Mówca: Anna Bańkowska
Data: 2012-03-02 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Panowie Ministrowie! Panie i Panowie Posłowie! Pragnę w imieniu Sojuszu Lewicy Demokratycznej odnieść się do informacji zawartych w drukach nr 47, 48 i 79. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie to regulacja prawna, która dotyczy najboleśniejszych zjawisk, maltretowania, poniżania, znęcania się, upokarzania, nienawiści, bicia, gwałtu. Czyni to współmałżonek wobec dzieci i krewnych. To znaczy, przepraszam, bicie, znęcanie się nad współmałżonkiem, dziećmi i rodziną przez osobę, bo i mężczyzna, i kobieta dopuszcza się takiego działania, która kiedyś mówiła im wszystkim, że kocha, lubi, szanuje. Przyczyny tego zjawiska są różne: wygaśnięcie uczucia, zmiany w psychice, ujawnienie skrywanych dotychczas cech charakteru, nałogi, bieda, stres, bezrobocie i, co warto podkreślić, często nadmierny dobrobyt. Ustawa ma na celu łagodzenie skutków tych patologicznych relacji w rodzinie, ma im zapobiegać, chronić ofiary. Ustawa w obecnym kształcie, ta, którą dziś oceniamy, została uchwalona 10 czerwca 2010 r., ale nie sposób nie wspomnieć, że pierwsza ustawa dotycząca walki z przemocą została uchwalona przez Wysoką Izbę 29 lipca 2005 r. z inspiracji pani poseł Izabeli Jarugi-Nowackiej. (Głos z sali: Brawo!) Chciałabym ją wspomnieć w tym momencie, ponieważ była to naprawdę wielka orędowniczka tych rozwiązań ustawowych, człowiek walczący o sprawiedliwość, o prawa słabszych. Niestety nie ma jej już wśród nas, ale myślę, że rekompensuje to życzliwa pamięć o niej i o tym, co dla nas wszystkich zrobiła. Od tego czasu bowiem, to jest od 2005 r., temat przemocy w rodzinie stał się tematem publicznym, co jest ważne i bardzo pozytywne. W znacznym stopniu zmieniła się świadomość społeczeństwa w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, ludzie odważniej reagują na przypadki przemocy, mniej obawiają się interwencji, skuteczniejsze są działania odpowiedzialnych służb. Dzisiaj oceniana ustawa z 2010 r. wprowadziła szereg nowych rozwiązań, które miały m.in. w moim przekonaniu - powiem tylko o niektórych, najważniejszych - bardziej skutecznie chronić ofiary przemocy, bowiem nowością było np. przyznanie ofierze prawa do przebywania w mieszkaniu, bez względu na to, czy najemcą tego mieszkania była ofiara, czy przestępca, sprawca nieszczęścia. Ustawa dała prawo do przekazywania dzieci pod opiekę placówce lub osobom trzecim, spokrewnionym, co budziło tyle kontrowersji, a co ja uznaję za bardzo ważną, pozytywną kwestię. Przecież to było oddawanie dzieci pod opiekę, czyli wyrwanie na jakiś czas z rodziny, w której wtedy trwały awantury. I w końcu zakaz bicia dzieci. Ale ustawa dała też nowe zadania samorządom, takie jak konieczność realizacji programów, zapewnienie rodzinom miejsca w ośrodkach wsparcia czy tworzenie zespołów interdyscyplinarnych. Wprowadziła także szereg innych zmian. Zmiana ustawy budziła nadzieję na skuteczniejszą walkę ze skutkami przemocy. Dzisiaj powinniśmy zadać sobie pytanie, czy cel został osiągnięty. Moja odpowiedź, odpowiedź klubu Sojuszu Lewicy Demokratycznej: efekty są nie do końca satysfakcjonujące. Samorządy zrealizowały zadania zawarte w ustawie w sposób bardzo zróżnicowany, co obrazują dane zawarte w sprawozdaniu, druk nr 79. I muszę powiedzieć, że szkoda, że ministerstwo nie dokonało analizy stopnia realizacji tych zadań przez poszczególne samorządy. Panie ministrze, sucha informacja, a takie jest to sprawozdanie, to za mało. Nie daje to odpowiedzi, co było przyczyną, a tego, mimo krótkiego okresu obowiązywania ustawy, można się było dowiedzieć. Czy przyczyną takiego zróżnicowanego, niebezpiecznego prognostyka było zlekceważenie problemu, krótki czas obowiązywania ustawy czy też brak środków finansowych? Sądzimy, że wszystkie trzy przyczyny złożyły się na to, że w różnym stopniu samorządy zrealizowały zadania. Ale warto by było, żeby jednak ministerstwo podsunęło nam informację, gdzie szukać impulsu, przyczyny nierównego działania. Trudno nie zauważyć, że również wyasygnowanie z budżetu państwa pewnej kwoty - miałam w pamięci zanotowane 19 mln, dzisiaj pan minister mówi o 16 mln, więc nie wiem do końca, ale będę się posługiwać tymi 19 mln - nie starczało na istotne wsparcie nowych zadań, jakie ustawa nałożyła na samorządy. Trudny do zaakceptowania jest również, o czym mówił już pan poseł Biedroń, argument zawarty w podsumowaniu informacji rządowej. Ministerstwo w ogóle pokusiło się tylko o przedstawienie jednego wniosku, że takie zróżnicowanie realizacji zadań wynikało z tego, że były wybory samorządowe w 2010 r. Powiem ze smutkiem, że to znaczy, iż rząd zakłada brak odpowiedzialnego, wyłącznie politycznego działania samorządów, i to tak, jakby na szczeblach gmin i powiatów pracowali tylko i wyłącznie wójtowie, burmistrzowie czy starostowie. Przecież istniały instytucje, to nie jest zadanie dla szefa, tylko dla całych struktur, więc to jest zła argumentacja. Wszystko, o czym mówiłam, stanowić może tylko częściowe usprawiedliwienie niepełnej realizacji nowych zadań ustawowych, które winny być realizowane przez samorządy. Z mierną satysfakcją należy również przyjąć, że sądy tylko w 299, ale jednak w 299 przypadkach orzekły nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy i że dodatkowo pozytywnie rozpatrzyły 138 wniosków rodzin pokrzywdzonych o to, żeby sprawca opuścił lokal. To nie są imponujące liczby, oczekiwania są dużo większe i powodów do tego typu werdyktów sądów jest na pewno dużo więcej. Z drugiej strony powiem, że może to być dobry prognostyk na przyszłość i z takim odczuciem do tego podchodzimy. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! SLD podziela stanowisko zawarte w sprawozdaniach rządu i rzecznika praw dziecka, że nowa ustawa obowiązuje zbyt krótko - omawiamy tylko II półrocze 2010 r. - aby dokonać jednoznacznej oceny skutków nowelizacji z 2005 r. Mamy nadzieję, że 2012 r. przyniesie lepsze efekty. Uważamy za konieczne stałe monitorowanie działań w zakresie przeciwdziałania zjawisku przemocy w rodzinie, gromadzenie rzetelnych danych i szczegółowej sprawozdawczości dotyczącej tego niechlubnego zjawiska oraz, do czego zobowiązywałabym rząd i wszystkie instytucje, głębszą ocenę tego zjawiska. SLD uważa również, iż w większym stopniu budżet państwa powinien wspomagać samorządy, żeby mogły one lepiej realizować swoje zadania i skuteczniej zapobiegać przemocy. Pozostaje do załatwienia wiele spraw w walce z przemocą. Statystyki są przerażające. Chodzi chyba o str. 34, ale nie mam już czasu na jej omówienie. Równocześnie musimy zdawać sobie sprawę, że są to niepełne dane statystyczne i zawsze będą one niepełne, bowiem wiele nieszczęść nigdy nie wypłynie poza ściany domu. Przemoc często nie jest ujawniana i wszystkie ofiary nigdy jej do końca nie ujawnią, bo nie chcą lub boją się do tego przyznać. Nigdy nie poznamy do końca tego bolesnego zjawiska. Przemoc w rodzinie to poważny problem, z którym próbujemy się zmierzyć, ale nie wolno nam zapominać, że to tylko część zjawiska przemocy, z jakim mamy do czynienia. Równie poważnym problemem staje się przemoc w szkole. Jest to zjawisko, które dotyka dzieci coraz częściej. Jeśli chcemy, aby dzieci w Polsce miały normalne dzieciństwo, a przecież chcemy tego wszyscy, to należy bardziej skutecznie walczyć również z tym zjawiskiem. (Dzwonek) Już kończę, pani marszałek. To kolejne zadanie dla rządu, aby opracował skuteczniejsze środki gwarantujące bezpieczeństwo w szkołach. To jest poza ustawą, nie zwracam się do ministra pracy, ale w ogóle do rządu. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Kończąc, chcę powiedzieć, że SLD dostrzega występujące w praktyce niedostatki, które wynikają z tych dokumentów. Biorąc pod uwagę wszystko to, co powiedziałam, będziemy głosować za przyjęciem informacji rzecznika praw dziecka oraz nie będziemy głosowali za odrzuceniem sprawozdania przedstawionego przez ministra pracy oraz sprawozdania z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)