Mówca: Sprawozdawca Stanisław Szwed
Data: 2013-06-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz ustawy o związkach zawodowych, druk nr 1105, oraz poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy, druk nr 1116. Sprawozdanie jest zawarte w druku nr 1374. Przypomnę, że 8 marca odbyło się pierwsze czytanie obydwu projektów. W czasie tego posiedzenia zostały zgłoszone wnioski, aby w pierwszym czytaniu odrzucić obydwa projekty. Te wnioski Wysoka Izba odrzuciła. W związku z tym marszałek Sejmu skierowała projekty ustaw do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w celu rozpatrzenia. Przypomnę, że projekt rządowy zakładał wprowadzenie do Kodeksu pracy nowych rozwiązań w zakresie bardziej elastycznej organizacji czasu pracy w zakładach pracy poprzez zmiany w długości dopuszczalnych okresów rozliczeniowych czasu pracy oraz zasad ich przedłużenia do 12 miesięcy. Na kształt proponowanych zmian miał wpływ zakres regulacji z obszaru czasu pracy przyjętych w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego z lipca 2009 r., z tym że wtedy ta zmiana dotyczyła tylko określonego czasu. Obecnie propozycje mają być wpisane na stałe do Kodeksu pracy. Przypomnę, że dzisiaj w tzw. podstawowym systemie czasu pracy dopuszczalny okres rozliczeniowy wynosi do 4 miesięcy, a w szczególnych przypadkach, np. w rolnictwie i hodowli, w przypadku pilnowania mienia czy ochrony osób, do 6 lub 12 miesięcy. Druga zmiana dotyczy uregulowania ruchomego czasu pracy. Obecnie przepisy Kodeksu pracy nie regulują tej kwestii. Projekt poselski posłów Platformy Obywatelskiej reprezentowanej przez posła Adama Szejnfelda wprowadzał szereg innych jeszcze zmian, rozszerzających projekt rządowy m.in. o zmianę definicji doby pracowniczej, modyfikację trybu wprowadzenia przerywanego czasu pracy, wydłużenie niepłatnej przerwy w pracy - dzisiaj jest to maksymalnie 60 minut - jak również obniżenie stawek za pracę w godzinach nadliczbowych. Projekt poselski zakładał też inną formę rekompensowania pracownikowi dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w dniu wolnym, wynikającym z pięciodniowego tygodnia pracy. Propozycje zawarte w projekcie zarówno rządowym, jak i poselskim były akceptowane przez organizację pracodawców, zaś spotkały się z ostrym sprzeciwem organizacji związków zawodowych, co też miało bezpośredni wpływ na proces legislacyjny zarówno na posiedzeniu komisji kodyfikacyjnej, jak i później, na posiedzeniu podkomisji stałej do spraw nowelizacji Kodeksu pracy. Komisja Nadzwyczajna na swoim posiedzeniu 13 marca rozpoczęła prace nad dwoma projektami. Komisja nie przyjęła wniosku o wysłuchanie publiczne zgłoszonego w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość, dotyczącego poselskiego projektu ustawy. Komisja zdecydowała, że będzie jedno sprawozdanie obejmujące oba projekty. Przed skierowaniem do stałej podkomisji na posiedzeniu komisji odbyła się szeroka debata nad proponowanymi zmianami, szczególnie z udziałem organizacji pracodawców, jak i związków zawodowych. Powiem tak: strony nie zmieniły zdania co do proponowanych zmian. Związki zawodowe były zdecydowanie przeciwne proponowanym zmianom w zakresie 12-miesięcznego okresu rozliczenia czasu pracy, m.in. ˝Solidarność˝ przedstawiała kwestię niezgodności proponowanych zmian z dyrektywą Komisji Europejskiej z 2003 r., a także konwencją nr 135 Międzynarodowej Organizacji Pracy. Stawiano też zarzut, że projekt poselski nie był konsultowany ze stroną związkową i zawiera te propozycje pracodawców, które nie znalazły się w projekcie rządowym. Organizacje pracodawców, które pozytywnie oceniały projekty, jednak wyrażały opinię, że propozycje są jeszcze niewystarczające i będą miały mały wpływ na sytuację ich przedsiębiorstw. Do zastrzeżeń ze strony społecznej odniosło się ministerstwo pracy, nie podzielając zastrzeżeń szczególnie strony związkowej, podtrzymując rozwiązania zawarte w projekcie rządowym. Natomiast odnośnie do projektu poselskiego stanowiska rządu wobec tego projektu nie było. Również w dyskusji swoje zastrzeżenia przedstawiła Państwowa Inspekcja Pracy. Podsumowując bardzo skrótowo wielogodzinną debatę na plenarnym posiedzeniu komisji, gdzie wszyscy swobodnie mogli zabrać głos, należy podkreślić, że mimo tak zasadniczych różnic debata była merytoryczna i dotyczyła nie tylko samych projektów, ale też sytuacji pracowników i pracodawców w tym trudnym okresie dla naszej gospodarki. W pracach podkomisji wiodącym projektem stał się projekt rządowy, ale też rozpatrywaliśmy propozycje z projektu poselskiego. Nie wdając się w szczegóły, nie omawiając już całych posiedzeń podkomisji, powiem, że zostały przyjęte wszystkie rozwiązania z projektu rządowego i dwie zmiany z projektu poselskiego. Z pozostałych propozycji z projektu poselskiego wnioskodawca się wycofał bądź to po dyskusji, bądź też ze względu na negatywne stanowisko ministerstwa pracy czy uwagi Państwowej Inspekcji Pracy. Stanowisko podkomisji zostało przyjęte 4 głosami za, przy 2 głosach przeciwnych. Zostało przedstawione komisji na posiedzeniu plenarnym 23 maja. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Omówię skrótowo te najważniejsze zmiany, które Komisja Nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach przyjęła. Tak więc w art. 129, dotyczącym właśnie 12-miesięcznego rozliczenia czasu pracy, proponuje się, aby takie przedłużenie okresu rozliczeniowego czasu pracy mogło być stosowane w każdym systemie czasu pracy i było dopuszczane, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi, technicznymi lub dotyczącymi organizacji pracy przy zachowaniu ogólnych zasad dotyczących ochrony, bezpieczeństwa i zdrowia pracowników. W tym przepisie również dokonaliśmy zmian, jeśli chodzi o rozkład czasu pracy danego pracownika. Rozkład ten może być sporządzany w formie pisemnej, elektronicznej na okres krótszy niż okres rozliczeniowy, obejmujący jednak co najmniej jeden miesiąc. Wcześniej w projekcie rządowym były przyjęte dwa miesiące. Pracodawca przekazuje pracownikowi rozkład czasu pracy co najmniej jeden tydzień przed rozpoczęciem pracy w okresie, na który został sporządzony ten rozkład. Tutaj też zmieniliśmy to z dwóch tygodni na jeden tydzień. Na posiedzeniu plenarnym komisji wprowadziliśmy poprawkę zgłoszoną przez posłów Platformy Obywatelskiej, dotyczącą tego, że pracodawca nie ma obowiązku sporządzenia rozkładu czasu pracy, jeżeli rozkład czasu pracy pracownika wynika z prawa pracy albo z umowy o pracę lub jeśli pracodawca w porozumieniu z pracownikiem ustali czas niezbędny do wykonywania powierzonych zadań, uwzględniając wymiary czasu pracy wynikające z norm określonych w § 1. W takim przypadku rozkład czasu pracy ustala pracownik. W § 5 tegoż artykułu proponuje się również zagwarantować pracownikowi prawo do minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jeżeli pracownik w danym miesiącu nie miałby prawa do wynagrodzenia ze względu na rozkład czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, gwarancja wynikałaby z przepisów ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. W art. 139 wprowadzamy nowe zmiany dotyczące systemu przerywanego czasu pracy. Jest to rozwiązanie przyjęte z projektu poselskiego. Chodzi o to, aby systemy przerywanego czasu pracy można było wprowadzać nie tylko w układzie zbiorowym pracy, ale również w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u danego pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa, to w porozumieniu z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u tego pracodawcy. W art. 140 mamy przyjęte rozwiązanie dotyczące ruchomego czasu pracy. Proponuje się tutaj wprowadzić dwie zasadnicze zmiany: ustalenie rozkładów czasu pracy przewidujących różne godziny rozpoczynania pracy i określenie przedziału czasu, w którym pracownik powinien podjąć pracę. W pierwszym przypadku pracodawca mógłby wyznaczać pracownikom różne godziny rozpoczynania pracy w poszczególnych dniach pracy, także w ten sposób, iż w kolejnym dniu pracownik rozpoczynałby pracę o godzinę wcześniej niż w dni poprzednie. Taka praca nie byłaby uznawana za pracę w godzinach nadliczbowych. Nadal jednak konieczne byłoby zachowanie przepisów o wymiarze czasu pracy, odpoczynku dobowym i tygodniowym. Natomiast w drugim przypadku wyznaczony byłby przedział czasu, w którym pracownicy są obowiązani stawić się do pracy. Także w tym przypadku, gdyby pracownik zgodnie ze swoją decyzją w kolejnym dniu rozpoczął pracę o godzinę wcześniej niż w dni poprzednie, taka praca nie byłaby pracą w godzinach nadliczbowych. Konieczne byłoby także, podobnie jak w pierwszym przypadku, przestrzeganie przepisów o wymiarze czasu pracy, odpoczynku dobowym i tygodniowym. Tutaj też wprowadziliśmy te zmiany. Następne zmiany dotyczą art. 150. Mówimy o tym, w jakich przypadkach przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy będzie możliwe. Rozwiązania dotyczące rozkładu czasu pracy w przyjętym okresie mogą być zawierane w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi. Jeżeli nie będzie możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi, pracodawca będzie mógł uzgodnić treść porozumienia z reprezentatywnymi organizacjami związkowymi w rozumieniu art. 241 25a Kodeksu pracy. Chodzi o te organizacje, które są reprezentowane w Komisji Trójstronnej. W drugim przypadku w porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy, jeżeli u pracodawcy nie działają zakładowe organizacje związkowe. W tym wypadku mamy zapis, że pracodawca przekazuje kopię porozumienia w sprawie przedłużenia okresu rozliczeniowego czasu pracy właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w terminie 5 dni roboczych od dnia zawarcia porozumienia. Żeby wprowadzić 12-miesięczny okres rozliczeniowy, musi być zawarte porozumienie ze stroną związkową lub pracownikiem, który w tym przypadku będzie reprezentował załogę. Mamy również zmianę dotyczącą art. 151. Ta zmiana była doprecyzowująca. Nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych czas odpracowania zwolnienia od pracy udzielonego pracownikowi na jego pisemny wniosek w celu załatwienia spraw osobistych. Warto tutaj przypomnieć, że toczyła się dyskusja nad tym, aby zmienić zasady oddawania dnia wolnego od pracy za pracę w wolną sobotę. Jednak po dyskusji wycofaliśmy się z propozycji, aby w tej regulacji to zamieścić. Jeśli chodzi o zmianę zawartą w art. 2, czyli dotyczą ustawy o związkach zawodowych, to jest ona konieczna ze względu na przyjęte rozwiązania dotyczące rozliczania czasu pracy. Art. 3 zawiera przepisy przejściowe. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Była również podnoszona kwestia uregulowania pracy w niedzielę i w święta w spółkach transgranicznych, jednak ta propozycja została wycofana i te zagadnienia mają być uregulowane w odrębnym projekcie ustawy. Posłowie wnioskodawcy, z tego co wiem, taki projekt już złożyli. Przedstawiłem skrótowo te najważniejsze rozwiązania, które są przyjęte w sprawozdaniu. Komisja Nadzwyczajna stosunkiem głosów 10 za i 3 przeciw przyjęła sprawozdanie, które przedstawiam Wysokiej Izbie. Zmiany, jak już mówiłem, wywołują skrajne opinie. Dla związków zawodowych są nie do przyjęcia, zdaniem pracodawców idą w dobrym kierunku, ale są niewystarczające. Wysoka Izba rozstrzygnie w głosowaniu, czy przedstawiony projekt, który w imieniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach przedkładam, uzyska wsparcie, czy nie. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach wnoszę o przyjęcie sprawozdania zawartego w druku nr 1374, dotyczącego rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz ustawy o związkach zawodowych oraz poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy. Dziękuję bardzo.