Mówca: Jerzy Wenderlich
Data: 2014-07-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Właśnie, pani prezes, może szukajmy czystych sytuacji. Gdyby pan poseł Dera był uprzejmy przenieść się z tą rozmową poza salę, to pani prezes będzie miała większy komfort przedstawiania informacji. Dziękuję, panie pośle. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Gersdorf: Już się przyzwyczajam. Bardzo proszę. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Gersdorf: Powracam do swojego wątku. Tak jak w latach poprzednich, w 2013 r. odnotowano nieznaczny wzrost liczby spraw. Przeważały skargi kasacyjne i kasacje. Najwięcej wniesiono ich do Izby Cywilnej, Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, a najmniej do Izby Wojskowej, co jest zrozumiałe. Wpłynęły także zażalenia i - co bardzo ważne - przedstawiono do rozstrzygnięcia 194 kwestie prawne. Do pozostałych spraw, które rozstrzygał Sąd Najwyższy, należy zaliczyć apelacje od orzeczeń wojskowych sądów okręgowych, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprawy z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów - jest ich niedużo, ale są bardzo istotne i ważne gospodarczo - skargi na przewlekłość postępowania, o wznowienie, wnioski o przekazanie sprawy innemu sądowi. To był wpływ. Rozpoznanie także było większe niż w latach poprzednich. Sąd Najwyższy rozpoznał 10 387 spraw i mimo statystycznie większej liczby rozpoznanych spraw nie zmniejszyły się zaległości, co wynika z generalnego wzrostu liczby kasacji, a przede wszystkim pytań prawnych. W okresie sprawozdawczym Sąd Najwyższy, dokonując wykładni obowiązującego prawa, odwoływał się do prawa międzynarodowego i europejskiego orzecznictwa ETPCz i Trybunału Sprawiedliwości. Ta konieczność pojawia się coraz częściej, ponieważ występują styki naszego orzecznictwa, naszego prawa z prawem międzynarodowym i standardami europejskimi. Zagadnień było wiele. Jeżeli chodzi o Izbę Cywilną, to była to bardzo zróżnicowana problematyka. W pierwszej kolejności należy przypomnieć o uchwale, która dotyczyła zniesienia niektórych sądów rejonowych i wprowadzenia innych siedzib. Żadna z decyzji przenoszących sędziów nie była podpisana przez ministra sprawiedliwości ani przez sekretarza stanu i to wywołało pytanie o ważność. To jest sprawa już przebrzmiała, ponieważ w roku 2014 Sąd Najwyższy w składzie powiększonym podjął nieco innego typu uchwałę, uznał, że jest to niewłaściwe działanie, ale skutki tego niewłaściwego działania będą dopiero od daty podjęcia tej uchwały w 2014 r. Uchwały Izby Cywilnej Sądu Najwyższego podejmowane były również w wyniku zadawanych pytań prawnych. Można powiedzieć, że widzimy w tych pytaniach prawnych próbę nowego spojrzenia przez sądy powszechne na klasyczne instytucje prawa cywilnego. I tak przykładowo Sąd Najwyższy rozważał art. 433, tj. odpowiedzialność za wylanie w budynku, i zastanawiał się nad tym, czy może on dotyczyć, czy ta odpowiedzialność może dotyczyć zalania mieszkania jednego pod drugim. Uznał, że jednak jest to niemożliwe i stanął na dotychczasowym stanowisku. To jest zresztą problem, który nadal jest krytycznie oceniany w doktrynie, już po tym orzeczeniu. Było orzeczenie, które zmierzało do uporządkowania poglądów wokół instytucji współwłasności. To była uchwała składu siedmiu sędziów dotycząca możliwości, podstawy prawnej żądania przez współwłaściciela nieposiadającego rzeczy wspólnej wynagrodzenia od pozostałych współwłaścicieli z niej korzystających. Sąd Najwyższy uznał, że może być dochodzone takie odszkodowanie, nie wchodząc już w szczegóły. Dla praktyki, głównie notarialnej i wieczystoksięgowej, istotne znaczenie miała uchwała dotycząca ujawnienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu znajdującego się w budynku posadowionym na nieruchomości, do której spółdzielni nie przysługuje ani własność, ani nawet wieczyste użytkowanie. Sąd Najwyższy uznał, że nie jest możliwe wpisanie takiego prawa do księgi wieczystej. To byłyby takie kamienie milowe odnośnie do 2013 r. i Izby Cywilnej. Prezentując dorobek orzeczniczy izby pracy, powiem lakonicznie, ponieważ mogłabym mówić za dużo na ten temat, bo jestem przedstawicielem prawa pracy, właśnie tej izby, tak: najważniejsze były orzeczenia dotyczące art. 23 1 Kodeksu pracy, dotyczące przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę i kontynuowania tam stosunku pracy, które to orzeczenia zapadły na tle stanów faktycznych związanych z likwidacją wojskowych sądów garnizonowych i przekazywaniem spraw innym sądom. Sąd Najwyższy, skład powiększony Sądu Najwyższego - tutaj były różnice - uznał, że zniesienie jednostki organizacyjnej wykonującej zadania z zakresu administracji publicznej i przekazanie tych zadań innej jednostce posiadającej własne zasoby kadrowe nie stanowi przejścia zakładu na innego pracodawcę, czyli nie ma tych zobowiązań i kontynuacji stosunku pracy przy administracji rządowej. Na szczególną uwagę zasługują orzeczenia dotyczące Karty Nauczyciela i możliwości rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem korzystającym z urlopu dla poratowania zdrowia albo wnioskującym o ten urlop. Sąd Najwyższy uznał - też była duża różnica zdań i różne orzeczenia - że rozwiązanie stosunku pracy w takich okolicznościach jest możliwe. Wyjaśniono wcześniejsze nabycie prawa do emerytury osób, które były w zasadniczej służbie wojskowej, na podstawie ustawy z 1967 r. Jeżeli chodzi o Izbę Karną, to uważam, że najważniejsze były orzeczenia dotyczące codziennej praktyki organów karno-skarbowych, znamion występku uporczywego niewpłacania podatku, poza tym przestępstwa nadużycia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego. Sąd Najwyższy uznał, że występek z art. 231 należy do kategorii przestępstw konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo, a więc materialnych, znamiennym skutkiem których jest wystąpienie niebezpieczeństwa powstania szkody w interesie publicznym lub prywatnym. Dwie uchwały dotyczyły prania brudnych pieniędzy. Chciałabym powiedzieć, że na oddzielną uwagę zasługują wystąpienia skierowane do Trybunału Konstytucyjnego dotyczące ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Te wątpliwości były znaczące, ale trybunał nie przychylił się do wniosku pierwszego prezesa w tym zakresie. W tej chwili z inicjatywy pierwszego prezesa Sądu Najwyższego jest złożony wniosek o zbadanie zgodności z konstytucją oraz aktami prawnymi wyższego rzędu wielu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. To tyle w bardzo dużym skrócie, jeżeli chodzi o działalność orzeczniczą Sądu Najwyższego. Jeżeli chodzi o organizację pracy, to chciałabym podkreślić, że stale jest doskonalona działalność publikacyjna, uruchomiono internetową bazę orzeczeń i na bieżąco udostępniane jest orzecznictwo przez stworzony do tego referat w sprawie dostępu do informacji publicznej. Ale to nie jest jedyna działalność organizacyjno-popularyzatorska Sądu Najwyższego. W Sądzie Najwyższym odbywają się też konferencje naukowe. Poza tym sędziowie Sądu Najwyższego publikują bardzo dużo rozpraw naukowych, są zaangażowani w prace Komisji Kodyfikacyjnej, Państwowej Komisji Wyborczej, o czym wiadomo, byli też ekspertami na rzecz parlamentu i ministra sprawiedliwości. Chciałabym przejść teraz do wniosków bardziej generalnych, dotyczących działalności Sądu Najwyższego. Zacznę od tego, że ta zwiększona liczba skarg, wniosków i pism do Sądu Najwyższego nie wpłynęła na istotne wydłużenie okresu rozpoznawania. Średni czas oczekiwania w Izbie Cywilnej to 10 miesięcy, w Izbie Wojskowej - 1-2 miesiące, w środku jest Izba Pracy - 8 miesięcy. To się mieści w standardach międzynarodowych. Wysoka jakość orzecznictwa oraz sprawność i efektywność działania Sądu Najwyższego została osiągnięta, mimo że sędziowie są coraz bardziej obciążani pracą, gdyż rośnie wpływ spraw. Ich zaangażowanie w pracę, odpowiedzialność i troska o zapewnienie możliwie najskuteczniejszej ochrony sądowej jest podstawowym źródłem dobrych wyników Sądu Najwyższego we wszystkich izbach. Chciałabym tu podkreślić, że niezwykle ważna jest bardzo ofiarna praca asystentów i członków Biura Studiów i Analiz, które jest trochę mózgiem Sądu Najwyższego. Zauważalny jest wzrost wpływu zagadnień prawnych przedstawianych Sądowi Najwyższemu. Na marginesie chciałabym zaznaczyć, że różne są te zagadnienia prawne i w różny sposób są one przedstawiane. Oczywiście zagadnienia prawne przedstawiane przez rzecznika praw obywatelskich, rzecznika ubezpieczonych i oczywiście prezesa Sądu Najwyższego są na dobrym poziomie, ale inne zagadnienia prawne mają różny poziom merytoryczny. Wzrastają trudności jurydyczne związane z rozpoznawaniem skarg kasacyjnych. Sprawy są coraz bardziej skomplikowane, bardzo często następuje zmiana ustawodawstwa i rozstrzyganie tego wszystkiego jest żmudne. W tym kontekście należy bardzo pozytywnie ocenić funkcję przedsądu, który eliminuje sprawy nie tak ważne dla interpretacji prawa, oddziela je od innych, które są ważne, istotne z punktu widzenia wymiaru sprawiedliwości. Mogę powiedzieć, że ok. 70% wpływających skarg kasacyjnych i kasacji nie jest przyjmowane do rozpoznania. Czyli te skargi są nie tylko merytorycznie niezasadne, ale także poziom formalny często jest bardzo niski, często są one pisane na specjalne życzenie klienta, z pominięciem celów, którym ma służyć skarga kasacyjna, i charakteru publicznoprawnego, któremu ma służyć. To chciałabym Wysokiej Izbie zasygnalizować. W judykaturze Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że zasada rzetelnego procesu dotyczy także stron. Jeżeli strona nie wywiązuje się z nałożonego ciężaru procesowego albo podejmuje czynności wprawdzie przewidziane w ustawie i dopuszczalne formalnie, ale naruszające prawa drugiej strony do uzyskania efektywnej ochrony prawnej, to musi się liczyć z negatywnym rozstrzygnięciem. Z perspektywy Sądu Najwyższego można pokazać problemy, które wymagają de lege ferenda rozwiązania ustawowego. Pierwsza kwestia to jest niejednoznaczność regulacji normatywnej, kwalifikacji sankcji wadliwej uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Tutaj jest dużo orzeczeń, ostatnio pojawiła się też uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, ale Sąd Najwyższy nadal uważa, że interpretacją nie można zastąpić właściwej legislacji w tym zakresie, bo zawsze zostają jakieś niedopowiedzenia. Oczywiście bardzo zasadny jest postulat uregulowania stanów prawnych gruntów znajdujących się we władaniu spółdzielni, o czym już mówiłam. Nie chcę tego powtarzać i zajmować czasu Wysokiej Izbie. Także bardzo pilne jest podjęcie prac nad problematyką czasu pracy i wynagrodzeń lekarzy w kontekście dyżurów medycznych. Cały czas jest to sprawa nieunormowana. Mamy też postulat konieczności podniesienia progu wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych uprawniających do wniesienia skargi, aczkolwiek w prasie ukazują się już głosy przeciwne, stwierdzające, że to jest napaść na prawo do sądu. Chciałabym przypomnieć w tym kontekście, że skarga kasacyjna ma nieco inny charakter, prawo do sądu realizowane jest w dwóch postępowaniach instancyjnych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego systematycznie zwraca się uwagę na wadliwy stan legislacji w zakresie kosztów sądowych. To jest gmatwanina przepisów, on rodzi bardzo duże problemy interpretacyjne i jest bardzo wiele zażaleń dotyczących tych kwestii. Nadal powstaje problem akredytacji zawodowych pełnomocników przy Sądzie Najwyższym, ale uważamy, że to jest rola samorządów adwokackiego i radcowskiego, żeby o tym decydować. Oczywiście umieszczenie przy Sądzie Najwyższym pomogłoby szybciej rozwiązywać sprawy, rozstrzygać je. Chciałabym zwrócić uwagę, że w tym roku sprawozdawczym zmodernizowano serwis internetowy i intranetowy Sądu Najwyższego, stworzono nową bazę orzeczeń i stopniowo wprowadzane są do tej bazy orzeczenia z lat ubiegłych, tak że niedługo ten system będzie pełny. Mając to wszystko na uwadze, chciałabym zgłosić taki wniosek, że dobre wyniki pracy Sądu Najwyższego pozwalają na pozytywną ocenę jego dotychczasowej działalności, ale także dają podstawy do optymistycznej prognozy, jeśli chodzi o realizację zadań przez Sąd Najwyższy w przyszłości. Dziękuję bardzo.