Mówca: Stanisław Piotrowicz
Data: 2014-07-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie i Panowie Posłowie! Przypadł mi w udziale zaszczyt prezentowania projektu grupy posłów Prawa i Sprawiedliwości - projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny. Drodzy państwo, co jakiś czas opinią publiczną wstrząsają dramatyczne wypadki drogowe i katastrofy, w następstwie których giną ludzie, a sprawcy tych wypadków są w stanie nietrzeźwości bądź też są odurzeni środkami narkotycznymi lub innymi podobnie działającymi. Wszyscy w tej Izbie jesteśmy świadomi, że problem nietrzeźwych kierowców jest poważnym problemem w warunkach polskich. Wielokrotnie podczas debaty prowadzonej tutaj, w Sejmie, byliśmy zgodni, że rzeczywiście coś z tym problemem trzeba zrobić, jakieś środki trzeba podjąć, mniej lub bardziej radykalne. Ale póki co w zasadzie na tej dyskusji kończyło się. Po burzliwej fali dyskusji im dalej było od bulwersujących zdarzeń, tym bardziej ta fala opadała. Wiemy, że były propozycje płynące z różnych środowisk, jakie to nowe środki prawne należy podjąć, żeby to zjawisko ukrócić. Wydaje się, że projekt, który mam zaszczyt prezentować w imieniu klubu Prawa i Sprawiedliwości, wychodzi naprzeciw oczekiwaniom społecznym, ale również oczekiwaniom wyrażanym w dyskusjach, które tutaj toczyły się. Zdaję sobie sprawę z tego, że niektóre rozwiązania mogą budzić wątpliwości, mogą okazywać się kontrowersyjne, niemniej wydaje się, że warto rozpocząć prace nad tego rodzaju projektem. Projekt w zasadzie sprowadza się do trzech zasadniczych, powiedziałbym, kwestii. Kwestia pierwsza to ograniczenie możliwości zawieszania kary pozbawienia wolności w odniesieniu do niektórych kategorii sprawców przestępstw. W szczególności chodzi o to, żeby sąd nie miał możliwości zawieszania wykonania kary wobec sprawcy katastrofy drogowej lub wypadku drogowego, jeżeli w następstwie tych zdarzeń jest ofiara śmiertelna lub też osoba lub osoby doznały poważnego uszczerbku na zdrowiu i - warunek drugi - jeżeli sprawcy tych zdarzeń ze skutkiem śmiertelnym byli w chwili czynu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Chodzi o to, że aby w kategorii spraw najbardziej bulwersujących - nietrzeźwość i śmierć człowieka jednocześnie - sprawca nie korzystał z dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Chciałbym podkreślić, że przy zetknięciu się ze środowiskiem ofiar przestępstw, ludzi najbardziej bulwersuje to, że zginął ich najbliższy człowiek, że sprawca był nietrzeźwy i, jak to się mówi, nic mu się nie stało. W odczuciu społecznym kara pozbawienia wolności z jej warunkowym zawieszeniem odczuwana jest, odbierana jest jako bezkarność, choć do końca tak nie jest, ale jestem tutaj wyrazicielem opinii publicznej. A więc chodzi o te najbardziej drastyczne przypadki, żeby nie było możliwości warunkowego zawieszania wykonania kary pozbawienia wolności. Drugą kwestią, którą obejmuje niniejszy projekt, jest zaostrzenie wymiaru kary również w odniesieniu do tejże kategorii przestępstw, a więc zaostrzenie wymiaru kary w odniesieniu do sprawców katastrof drogowych oraz wypadków drogowych ze skutkiem śmiertelnym. Chodzi o to, że przestępstwo z art. 173 § 4 obecnie zagrożone jest karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, podobnie przestępstwo z art. 177 § 2 Kodeksu karnego, a więc wypadek drogowy ze skutkiem śmiertelnym, również zagrożone jest karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. W projekcie proponuje się, żeby zarówno dolne, jak i górne zagrożenie ustawowe podnieść, aby w obydwu omawianych przeze mnie przypadkach wynosiło ono od roku pozbawienia wolności do lat 10. Ktoś mógłby zapytać: Po co ten zabieg, skoro sądy i tak do tej pory nie korzystały w pełnym zakresie z tych możliwości, jakie dawała im ustawa? Nie tak dawno na posiedzeniu Komisji Sprawiedliwości pan minister sprawiedliwości po przeprowadzonej analizie podkreślał, że jest niezadowolony z polityki karnej prowadzonej przez sądy. Mówił w szczególności o tym, że prowadzący pojazdy w stanie nietrzeźwości skazywani są z reguły na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, mimo że tego przestępstwa dopuszczają się już po raz kolejny. Podkreślał, że jest to problemem, ale jednocześnie dawał do zrozumienia, że jako minister nie ma instrumentów, które mogłyby wpłynąć na zmianę polityki karnej. Oczywiście teraz nie jest pora, aby o tym mówić, ale w innym projekcie, który miałem zaszczyt prezentować w tej Izbie, proponowałem właśnie wprowadzenie takiego instrumentu, którym mógłby dysponować minister sprawiedliwości, który jednak w drodze występowania z wnioskiem o kasację pozwalałby wpływać na kształtowanie polityki karnej, żeby minister mający w tytule słowo: sprawiedliwość nie był bezradny wobec wymiaru sprawiedliwości. Ale skoro na razie minister nie ma instrumentów, dzięki którym mógłby wpływać na wymiar sprawiedliwości, przeto wydaje się, że ustawodawca powinien zasygnalizować sądom, że jednak istnieje poważny problem i oczekuje surowszego karania szczególnie niebezpiecznych sprawców. Mówię o tych sprawcach, którzy w stanie nietrzeźwości powodują najbardziej bulwersujące zdarzenia drogowe ze skutkiem śmiertelnym, bo chodzi o tę kategorię sprawców. Tym sygnałem będzie to, że ustawodawca podnosi zarówno dolne, jak i górne zagrożenie ustawowe karą. Ma to być sygnałem dla wymiaru sprawiedliwości, że ustawodawca zmierza do zaostrzenia odpowiedzialności karnej w tej kategorii spraw. Trzecią kwestią, którą ujęto w niniejszym projekcie, jest kwestia orzekania przepadku pojazdu w sytuacji, kiedy sprawca katastrofy drogowej czy też wypadku ze skutkiem śmiertelnym był nietrzeźwy lub pod działaniem środka odurzającego. Podkreślam, przepadek znowu dotyczy tej najsurowszej kategorii przestępstw, a więc prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, skutkiem czego była śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu. Wiem, że pojawią się zarzuty tego rodzaju, że jest to zbyt drastyczne posunięcie, daleko wybiegające, uderzające często w rodzinę, bo przecież samochód służył rodzinie, a jeden z członków tej rodziny wprowadził się w stan odurzenia narkotycznego czy też odurzenia alkoholowego, spowodował poważne skutki i dlaczego za niego ma cierpieć rodzina. Chcę podkreślić, że niemal zawsze w przypadku skazania w jakiś sposób dotknięta jest rodzina, bo sprawca czynu, który ma rodzinę, jest odosobniony w zakładzie karnym albo zasądzono wobec niego grzywnę, wiadomo, że żyje we wspólnocie, więc kwestia opłaty grzywny przez skazanego jest również pewnym uszczerbkiem dla całej rodziny. Tak samo w tej sytuacji orzeczenie przepadku samochodowego niewątpliwie będzie w jakimś stopniu dotykało rodzinę, ale przede wszystkim dotknie sprawcę. Chciałbym podkreślić również to, że przepisy karne nie tylko mają na celu wyegzekwowanie odpowiedzialności karnej, ale służą też za swoistego rodzaju prewencję. Zagrożenie karą, obawa, że mogę nie tylko ponieść konsekwencje natury karnej w postaci kary pozbawienia wolności w bezwzględnym wymiarze, ale mogę również utracić samochód, jest też dodatkowym środkiem, powiedziałbym, prewencyjnym, nie mówiąc już o tym, że przecież z praktyki wiemy, że są takie sytuacje, gdy ktoś skazany jest na karę pozbawienia wolności w bezwzględnym wymiarze, ale zanim dojdzie do osadzenia go w zakładzie karnym, a często tak bywa, że oczekuje w kolejce na odbycie tej kary, w dalszym ciągu porusza się samochodem, uważając, że nie ma już nic do stracenia. Tego rodzaju przypadki są bulwersujące, tak jak już wcześniej powiedziałem. Był nietrzeźwy, zabił człowieka i, proszę bardzo, dalej jeździ samochodem, bo państwo nie pozbawiło go takiej możliwości. Chcę zaakcentować to, że nie jest to rozwiązanie zupełnie obce ustawodawstwu europejskiemu. Wręcz przeciwnie, podkreślę, że Unia Europejska zaleca uchwalenie takich rozwiązań, które będą prowadziły do stworzenia możliwości pozbawienia kierowcy pojazdu, kiedy prowadzi on go w stanie nietrzeźwości. Podobne stanowisko wyraża Biuro Analiz Sejmowych w sprawie niniejszego projektu. Stwierdza bowiem: Należy uznać, że w zakresie wprowadzenia możliwości orzekania przepadku pojazdu mechanicznego w przypadku popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego projekt ma charakter projektu wykonującego przepis art. 2 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2005/12/WSISW. Projekt ustawy, jak dalej napisano, może zostać uznany przez marszałka Sejmu za projekt ustawy wykonującej prawo Unii Europejskiej w ramach art. 96a regulaminu Sejmu. Stwierdza się, że pojazd jest tu narzędziem w rozumieniu decyzji ramowej Rady. A zatem tego rodzaju rozwiązanie, które może jawić się jako kontrowersyjne, jest rozwiązaniem zalecanym również przez Unię Europejską. Chcę wreszcie podkreślić, że proponowane rozwiązania wychodzą nie tylko naprzeciw oczekiwaniom opinii publicznej, wychodzą one też, jak myślę, naprzeciw, generalnie rzecz biorąc, oczekiwaniom wynikającym z dyskusji, którą już wielokrotnie odbywaliśmy w Sejmie, ale też są kontynuacją polityki, którą prowadzi klub Prawa i Sprawiedliwości od 2006 r. Wielokrotnie w tej materii składaliśmy propozycje zmian ustawowych. Póki co, nie zakończyły się one powodzeniem. Niemniej mam nadzieję, że ostatnie bulwersujące przypadki jakby wyostrzyły naszą uwagę i skłonią Wysoką Izbę do tego, żeby podjąć dalsze prace nad tą ustawą. Mam świadomość tego, że wiele jej zapisów wymaga doprecyzowania, przedyskutowania, ale sądzę, że klimat jest dobry do tego, żeby prace nad tym kontynuować. Na koniec podkreślę, że projekt nie niesie obciążenia dla budżetu państwa ani jednostek samorządu terytorialnego. Nie jest też w większości swego zakresu objęty prawem Unii Europejskiej, zaś w części dotyczącej przepadku samochodu jest zgodny z przepisami Unii Europejskiej dotyczącymi zajęcia i konfiskaty narzędzi przestępstwa oraz zysków pochodzących z niego. Dziękuję bardzo.