Mówca: Marek Łapiński
Data: 2012-05-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałkini! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam przyjemność i niezwykły zaszczyt zaprezentować opinię na temat ˝Koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju 2030˝, druk nr 169, wraz ze stanowiskiem Komisji Infrastruktury, Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. To jest troszeczkę taki znak czasu, że mówimy o tym na ostatnim posiedzeniu przed rozpoczęciem się Euro 2012, które dla nas, osób pracujących nad rozwojem regionalnym w naszym kraju było takim wyznacznikiem, celem, pewną granicą podejmowanych działań. Przed chwilą odbyła się debata na ten temat w Wysokiej Izbie, która podsumowywała te przygotowania, a w tym momencie rozpoczynamy dyskusję nad informacją prezesa Rady Ministrów, nad koncepcją przestrzennego zagospodarowania kraju, dokumentem planistyczno-strategicznym, którego horyzont czasowy sięga roku 2030. Mamy 18 lat rozwoju, wskazywania celów tego rozwoju. Jest to dokument, który jednoznacznie zrywa z podejściem typowo planistycznym, odnoszącym się do zagospodarowania przestrzennego, jeśli chodzi o planowanie zagospodarowania kraju. Jest to dokument, który łączy w sobie właśnie politykę zagospodarowania przestrzennego z myśleniem strategicznym. To niezwykły atut tego dokumentu i to dobra strona prac podjętych nad nim już w 2006 r., prac, które trwały dosyć długo i które były związane z wieloma konsultacjami społecznymi. Pewnie wielu z państwa w swoich regionach w takich konsultacjach uczestniczyło, pewnie wielu z państwa zgłaszało swoje wnioski i uwagi jako posłowie, jako przedstawiciele ministerstw czy wreszcie jako samorządowcy. Jeśli chcemy rzetelnie ocenić ten dokument, tak niezwykle ważny w procesie zarządzania polską przestrzenią, budowania całej struktury dokumentów strategicznych naszego kraju, warto zadać kilka, niezwykle istotnych, pytań. Pierwsze z nich wielokrotnie padało na posiedzeniach połączonych komisji. O odpowiedzi, o tym pytaniu mówił już w imieniu komisji poseł sprawozdawca, pan przewodniczący Rynasiewicz. Chodzi o to, czy koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju spełnia wymogi konstytucyjne. Odnoszono się do ewentualnej niezgodności tego dokumentu z art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pewnie w dyskusji padnie jeszcze wiele słów na ten temat, więc warto przytoczyć art. 5: ˝Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju˝. Niestety w tych debatach często myli się zasadę zrównoważonego rozwoju, która dotyczy ściśle działalności człowieka, działalności inwestycyjnej, działalności gospodarczej w zgodzie z zasadami, poszanowaniem środowiska, zapewnieniem jego ochrony, z zasadą równomiernego rozwoju i z budowaniem spójności terytorialnej danej przestrzeni, w tym przypadku naszego kraju. Zasady polityki przestrzennej mają charakter stały i obejmują wszelkie formy działalności człowieka w odniesieniu do przestrzeni, a właśnie najważniejszą z nich jest konstytucyjna zasada zrównoważonego rozwoju, która nakazuje integrację działań politycznych, gospodarczych i społecznych w celu zachowania równowagi przyrodniczej. Szanowni Państwo! Pochodnymi tej zasady są zasady znajdujące się w tym dokumencie. Mówię o tych zasadach dlatego, że widzę opis tych zasad w ramach określonych celów, i celu strategicznego, i celów operacyjnych, które znajdują się w dokumencie. Są to: zasada racjonalności ekonomicznej, czyli uwzględnienie korzyści społecznych i gospodarczych w planowaniu polityki przestrzennej, zasada preferowania odnowy nad zajmowaniem nowych obszarów pod zabudowę, prowadząca do efektywnego wykorzystania przestrzeni już zurbanizowanej, zasada przezorności ekologicznej, zasada kompensacji ekologicznej, zasada hierarchiczności celów, która zapewnia koordynację działalności wszelkich podmiotów decyzyjnych, zasada dynamicznego strefowania i wyznaczania obszarów planistycznych, która stanowi podstawę dla planowania funkcjonalnego, tworzenia obszarów funkcjonalnych, czyli obszarów czy to metropolitarnych, czy aglomeracyjnych, minimalizująca skutki niekorzystnych zdarzeń w procesie inwestycyjnym czy też rozwojowym, no i wreszcie zasada partycypacji społecznej, oznaczająca współudział i współodpowiedzialność podmiotów realizujących politykę rozwoju. Jak już wspomniałem, przyjęcie koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju poprzedziły konsultacje społeczne. W ich toku ok. 173 podmiotów, zarówno ministerstw, jak i samorządów i organizacji, złożyło swoje uwagi i ten dokument zmienił się zasadniczo w stosunku do wersji ze stycznia 2011 r., to była ta, powiedzmy, ostatnia wersja poddana konsultacjom społecznym, chodzi o ten dokument, który został przyjęty przez Radę Ministrów w grudniu 2011 r. W toku konsultacji społecznych wypowiedziało się wiele stowarzyszeń, stowarzyszeń regionalnych, stowarzyszeń odnoszących się także do polityki miejskiej czy środowisk rolnych, także osoby prywatne wzięły udział w tych konsultacjach. Oczywiście to bardzo ważny atut tej koncepcji, że wpisuje się ona w system zarządzania strategicznego naszego kraju. Od 2009 r. system zarządzania strategicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest zmieniany, powstaje nowoczesny system zarządzania rozwojem kraju. Przyjęte w kwietniu 2009 r. założenia systemu zarządzania rozwojem Polski zmieniły podejście do systemu i hierarchii strategii. Ten plan uporządkowania strategii ograniczył liczbę dokumentów strategicznych do 9 docelowych strategii. Niektóre z nich są już przyjęte, niektóre z nich są w toku opracowania. Ważne, że powstanie koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, o której debatujemy, poprzedziło przyjęcie krajowej strategii rozwoju regionalnego. Sama koncepcja, co warto podkreślić, jest jednym z elementów długookresowej strategii rozwoju kraju. Powstaje ona w oparciu o dokument: raport ˝Polska 2030˝, tzw. raport zespołu doradców Michała Boniego. Ten dokument, niezwykle istotny, jednak nie w pełni i nie wprost znajduje swoje odzwierciedlenie w ostatecznej wersji krajowej strategii rozwoju regionalnego, a także koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju. To zintegrowane i spójne wytyczne rozwoju przestrzennego oraz społeczno-gospodarczego dla władz terytorialnych, które znajdują się w koncepcji. To ograniczenie liczby dokumentów strategicznych. Przypomnę, że ograniczono liczbę dokumentów strategicznych z ponad 40 do 9. To niezwykle ważny element zarządzania rozwojem całej Polski w najbliższych latach. Oczywiście ten system i ten sposób zarządzania rozwojem Polski w ramach myślenia strategicznego ma związek z integracją Polski w Unii Europejskiej. Ta integracja ciągle postępuje, stawia polską przestrzeń przed nowymi wieloma wyzwaniami, związanymi chociażby z budową konkurencyjnej gospodarki, z kwestią zapewnienia źródeł energii, w tym energii odnawialnej. Oczywiście w związku z sytuacją demograficzną, w której się znajdujemy, zestarzeniem się populacji czy migracją, mamy pewne problemy, które także musimy odzwierciedlać w procesie rozwoju naszego kraju, w myśleniu strategicznym o przyszłości Polski. To dzisiaj podejmowane decyzje będą miały swoje konsekwencje w przyszłości, oczywiście także jeżeli chodzi o tempo przemian polskiej przestrzeni. Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju odpowiada na te wyzwania i diametralnie zmienia podejście do polityki przestrzennego zagospodarowania kraju. Niestety był czas, że planowanie przestrzenne było niezależne od planów inwestycyjnych. Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju, nad którą debatujemy, uznaje politykę przestrzenną za istotny element rozwoju kraju i wiąże ją z realizacją procesów inwestycyjnych. To strategiczne powiązanie ma związek z planowaniem działań w ramach programów rozwoju, a przede wszystkim z programami operacyjnymi współfinansowanymi ze środków Unii Europejskiej, które będziemy realizować od roku 2014. Dzisiaj dokładnie jest debata nad pakietem legislacyjnym, jeśli chodzi o nową perspektywę unijną. Dzisiaj tworzone są dokumenty strategiczne: krajowa strategia rozwoju regionalnego, koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju, długookresowa strategia rozwoju kraju, średniookresowa strategia rozwoju kraju. Odzwierciedlenie tych dokumentów znajdzie się wprost w dokumentach dotyczących wdrażania przyszłej perspektywy unijnej. Takie podejście ma wzmocnić efektywność zarówno systemu planowania rozwoju kraju, jak i skuteczności realizowania celów, które stawiamy sobie w związku z rozwojem naszego kraju. O celu strategicznym, jak i celach operacyjnych mówił zarówno pan minister, jak i poseł Rynasiewicz. Ja odniosę się do skutku, jaki jest oczekiwany w związku z realizacją koncepcji oraz strategii długookresowej, jak i średniookresowej. Ta koncepcja formułuje tezę o przyspieszeniu rozwoju modernizacji Polski w ciągu najbliższych dwóch dekad, co będzie miało niezwykle istotne konsekwencje dla zagospodarowania przestrzennego kraju. Rdzeniem krajowego systemu gospodarczego oraz ważnym elementem systemu europejskiego stanie się współzależny, otwarty układ obszarów funkcjonalnych najważniejszych polskich miast, zintegrowany w przestrzeni krajowej i międzynarodowej. Jednocześnie na rozwoju najważniejszych miast skorzystają mniejsze ośrodki i, co podkreślę, obszary wiejskie. Oznacza to, że miasto i wieś są postrzegane jako elementy dopełniające się wzajemnie oraz stanowiące całość społeczno-gospodarczą i przestrzenną. Kluczowe dla osiągania celów koncepcji będzie dostosowanie działań i polityk do specyfiki regionów i poszczególnych obszarów, uwzględnianie ich tożsamości, tradycji, mocnych stron, a także tworzenie związków funkcjonalnych z zagranicą, zwłaszcza z regionami sąsiedzkimi - wschodnie Niemcy, przykład Berlina i Saksonii, Czechy, Morawy czy północno-zachodnia Słowacja. Niezwykłe znaczenie może mieć także sąsiedztwo Polski z Rosją, Białorusią czy Ukrainą. Ocenie stopnia realizacji celów koncepcji służyć będą podstawowe mierniki skuteczności i efektywności jej realizacji. Koncepcja zawiera także cały szereg map diagnostycznych, które będą podstawą do prowadzenia systematycznego monitoringu efektów działań rozwojowych podejmowanych na różnych poziomach zarządzania. Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju wskazuje kierunki działań o charakterze inwestycyjnym, nie przesądza jednak o strukturze wydatków, nie określa nakładów finansowych, co pozostaje domeną dokumentów strategicznych, o których już wspomniałem, czyli średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz innych strategii, programów zintegrowanych, programów operacyjnych bądź też wieloletnich planów finansowych. Koncepcja stanowi łącznie z długookresową strategią rozwoju kraju ramę dla innych dokumentów strategicznych. Rysuje wizję Polski do roku 2030 jako kraju o trwałym, zrównoważonym rozwoju, konkurencyjnego wobec innych państw Unii Europejskiej, dobrze zagospodarowanego przestrzennie, sprawnie zarządzanego i bezpiecznego, kraju, w którym wieś i miasto wzajemnie się dopełniają i wspierają, takiego kraju, w którym, jak przypuszczam, wielu z nas chciałoby żyć, który zapewnia wizję rozwoju swoim obywatelom oraz będzie wiarygodnym i aktywnym partnerem w stosunkach międzynarodowych. Dlatego Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska, podobnie jak autorzy wielu specjalistycznych ekspertyz i opinii, pozytywnie ocenia ˝Koncepcję przestrzennego zagospodarowania kraju 2030˝ Dziękuję bardzo, pani marszałek. (Oklaski)