Mówca: Krzysztof Paszyk
Data: 2017-04-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Panowie Ministrowie! Mam zaszczyt w imieniu grupy posłów Klubu Poselskiego Nowoczesna, Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska oraz Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego przedstawić projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw zawarty w druku nr 1435. Projekt ten został przygotowany przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia i jest dowodem na to, że błędna jest teza lansowana ostatnio bardzo często przez przedstawicieli rządu, przez przedstawicieli większości sejmowej, że środowisko sędziów nie chce zmian, że to jakaś kasta, która broni się przed zmianami, która broni swojego status quo. Pan minister użył nawet sformułowania ˝sędziokracja˝. Myślę, panie ministrze, że nawet jakby przyjąć, że mamy do czynienia z takim zjawiskiem, jak to pan nazwał, sędziokracji, to państwo chcecie tę sędziokrację zastąpić pisokracją, a na to też absolutnie nie powinno być w tej Izbie zgody. Chciałbym na wstępie podziękować temu największemu stowarzyszeniu, gromadzącemu w swych szeregach prawie 1/3 sędziów w Polsce - i to głównie sędziów sądów rejonowych, tych sądów, które są najbliżej spraw Polek i Polaków - za to, że przygotowało ten projekt. Projekt jest odpowiedzią na zmierzający do pozbawienia niezależności Krajowej Rady Sądownictwa projekt rządowy. W przeciwieństwie do niego realizuje postulaty środowisk sędziowskich, rzecznika praw obywatelskich i wielu innych instytucji, jak również stowarzyszeń dbających o przestrzeganie standardów demokratycznego państwa prawnego. Jest to projekt proobywatelski, a nie polityczny; projekt, który gwarantuje pluralizm w Krajowej Radzie Sądownictwa i który zapewni, że Krajowa Rada Sądownictwa będzie kształtowana w sposób faktycznie demokratyczny. Zapewni on również obywatelom prawo do bezstronnego, niezależnego od politycznych wpływów wymiaru sprawiedliwości. Zarówno rząd, jak i obywatele mówią dziś o konieczności zmian w systemie sądownictwa. Rozumiemy tę potrzebę. Alternatywą dla zastanego systemu nie może być jednak podporządkowanie całego wymiaru sprawiedliwości jednemu człowiekowi: ministrowi sprawiedliwości i zarazem prokuratorowi generalnemu. To jest, Wysoka Izbo, myśl przewodnia projektu, który mam dziś zaszczyt zaprezentować Wysokiej Izbie. Krajowa Rada Sądownictwa to szczególny organ konstytucyjny stojący na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, posiadający również prawo występowania do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności z konstytucją aktów w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów, oraz przedstawiający prezydentowi Rzeczypospolitej wnioski o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego. Projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa kompleksowo reguluje tryb wyboru członków do KRS przez sędziów Sądu Najwyższego, sędziów sądów powszechnych, sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sędziów sądów administracyjnych oraz sędziów sądów wojskowych. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 187 ust. 3 stanowi o kadencji wybranych członków Krajowej Rady Sądownictwa. Wybranymi członkami rady jest 21 członków, w tym 15 sędziów, czterech posłów i dwóch senatorów - art. 187 ust. 1 pkt 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Projektowana nowelizacja kształtuje na nowo liczbę członków rady wybieranych przez sędziów poszczególnych sądów. To odpowiednio art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje w składzie Krajowej Rady Sądownictwa 15 sędziów wybieranych przez sędziów spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych. Celem projektowanej nowelizacji ustawy jest urzeczywistnienie zasad samorządności sędziowskiej poprzez wprowadzenie nowego, w pełni demokratycznego modelu wyłaniania przedstawicieli sędziów do konstytucyjnego organu stojącego na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Celem projektowanej nowelizacji jest również zwiększenie transparentności dokonywanych wyborów i - co ważne i także bardzo często postulowane przez organizacje społeczne - udziału społeczeństwa, w tym samorządów zawodowych, dzięki czemu wzrośnie zaufanie do rady jako gwaranta niezależności sądów od wpływów polityków. Zwiększenie transparentności i udziału społeczeństwa w wyborach członków rady będzie realizowane poprzez, po pierwsze, poszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do zgłaszania kandydatów na członków rady, to jest nowe brzmienie art. 12 ust. 8-10, po drugie, obligatoryjne wysłuchanie publiczne kandydatów z możliwością zadawania pytań przez obywateli na co najmniej tydzień przed wyborami oraz - co ważne - transmitowane przez Internet. Poszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do zgłaszania kandydatów na członków rady zakłada, że zgłoszeń będą mogli dokonywać nie tylko sędziowie, ale także grupa co najmniej 2 tys. obywateli mających prawo do wybierania do Sejmu, jak również rzecznik praw obywatelskich, Naczelna Rada Adwokacka, Krajowa Rada Radców Prawnych, Krajowa Rada Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym czy rada wydziału prawa uczelni publicznej. Tak określony katalog podmiotów uprawnionych do zgłaszania kandydatów zapewni nowej Krajowej Radzie Sądownictwa demokratyzm i pluralizm. Obligatoryjne wysłuchanie publiczne i możliwość zadawania pytań kandydatom na członków rady nawiązują do nieformalnej instytucji obywatelskiego monitoringu kandydatów na sędziów Trybunału Konstytucyjnego i prokuratora generalnego. Za właściwe należy uznać sformalizowanie tej instytucji tak, aby opinia publiczna mogła zapoznać się ze wszystkimi kandydaturami i skonfrontować je z wynikiem wyborów. Należy przede wszystkim podkreślić, że obligatoryjne wysłuchanie publiczne przyczyni się do transparentności wyborów członków Krajowej Rady Sądownictwa. W projekcie zakłada się również zmianę sposobu przeprowadzania wyborów. Wyboru sędziów do rady będą dokonywać sędziowie spośród kandydatów przedstawionych przez uprawnione podmioty w demokratycznych i bezpośrednich wyborach poprzedzonych wysłuchaniem publicznym. Wybór sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa powinien być dokonywany przez sędziów, gdyż jest to europejski standard. Należy tu przypomnieć treść opinii Rady Wykonawczej Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa na temat projektów ustaw przedstawionych przez rząd Polski, z 30 stycznia 2017 r. Podkreślono w niej, że Europejska Sieć Rad Sądownictwa ma w tej materii jasne normy, które stanowią, iż mechanizm powoływania członków rady wybieranych spośród sędziów musi być takim mechanizmem, który wyklucza ingerencję władzy wykonawczej lub ustawodawczej. Europejska Sieć Rad Sądownictwa podkreśla również, że mechanizm powoływania członków rady wybieranych spośród sędziów musi wykluczać ingerencję władzy wykonawczej lub ustawodawczej, a wybór sędziów powinien być dokonywany jedynie przez innych sędziów na zasadzie szerokiej reprezentacji odpowiednich sektorów władzy sądowniczej. Wysoka Izbo! Projekt realizuje zatem standard europejski w zakresie wyboru podobnych ciał w systemie sądowniczym. To sami sędziowie ustalają skład odpowiedników KRS w innych krajach. To jest w cywilizowanym świecie norma, nie zaś wybieranie członków rad sądownictwa przez polityków. W projektowanej ustawie zakłada się wprowadzenie parytetów liczby miejsc obsadzanych przez sędziów poszczególnych sądów, tak aby sędziowie każdego szczebla sądownictwa wyłaniali członków rady w wyborach w pełni demokratycznych i bezpośrednich. Zgodnie z projektowanym nowym brzmieniem art. 11 w skład rady będą wybierani: jeden sędzia Sądu Najwyższego spośród sędziów tego sądu, dotychczas było to dwóch sędziów Sądu Najwyższego, jeden sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego spośród sędziów tego sądu, jeden sędzia wojewódzkiego sądu administracyjnego spośród sędziów tych sądów, dotychczas zgromadzenia sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego wybierały spośród siebie łącznie dwóch członków rady, jeden sędzia sądu wojskowego wybierany spośród sędziów tych sądów, to jest bez zmian, ośmiu sędziów sądów powszechnych wybieranych przez sędziów sądów rejonowych, dwóch sędziów sądów powszechnych wybieranych przez sędziów sądów okręgowych, jeden sędzia sądu powszechnego wybierany przez sędziów sądów apelacyjnych. Powyższe parytety uwzględniają reprezentacje w radzie sędziów każdego rodzaju sądów, a ich wielkość wynika z liczby sędziów w danych sądach, przy czym założono, iż każdy rodzaj sądu powinien mieć co najmniej jednego przedstawiciela w radzie. Są to: jeden sędzia Sądu Najwyższego na ok. 79 sędziów, jeden sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego na ok. 109 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeden sędzia wojewódzkiego sądu administracyjnego na ok. 530 sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych, jeden sędzia sądu wojskowego na około 58 sędziów sądów wojskowych, ośmiu sędziów wybieranych przez ok. 7 tys. sędziów sądów rejonowych spośród ok. 10 tys. sędziów sądów powszechnych, dwóch sędziów wybieranych przez ok. 2600 sędziów sądów okręgowych spośród ok. 10 tys. sędziów sądów powszechnych, jeden sędzia wybierany przez ok. 512 sędziów sądów apelacyjnych spośród ok. 10 tys. sędziów sądów powszechnych. Projektowany art. 11a ust. 1-4 wskazuje prezesów sądów właściwych do przeprowadzenia wyborów oraz powołania komisji wyborczych. Zakłada się, że w ramach sądów poszczególnych rodzajów nie będzie potrzeby tworzenia okręgów wyborczych, a wybory będą dokonywane na jedną ogólnopolską listę. To rozwiązanie gwarantuje reprezentację w KRS wszystkim kategoriom sędziów oraz zapewnia pluralizm opinii członków Krajowej Rady Sądownictwa. W projekcie przewidziano również powołanie pięcioosobowej komisji wyborczej, jej przewodniczącego oraz wyznaczenie daty wyborów. Obowiązek nałożony ustawą wykonuje osobiście prezes właściwego sądu w drodze zarządzenia, przy czym w odniesieniu do sędziów sądów powszechnych będzie to pierwszy prezes Sądu Najwyższego. Prezes także odpowiada za przygotowanie i przekazanie prezesom sądów, w których siedzibach odbędą się wybory, kart do głosowania według wzoru ustalonego rozporządzeniem ministra sprawiedliwości. Skoncentrowanie tych uprawnień w ręku jednej osoby zapewni sprawne i szybkie podejmowanie decyzji w toku przeprowadzanych wyborów. Projektowane nowe brzmienie przepisów reguluje w sposób kompleksowy mechanizm wyborczy, który wyłoni członków Krajowej Rady Sądownictwa, o których mowa w art. 187 ust. 1 pkt 2 konstytucji Rzeczypospolitej. Art. 1 pkt 5 projektu zakłada, że głosowanie w wyborach będzie tajne i bezpośrednie. Projekt zakłada, że wybory wygrywa kandydat z największą liczbą głosów, a w razie równej liczby głosów sędzia starszy służbą. Projektowane rozwiązanie ma zapobiec kosztownemu procesowi ponownych wyborów, przy założeniu iż uzyskanie równej liczby głosów jest mało prawdopodobne z uwagi na liczbę głosujących. W wyborach będzie można głosować na tylu kandydatów, ile miejsc jest obsadzanych. Głosowanie będzie odbywać się w siedzibach sądów, co zapewni ich niezakłóconą pracę. Ustawowym obowiązkiem sędziego będzie wzięcie udziału w wyborach. Prezes sądu, w którego siedzibie będzie przebiegało głosowanie, zapewni jego prawidłowy przebieg, to jest sporządzi listę sędziów głosujących w wyborach, wyda karty do głosowania, umożliwi oddanie głosu z zachowaniem tajności wyboru oraz przekaże po wyborach komisji wyborczej głosy oddane, niewykorzystane karty do głosowania oraz listę głosujących sędziów. Powołana przez prezesa właściwego sądu komisja wyborcza dokona obliczenia w terminie 3 dni oddanych głosów, sporządzi protokół wyborczy, w którym wykaże liczbę głosów oddanych na poszczególnych kandydatów oraz liczbę głosów nieważnych. Do kompetencji komisji wyborczej będzie należało również, zgodnie z projektowanym przepisem, publiczne ogłoszenie wyników wyborów w drodze obwieszczenia zamieszczonego na stronie internetowej właściwego sądu. Projektowany art. 13a ustawy wprowadza szeroki mechanizm kontroli wyborów, do którego uprawniony będzie każdy sędzia. Kontrola wyborów przez Sąd Najwyższy, w tym kompetencja do podjęcia decyzji o powtórzeniu wyborów, będzie wystarczającym zabezpieczeniem z punktu widzenia prawidłowości przebiegu wyborów. Przepisy art. 2, art. 3 oraz art. 4 projektowanej ustawy wprowadzają niezbędne zmiany w ustawie z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych w związku z kompleksową regulacją trybu wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa w przepisach niniejszej ustawy. Uchylane przepisy mają związek z regulacją wyborów członków Krajowej Rady Sądownictwa przez sędziów tych sądów w niniejszym projekcie ustawy. Kadencyjność wybieranych członków rady przesądza przepis art. 187 ust. 3 konstytucji. Uregulowanie ustroju rady, a także zakresu działania i trybu pracy Krajowej Rady Sądownictwa oraz sposobu wyboru jej członków powierzono ustawodawcy zwykłemu, art. 187 ust. 4 konstytucji. Dokonanie zmian trybu wyborczego nie może być uzasadnieniem dla skrócenia kadencji członków rady. Przestrzegając powyżej wskazanych konstytucyjnych wartości, projekt ustawy przewiduje stopniowe zastępowanie członków rady przez nowych członków, wybranych na nowych zasadach. W związku z tym przewidziano, że w razie zwolnienia stanowiska w radzie przez jednego sędziego Sądu Najwyższego i jakiegokolwiek sędziego sądu apelacyjnego - obecnie dwóch - na ich miejsce dokonuje się wyboru najpierw dwóch członków rady wybieranych przez sędziów sądów okręgowych, a następnie jednego członka wybieranego przez sędziów sądów apelacyjnych; drugie miejsce obsadzone dotąd przez sędziego Sądu Najwyższego będzie obsadzone w wyborach dokonywanych przez sędziów Sądu Najwyższego, art. 5 ustawy nowelizującej. W razie zwolnienia stanowiska w radzie przez sędziego sądu administracyjnego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego - obecnie to jest dwóch członków rady - na ich miejsce dokonuje się wyboru najpierw członka rady wybieranego przez sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych, a na następne miejsce jednego członka wybieranego przez sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na stanowiska członków rady obsadzone dotąd przez sędziów sądów okręgowych lub sędziów sądów rejonowych - to jest łącznie ośmiu członków rady - dokonuje się wyboru członka rady wybieranego przez sędziów sądów rejonowych, stanowi o tym art. 7 ustawy nowelizującej. Miejsce obsadzone w radzie przez sędziego sądu wojskowego będzie obsadzone przez sędziów tych sądów i tu jest zbyteczny przepis przejściowy. Art. 6 ustanawia stosunkowo krótki okres vacatio legis po to, aby możliwe było dokonanie wyborów na nowych zasadach z zakończeniem kadencji większości sędziowskich członków rady przypadającym na marzec 2018 r. Wysoka Izbo! Projekt stowarzyszenia Iustitia jest odpowiedzią na próby upolitycznienia sądownictwa w Polsce: zgłaszanie kandydatów do Krajowej Rady Sądownictwa przez szeroki krąg niezależnych od siebie podmiotów, umożliwienie zgłaszania kandydatów grupie 2 tys. obywateli, wybór kandydatów bez udziału polityków, obowiązkowe wysłuchanie publiczne, zapewnienie proporcjonalnej reprezentacji wszystkim kategoriom sędziów, jednoizbowa rada oraz stopniowa ewolucyjna wymiana składu Krajowej Rady Sądownictwa zamiast gwałtownej i gruntownej. Wszystkie te rozwiązania pokazują, jak powinniśmy dbać o instytucje publiczne w Polsce. Powinniśmy zapewnić im samorządność, jasne procedury, transparentność działań i pluralizm opinii, a przede wszystkim pewną stałość i niezależność od zmian na politycznym firmamencie. Takiego państwa chcemy, a nie rządzonego na zasadzie od ściany do ściany, gdzie dosłownie każda instytucja jest czyszczona po wyborach i staje się łupem politycznym. Apelujemy jako wnioskodawcy do Wysokiej Izby, do pań posłanek i panów posłów - także tych, którzy tu się uśmiechają, ale mam nadzieję, życzliwie w tej chwili - o to, aby pochylić się nad tym projektem ze zrozumieniem, by dać szansę na niezależne od polityków sądownictwo oraz nieburzenie, nieingerowanie w święty dla demokratycznego państwa prawnego trójpodział władz. W innym wypadku ucierpi ochrona praw i wolności obywatelskich, powstanie możliwość politycznego oddziaływania na wydawane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej wyroki. Dalej cierpieć będzie opinia Polski i narażona na szwank będzie jej pozycja jako demokratycznego państwa prawnego. Bardzo często powtarzamy, że sądownictwo w Polsce wymaga doskonalenia, wymaga zmian, ale, jak często można usłyszeć od Polek i Polaków, zmian idących w stronę usprawnienia jego funkcjonowania, przybliżania wymiaru sprawiedliwości, zwłaszcza w przestrzeni Polski lokalnej, obywatelom, jak również większej kontroli społecznej nad funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości. Ten projekt robi pierwszy, zasadniczy krok właśnie w stronę tych oczekiwań. Pan minister powiedział, że co drugi Polak źle ocenia funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Ale jeszcze mniej, panie ministrze, Polaków ufa politykom. Znacznie mniej ufa politykom. Myślę, że to powinna być taka puenta i refleksja nad procedowaniem i dalszymi losami obu projektów, tego przedstawionego przeze mnie, jak również tego przedstawionego przez pana ministra. Dziękuję bardzo. (Oklaski)