Mówca: Janusz Palikot
Data: 2012-07-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Kolejni mówcy dzisiaj wzywali do poważnej debaty: przewodniczący pan minister prof. Rosati, później pani przewodnicząca Skowrońska, również pan prezes Narodowego Banku Polskiego. Słyszeliśmy te same od lat neoliberalne komunały, które przecież, jeżeli popatrzymy na ich założenia, doprowadziły do obecnego kryzysu w Europie i niechybnie doprowadzą do takiego samego kryzysu w Polsce, która wprawdzie rzeczywiście daje sobie radę znacznie lepiej niż inne kraje europejskie w ramach tego samego, nie ma co tu się oszukiwać, paradygmatu. Jestem tak samo jak pan minister Rostowski, chociaż z zupełnie innych powodów, rozczarowany wystąpieniem przedstawicielki PiS pani Szydło, ponieważ ona w zasadzie z tych samych pozycji omawia sytuację, dodając do tego trochę populizmu i drobnych kwasów, które tak naprawdę nie zmienią naszej sytuacji. Spróbujmy na serio - bo jeśli nie tu, to gdzie? - porozmawiać o tych dogmatach, zanim w latach 2013 i 2014 znajdziemy się w takiej samej recesji jak cała Europa, bo przecież to właśnie rynki finansowe, które doprowadziły do kryzysu na Zachodzie, i instytucje finansowe w dużym stopniu są dzisiaj odpowiedzialne za sytuację pogłębiającej się recesji. Ani w tym budżecie, ani w wykonaniu tego budżetu, ani w założeniach do budżetu na następny rok nie ma żadnej próby zajęcia się tym problemem. A więc mamy wzrost 4,3%. Słusznie, że się nim chwalimy. To bardzo duży wzrost na tle innych krajów europejskich. Dzięki czemu uzyskany? Dzięki wzrostowi bezrobocia, dzięki zamrożeniu płac w budżetówce, dzięki temu, że najniższa wypłacana w naszym kraju pensja to 1500 zł, dzięki temu, że 65% Polaków pobiera wynagrodzenie poniżej średniej, 2/3 Polaków nie ma żadnych oszczędności. To dzięki tej dławiącej rynek wewnętrzny, dławiącej transfery socjalne... Nastąpił wzrost transferów socjalnych o 1% w stosunku do roku 2010, czyli zerowy, a nawet ujemny, patrząc na tak wysoką jak w minionym roku inflację. Podobnie popatrzmy na brak waloryzacji progów dochodowych. Cała masa działań podjętych w roku 2011 w celu czy w intencji właśnie redukcji tego deficytu o te 15 mld zł. I jaka jest konsekwencja, jaka jest prognoza na następny rok? Oczywiście taka, że będziemy brnęli w to, realizowali ten sam scenariusz, będziemy dalej dławili konsumpcję wewnętrzną, bo rząd nie zapowiada żadnych istotnych zmian w tych wszystkich podstawowych parametrach, które dałyby wzrost produkcji gospodarczej. Będziemy dalej redukowali deficyt publiczny i będziemy dalej utrzymywali pewien rodzaj fikcji polegającej na wzroście produktu krajowej brutto. Fikcji, gdyż ten wzrost, jak tu słusznie ktoś powiedział, w żaden, najmniejszy sposób nie przełoży się i nie przekłada się na życie ludzi. Jeśli chodzi o deficyt finansów publicznych, to rzeczywiście Polska dosyć dobrze sobie tutaj radzi w tym sensie, że u nas różnica między marżą, którą musimy zapłacić za obsługę długu publicznego, a wzrostem produktu krajowego brutto jest, powiedzmy, zbliżona. W związku z tym efekt kuli śniegowej, który występuje we wszystkich krajach Europy, u nas pojawia się wolniej. Dramatyczna sytuacja w Hiszpanii, w Grecji, we Włoszech i w wielu innych krajach, która dzisiaj dociera do krajów północnej Europy, do tej pory bezpiecznych, do Holandii, Luksemburga czy Niemiec, polegała właśnie na tym, że narodowe banki, Europejski Bank Centralny, ministrowie finansów i cała Europa tolerowali sytuację, w której tak naprawdę rosła stopa obsługi długów publicznych ponad wzrost gospodarczy. Co to naprawdę oznaczało? De facto transfer pieniędzy od najuboższych do najbogatszych, do akcjonariuszy rządzących rynkami finansowymi. Do tego to się sprowadza. Przecież w tym naszym długu, w tych 800 mld zł, 25% tego długu to jest marża, którą wezmą akcjonariusze rynków finansowych finansujący ten dług przez te wszystkie lata. To jest mniej więcej ten rząd wielkości. W taką wpakowaliśmy się historię. Dlaczego? W imię jakich wartości neoliberalnych uparliśmy się w ogóle nie dyskutować na temat tego, czy rynki finansowe mają prawo, czy zgadzamy się na to, żeby w ten sposób bogaciły się kosztem każdego z nas, każdego obywatela w naszym kraju? Trzeba o tym dzisiaj w Europie podyskutować. Po pierwsze, jakie jest uzasadnienie dla tego, żeby banki narodowe nie miały prawa finansowania długu publicznego do pewnego poziomu, skoro i w Maastricht, i w pakiecie fiskalnym zgodziliśmy się na to, że jest pewien dopuszczalny poziom zadłużenia? To dlaczego ten dopuszczalny poziom zadłużenia nie miałby być finansowany bez marży rynków finansowych, wprost przez Europejski Bank Centralny albo przez Narodowy Bank Polski? (Oklaski) Za chwilę usłyszę od prof. Rosatiego, że to jest powrót do polskiego systemu komunistycznego. Nic podobnego, to jest po prostu taka umowa, którą zawarliśmy, de facto powodując, że istotna cześć tej marży trafia właśnie do rynków finansowych. Nie ma tu żadnego zrozumienia ani usprawiedliwienia. Po drugie, dopuszczanie do niesamowitego spekulowania przez instytucje finansowe, także banki, także oczywiście rynki finansowe, kursami walut i zadłużeniem poszczególnych krajów, w oparciu o taką, powiedzmy, zasadniczą zasadę liberalizmu, polegającą na tym, że kapitał może się przemieszczać kiedy chce i jak chce. A dlaczego? Dlaczego kapitał ma prawo przepływać w dowolny sposób? Jeżeli oczekujemy od każdej normalnej, realnej inwestycji, żeby miała 3-letni, 5-letni czy jakiś cykl zwrotu, to tego samego oczekują rynki finansowe, które zakładają 20-25-procentowy roczny zysk dla siebie od wszystkich inwestycji, czyli oczekują 4-5-letniego cyklu inwestycji. Dlaczego mogą one bezkarnie z dnia na dzień porzucić jakiś rodzaj papierów wartościowych, jakiś rodzaj waluty i wywoływać różnego rodzaju kryzysy? Dlaczego się na to zgadzamy? W imię czego? W imię jakiej ideologii? (Oklaski) Nie ma żadnego powodu, żebyśmy dalej tkwili w tym absurdzie, bo przenieśliśmy na myślenie o rynkach finansowych myślenie z gospodarki realnej, a to się ma nijak. W gospodarce realnej, jeżeli coś staje się zbyt drogie, cena jakiegoś produktu staje się zbyt wysoka, to wstrzymuje zbyt i w konsekwencji rynek dopasowuje się albo poprzez ponowną redukcję ceny, albo właśnie poprzez dodatkowych oferentów spoza tego rynku. Jak jest na rynkach finansowych? Ta reguła w ogóle nie działa. Przecież widzieliście państwo w przypadku wielu różnego rodzaju emisji krajowych, publicznych i prywatnych, że drogie papiery stają się jeszcze droższe, ich ceny nie podlegają żadnemu ograniczeniu, jeśli rynki finansowe z jakichś powodów postanawiają inwestować, czy to jest Facebook, czy cokolwiek innego. (Oklaski) To jest przedmiotem prawdziwej dyskusji we Francji, w Niemczech, w wielu krajach, ale nie w Polsce, bo w Polsce z jednej strony mamy właśnie te neoliberalne komunały, z drugiej strony populizm PiS-u, a żadnego prawdziwego zastanowienia się nad tym, jak wybrnąć z tej sytuacji, nie ma. Rozpoczynając taką dyskusję w Polsce i w Europie, czas zakwestionować te podstawowe mity dotyczące rynku. Po pierwsze, chodzi o swobodę przepływu kapitału na rynkach finansowych, po drugie, o finansowanie długu publicznego przez rynki finansowe. Powtórzę raz jeszcze, że pieniądze w Europejskim Banku Centralnym pochodzą z podatków członków. Jak one tam trafiają? Od najuboższych, bo oni płacą najwięcej podatków. Potem z tego Europejskiego Banku Centralnego rynki finansowe biorą pieniądze, które z marżą sprzedają polskiemu państwu i innym krajom. (Oklaski) Oprócz tego, co wymaga wspólnych działań polskiego ministra finansów oraz ministrów finansów i szefów banków europejskich, jest cała masa działań, które możemy podjąć, i warto by było, żebyśmy podjęli je samodzielnie. To jest przede wszystkim podatek transakcyjny, który należy wprowadzić, zniechęcając do nadmiernego wyciągania pieniędzy do gospodarki czysto finansowej, czysto ekonomicznej, tej, która powoduje, że mamy sytuację, w której właśnie aktywność na rynkach gospodarczych może być mniejsza, skoro w łatwy sposób kumuluje się zyski na tych fikcyjnych rynkach spekulacyjnych i finansowych. (Oklaski) Z tego powodu klub Ruch Palikota przygotował już odpowiednią ustawę. Oczywiście do zrecenzowania tej ustawy poproszono neoliberalnych doktrynerów, którzy mówią, że to jest niezgodne z konstytucją, tak samo jak prof. Duda z KUL-u uważa, że nasz projekt związków partnerskich jest niekonstytucyjny. Trudno pytać papieża o to, czy są dopuszczalne środki antykoncepcyjne, bo wielokrotnie się w tych sprawach wypowiadał. Tak mniej więcej wygląda opiniowanie tych projektów Ruchu Palikota, które próbują wzruszyć tę oczywistą supremację rynków finansowych. (Oklaski) Przy najczęściej wypłacanej płacy na poziomie 1500 zł, przy braku tych oszczędności, przy tym, że 700 tys. polskich dzieci nie je ciepłego posiłku w ciągu dnia, że nie waloryzowaliśmy progów dochodowych, mamy rekordowe zyski sektora bankowego. Jeszcze wspaniale sobie radzą członkowie PSL-u i Platformy Obywatelskiej, ale to już inna historia. (Wesołość na sali, oklaski) Podatek transakcyjny, podatki antytransferowe, nadzór nad instytucjami finansowymi, wykaz instrumentów toksycznych, reorganizacja służb skarbowych, żeby były w stanie zająć się nie małym i średnim biznesem, który ledwo dyszy, tylko właśnie transferem ogromnych pieniędzy do rynków finansowych - to są podstawowe zadania, złożone już przez nas. (Oklaski) Niestety, jak widać, dyskusja będzie się kręciła wokół tego samego, jak zawsze od 20 lat. Rozumiem, że będziemy jeszcze bardziej zaciskali pasa, żeby zredukować dług publiczny, czyli żeby akcjonariusze rynków finansowych więcej zarobili na tym długu. Właśnie żeby dalej zarabiali na tym długu. Możemy prowadzić tę politykę, tylko pytam, co my wszyscy, ludzie w Polsce, będziemy z tego mieli? Czy nie czas najwyższy pomyśleć o innym wskaźniku, oprócz produktu krajowego brutto, mianowicie wskaźniku rozwoju społecznego i spróbować zacząć inaczej mierzyć tego typu decyzje? Czy nie czas najwyższy wzmocnić pozycję pracownika w przedsiębiorstwie, tak żeby narzucone przez rynki finansowe kryterium 20-25-procentowego zysku dla większości rynku kapitałowego i nie tylko nie wykańczało polskiego społeczeństwa kosztem płac, kosztem pracy? (Oklaski) (Poseł Andrzej Rozenek: Brawo!) Będziemy mieć dalszy wzrost bezrobocia. Oczywiście zyski korporacyjne, zyski rynków finansowych, zyski banków będą rosły, ale nie zyski ludzi. One nie będą rosły, będą malały i oczywiście będzie wzrastało bezrobocie. Bo jak będą się realizowały te 20-procentowe zyski, które gwarantujemy rynkom finansowym? Będą się realizowały właśnie w ten sposób, że kolejni ludzie będą wywalani na pysk, bo to jest najłatwiejszy sposób uzyskiwania dodatkowych dochodów przedsiębiorstwa. To sprzężenie ładu korporacyjnego i uprzywilejowania rynków finansowych doprowadziło do obecnej paranoidalnej sytuacji w całej Europie i będzie dalej w tę stronę pchało cały Zachód. (Oklaski)