Mówca: Katarzyna Lubnauer
Data: 2017-06-07 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie i Panowie Posłowie! Pani Marszałek! W czasach globalizacji i nowoczesnych technologii umożliwiających współpracę na odległość wymiany zagraniczne i nawiązywanie w ten sposób kontaktów naukowych są bezcenne. W dzisiejszych czasach nie jest niczym niezwykłym, że piszemy wspólnie pracę naukową z naukowcem z Japonii czy Stanów Zjednoczonych. Kwestia dotycząca umiędzynarodowienia polskiej nauki, mobilności polskich naukowców i współpracy między placówkami powinna być jedną z podstawowych dla każdej osoby mającej na celu rozwój Polski, dlatego stworzenie i zdefiniowanie zadań Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej to krok w dobrym kierunku, ale oczywiście nie należy tego projektu traktować bezkrytycznie. Czytając projekt ustawy i opinie o nim, można zauważyć elementy, które powinny zostać poddane szerokiej dyskusji. Niejasne są rozwiązania związane z grantami i stypendiami dla studentów, doktorantów i naukowców, np. niejasne są źródła finansowania. Niejasna jest również sytuacja dotycząca współpracy z innymi fundacjami i innymi podmiotami, które również oferują różne formy stypendiów i grantów. Trudno też powiedzieć, czy inne placówki, które nie są podległe Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego, będą mogły korzystać z programów nadzorowanych przez NAWA, czyli Narodową Agencję Współpracy Akademickiej. Mowa tutaj o innych instytutach badawczych, które nie podlegają ministerstwu, ośrodkach kultury, jak również ośrodkach służby zdrowia. Sporo wątpliwości różnych środowisk budzi kwestia dotycząca potwierdzania kwalifikacji, nostryfikacji dyplomów i uwierzytelniania innych uprawnień. Nie jest jasne, w jaki sposób kompetencje NAWA miałyby wpływać na kompetencje innych podmiotów. Najwięcej uwag dotyczy jednak kwestii związanych z nadzorem nad agencją. Wątpliwości budzi np. kwestia wyboru dyrektora i jego odwołania. Można mieć wątpliwości co do wymagań w przypadku kompetencji dyrektora agencji. Pytanie, czy tylko znajomość języka angielskiego i tytuł magistra to nie są jednak zbyt skromne wymagania. Wadliwy jest też sposób wyłaniania kandydata przez prezesa Rady Ministrów, a nie w otwartym konkursie. Należałoby również wymagać od niego pewnego doświadczenia, również doświadczenia w nadzorowaniu placówek, które podejmują współpracę międzynarodową. Przy tego typu projektach priorytetami powinny być jednak transparentność i wybór na podstawie kompetencji. Podobne wątpliwości wzbudza skład i sposób powoływania rady agencji. Jej skład powinien dobrze, w większym stopniu reprezentować wszystkich interesariuszy. Mamy obawy, że tak się nie stanie. Jeżeli chodzi o sposób powołania, skład nie wygląda na taki, który mógłby reprezentować inne podmioty niż minister nauki i szkolnictwa wyższego. Kolejna kwestia to rozstrzygnięcia dotyczące projektów, grantów itd. Ustawa przewiduje, że publikacji będą podlegały jedynie imiona i nazwiska osób, które otrzymały dofinansowanie. Dobrą praktyką jest publikowanie list rankingowych. Ta praktyka niestety została zaniechana przez obecną ekipę rządzącą. Nie mamy pewności, czy dofinansowanie otrzymują rzeczywiście najlepsze projekty, czy też te, które zostały napisane przez właściwe osoby. Warto też rozważyć ulokowanie Narodowej Agencji Współpracy Akademickiej w innym mieście niż Warszawa. Mamy już dobre doświadczenia z NCN-em, który ma siedzibę w Krakowie. To jest możliwość zwiększenia prestiżu, zwiększenia również kontaktu z jednostkami tego typu przez inne ośrodki akademickie niż Warszawa. Mogłabym tutaj zaproponować Łódź, moje miasto rodzinne, które jest prężnym ośrodkiem akademickim, a z drugiej strony jest ulokowane bardzo blisko Warszawy. Jest bardzo dobrze skomunikowane nie tylko z Warszawą, ale również z innymi ośrodkami akademickimi i z innymi częściami Polski. Autostrady północ - południe, wschód - zachód robią swoje. A tak przy okazji. Ostatnio doszła do mnie taka informacja, której oczywiście nie jestem w stanie w pełni potwierdzić, że niewielka grupa Polaków, którzy pracują w instytutach i na uczelniach za granicą, otrzymuje większą liczbę grantów europejskich, z Unii Europejskiej, niż wszyscy naukowcy pracujący w Polsce. To pokazuje jedną rzecz. Pokazuje, po pierwsze, jak ważna jest współpraca międzynarodowa, a po drugie, ile mamy jeszcze do zrobienia. Mam nadzieję, że powołanie NAWA również może wpłynąć na tę sytuację. Moglibyśmy również rozważyć, w jaki sposób w ogóle Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego powinno w większym stopniu wspierać naukowców starających się o granty europejskie. I kolejna kwestia. Oczywiście powinniśmy jednak... Cały czas mam takie głębokie poczucie, że zarówno stopień umiędzynarodowienia polskich uczelni, udział polskich naukowców w stypendiach, jak i ich obecność na innych placówkach są jeszcze mocno niewystarczające. Współpraca międzynarodowa jest, szczerze mówiąc, kluczem do tego, żeby kiedyś w Polsce powstawały projekty na miarę Nobla. Dlatego oczywiście będziemy za skierowaniem tego projektu do komisji, chociaż (Dzwonek) uważamy, że nie jest on doskonały.