Mówca: Krzysztof Lipiec
Data: 2014-06-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Pani Profesor! Wysoka Izbo! Ta debata z udziałem rzecznika praw obywatelskich o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela odbywa się w czasie szczególnym: w roku obchodów 25-lecia przemian ustrojowych, z którymi ludzie wiązali bardzo duże nadzieje, a te wszystkie problemy można by było skupić wokół dnia 4 czerwca, bo to przecież ten dzień został przez Sejm ogłoszony dniem wolności i praw człowieka. Dzisiaj ludzie zadają sobie takie pytania: Czy żyjemy w państwie wolnym? Czy w sposób dostateczny w Polsce przestrzegane są podstawowe prawa człowieka i obywatela? Otóż najczęstsza odpowiedź w tej dyskusji jest taka, że - jak mówił klasyk - nie o taką Polskę walczyliśmy. Tak ludzie twierdzą. Dzisiaj mają oni poczucie krzywdy. Odczuwają, że państwo nie jest po ich stronie, że obróciło się przeciwko nim, że tworzone prawo nie jest doskonałe, nie zabezpiecza ich interesów i że instytucje tego państwa mają gdzieś daleko obywatelskie problemy i ich nie poważają. Jestem przekonany, że potwierdzeniem takiego stanu rzeczy - a to, co powiedziałem, z całą pewnością pochodzi od naszych obywateli i często jest artykułowane podczas spotkań z wyborcami - i odzwierciedleniem tego stanu rzeczy jest ten wskaźnik różnych wystąpień, które kierowane są do rzecznika praw obywatelskich. Niestety z roku na rok tych wystąpień jest coraz więcej. Jak wynika z informacji, w 2013 r. było ich ponad 70 tys. Jest to wzrost o ponad 22% w stosunku do roku ubiegłego. Ludzie szukają pomocy, pokładają nadzieję w rzeczniku praw obywatelskich. Czy rzecznik praw obywatelskich ma takie możliwości prawne, aby móc tym ludziom pomóc? Okazuje się, że nie. Pragnę dzisiaj podziękować pani profesor za podejmowanie przez nią tych wszystkich działań, które przewidziane są ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, ale są tam też przewidziane wystąpienia generalne, z których tak naprawdę niewielki jest uzysk, bo są to najczęściej wystąpienia do przedstawicieli rządu, którzy spychają te problemy, oddalając je od siebie, a ludzi pozostawiają samym sobie. Sytuacja nieco inaczej wygląda w przypadku, kiedy rzecznik praw obywatelskich interweniuje przed Trybunałem Konstytucyjnym. Chwała pani profesor za to, że w kilku sprawach podjęła się wystąpić i było to skuteczne, do Trybunału Konstytucyjnego, gdzie stwierdzono niekonstytucyjność ustaw, przez nas tutaj, w tej Izbie, uchwalanych. Między innymi dziękuję za ustawę o pomocy społecznej, gdzie przywrócono ludziom prawa, które polski parlament niesłusznie im odebrał. Myślę, że takim obrazem tego, jaki jest stan wykonywania w Polsce prawa, są skargi kasacyjne kierowane do Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Okazuje się, że zdecydowana większość tych skarg - można wręcz zaryzykować stwierdzenie, że prawie wszystkie - została przez te sądy uwzględniona. To właśnie pokazuje, gdzie jesteśmy, jeśli chodzi o stan praworządności w Rzeczypospolitej. Bowiem jest tak, że tej sprawiedliwości można dochodzić tak naprawdę przed najwyższymi organami wymiaru sprawiedliwości. Jestem przekonany, że te informacje, które docierają do naszych biur poselskich, jak i pewnie w różnych formach do rzecznika praw obywatelskich - a często jesteśmy w posiadaniu odpisów skarg, które są kierowane do rzecznika praw obywatelskich - to są skargi na wymiar sprawiedliwości, a więc sądy niższych instancji, gdzie o sprawiedliwość jest bardzo trudno. Chciałbym powiedzieć również o takich rzeczach, które bardzo, można powiedzieć, bulwersują nie tylko opinię publiczną, ale również parlamentarzystów, ale jeśli chodzi o tę materię, to były częste wystąpienia. Jest to sprawa bezpłatnej pomocy prawnej. Zgadzam się z tym, że rzeczywiście ten system źle funkcjonuje. To w ogóle nie funkcjonuje w państwie. Przekłada się to na to, że ludzie, szczególnie ludzie ubodzy, mają poczucie krzywdy ze strony państwa. Gdyby nie biura poselskie - w moim biurze taka pomoc jest świadczona - to ci ludzie pozostawaliby całkowicie bez opieki. Nie może tak być. Parlament, a przede wszystkim rząd muszą pochylić się nad tym, aby w budżecie państwa zarezerwować na to odpowiednie środki finansowe, a minister sprawiedliwości powinien zastanowić się, jak rozwiązać ten problem, jeśli chodzi o udzielanie bezpłatnej pomocy prawnej. Niepokojem napawa również fakt reorganizacji tych instytucji, które pracują w terenie, chodzi mi o terenowe biura rzecznika praw obywatelskich, a szczególnie punkty konsultacyjne, które zostały w tym roku zlikwidowane. Jest duże zapotrzebowanie na tego typu pomoc, takie instytucje przedstawicielskie rzecznika praw obywatelskich powinny funkcjonować w terenie. Musi to ulec radykalnej poprawie. Czas goni, a chciałbym powiedzieć jeszcze o dwóch istotnych rzeczach, które być może nie wynikają wprost z ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich, ale są istotne, szczególnie w tym czasie, w czasie przemian ustrojowych, kiedy ludzie mówią, że dyktat jednego mocarstwa został zastąpiony dyktatem z Zachodu. Gdzieś tutaj to prawo do wolności zostaje zagubione. Chciałbym wspomnieć o deklaracji wiary, której symbolem stał się pan prof. Chazan. Tej deklaracji, która tak głośnym echem, nie tylko medialnym, odbiła się ostatnio w Polsce. Histeryczna agresja wpływowych mediów i wręcz organów państwa została skierowana przeciwko lekarzom, którzy w służbie życiu i zdrowiu bliźnich chcą kierować się nade wszystko sumieniem. W taki sposób zostali oni potraktowani. Jestem przekonany, że rzecznik praw obywatelskich powinien również w tej sprawie w przestrzeni publicznej zabrać głos, aby udzielić tym ludziom wsparcia. Przecież nasza państwowość opiera się na zasadach chrześcijańskich, wywodzi się z nich, więc dzisiaj, w dobie wolności, nie możemy zagubić naszych podstawowych praw. Jestem przekonany odnośnie do tego, że rzecznik praw obywatelskich powinien w tej sprawie publicznie zabrać głos. Jest jeszcze jedna kwestia, o której również warto z trybuny sejmowej powiedzieć. Rzecz dotyczy opinii, którą pani profesor skierowała do ministra edukacji narodowej w związku z wnioskiem Stowarzyszenia i Fundacji Rzecznik Praw Rodziców. Chodzi o sprawę dotyczącą programu ˝Równościowe przedszkole. Jak uczynić wychowanie przedszkolne wrażliwym na płeć?˝. Są to zagadnienia, które bulwersują dzisiaj opinię społeczną. Pani profesor w swoim stanowisku przedstawiła przede wszystkim perspektywę możliwości ingerencji państwa w sferę rodziny. Tym samym w sposób nikły zostało przedstawione fundamentalne znaczenie, jakie posiada zagwarantowana jej prawnie autonomia. Prawa rodziców do wychowania swoich dzieci przedstawione zostały w sposób podrzędny w stosunku do znaczenia polityki równościowej państwa. Sądzę, że ta sprawa powinna być przedmiotem refleksji rzecznika praw obywatelskich. (Dzwonek) Jeśli mówimy o prawach rodziców do wychowania własnych dzieci, to nie jest to jedyna kwestia, która bulwersuje opinię społeczną. Warto przypomnieć inną sprawę, sprawę krakowską. Bezprawnie, jak się później okazało, bo sąd prawomocny o tym przesądził, wyrwano dzieci z rąk rodziców. Kolejna rzecz dotyczy tzw. okna życia. To jest coś, co w naszej polskiej rzeczywistości zostało zrobione siłami społecznymi, to jest wyjście naprzeciw, jeżeli chodzi o ochronę nienarodzonych dzieci. Chciałbym, żeby pani profesor odniosła się również do tej kwestii, która została tak mocno podniesiona przez Komitet Praw Dzieci Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jakim prawem tego typu tak daleko posunięta ingerencja ze strony organizacji międzynarodowych ma oddziaływać na naszą polską rzeczywistość, tym bardziej, że te inicjatywy służą ochronie życia? Kończąc, chcę powiedzieć, że mój Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość przyjmuje tę informację. Chciałoby się powiedzieć dużo więcej o sprawach ochrony praw człowieka i obywatela w naszej polskiej niełatwej rzeczywistości. Czas niestety na to nie pozwala. Pragnę z tego miejsca podziękować pani profesor za determinację, jeżeli chodzi o działanie na rzecz praw człowieka, a także za uwagi, które dzisiaj ze strony pani profesor padły pod adresem wszystkich instytucji odpowiedzialnych za prawa człowieka, również pod adresem władzy ustawodawczej i władzy wykonawczej, co nie jest dziwne. Nie ukrywam, że jestem zbulwersowany tym, że Prezydium Sejmu odmawia pani profesor prawa do spotkania. Pani profesor jest tak naprawdę naszym wysłannikiem w ważnej misji, jaką jest walka o prawa człowieka. Sądzę, że to może mieć również korzystny wpływ na proces legislacyjny, wobec którego pani profesor zgłaszała dzisiaj tyle zastrzeżeń.