Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2014-12-17 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie z okazji 100. rocznicy bitwy pod Łowczówkiem Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W tym roku obchodzimy 100. rocznicę bitwy pod Łowczówkiem. Była to pierwsza wielka bitwa stoczona przez Legiony Polskie walczące po stronie Austro-Węgier w dniach 22-25 grudnia 1914 r. Bitwa ta nazywana jest jedną z najważniejszych bitew w walce o odzyskanie niepodległości Polski. Na początku pierwszej wojny światowej Rosja chciała wyeliminować Austro-Węgry, dlatego też doszło do ofensywy wojsk rosyjskich w Galicji. W listopadzie Rosjanie zdobyli Tarnów oraz Tuchów i posuwali się w stronę Krakowa. W grudniu doszło do krwawej bitwy pod Łapanowem, Limanową i Nowym Sączem, po której wojska austro-węgierskie przeszły do ofensywy. Rosjanie zostali wyparci do wideł rzek Dunajca i Białej. Po załamaniu się ofensywy austriackiej Rosjanie rozpoczęli kontrofensywę. Powstrzymać Rosjan miała I Brygada Legionów Polskich, która została skierowana na styk austriackich 3. i 4. armii w rejonie Łowczowa i Łowczówka. W tym czasie brygadą dowodził podpułkownik Kazimierz Sosnkowski. 22 grudnia, niezwłocznie po przybyciu na pole walk, Polacy zaatakowali w celu niedopuszczenia do umocnienia się Rosjan na świeżo zdobytych wzgórzach. II i III batalion I pułku piechoty pod dowództwem majora Edwarda Rydza-Śmigłego dostał rozkaz uderzenia na wzgórze 360, a V batalion kapitana Witolda Ścibora-Rylskiego - na wzgórze 343. I pułk po zaciętych walkach na bagnety szybko zdobył wzgórze. Za wycofującymi się Rosjanami podążyły patrole legionowe. Jeden z nich pod dowództwem sierżanta Gustawa Świderskiego wziął do niewoli dowódcę i sztab rosyjskiego 132. pułku piechoty. V pułk dostał się natomiast w silny ogień artylerii rosyjskiej i dopiero następnego dnia, po krwawych bojach, udało mu się zdobyć wzgórze. Obydwa pułki wykonały swoje zadania - pas wzgórz znalazł się cały w rękach państw centralnych. 23 grudnia pod naciskiem nieprzyjaciela zaczęto opuszczać stanowiska w rejonie wzgórza 386. W celu utrzymania linii frontu podpułkownik Sosnkowski skierował na ten odcinek IV batalion. Tymczasem Rosjanie przygotowywali kontruderzenie z rejonu Pleśnej. Spodziewając się uderzenia między wzgórzami 387. i 360., polskie dowództwo skierowało na ten odcinek VI batalion kapitana Albina Satyra-Fleszara. Po trwających cały dzień zaciętych walkach Polacy utrzymali zajmowane pozycje. 24 grudnia Rosjanie rozpoczęli natarcie na całej długości pozycji austro-węgierskiego XI korpusu, szczególnie atakując pozycje obsadzone przez oddziały polskie. Zacięte walki trwały do końca dnia. W dniu 25 grudnia Rosjanie nacierali ze wzmożoną siłą, doszło do przerwania w kilku miejscach austriackich linii obrony. W tej sytuacji podpułkownik Sosnkowski zażądał posiłków lub wycofania podległych mu oddziałów z linii frontu. Brygadę wycofano przez Lichwin do Wróblowic, a następnie do odwodu w rejonie Lipnicy Murowanej. Siły rosyjskie zostały na pewien czas zatrzymane, co umożliwiło Austriakom rozbudowanie frontu na pozycjach, na których utrzymał się do ofensywy pod Gorlicami w maju 1915 r. Straty brygady wyniosły: 128 zabitych, w tym 38 oficerów, i 342 rannych. Polegli w tej bitwie spoczywają na cmentarzu legionistów polskich w Łowczówku. O znaczeniu tego boju w historii Polski świadczy umieszczenie nazwy Łowczówek na tablicy przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Dziękuję.