Mówca: Elżbieta Achinger
Data: 2012-12-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Szanowni Państwo! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu Platformy Obywatelskiej dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny i niektórych innych ustaw, zamieszczonego w druku sejmowym nr 870. Warto zauważyć, że projekt, o którym dzisiaj mówimy, to ogromna, obszerna nowelizacja ustawy Kodeks postępowania karnego, która jest efektem końcowym wieloletniej pracy Komisji Kodyfikacyjne Prawa Karnego działającej przy Ministerstwie Sprawiedliwości od końca 2009 r., a pracami tej komisji kieruje profesor Andrzej Zoll. Projekt też jest wynikiem wielu szeroko zakrojonych konsultacji społecznych, ze środowiskiem sędziowskim, prokuratorskim i adwokackim. Projekt ma przeciwdziałać podstawowym problemom polskiego procesu karnego, jakimi są: długotrwałość procesów, wielokrotne ich powtarzanie, długotrwałość tymczasowych aresztowań i wreszcie nadmierne angażowanie aparatu państwowego w błahych sprawach. Analizowany przez nas dzisiaj projekt jest na pewno dziełem bardzo przełomowym, bo w istotny sposób ingeruje w dotychczasowe uprawnienia wszystkich uczestników procesu, w tym przede wszystkim poprzez wprowadzenie rozwiązań aktywizujących strony procesowe, zwłaszcza prokuraturę i obrońcę, oraz umiejscawiających sąd jako arbitra, który ma rozstrzygnąć zawisły spór sądowy w sprawie karnej. Należy też podkreślić, że pomimo szeregu nowatorskich rozwiązań projekt utrzymuje wszystkie dotychczasowe naczelne zasady polskiego procesu karnego, w tym zasadę prawdy materialnej, domniemania niewinności, a ponadto wzmacnia gwarancje procesowe stron. Z uwagi na znaczną obszerność tych zmian chciałabym wskazać podstawowe cele projektu, które są w nim realizowane. Pierwszy z nich to skrócenie czasu trwania postępowań karnych na każdym z jego etapów. Ten cel ma być osiągnięty poprzez obligatoryjne organizowanie rozpraw, co pozwoli na zaprezentowanie materiału dowodowego na posiedzeniach, których terminy będą z góry ustalone, na zwiększenie aktywności stron w procesie, na przykład nieobecność oskarżonego, który celowo nie stawia się na rozprawy, nie będzie już przeszkodą w rozpoznaniu sprawy, poprzez ograniczenie możliwości zwrotu sprawy prokuratorowi, ograniczenie możliwości odczytywania materiałów podczas rozprawy, sąd nie będzie już zatem zobligowany do odczytywania tysięcy stron, zawierających na przykład dane billingowe, wreszcie poprzez rozszerzenie możliwości przeprowadzania dowodów przez sąd odwoławczy. Cel kolejny, oportunizm procesowy. Wyeliminowanie potrzeby prowadzenia procesu karnego w sytuacjach, gdy strony doszły już do porozumienia lub też nie są zainteresowane ściganiem sprawcy. Osiągnięcie tego celu poprzez: wprowadzenie możliwości umorzenia w przypadku pojednania stron, oczywiście przy naprawieniu szkody, rozszerzenie możliwości stosowania trybów konsensualnych, a również rozszerzenie możliwości stosowania mediacji w procesie karnym, rzecz nowatorska i, myślę, że bardzo konieczna. Cel kolejny, wzmocnienie gwarancji dla uczestników postępowania poprzez zapewnienie możliwie jak najszerszego dostępu do pomocy prawnej świadczonej przez fachowe podmioty na etapie procesu i ochrona osób najbardziej narażonych na negatywne skutki procesu. Ten cel w projekcie będzie realizowany poprzez właśnie zwiększenie możliwości dostępu obrońców na wniosek w procesie karnym, rozszerzenie kręgu podmiotów świadczących pomoc prawną, i tutaj włączenie radców prawnych jako obrońców, w związku z tym szerszy rynek usług prawniczych, i poprzez szczegółowe zasady, na przykład przesłuchiwania dzieci, czyli możliwość przesłuchiwania dzieci w oddzielnym pokoju, przy okazji wideokonferencji na rozprawie sądowej. Kolejny cel, skoncentrowanie działań prokuratury na ściganiu przestępstw najpoważniejszych, podniesienie progu dzielącego przestępstwa i wykroczenia przeciwko mieniu, o czym mówił przed chwilą pan minister, przestępstwo o kradzież dopiero od tysiąca złotych, przeniesienie ścigania nietrzeźwych kierujących pojazdami niemechanicznymi na poziom wykroczeń i wreszcie ograniczenie katalogu śledztw do spraw najpoważniejszych. Kolejny cel, efektywność stosowania środków zapobiegawczych w postępowaniu karnym, osiągany poprzez ograniczenie możliwości stosowania tymczasowego aresztowania, wprowadzenie odszkodowań w przypadku niesłusznie stosowanych środków zapobiegawczych. I wreszcie, powiedziałabym, jeden z ważniejszych celów - odciążenie sędziów, prezesów sądów i przewodniczących wydziałów poprzez ukonstytuowanie możliwości podejmowania decyzji o charakterze porządkowym i technicznym, a także mniej ważkich decyzji merytorycznych przez referendarzy sądowych, a dzięki temu umożliwienie wykorzystania czasu sędziów w bardziej efektywny sposób. Chcę podkreślić, że prezentowany przez ministra projekt stanowi spójną i kompleksowo przemyślaną całość. Jedne zmiany oczywiście generują konieczność zaproponowania innych i w konsekwencji nie jest możliwe bez szkody dla spójności systemu tylko cząstkowe wprowadzanie tego. Stąd ten ogrom zmian, które rząd zaproponował. Jako przedstawiciel Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska w pełni popieram przedstawiony przez rząd projekt. Dziękuję bardzo. (Oklaski)