwdziałania narkomanii˝ za bezsensowne i nieskuteczne. Za przykład kolejny weźmy działanie: Przygotowanie i wdrożenie resortowych programów ograniczania podaży i popytu. Jako podmioty właściwe do realizacji działania zaprogramowano prokuraturę, Policję, Straż Graniczną, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Żandarmerię Wojskową. Z rządowej informacji dowiadujemy się jednak, że tego działania nie realizowały prokuratura i ABW. Prokuratura uzasadniła swoją odmowę, uwaga, tym, iż nie jest częścią administracji rządowej. Jak to skomentować? Administracja samorządowa też nie jest częścią administracji rządowej, a jednak uczestniczy w realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania narkomanii˝. Może jednak hipoteza o demontażu państwa przejawiającym się brakiem poczucia dobra wspólnego jest uzasadniona. Z perspektywy dwóch lat realizacji programu w niektórych aspektach przedstawia się on jako wymyślony zza biurka, opracowany bez sprawdzenia kompetencji różnych służb wskazanych jako realizatorzy programu, bez sprawdzenia ich woli działania i możliwości współdziałania. Program jest wykonywany w sposób typowo biurokratyczny i bardzo konwencjonalny, by nie powiedzieć: sztampowy. Swoistą ilustracją jego efektywności jest nieskuteczne przeciwdziałanie sprzedaży dopalaczy i nie malejąca (raczej przeciwnie), sfera dostępu młodzieży do narkotyków. Czego brakuje w ostatecznym rozrachunku? Tego, czego brakuje na wielu polach w działaniach państwa od kilku lat. Brakuje oparcia walki z narkomanią o dwa czynniki determinujące stosunek człowieka, szczególnie młodego, do otaczającej go rzeczywistości. Chodzi o oparcie o fundament rodziny i o fundament wiary. Tam, gdzie są silne więzi rodzinne, gdzie jest głęboka wiara, narkotyki, będące sposobem ucieczki od problemów, natrafiają na mocną tamę. (Dzwonek) Systematyczne niszczenie autorytetu rodziny i konsekwentne niszczenie autorytetu Kościoła powszechnego otwiera pole dla nihilistów wołających: róbta, co chceta, śmiejących się państwu w twarz. Najpierw niszczy się w naszym państwie to, co jest ostoją życia wspólnotowego, a potem dzielnie próbuje się zwalczać problemy, do powstania których latami się przyczyniało. Wygląda na to, idąc za uogólnieniem kopernikańskiej teorii o wypieraniu dobrego pieniądza przez zły, że zamiast orientować się na dobre doświadczenia i działania kreatywne, w ramach ˝Krajowego programu przeciwdziałania narkomanii˝ wybrano drogę pozbawioną pomysłów i inwencji. Panie Marszałku! W imieniu klubu składam wnioski o odrzucenie w całości obu informacji o realizacji działań wynikających z ˝Krajowego programu przeciwdziałania narkomanii˝ za lata 2011 i 2012. Niezależnie od tego, tym wszystkim, którzy angażują się w pomoc osobom dotkniętym kalectwem narkomanii, należą się gorące podziękowania. (Oklaski)