Mówca: Ryszard Zawadzki (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-02-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przypadająca właśnie 70. rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu skłania nas do refleksji i przypomnienia faktów związanych nie tylko z wyzwoleniem obozu, ale również tych dotyczących jego ewakuacji, które miały miejsce kilka dni wcześniej. Ewakuacja obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu to jedno z najsmutniejszych wydarzeń w historii Górnego Śląska, które ściśle łączy się z wyzwoleniem obozu i które pomimo upływu lat pozostaje w pamięci mieszkańców Śląska. W styczniu 1945 r. w związku ze zbliżaniem się frontu Fritz Bracht, niemiecki Gauleiter Górnego Śląska, wydał nakaz ewakuacji Prowincji Górny Śląsk. Rozkaz o kryptonimie ˝Karla˝ obejmował również ewakuowanie więźniów osadzonych w obozach koncentracyjnych. W dniach 17-21 stycznia 1945 r. wyprowadzono z obozów i podobozów KL Auschwitz ok. 56 000 więźniów. Z uwagi na warunki panujące na trasie przemarszu, brutalne zachowanie konwojujących więźniów esesmanów i liczne ofiary wydarzenie nazwano marszem śmierci. Główna trasa ewakuacyjna licząca około 63 km prowadziła do Wodzisławia Śląskiego (Loslau). Tam na stacji kolejowej więźniów załadowano do otwartych wagonów towarowych, tzw. węglarek, i wysłano w kierunku południowo-zachodnim do innych obozów koncentracyjnych położonych w głębi III Rzeszy. Opuszczając obóz przy temperaturze wynoszącej około -20°C i zalegającym na drogach śniegu, więźniowie wyruszyli w nieznane. Początkowo opuszczenie obozu przyjmowali z nadzieją, która jednak gasła w obliczu trudów zimowego marszu i coraz częściej spotykanych na poboczach dróg ciał zabitych kolegów. Miejscowa ludność starała się na różne sposoby pomóc pędzonym więźniom, wystawiała naczynia z ciepłą strawą, herbatą lub mlekiem. Pomimo tego na samym odcinku z Oświęcimia do Wodzisławia znaleziono ok. 600 ciał więźniów. Do liczby tej należy doliczyć ofiary zamordowane w masowych egzekucjach oraz ciała więźniów wyrzucanych z wagonów kolejowych, które znajdowano wzdłuż linii kolejowej de facto już po zakończeniu właściwego marszu śmierci. Trasa pokonywana była najczęściej w 3 odcinkach: z Oświęcimia do Poręby pod Pszczyną, gdzie miał miejsce pierwszy nocleg, z Poręby do Jastrzębia, w którym odbywał się drugi nocleg, oraz ostatni etap z Jastrzębia do Wodzisławia Śląskiego. Warto również wspomnieć, że w czasie marszu śmierci w pobliżu Wodzisławia Śląskiego został zamordowany m.in. feldmarszałek austriacki Johann Friedländer, dowódca wojsk austro-węgierskich z czasów I wojny światowej, który z powodu polityki rasowej III Rzeszy trafił do obozu w Oświęcimiu w 1944 r. Uczestnikiem, któremu udało się przeżyć marsz śmierci, był z kolei późniejszy premier PRL Józef Cyrankiewicz. Najtragiczniejsze wydarzenia odbywały się na stacji kolejowej w Wodzisławiu Śląskim, gdzie doszło do kilku egzekucji, w których zginęło co najmniej 30 więźniów. W pobliżu parowozowni w Wodzisławiu rozstrzelano m.in. więźniów podobozu w Rydułtowach. Na dworcu pojawiali się również rodziny więzionych w Oświęcimiu, które miały nadzieję na spotkanie się z bliskimi. Dramatyczne sceny miały miejsce również w innych miejscach miasta, m.in. w odlewni żelaza, w której zastrzelono 10-11 osób. Z wodzisławskiej stacji odjeżdżały kolejne pociągi z więźniami, którzy po kilku dniach podróży w straszliwych warunkach docierali do obozów położonych w głębi III Rzeszy. Na całej trasie marszu śmierci miały miejsce ucieczki więźniów, które szczególnie często zdarzały się w miejscach postoju i noclegów, tj. w okolicach Pszczyny, Jastrzębia i Wodzisławia. Wielu anonimowych dziś mieszkańców miejscowości leżących wzdłuż trasy z Oświęcimia do Wodzisławia pomagało ukrywać się zbiegłym więźniom. Bohaterscy kolejarze ze stacji kolejowej w Wodzisławiu Śląskim: Wincenty Grabiec, Karol Pielczyk i Roman Brachmański, ryzykując własnym życiem, uratowali kilka kobiet, wywożąc je parowozem do Radlina II, gdzie zaopiekowały się nimi rodziny Augustyna Poloka, Wiktora Pluty i rodzina Augustyna Zmyłty z Radlina Górnego. W wielu miejscowościach regionu, przez które przechodził marsz śmierci, pamięć o tych wydarzeniach jest żywa. Od 2011 r. do Mszany, w której znajduje się mogiła 33 więźniów i więźniarek, przyjeżdżają grupy z Izraela, by wspólnie z mieszkańcami tej miejscowości uczcić pamięć i modlić się za ofiary marszu śmierci, które zginęły na terenie gminy Mszana. Również w Wodzisławiu Śląskim corocznie odbywa się uroczysta msza święta połączona ze złożeniem wiązanek kwiatów przez władze miasta i powiatu na dworcu kolejowym oraz na mogile co najmniej 44 ofiar marszu śmierci znajdującej się na Piaskowej Górze. Do niedawna w uroczystościach tych uczestniczyli ostatni żyjący więźniowie - uczestnicy tragicznego marszu. Ponadto w 65. i 70. rocznicę wydarzeń w Wodzisławiu Śląskim zorganizowano konferencje popularnonaukowe, w których uczestniczyło kilkuset mieszkańców całego regionu. Lokalna społeczność należycie pielęgnuje pamięć o tych tragicznych wydarzeniach, które należą do najtragiczniejszych i najsmutniejszych zdarzeń, jakie miały miejsce w całej historii Górnego Śląska. Szacuje się, że w ramach ewakuacji obozów Auschwitz zginęło od 9 do 15 tys. ludzi. Przebieg posiedzenia