Mówca: Mirosław Maliszewski
Data: 2021-09-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Kilka dni temu pod siedzibą jednej z największych sieci detalicznych w Polsce odbył się protest rolników pod hasłem ˝Stop łobuzerce w handlu jabłkami˝. To słowo ˝łobuzerka˝, które wówczas padało bardzo często, odnosi się do praktyk, które dzisiaj są stosowane zarówno w stosunku do tych, którzy dostarczają owoce do sieci sklepów handlu detalicznego, jak i wszystkich innych producentów, którzy przeznaczają do handlu swoje produkty spożywcze za pomocą tychże sieci. Otóż praktyki są takie, że dostawca w zasadzie nie jest partnerem w procesie uzgadniania warunków dostawy i sieci, wykorzystując swoją przewagę kontraktową na rynku, a więc swoją wielką siłę monopolistyczną albo paramonopolistyczną, wymuszają na dostawcach niekorzystne warunki przede wszystkim w postaci niskich cen dostarczenia. Niskie ceny dostarczenia przekładają się następnie na rolników, którzy jako ostatnie ogniwo tego łańcucha, najsłabsze ogniwo, ponoszą koszty łobuzerskiej działalności wielu sieci handlowych w Polsce. To zjawisko odnosi się zresztą nie tylko do naszego kraju, ale również do innych krajów Unii Europejskiej. Rzeczywiście w 2019 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły dyrektywę nakładającą na państwa członkowskie obowiązek przyjęcia przepisów, które mają zapobiec temu procederowi albo go wyeliminować. Co się stało, że Komisja Europejska i Parlament Europejski przyjęły takie przepisy, takie rozwiązania? Otóż wiele analiz, które były wówczas przeprowadzone, mówi o tym, że w długim przedziale czasowym ceny uzyskiwane przez producenta są na stabilnym poziomie - na wykresie możemy sobie to wyobrazić jako linię poziomą - albo lekko spadają. Natomiast ceny, które płaci konsument za produkty kupione od rolnika po niskich cenach, gwałtownie rosną, czyli linia ma charakter linii wznoszącej się. Cała przestrzeń między linią ceny dla producenta a linią ceny, którą płaci konsument, wypełnia marża wielkich sieci handlowych. To wzbudziło oczywiście ogromny sprzeciw urzędników europejskich, polityków europejskich, to wzbudza także ogromy sprzeciw nas w Polsce, dlatego że to jest naszym zdaniem nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej do tego, żeby narzucić dostawcom niskie ceny, a konsumentom zaproponować wysokie ceny i zbić na tym ogromy kapitał. Stan faktyczny pokazuje, że dzieje się to szczególnie w przypadku produktów rolnych, rolno-spożywczych ze względu na specyfikę handlu tymi produktami. One trafiają na rynek sezonowo, bo taka najczęściej jest produkcja produktów rolnych, np. owoców, a nawet szczególnie owoców, bo zrywa się je w określonym czasie, np. w tym momencie. Taka właśnie polityka sklepów prowadzi do ukształtowania ceny na kolejne miesiące, w których dane produkty będą sprzedawane po niskich cenach. Ten protest sadowników pod jedną z największych sieci handlowych w Polsce, może największą, miał na celu właśnie zapobieżenie temu i zwrócenie uwagi opinii publicznej, ale także rządowi, Urzędowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów, że temu zjawisku trzeba przeciwdziałać, dlatego że ono ma chęć rozwinąć się na trwałe, ma chęć zdominować rynek. Po drugie, to są produkty, które się łatwo psują, więc łatwo wymusić na dostawcach określony harmonogram dostaw, łatwo też wymusić ceny, bo praktycznie nie ma możliwości magazynowania tego produktu i dysponowania nim w dłuższych odstępach czasu. I wreszcie najważniejsza rzecz, która jest w tym przypadku kluczowa, czyli nierównowaga partnerów. Wielkie podmioty, mające mocny kapitał, ale przede wszystkim mające mocną pozycję na rynku, wymuszają na tych mniejszych, małych, słabych kapitałowo podmiotach, które mają niewielki udział w rynku i które są rozproszone, których jest bardzo dużo, dostawy po niskich cenach. Te podmioty absolutnie nie mogą się przeciwstawić takiej praktyce, bo są uzależnione od odbiorcy, którym jest wielka sieć. Ustawa jest rzeczywiście pewną próbą uporządkowania tego systemu albo zapobieżenia temu. Można to oczywiście zrobić na dwóch etapach. Jeden etap w tej ustawie jest uwzględniony, tzn. zakazuje się stosowania określonych praktyk, które nie mogą się pojawić w umowie między dostawcą a odbiorcą tego produktu, a wtedy, kiedy takie praktyki mają miejsce, dochodzi do interwencji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na jego wniosek lub na wniosek podmiotu, który jest wykorzystywany. Załóżmy, że ten podmiot nigdy takiego wniosku nie złoży pod groźbą wyrzucenia z grona dostawców. A więc tak naprawdę pozostaje jeszcze jeden etap, który w tej ustawie niestety nie jest uwzględniony, a który trzeba uwzględnić. Trzeba wzmocnić pozycję tego słabego podmiotu na etapie negocjacji cen, czyli ten podmiot musi być mocniejszy na etapie negocjacji cen. Nie jest możliwe, żeby małe, drobne, rozproszone podmioty, których jest kilkadziesiąt, kilkanaście, osiągnęły porozumienie, bo jest ich za dużo, żeby osiągnąć porozumienie, zresztą prawo zabrania osiągniecia takiego porozumienia (Dzwonek), dlatego w dalszych pracach nad tym projektem trzeba uwzględnić tę specyfikę, określić albo zwiększyć katalog czynów zabronionych na etapie negocjacji umowy, a na etapie negocjacji warunków dostarczenia produktów wesprzeć tych, którzy będą negocjować z wielkimi sieciami handlowymi. Nasz klub w tych konsultacjach, w tych pracach będzie aktywnie brał udział, zgłaszając poprawki, bo jest to ogromnie ważny i wielki problem mający ogromne znaczenie dla dochodów polskich rolników. Dziękuję bardzo. (Oklaski)