Mówca: Tadeusz Tomaszewski (tekst niewygłoszony)
Data: 2026-04-28 (Sejm RP, kadencja 10)

Stanowisko Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W celu rozwiązania problemów związanych z rozwojem Obszaru Metropolitalnego Gdańsk-Gdynia-Sopot opracowano projekt ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. Przedmiotowa regulacja, czyli rządowy projekt ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim, druk nr 2446, określa zasady i tryb utworzenia związku metropolitalnego oraz zasady jego funkcjonowania i finansowania. W zależności od regulacji statutowej projektowany związek metropolitalny może zrzeszać gminy albo gminy i powiaty. Projekt ustawy przewiduje dwie kategorie zadań własnych związku metropolitalnego. Są to zadania obligatoryjne, które związek musi wykonywać na podstawie i w granicach ustawy i na które ma ustawowo określone źródła dochodów, oraz zadania fakultatywne, które związek wykonywać może, o ile jest ku temu wola wyrażona w statucie związku metropolitalnego. Zgodnie z art. 14 projektu ustawy związek metropolitalny będzie obligatoryjnie realizował w imieniu własnym oraz na własną odpowiedzialność zadania publiczne m.in. w zakresie: 1. polityki rozwoju, 2. kształtowania ładu przestrzennego, 3. publicznego transportu zbiorowego na obszarze związku, 4. mobilności miejskiej, 5. adaptacji do zmian klimatu, 6. promocji związku i jego obszaru. Bez wprowadzenia do porządku prawnego ustawowych podstaw efektywna i skuteczna współpraca w ww. obszarach nie będzie możliwa. Zadania związku metropolitalnego są odrębną kategorią zadań publicznych, samorządowych i nie należy ich utożsamiać z zadaniami gmin czy powiatów. Bez wprowadzenia powyższych zadań własnych do ustawy efektywne przeciwdziałanie wielu zjawiskom nie będzie możliwe. Powyższe kategorie zadań przyniosą następujące pozytywne efekty: 1. umożliwią koordynację polityki rozwoju i polityk sektorowych członków związku metropolitalnego, tj. 61 gmin i powiatów; 2. wzmocnią samodzielność strategiczną jednostek samorządu lokalnego z obszaru związku metropolitalnego, 3. pomogą przeciwdziałać niekontrolowanej suburbanizacji, czyli rozlewaniu się miast i chaosowi urbanistycznemu; 4. umożliwią integrację kilkudziesięciu lokalnych systemów transportowych w jeden spójny i sprawnie działający system transportu metropolitalnego; 5. przysłużą się minimalizacji tzw. wykluczenia komunikacyjnego; 6. usprawnią procesy inwestycyjne, w szczególności w ramach gospodarki komunalnej. Wśród zadań fakultatywnych znajdują się również zadania wypracowane ze środowiskami gospodarczymi i naukowymi metropolii zmierzające do zdynamizowania i utrwalenia rozwoju społeczno-gospodarczego. Związek metropolitalny, wykonując zadania własne - zarówno o charakterze obligatoryjnym, jak i o charakterze fakultatywnym - będzie oddziaływał na wszystkie zrzeszone w związku jednostki samorządu lokalnego: gminy i powiaty. Ustawa przewiduje symetrię w tym zakresie. Związek metropolitalny jest zrzeszeniem gmin albo gmin i powiatów wyposażonym w odrębną podmiotowość prawną, a także atrybut samodzielności. Skład związku - jego jedno- lub dwustopniowość - powinien wynikać ze statutu związku metropolitalnego będącego kluczowym dokumentem ustrojowo-organizacyjnym. Statut jest głównym narzędziem operacjonalizacji przepisów ustawy, służącym jednocześnie uelastycznieniu ustroju wewnętrznego, powinien więc być szyty na miarę. Każda jednostka samorządu lokalnego zrzeszona w związku ma delegata w zgromadzeniu związku, które jest najwyższym organem władzy. Delegatami są starostowie, prezydenci miast, burmistrzowie i wójtowie. Zgromadzenie podejmuje kluczowe dla rozwoju i funkcjonowania związku decyzje polityczne, strategiczne, kadrowe i finansowe, w tym uchwala statut, strategię, budżet i plan rozwoju publicznego transportu zbiorowego związku metropolitalnego oraz powołuje i odwołuje zarząd, który pełni funkcję wykonawczą i zarządczą. Zarząd wspomaga urząd metropolitalny, a także - w zależności od przyjętego schematu organizacyjnego - także inne jednostki organizacyjne, w tym mające osobowość prawną, np. spółki. Gminy i powiaty, pozostając organizatorami publicznego transportu zbiorowego, wyposażą związek metropolitalny, który na mocy ustawy jest organizatorem transportu zbiorowego w zakresie metropolitalnych przewozów pasażerskich, w część swoich kompetencji. Związek metropolitalny będzie zatem odpowiadał na podstawie ustawy za organizację metropolitalnych przewozów pasażerskich, a na podstawie porozumień - za organizację przewozów o charakterze gminnym i powiatowym, integrując także przewozy kolejowe i autobusowe w jeden spójny system. Jednocześnie przedmiotowa ustawa wprowadza istotne zmiany w ustawie z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim, dostosowując jego organizację do wyzwań stojących przed tym regionem. Zmiany te dotyczą w szczególności katalogu i form wykonywania zadań własnych związku metropolitalnego, a także systemu finansowania jego działalności. Szczegółowo scharakteryzowano to w uzasadnieniu projektu ustawy. Klub parlamentarny Lewicy poprze rozwiązania przedstawione przez rząd.