Mówca: Maria Nowak
Data: 2013-02-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Na poprzednim posiedzeniu Sejmu wygłosiłam oświadczenie na temat działań podjętych przez niektóre szkoły w celu upamiętnienia 150. rocznicy powstania styczniowego, ale dzisiaj chciałabym jeszcze powrócić do tej tematyki. 150. rocznica powstania styczniowego wywołała sporo dyskusji, ale także wiele osób zainspirowała do działań społecznych na szeroką skalę. W całej Polsce mieszkańcy małych i większych miejscowości z własnej inicjatywy i na różne sposoby upamiętniają czyn powstańczy. Odbywają się nie tylko okolicznościowe uroczystości, konferencje czy konkursy, ale nagrywane są pieśni powstańcze w nowych, współczesnych opracowaniach muzycznych, grupy rekonstrukcyjne odtwarzają styczniowe bitwy i potyczki. Na Śląsku przy pomocy Facebooka rozwija się piękna akcja fotograficznego udokumentowania miejsc związanych z powstaniem styczniowym. Internauci przysyłają zdjęcia takich jego lokalnych śladów, o których wiedza była dotąd znikoma. To bardzo cenna akcja, w dodatku ciesząca się dużym powodzeniem. W moim rodzinnym Chorzowie na internetowym samorządowym forum dyskusyjnym mieszkańców miasta toczy się dyskusja o tym, czy powstanie miało znaczenie dla Śląska, skoro wydarzyło się za jego granicami, w Królestwie Kongresowym. Dzięki temu coraz lepiej udokumentowany jest militarny udział Ślązaków w powstaniu, coraz lepiej opisane są formy pomocy płynące z tych ziem za pobliską granicę. Powstańcom dostarczana była przede wszystkim broń i pieniądze, powstańcy mogli także u Ślązaków szukać schronienia, mimo że za pomoc groziły surowe sankcje ze strony państwa pruskiego. Obecność Ślązaków w postaniu styczniowym była dowodem ich polskości, silnego i nigdy nieprzerwanego związku mieszkańców tego regionu z Polską, nawet w sytuacji gdy Polska nie istniała na mapach Europy. Szanowni Państwo! Niedawno otrzymałam kopię gotowego do druku tekstu autorstwa dr Joanny Banik pod tytułem ˝Ślady powstania styczniowego˝. Jest to pieczołowicie zebrany i alfabetycznie uporządkowany spis i opis miejsc związanych z powstaniem w województwie śląskim. Jedna z notatek dotycząca Katowic brzmi następująco, cytuję: Ze skąpych materiałów źródłowych, jakie przetrwały do naszych czasów, wiemy, że w szeregach powstańców z 1863 r. znalazła się spora grupa Ślązaków, w tym również pochodzący z Katowic Juliusz Henryk Girtler, z zawodu technik. Jak wynika z dokumentów, wielu Ślązaków na wieść o wybuchu zrywu narodowego zdezerterowało z wojska pruskiego, wstępując w szeregi powstańcze. Było to odpowiedzią na fakt, że Rząd Narodowy uznał Śląsk za prowincję polską i wziął ją pod swoją władzę za pośrednictwem wydziału wykonawczego na zabór pruski. Wiadomo też, że niektórzy Ślązacy znaleźli zatrudnienie w obozie powstańczym w Dąbrowie Górniczej przy szyciu mundurów, pomagali Polakom w przekazywaniu poczty powstańczej i bibuły propagandowej. Ślązacy żywiołowo też odpowiedzieli na apel Rządu Narodowego z 7 lutego 1863 r. do Polaków z zaborów pruskiego i austriackiego o zasilanie powstania bronią, co wobec surowych zakazów było bardzo niebezpieczne. Transporty broni przekazywane były na Górnym Śląsku wzdłuż całej granicy. Jeden z ważniejszych punktów przerzutowych broni do Kongresówki prowadził w Katowicach Stanisław Maciejewski, kierownik filii przedsiębiorstwa handlującego wyrobami tytoniowymi. Głównymi pomocnikami Maciejewskiego w Katowicach byli piekarz Ferdynand Zips i rzemieślnik Karol Lehman. Wysoki Sejmie! Ta niewielka, bo licząca nieco ponad 40 stron, książka miała ukazać się już w ubiegłym roku. Obietnice w tym względzie złożył poprzedni marszałek województwa śląskiego, stosowne umowy zostały podpisane. Z przykrością jednak muszę poinformować, że z nieznanych mi przyczyn skierowanie publikacji do druku dotąd nie nastąpiło, a cała sprawa przewleka się. Jest to dla mnie o tyle niezrozumiałe, że praca pani doktor Joanny Banik jest bezcennym źródłem wiedzy dla nas wszystkich, a Ślązaków w szczególności. Przykro mi, że z tej trybuny muszę informować o takich faktach. Ciągle liczę, że Zarząd Województwa Śląskiego w odpowiedzi na apel zawarty w uchwale przyjętej przez Wysoką Izbę, by administracja samorządowa włączyła się w obchody związane z Rokiem Powstania Styczniowego, sfinansuje wydanie tej pozycji, a następnie przekaże ją wszystkim szkołom województwa jako materiał dydaktyczny. (Dzwonek) Powstanie trwało kilkanaście miesięcy, myślę, że czas potrzebny na wydanie tej pozycji publicystycznej będzie krótszy. Liczę także na większe zainteresowanie lokalnych mediów tą tematyką. Dziękuję bardzo.