Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-01-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W dniu 10 stycznia br. obchodzić będziemy 4. rocznicę śmierci jednej z dwóch generałów kobiet w polskiej armii i jedynej kobiety wśród cichociemnych - prof. Elżbiety Zawackiej. Elżbieta Zawacka urodziła się 19 marca 1909 r. w Toruniu. Po ukończeniu studiów poświęciła się pracy pedagogicznej w szkole, jednocześnie działając na rzecz Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Wzięła udział w kampanii wrześniowej, uczestniczyła w pierwszych zalążkach konspiracji na Śląsku, początkowo w Służbie Zwycięstwu Polski, następnie Związku Walki Zbrojnej oraz Armii Krajowej. We wrześniu 1939 r. została żołnierzem Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej walczącego w obronie Lwowa. Później rozpoczęła się jej epopeja kurierki AK. Znana w konspiracji pod pseudonimem ˝Zo˝ stała się prawdziwą legendą kurierów w okupowanej Europie. Wielokrotnie nielegalnie przekraczała granice, przenosząc wiadomości i meldunki. Szkoliła też innych kurierów. Pełniła funkcję zastępcy szefa ˝Zagrody˝ - Działu Łączności Zagranicznej Oddziału V Sztabu Komendy Głównej AK. Jej najsłynniejszy rajd wiódł poprzez Niemcy, Austrię, Francję i Hiszpanię do Anglii. ˝Zo˝ była jedyną kobietą cichociemną. Na własną prośbę powróciła na spadochronie do okupowanego kraju, gdzie rozpoczęła pracę w szefostwie Wojskowej Służby Kobiet Komendy Głównej AK. Po upadku powstania warszawskiego nadal działała w służbie państwa podziemnego u boku gen. Okulickiego. To ona dostarczyła do Szwajcarii pierwsze szczegółowe meldunki o sytuacji w kraju po upadku powstania. Po zakończeniu wojny włączyła się w struktury konspiracji antykomunistycznej w ramach organizacji Wolność i Niezawisłość. Powróciła także do pracy pedagogicznej - ukończyła studium pedagogiki społecznej i rozpoczęła pracę nad doktoratem. W 1951 r. została aresztowana przez Urząd Bezpieczeństwa. Po niespełna 5 latach więzienia powróciła do pracy naukowej i pedagogicznej. W 1965 r. uzyskała doktorat, a w 1972 r. habilitację. Wówczas też wróciła do rodzinnego Torunia, gdzie podjęła pracę na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Instytucie Pedagogiki i Psychologii. Równocześnie gromadziła materiały związane z dziejami Armii Krajowej, działała w środowisku kombatantów AK. Na skutek represji SB, przez które m.in. zlikwidowano kierowany przez nią Zakład Andragogiki, odeszła przedwcześnie z pracy na uniwersytecie. W latach osiemdziesiątych, związana ze środowiskiem ˝Solidarności˝, była dla młodych autorytetem i wzorem patriotyzmu. Prof. Zawacka działała w Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim, a także współtworzyła Światowy Związek Żołnierzy AK. Jej wielkim dziełem jest powołanie do życia Fundacji ˝Archiwum Pomorskie Armii Krajowej˝. Fundacja nie tylko gromadzi dokumenty i relacje, ale także organizuje konferencje, zjazdy naukowe i wydaje liczne publikacje dokumentujące udział Pomorza w walce o niepodległość. W grudniu 1995 r. prof. Elżbieta Zawacka została odznaczona Orderem Orła Białego. Jest także odznaczona Krzyżem Orderu Virtuti Militari i pięciokrotnie Krzyżem Walecznych. 13 czerwca 2006 r. w Ratuszu Staromiejskim odebrała akt nadania przez śp. prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego stopnia generała brygady. Zmarła w wieku 99 lat w swoim rodzinnym mieście.