Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2016-11-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 6 listopada br. minęła 210. rocznica powstania wielkopolskiego 1806 r. - jednego z czterech zakończonych pełnym sukcesem powstań w historii Polski, które, jak czytamy w uchwale Sejmu z dnia 4 listopada br., ˝przyniosło nadzieję na odrodzenie się polskiej państwowości˝. Wybuch konfliktu pomiędzy napoleońską Francją a Prusami sprawił, że ci ostatni na terenie Wielkopolski pozostawili nieliczne oddziały, które w dużej części składały się z powołanych do nich Polaków. Napoleon dostrzegł w tym szansę na opanowanie terenów leżących na tyłach pruskiej armii. Do zorganizowania dywersji Napoleon wybrał przebywającego we Włoszech gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, cieszącego się w Wielkopolsce wielkim szacunkiem. Generał skorzystał z pomocy Józefa Wybickiego, a także oficerów służących w innych jednostkach napoleońskiej armii. W kilka dni stworzył plan sformowania armii składającej się z 40 tys. żołnierzy. 6 listopada 1806 r. do Poznania przybyli Dąbrowski z Wybickim, których wjazd przerodził się w manifestację patriotyczną. Jeszcze tego samego dnia wezwali oni naród do walki z zaborcą. Jednocześnie powołano komisje wojewódzkie, które przejęły aparat administracyjny i dbały o spokój w regionie. Największy entuzjazm odezwa do narodu wywołała wśród mieszczan, dlatego też sama mobilizacja najszybciej przebiegała w dużych ośrodkach, takich jak Poznań. Kiedy w poszczególnych departamentach dochodziło już do starć z siłami pruskimi, Dąbrowski prowadził mobilizację w systemie kantonalnym, powołując pod broń jednego mężczyznę na dziesięć gospodarstw. 3 grudnia ogłoszono pospolite ruszenie. Zarówno oddziały powstańcze, jak i wojska składające się z rekrutów powołanych przez Dąbrowskiego od samego początku systematycznie oczyszczały Wielkopolskę z oddziałów pruskich. Działania rozszerzały się także na sąsiednie tereny, a powstańcy jeszcze w listopadzie zajęli twierdzę jasnogórską. 1 stycznia 1807 r. gen. Dąbrowski znalazł się pod Łowiczem, gdzie po przeglądzie wojsk otrzymał należącą niegdyś do Stefana Czarnieckiego buławę. Dwa dni później wydano rozkaz, aby w departamentach poznańskim i kaliskim sformować po jednej brygadzie. Brygady te stworzyły dywizję dowodzoną przez gen. Dąbrowskiego, wzmocnioną 300-osobowym oddziałem kawalerii oraz oddziałem powstańców z departamentu warszawskiego. Na punkt zborny dywizji wyznaczono Bydgoszcz, a kolumny wyruszyły już 7 stycznia. W tym czasie oddziały dowodzone przez Amilkara Kosińskiego pokonały Prusaków pod Koronowem i pomaszerowały na Świecie. Przed przystąpieniem do kampanii pomorskiej główne siły ponownie przeorganizowano, tworząc trzy legie: poznańską dowodzoną przez Dąbrowskiego, kaliską gen. Józefa Zajączka oraz warszawską dowodzoną przez Józefa Poniatowskiego. Legia kaliska została skierowana do oblężenia Grudziądza, zaś warszawska ruszyła na północ wraz z armią francuską w kierunku Gdańska. Liczące ok. 6 tys. żołnierzy oddziały Dąbrowskiego skoncentrowały się pod Bydgoszczą, a następnie ruszyły na Gniezno i Tczew. W 1807 r. zdobyto Piłę, Wałcz i Wieleń. Oddziały gen. Michała Sokolnickiego zajęły Słupsk, a następnie brały udział w oblężeniu Gdańska, który skapitulował w maju. Później oddziały polskie wzięły jeszcze udział w walkach na Mazurach. Kampanię zakończyła kapitulacja Królewca 15 czerwca 1807 r., a następnie traktat tylżycki, który zaowocował powstaniem Księstwa Warszawskiego. Dziękuję.