Mówca: Spraw Zagranicznych Jacek Czaputowicz
Data: 2019-03-14 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za te wszystkie pytania. Część była skierowana z prośbą o pisemną odpowiedź. Ja oczywiście nie na wszystkie odpowiem, ale na część chciałbym odpowiedzieć. Na wszystkie natomiast odpowiemy na piśmie. Chcę rozpocząć od wątku, który podniósł pan poseł Marcin Święcicki, dokonując takiego porównania: skoro są sankcje na Rosję nałożone, to wtedy gdy jakieś państwo będzie przeciwne, czy nie lepiej przejść do głosowania większościowego - wówczas to państwo można by do tego przymusić. No nie. Jednak w swoim exposé wykazałem, że takie przejście czy też rozszerzenie zakresu spraw, w których decyzje podejmowane są poprzez głosowanie większościowe, byłoby niedobre. Właśnie to pokazuje, że można osiągnąć konsensus, że można przekonywać państwa i że wszystkie są za utrzymaniem sankcji na Rosję. Natomiast można też sobie wyobrazić sytuację, że gdyby było większościowe głosowanie, np. jeśli chodzi o przymusową redystrybucję uchodźców, to wówczas mogłoby to zostać narzucone. Innymi słowy, uważamy, że trzeba szanować drogę dochodzenia do konsensusu. Państwa są różne, mają swoje tradycje, trzeba to uszanować, ale jest możliwość przekonania ich. Dlatego uważamy, że rozszerzenie zakresu spraw w tym zakresie nie byłoby dobre dla Unii Europejskiej, a także dla Polski. Chciałem serdecznie podziękować panu posłowi Krzysztofowi Mieszkowskiemu, który powiedział: Tak, Donald Tusk był przedstawicielem Niemców, tak, Niemcy uznały go i to była dobra decyzja. Tylko że jeżeli pan poseł to mówi - i mówi prawdę - dlaczego jest to przyjmowane przez Wysoką Izbę jako rzecz normalna, a gdy ja to mówię albo przedstawiciel rządu czy klubu, to wówczas jest to kwestionowane? (Poseł Krystyna Skowrońska: Niech się pan minister nie kompromituje, przecież pan nas wszystkich tu obraża.) I pani poseł Anna Wasilewska np. przywoływała te kwestie, że ja jako ekspert MSZ... Ja jako ekspert MSZ rzeczywiście wtedy byłem, ja nie zgłaszałem pana posła Jacka Wolskiego na to stanowisko, nie miałem takiej możliwości. Ale on został zgłoszony i trzeba to uznać, to był przedstawiciel Polski. Innymi słowy, musimy być tu konsekwentni i szanować też taką inteligencję wzajemną, nie obciążać się. Ja nie widzę tutaj nic złego, że ktoś... Cieszę się, że to zostało wypowiedziane przez pana posła. Jeśli chodzi o konkretne pytania, ważne pytanie dotyczyło naszych relacji ze Stanami Zjednoczonymi w dziedzinie zakupów sprzętu wojskowego. Gdzie jest offset? Były tego typu pytania. Wątek kondycji polskiego przemysłu obronnego i współpracy offsetowej... (Poseł Krystyna Skowrońska: Ale offsetu nie ma.) ...pojawił się w wypowiedziach państwa. Często jednak pojawia się dylemat, przed którym stoi polska polityka zagraniczna i w ogóle, można powiedzieć, także wewnętrzna, nie jest to tylko problem Polski. Po pierwsze, są dwie opcje: można szybko wzmocnić krytyczne zdolności wojska, a zwłaszcza w takim regionie jak nasz, albo czekać, aż przemysł krajowy będzie w stanie wyprodukować dane uzbrojenie, co może niekiedy zająć lata albo i dekady. My wybieramy opcję pośrednią. Offset za systemy Patriot w ramach pierwszej fazy projektu ˝Wisła˝ zawiera 46 zobowiązań na sumę ok. 950 mln zł. Jest ten offset. Będzie ten offset. Nasi sąsiedzi, jak Szwecja i Rumunia, kupili patrioty bez offsetu, w znacznie uboższej konfiguracji. Pojawiało się kilkakrotnie ważne pytanie, co jest z wrakiem samolotu rządowego Tu-154. Ta kwestia jest podnoszona przez polskich przedstawicieli w rozmowach ze stroną rosyjską. Jest podnoszona także przeze mnie na forum ministrów spraw zagranicznych Unii Europejskiej. Był taki dobry moment, byliśmy wysłuchani, w sytuacji gdy Rosja prowadziła działania przeciwko rodzinie Skripalów. Zostało dostrzeżone to negatywne działanie Rosji, ingerencja działania Rosji. W międzyczasie władze Niderlandów podjęły działania dotyczące ukarania sprawców zestrzelenia samolotu malezyjskich linii nad Ukrainą, ale przez Rosjan. Czyli był ten moment, jest ważny moment. I mamy tutaj pewne sukcesy. Stanowisko polskie zostało potwierdzone w rezolucji nr 2246 Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy z 12 października ub.r. Przypomnę, ta rezolucja stwierdza, cytuję, że przedłużające się przetrzymywanie wraku samolotu Tu-154M na terytorium Federacji Rosyjskiej jest pozbawione podstaw prawnych oraz nie znajduje racjonalnego i praktycznego uzasadnienia. Polskie organy konsekwentnie domagają się poszanowania postanowień tej rezolucji przez władze Federacji Rosyjskiej. Ale oczywiście można powiedzieć, że ten wrak ciągle się znajduje na terenie Rosji. To prawda. Rosja wielu rzeczy nie wykonuje zgodnie z prawem międzynarodowym i tutaj możliwości oddziaływania są dość ograniczone. (Poseł Krystyna Skowrońska: A inaczej mówiliście.) Natomiast we wrześniu zeszłego roku MSZ pomógł zorganizować wizytę w Smoleńsku prokuratorów, którzy przeprowadzili badania wraku. Nie zgodzimy się na pozostawienie tego wraku w Rosji. Będziemy domagać się jego zwrotu aż do skutku. Pojawiła się... (Poseł Krystyna Skowrońska: Ponad.) Dziękuję za wypowiedź, też za pytanie dotyczące naszej działalności gospodarczej za granicą. Pan poseł Grzegorz Długi o to pytał. W ostatnich 3 latach polski eksport rósł z roku na rok w tempie średnio od 7% do 9%. W 2017 r. eksport przekroczył 200 mld euro, a w 2018 r. osiągnął najwyższą w historii wartość ponad 221 mld euro. W ostatnich latach obserwujemy rosnącą aktywność inwestorów za granicą, głównie w państwach Unii Europejskiej, ale także poza obszarem Unii Europejskiej. Mogę dodać, że ubiegłym roku wzrost sprzedaży eksportowej do Niemiec to prawie 10%, a największą dynamikę eksportu osiągnęliśmy w ubiegłym roku na rynku amerykańskim - 12,5%. Pytanie pani poseł Joanny Muchy o to, jakie jest stanowisko rządu wobec firmy chińskiej Huawei. Polska - oczywiście zgodnie z naszym polskim prawem, a także z prawem Unii Europejskiej, jest otwarta na chińskich inwestorów i ich wkład w rozwój gospodarki, pod warunkiem wszakże przestrzegania przez nich regulacji prawnych obowiązujących na terytorium Polski. Działalność każdej firmy realizującej inwestycje dotyczące infrastruktury krytycznej, w tym firmy Huawei, musi być poddana wnikliwej analizie pod kątem ochrony interesów i ochrony bezpieczeństwa państwa. Tak samo, bo taki proces ma miejsce również w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Pan poseł Marek Krząkała i pan poseł Ryszard Galla zadali pytanie dotyczące polsko-niemieckiego okrągłego stołu. Te obrady będą się toczyć w czerwcu. Będziemy zajmować się przede wszystkim kwestiami nauczania języka polskiego w Niemczech i niemieckiego w Polsce, sprawą domu Polaków w Niemczech, w Bochum, a także kwestiami historycznymi. Razem z niemieckimi partnerami ustaliliśmy, że te kwestie będą priorytetowe i najpierw omówione. Mamy nadzieję na konstruktywny dialog w tym zakresie. Pan poseł Jacek Protasiewicz pytał o Partnerstwo Wschodnie. Rzeczywiście to ważny moment - 10. rocznica Partnerstwa. Chcemy razem z innym państwem, naszym sąsiadem Szwecją, z którą inicjowaliśmy ten proces, pobudzić dyskusję na ten temat, na temat reformy. Jak pójść dalej? Już wiemy, że odbędzie się szczyt w Brukseli z udziałem państw Partnerstwa Wschodniego. Jak wspomniałem w swoim exposé, jeszcze w tym miesiącu pani minister spraw zagranicznych Wallström przyjedzie do Warszawy. Będziemy dyskutować na ten temat. Razem z ministrami spraw zagranicznych innych państw odwiedzamy te państwa. Sam byłem w styczniu z ministrami spraw zagranicznych państw bałtyckich na Ukrainie, ale planuję też inne spotkania. W drugiej połowie roku będzie może też okazja podczas prezydencji fińskiej, żeby pobudzić działalność: z jednej strony zainteresowanie obywateli Unii Europejskiej naszymi partnerami na Wschodzie, z drugiej chodzi o to, by w tamtych państwach przekonać ich do reform, bo to ich przybliża do Unii Europejskiej. Proszę państwa, pytanie dotyczące operacji pokojowych ONZ. Rzeczywiście Polska wraca. Na listopad tego roku jest przewidziany powrót do misji UNIFIL w Libanie. Planujemy, że tam rozpocznie służbę ok. 180-200 żołnierzy. Prowadzimy także rozmowy z Węgrami, którzy będą w naszej grupie. Innymi słowy, po długim okresie przerwy wracamy do operacji pokojowych ONZ. Bardzo konkretne pytanie dotyczące podziału szarej strefy z Danią. Czy to było korzystne, czy to było niekorzystne? Roszczenie Danii oparte było na linii mediany. To jest tradycyjny sposób wyznaczania granicy. On znajduje mocne uzasadnienie w orzecznictwie praktyki międzynarodowej. Odejście od linii mediany jest uzasadnione tylko w wypadku szczególnych okoliczności. Ponadto delimitacja w oparciu o linię mediany jest dominująca w basenie Morza Bałtyckiego, np. właśnie między Niemcami a Danią czy Danią a Szwecją. Polska wywalczyła ten przypadek znacznego odejścia. Te 20% nasze do 80% to jest znacznie lepiej niż 0 do 100, tj. to, co zwykle jest w takich sytuacjach. To dzięki negocjacjom prowadzonym z upoważnienia rządu przez ekspertów Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Wielu panów i wiele pań posłów zadawało pytanie dotyczące tego, co zrobił rząd, jeśli chodzi o zagwarantowanie praw miliona Polaków w Wielkiej Brytanii. Chcę powiedzieć, że prawa Polaków będą w pełni zabezpieczone również w razie bezumownego brexitu. Premier Mateusz Morawiecki razem z premier Theresą May złożyli stosowne gwarancje w tej kwestii już w grudniu 2018 r. W przypadku brexitu bez umowy Polacy zachowają prawo do pobytu, pracy, nauki, służby zdrowia i świadczeń. Są zobowiązania zarówno polityczne, jak i prawne. Stosowne przepisy w Wielkiej Brytanii zostały już przygotowane. Została wdrożona i jest prowadzona przez wszystkie polskie placówki dyplomatyczno-konsularne na Wyspach kampania informacyjna na temat warunków po brexicie. Działania informujące o prawach Polaków są koordynowane przez ambasadę Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie. Polacy będą mieć czas na uregulowanie swojego statusu do końca 2020 r. Rząd brytyjski deklaruje, że do tego czasu do wjazdu na terytorium Wielkiej Brytanii nadal będzie wystarczał dowód osobisty. Również Polska przygotowała stosowny projekt ustawy chroniącej prawa Brytyjczyków w naszym kraju. Z przykrością wysłuchałem pytań i uwag dotyczących polityki personalnej. Chcę powiedzieć, że nie zawsze wszystko jest na pewno w 100% właściwe. Procesy obsady personalnej trwają. Jedna z pań posłanek zadała mi pytanie, zacytowała moją wypowiedź na otwarciu Akademii Dyplomatycznej. Powiedziałem, że wymagamy od naszych aplikantów i dyplomatów lojalności. I powtarzam: tak, wymagamy lojalności, ale lojalności wobec państwa, a nie lojalności wobec partii. Nigdy tego nie sugerujemy. Problem polega na tym, że wielu dyplomatów ma inną afiliację, chcę powiedzieć: do państwa, ale do państwa reprezentowanego przez konstytucyjnie wybrane władze. Do prezydenta, do premiera, do rządu, do ministra spraw zagranicznych. Nie można mówić... Nie chcę odwoływać się do już wielokrotnie przywoływanej dyskusji, kto powołał przewodniczącego Rady Europejskiej. Reprezentuję rząd i to samo dotyczy dyplomatów. Jeżeli państwo zastanawiają się, czy jest problem, to proszę spojrzeć na konferencję ambasadorów, na wypowiedzi na temat polskiej polityki zagranicznej. Czy u tych byłych ambasadorów, dzisiejszych emerytów, którzy się wypowiadają, krytykują, widzą państwo lojalność wobec tego rządu, który jest w tym momencie, albo rządu Platformy, albo rządu Prawa i Sprawiedliwości, a jeszcze wcześniej innych rządów? Dyplomata ma pracować dla każdego rządu i my tego wymagamy. A niestety nie jest to powszechne. Część uważa, że tylko dla tego rządu, który im się podoba. A jak jest zmiana rządu, tak jak teraz, 3 lata temu, to już lojalność ich nie obowiązuje. Wymagamy od młodych adeptów lojalności wobec państwa - powtórzę - tak jak wymagamy od urzędników służby cywilnej. Neutralność polityczna oznacza nie brak poglądów politycznych, tylko niekierowanie się przekonaniami politycznymi (Dzwonek) w pracy urzędniczej. To jest istotne. Wysoka Izbo! Pani Marszałek! Nie chciałbym przedłużać mojego wystąpienia. Jeżeli pani marszałek się zgodzi, odpowiedzi na resztę pytań chciałbym przedstawić w formie pisemnej. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)