Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-10-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie 120. rocznicy założenia przez braci Potoczków Związku Stronnictwa Chłopskiego Szanowna Pani Marszałek! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! W roku bieżącym mija 120 lat od założenia przez braci Stanisława i Jana Potoczków Związku Stronnictwa Chłopskiego, pierwszej w Europie organizacji chłopskiej o charakterze partii politycznej. Mimo klęski powstania styczniowego po 1864 r. nastąpiło zniesienie pańszczyzny, a także nadanie chłopom ziemi na własność. Były to oczywiście działania polityczne mające na celu osłabić tkankę poczucia jedności w narodzie. W ukazie uwłaszczeniowym celowo nierozwiązana została sprawa serwitutów. Zostały one utrzymane w mocy i były przyczyną konfliktów między wsią a dworem przez następne dziesięciolecia. W zamian za nadanie chłopom ziemi, którą użytkowali na własność, obciążono ich wieczystym podatkiem gruntowym. Mimo iż na ziemiach polskich zniesiona została pańszczyzna i poddaństwo, a chłopi byli właścicielami użytkowanej przez siebie ziemi, nie przestali oni dążyć do dalszej poprawy swojego losu. Wyrazem tego były narodziny ruchu ludowego w Galicji u schyłku XIX w. Państwa zaborcze skutecznie niwelowały nadzieje przywódców powstań na zaangażowanie chłopów: Austriacy rozwijali w 1846 r. kłamliwą propagandę w Galicji, głosząc, że to cesarz chce chłopów uwłaszczyć, a szlachta próbuje temu zapobiec. W ten sposób skierowali włościan przeciwko szlachcie, co doprowadziło do upadku powstania z 1846 r. Rosja osłabiła działania narodowo-wyzwoleńcze na polskiej wsi, wprowadzając w 1864 r. reformę uwłaszczeniową w Królestwie Polskim, która była prawie kopią dekretów uwłaszczeniowych Tymczasowego Rządu Narodowego z 1863 r. Bracia Potoczkowie byli posłami do austriackiej Rady Państwa w Wiedniu, mieli doświadczenie polityczne. Stanisław Potoczek urodzony 11 listopada 1849 r. w Rdziostowie był wójtem Rdziostowa od roku 1897, następnie posłem do Sejmu Krajowego w latach 1897-1908 z powiatu nowosądeckiego. Jako aktywny polityk zgłaszał wiele interpelacji i wniosków, między innymi o równomierne rozłożenie ciężarów podatkowych pomiędzy gminę i dwór. W latach 1907-1911 był posłem do Rady Państwa w Wiedniu; współpracował z redakcjami czasopism ludowych - ˝Wieńca˝ i ˝Pszczółki˝ księdza Stojałowskiego, aktywnie udzielał się również w Klubie Katolicko-Ludowym zrzeszającym posłów chłopskich. Zasłynął jako inicjator i współorganizator wspólnie z bratem Janem utworzonego 3 lipca 1893 r. w Nowym Sączu Związku Stronnictwa Chłopskiego, w latach 1893-1908 był prezesem zarządu głównego związku, a także redaktorem pisma ˝Związek Chłopski˝. W latach 1911-1913 był członkiem Rady Naczelnej PSL. Później przeszedł do organizacji PSL Piast. Jan Potoczek urodził się 16 kwietnia 1857 r. w Rdziostowie, zmarł 3 grudnia 1941 r. w Świniarsku. Był posłem do austriackiej Rady Państwa w latach 1891-1907 i 1911-1914. Od roku 1893 pełnił funkcję sekretarza Związku Stronnictwa Chłopskiego. Był także posłem na Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919-1922 z ramienia Polskiego Zjednoczenia Ludowego. Związek Stronnictwa Chłopskiego postulował zrównanie chłopów w prawach z innymi warstwami społecznymi, zapowiadał obronę własności chłopskiej, domagał się sprawiedliwego rozdziału podatków pomiędzy wielką własność ziemską i chłopów oraz ograniczenia powinności związanych z posiadaniem gospodarstw. Wskazywał na potrzebę szerzenia oświaty, w tym także rolniczej. Brał żywy udział w tworzeniu i pracy kółek rolniczych. W 1895 r. część działaczy Związku Stronnictwa Chłopskiego współtworzyła galicyjskie Stronnictwo Ludowe. W 1905 r. związek przystąpił do Polskiego Centrum Ludowego, a w 1908 r. - do Polskiego Stronnictwa Ludowego. Niewątpliwie organizacja odegrała ważną rolę w procesie unowocześniania polskiej wsi, którą pchnęła na drogę postępu.