Mówca: Katarzyna Ueberhan
Data: 2021-07-21 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy w sprawie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, druki nr 994 i 1309 zawierające projekt zmiany ustawy oraz sprawozdanie komisji po pracach w komisji w pierwszym czytaniu. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Tak stanowi art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw, o czym stanowi art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Te tak ważne konstytucyjne gwarancje, zasady i prawa obywatela do sądu obecnie narusza w części art. 104a ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 kwietnia 2020 r. jest to przepis niezgodny z konstytucją, narusza wymienione wcześniej przepisy ustawy zasadniczej w zakresie, w jakim w elektronicznym postępowaniu upominawczym wyłącza możliwość uzyskania przez stronę pozwaną zwolnienia od kosztów sądowych. Celem zmian wprowadzanych w niniejszym przedłożeniu jest dostosowanie systemu prawa polskiego do wspomnianego wyroku trybunału. W przedłożonym projekcie zmienia się ustawę z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez dodanie po art. 98a art. 98b stanowiącego, że w elektronicznym postępowaniu upominawczym wydatki ponosi Skarb Państwa. W trakcie prac w komisji dodano też art. 2 rozszerzający zastosowanie nowego przepisu art. 98b w taki sposób, aby zostały nim objęte sprawy już wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Zmiany dostosowują polskie prawo do rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w następującym zakresie. W elektronicznym postępowaniu upominawczym wyłączona została możliwość uzyskania przez stronę pozwaną zwolnienia od kosztów sądowych i w tym zakresie wspomniana ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 2005 r. została uznana za niezgodną z konstytucją. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że w przypadku gdy zostaje nałożony obowiązek uiszczenia kosztów sądowych i istnieje państwowy przymus ich uiszczenia, powinien również dla równowagi istnieć efektywny system zwolnień stron postępowania od ich ponoszenia, aby zapewnione było prawo dostępu do sądu. W nowym art. 98b proponuje się skorzystanie z formuły zastosowanej w art. 98a, wskutek czego zwolnienie od obowiązku ponoszenia wydatków w elektronicznym postępowaniu upominawczym będzie miało obecnie charakter ustawowy. Projektowane zmiany będą miały zastosowanie stosunkowo rzadko, gdyż ze względu na charakter postępowania upominawczego wydatki w toku tego postępowania też będą miały charakter incydentalny. Jednakże zważywszy na to, że przedmiotowe zmiany dostosowują system prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ale też gwarantują pełniejszą realizację prawa obywatela do sądu, klub Lewicy popiera niniejsze rozwiązania i przedłożony senacki projekt zmiany ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dziękuję.