Mówca: Sprawozdawca Michał Szczerba
Data: 2013-04-03 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka przedstawić sprawozdanie o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, zawartym w druku nr 880. Marszałek Sejmu skierowała w dniu 15 listopada 2012 r. poselski projekt ustawy do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Komisja po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniach w dniach 7 grudnia 2012 r. oraz 24 stycznia i 20 marca 2013 r. przyjęła sprawozdanie. Miałem przyjemność przewodniczyć pracom podkomisji nadzwyczajnej, która została powołana przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Chciałbym z wielką przyjemnością poinformować państwa posłów, że komisja jednogłośnie przyjęła sprawozdanie w druku nr 1189, i dlatego też będę wnioskował o przyjęcie bez poprawek przedstawionego projektu ustawy. Pozwólcie państwo, że w skrócie przedstawię cel nowelizacji, jak i proponowane zmiany. Szczególna rola i zadania wyznaczone w demokratycznym społeczeństwie organom sprawującym wymiar sprawiedliwości nakazują takie ukształtowanie ich struktur, zasad funkcjonowania, aby powierzone zadania realizowały sprawnie i obiektywnie, a przy tym w pełni profesjonalnie. Ważnym elementem wpływającym na realizację założonego w takim kształcie modelu sądownictwa jest obsada personelu administracyjnego sądów, w tym przede wszystkim personelu pomocniczego w stosunku do pracy sędziów. Wychodząc naprzeciw potrzebom sądów, które od lat borykają się z problemem braku kandydatów na wolne stanowiska asystentów sędziów, zakładamy rezygnację z ustawowego wymagania, aby wszyscy asystenci sędziów legitymowali się ukończoną aplikacją ogólną bądź zdaniem jednego z prawniczych zawodowych egzaminów. Tym samym zakładamy możliwość zatrudnienia w sądach na stanowiskach asystenta sędziego osób z wykształceniem wyższym prawniczym. Pozwoli to w naszej opinii, zwłaszcza w większych ośrodkach miejskich, między innymi także w Warszawie, obsadzić wakujące stanowiska asystenckie bez zakłócania bieżącego toku pracy tych instytucji. Istniejący od ponad 3 lat wymóg ukończenia aplikacji ogólnej spowodował w wielu sądach, niekiedy nawet pomimo wielokrotnego ogłaszania konkursów, brak możliwości obsadzenia tych stanowisk - po prostu brak było kandydatów spełniających wymagania ustawowe. Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że ukończenie wyższych studiów prawniczych, jak i stażu asystenckiego są to wystarczające kompetencje do zajmowania stanowiska asystenta sędziego. Do dziś wiele takich osób należycie wykonuje swoje obowiązki w sądach rejonowych. Szanowni państwo, pokrótce powiem, czego dotyczy projekt dzisiaj państwu przedstawiany. Przede wszystkim zakłada on skrócenie okresów zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego wymaganych zarówno do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, jak i ubiegania się o stanowisko sędziowskie i ma na celu ułatwienie osobom zatrudnionym na stanowisku asystenta sędziego dojście do zawodu sędziego. Poza tym projekt przewiduje rezygnację z wymogu egzaminu kończącego staż asystencki, co wynika z założenia, iż staż ma zapewnić teoretyczne i praktyczne przygotowanie do wykonywania czynności asystenta sędziego i nie jest konieczne dodatkowe przeprowadzanie egzaminu. Ma to na celu ułatwienie zatrudnienia na stanowisku asystenta, także większe otwarcie tego zawodu na licznych absolwentów kierunków prawniczych. W projekcie przewidziano także delegację dla ministra sprawiedliwości do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych warunków i trybu odbywania stażu asystenckiego. Ponadto w projekcie dokonano zmiany w zakresie delegacji ustawowej dla ministra sprawiedliwości do określenia wzoru arkusza oceny pracy sędziego oraz arkusza indywidualnego planu zawodowego sędziego. Szanowni państwo, poprawka, która jest zawarta w sprawozdaniu, które omawiamy, obejmuje także zmianę delegacji ustawowej, która powoduje, że akt wykonawczy będzie regulował jedynie kwestię formalną, jaką jest określenie wzoru arkusza oceny pracy sędziego. Dokonaliśmy także zmiany art. 57b § 1 polegającej na tym, że przepis samodzielnie wskazuje kryteria oceny kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie. Dotychczas przepis w tym zakresie odwoływał się do artykułów dotyczących oceny pracy sędziego. Podczas prac w komisji wprowadzono również do projektu poprawki legislacyjne, jak też językowe, ujednoliciliśmy terminologię. Jeśli chodzi o przepisy przejściowe, w art. 2 ustawy przewidujemy, że zostanie wprowadzona nowa instytucja stażu asystenckiego, o której już wspominałem. Przewidziane w ustawie wymogi odbycia stażu asystenckiego nie będą mieć zastosowania jednak do tych osób, które były zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy, o czym stanowi wprowadzony przepis przejściowy. Także wprowadziliśmy przepisy przejściowe w art. 3 ustawy. Wyłączyliśmy zastosowanie wymogów dotyczących powołania na stanowisko sędziego sądu rejonowego wprowadzonych projektowaną ustawą w stosunku do osób, o których mowa w art. 65 ust. 1-4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Zapisaliśmy takie propozycje ze względu na konieczność ochrony praw nabytych tych osób, o czym także środowisko asystentów sędziów nas informowało. Chodzi o grupy osób, dla których wymienione przepisy ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury przewidują krótsze, korzystniejsze terminy zatrudnienia wymagane do ubiegania się o stanowisko sędziego sądu rejonowego niż przepisy przedstawianego projektu ustawy. Chciałbym również poinformować, że projekt nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka dwukrotnie otrzymała pozytywną opinię Krajowej Rady Sądownictwa. W toku prac komisyjnych staraliśmy się także uwzględnić większość uwag zgłoszonych przez Krajową Radę Sądownictwa do poszczególnych przepisów projektowanej ustawy. Otrzymaliśmy także cenną, ważną dla toku prac komisyjnych, opinię Sądu Najwyższego. Szanowni Państwo! Podsumuję: projekt przewiduje rezygnację z egzaminu kończącego staż asystencki. Zakładamy, że ten staż zapewni i teoretyczne, i praktyczne przygotowanie do wykonywania czynności asystenta sędziego. Nie jest konieczne dodatkowe przeprowadzanie egzaminu. Chcieliśmy otworzyć ten zawód na absolwentów kierunków prawniczych. W tej chwili nie mam dokładnych informacji - zapewne Ministerstwo Sprawiedliwości dysponuje takimi danymi - ale na etapie przygotowywania tego projektu ustawy było około 300 wakatów w sądach, nieobsadzonych z powodu braku odpowiednich kandydatów oraz ich zgłoszeń. Na koniec chciałbym poinformować o bardzo cennym raporcie pn. ˝Asystenci sędziów i pracownicy sądów jako ważne ogniwo procesu orzeczniczego w sądach˝, który przygotowała Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Dokument ten stanowił dla nas inspirację w toku prowadzonych spraw. Chciałbym podziękować przede wszystkim członkom Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka za jednomyślność w poparciu tego sprawozdania. Mam nadzieję, że projektowane przepisy jak najszybciej wejdą w życie, tak aby wakujące stanowiska zostały obsadzone. Bardzo dziękuję także Ministerstwu Sprawiedliwości, panu ministrowi Hajdukowi, pani dyrektor Lewandowskiej, za współpracę. Współpraca była bardzo cenna i za nią serdecznie dziękuję.