Mówca: Piotr Zgorzelski
Data: 2021-12-02 (Sejm RP, kadencja 9)

Bardzo proszę o umożliwienie wypowiedzi pani minister. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Katarzyna Frydrych: Odnosząc się do poselskiego projektu ustawy o obywatelskich sędziach handlowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, druk nr 1378, chciałabym zaznaczyć, że projekt został negatywnie zaopiniowany przez rząd. Obywatelscy sędziowie handlowi zgodnie z projektem ustawy mają być powoływani na 5-letnią kadencję przez sejmiki województw spośród zgłoszonych obywateli, którzy wykazują się - tak brzmi przepis - wiedzą w zakresie spraw gospodarczych lub innych spraw z obszaru prawa gospodarczego i cywilnego, należących do właściwości sądu gospodarczego. Przepisy nie mówią, kto miałby tę wiedzę weryfikować i w jaki sposób miałaby być ona kontrolowana. Projekt wprowadza cenzus wieku: 29 lat, ale nie wprowadza cenzusu wykształcenia. Projekt ustawy przewiduje, że obywatelscy sędziowie handlowi przy rozstrzyganiu spraw mają równe prawa z sędziami, z tym że nie mogą przewodniczyć na rozprawie czy naradzie ani też wykonywać czynności sędziego poza rozprawą. Według przepisów zawartych w projekcie przewiduje się zmianę Kodeksu postępowania cywilnego odnoszącą się do sądu okręgowego jako sądu pierwszej instancji. Vacatio legis - 14 dni. Zakres działania instytucji obywatelskiego sędziego handlowego tak naprawdę wydaje się powielać pod wieloma aspektami zakres działania aktualnej instytucji ławnika, o której mowa w ustawie - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Rząd zatem w stosunku do przedmiotowego projektu zajmuje negatywne stanowisko, gdyż utworzenie instytucji obywatelskich sędziów handlowych stoi w sprzeczności z wymogami konstytucyjnymi dotyczącymi statusu sędziów. Wydaje mi się, że pan poseł Dziambor zadał pytanie dotyczące skutków finansowych. Ja nie doszukałam się takiej oceny skutków, jeśli chodzi o oszacowanie skutków wprowadzenia regulacji dla budżetu państwa. W jaki sposób wzrosną koszty postępowań w sądowych sprawach gospodarczych, w jaki sposób ewentualnie ci sędziowie mieliby być opłacani - te rozwiązania nie znalazły się w uzasadnieniu. Jeśli chodzi o poselski projekt ustawy o sądach pokoju oraz o zmianie niektórych innych ustaw, druk nr 1762, to po pierwsze, założenie konstrukcyjne prowadzące do wykreowania uprawnień jurysdykcyjnych nowej kategorii sędziów niezawodowych uzasadnia w pierwszym rzędzie potrzebę wypowiedzi co do zgodności tych uregulowań z przepisami konstytucji Rzeczypospolitej, jak również w zakresie możliwości powoływania takiego sędziego na czas określony. Bez zmiany konstytucji nie jest bowiem możliwe przeprowadzenie takich zmian ustawodawczych, aby były zrealizowane kierunki zaproponowane w tej ustawie. Projekt podzielono na pięć rozdziałów: Organizacja sądów, Właściwość sądów pokoju, Powołanie sędziów w sądach pokoju, Głosowanie, Zmiany w przepisach obowiązujących. Zaznaczam, że zgodnie z projektem ustawa ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2022 r., co wydaje się nierealne. Odnosząc się do propozycji rozwiązań zawartych w tym projekcie, wskazać należy na podstawowe wątpliwości właśnie w zakresie oceny zgodności z konstytucją tych propozycji, które przede wszystkim dotyczą kadencyjności, powołania na stanowisko sędziego oraz motywów, gdyż projektodawca, nawiązując do potrzeby projektowania regulacji, uwagę poświęca wyłącznie konieczności zachowania trybu powołania przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, co odpowiadać ma dochowaniu wymagań - tak przynajmniej ocenia to projektodawca - o których mowa w art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Za co najmniej wątpliwą z punktu widzenia systemu aksjologicznego wyrażonego dotychczasowymi przepisami dotyczącym tego, w jaki sposób sędziowie dochodzą do swojego zawodu - obecnie dzieje się to przede wszystkim zgodnie z przepisami ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz przepisów ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych - można uznać propozycję regulacji polegającą na tym, że w razie rezygnacji z ubiegania się o ponowny wybór w wyborach na sędziego pokoju jest możliwe przeniesienie takiej osoby z urzędu na stanowisko sędziego sądu rejonowego, przy którym orzekał jako sędzia pokoju. Za wątpliwy z punktu widzenia normy przejściowej, o której jest mowa w art. 237 konstytucji, trzeba ocenić zawarty w uzasadnieniu projektu passus mówiący, że projektowana ustawa ma być też swego rodzaju odpowiedzią ustawodawcy na dokonaną w 2001 r. na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego likwidację kolegiów do spraw wykroczeń i przekazanie rozpoznawanych przez nie spraw wydziałom karnym sądów rejonowych. Stanowisko w zakresie poselskiego projektu ustawy o sądach pokoju, druk nr 1763, również nie zostało na chwilę obecną zajęte przez rząd. Mogę zaprezentować tylko stanowisko Ministerstwa Sprawiedliwości, co niniejszym czynię. Mimo tak sformułowanego tytułu ustawy przepisy omawianego projektu, które wyrażają istotę zaproponowanej idei: utworzenia podstaw normatywnych, realizacji zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, zgrupowane są w art. 1-3, a wszystkich artykułów jest łącznie pięć. Tak naprawdę regulacje te odnoszą się do zmiany przepisów ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeksu postępowania cywilnego czy też Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Przepisy art. 4 do 5 przewidują obowiązek składania przez ministra sprawiedliwości informacji o działalności sądów pokoju, natomiast przepis art. 5 przewiduje, że ustawa wchodzi w życie na obszarze województwa opolskiego i kujawsko-pomorskiego po upływie roku od dnia ogłoszenia, a w pozostałych województwach ustawa wchodzi w życie po upływie 3 lat od dnia ogłoszenia. Z taką regulacją absolutnie nie sposób się zgodzić. Nie ma bowiem możliwości, aby na terenie kraju na danym obszarze obowiązywał inny ustrój niż na pozostałym obszarze kraju. Nie można wprowadzać pilotażu w zakresie zmian ustrojowych dotyczących funkcjonowania sądów. Ponadto, zgodnie z projektowanym w tym projekcie przepisem art. 61 § 2 pkt 6 ustawy o ustroju sądów powszechnych, sędzia pokoju, który zajmował stanowisko sędziego pokoju przez co najmniej dwie kadencje, ma zyskać możliwość zgłoszenia swojej kandydatury w konkursie na wolne stanowisko sędziego sądu rejonowego. Takie rozwiązanie ma stanowić wprowadzenie kolejnej przesłanki, która zwalnia zainteresowanego kandydata na sędziego sądu rejonowego z wymaganych, co do zasady, obowiązku złożenia egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego lub zajmowania stanowiska asesora sądowego pełniącego obowiązki sędziego co najmniej przez 3 lata. Odnosząc się do tych propozycji, wstępnie należy zasygnalizować ponownie kwestię kadencyjności sędziów pokoju, sprzeczności projektowanych regulacji dotyczących mechanizmu wyboru kandydatów na sędziów pokoju przez rady gmin i zgromadzenie ogólne sędziów sądów rejonowych, z pominięciem aktu inwestytury pochodzącej od pana prezydenta, brak ochrony immunitetowej w ramach immunitetu formalnego, negatywne konsekwencje w zakresie płaszczyzny procesowej, zwłaszcza w tym obszarze, o którym już mówiłam, co do okresu obowiązywania w dwóch okręgach sądowych tej ustawy przez, jak to nazywa projektodawca w uzasadnieniu, okres pilotażowy. W związku z powyższym chciałabym zaznaczyć, że Ministerstwo Sprawiedliwości będzie aktywnie uczestniczyć w pracach legislacyjnych (Dzwonek) dotyczących wszystkich projektów. Będziemy się pochylać nad rozwiązaniami. Nie jest tak, że uchylamy się od tej pracy, a moje niezajmowanie wcześniej stanowiska w dzisiejszej dyskusji było wynikiem tylko i wyłącznie tego, że czekałam na to, aż taki głos zostanie mi udzielony przez pana marszałka. Pytanie, które odnotowałam, a które zostało skierowane do pana ministra sprawiedliwości, to było pytanie zadane przez pana posła Paszka. Dotyczyło sędziów pokoju i spłaszczenia struktury, ale pan poseł poprosił o odpowiedź na piśmie i taka odpowiedź zostanie panu posłowi udzielona. Dziękuję bardzo. Pana posła Paszyka. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Katarzyna Frydrych: Paszyka.