Mówca: Spraw Wewnętrznych Bartłomiej Sienkiewicz
Data: 2014-07-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić opracowany przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej projekt nowej ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Elektroniczna rejestracja aktów stanu cywilnego i szybsze, prostsze załatwianie spraw w urzędach stanu cywilnego to najważniejsze rozwiązania przewidziane w przedkładanym projekcie ustawy. Poprzednia ustawa, pochodząca z 1986 r., z wieloma późniejszymi zmianami, jest w sposób naturalny przestarzała i wręcz cywilizacyjnie nie przystaje do obecnych czasów. W tej chwili rejestracja stanu cywilnego prowadzona jest przez kierowników urzędów stanu cywilnego w papierowych księgach, których jakość stopniowo się pogarsza, ulegają one naturalnej degradacji. Tylko część urzędów wykorzystuje wspomagające systemy komputerowe. Brak dostępu kierowników urzędów stanu cywilnego do wszystkich sporządzanych na terenie Polski aktów uniemożliwia odmiejscowienie wielu istotnych z punktu widzenia obywatela czynności, a także bieżącą weryfikację danych przy sporządzaniu nowych aktów. Aktualizacja rejestru PESEL, a za jego pośrednictwem innych rejestrów publicznych odbywa się wielostopniowo, można by powiedzieć, że kaskadowo, co znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia błędów i wprowadzania niewłaściwych danych. Od dnia 1 stycznia 2015 r., przy założeniu, że Wysoka Izba przychyli się do tego projektu, rejestracja stanu cywilnego przez wszystkie urzędy stanu cywilnego w Polsce będzie odbywała się w postaci elektronicznej. Oznacza to, że akty urodzeń, małżeństw i zgonów będą rejestrowane wyłącznie w systemie teleinformatycznym, a dostęp do nich będą mieli wszyscy kierownicy urzędów stanu cywilnego, wszyscy urzędnicy, niezależnie od miejsca pełnienia swojej funkcji. W konsekwencji uchwalenia ustawy obywatele polscy uzyskają szereg udogodnień. Po pierwsze, każdy obywatel będzie mógł otrzymać odpis aktu stanu cywilnego w dowolnym urzędzie stanu cywilnego, niezależnie od tego, gdzie ten akt jest przechowywany. Po drugie, będzie zwolniony z obowiązku przedkładania w urzędzie stanu cywilnego odpisu aktu przy okazji realizacji czynności z zakresu stanu cywilnego. W konsekwencji nie będzie ponosić opłat za wydawanie odpisów. W tej chwili normą jest to, że urzędy żądają dokumentów, których są właścicielem, ale równocześnie nie potrafią ich udostępnić, także własnym urzędnikom. W związku z tym normą w urzędzie w Polsce jest to, że obywatel musi wnosić opłatę skarbową po to, żeby dostać jakikolwiek odpis aktu cywilnego po to, żeby pójść do innego urzędnika z tym samym świeżo wydanym przez innego urzędnika aktem. Ten stan powoduje nie tylko naturalne problemy w obsłudze obywateli, ale jest absolutnie dysfunkcjonalny w XXI w. Po trzecie, złożenie wniosku o odpis aktu stanu cywilnego i jego doręczenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego będzie także możliwie w formie elektronicznej, bez wizyty w urzędzie. Co tu dużo mówić, w państwach Europy Zachodniej jest to pewien standard działań, który musimy wprowadzić jako oczywiście przynależny polskim obywatelom. Projekt, który mam zamiar i zaszczyt prezentować Wysokiej Izbie, wprowadza wiele istotnych z punktu widzenia obywateli usprawnień i uproszczeń w procedurach dotyczących rejestracji stanu cywilnego. Najważniejsze z nich to m.in. odmiejscowienie czynności, co oznacza, że przed wybranym kierownikiem urzędu stanu cywilnego będzie można złożyć różnego rodzaju oświadczenia, np. oświadczenie rozwiedzionego małżonka o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa, w szczególnie uzasadnionych okolicznościach związanych np. z chorobą, niepełnosprawnością bądź inną niedającą się usunąć przeszkodą czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego będzie można zrealizować w miejscu faktycznego pobytu osoby, a nie w siedzibie urzędu stanu cywilnego. Kończymy z praktyką przywożenia osób niepełnosprawnych, prawie że zwleczonych z łóżek tylko po to, żeby zgodnie z obowiązującymi przepisami musiały się stawić przed obliczem urzędnika. Wniosek o zmianę imienia lub nazwiska będzie można złożyć w wybranym urzędzie stanu cywilnego, także drogą elektroniczną. Drugim elementem tej zmiany jest uproszczenie postępowań m.in. w sprawach odtworzenia treści aktu stanu cywilnego, jego uzupełnienia czy sprostowania. Dopuszczamy także w tych rozwiązaniach możliwość zawarcia związku małżeńskiego poza urzędem stanu cywilnego, oczywiście w miejscu gwarantującym zachowanie uroczystej formy tego aktu, a także bezpieczeństwa wszystkich uczestników za opłatą pokrywającą czy rekompensującą koszty poniesione w tym celu przez urząd. Nie będziemy podtrzymywać tradycji urzędu jako formy świątyni, skoro tak naprawdę wielu polskich obywateli wnioskuje o możliwość przeprowadzenia ceremonii poza urzędem. Chcemy zastąpić postępowania sądowe w sprawach o prostowanie aktu stanu cywilnego uproszczoną procedurą administracyjną na podstawie dostępnych dokumentów, które zresztą bardzo często sama administracja państwowa posiada, dotyczących osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy, bądź dokumentów dotyczących jej rodziny. Projekt ustawy zakłada również usprawnienie samej pracy urzędów jako naturalną konsekwencję tej zmiany. Do tych uproszczeń procedury wewnątrzadministracyjnej możemy zaliczyć, po pierwsze, wprowadzenie rejestru stanu cywilnego, co zapewni, że dane zarejestrowane przez kierownika urzędu stanu cywilnego automatycznie zaktualizują pozostały rejestry publiczne. Oznacza to, że system teleinformatyczny przejmie część zadań wykonywanych dzisiaj przez pracowników kilku organów. Tytułem przykładu można wskazać, że rejestracja zgonu w rejestrze stanu cywilnego spowoduje automatyczne zapisanie informacji o tym zgonie w rejestrze PESEL i unieważnienie dowodu osobistego osoby zmarłej w rejestrze dowodów osobistych bez jakichkolwiek dodatkowych działań ze strony obywatela, automatycznie. Przyjęte rozwiązanie jest kontynuacją zapowiedzianej w ustawie o ewidencji ludności zmiany sposobu zasilania rejestru PESEL, którego aktualizacji będą dokonywać bezpośrednio organy administracji rejestrujące zdarzenia. Kończymy z systemem wielostopniowym, który tak negatywnie się odbił w przeszłości na jakości rejestrów państwowych i danych w nich gromadzonych. Drugim elementem, o którym chciałbym wspomnieć, mówiąc o usprawnieniu pracy urzędów, jest wyodrębnienie w ramach rejestru stanu cywilnego rejestru przyjętych oświadczeń o uznaniu ojcostwa, co w łatwy sposób pozwoli ustalić pochodzenie dziecka przy sporządzaniu aktu urodzenia. Jednocześnie w celu zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa istotnych z punktu widzenia rejestracji stanu cywilnego i bezpieczeństwa obrotu prawnego dokumentów źródłowych, jakimi są odpisy aktu stanu cywilnego, zdecydowano, że minister właściwy do spraw wewnętrznych zapewni kierownikom urzędów stanu cywilnego zabezpieczone blankiety niezbędne do wydawania tych dokumentów. Odpisom aktów stanu cywilnego należy zapewnić lepsze w stosunku do aktualnie istniejących zabezpieczenia, adekwatne do ich rangi. Chcemy także na nowo określić wzory tych dokumentów, gdyż czasami ich graficzna jakość wręcz urąga powadze państwa. Blankiety nie dość, że są drukowane najprostszą techniką drukarską na papierze bez większych zabezpieczeń, to dodatkowo zawierają różnice uniemożliwiające ekspertom zajmującym się badaniem dokumentów, ich wiarygodności identyfikację już na poziomie samego papieru, samego blankietu, nie mówiąc o jego wypełnieniu. Tak z grubsza rysowałyby się zmiany wynikające z przyjęcia przez Wysoką Izbę proponowanej ustawy, proponowanych regulacji. Najkrócej rzecz biorąc, można powiedzieć, że dokonuje się w Polsce rewolucja, ale byłbym bardzo ostrożny przy tym określeniu, bo chyba bardziej właściwe określenie brzmiałoby mniej więcej w ten sposób, że przywracamy normalność. Jeśli musimy to zrobić w tym akcie, który pociąga za sobą szereg skutków organizacyjnych, prawnych, szkoleniowych, a także wielki wysiłek organizacyjny przy budowie całego systemu, to robimy to w przekonaniu, że to jest norma cywilizacyjna, która obywatelom Rzeczypospolitej się po prostu należy. Dlatego nie mówię o rewolucji, tylko po prostu o tym, że projektowane rozwiązanie wprowadza normalność, która jestem przekonany, że obywatelom Polski się należy, należała się od dawna, i to prawo należy zmienić. Na koniec, przedkładając projekt nowej ustawy, w imieniu rządu wyrażam nadzieję, że spotka się on z aprobatą Wysokiej Izby i zostanie skierowany do dalszych prac. Dziękuję bardzo.