Mówca: Teresa Hałas
Data: 2016-05-19 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję uprzejmie. Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Szanowni Państwo! Dzisiaj na ten króciutki moment powrócę do historii. Wszak historia nie jest tylko czasem przeszłym, ona realizuje się w życiu narodów i w żadnym razie nie można oderwać jej od współczesności. Stanowi swoistą wartość dziejów niesioną przez kolejne pokolenia ku następnym. Dzisiejsza bardzo smutna opowieść to obraz kruchości ludzkiego istnienia, w tym przypadku zależny od najeźdźcy, jakim byli niemieccy i sowieccy okupanci w czasie II wojny światowej. Tragizm tych wydarzeń dokonał się 28 lutego, 10 i 20 maja 1942 r., a ciężar doświadczeń moje rodzinnej ziemi odcisnął się na trwale w pamięci i sumieniach ludzi, niosąc przeżycia i obraz wielkiej krzywdy dokonanej na naszym narodzie. W tym roku przypada kolejna, 74. rocznica pacyfikacji wsi w powiecie krasnostawskim i zamojskim. Pacyfikacja ta była zorganizowaną akcją zbroją na ludności cywilnej, która miała na celu zastraszenie i zniechęcenie do walki konspiracyjnej w ruchu oporu. Główny szef gestapo na tym terenie Kurt Engels i jego zastępca Ludwig Klemm właśnie w lutym i w maju 1942 r. postanowili rozprawić się z ludnością zamieszkującą wsie Orłów Drewniany, Kryniczki, Wiszenki, Anielpol, angażując w to znaczne siły żandarmerii niemieckiej i ukraińskie oddziały w służbie niemieckiej, tzw. granatową policję. Akcję rozpoczęto od podpalania wsi, nie pozwalając niczego ratować. W ogniu ginął więc cały dobytek. Do osób poruszających się przy płomieniach czy przy płonących zabudowaniach strzelano z rozstawionych posterunków. W rzędach śmierci wybierano i rozstrzeliwano niewinną ludność cywilną, nie szczędząc starców i dzieci. 9-letnia Marysia Hawrylak z Wiszenek zginęła z zabawką w ręku. Młodym chłopcom rozkazywano kopać dół na wspólną mogiłę, po czym potraktowano ich salwą kul. Mieszkańcy naszych wsi ginęli również całymi rodzinami na terenie swoich gospodarstw. Tak zginęła zastrzelona Anastazja Wodyk i jej dwóch synów Janek i Tadzio. Innym młodym chłopcom wiązano paskami dłonie i goniono do oczekującego transportu, by następnie wywieźć ich do obozu na Majdanek. Wielu z nich nigdy nie powróciło. Zbrodnia ta byłą niewątpliwie karą za współpracę z partyzantką z pobliskich lasów. Kurt Engels i Ludwig Klemm w swoim okrucieństwie byli tak przewrotni, że urządzali sobie z masowych egzekucji tylu ludzkich istnień, jak sami określili, dobrą zabawę. Już wtedy w swojej depeszy do Londynu 3 czerwca 1942 r. delegat rządu na kraj Cyryl Ratajski informował o masowych egzekucjach ludności cywilnej we wspomnianych powiatach, wymieniając trzy wsie: Orłów, Kryniczki, Wiszenki. Zamojszczyzna to oprócz pacyfikacji też masowe wysiedlenia. Pierwsze próby wysiedlenia miały miejsce już 6 listopada 1941 r. W tym dniu zupełnie niespodziewanie wysiedlono Polaków ze wsi Huszczka Mała i Huszczka Duża. Dano mieszkańcom 20 minut na spakowanie bagażu. Masowa główna fala wysiedleń rozpoczęła się od Skierbieszowa 28 lutego 1942 r. i trwała do marca 1943 r. Pomiędzy 3 a 8 grudnia 1942 r. wysiedlona została wieś Wirkowice w mojej gminie Izbica. W wymienionym okresie wysiedlono 117 wsi. Łącznie w ramach akcji wysiedlono przeszło 40 tys. osób. Wszystkie akcje wysiedleńcze odbywały się w sposób niezwykle brutalny i były politycznie zamierzonym ruchem dla zasiedlenia ˝swoimi˝. Osoby silne i zdrowe kierowano wówczas do Rzeszy, słabe do obozu w Oświęcimiu. Tragiczny los nie ominął najmłodszych - dzieci Zamojszczyzny. Dzieci siłą odrywano od rodzin i umieszczano w barakach ogrodzonych kolczastym drutem. O widywaniu z rodzicami nie było mowy. Niejednokrotnie pragnienie widzenia się z dziećmi przypłacono śmiercią. Podczas okupacji wywieziono przeszło 30 tys. dzieci do Rzeszy. Przedstawiony w tych kilku zdaniach tragiczny obraz tak wielkiego cierpienia należy nieść pamięcią na zawsze. Nie sposób również w tym oświadczeniu nie odnieść się do obecnych zagrożeń wynikających z sytuacji społeczno-politycznej Europy i świata. Jako naród tak doświadczony wciąż mamy prawo o tym mówić. Dzisiaj zastanawia fakt, czy świat jest w stanie zrozumieć wymiar tamtego cierpienia, jakiego doznali Polacy, i czy jest w stanie to cierpienie w odpowiedni sposób docenić, właśnie dzisiaj, w czasach globalizacji i integracji. Czy dla świata wciąż jesteśmy (Dzwonek) tylko tymi, których można stawiać do pionu posłuszeństwa? Myślę, że nikt, komu życie na szczęście oszczędziło podobnych narodowych doświadczeń, nie jest w stanie tak naprawdę do końca tego zrozumieć, a jeśli nawet, to poprosimy o uszanowanie naszej historii i naszego głosu. Dziękuję uprzejmie.