Mówca: Paweł Arndt
Data: 2014-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Rozpatrujemy dzisiaj wykonanie budżetu państwa przez Radę Ministrów, przez rząd w roku 2013. Zwykle dyskusja nad takim sprawozdaniem dotyczy spraw związanych z dochodami i wydatkami, ale - jak sądzę - jest też okazją do tego, żeby szerzej spojrzeć na kwestie finansów publicznych. Myślę, że tak będzie wyglądała dzisiejsza debata, i mam nadzieję, że będzie merytoryczna. Dzisiaj oceniamy, jak przebiegało zarządzanie dochodami i wydatkami budżetu państwa w 2013 r. Ale sądzę, że powinniśmy się też zastanowić, czy to zarządzanie zmierzało tylko do tego, aby zmniejszyć deficyt lub ograniczyć wzrost długu, czy także wpływało na to, aby minimalizować negatywne skutki dekoniunktury i stwarzać warunki sprzyjające wzrostowi gospodarczemu. A jestem przekonany, że właśnie tak było. Aby właściwie ocenić dochody i wydatki w każdym roku budżetowym, trzeba zwrócić uwagę na zewnętrzne i wewnętrzne warunki, w jakich realizowany był budżet. A te niewątpliwie w 2013 r. były niezwykle trudne. Budżet realizowany był w trudnych warunkach, podkreślali to dzisiaj wszyscy występujący. Gospodarka europejska znalazła się w recesji, a powiązanie naszej gospodarki, zwłaszcza z gospodarką unijną, jest dzisiaj oczywiste. Eksport wyhamował, zaobserwowaliśmy spadek importu. Polska zmuszona była kontynuować proces redukcji deficytu wobec nałożonej na Polskę procedury nadmiernego deficytu. Kolejne problemy to stagnacja spożycia krajowego, spadające wpływy podatkowe, zmniejszenie skali inwestycji infrastrukturalnych ze środków publicznych. Nałożenie się tych zjawisk spowodowało groźbę recesji. Na szczęście jednak, dzięki działaniom rządu, tak się nie stało. Zarzuca się rządowi, że w ciągu roku dokonał nowelizacji budżetu. Ale właściwie jak do tego doszło, jak to wyglądało historycznie? Do 30 września każdego roku rząd jest zobowiązany do przedłożenia Wysokiej Izbie projektu budżetu. Jednakże założenia makroekonomiczne są przygotowywane dużo wcześniej, co najmniej kilka miesięcy wcześniej. Założenia, które rząd przygotowywał w odniesieniu do budżetu roku 2013, były zgodne z założeniami, które przedstawiały ośrodki badawcze, przedstawiało wiele instytucji. Prace w Sejmie trwały do połowy grudnia - to wszyscy pamiętamy. Być może wtedy można było ocenić, że niektóre wskaźniki makroekonomiczne są zbyt optymistyczne. Ale czy wtedy należało się decydować na korektę budżetu? Czy należało ograniczać w sposób dość drastyczny wydatki, i to trochę naprędce? Rząd nie wykluczał wtedy możliwości nowelizacji budżetu w ciągu roku. Jednak, jak sądzę, rząd w żaden sposób nie powinien kreować nastrojów pesymistycznych, a taka nowelizacja budżetu, dokonana w krótkim czasie, mogłaby wywołać takie nastroje, one zaś zawsze negatywnie wpływają na gospodarkę. Nowelizacja miała miejsce we wrześniu. Myślę, że był to najwłaściwszy moment na takie działania. W pierwszych miesiącach roku panowały nastroje, delikatnie mówiąc, mało optymistyczne, natomiast w połowie roku pojawiły się oznaki ożywienia gospodarczego i powstały wtedy warunki do racjonalnej nowelizacji budżetu. W nowelizacji budżetu założono dość trafnie, że produkt krajowy brutto wzrośnie o 1,5%, w rzeczywistości wzrósł o 1,6%. Oczywiście 1,6% to nie jest dużo, wszyscy chcielibyśmy, żeby to było znacznie więcej, ale myślę, że w tym momencie warto przypomnieć, że w latach największego kryzysu 2008-2013 Polska była zdecydowanym liderem w Europie, jeśli chodzi o wzrost produktu krajowego brutto. W Polsce w tych latach PKB wzrósł o 20%, natomiast średnia europejska była poniżej 0 ze względu na recesję. Drugi z kolei kraj, Słowacja, miał ten wzrost w latach 2008-2013 o połowę niższy, co warto zapamiętać. Wróćmy do roku 2013. Wzrost PKB został oszacowany dość trafnie. Nieco mniej trafne było przyjęcie wskaźnika inflacji, zamiast zakładanego 1,6% wyniósł on zaledwie 0,9%. Jednakże wobec ostrożnie założonych dochodów inflacja nie miała negatywnego wpływu na budżet państwa. Ostatecznie deficyt wyniósł 42,2 mld zł i był o 9,4 mld niższy od limitu ustalonego w znowelizowanym budżecie. W przypadku znaczącego wzrostu deficytu można się liczyć z załamaniem zaufania rynków do polityki finansowej rządu. Mogłyby wtedy nastąpić gwałtowne osłabienie złotego i wzrost stóp procentowych. Tak się jednak nie stało. Ogólnie należy stwierdzić, że działania fiskalne rządu nie spowodowały nerwowości na rynkach finansowych. Jak wyglądały dochody i wydatki w 2013 r.? Nie chcę tutaj mówić o szczegółach, będą mówili o nich moje koleżanki i moi koledzy z klubu parlamentarnego, natomiast chciałbym powiedzieć, że rzeczywiście dochody okazały się znacząco niższe od pierwotnie oczekiwanych. Dochody podatkowe w roku 2013 były nieco niższe niż w roku 2012 i oczywiście to nie jest dobry wskaźnik. Szczególnie jeśli chodzi o podatki pośrednie, o podatki dochodowe, sytuacja była może mniej trudna. W sumie z CIT-u i PIT-u w 2013 r. osiągnęliśmy dochody porównywalne do tych w roku 2012. Natomiast w przypadku podatków pośrednich sytuacja była o wiele gorsza. Jeśli chodzi o podatek akcyzowy, to on był też mniej więcej na poziomie roku 2012, różnie się kształtował w różnych grupach towarów. To było jeszcze na nie najgorszym poziomie, natomiast dużo gorzej było w przypadku VAT-u. O przyczynach tego mówili już moi koledzy, zwłaszcza pani przewodnicząca Skowrońska, tych argumentów nie będę tutaj przytaczał. Wobec niskich dochodów rządowi udało się znacząco ograniczyć wydatki w stosunku do założeń. W roku 2013 obowiązywała reguła wydatkowa, dziś możemy ją nazwać tymczasową, bo uchwaliliśmy nową, która będzie miała zastosowanie w stosunku do budżetu począwszy od roku 2015. Przypomnę tylko, że reguła, która miała zastosowanie w roku 2013, zakładała, że wzrost wydatków, poza wydatkami sztywnymi, nie może być większy niż wskaźnik inflacji powiększony o 1 punkt procentowy. W efekcie tych działań deficyt był wyższy o 6,6 mld zł w stosunku do pierwotnie zakładanego w ustawie, ale o 9,5 mld niższy niż przewidywała znowelizowana ustawa. Ostatecznie według Eurostatu, zgodnie z metodą unijną, deficyt wyniósł 4,3% PKB. Jak to wygląda w Europie? To jest mniej więcej średnia europejska, w Europie, w Unii Europejskiej ten deficyt w sumie wyniósł w 2013 r. 3,3% PKB. Oczywiście były kraje, które miały nadwyżkę, ale zdecydowaną większość stanowiły kraje mające deficyt. Jako ciekawostkę powiem, że taką nadwyżkę miała na przykład Norwegia - 11,1%. To jest wynik niezwykły. Ale na przykład nasi sąsiedzi Niemcy mieli budżet zrównoważony, Francuzi natomiast mieli deficyt taki sam jak Polacy, Grecy - 12,7%, Hiszpanie - 7,1%, więc myślę, że wynik 4,3% Polski w roku 2013 był zupełnie dobry. Jak wyglądała kwestia innych wskaźników? Przede wszystkim nas wszystkich interesuje to, co stanowi pewną naszą bolączkę, a mianowicie dług publiczny. Dług publiczny według metody unijnej w 2013 r. w Polsce wyniósł 57% PKB. To oczywiście dużo. Nie chcę powiedzieć, że Polska jest jednym z liderów w Europie, ale gdy spojrzymy na te wskaźniki w innych krajach, to naprawdę wyglądamy nie najgorzej. Średnia unijna wynosi 87,1%. Jest to rzeczywiście dużo, o 30 punktów procentowych więcej niż w Polsce. Pani przewodnicząca Skowrońska mówiła o Japonii i Stanach Zjednoczonych, tam są gigantyczne długi publiczne, ale na przykład nasi sąsiedzi Niemcy mają dług publiczny na poziomie 78,4% PKB, a więc o ponad 20 punktów procentowych więcej niż w Polsce. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiłem pozytywną ocenę wykonania budżetu w roku 2013. Ale przecież taką ocenę dzisiaj przedstawił też prezes Najwyższej Izby Kontroli. Takie oceny zawarte są również w opiniach na temat budżetu, które otrzymaliśmy od niezależnych ekspertów, profesorów ekonomii. Odczytam fragmenty może tylko dwóch. W jednej z takich opinii czytamy: Rządowe sprawozdanie z wykonania budżetu państwa w pełni zasługuje na przyjęcie. Wprawdzie jako dokument sprawozdawczy przedkładany Sejmowi nasuwa pewne zastrzeżenia, ale ważna jest nie tyle forma dokumentu sprawozdawczego, co jakość prowadzonej przez rząd polityki fiskalnej, budżetowej, zaś polityka fiskalna prowadzona w 2013 r. w szczególnie trudnych warunkach ekonomicznych powinna być oceniana bardzo wysoko. Sukcesem jest to, że kosztem niewielkiego zwiększenia deficytu i długu publicznego udało się stworzyć sprzyjające warunki dla odbicia gospodarczego. To są słowa jednego z profesorów, którzy przygotowywali opinie na temat wykonania budżetu. Fragment drugiej opinii: Choć znacznie niższa od założeń okazała się realizacja wpływów podatkowych, co wymusiło nowelizację budżetu, ostateczna wielkość deficytu przekroczyła tylko w umiarkowanym stopniu wielkość pierwotnie przyjętą w ustawie, a zastosowana polityka skutecznie przyczyniła się do uniknięcia przez Polskę recesji przy utrzymaniu wysokiego poziomu wiarygodności fiskalnej. To są pozytywne opinie niezależnych ekspertów o wykonaniu budżetu w 2013 r., ale taką pozytywną opinię mają również instytucje finansowe. Pani przewodnicząca Skowrońska mówiła już o tym, że Komisja Europejska wystąpiła o zawieszenie procedury nadmiernego deficytu wobec Polski, to przecież jest dobra wiadomość. Przedstawiciele misji międzynarodowego funduszu monetarnego, która miała miejsce w Polsce w maju tego roku, również bardzo pozytywnie ocenili politykę fiskalną. Szanowni Państwo! Wobec tych pozytywnych opinii chciałbym w imieniu klubu Platformy Obywatelskiej wystąpić o to, aby Wysoka Izba udzieliła absolutorium rządowi za rok 2013. Bardzo dziękuję za uwagę. (Oklaski)