Mówca: Andrzej Grzyb
Data: 2023-07-28 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Szanowna Pani Minister! Czymże jest ten projekt, który został przedstawiony z inicjatywy pana prezydenta? Jest to projekt, który zmienia kształtowanie i koordynację polityki europejskiej. Zmiana polega na tym, że przyznaje się prezydentowi w tym zakresie kompetencje władcze, których nie ma w chwili obecnej. Teraz polega to na współdziałaniu pomiędzy rządem i prezydentem Rzeczypospolitej. Czytamy w uzasadnieniu, że celem ustawy jest zagwarantowanie rzeczywistej, wyrażonej w art. 133 ust. 3 konstytucji zasady współdziałania prezydenta Rzeczypospolitej z prezesem Rady Ministrów i właściwym ministrem w zakresie polityki zagranicznej. Sprawy związane z członkostwem w Unii Europejskiej przypisuje się tutaj do obszaru polityki zagranicznej, a nie wszystkie z nich stanowią politykę zagraniczną. Ponadto jest to projekt, jak już tutaj mówiono, rangi konstytucyjnej, bo zmienia te kompetencje. I tak jak powiedzieli moi przedmówcy, pierwsze czytanie powinno się odbyć na plenarnym posiedzeniu Sejmu. (Poseł Sławomir Nitras: Cwaniactwo, kompromitacja - powiedzmy wprost.) Uciekliśmy od tego, i to jest akurat wada, zarzut, który jest adresowany do pani marszałek Sejmu: kierowanie tego typu projektu do pierwszego czytania w ramach Komisji do Spraw Unii Europejskiej. Ponadto chcę przypomnieć wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2009 r. Chodzi o wyrok dotyczący - częstokroć to ma taką opinię czy przydomek - sporu o krzesło, który usankcjonował to, czego dotyczy ten projekt ustawy, bo de facto premier, prezes Rady Ministrów, i prezydent muszą ze sobą współpracować w zakresie spraw dotyczących polskiego członkostwa w Unii Europejskiej, choć to premier i Rada Ministrów są odpowiedzialni za przygotowanie stanowiska Polski prezentowanego zarówno w ramach Rady Europejską, jak i w ramach poszczególnych formatów Rady Unii Europejskiej. Prezydent - i tego dotyczy wyrok trybunału - jeżeli tylko uzna to za konieczne, może uczestniczyć w każdym szczycie Unii Europejskiej, ale to premier przedstawia na tym szczycie stanowisko polskiego rządu. Prezydent jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej, jednak nie jest najwyższym organem władzy państwowej, którą konstytucja dzieli pomiędzy organy władzy ustawodawczej, wykonawczej oraz sądowniczej. Powinno się to odbywać na zasadzie równowagi, choć częstokroć mamy wątpliwości, czy ta równowaga jest zachowana, przynajmniej w tej Izbie. Obowiązek współdziałania władz jest ujęty w preambule, a w rozszerzonej formie odnajdujemy go w art. 133 ust. 3 konstytucji w zakresie dotyczącym obowiązku współdziałania prezydenta z prezesem Rady Ministrów i właściwym ministrem do spraw zagranicznych. Zatem Rada Ministrów prowadzi bieżącą politykę państwa i ponosi odpowiedzialność przed Sejmem Rzeczypospolitej Polskiej. Za pomocą tej ustawy chcemy przypisać prezydentowi pewne kompetencje władcze, tymczasem prezydent ponosi przecież odpowiedzialność nie przed Sejmem, tylko przed Trybunałem Stanu. Opinie prawne, które otrzymaliśmy jako Wysoka Izba, mówią, po pierwsze, że regulacje z art. 1 są niezgodne z modelem rządów przyjętym w konstytucji, po drugie, że regulacje prowadzą do niedopuszczalnej modyfikacji zdefiniowanych w konstytucji ról prezydenta i premiera jako członów władzy wykonawczej, po trzecie, że może to prowadzić do braku zgody prezydenta np. na kandydatów i w konsekwencji - do paraliżu nominacyjnego związanego z instytucjami i organami Unii Europejskiej, a brak porozumienia prezydenta i premiera w zakresie stanowiska Polski na posiedzeniu Rady Europejskiej może sprawić, że Polska nie wyrazi swojego stanowiska w istotnych sprawach dotyczących polityki europejskiej. Treść ustawy rozszerza uprawnienia prezydenta poza granice, które są zakreślone w konstytucji. To wyimki z opinii prawnych, które otrzymaliśmy. Jeżeli chodzi o zmianę 5., dotyczącą art. 18a ust. 1 i 2, która wprowadza regulację, że to prezydent wyraża zgodę na kandydatury... Tutaj jest wymienionych siedem pozycji, w tym członek Komisji Europejskiej, Trybunału Obrachunkowego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, rzecznik generalny, ale też członkowie Komitetu Regionów, członkowie Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - jest ich 21 w każdym z tych gremiów - i dyrektor Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Pytam, po co prezydentowi... (Poseł Sławomir Nitras: Zatwierdzać.) ...opiniować kandydatów - już abstrahuję od komisarzy - zatwierdzać tych kandydatów, których przedstawiają do Komitetu Regionów korporacje samorządowe zgodnie z ustawą o komisji wspólnej rządu i samorządu. A przy desygnowaniu do Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - przecież tam trzy ławy są desygnowane: pracodawcy, a więc (Dzwonek) korporacje gospodarcze, pracownicy, a więc związki zawodowe, i sektor obywatelski czy inaczej: różnorodność Europy, często jest to tak nazywane w dokumentach europejskich. Panie marszałku, jeszcze tylko kilka zdań. Rząd przedstawia listy m.in. do tych instytucji do zatwierdzenia Komisji do Spraw Unii Europejskiej, do opiniowania Komisji do Spraw Unii Europejskiej. Jaki ma sens opiniowanie przez Komisję do Spraw Unii Europejskiej wtedy, gdy zgodę, względnie brak zgody, wyrazi prezydent? Przecież to jest bez sensu. To jest umniejszanie roli polskiego parlamentu. Wydaje się, że pan prezydent ma doskonałe gremium, w którym może wyrażać swoje zdanie we wszystkich sprawach dotyczących polityki europejskiej. Jest to Rada Gabinetowa. Każda sprawa tam może stanąć. I to prezydent zwołuje Radę Gabinetową. A ponadto wydaje mi się, że nie powinniśmy pozwalać na marginalizację polskiego parlamentu, bo widzimy, że marginalizacja następuje również w tej ustawie. (Oklaski) Pakiet demokratyczny, który mój klub wniósł swojego czasu, nie został rozpatrzony, a on wzmacnia rolę m.in. poprzez zmianę regulaminu Sejmu, żeby wszystkie sprawy dotyczące polityki europejskiej były tu, w Wysokiej Izbie przedstawione, przede wszystkim gdy dotyczy to np. wyników Rady Europejskiej, gdy dotyczy to np. planów na kolejną kadencję przedstawianych przez Komisję Europejską, kiedy dotyczy to pakietu legislacyjnego na kolejny rok. Czy my w ogóle tym się zajmujemy tutaj, w polskim parlamencie? Potem się zastanawiamy, dlaczego przegrywamy kolejne batalie o dyrektywy i rozporządzenia.