Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-04-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie 152. rocznicy śmierci Mieczysława Romanowskiego Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 24 kwietnia będziemy obchodzić 152. rocznicę śmierci Mieczysława Romanowskiego. W związku z tym chciałbym przypomnieć tego poetę epoki romantyzmu będącego zarazem uczestnikiem powstania styczniowego. Mieczysław Romanowski przyszedł na świat 12 kwietnia 1833 r. w Żukowie na Pokuciu - terenie należącym dzisiaj do Ukrainy. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. Edukację rozpoczął w wieku siedmiu lat od nauki domowej. Mając dwadzieścia lat, podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim. Od 1860 r. Romanowski pracował we lwowskim Ossolineum. W tym czasie po raz pierwszy zaczęto drukować jego wiersze w tamtejszych czasopismach. Mieszkając i żyjąc we Lwowie, poeta-powstaniec zetknął się z młodymi ludźmi, którzy w przyszłości staną się wybitnymi przedstawicielami polityki i kultury. Celem tej ambitnej młodzieży - i samego Romanowskiego - było budzenie narodu do życia. Ich marzeniem było wyzwolenie i wskrzeszenie Polski. Patriotyczna postawa Romanowskiego obecna była również w jego twórczości - uprawiał on poezję tyrtejską. Wiersze poety o tematyce patriotycznej i niepodległościowej to między innymi ˝Hymn Polski˝, ˝Sen króla Jagiełły pod Tannebergiem˝, ˝Sztandary polskie w Kremlu˝ czy ˝Uczta Geronowa˝. Od 1862 r. Mieczysław Romanowski był zaangażowany w nielegalną działalność konspiracyjną. Przystąpił wtedy do lwowskiej grupy Czerwonych, tzw. Ławy Lwowskiej. W lutym następnego roku przyłączył się do powstania styczniowego. Zaangażowany w działalność spiskową w Galicji, wiedział, że przygotowania do zbrojnego wystąpienia nie są jeszcze w pełni zakończone. Pomimo to podjął walkę w entuzjastycznym nastroju. Romanowski dowodził grupą trzydziestu osób - była to przede wszystkim młodzież rzemieślnicza i gimnazjalna. Kierowali się oni ze Lwowa w stronę granicy. Mieli wejść w skład oddziału Leona Czechowskiego. Niestety grupa powstańców została otoczona i aresztowana pod Żółkwią. Osadzono ich w więzieniu karmelitańskim we Lwowie. Romanowski spędził tam pięć tygodni, jednak po uwolnieniu ponownie wyruszył do powstania. Po ponownym przystąpieniu do walki poeta-powstaniec dostał się do oddziału pułkownika Marcina Borelowskiego ˝Lelewela˝ sformowanego w Medyce. Wraz z oddziałem działał na terenie południowej Lubelszczyzny, głównie w powiecie biłgorajskim. Romanowski zginął w czasie potyczki pod Józefowem Biłgorajskim 24 kwietnia 1863 r. Powstańcy zostali otoczeni i zaatakowani przez połączone wojska dowodzone przez majora Ogolina i podpułkownika Tołmaczewa. Zaskoczeni Polacy próbowali powstrzymać atak nieprzyjaciela, jednak zdecydowana przewaga wroga zmusiła ˝Lelewela˝ do decyzji o odwrocie. Wycofujący się oddział Polaków osłaniało kilkudziesięciu ochotników. Wśród nich był również Mieczysław Romanowski. Wtedy to dosięgły go kule nieprzyjaciela. Miejsce pochówku poety-powstańca i jego współtowarzyszy nie jest znane. Na cmentarzu w Józefowie Biłgorajskim znajduje się nieznaczna wypukłość, która uważana jest za mogiłę powstańców. Wzniesiono tam skromny pomnik upamiętniający ich śmierć na polu walki.