Mówca: Andrzej Grzyb
Data: 2023-06-16 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowna Pani Minister! Ustawa o ocenie oddziaływania na środowisko, która w tej noweli jest przedstawiona, właściwie odnosi się do dwóch podmiotów. Jednym są obywatele, a drugim podmiotem jest środowisko, szeroko rozumiane środowisko. Bo konsekwencje będą ponosili i obywatele, i środowisko. Oczywiście jako Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe - Koalicja Polska zdajemy sobie z tego sprawę, że usprawnienia czy zmiany w prawie w celu usprawnienia inwestycji są konieczne. Tylko jest pytanie, czy w ramach tych elementów usprawniających można wyłączać np. prawa obywateli. Wydaje się, że to już jest duże, że tak powiem, przekroczenie akceptacji społecznej w tym zakresie. Przykładem niech będzie wyłączenie Kodeksu postępowania administracyjnego chociażby w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze śmiercią jednej ze stron, ze śmiercią przedstawiciela ustawowego czy utratą przez stronę ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych. To jest zmiana, która jest proponowana m.in. w specustawie drogowej. Jest też wyłączenie niektórych przesłanek dla zawieszenia postępowania, ponieważ one powodują przedłużenie postępowania, wynikające oczywiście z Kodeksu postępowania administracyjnego. To jest duża wątpliwość, taka podstawowa. Po drugie, chciałbym wskazać, że nie ma właściwie w Europie takich krajów, w których są łatwe procedury inwestycyjne, związane oczywiście z oddziaływaniem na środowisko. Przytoczę przykład z Niemiec. Potrzebna jest duża inwestycja, jaką jest linia przesyłowa energii elektrycznej znad Morza Północnego, tam gdzie jest duża liczba wiatraków produkujących energię elektryczną, aż pod Monachium. Znalazłem taki dokument, w którym opisuje się, jak przebiegał ten proces. Przygotowanie tej inwestycji, przeprowadzenie jej w sensie formalnoprawnym trwało 13 lat. Pytano przy okazji obywateli, przez których grunty przechodzi ta linia wysokiego napięcia - a ostatni jej odcinek jest nawet okablowany - czy konieczne są inwestycje. Mówili: tak, owszem, są konieczne. Ale czy państwo jesteście skłonni oddawać swoje grunty, swoją własność pod tego typu inwestycje, a nie inwestycje liniowe? Nie. A może kiedyś w przyszłości? Nie, nigdy. Musimy się liczyć z takimi społecznymi postawami ludzi, że tak będą na to reagować, bo oni muszą też wiedzieć, że w tym procesie będą traktowani podmiotowo. Nie inaczej również dzieje się w Polsce. I nie ma się co temu dziwić, każdy chroni swoją własność. A z drugiej strony ostatnio też jest rozbudowane poczucie odpowiedzialności również za środowisko. I dlatego w tejże ustawie cel potrzeby usprawnienia procedur inwestycyjnych, który jest określany jako efekt pracy międzyresortowego zespołu, który ocenia uwarunkowania procesów inwestycyjnych, wydaje się bardzo ambitny. Ale z drugiej strony te usprawnienia miałyby dotyczyć przede wszystkim inwestycji liniowych, inwestycji w energetykę jądrową i inwestycji związanej z Centralnym Portem Komunikacyjnym, a tutaj mamy nieustanne pasmo protestów społecznych. Dlaczego? Bo taką wybrano lokalizację. Ta lokalizacja jest wprost związana z ludźmi, którzy na tym terenie mieszkają, którzy bronią swojej własności, swojego miejsca pracy, również swojej przyszłości. A do tego jeszcze dochodzi oczywiście wszystko to, co jest związane z infrastrukturą i infrastrukturą kolejową w ramach tzw. szprych, które mają doprowadzić łączność kolejową do budowanego portu komunikacyjnego. Wydaje się zatem, że zmiany dotyczące wymagań, jeżeli chodzi o strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko, powinny jednak uwzględniać te wszystkie aspekty środowiskowe i aspekty społeczne. Nie możemy odstępować od obecnych wymagań również tam, gdzie to w sposób istotny ingeruje w obszary szczególnie chronione. To jest kwestia chociażby screeningu i karty informacyjnej środowiska, gdzie na wniosek inwestora chce się odstępować od wykonania tych czynności na obszarach, które są objęte różnymi formami ochrony przyrody. Skoro ustanowiliśmy obszary ochrony przyrody (Dzwonek), to powinniśmy również to respektować. W tej sytuacji w takim kształcie trudno nam będzie poprzeć...