Mówca: Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska
Data: 2012-07-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny (druk nr 531) przewiduje zniesienie przedawnienia wybranych przestępstw przeciwko wolności seksualnej i związaną z tym korektę art. 101 § 4 K.k., który dziś zawiera częściowo odmienne zasady przedawnienia odnośnie do niektórych przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. Korekta miałaby polegać na usunięciu z tego przepisu typów przestępstw, które według projektu nie podlegałyby przedawnieniu. Uzasadnienie przedawnienia, jak zauważono już dziesiątki lat temu, należy do najbardziej kontrowersyjnych problemów na tle przedawnienia w ogóle w prawie karnym. Choć jest to tradycyjna instytucja tej gałęzi prawa, to w doktrynie prawa brak jest zgody, jakie właściwie argumenty przemawiają za jej istnieniem. Teorie celowościowe uzasadniające istnienie kary pewnymi celami, które kara ta ma osiągnąć, zakładają, że celem kary jest redukcja poziomu przestępczości, co jest możliwe poprzez resocjalizację sprawcy, izolację ludzi niebezpiecznych albo ich odstraszenie. Często można spotkać pogląd, że właśnie względy odstraszenia przemawiają za wprowadzeniem okresów przedawnienia, nie warto bowiem wydawać znacznych środków na wykonanie kary, jeżeli jej efekt odstraszający jest nieznaczny. Takie rozumowanie skłania do wniosku, że im cięższe przestępstwo, tym dłuższy powinien być okres przedawnienia, a to z tego powodu, że odstraszenie od popełnienia ciężkiego przestępstwa jest dla społeczeństwa więcej warte niż odstraszenie od przestępstwa drobniejszego. Polski Kodeks karny przewiduje zróżnicowane okresy przedawnienia, a wyłącza je jedynie w stosunku do zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstw wojennych plus wobec funkcjonariuszy publicznych, którzy popełnili ciężkie przestępstwa w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. Tu dochodzimy do bardzo istotnego pytania, które moim zdaniem trzeba postawić, dyskutując o przedawnieniu w ogóle, do czego znakomitym pretekstem jest złożony projekt. Otóż jaką hierarchię chronionych wartości powinniśmy przyjąć, odnosząc ją do instytucji przedawnienia? Wydaje się, że im cięższe przestępstwo, tym okres przedawnienia powinien być dłuższy, a może nawet powinniśmy je znieść, chroniąc dobra najważniejsze, na przykład życie. Chcę zwrócić uwagę Wysokiej Izby na fakt, że w krajach europejskich przyjęto różne rozwiązania, na przykład niemiecki kodeks karny przewiduje, że nie przedawnia się zbrodnia zabójstwa. Ustawa karna austriacka stanowi, że nie przedawniają się przestępstwa zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności. Już nie mówiąc o tym, że różne rozwiązania przewidziano, aby móc przedłużyć okres przedawnienia, na przykład w Szwajcarii, gdzie nie jest możliwe przedawnienie po wydaniu wyroku w pierwszej instancji, albo w Austrii, gdzie nie może się to zdarzyć w trakcie całego postępowania karnego. Zwracam uwagę na te aspekty, gdyż moim zdaniem nie możemy kwestii przedawnienia odnosić tylko do kategorii czynów, zapominając na przykład o trudnościach dowodowych, a więc przesłankach procesowych. Nie należy zatem tak ważnej w prawie karnym instytucji traktować cząstkowo, bowiem mogłoby dojść do sytuacji, w której ustawodawca naraziłby się na zarzut zachwiana aksjologicznej spójności systemu karnego. Dlaczego nie przedawnia się przestępstwo zgwałcenia czy kazirodztwa, jak chcą tego projektodawcy, i to niezależnie od tego, czy ofiara jest osobą małoletnią czy nie, a nadal przedawnia się najcięższe przestępstwo, jakim jest zbrodnia zabójstwa? Oczywiście doskonale rozumiem intencje wnioskodawców. Jak to zostało określone w uzasadnieniu, proponowane zmiany mają pomóc małoletnim w chwili czynu ofiarom przestępstw o charakterze seksualnym, które często ze względów emocjonalnych dopiero po wielu latach są gotowe dochodzić swoich praw przed sądem. Wiem, że temat jest wart rozważenia, ale też, jak powiedziałam na wstępie, powinien się on stać przyczynkiem do poważnej debaty na temat instytucji przedawnienia w ogóle i do ewentualnych zmian w tym zakresie, ale uczynionych w sposób systemowy i spójny. Stąd też w imieniu Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej wnoszę o przesłanie projektu do dalszych prac w komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)