Mówca: Katarzyna Ueberhan (tekst niewygłoszony)
Data: 2025-07-23 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko Koalicyjnego Klubu Parlamentarnego Lewicy odnośnie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, zawartego w druku nr 1202, wraz ze sprawozdaniem komisji z druku sejmowego nr 1477. Nieodpłatna pomoc prawna jest jednym z osiągnięć demokratycznego państwa prawa. To narzędzie wyrównywania szans, szczególnie dla osób w trudnej sytuacji finansowej, ale często i życiowej, osób często wykluczonych czy tylko zagubionych w gąszczu przepisów. Dlatego każda zmiana w tym obszarze, zmiana nawet z pozoru drobna, powinna być szczególnie uważnie oceniana. Niniejsze przedłożenie zwiększa dostępność bezpłatnej pomocy prawnej, umożliwiając korzystanie z tych porad również za pomocą środków porozumiewania się na odległość oraz przewidując możliwość świadczenia pomocy poza punktami porad prawnych, co szczególnie ważne dla osób z niepełnosprawnościami czy z trudnościami w komunikacji. Kierunkowo zmiany te należy ocenić bardzo pozytywnie, jako idące we właściwym kierunku, oczekiwane, zwiększające dostępność, wyrównujące szanse. Jest to realna odpowiedź na potrzeby najbardziej wrażliwych grup społecznych. Po drugie, uporządkowanie kwestii składania i przechowywania oświadczeń jest potrzebne, ale należy zachować ostrożność, jeśli chodzi o ochronę danych osobowych, i przeciwdziałać jakiejkolwiek stygmatyzacji osób korzystających z tej formy wsparcia. Z drugiej strony mamy pewne wątpliwości co do przepisu, który uzależnia pomoc prawną od osobistego stawiennictwa, jeśli sytuacja nie pozwala na pełną analizę dokumentów zdalnie. Rozumiemy intencje, ale może to prowadzić do ograniczenia dostępności usług w praktyce, zwłaszcza na terenach wiejskich oraz wśród osób starszych. Wreszcie warto odnotować, że projekt przewiduje długoterminowe zabezpieczenie finansowe tego systemu, blisko 1260 mln zł na 10 lat. To ważne, by takie środki były wydawane efektywnie, gospodarnie i realnie na edukację prawną i wzmacnianie poradnictwa obywatelskiego. Klub Lewicy opowiada się za rozwiązaniami, które wyrównują szanse i wspierają realizację konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Z tego też powodu, choć doceniamy zaproponowane rozwiązania, równocześnie duże zastrzeżenia budzi uzależnienie dostępu do bezpłatnej pomocy prawnej dla osób prowadzących działalność gospodarczą od faktu niezatrudniania pracowników w ciągu roku poprzedzającego bezpłatną pomoc prawną. Obowiązek składania w tym zakresie oświadczenia wprowadzono poprawką do projektu zgłoszoną w trakcie pierwszego czytania. Taka zmiana budzi uzasadnione wątpliwości co do konstytucyjności i o ile można zrozumieć warunek uzależniający bezpłatną pomoc prawną od trudnej sytuacji finansowej i braku środków na poniesienie kosztów usługi prawnej, o tyle warunek skierowany jedynie do określonej grupy, w tym przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą, to przejaw dyskryminacji i nierównego traktowania, który stoi w wyraźnej sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. W związku z powyższym składam w tym zakresie poprawkę.