Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2016-11-29 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Sprawa, do której odnosi się omawiany projekt ustawy z druku nr 996 i sprawozdanie połączonych komisji, druk nr 1012, jest tak stara i znana, jak stare i znane są kopalnie, wydobycie węgla i towarzyszący węglowi w złożach metan. Prowadzone od lat działania restrukturyzacyjne w zakresie górnictwa węgla kamiennego powodują nieodpłatne zbywanie do Spółki Restrukturyzacji Kopalń SA zakładów górniczych lub ich części. Ten proces wiąże się zazwyczaj z koniecznością wygaszania posiadanych koncesji, które najczęściej dotyczą wydobywania węgla kamiennego i metanu jako kopaliny towarzyszącej. A zatem kopalnie w chwili wygaśnięcia koncesji na wydobywanie węgla kamiennego tracą możliwość wydobywania metanu jako kopaliny towarzyszącej, a przecież zazwyczaj posiadają system pozyskiwania i gospodarczego wykorzystania metanu do produkcji energii. Bezmyślność naszych poprzedników spowodowała, że z uwagi na brak odpowiednich regulacji prawnych trzeba w likwidowanych kopalniach zamykać instalacje do odmetanowienia lub uwalniać metan do atmosfery, powodując szkody w środowisku. Dodam tu, że metan jest wielokrotnie bardziej szkodliwy w zakresie oddziaływania cieplarnianego niż dwutlenek węgla. Wysoka Izbo! Przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, ale przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze nie dają możliwości pozyskiwania metanu bez uzyskania oddzielnej koncesji, tzw. koncesji węglowodorowej. Powoduje to oczywiste straty finansowe, za które płaci polski podatnik, bo Spółka Restrukturyzacji Kopalń przecież otrzymuje pieniądze na likwidację od Skarbu Państwa. (Poseł Krzysztof Gadowski: Tak.) No, ale jeśli się przepuściło 1,5 mld zł w spółce, która podobno przygotowywała budowę elektrowni jądrowej, a nie wskazała nawet proponowanej lokalizacji, to czemu się przejmować tym, że miesięcznie na jednym otworze z powodu niewykorzystania metanu może być nawet kilkaset tysięcy złotych straty? Bezmyślność granicząca z głupotą. Ale, Wysoka Izbo, ad rem. Art. 1 omawianego projektu zawierający zmiany do ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego stanowi w dodawanym art. 8f, że przedsiębiorstwo przekazane do Spółki Restrukturyzacji Kopalń w trakcie likwidacji zakładu górniczego może w celu ochrony środowiska lub zapewnienia bezpieczeństwa ruchu likwidowanego zakładu górniczego wydobywać metan bez uzyskiwania koncesji w przestrzeni objętej planem ruchu likwidowanego zakładu górniczego. Należy tutaj podkreślić, że zgodnie z raportem Wyższego Urzędu Górniczego w sprawie zagrożeń metanowych na 30 kopalń węgla kamiennego w 21 stwierdzono wydzielanie metanu, w tym w 15 w pokładach o najwyższej, IV kategorii zagrożenia metanowego. W 2014 r. liczba ścian z IV kategorią, w których prowadzono eksploatację, stanowiła 42,5%. Zmiana zawarta w art. 1 omawianego projektu zapewni zatem bezpieczeństwo likwidowanego zakładu, bezpieczeństwo sąsiednich zakładów górniczych i bezpieczeństwo powszechne oraz wpłynie korzystnie na stan środowiska naturalnego, bo prowadzi do ograniczenia ilości metanu emitowanego do atmosfery. Stanowione przepisy będą dotyczyły jednego przedsiębiorstwa - jak już powiedziałam - które prowadzi działania likwidacyjne finansowane przez Skarb Państwa, przedsiębiorstwa, którego współwłaścicielem jest Skarb Państwa. Nowe przepisy umożliwią zapewnienie bezpieczeństwa podczas likwidacji zakładów górniczych oraz właściwe wykorzystanie cennej kopaliny, jaką jest metan. Tak więc, Wysoka Izbo, sprawa jest, powiem bez ogródek, śmiertelnie poważna. Art. 2 omawianego projektu obejmuje zmianę zapisu w art. 401c ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska w taki sposób, że pkt 1 otrzymuje brzmienie: ˝1) finansowanie potrzeb geologii na rzecz kraju;˝, a pkt 2 uchyla się. Przypomnę, że art. 401c Prawa ochrony środowiska dotyczy listy zadań publicznych, które mogą być finansowane przez narodowy fundusz ochrony środowiska. Proponowany zapis jest szerszy od dotychczasowego, więc umożliwia finansowanie nie tylko - jak dotąd - rozpoznania budowy geologicznej kraju, ale również prac poszukiwawczych i dokumentacyjnych, sprawowania nadzoru geologicznego, przygotowania i wdrożenia polityki surowcowej państwa, innowacyjnych technologii itp. W nowym zapisie pkt 1 zawiera się również zakres przedmiotowy dotychczasowego pkt 2, stąd propozycja jego uchylenia. Pragnę podkreślić, że Ministerstwo Środowiska w sytuacji likwidacji kopalń i wydobywania metanu mimo braku koncesji musi m.in. prowadzić ewidencję wydobytej kopaliny. Ta praca musi być w jakiś sposób finansowana, bo służba geologiczna powinna wypełniać ciążące na niej obowiązki. Dzięki proponowanemu zapisowi będzie możliwe finansowanie kosztów związanych z nadzorem nad likwidacją kopalń z funduszu geologicznego. Przypomnę, że ten art. 2, będący skutkiem poprawki, został przyjęty 30 głosami za, przy 5 głosach przeciwnych i 2 wstrzymujących się, na posiedzeniu połączonych komisji: Komisji do Spraw Energii i Skarbu Państwa oraz Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Art. 3 zawiera zmianę do art. 163 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze. Dodawane ust. 6-9 dotyczą nadzoru nad instytutem badawczym realizującym zadania w zakresie państwowej służby geologicznej w celu wzmocnienia nadzoru właściwego ministra nad tymże instytutem. Obecnie obowiązujące przepisy dotyczące instytutów badawczych utrudniają prowadzenie bieżącego nadzoru ministra nad Państwowym Instytutem Geologicznym - Państwowym Instytutem Badawczym, któremu ustawa powierzyła pełnienie funkcji państwowej służby geologicznej. W szczególności mówię tu o przepisach dotyczących rady naukowej, dających radzie szerokie uprawnienia, które mają istotny wpływ na realizację zadań państwa w tym zakresie. Ale podkreślmy, to nie rada naukowa, tylko minister ponosi odpowiedzialność za prawidłowe realizowanie zadań publicznych w tej dziedzinie. Podobnie jest z przepisami regulującymi działanie komisji przeprowadzającej konkurs na stanowisko dyrektora Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego Instytutu Badawczego, które utrudniają sprawowanie nadzoru przez właściwego ministra. Zadania Państwowej Służby Geologicznej i Państwowej Służby Hydrogeologicznej wykonywane przez PIG - Państwowy Instytut Badawczy, ważne dla realizacji polityki surowcowej państwa, dają asumpt do takiej właśnie zmiany przepisów ustawy, aby minister miał realny wpływ na jednostki, za których działania bądź zaniechania ponosi odpowiedzialność polityczną i służbową. Art. 4 zawiera zmiany do ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw, czyli tzw. ustawy węglowodorowej. Zmiana dotycząca art. 21 tej ustawy przedłuża z 2 do 4 lat termin, w którym podmioty prowadzące roboty w wyrobiskach zlikwidowanych podziemnych zakładów górniczych mają obowiązek dostosować się do wymogów ustawy Prawo geologiczne i górnicze. Druga zmiana w tymże artykule wydłuża czas obowiązywania przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 110 Prawa geologicznego i górniczego. Pierwotnie miały one obowiązywać nie dłużej niż 24 miesiące od dnia wejścia w życie noweli węglowodorowej, zatem 1 stycznia 2017 r. straciłoby ważność rozporządzenie ministra środowiska z 16 lutego 2012 r. w sprawie planów ruchu zakładów górniczych. Ponieważ przepisy dotyczące planów ruchu zakładów górniczych mają być wkrótce znowelizowane na skutek wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/30/UE, celowe jest przedłużenie tego terminu do 36 miesięcy, czyli o rok. Art. 5, 6 i 7 projektu ustawy zawartego w sprawozdaniu komisji, w druku nr 1012, to przepisy przejściowe, o charakterze intertemporalnym, które są konsekwencją zmian wprowadzonych do ustawy Prawo geologiczne i górnicze. Z kolei art. 8 stanowi, że ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Wysoka Izbo! Omawianym dzisiaj projektem, zawartym w sprawozdaniu komisji, naprawiamy rażące błędy popełnione przy uchwalaniu w 2014 r. zmian do ustawy Prawo geologiczne i górnicze, usuwamy luki i niekonsekwencje. Nie jest to zresztą, przypomnę, pierwsza korekta noweli węglowodorowej w tej kadencji, przypomnę prace nad drukiem nr 364 w marcu br. W odniesieniu do pozyskiwania metanu jako kopaliny towarzyszącej złożom węgla kamiennego pilna nowelizacja przepisów jest sprawą niezwykle, jak powiedziałam, i śmiertelnie poważną, natomiast przepisy dotyczące funkcjonowania Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego Instytutu Badawczego mają oczywisty wpływ na skuteczność realizacji nadzoru geologicznego nad pozyskiwaniem kopaliny towarzyszącej, jaką jest metan. Wysoka Izbo! Połączone komisje, Komisja do Spraw Energii i Skarbu Państwa oraz Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, przyjęły do projektu ustawy z druku nr 996 cztery poprawki, po analizie opinii Biura Legislacyjnego na temat tych poprawek. Wysoka Izbo! Połączone komisje: Komisja do Spraw Energii i Skarbu Państwa oraz Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa przyjęły projekt zawarty w sprawozdaniu połączonych komisji 29 głosami za, przy 7 głosach wstrzymujących się. Wysoka Izbo! W imieniu ww. komisji proszę o przyjęcie projektu zawartego w druku nr 1012, na co czekają kopalnie, a zwłaszcza poddane restrukturyzacji zakłady górnicze. Dziękuję bardzo.