Mówca: Krystyna Łybacka
Data: 2013-07-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zanim przystąpię do przedstawienia projektu ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym z druku nr 1442, chciałabym złożyć ostry protest na ręce pana marszałka z uprzejmą prośbą o to, aby Prezydium Sejmu zechciało tę kwestię wyjaśnić. Otóż 25 czerwca odbyło się posiedzenie Konwentu Seniorów, który ustalił porządek obecnego, 45. posiedzenia Sejmu. 25 lub 26 czerwca wieczorem, nie mam co do tego precyzyjnej informacji, bo ktoś mógł w różnym terminie otworzyć iPada, otrzymaliśmy ten porządek na iPady. Tymczasem 17 czerwca, a więc 8 dni przed tym, nim my poznaliśmy porządek, otrzymałam telefon od osoby z jednej z instytucji, która prowadzi podobną działalność, ale niepodlegającą regulacji prawnej, że na tym posiedzeniu Sejmu odbędzie się czytanie tego projektu i ona prosi o spotkanie. Zatem pytam: Kto jest podmiotem w tej Izbie - posłowie czy dziwne podmioty zewnętrzne, które mają, moim zdaniem, kontakty z niewielką grupą osób znającą wcześniej zamierzenia, które będą sugerowały Prezydium Sejmu? Proszę o wyjaśnienie tej sytuacji, bo dla mnie jest ona bulwersująca. (Oklaski) A teraz przystępuję już do przedstawienia rzeczonego projektu. Wysoka Izbo! Mamy w Polsce 4300 tys. osób powyżej 67. roku życia. 44% spośród nich otrzymuje świadczenia emerytalne poniżej 1400 zł brutto. Ja nie muszę epatować Wysokiej Izby żadnymi dramatycznymi i drastycznymi scenami, bo każdy z nas rozumie, że takie świadczenia powodują, iż najdrobniejsza usterka w domu, konieczność wymiany czegokolwiek czy zakupu leków stawiają tych ludzi w bardzo trudnej sytuacji, często jest to dla nich niewykonalne. Stanowią oni zatem część naszego społeczeństwa bardzo podatną na sugestie, jak można zwiększyć dochody. Stanowią równocześnie tę część, która nie podlegała edukacji prawnej, która będzie wprowadzona w polskim systemie od 1 września tego roku. Bardzo łatwo jest więc przekonać ich, stosując odpowiednią siłę sugestii, że takie rozwiązanie, a dla nich niekiedy kilkadziesiąt złotych to jest coś, co cenią, będzie bardzo pomocne. Ponieważ nie mamy żadnych regulacji prawnych, a niewielka część podmiotów, które oferują tzw. rentę dożywotnią w zamian za zrzeczenie się prawa własności domu czy lokalu spółdzielczego, zawiera umowę notarialnie, mamy sytuację, w której emeryci, seniorzy są narażeni na zwyczajne oszustwo. Wystarczy, że firma bankrutuje bądź, jeszcze gorzej, znika z polskiego rynku i trudno ustalić jej adres, i dany emeryt pozostaje i bez świadczeń, i co gorsza, bez mieszkania, bez domu, bez prawa użytkowania wieczystego, jeżeli takowe posiadał. Czy wszystkie podmioty są nieuczciwe? Nie - jest część, która czeka na regulacje, bo chce prowadzić swoją działalność w sposób uregulowany i zgodny z prawem, ale niestety nie dotyczy to wszystkich. Takich umów sprzedażnych, bo to jest kodeksowa umowa sprzedażna, zawarto już 6 tys. Jaka część z nich ma gwarancje notarialne, tego nie jestem w stanie Wysokiej Izbie powiedzieć. Na ten problem, bardzo niebezpieczny dla starszych osób, wielokrotnie zwracała uwagę pani poseł Anna Bańkowska w swoich interpelacjach, a także w publicznych wystąpieniach, również z tej trybuny. I kiedy przy omawianiu tzw. afery Amber Gold mówiła także, że rośnie nam potencjalna nowa afera dotycząca grupy ludzi odbierających świadczenia bez regulacji prawnych, zyskała ogromną akceptację i aprobatę ze strony pana premiera, który stwierdził: Tak, to trzeba jak najszybciej uregulować. Mieliśmy zapowiedzi, że to będzie uregulowane, niestety ciągle nie jest. W związku z tym klub Sojusz Lewicy Demokratycznej przedstawia dziś Wysokiej Izbie projekt, który zakłada wprowadzenie bezpiecznego kredytu odwróconego. Czym się różni ten projekt od dotychczas stosowanych umów sprzedażnych? Trzema istotnymi kwestiami. Kwestia pierwsza - w momencie zawierania umowy kredytowej między kredytobiorcą a kredytodawcą kredytobiorca nie traci prawa własności. Zachowuje on prawo własności aż do śmierci. Co więcej, to prawo własności zachowują jego spadkobiercy, a jeżeli różnica między kwotą wypłaconą kredytobiorcy a oszacowaną wartością nieruchomości jest dodatnia, podlega podziałowi pomiędzy spadkobierców. Druga istotna kwestia jest taka, że podmiotem, który może świadczyć tę usługę, czyli udzielać kredytu hipotecznego, może być wyłącznie podmiot, który jest na liście objętej kontrolą nadzoru finansowego. A więc jest to bezpieczna transakcja, ponieważ gdyby Wysoka Izba zechciała ten projekt przyjąć, będzie on również skutkować uchwałą Komisji Nadzoru Finansowego - projekt takiej uchwały jest zresztą załączony do projektu ustawy. Wreszcie trzecia, bardzo istotna kwestia. W każdej chwili kredytobiorca może odstąpić od umowy. Może mu się zmienić sytuacja, może się wydarzyć coś nieoczekiwanego, może po prostu wygrać w totka. I ma on prawo odstąpić w terminie 3-miesięcznym od tej umowy, w każdej chwili ma prawo wcześniej spłacić pobierany kredyt, jak również z chwilą zawarcia umowy może od niej odstąpić w terminie do 30 dni bez jakichkolwiek konsekwencji. Projekt ustawy bardzo precyzyjnie określa, kto może taką umowę zawrzeć. Otóż może to być podmiot, któremu przysługuje prawo własności, prawo użytkowania wieczystego lub spółdzielcze prawo własności, po prostu prawo własności budynku. Kto może być kredytodawcą? Tak jak powiedziałam, może to być tylko podmiot, który jest na liście objętej kontrolą nadzoru finansowego. Projekt bardzo wyraźnie precyzuje, co powinno być przedmiotem umowy kredytowej. Artykuł 12 to jest artykuł, który w 23 punktach szczegółowo mówi, co powinna zawierać umowa kredytowa. W odwróconym kredycie hipotecznym ta instytucja, która kredytuje, zobowiązuje się do postawienia określonej kwoty kredytobiorcy. Kwota, którą stawia do dyspozycji, jest oczywiście wynikiem oszacowania wartości nieruchomości, które to oszacowanie następuje przez rzeczoznawcę majątkowego określonego w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Jeśli chodzi o kwotę pozostawioną do dyspozycji kredytobiorcy, umowa jest zawarta w walucie polskiej. Przed przystąpieniem do podpisania umowy instytucja kredytująca jest zobligowana do dostarczenia, bądź metodą tradycyjną, bądź drogą elektroniczną, prospektu informacyjnego, który zawiera wszystkie informacje niezbędne do tego, aby osoba, która zechce przystąpić do tej umowy, mogła bardzo skrupulatnie przemyśleć, czy jest to rzeczywiście oferta dla niej dobra. Ten, kto pobiera te świadczenia w drodze tej umowy, czyli kredytobiorca, jest zobligowany do utrzymywania nieruchomości w należytym stanie technicznym, a także do terminowego uiszczania podatków i opłat obowiązkowych związanych z posiadaniem nieruchomości, jak również do zawarcia umowy ubezpieczeniowej dotyczącej tej nieruchomości. W przypadku niezrealizowania przez kredytobiorcę wymienionych przeze mnie warunków podmiot kredytujący ma prawo odstąpić od umowy, ale po uprzednim wezwaniu kredytobiorcy do wykonywania tych obowiązków - i na to jest 30 dni. Osoba, która pobiera kredyt, ma, tak jak mówiłam, w każdej chwili prawo do odstąpienia od umowy z 3-miesięcznym wypowiedzeniem, natomiast instytucja kredytująca ma prawo do zerwania umowy tylko w przypadku, kiedy ten, kto pobiera ten kredyt, nie spełnia warunków, o których przed chwilą powiedziałam, a które stanowią przedmiot art. 14. Jest jeszcze jedna istotna kwestia, o której należy powiedzieć, a mianowicie że kredytobiorca nie ponosi w momencie, kiedy odstępuje od umowy, żadnych kosztów z tym związanych, jak również kredytobiorca w każdej chwili ma prawo do spłaty tego kredytu, ale gdyby instytucja kredytująca ogłosiła upadłość, wtedy automatycznie zostaje zerwana umowa, natomiast obciążenia hipoteczne sięgają tylko kwoty wypłaconej, a już nie tej kwoty, na którą opiewała umowa. Tak jak powiedziałam, integralną częścią tego projektu jest projekt uchwały Komisji Nadzoru Finansowego oraz projekt prospektu informacyjnego. Do tego projektu wpłynęło wiele opinii. Wszystkie, z wyjątkiem jednej, są opiniami zawierającymi szereg uwag, ale są to opinie pozytywne, zarówno opinie BAS, opinie Narodowego Banku Polskiego, jak i opinia Związku Banków Polskich. Zresztą Związek Banków Polskich w swojej opinii przedstawia bardzo ciekawą, wartą rozważenia sugestię. Pozwolę ją sobie przeczytać: Wydaje się, że w kontekście odwróconego kredytu hipotecznego należy także pamiętać o potrzebie wykreowania usług doradczych, usług, które będą bezpłatne, świadczone przez profesjonalistów na rzecz potencjalnych beneficjentów odwróconego kredytu hipotecznego, usług oferowanych przez gminy, związki zawodowe, korporacje zawodowe, związki emerytów i rencistów czy związki profesji. Czytanie całości zapisów umowy na pewno nie jest powszechne, nie mówiąc o jej pełnym zrozumieniu i posiadaniu świadomości o potencjalnych ryzykach. A więc jest to ciekawa sugestia, aby rzeczywiście pomagać potencjalnym beneficjentom przy podejmowaniu decyzji. Również Komisja Krajowa NSZZ ˝Solidarność˝ przesłała bardzo pozytywną opinię, ale postuluje, aby z uwagi na to, że zapowiadano, iż Ministerstwo Gospodarki przygotuje propozycję, ale jej nie ma, a pojawił się ten projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej, te projekty czy te zamierzania Ministerstwa Gospodarki i Ministerstwa Finansów oraz projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej zostały poddane pod dyskusję na posiedzeniach Komisji Trójstronnej. Jest pozytywna opinia prokuratora generalnego, aczkolwiek, tak jak powiedziałam, zawiera szereg uwag. Zresztą opinia zarówno prokuratora generalnego, jak i Narodowego Banku Polskiego wskazuje na to, że nie jest to całościowe uregulowanie problemu, bo ten projekt, który mówi o odwróconym kredycie hipotecznym, jest alternatywą wobec umowy sprzedaży, jaka w tej chwili istnieje. Jedno jest bezsporne: z opinii tych wynika, iż nad projektem warto pracować. Jedyna negatywna opinia, o której wspomniałam, to opinia Krajowej Rady Notarialnej. Nie chcę, Wysoka Izbo, insynuować, że Krajowa Izba Notarialna przesłała opinię negatywną i, co więcej, jako jedyna zarzuca zbyt rozległe regulacje tylko dlatego, że część podmiotów świadczących w tej chwili usługi świadczy je we współpracy z biurami notarialnymi. Tak jak mówię, nie chcę tego mówić. Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za poświęconą uwagę i gorąco apeluję do pań i panów posłów, aby w trosce o naszych seniorów podjąć pracę nad tym projektem, tak aby seniorzy mogli w sposób bezpieczny otrzymywać, dysponując prawem własności, wsparcie swoich świadczeń emerytalno-rentowych. Bardzo dziękuję za uwagę. (Oklaski)