Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-09-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie poselskie w sprawie 74. rocznicy śmierci Stefana Stanisława Okrzei Pani Marszałek! Wysoka Izbo! 5 września br. obchodziliśmy 74. rocznicę tragicznej śmierci porucznika Wojska Polskiego, bohatera i symbolu walki o ojczyznę - Stefana Stanisława Okrzei. Stefan Okrzeja przyszedł na świat 24 kwietnia 1907 r. na warszawskiej Pradze. Był on drugim dzieckiem w rodzinie Okrzejów. Jego brat, również Stefan, w wieku 19 lat został stracony na stokach Cytadeli Warszawskiej. Młody Stefan był bardzo zdolny i ambitny. Ukończył szkołę rzemieślniczą im. Konarskiego w Warszawie, a następnie pragnął się kształcić w kierunku pilota. Mając 18 lat dostał się do Cywilnej Szkoły Pilotów w Poznaniu. Po rocznym pobycie zdobył uprawnienia pilota cywilnego. W oparciu o nie mógł pilotować samoloty turystyczne. Stefan marzył jednak o lotnictwie wojskowym. Zasadniczą służbę odbył w pułku lotniczym stacjonującym w Krakowie. Pod koniec września 1927 r. został instruktorem w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa. Cztery lata później wstąpił do szkoły lotniczej w Bydgoszczy. Stamtąd trafił do Dęblina. Szkołę Orląt ukończył ze stopniem podporucznika. Następnie skierowany został do 61. eskadry liniowej w 6. pułku lotniczym we Lwowie, potem został przeniesiony do 112. eskadry myśliwskiej w 1. pułku lotniczym. Wkrótce mianowany został zastępcą dowódcy eskadry. W ramach reorganizacji polskiego lotnictwa 112. eskadrę włączono do Brygady Pościgowej, która na wypadek wojny miała bronić nieba nad stolicą. 29 sierpnia 1939 r. eskadrę przesunięto na polowe lotnisko Zielonka pod Warszawą. Trzy dni później Niemcy zaatakowały Polskę. Stefan Okrzeja wystartował na pierwszy lot bojowy 1 września i zestrzelił wtedy jeden samolot bombowy Dornier Do-17. Walki w obronie Warszawy trwały dzień w dzień. 5 września jak zwykle wystartowały eskadry myśliwskie. W okolicach Wyszkowa Okrzeja natknął się na nieprzyjacielskie ugrupowanie samolotów lecących na Warszawę. Doszło do walki powietrznej. Okrzeja poległ w potyczce nad wioską Kręgi. Dokładna przyczyna jego śmierci jest nieznana: jedna z teorii to zderzenie 2 samolotów Nowakowskiego i Okrzei, wersja częściej przedstawiana w źródłach to postrzelenie samolotu Okrzei ogniem strzelców pokładowych Dornierów, w wyniku którego odpadło skrzydło, a ranny pilot nie zdołał wyskoczyć. Jeden z Do-17 spłonął podczas przymusowego lądowania po stronie niemieckiej. Na wiosnę 1940 r. ciało Stefana Okrzei w tajemnicy ekshumowano z tymczasowej mogiły i złożono w rodzinnym grobowcu w Wyszkowie. Pośmiertnie Stefana Okrzeję odznaczono Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Po wojnie w miejscu katastrofy mieszkańcy wsi Kręgi usypali pamiątkowy kopiec. Następnie z inicjatywy kierowniczki szkoły podstawowej powołali komitet budowy pomnika. Pomnik z rzeźbą w postaci złamanego śmigła został odsłonięty w 1961 r. W jego odsłonięciu brał udział m.in. Witold Łokuciewski, towarzysz broni z tamtych dni. Na płycie znalazły się takie słowa: Tu dnia 5 IX 1939 r. poległ w obronie ojczyzny w walce z hitlerowskim najeźdźcą porucznik pilot Stefan Okrzeja. Cześć jego pamięci. Dziękuję.