Mówca: Łukasz Gibała
Data: 2014-06-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt w imieniu wnioskodawców przedstawić Wysokiej Izbie szczegóły dotyczące projektu zawartego w druku sejmowym nr 2262. Jest to złożony przez klub Twój Ruch projekt nowelizacji prawa podatkowego, a konkretnie ustaw o podatku dochodowym zarówno od osób fizycznych, jak i od osób prawnych, czyli nowelizujemy przepisy dotyczące tzw. PIT i CIT. Rzecz dotyczy tego, co najważniejsze, gdy chodzi o państwo, czyli konkurencyjności polskiej gospodarki. Wszyscy wiemy, że tylko wtedy gdy gospodarka jest konkurencyjna, powstają nowe miejsca pracy, rosną płace, jest dobrobyt, budżet ma wpływy i może realizować politykę edukacyjną, kulturową, obronną i wszelką inną. Konkurencyjność gospodarki generalnie, co do zasady wynika z dwóch źródeł, może ona wynikać z relatywnie niskich kosztów pracy, gospodarka może być bardziej konkurencyjna względem innych gospodarek, ponieważ koszt wytworzenia danego produktu, danego towaru, danej usługi jest tam niższy, albo właśnie z innowacyjności, czyli ze stosowania lepszych technologii, technologii produkcji, technologii zarządzania firmą, technologii marketingowych, samego funkcjonowania firmy. Ten projekt dotyczy właśnie kwestii innowacyjności. Warto bowiem podkreślić, że tak naprawdę wybór między niskimi kosztami pracy a innowacyjnością jest wyborem pozornym, gdyż powyżej pewnego pułapu nie da się rozwijać gospodarki w oparciu o niskie koszty pracy. Zawsze jest tak, że jeśli gospodarka ma wejść na odpowiednio wysoki poziom rozwoju, to płace muszą rosnąć, a tym samym koszty pracy też są wyższe. Jedynie poprzez wysokie technologie, poprzez stosowanie zaawansowanych technologii gospodarka może być konkurencyjna w stosunku do gospodarek innych krajów. W Polsce w latach 90. i w poprzedniej dekadzie obserwowaliśmy rozwój oparty właśnie o niższe koszty pracy. Dzięki temu, że płace w Polsce były dużo niższe i ciągle są dużo niższe niż w innych krajach Unii Europejskiej, byliśmy w stanie produkować taniej i eksportować do tych krajów różnego rodzaju dobra. Dlatego obecnie mamy zdecydowaną nadwyżkę, jeśli chodzi o handel z krajami Unii Europejskiej. Warto podkreślić, że bez unowocześnienia polskiej gospodarki oczywiście to się skończy, albowiem z jednej strony zmniejsza się ta dysproporcja pomiędzy Polską a krajami Unii Europejskiej - mam nadzieję, wszyscy mamy taką nadzieję, że wcześniej czy później ona zniknie - a z drugiej strony cały czas czujemy na plecach oddech krajów azjatyckich. Tak naprawdę notujemy tam gigantyczne deficyty handlowe z tego powodu, że te kraje mają niższe koszty pracy, a jednocześnie nie wyprzedzamy ich w wystarczającym stopniu, jeżeli chodzi o stopień zaawansowania stosowanych technologii. Dlatego też, żeby Polska nie utknęła w tak zwanej pułapce średniego dochodu - czyli pułapce polegającej na tym, że dużo krajów do pewnego momentu rozwija się szybko, bazując właśnie na niższych niż w innych krajach kosztach pracy, ale potem nie jest w stanie przeskoczyć na wyższy pułap rozwoju, nie jest w stanie wejść w fazę rozwoju opartego na wysokich, zaawansowanych technologiach - żeby tego uniknąć, musimy poprawić innowacyjność polskiej gospodarki. A jak ona wygląda? Wygląda, niestety, dramatycznie. Według najświeższego raportu Komisji Europejskiej Polska jest na 4. miejscu od końca, jeżeli chodzi o innowacyjność. Mam przed sobą ten raport. Za nami są Bułgaria, Łotwa i Rumunia. Nie jest to zbyt dobre miejsce. Co gorsza, z tego raportu wynika, że w latach 2007-2013 - pomimo, że przecież inwestowaliśmy gigantyczne środki pochodzące z Unii Europejskiej w innowacyjność - dystans pomiędzy średnią unijną, jeżeli chodzi o innowacyjność, a innowacyjnością polskiej gospodarki powiększył się, a nie zmniejszył. Czyli coś jest nie tak. Inwestujemy gigantyczne pieniądze w innowacyjność, tymczasem Unia nam ucieka, a powinniśmy się do niej zbliżać. Jeżeli chodzi o średni poziom PKB, to owszem, zbliżamy się, ale jeżeli chodzi o innowacyjność, to się oddalamy. Są też inne rankingi, które wskazują, jak źle wygląda sytuacja właśnie pod względem poziomu innowacyjności. Otóż na przykład globalny raport konkurencyjności za lata 2011-2012 sporządzony przez World Economic Forum wskazuje, że wśród krajów Unii Europejskiej Polska zajmuje 6. miejsce od końca, jeżeli chodzi o stopień wykorzystania potencjału innowacyjnego. Z kolei w globalnym barometrze innowacji przeprowadzonym przez StrategyOne na zlecenie General Electric Polska w ogóle nie znalazła się w grupie 25 najlepiej ocenionych państw. I ostatni raport, sporządzony przez polskich naukowców raport o innowacyjności polskiej gospodarki Go Global 2011. Polska gospodarka została zakwalifikowana jako gospodarka antyinnowacyjna, notująca spadki lub stabilizację na niskim poziomie wskaźników takich jak udział młodych firm notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych, kapitalizacja giełdy, wartość inwestycji venture capital i growth state private equity w Polsce w relacji do całkowitej wartości tych transakcji w Europie, procent firm przemysłowych i usługowych wdrażających innowacje. We wszystkich tych wskaźnikach albo jest stabilizacja na niskim poziomie, albo spadek. Z czego to wynika? Dlaczego jest tak kiepsko, kiedy chodzi o innowacyjność? Oczywiście przyczyn jest wiele, ale jedną z nich jest bardzo nieprzychylne innowacyjności prawo podatkowe. Nie jestem jedyną osobą, która to zauważyła. W marcu tego roku prezydent Bronisław Komorowski właśnie przy okazji konferencji na temat konkurencyjności polskiej gospodarki powiedział rzecz następującą: Polska jest jednym z ostatnich krajów OECD, które nie promują wytwarzania własnej technologii, tylko jej zakup. To nie jest proeksportowe działanie. Zgadzam się z pierwszym zdaniem. Jeżeli chodzi o drugie zdanie, to rozszerzyłbym je - to nie tylko nie jest działanie proeksportowe, to w ogóle nie jest działanie prorozwojowe. W czym rzecz? Szanowni Państwo! W tym momencie polskie prawo podatkowe jest skonstruowane w taki sposób, że mamy do czynienia z tak zwaną ulgą na nowe technologie, z której może skorzystać przedsiębiorstwo, które na przykład kupi technologię za granicą, francuską czy niemiecką, a nie może jej zastosować przedsiębiorstwo, które chce wytworzyć w kraju nową technologię. Czy można sobie wyobrazić większy absurd niż takie przepisy, które premiują firmy kupujące technologie, a nie promują, w sensie podatkowym, firm, które wytwarzają technologie, które chcą przeznaczyć pieniądze na badania i rozwój? Moim zdaniem ciężko wyobrazić sobie większy absurd. Ale to nie jedyna wada obecnie funkcjonującej tak zwanej ulgi na nowe technologie. Kolejną wadą jest wysokość tej ulgi, która, niestety, jest za niska. Wynosi ona 50% i tyle kosztów zakupu danej technologii można odpisać od podstawy opodatkowania, od kosztów uzyskania przychodu. W związku z tym, realnie rzecz biorąc, jeśli jakaś firma płaci podatek CIT w wysokości 19%, to łatwo policzyć, że gdy może odpisać 50% kosztów zakupu danej technologii, to tak naprawdę mamy do czynienia z sytuacją, kiedy państwo polskie finansuje tę technologię w 9,5%, a przedsiębiorstwo prawie w 91%, w 90,5%. Dla porównania we Francji jest bardzo podobna instytucja, która ma służyć promowaniu wdrażania przez firmy nowoczesnych technologii. We Francji ta ulga wynosi 30% odpisu od podatku, czyli jeśli jakieś przedsiębiorstwo zainwestuje 1 tys. euro w nowoczesne technologie, to może sobie odpisać 300 euro od podatków, czyli 30%. W Polsce ten odpis, tak zwana ulga na nowe technologie, sprawia, że państwo finansuje zakup - tylko i wyłącznie zakup - nowoczesnej technologii w niecałych 10%. To jest mało. Wreszcie trzecia wada. Poza niską wysokością ulgi na nowe technologie, poza błędem polegającym na tym, że premiujemy tylko zakup technologii, a nie ich wytwarzanie, jest trzecia sprawa, którą są bariery biurokratyczne stosowania tej ulgi, w szczególności wyjątkowo uciążliwy wymóg uzyskania swoistego certyfikatu ze strony instytucji naukowej potwierdzającego, że dana technologia rzeczywiście ma charakter innowacyjny. Trzeba przeprowadzić badania, które wykażą, że ta technologia nie była stosowana w jakimś innym kraju przez okres dłuższy niż pięć lat, czyli że nie jest starsza niż pięć lat. Uzyskanie takiej ekspertyzy odpowiednich instytutów naukowych oczywiście kosztuje i często koszty przeprowadzenia odpowiednich badań i uzyskania tej ekspertyzy są stosunkowo wysokie, co w ogóle zniechęca dużą liczbę firm do uzyskania ulgi na nowe technologie. Jaki jest efekt takiego prawa podatkowego w Polsce? Efekt jest taki, że rocznie zaledwie kilkadziesiąt bądź kilkaset firm korzysta z tej ulgi. Mam tu dane za ostatnie lata, niestety kończą się one na roku 2011. Nie udało mi się uzyskać świeższych danych. Z tych danych wynika, że w latach 2010 i 2011 rocznie 300-400 przedsiębiorstw uzyskało taką ulgę, a w latach wcześniejszych, 2006-2009, było ich jeszcze mniej: w 2006 r. - 12, w 2007 r. - 136, w 2008 r. - 37, w 2009 r. - 40, potem nastąpił wzrost: w 2010 r. - 431, w 2011 r. - 347. To są oczywiście bardzo małe liczby. W kraju, w którym przedsiębiorstw jest ponad 2 mln, jeśli kilkaset korzysta z takiej ulgi, to trudno uznać, że jest ona jakoś specjalnie popularna. Co w związku z tym proponujemy? Proponujemy usunąć te wszystkie trzy wady, o których mówiłem. Tak naprawdę zmiany, które proponujemy, są tak gruntowne, że uważamy, iż wprowadzamy de facto nową instytucję, nazwaliśmy ją: kredyt na innowacje, czyli zastępujemy obecną ulgę na nowe technologie kredytem na innowacje. Różnica między tymi dwoma instytucjami polega na tym, po pierwsze, że ten kredyt na innowacje będzie czterokrotnie większy, czyli dana firma będzie mogła odpisać 200 a nie 50% kosztów, które poniosła w związku z wydatkami na zaawansowane technologie. Po drugie, że rozszerzamy skalę czy też spektrum stosowania tej ulgi, mianowicie nie tylko sytuacja, w której ktoś kupuje nowe technologie, ale również sytuacja, kiedy je wytwarza, będzie objęta możliwością skorzystania z tej ulgi. Mało tego, w ogóle zmieniamy też istotę, filozofię funkcjonowania tej ulgi. Uważamy, że nieważne jest, czy dana technologia wytworzona, wytworzona raczej nie, zakupiona, jest bardzo innowacyjna z punktu widzenia standardów światowych, istotne jest to, czy ona wpłynęła na poprawę innowacyjności danego przedsiębiorstwa, bo w tym rzecz, żeby unowocześniać polską gospodarkę. Jeśli nawet jakaś technologia ma więcej niż 5 lat, ale wpływa w istotny sposób na unowocześnienie danego przedsiębiorstwa, to uważamy, że te wysiłki należy nagrodzić. Wreszcie, po trzecie, że likwidujemy i upraszczamy te bariery biurokratyczne. Ten wymóg ekspertyzy nie będzie już obligatoryjny. Jedynie w sytuacji sporu i wątpliwości między podatnikiem a urzędem skarbowym rzeczywiście urząd skarbowy będzie się mógł domagać wykonania takiej ekspertyzy, ale to nie jest tak, że to będzie obligatoryjne. Liczymy, że w wyniku tych zmian, w wyniku wprowadzenia nowej instytucji liczba podmiotów, liczba firm, które będą chciały skorzystać z tego kredytu na innowacje, będzie znacznie większa niż obecnie, że znacznie więcej firm będzie inwestowało w nowoczesne technologie, a tym samym że innowacyjność polskiej gospodarki będzie rosła znacznie szybciej. Na zakończenie powiem, że oprócz prezydenta Komorowskiego, który ewidentnie widzi ten problem, czego dowodzi cytat, w którym stwierdza, że polskie przepisy podatkowe obecnie nie promują wytwarzania własnej technologii, tylko jej zakup, również rząd w raporcie opublikowanym w kwietniu tego roku, przyjętym uchwałą Rady Ministrów, zatytułowanym ˝Program rozwoju przedsiębiorstw do 2020 r.˝, pisze, że: Obecnie w Polsce nie funkcjonują efektywne instrumenty fiskalne wspierające działalność innowacyjną. Czyli rząd przyznaje, że ta ulga na nowe technologie nie jest efektywnym instrumentem fiskalnym. Cytuję dalej: Do takich instrumentów nie można zaliczyć funkcjonującej obecnie w ustawach o podatkach dochodowych ulgi na nabycie nowych technologii. Ulga ta, promując zakup gotowych wyników prac badawczo-rozwojowych, nie zwiększa skłonności przedsiębiorstw do prowadzenia własnych projektów badawczych. Ulga ta nie spełnia tym samym założeń przyjętych w ˝Programie rozwoju przedsiębiorstw do roku 2020 r.˝. Cieszę się, że prezydent i rząd widzą ten problem. My zgłosiliśmy nasz projekt już ponad rok temu. Ma on realne szanse pomóc w rozwiązaniu tego problemu. Mam nadzieję, że tym samym rząd i wszystkie kluby będą za skierowaniem tego projektu do dalszych prac w komisjach. Jednocześnie powiem, że w tych uwagach krytycznych, a w ogóle do naszego projektu wiele instytucji przedstawiło recenzje, w części uwag szczegółowych przedstawionych w tych recenzjach... Opinie złożyły: BAS, Biuro Legislacyjne, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, MSZ, NBP, PKPP Lewiatan i stowarzyszenie Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej. Duża część tych uwag szczegółowych jest warta uwzględnienia. Jesteśmy gotowi do pracy w komisjach, żeby ten projekt poprawić. Jedynie nie zgadzamy się z fundamentalnym zarzutem BAS-u dotyczącym rzekomej niekonstytucyjności, ale to było omawiane w Komisji Ustawodawczej. Pod wpływem naszych argumentów w Komisji Ustawodawczej jednomyślnie, podkreślam: jednomyślnie, przedstawiciele wszystkich klubów przyznali nam rację i uznali, że ta ustawa w żaden sposób nie narusza konstytucji, więc z tym argumentem się nie zgadzamy. Natomiast jest szereg argumentów szczegółowych w tych różnych opiniach, które warto rzeczywiście rozważyć i warto nad tym projektem się pochylić. Na zakończenie może jeszcze jedna ciekawa rzecz. Otóż ? propos tego raportu rządowego, bo on jest bardzo ciekawy. Rząd w nim zapowiedział między innymi, że w miejsce funkcjonującej ulgi na nabycie nowych technologii wprowadzona zostanie efektywna ulga podatkowa dla przedsiębiorców prowadzących prace badawczo-rozwojowe, która umożliwi dodatkowe odliczenie części kosztów kwalifikowanych związanych z działalnością badawczo-rozwojową zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów. Rząd zapowiada, że zaproponuje takie przepisy, a wprowadzenie tej ulgi nastąpi po zdjęciu z Polski przez Komisję Europejską procedury nadmiernego deficytu. Jak wiemy, niedawno, 2 czerwca, Komisja Europejska zaproponowała, panie ministrze, żeby zdjąć z Polski... (Głos z sali: Tylko zawiesiła, nie zdjęła.) (Poseł Jacek Brzezinka: Zawiesić.) Tak, żeby zawiesić, zgoda. Tylko zaproponowała, bo oczywiście o tym zdecydują ministrowie, którzy się spotkają 20 czerwca. Jak widać, poruszamy się we właściwym kierunku. Myślę, mam taką nadzieję, że rząd z tego również powodu zgodzi się, przychylnie spojrzy na to, żeby skierować to do komisji, bo w końcu prace w komisjach też będą trwały jakiś czas, a jestem przekonany, że do tego czasu wskaźniki budżetowe naszego kraju poprawią się znacznie. Zresztą widać już po pierwszych miesiącach, że te wskaźniki są znacznie lepsze, niż można było oczekiwać. To tyle. Jeśli chodzi jeszcze o kwestię kosztów wprowadzania tej ulgi, bo takie koszty oczywiście będą, szacujemy je, w maksymalnym wariancie, czyli zakładając, że 10 razy bardziej będzie popularna nowa ulga od tej obecnej ulgi, na niewiele ponad 100 mln zł rocznie. To nie są małe pieniądze, ale uważamy, że warto takie koszty ponieść na udoskonalenie w sposób istotny przepisów podatkowych pod kątem stwarzania bodźców dla unowocześniania polskiej gospodarki. Oczywiście, jeśli będą jakieś pytania i uwagi krytyczne, to bardzo chętnie pod koniec dyskusji do nich się odniosę. Jeszcze raz gorąco apeluję do wszystkich klubów o danie szansy temu projektowi i o skierowanie go do dalszych prac w komisjach. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)