Mówca: Edukacji Barbara Nowacka
Data: 2026-03-26 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Cieszę się, że jest z nami młodzież, bo to o niej dzisiaj Wysoka Izba będzie debatować. Ministerstwo Edukacji Narodowej ma zaszczyt i obowiązek być ministerstwem odpowiedzialnym za politykę młodzieżową państwa. Przez wiele lat ta polityka do nikogo nie należała. Resorty zajmowały się nią fragmentarycznie, oczywiście za każdym razem dokładając największych starań, ale nie było całościowego myślenia o tym, jaką Polskę przygotowujemy dla młodych ludzi, jak działać na rzecz ich dobrostanu i bezpiecznego wejścia w dorosłość, a także jak dbać o ich wczesną dorosłość. Ostatnia strategia dotycząca młodzieży straciła ważność, wygasła w 2012 r. To pokazuje, jak dramatyczny jest to obszar zaniedbań strategicznego myślenia państwa. Państwo nie może działać wyłącznie na zasadzie podejmowania polityk ad hoc. Dlatego jestem dumna i wyróżniona - ale też bardzo zobligowana - że Ministerstwo Edukacji Narodowej od 2025 r. jest ministerstwem odpowiedzialnym za koordynowanie polityki młodzieżowej państwa. Na mocy tego mandatu zrobiliśmy pierwszy krok do stworzenia strategii rządowej i podjęcia poważnych, skoordynowanych działań. Ten krok to ˝Diagnoza Młodzieży˝. Tu państwo widzicie jedynie streszczenie. Cały raport to ponad 400 stron wnikliwych analiz, które powstały na podstawie ponad 200 różnego rodzaju badań fokusowych przeprowadzonych przez Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej. Podjęto liczne działania, które już w tej chwili są bardzo wyraźnie zauważalne. Diagnoza pokazuje obraz. Na jej podstawie i po dialogu z młodzieżą będziemy opracowywać strategię. Strategia rządowa dotycząca młodego pokolenia zostanie przedstawiona rządowi i - mam nadzieję - przez rząd i premiera Donalda Tuska przyjęta do końca jesieni tego roku. (Oklaski) To ambitne zadanie, ponieważ przyjęliśmy za cel skonsultowanie tej diagnozy z młodym pokoleniem, zapytanie młodych, które obszary widzą jako priorytetowe, na które kładliby nacisk, a które być może jeszcze nie zostały dostrzeżone. Chciałabym serdecznie podziękować ekspertkom i ekspertom, którzy pracowali nad tą diagnozą. To zespół ponad 30 osób działający w ramach Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej. Są tutaj z nami, właśnie wchodzą na salę. Bardzo państwu dziękuję za pracę waszą i całego zespołu. (Oklaski) Co wiemy dzięki tej diagnozie? Diagnozą zostały objęte 5 736 724 osoby, czyli tyle, ile jest w wieku objętym analizami. 1,68 mln to osoby w wieku 15-18 lat, a 4,04 mln to osoby w wieku 19-29, czyli młodzi dorośli. Przedstawię kilka danych. Bardzo dziękuję pani posłance Gapińskiej za ich dobry wybór, pokazujący kompleksowe działania. Rodzina i środowisko wychowawcze. 26% dzieci i młodzieży doświadczyło wykorzystania seksualnego bez kontaktu fizycznego, a 8% - z kontaktem fizycznym. 32%, czyli prawie 1/3, osób w wieku 11-17 lat doświadczyło przemocy ze strony bliskich dorosłych, 24% doświadczyło przemocy fizycznej, zaś 22% - przemocy psychicznej. Zaniedbania emocjonalnego, rozumianego jako brak uwagi, zainteresowania i wsparcia ze strony dorosłych, doświadczyło 23% badanych w wieku 11-17 lat. 62%, czyli niemal 2/3, uczniów deklaruje, że doświadcza w szkole różnych form bullyingu, a 49,6% deklaruje brak zaufania do innych osób. 60% nastolatków żyje w chronicznym stresie i przemęczeniu, 40% ma objawy depresyjne. 17% uczniów w wieku 13-17 lat ma za sobą samookaleczenia w ostatnim roku. 71% mówi: jesteśmy uzależnieni od telefonów. 1/3 dzieci poniżej 13. roku życia korzysta z mediów społecznościowych. Prawie połowa nastolatków deklaruje, że podawała w Internecie nieprawdziwy wiek, aby uzyskać dostęp do treści lub usług przeznaczonych dla dorosłych. 58% nastolatków używa Internetu podczas nauki, posiłków, oglądania telewizji lub zasypiania. 62% doświadcza przemocy rówieśniczej. 27% chłopców - czyli ponad 1,4 - i 17% dziewcząt nie osiąga w testach PISA minimum poziomu kompetencji w czytaniu ze zrozumieniem. 14% to odsetek uczniów, który uznaje stosowane szkolne metody nauczania za skuteczne, co wskazuje na niski poziom sensu uczenia się i słabe powiązanie edukacji z realnymi potrzebami. 78% nastolatków w wieku 15-18 lat odczuwa lęk przed porażką na rynku pracy. 46%, czyli niemal połowa, pracowników z pokolenia Z, czyli urodzonych między 1995 r. a 2012 r., dorastających w pełni w świecie cyfrowym, doświadczyło już wypalenia zawodowego. 53% młodych dorosłych nadal mieszka z rodzicami i ma trudności z usamodzielnieniem się. To jest obraz, który porusza nas wszystkich - osoby odpowiadające za przyszłość młodego pokolenia. Nie mamy obaw, przedstawiając te dane, ponieważ wiemy, że działania już są podejmowane. Ale muszą być one działaniami kompleksowymi. Młodzież wskazuje na najważniejsze obszary, takie jak edukacja, zdrowie, w szczególności zdrowie psychiczne, relacje rodzinne, rynek pracy, mieszkania, wykluczenie transportowe. Oczywiście już podejmujemy działania. Rekordowy budżet na mieszkalnictwo - 6,7 mld. Rodzinny kredyt mieszkaniowy - 18 mln zł zaplanowano w budżecie na 2026 r. Rządowy program in vitro - urodziło się już blisko 10 tys. dzieciaków; zaplanowano 1 mld rocznie. Program ˝Aktywny rodzic˝, czyli kolejne bardzo potrzebne działanie - 7 mld zł, a w budżecie na 2026 r. jest kolejne 6 mld zł, by wspierać młodych, w tym młodych dorosłych, w rodzicielstwie, bo to też diagnozujemy jako problem. ˝Aktywny maluch˝ - łączny budżet programu ministerstwa pracy i rodziny to 6,4 mld. Wliczenie do stażu pracy okresów pracy na zleceniu czy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej to kolejna dobra zmiana na rynku pracy. Przywróciliśmy finansowanie telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111. Zapamiętajcie ten numer. Uszczupliliśmy podstawy programowe w szkołach. Wprowadziliśmy ulgi dla dzieci i młodzieży, w tym nieobowiązkowe i nieoceniane prace domowe w szkołach podstawowych. Od września 2026 r. wprowadzimy zakaz korzystania z telefonów komórkowych w szkołach podstawowych. Ten dokument już jest w konsultacjach i czekamy też na państwa głosy i uwagi. Pracujemy nad ograniczeniem dostępu do mediów społecznościowych dla najmłodszych do 15. roku życia. W obszarze edukacji wprowadzamy reformę Kompas Jutra, która dodaje praktyczne elementy do nauczania w edukacji, która tworzy moduły, tak żeby młodzież wiedziała po co się uczy, żeby odnalazła sens uczenia. Pracujemy nad tym, by edukacja była na najwyższym poziomie, by stawiała jak najwyższe wymagania. Wprowadziliśmy też działania przeciwdziałające przemocy rówieśniczej. Tydzień przeciwdziałania przemocy rówieśniczej to jesień tego roku. Dzięki środkom pochodzącym z KPO wspieramy doposażenie szkół w nowoczesne technologie, bo one też są elementem odnajdowania się na rynku pracy. Ale mówiąc o nowych technologiach, czyli gigantycznych środkach, które w tej chwili idą na pracownie STEM, AI, szkolenie nauczycieli w ramach bezpieczeństwa i higieny cyfrowej, wprowadzamy przedmioty, które wspierają te działania: edukację medialną jako element nauczania w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w ramach istniejących przedmiotów, edukację zdrowotną, gdzie również komponent dotyczący przeciwdziałania uzależnieniom, w tym cyberuzależnieniom, jest bardzo istotny. Te działania już są, ale przed nami ambitne plany. Trwa diagnoza z młodym pokoleniem. Zapraszamy wszystkich państwa do aktywnego konsultowania się z młodymi. Ankiety, które są przygotowane, są dostępne na stronach ministerstwa. Zaprosiliśmy do współpracy organizacje społeczne, organizacje harcerskie, ale też wszystkich zainteresowanych. Weźcie udział w dialogu. Szczególnie młodzi ludzie są w tym dialogu wyjątkowo cenni, bo Polskę budujemy dla nich, dla ich dobrostanu, ich bezpiecznego życia, ich wysokich kompetencji na rynku pracy. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Do jesieni przygotujemy pełną strategię. Strategię, która będzie obligowała nasz rząd, by przez następne lata polityka docierała do młodych, aktywizowała ich, spełniała ich oczekiwania, by nie byli używani, tak jak to się czasami zdarza, jako element kampanii wyborczych albo ścianka dla polityków chcących opowiedzieć o ważnym problemie młodych, ale by realnie po raz pierwszy wzięli udział w debacie o ich przyszłości. Polska to nasz wspólny dom, wszystkich, starszych i młodszych. Strategie dotyczące różnych polityk w Polsce od dawna istnieją. Strategia dotycząca młodego pokolenia to luka, to nisza, którą właśnie zapełniamy i którą, mam nadzieję, zapełnimy zgodnie z oczekiwaniem młodych, zapewniając, by kolejne pokolenie rosło silne, zdrowe, bezpieczne, pełne entuzjazmu, miłości i wiary w Polskę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)