Mówca: Tadeusz Woźniak
Data: 2015-09-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Sytuacja Polski latem 1980 r. była uwarunkowana ponadtrzydziestopięcioletnim okresem zaprowadzonego siłą reżimu komunistycznego w wyniku zdrady polskich interesów przez zachodnich aliantów z okresu II wojny światowej. Po burzliwym okresie zbrodniczego stalinizmu i po stosunkowo miałkich rządach Gomułki mijał właśnie 10. rok rządów I sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Edwarda Gierka. Polska borykała się w tym czasie z olbrzymim zadłużeniem zagranicznym, niewspółmiernie małym w stosunku do dzisiejszego, oraz z rosnącymi niedoborami zaopatrzenia, czyli zjawiskiem odwrotnym do panującej na dzisiejszym rynku ogromnej podaży towarów. W lipcu 1980 r. - w odpowiedzi na wprowadzoną przez tzw. władzę ludową podwyżkę cen żywności - wybuchły strajki w Lublinie, które często określa się mianem preludium wydarzeń sierpniowych. W niespełna 3 tygodnie po ich zakończeniu, 14 sierpnia 1980 r., rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej, do którego w następnych dniach przyłączyły się kolejne zakłady przemysłowe. Siła sierpniowego protestu wynikała z autentycznej, międzyludzkiej solidarności robotników oraz mieszkańców Trójmiasta. Zainteresowanie strajkiem rosło w całej Polsce, choć szczególnie w początkowej fazie strajku władza, a w tym cenzura, ograniczała społeczny dostęp do informacji. Sytuacja w Stoczni Gdańskiej rozwijała się jednak dynamicznie. Robotnicy doprowadzili do utworzenia Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, który reprezentował interesy strajkujących z różnych przedsiębiorstw. Ponadto strajk miał charakter okupacyjny w przeciwieństwie do wcześniejszych, krwawo stłumionych manifestacji z 1956 r. i 1970 r. Trudno nie wspomnieć też dramatycznych wydarzeń z roku 1968 i z roku 1976. Tym razem robotnicy nie protestowali jednak przed komitetami partii komunistycznej, lecz powołali własną strukturę organizacyjną. Znakomicie ułatwiało to negocjacje z władzami. Wyjątkowość strajku wynikała także ze współpracy robotników z przedstawicielami inteligencji, którzy przybyli do Gdańska i uczestniczyli w strajku głównie w charakterze ekspertów. Swą posługę na terenie objętym strajkiem pełnił Kościół katolicki. Strajkujący gremialnie przystępowali do spowiedzi i uczestniczyli w mszach świętych. Dojrzewała świadomość narodowa, katolicka i społeczna. Ogromnie ważną sprawą było zgłoszenie, poza żądaniami socjalnymi, również postulatów politycznych, dotyczących przede wszystkim powstania związku zawodowego, niezależnego od partii komunistycznej. Strajkujący domagali się także przestrzegania wolności słowa i ograniczenia państwowej cenzury oraz dostępu do środków masowego przekazu, które dotychczas były całkowicie kontrolowane przez władze. Włączenie tego typu postulatów zostało bardzo krytycznie ocenione przez stronę partyjno-rządową, która ostatecznie uległa i podpisano porozumienia najpierw w Szczecinie, a następnie w Gdańsku oraz w innych ogarniętych strajkami miastach. Władze przystały na spełnienie zgłoszonych postulatów, w tym chyba najważniejszego, dotyczącego utworzenia niezależnych i samorządnych związków zawodowych, a szczególnie NSZZ ˝Solidarność˝. Biorąc pod uwagę ówczesną sytuację Polski i krajów tzw. bloku wschodniego, była to decyzja o historycznym znaczeniu. Po raz pierwszy od czasu zakończenia II wojny światowej powstała w tej części Europy legalna organizacja, która nie była kontrolowana przez władze komunistyczne. Kolejnymi niezwykle ważnymi organizacjami rejestrowanymi w wyniku zmian wywołanych sierpniowymi strajkami były Niezależne Zrzeszenie Studentów, NSZZ ˝Solidarność˝ Rolników Indywidualnych oraz inne. W Polsce powiał wiatr wolności. Wkrótce ˝Solidarność˝ liczyła już ponad 10 mln członków. Wydarzenia Sierpnia `80 wywołały niezadowolenie władz komunistycznych w ZSRR i innych państw bloku komunistycznego. Mało kto się tym jednak przejmował. Rysowano karykatury Breżniewa i wyszydzano ten cały zbrodniczy, ekonomicznie niewydolny, ograniczający wolność człowieka i hamujący postęp system. Twórczość kwitła, ruch wydawniczy rozwinął się na niespotykaną dotąd skalę, kabaret polityczny sięgał szczytu swych możliwości. Ludzie poczuli się wolni i to przekonanie było impulsem do działania. W ciągu kolejnych kilkunastu miesięcy ˝Solidarność˝ stale gościła na pierwszych stronach gazet oraz czołówkach telewizyjnych i radiowych audycji zarówno w Polsce, jak i za granicą. Nie można mieć jednak żadnych wątpliwości, że utworzenie niezależnych od władz związków zawodowych było wydarzeniem bez precedensu, które śmiało można uznać za przełomowe nie tylko w polskiej historii. W znacznym stopniu przyczyniło się ono do upadku komunizmu w Polsce i w innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej, tym samym miało ono swój udział w procesie demokratyzacji znacznej części Europy. Trudno bowiem wyobrazić sobie przemianę w roku 1989 i demontaż systemu komunistycznego bez wcześniejszych doświadczeń ˝Solidarności˝, bez strajków i porozumień z sierpnia 1980 r. Niech Bóg błogosławi Polsce i wszystkim patriotom. Niech ma w opiece żyjących i zmarłych, którzy w roku 1980 tworzyli ten wielki i nieprzemijający ruch społeczny nazwany tak pięknie: ˝Solidarność˝. Ruch ten rozwijał się w roku 1981 aż do stanu wojennego wprowadzonego nielegalnie przez reżim komunistyczny. Ten ruch przetrwał mimo ofiar w ludziach i prześladowań opozycji demokratycznej aż do 1989 r. Ten ruch, ˝Solidarność˝ sprawiła, że w 1989 r. odzyskaliśmy niepodległość, wyszliśmy spod komunistycznego jarzma. To dzięki polskiej ˝Solidarności˝, dzięki naszemu zwycięstwu runął mur berliński. Szkoda tylko, że polska dyplomacja nie zadbała o to, aby w świadomości Europy na zawsze pozostawić historyczną prawdę. Niestety w świadomości (Dzwonek) przeciętnego Europejczyka pozostanie informacja, że komunizm upadł, bo Niemcy zburzyli mur. Przywrócić prawdę - to wielkie wyzwanie stojące przed naszą dyplomacją. Trudno powiedzieć, ile tej prawdy da się przywrócić. Niemniej jednak trzeba podejmować natychmiastowe i wytężone wysiłki. Oby one były skuteczne. To się należy nie tylko Polsce, ale także ludziom, którzy wówczas w 1980 r. poczuli wreszcie, że są u siebie, solidarnie walczą o dzisiaj i o jutro, także dla ciebie. Dziękuję. (Oklaski)