Mówca: Jarosław Żaczek
Data: 2012-10-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pani Minister! W imieniu Klubu Parlamentarnego Solidarna Polska mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie ustawy Prawo pocztowe. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej spowodowało konieczność dostosowania krajowego rynku usług pocztowych do wymogów unijnych, w tym do zasad ustalanych w dyrektywach, prowadzących do jego liberalizacji. Pierwszym etapem było uchwalenie ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe. Ustawa ta już wtedy ograniczyła zakres usług pocztowych zastrzeżonych ustawowo dla Poczty Polskiej jako operatora publicznego. To spowodowało rozwój konkurencji na rynku pocztowym, osłabienie pozycji Poczty Polskiej, szczególnie w dużych aglomeracjach miejskich. Następnie państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej przekształcone zostało 1 września 2009 r. w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod tą samą nazwą. Celem było dostosowanie funkcjonowania Poczty Polskiej do ogólnie obowiązujących zasad rynkowych przy zachowaniu statusu operatora publicznego. Przekształcenie miało doprowadzić do stabilizacji finansowej i rozwoju Poczty Polskiej oraz zmiany wizerunku tej firmy, niezbyt dobrze postrzeganej przez klientów. Według dostępnych danych udział w rynku operatora publicznego w 2011 r. to ponad 2 mld usług pocztowych, co dało ponad 4 mld zł przychodu, głównie z powszechnych usług pocztowych i przesyłek listowych. Operatorzy niepubliczni zrealizowali w tym czasie prawie 4 mld usług, co dało jedynie 1,5 mld zł przychodu. Poczta Polska działa na terenie całego kraju. Jest bardzo ważnym dla gospodarki podmiotem, który jeszcze całkiem niedawno zatrudniał 90 tys. pracowników. Podstawą działalności spółki jest świadczenie usług pocztowych polegających na przyjmowaniu i doręczaniu różnego rodzaju przesyłek listowych, nierejestrowanych, poleconych, wartościowych, priorytetowych, paczek pocztowych, przesyłek kurierskich krajowych i zagranicznych oraz przesyłek reklamowych. Poczta Polska świadczy również usługi finansowe, pośredniczy w przekazywaniu wpłat klientów na rachunki bankowe, także w przekazywaniu świadczeń nadawanych przez ZUS i KRUS. Świadczy również usługi doręczania i wypłat nadawanych w formie przekazów gotówkowych, a także usługi konwojowania mienia i szereg innych usług. Około 87% przychodów z usług pocztowych uzyskiwane było przez Pocztę Polską ze świadczenia powszechnych usług pocztowych. Spółka ma ustawowo zastrzeżoną wyłączność na wykonywanie usług polegających na obrocie krajowym i zagranicznym przesyłek o masie nieprzekraczającej granicy wagowej 50 g. Pozostałą część przychodów spółki stanowiły przychody ze świadczenia usług komplementarnych do powszechnych usług pocztowych oraz z wykonywania usług pocztowych o charakterze komercyjnym. Od kilku lat rynek usług pocztowych w Polsce zmienia się. Głównym podmiotem pozostaje jednak nadal Poczta Polska, ale działa też wiele nowych podmiotów, również z kapitałem zagranicznym. Mimo że liczba usług zarezerwowanych dla operatora publicznego maleje, to działa około 250 niezależnych operatorów pocztowych. W wielu obszarach działalności Poczta Polska nie jest już dominująca, np. w obszarze druków bezadresowych, również w zakresie kolportażu ulotek i gazetek reklamowych. Pierwszy termin wdrożenia III dyrektywy pocztowej wyznaczony dla państw Wspólnoty Europejskiej upłynął 31 grudnia 2010 r. Polska skorzystała z możliwości przesunięcia tego terminu o 2 lata. Przesunięcie terminu pełnej liberalizacji polskiego rynku pocztowego wynikało głównie z konieczności przystosowania się operatora publicznego do nowych warunków. Uregulowanie sytuacji prawnej na rynku pocztowym powinno być podstawą do uczciwego konkurowania na tym rynku, wzrostu jakości usług i lepszych cen dla klientów. Głównym beneficjentem korzyści wynikających z otwarcia rynku pocztowego powinien być właśnie klient. Ale czy tak będzie? To właśnie podstawowe pytanie. Nie ma wątpliwości, że po wejściu w życie ustawy operator publiczny straci część rynku, ale to od konkurencji zależy, czy będzie w stanie zaoferować lepsze usługi po korzystniejszych cenach. Podstawową kwestią jest zapewnienie społeczeństwu dostępu do nowoczesnych usług pocztowych o najwyższej jakości. W myśl nowych przepisów Poczta Polska będzie operatorem wyznaczonym tylko przez pierwsze 3 lata, później operator powszechny będzie wybierany w konkursie na okres 10 lat. Do innych ważnych zmian przyjętych w projekcie ustawy należy likwidacja obszaru zastrzeżonego w ramach usług powszechnych. Dotyczy to obowiązku wykonywania przesyłek o wadze do 50 g. Kolejną istotną zmianą jest wprowadzenie nowej rozłącznej definicji usługi pocztowej. Do tej pory usługą pocztową był cały proces postępowania z przesyłką, teraz samodzielną usługą pocztową będzie każdy dotychczasowy jej etap. Uzyskiwanie uprawnień operatorskich będzie następowało na podstawie wpisu do rejestru operatorów pocztowych, prowadzonego przez prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Nowe przepisy przewidują również, że przyjmowanie przekazów pocztowych obejmujących świadczenia z ubezpieczeń społecznych, renty i emerytury czy przekazów pocztowych na terenach wiejskich będzie należeć wyłącznie do kompetencji operatora wyznaczonego. Ma to gwarantować realizację zadań w zakresie doręczania przysługujących obywatelom świadczeń również na terenach słabo zurbanizowanych. Ustawa określi zakres usług powszechnych i sposób ich świadczenia. Wyłączone zostaną przesyłki reklamowe i przesyłki masowe. Operator wyznaczony ma świadczyć usługi powszechne na terenie całego kraju. Będzie więc musiał zapewnić odpowiednią gęstość swoich placówek i skrzynek nadawczych. Ustawa wprowadzi też stosowanie optymalnej metody finansowania kosztu netto wynikającego z obowiązku świadczenia usług powszechnych, nałożonego na operatora wyznaczonego. Będzie on zobowiązany do zapewnienia uprawnionym operatorom dostępu do określonej części swojej sieci pocztowej, a więc kodów pocztowych, skrzynek i skrytek. Nowe przepisy mają wzmocnić również ochronę konsumentów. Ma być ona dokonywana poprzez wprowadzenie prostych i zrozumiałych reguł reklamacyjnych. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ostatnie lata pokazały, że niezależne firmy pocztowe stały się realną konkurencją dla operatora narodowego i miały znaczący wpływ na kształt i jakość rynku pocztowego. Jak do tej konkurencji przygotowała się Poczta Polska? Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę za ostatnie kilka lat i negatywnie oceniła pod względem celowości, gospodarności i rzetelności wykonywanie zadań przez Pocztę Polską w zakresie przeprowadzenia restrukturyzacji. Większość celów związanych z restrukturyzacją Poczty Polskiej nie została osiągnięta, ponieważ zadania prowadzące do ich realizacji wykonywane były z opóźnieniem, w niepełnym zakresie lub wcale. Nie zostały zrealizowane zasadnicze działania restrukturyzacyjne, które zapewniłyby Poczcie Polskiej stabilizację finansową oraz wypracowanie nadwyżki finansowej i dalszy jej rozwój. Restrukturyzacji towarzyszyły działania niegospodarne. Wydatkowano na przykład ponad 7 mln zł, prawie 8, na zakup trzech strategii działalności Poczty Polskiej, wydano ponad 13 mln zł na nabycie informatycznego systemu zarządzania nieruchomościami, który nigdy praktycznie nie został wdrożony. Pamiętamy również działania dotyczące ograniczenia sieci pocztowej, które sprowadzały się w zasadzie do przekształcenia własnych placówek, zarówno nierentownych, jak i tych, które przynosiły dochód, w agencje pocztowe. Było to podejście redukujące i nieracjonalne, likwidujące główny atut Poczty Polskiej w porównaniu z innymi operatorami pocztowymi, czyli optymalną sieć własnych punktów sprzedaży. Ostatecznie pod presją społeczną wstrzymano działania związane z likwidacją własnych placówek. Nadal jednak Poczta Polska jest podmiotem dominującym i jedynym dysponującym infrastrukturą konieczną do świadczenia usług pocztowych o charakterze powszechnym. Z tego też powodu słyszymy głosy zdecydowanej krytyki podmiotów zaniepokojonych utrzymaniem dalszego monopolu Poczty Polskiej. Takie stanowisko wyraża np. Ogólnopolski Związek Pracodawców - Niepublicznych Operatorów Pocztowych. Podnosi on, że ustawa zawiera uregulowania sprzeczne z prawem unijnym, w szczególności w zakresie rynku pocztowego, i w rzeczywistości nie uwalnia go lecz nadal przedkłada monopol wyznaczonego operatora, jakim jest Poczta Polska, nad interesy pozostałych uczestników rynku pocztowego. To zła informacja - cytuję - dla prywatnych operatorów pocztowych i z trudem budowanego wolnego rynku pocztowego, ale też nie najlepsza dla samego państwa, które firmując proces obrony interesów monopolisty, jakim pozostaje Poczta Polska, naraża się na poważne restrykcje Brukseli. Podnoszony jest także argument, że projektodawca ustawy przedłożył do konsultacji ustawowe rozwiązania bez projektów aktów wykonawczych. Trudno więc było na etapie konsultacji ustosunkować się do przepisów, które jeszcze nie istniały. Nie ma wątpliwości, że wiedząc od wielu lat o konieczności liberalizacji rynku pocztowego w Polsce, należało przeprowadzić szeroką konsultację społeczną w zakresie nowych rozwiązań. W moim przekonaniu nie dokonano tego w sposób należyty, czego efektem są również przytoczone opinie. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ogromnie trudne zadanie stoi przed Sejmem i Komisją Infrastruktury. Uchwalając tę ustawę, należy wziąć pod uwagę wszystkie argumenty, propozycje narodowego operatora, ale również sytuację niezależnych podmiotów działających na tym rynku. (Dzwonek) Efektem prac musi być znalezienie rozwiązania, które przede wszystkim będzie służyło społeczeństwu, wszystkim korzystającym z usług pocztowych. Solidarna Polska opowiada się za skierowaniem projektu ustawy do dalszych prac w Komisji Infrastruktury. Dziękuję bardzo. (Oklaski)