Mówca: Urszula Nowogórska
Data: 2026-03-11 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Szanowny Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego w odniesieniu do rządowego projektu ustawy o koordynacji działań antykorupcyjnych oraz o likwidacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego, druki sejmowe nr 1884 i 2257. Centralne Biuro Antykorupcyjne to utworzona w 2006 r. służba specjalna do zwalczania korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, działająca na podstawie odrębnej ustawy. Przez lata budziła spory polityczne, zarówno co do skuteczności, jak i co do standardów działania. Likwidacja CBA nie osłabi państwa w walce z nadużyciami. Nowy projekt zakłada utworzenie Centralnego Biura Zwalczania Korupcji w ramach Policji. To właśnie ono przejmie obowiązki CBA, natomiast część zadań trafi do Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Krajowej Administracji Skarbowej. Projekt ustawy o likwidacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego uzasadnia konieczność reformy wieloletnimi i poważnymi zastrzeżeniami wobec funkcjonowania biura. Wskazuje się na naruszenia praworządności, swobód obywatelskich oraz zasad neutralności politycznej, a także na stosowanie przez CBA kontrowersyjnych metod operacyjnych, w tym prowokacji i masowej inwigilacji, co było przedmiotem publicznej krytyki oraz prac sejmowej Komisji Śledczej. Głównym założeniem projektu jest całkowita likwidacja CBA i przekazanie jego kompetencji trzem instytucjom: Policji, Krajowej Administracji Skarbowej oraz Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Kluczowym elementem reformy jest utworzenie w strukturze Policji Centralnego Biura Zwalczania Korupcji, wyspecjalizowanej służby odpowiedzialnej za zwalczanie korupcji w administracji publicznej, gospodarce, sektorze zdrowia, sporcie oraz w obszarze przestępstw gospodarczych i finansowych. CBZK, bo taki będzie skrót tej instytucji, otrzyma szerokie uprawnienia operacyjno-rozpoznawcze, analogiczne do kompetencji Centralnego Biura Śledczego Policji, w tym prawo stosowania operacji zakupu kontrolowanego czy dostęp do danych telekomunikacyjnych. Komendanta CBZK powoływać będzie minister spraw wewnętrznych na wniosek komendanta głównego Policji, a biuro będzie stanowić nowy rodzaj służby policyjnej. Część zadań CBA zostanie przekazanych Krajowej Administracji Skarbowej, która przejmie kompetencje w zakresie analizy i kontroli oświadczeń majątkowych, weryfikacji konfliktów interesów, audytu zamówień publicznych oraz zadań podatkowych dotychczas wykonywanych przez szefa CBA. Z kolei ABW ma zajmować się korupcją zagrażającą bezpieczeństwu państwa, zwłaszcza wśród osób pełniących funkcje publiczne. Koordynacja działań antykorupcyjnych zgodnie z projektem ustawy będzie należeć do ministra koordynatora służb specjalnych lub prezesa Rady Ministrów. Ma to zagwarantować utrzymanie priorytetowego charakteru walki z korupcją w strukturach państwa. Istotnym elementem reformy jest ustawowe uregulowanie tzw. osłony antykorupcyjnej, do tej pory działającej na podstawie wytycznych premiera. Nowa regulacja podnosi jej rangę i przypisuje prowadzenie osłony Policji, ABW i Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, co ma szczególne znaczenie w efektywności zabezpieczania dużych przedsięwzięć rządowych przed ryzykiem korupcji. Projekt szczegółowo opisuje zasady przenoszenia funkcjonariuszy i pracowników CBA do nowych instytucji. Funkcjonariusze nie będą podlegać ponownej weryfikacji przydatności do służby, zachowają ciągłość zatrudnienia i będą mogli wybrać dalszą służbę w Policji lub, jeżeli zajmowali funkcje finansowe, w Krajowej Administracji Skarbowej. Stopnie służbowe w nowych formacjach mają być ustalone na podstawie stażu i wykształcenia. Funkcjonariusze zachowają prawo do odejścia ze służby do 30 kwietnia 2026 r. Równolegle ustawa reguluje proces przenoszenia pracowników cywilnych, którzy mogą złożyć wniosek o zatrudnienie w Policji lub CBZK. Pracownikom, którzy przyjmą propozycję zatrudnienia stosunek pracy ulegnie automatycznemu przekształceniu 1 maja 2026 r. Natomiast w przypadku odmowy stosunek pracy wygaśnie wraz z odprawą. Przewidziano również kompleksowe rozwiązania dotyczące mienia i zobowiązań likwidatora biura. Projekt przewiduje także szczegółowe zasady kontynuowania spraw wszczętych przed likwidacją biura. Skargi, wnioski i petycje trafią do premiera, a postępowania służbowe i operacyjne będą odpowiednio prowadzone przez Policję, CBZK lub KAS. Instytucje wyznaczone do przejęcia zadań Centralnego Biura Antykorupcyjnego w walce z korupcją są neutralne politycznie, a także są dysponentem sił i środków, które umożliwiają im realną i efektywną zdolność wykonywania oraz ścigania przypadków korupcji na najwyższych szczeblach władzy, niezależnie od opcji politycznej. Rozłożenie ciężaru walki z korupcją na kilka instytucji pozwoli, w przypadku wykrycia tego rodzaju przestępstw, na podejmowanie skutecznych, profesjonalnych i w pełni niezależnych działań ukierunkowanych na ściganie faktycznych sprawców przestępstw korupcyjnych, nie zaś realizowanie czynności wpisujących się w walkę polityczną. Niezależnie od afer instytucja CBA nie wypełniła swojego zadania. Reforma nie jest tylko technologiczną reorganizacją służb, lecz także istotnym krokiem do poprawy życia publicznego. Polskie Stronnictwo Ludowe popiera projekt rządowego przedłożenia. Bardzo dziękuję. (Oklaski)