Mówca: Sprawozdawca Michał Szczerba
Data: 2015-09-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Pani Minister! Mam wielką przyjemność przedstawić sprawozdanie Komisji Polityki Senioralnej o komisyjnym projekcie ustawy o osobach starszych, druk nr 3838. Marszałek Sejmu zgodnie z regulaminem Sejmu skierowała w dniu 2 września powyższy projekt ustawy do Komisji Polityki Senioralnej do pierwszego czytania. Komisja Polityki Senioralnej po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozparzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 2 września wnosi, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył przedstawiony projekt ustawy. Jest mi bardzo miło poinformować, również jako przewodniczącemu sejmowej Komisji Polityki Senioralnej, iż to sprawozdanie zostało przyjęte jednogłośnie przez członków komisji, co jest rzeczą wartą podkreślenia, bo oznacza, iż polityka senioralna, polityka na rzecz godnego, zdrowego, aktywnego starzenia się jest działaniem ponadpartyjnym, jest działaniem, które może nas jednoczyć, również wobec wspólnych wyzwań w przyszłości. Miło mi też powiedzieć, że razem z panią marszałkinią mieliśmy w czerwcu okazję być obecni na paradzie seniorów, której celem było też pokazanie wspólnego zainteresowania, wspólnego działania na rzecz osób starszych. Chciałbym Wysokiej Izbie krótko przedstawić i uzasadnienie, i sam projekt tej ustawy. Po pierwsze, zmieniająca się struktura demograficzna polskiego społeczeństwa stawia przed państwem nowe wyzwania - zapewnienie osobom starszym warunków do wydłużania aktywności zawodowej, społecznej, edukacyjnej oraz samodzielnego, zdrowego i bezpiecznego życia. Polska należy do nielicznych krajów europejskich, w których nie ukształtowano systemu monitorowania sytuacji życiowej populacji osób starszych uwzgledniającego aspekty społeczne, ekonomiczne i zdrowotne. Celem projektowanego w tej ustawie monitoringu jest nie tylko przygotowanie wieloaspektowej diagnozy sytuacji osób starszych, lecz także usystematyzowanie zadań z zakresu polityki senioralnej realizowanych obecnie i przygotowywanych oraz zapewnienie ich ciągłości, adekwatności, kompleksowości i spójności. Konieczność podjęcia tych działań wynika bezpośrednio z dokumentów rządowych stanowiących tzw. pakiet senioralny, raportów, opracowań, publikacji naukowych i badawczych, raportów rzecznika praw obywatelskich, GUS-u, Rządowej Rady Ludnościowej oraz jest wnioskiem z prac Komisji Polityki Senioralnej, która w ciągu swojego rocznego działania spotkała się 28 razy i dokonała bardzo wieloaspektowej diagnozy sytuacji osób starszych w naszym kraju. Ten projekt ustawy zobowiązuje Radę Ministrów do systematycznego monitorowania sytuacji osób starszych w Polsce i przedstawiania informacji w tym zakresie Sejmowi i Senatowi. Aby to działanie było prowadzone konsekwentnie i systematycznie, włączając w to również parlament, stałe komisje zajmujące się polityką państwa dotyczącą osób starszych, a także odpowiedzialnie wobec partnerów społecznych, dla jego stabilności niezbędne jest uregulowanie ustawowe. Skuteczna polityka senioralna wymaga monitoringu jako jej narzędzia. Monitoring ma polegać na systematycznym i kompleksowym zbieraniu rozproszonych i niepełnych często informacji. Taki monitoring stwarza realne szanse na poprawę sytuacji osób starszych dzięki szybkiej reakcji na zachodzące zmiany. Monitorowanie sytuacji osób starszych powinno być prowadzone na zlecenie prezesa Rady Ministrów przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego przy wykorzystaniu informacji statystycznej, wyników badań naukowych, informacji od innych organów administracji publicznej, państwowych jednostek organizacyjnych oraz innych organizacji zaangażowanych w kształtowanie sytuacji osób starszych w Polsce. Te informacje, które mieliśmy dotychczas, które były także przedmiotem zainteresowania Komisji Polityki Senioralnej, mają obecnie charakter rozporoszony i nieuporządkowany. Źródła danych, analizy i prognozy znajdują się w dyspozycji różnych instytucji i organizacji. Projekt zapewnia stałe monitorowanie przez Radę Ministrów wielu obszarów dotyczących osób starszych, dotychczas badanych fragmentarycznie. Szanowni Państwo! O dokumentach rządowych nie będę opowiadał, bo je wszyscy znamy. O dokumentach eksperckich, badawczych również wspomniałem. Szczególnie chciałbym wspomnieć o bardzo ciekawym dokumencie, który wprost do tego nawiązuje i w którym apeluje się o tego typu działanie. To jest dokument, największe badanie w Europie, które zostało przeprowadzone w 2011 r., ˝Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce˝ pod kierunkiem prof. Piotra Błędowskiego, badanie PolSenior. Szanowni Państwo! Polityka senioralna musi być zaprojektowana horyzontalnie, tzn. powinna być spójna z polityką państwa w obszarze zabezpieczenia społecznego, rynku pracy, zdrowia, edukacji, uczenia się przez całe życie, infrastruktury, mieszkalnictwa i wielu innych. Główne zidentyfikowane wyzwania dla polityki senioralnej, wokół których wypracowywane są kierunki interwencji, to zwiększający się udział osób starszych w populacji i przygotowanie się na wiele społecznych i ekonomicznych konsekwencji tego zjawiska, wydłużenie okresu aktywności zawodowej, włączenie potencjału osób starszych w obszar aktywności społecznej i obywatelskiej, zapewnienie dostępu do świadczeń zdrowotnych i opiekuńczych, zapotrzebowanie na rozwiązania pozwalające osobom pracującym na godzenie życia zawodowego z rodzinnym. Myślimy tutaj także o młodszych pokoleniach, o konieczności sprawowania opieki nad rodzicami lub innymi osobami zależnymi. Szanowni Państwo! Co jest bardzo istotne i o czym wszyscy mówimy? Co jest przedmiotem dyskusji publicznej? Otóż rośnie i w perspektywie 30 lat nadal będzie wzrastać liczba osób w wielu 60 lat i więcej. Wzrost ten będzie bardzo dynamiczny ze względu na wchodzenie do tej grupy wieku roczników osób urodzonych w latach 50., najliczniejszych w całym okresie powojennym, a także w latach 60. ubiegłego wieku. Dodatkowo należy przypuszczać, że trwanie życia będzie się sukcesywnie wydłużało, sprzyjając zwiększeniu zarówno liczby, jak i odsetka ludności w starszym wieku w ogólnej populacji Polski. Są to oczywiście dane Głównego Urzędu Statystycznego. Postępujący proces starzenia się populacji wymaga od państwa działań na zasadzie synergii w różnych obszarach polityki publicznej, które będą stanowić efektywną odpowiedź na to wyzwanie demograficzne. Szanowni Państwo! Właściwe jest, aby prezes Rady Ministrów w drodze rozporządzenia określił zakres i tryb przygotowania informacji o sytuacji osób starszych w Polsce powstałej w wyniku monitoringu sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych. Projekt przewiduje mechanizm kontroli w odniesieniu do działań zapowiedzianych przez Radę Ministrów w informacji z poprzedniego roku. Informacja uwzględnia ocenę realizacji polityki senioralnej oraz zapowiedzianych wniosków i rekomendacji. Co jest bardzo ważne, po raz pierwszy w akcie prawnym rangi ustawowej dokonujemy zdefiniowania konkretnych określeń, takich jak ˝osoba starsza˝, ˝polityka senioralna˝. Tego dotychczas na poziomie legislacyjnym, jeśli chodzi o prace legislacyjne, w które był zaangażowany parlament, nie było. Rada Ministrów corocznie do dnia 31 października będzie przedstawiać Sejmowi i Senatowi informację o sytuacji osób starszych, w szczególności w oparciu o monitorowanie. Przedmiotem informacji o sytuacji osób starszych jest w szczególności sytuacja demograficzna społeczeństwa, sytuacja dochodowa, aktywność zawodowa, sytuacja rodzinna i struktura gospodarstw domowych, stan zdrowia i jego uwarunkowania oraz jakość życia związana ze zdrowiem, w tym dostępność świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, dostępność i poziom usług socjalnych, w tym opiekuńczych, sytuacja osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, aktywność społeczna, obywatelska, edukacyjna, kulturalna, sportowa, rekreacyjna, równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ocena realizacji polityki senioralnej, w tym wniosków i rekomendacji sformułowanych w poprzedniej informacji, wnioski i rekomendacje dotyczące przyszłych zadań i inicjatyw, które należy podjąć w celu kształtowania warunków godnego i zdrowego starzenia się. Informacja Rady Ministrów będzie podawana do wiadomości publicznej. Te zadania będzie koordynował prezes Rady Ministrów. Co jest bardzo ważne, nakładamy także pewne obowiązki na inne instytucje. Podmioty, które zostały wskazane i którymi są organy administracji publicznej, państwowe jednostki organizacyjne i inne organizacje zaangażowane w kształtowanie sytuacji osób starszych, będą obowiązane do współpracy w przygotowaniu informacji Rady Ministrów o sytuacji osób starszych, w tym do nieodpłatnego udostępniania informacji, dokumentów i danych, którymi dysponują. Chcielibyśmy również - i to jest art. 7 tego projektu ustawy - aby ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., co oznacza, że jeżeli wszystko pójdzie pomyślnie i stanowiska klubów potwierdzą zgodną opinię Komisji Polityki Senioralnej, pierwsza informacja Rady Ministrów zostanie przedstawiona Wysokiej Izbie już 31 października 2016 r. Chciałbym bardzo serdecznie podziękować za współpracę Prezydium Komisji Polityki Senioralnej, wszystkim jej członkom oraz Ministerstwu Pracy i Polityki Społecznej z panią minister Elżbietą Seredyn oraz z Departamentem Polityki Senioralnej, który nas wspierał w tym, aby ten projekt był jak najbardziej poprawny legislacyjnie, jak najbardziej merytoryczny, jak najbardziej wspierający osoby starsze w naszym kraju. Bardzo państwu dziękuję. (Oklaski)