Mówca: Lidia Burzyńska
Data: 2016-11-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy z druku nr 995 dotyczy zmiany niektórych przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych w celu wzmocnienia nadzoru ministra nadzorującego, w szczególności w zakresie: po pierwsze, powołania i odwołania dyrektora instytutu i jego zastępcy, po drugie, spraw związanych z bieżącym zarządzaniem instytutem badawczym w przypadku niepowołania czy odwołania dyrektora, po trzecie, możliwości uchylenia uchwał rady naukowej niezgodnych z przepisami prawa i statutem. Obecnie obowiązujące regulacje uniemożliwiają prowadzenie skutecznego nadzoru nad instytutami badawczymi, w przypadku gdy dyrektor nie sprawuje swojej funkcji w sposób należyty. Taki stan jest niebezpieczny zwłaszcza w przypadku instytutów wykonujących zadania szczególnie ważne dla planowania i realizacji polityki państwa. Projekt ustawy zakłada, że minister nadzorujący powołuje i odwołuje dyrektora instytutu badawczego bez udziału rady naukowej. Takie rozwiązanie daje ministrowi większe możliwości dokonania właściwego wyboru osoby na najważniejsze stanowisko w instytucie, przez co gwarantuje najwyższą jakość kadry zarządzającej. Projekt przewiduje również, że minister nadzorujący może wyznaczyć do pełnienia obowiązków dyrektora nie tylko dotychczasowego zastępcę dyrektora, ale również inną osobę spełniającą warunki określone w ustawie. W przypadku odwołania dyrektora instytutu niejednokrotnie jest tak, że przyczyny jego odwołania przez ministra nadzorującego są również aktualne w odniesieniu do jego zastępcy. Wówczas wyznaczenie zastępcy dyrektora do pełnienia obowiązków dyrektora mogłoby w takim samym stopniu naruszać zasady praworządności, rzetelności i gospodarności, jakie muszą być przestrzegane w działalności instytutu badawczego. Należy pamiętać, że obecnie właściwy minister nie może odwołać zastępcy dyrektora instytutu. Może to uczynić jedynie dyrektor, osoba pełniąca obowiązki dyrektora lub osoba pełniąca funkcję kierownika instytutu. Należy więc przyznać ministrowi nadzorującemu uprawnienie do powoływania i odwoływania zastępców dyrektora instytutu. Przy stosowaniu przepisów obecnej, proszę państwa ustawy może zdarzyć się, że w przypadku gdy minister nadzorujący odwoła dyrektora instytutu albo nie powoła kandydata wskazanego przez komisję konkursową, dotychczasowy zastępca dyrektora odmówi przyjęcia lub wykonania obowiązków dyrektora. W takim przypadku mamy do czynienia de facto ze sparaliżowaniem działalności instytutu badawczego, który nie posiada wówczas organu umocowanego do działania w charakterze organu zarządczo-wykonawczego. Przewidziane w projekcie rozwiązanie ma zapobiegać tego rodzaju niepożądanemu paraliżowi działania instytutu badawczego. Należy podkreślić, że taka osoba będzie musiała spełniać praktycznie te same wymogi, które musi spełniać dyrektor instytutu badawczego, z wyjątkiem wymogu znajomości języka obcego. Wynika to z trudności technicznych w zweryfikowaniu znajomości języka obcego w przypadku nagłej konieczności wyznaczenia takiej osoby. Tymczasem zastępca dyrektora, który w myśl obecnie obowiązujących przepisów musi być obligatoryjnie powołany przez ministra nadzorującego do pełnienia obowiązków dyrektora albo funkcji kierownika instytutu, nie musi spełniać wszystkich warunków określonych w art. 24 ust. 6 ustawy. W ten sposób projekt zmierza do podwyższenia jakości zarządzania instytutem badawczym w okresie przejściowego braku jego dyrektora. Projekt przewiduje również, że w przypadku reorganizacji instytutu polegającej na zmianie przedmiotu lub zakresu jego działania minister nadzorujący może odwołać dotychczasowego dyrektora i wyznaczyć osobę do pełnienia jego obowiązków. Zgodnie z obowiązującym art. 30 ust. 2 w skład rady naukowej, w liczbie określonej w statucie instytutu, wchodzą: pracownicy naukowi i badawczo-techniczni instytutu w liczbie stanowiącej co najmniej 50% składu rady oraz osoby spoza instytutu w liczbie stanowiącej od 30% do 50% składu rady, które zgodnie z ust. 4 są powoływane przez ministra nadzorującego. W celu wzmocnienia, jak na wstępie zaznaczyłam, nadzoru ministra proponuje się zmienić te proporcje w taki sposób, aby pracownicy instytutu stanowili co najmniej 40% składu rady, a osoby powoływane przez ministra nadzorującego stanowiły co najmniej 50%. Równocześnie proponuje się, aby przewodniczącego rady naukowej można było wybierać tylko spośród członków rady naukowej powołanych przez ministra nadzorującego. Dodano również nowe regulacje dotyczące badania zgodności z prawem i statutem instytutu uchwał rady naukowej. Proponowana regulacja ma zapewnić ministrowi nadzorującemu możliwość rzeczywistego sprawowania nadzoru nad działalnością instytutu. W celu usprawnienia procesu tworzenia, podziału, łączenia i reorganizacji instytutów proponuje się skrócenie okresu na przedstawienie ministrowi przez zespół roboczy opinii z 3 do 2 miesięcy od dnia jego powołania. Projekt ustawy wywołuje pozytywne skutki społeczno-gospodarcze, nie wywołuje zaś skutków finansowych i nie przewiduje wydatków ze środków publicznych. Projekt ten nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. W imieniu wnioskodawców wnoszę do Wysokiej Izby o przyjęcie projektu ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)