Mówca: Mariusz Orion Jędrysek
Data: 2012-09-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Może najpierw ustosunkuję się do tego, co powiedział pan minister Woźniak. Otóż to jest oczywiście mój mały sukces - od lat walczę o służbę geologiczną - że wreszcie wpisano do ustawy Prawo geologiczne i górnicze, że Państwowy Instytut Geologiczny jest służbą geologiczną. Tylko, proszę państwa, zwróćmy uwagę, że w Państwowym Instytucie Geologicznym pracuje ok. 900 osób. To jest strasznie rozdęte. Można traktować to jako administrację, jej część, administrację geologiczną. To jest ogromna struktura, która kosztuje grubo ponad 100 mln zł rocznie. Narodowy fundusz ochrony środowiska finansuje zadania służby geologicznej. My byśmy wydzieli 200 osób z Państwowego Instytutu Geologicznego, tworząc służbę geologiczną, która nie ma obowiązków naukowych - chociaż może to prowadzić - w której nie musi człowiek robić doktoratu, habilitacji, to nie jest jego głównym zadaniem. A tak dzisiaj jest. Jak ktoś nie będzie robił kariery naukowej i prowadził badań naukowych, to nie ma szans na żaden awans. Czyli to jest przede wszystkim jednostka badawcza, która na boku robi badania geologiczne. Oczywiście kontrola w tej chwili jest, po wpisaniu służby jakaś tam kontrola jest, ale to jest za mało w mojej opinii, jeśli chodzi o zadania i plan działań, a także przede wszystkim rozliczanie z realizacji, ponieważ one zawsze będą podporządkowane indywidualnym potrzebom naukowym pracowników. Ja sam jestem naukowcem, od lat wiem, jak działa Państwowy Instytut Geologiczny, tam zacząłem pracę. Wiem, że świat się zmienia, ale w tym wypadku naprawdę niewiele się zmieniło. A więc czy minister w ogóle ma narzędzia do tego, żeby powołać i odwołać dyrektora, wicedyrektorów? Komisje konkursowe, które są ewentualnie organizowane, są zależne przede wszystkim tak naprawdę od rady naukowej w największym stopniu, bo taka jest praktyka - mimo że tam minister nauki jeszcze daje swoich ludzi - że to koledzy, którzy pracują w instytucie, wybierają dyrektora. Dyrektor i rada naukowa w największym stopniu w praktyce decydują o polityce geologicznej państwa, a podporządkowują politykę geologiczną państwa własnym potrzebom. To 900 osób. Te 900 osób trzeba utrzymać. Oczywiście Państwowy Instytut Geologiczny powinien istnieć, ale albo niech będzie prawdziwą służbą, a wtedy będzie to naprawdę za duża jednostka, rozdęta nieprawdopodobnie, albo to wydzielmy. Tak ja zrobiłem, będąc głównym geologiem kraju, wydzieliłem pion służby i pion nauki. Jeśli w pionie służby ktoś pracuje - miałoby to stać się służbą - nie ma obowiązków naukowych, tylko ma obowiązki względem państwa i wyłącznie względem państwa. Natomiast jeśli ktoś chce pracować naukowo, przechodzi do Państwowego Instytutu Geologicznego i tam prowadzi badania naukowe, biorąc zlecenia ze służby geologicznej. Ale to musi być oddzielone. Dyrektor instytutu, będąc, można powiedzieć, dyrektorem służby geologicznej, może w zasadzie - tak to faktycznie wygląda, chociaż w dokumentach tego nie widać - zlecać sam sobie zadania. Tak nie może być. W mojej opinii tak nie może być. Chciałbym wrócić... Niech to będzie ilustracją także do tego, co powiedział pan minister poprzednio. Zresztą tak na marginesie, kiedy pan minister był ministrem w rządzie Prawa i Sprawiedliwości, to akurat ten projekt był popierany, a teraz już nie. Tak to można zmienić zdanie. (Poseł Maria Nowak: Miejsce siedzenia zmienia punkt widzenia.) Teraz po kolei pytania. Bardzo mi się podoba wypowiedź posła Zbrzyznego, który pracując od lat w górnictwie, wie, na czym polega potrzeba służby geologicznej. Chciałbym rozwiać wątpliwości pana posła Gosa, który jakby nie widział potrzeby budowania administracji. To nie jest tak. Właśnie tu trzeba tę administrację zredukować. Powiadam: 200 osób, wśród których geologów z wykształceniem geologicznym może by było 30, może 50, może 60, a reszta to powinni być tacy specjaliści, którzy będą specjalistami nie tylko od tego, co się dzieje w Polsce, jeśli chodzi o złoża, co się dzieje na świecie, ale i od zagadnień prawnych. My byśmy dzisiaj nie dyskutowali na ten temat, gdybyśmy mieli się na kim oprzeć. Panie pośle Arkit, pan powiedział... Niech mi się pan przyzna, tak szczerze, po koleżeńsku, pan skonsultował z Państwowym Instytutem Geologicznym albo z osobami, które są zatrudnione w Państwowym Instytucie Geologicznym, pańskie wystąpienie. (Poseł Tadeusz Arkit: Z nikim nie rozmawiałem.) Nie? Wie pan, dlaczego pytam? Bo to jest dokładnie taki tekst, jaki słyszę od lat od 2-3 osób z Państwowego Instytutu Geologicznego, te zdania. Teraz sprawa opłat koncesyjnych, tego, na jakich zasadach one są ustalane. O to pytał pan poseł Gos i jeszcze inny poseł, przepraszam, nie pomnę nazwiska w tej chwili. Bardzo prosto. W Prawie geologicznym i górniczym jest zapisane, że np. w przypadku gazu w łupkach opłata za koncesję na poszukiwania za kilometr kwadratowy to jest 216 zł plus opłata tak zwana górnicza, ale ona jest stosunkowo mała. To oznacza, że koncesja w przypadku 1200 km 2 plus opłata górnicza za użytkowanie górnicze to jest 400 tys. zł. I stąd ona wynikała. Dlatego ja natychmiast, wydając pierwsze koncesje - niech one idą - zmieniałem Prawo geologiczne i górnicze. Wstrzymałem wydawanie koncesji po to, żeby zmienić to prawo. Natomiast następny rząd, który w końcu 2007 r. przejął władzę - były przygotowane, gotowe nowe Prawo geologiczne i górnicze i ustawa o powołaniu Polskiej Służby Geologicznej, w ten sposób one ze sobą działały - usunął służbę geologiczną, zostało dziurawe Prawo geologiczne i górnicze, liberalne, i puścił to prawo. Potem okazało się, że ono rzeczywiście jest niekompatybilne z tym dzisiejszym prawem, obowiązującym, bo przecież ono musi być kompatybilne z Kodeksem postępowania administracyjnego, Prawem ochrony środowiska. Wtedy ono było niekompatybilne, bo nie było tego organu. Powtykał, co w mojej opinii jest skandalem, całe rozporządzenie, które zresztą ja przygotowywałem, ale rozporządzenie ministra środowiska, dotyczące tego, jakie są opłaty eksploatacyjne, jaka jest wielkość opłat eksploatacyjnych, wtłoczył je jako osobny dział. A więc mamy takie kuriozum, że w ustawie Prawo geologiczne i górnicze jest podana opłata eksploatacyjna - 4,90 za 1000 m 3 gazu eksploatowanego. I praktycznie to wszystko. 60% idzie na gminy, w moim projekcie jest także zapisane, że idzie na wsparcie geologów powiatowych. Ja chciałem związać administrację szczebla samorządowego, powiatowego, wojewódzkiego i głównego geologa kraju, poprzez działanie służby geologicznej, zadaniowo i finansowo, dając, gwarantując im dochody, także geologowi powiatowemu z jego działalności, żeby on miał motywację do tego, aby legalnie działały eksploatacja i poszukiwania na jego terenie. Przecież, proszę państwa, był ogromny skandal przy udzielaniu koncesji na gaz w łupkach, ponieważ wójtowie w ogóle nie konsultowali tych koncesji. Nie mieli nawet kogo zapytać. Geolog powiatowy powinien im pomóc, ale nie ma geologa powiatowego. Łamane jest prawo. Poseł Arkit pytał mnie, gdzie jest ta korupcja. Ależ, proszę państwa, państwo nie wiecie? Widzę, że posła Arkita już nie ma, ale odpowiem. (Poseł Anna Paluch: Jest, jest, tylko dyskutuje.) Siedem aresztowań - to są doniesienia prasowe - przesłuchania, prokuratura w Państwowym Instytucie Geologicznym, w Ministerstwie Środowiska, dyrektor departamentu została zatrzymana i inne osoby. W gazetach było napisane, że są jakieś podejrzenia o korupcję, ja nie będę tego powtarzał. Są i inne przykłady. Proszę popatrzeć, ponieważ nie ma geologów powiatowych, co się dzieje w Polsce z nielegalną eksploatacją. Powiadam: prawdopodobnie mniej więcej połowa kruszywa w Polsce, żwiru, piasku, torfu, jest wydobywana nielegalnie, bez opłat eksploatacyjnych, bez zezwolenia, z niszczeniem środowiska. Ktoś tego nie pilnuje. To się dzieje w lasach, na polach prywatnych. To jest ogromna strata. Tam po chwili nielegalnie umieszczane są odpady, zanieczyszczane są wody podziemne, a ludzie piją tę wodę, itd. To jest tragedia Polski, lasy są tragicznie niszczone. Proszę państwa, wiecie państwo, ile bursztynu... Bursztyn - nasza wielka duma narodowa. Bodajże w 2005 r. legalnie wydobyto 6 kg bursztynu w Polsce. Idźcie do pierwszego sklepu jubilerskiego i zobaczcie, ile tam jest kilogramów bursztynu. Skąd się wziął ten bursztyn? Geolog powiatowy ma obowiązek tego pilnować, ale jego nie ma. Czy wiecie państwo, jak koło Gdańska, Elbląga, w tym regionie wyglądają niektóre obszary w lasach? Tam lepiej nie wchodzić, szczególnie nocą, bo jest płukanie bursztynu. I nikt od lat nie jest w stanie się tym zająć. Ma być służba geologiczna, która ma się tym zająć, ma to zorganizować. Co, Państwowy Instytut Geologiczny z naukowcami pójdzie to robić? Czy Państwowy Instytut Geologiczny jest w stanie pójść i zatrzymać, czy wejść z inspekcją na teren poszukiwań, na teren jakiegoś obszaru górniczego i przeprowadzić kontrolę tego, co się tam dzieje? Nie. Co się dzieje, jeśli chodzi o obmiary? W Prawie geologicznym i górniczych ostatnio wprowadzono... Zresztą to obowiązuje nie od zeszłego roku, tylko dopiero od 1 stycznia tego roku, żeby było jasne, więc PIG w zeszłym roku jeszcze nie działał jako służba geologiczna, tylko ewentualnie wypełniał zadania. Otóż geodeci czy mierniczy górniczy bez żadnych uprawnień Wyższego Urzędu Górniczego mogą być zatrudniani i robić obmiary. Zatrudniani są przez przedsiębiorcę. Proszę państwa, to oni zrobią taki obmiar, jaki będzie satysfakcjonował przedsiębiorcę, bo inaczej tamten ich zwolni. A z tego wynikają opłaty eksploatacyjne, cały plan ruchu, wszystko. Tego nie będzie. To już dzisiaj funkcjonuje, że nie ma... Jeżeli geodeta czy mierniczy górniczy musiałby mieć uprawnienia Wyższego Urzędu Górniczego, to on przed kimś by odpowiadał. Jest miejsce na korupcję czy nie ma? Pan poseł Szeliga zadał wiele pytań. Częściowo odpowiedziałem. Przede wszystkim powiem o blokowaniu przez Unię Europejską. Oczywiście, że takie blokowanie będzie, dlatego, mówię, kiedy ja wydawałem koncesje, było cicho na ten temat, tylko zostało wydanych kilka koncesji, niech poszukiwania idą, robimy nowe prawo geologiczne, powołujemy służbę geologiczną. Była powołana Komisja Geoekologii i Metod Analitycznych, która miała się zająć problemami ochrony środowiska, była powołana baza ekspercka GEA, którą już zlikwidowano, była Rada Górnicza, którą zlikwidowano, była Rada Geologiczna, którą zlikwidowano. Żadnych organów doradczo-kontrolnych, które były ciałami społecznymi i nie kosztowały, nie było. Projekty za około 100 mln dotyczące rozwoju know-how zostały zarzucone. Nie wiem, co się stało z tymi 100 mln, ale zostało to zarzucone. Miała być budowa statku poszukiwawczego, żeby wziąć udział w poszukiwaniach m.in. na Pacyfiku, aby wzmocnić pozycję Polski w Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego. Zostało to zarzucone, nie ma tego. Co się z tym stało, na co poszły te pieniądze? Proszę zwrócić uwagę, gdzie jeszcze jest wielki błąd. Ustawa Prawo ochrony środowiska nakazuje starostom działającym przy pomocy geologów powiatowych ochronę przeciwosuwiskową, monitoring przeciwosuwiskowy, co jest wielkim, ogromnym problemem szczególnie w Karpatach, na Podkarpaciu. I nie dano im żadnych narzędzi, do tego nie ma geologów powiatowych. Mnie z wielkim wysiłkiem wcześniej przygotowany projekt - ten projekt jeszcze za rządów SLD był przygotowywany przez pana ministra Szamałka i jego ekipę, rzeczywiście w Państwowym Instytucie Geologicznym było takie zlecenie przygotowane, ale nie było możliwości uruchomienia tego projektu - udało się uruchomić, znaleźć pieniądze, bodajże 64 mln, na wzmocnienie i na wykonanie tego zadania, monitoring, przygotowanie całego monitoringu przeciwosuwiskowego. Nie wiem, co się dalej z tym dzieje, bo już ten projekt został skończony, czy służba geologiczna dalej to kontroluje, czy działa, czy współdziała, czy ona wspiera geologów powiatowych. Był duży projekt dotyczący wsparcia geologii powiatowej - nie ma tego, komórki zostały porozwiązywane. Była komórka jeszcze przeze mnie utworzona w Państwowym Instytucie Geologicznym dotycząca geologii powiatowej. Gdzie ona jest? Co ci ludzie robią? Jakie są tego efekty? Jeszcze raz powtarzam: nie ma szans na to, żeby ten dualizm utrzymać w zdrowych, rozsądnych granicach. Oczywiście, jeżeli głównemu geologowi to odpowiada, to on może to mieć. Ale pozwólmy - namawiałbym do tego - przedyskutować te sprawy w komisji, to powinno tam trafić. Jeśli rząd zgłosi lepszy projekt, to proszę bardzo, przecież ma do tego prawo. Macie większość, przegłosujecie, co chcecie, ale nie możecie zatykać ust tym, którzy od lat czymś się zajmują i jednak wiedzą coś na ten temat. Jeszcze raz powtarzam, to nie jest rozbudowa administracji, ale jest to jej zmniejszenie. Pieniądze i tak na to idą, tylko w mojej opinii są makabrycznie marnotrawione. Jeden dzień pracy służby geologicznej, tak jak ja ją sobie wyobrażam, zarobi na cały rok pracy. Nie przewiduję żadnych dotacji dla służby geologicznej z narodowego funduszu ochrony środowiska, z opłat eksploatacyjnych, tak jak to się teraz dzieje, nie będą potrzebne. Niech to idzie na samorządy, na zadania wykonywane przez Państwowy Instytut Geologiczny, jednostki badawcze, przedsiębiorstwa. Tam pieniądze mają pochodzić przede wszystkim z udostępniania informacji geologicznej. Dzisiaj informacja geologiczna jest oddawana praktycznie za darmo i fatalnie nadzorowana, to znowu jest moja opinia. To musi być lepiej zrobione, a zrobi to wyłącznie służba geologiczna jako organ państwa, a nie jako jednostka. Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy, państwowa służba geologiczna, jeszcze jedną nazwę dołóżmy, tak będziemy rozbudowywać. Jeszcze raz proponuję, porozmawiajmy na ten temat w komisji. Powołajmy podkomisję do tego celu i tam rozmawiajmy. 700 mld m 3 , oczywiście, nawet pokazałem to na jednym slajdzie. Jeśli ktoś wykona jeden odwiert w jednym miejscu i trafi na dobre złoże, to będzie to ekstrapolował na pozostałą część obszaru występowania skał i powie, że jest bardzo dużo. Drugi trafi w innym miejscu, gdzie będzie to, co nazywamy sweet spots, czyli nagromadzenie gazu. W trzecim miejscu tego gazu w ogóle nie będzie: ktoś wywierci tam, gdzie nie ma nic, i powie na tej podstawie, że złoża nie ma. Za mało danych. Natomiast w mojej opinii metodyka, jaką zastosowano - z tego, co wiem i mogę ocenić - w Państwowym Instytucie Geologicznym, wioząc do Stanów Zjednoczonych, to nie było nic złego. Tak zrobiono, tam wykonano te badania. Przede wszystkim te wyniki i rdzenie, które badano, w mojej opinii nie mogły być zbytnio wiarygodne, a na pewno nie było to zrobione w sposób zrandomizowany. W mojej opinii ten raport, jego najwyższa wartość - 1,9 bln m 2 - jest bliski prawdy, może być bliski prawdy. To się zgadza z moimi szacunkami, które, jak mówiłem, opublikowałem kilka dni wcześniej, zanim pojawił się raport PIG-u. Pan poseł Babalski pytał o żwirownie. Tak, rzeczywiście powstają żwirownie. Powstawanie żwirowni i nielegalna eksploatacja żwiru czy torfu odbywa się najczęściej na takiej zasadzie, że dostaje się pozwolenie wodnoprawne i eksploatuje się żwir, kopiąc staw rybny, jeśli chodzi o stronę formalną. Czasem staw rybny ma 10 m, a wiadomo, że ryby utrzymują się gdzieś do jednego metra. Są takie stawy, prawda. Za to nikt nie płaci, bo to jest traktowane jako odpad. To są takie kruczki prawne. Nie ma geologa powiatowego, który by to obmierzył, a nawet jakby był, to i tak nie ma za co tego obmierzyć. Służba geologiczna ma go wesprzeć w każdym momencie. Nie wiem, czy odpowiedziałem na wszystkie pytania. Jeśli nie, to bardzo przepraszam. Jeszcze pani poseł Maria Nowak pytała o to, co się dzieje w Europie. Oczywiście, uważam, że należało przede wszystkim szybko utworzyć służbę geologiczną, nowe prawo i dopiero na nowych zasadach wydawać koncesje i jak najmniej mówić na ten temat. Gdyby to szło tak, jak zacząłem robić, to prawdopodobnie już teraz mielibyśmy próbną eksploatację i jakiekolwiek działania Unii Europejskiej na niewiele by się zdały, bo sprawy poszłyby za daleko. Dzisiaj w Polsce jest źle. Proszę zwrócić uwagę, pan premier robi to, co robi. Nie wiem, czy to jest jego wina czy innych osób. Ale już kilka miesięcy, prawie rok mija, odkąd działa ten rząd. Poprzedni nie był w stanie wydusić z siebie żadnych regulacji w zakresie gazu w łupkach. Dzisiaj mija 9 miesięcy czy już prawie rok, odkąd ten rząd funkcjonuje, i dalej nie ma regulacji. Chcecie odrzucić coś, co ma pomóc. A regulacji dalej nie ma, według zapowiedzi będą. Będą albo nie będzie ich. Niech one się kiedyś spotkają razem, zawsze można je odrzucić w komisji, jeśli rząd przygotuje lepszą ustawę. Apeluję do was, zróbcie to, rozmawiajmy, a jak zechcecie, to w każdej chwili możecie odrzucić, bo macie większość. Dziękuję bardzo.