Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2019-02-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w sprawie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny wykonawczy. Projekt dotyczy dostosowania systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2017 r., sygn. SK 13/14, stwierdzającego niezgodność art. 204 § 1 i 2 Kodeksu karnego wykonawczego w związku z art. 22 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Opierając się na wzorcach konstytucyjnych, przede wszystkim na art. 45 ust. 1 konstytucji, ale również art. 31 ust. 3, chodzi o prawo do sądu i zasadę proporcjonalności, Trybunał Konstytucyjny uznał, że te dwa cytowane przeze mnie przepisy Kodeksu karnego wykonawczego są niekonstytucyjne. Chodzi, Wysoka Izbo, o tzw. posiedzenia, które dotyczą dalszego przebywania sprawcy w szpitalu psychiatrycznym. Do tej pory sąd po prostu nie miał obowiązku zawiadamiania sprawcy. Nie miał również obowiązku sprowadzania sprawcy na takie posiedzenie. Odbywało się to mniej więcej w ten sposób, że zwykle w takim posiedzeniu uczestniczył prokurator i obrońca z urzędu. Były opinie dwóch biegłych psychiatrów, czy rzeczywiście dalszy pobyt sprawcy przy zastosowaniu tego środka zabezpieczającego jest pożądany, czy też nie. Chodzi o stan jego zdrowia, ale również o to, czy nie stanowi zagrożenia dla porządku prawnego. W tej sytuacji Trybunał Konstytucyjny słusznie uznał, że te dwa przepisy, chodzi o art. 204 § 1 w związku z art. 22 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, są niekonstytucyjne. Senat mający od 2007 r. inicjatywę tzw. powyrokową - chodzi o wykonywanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego - rozpoczął to postępowanie jeszcze w lutym 2018 r. Zainteresowane podmioty, czyli Krajowa Rada Sądownictwa i Prokuratoria Generalna, oczywiście wydały opinie, które były pozytywne, tak jak w zasadzie opinia rzecznika praw obywatelskich, tylko rzecznik praw obywatelskich proponował, żeby te posiedzenia odbywały się w szpitalach psychiatrycznych. Może przypomnę jeszcze kilka faktów statystycznych, tak aby można było wyobrazić sobie skalę problemów. Na koniec roku 2017 według informacji Ministerstwa Sprawiedliwości takich sprawców, których dotyczyło takie postępowanie, było 1092, w roku 2016 - 544. Nie mamy, przynajmniej ja nie mam informacji... Może już są dane za rok 2018, to pan minister Marcin Warchoł je przedstawi. W Polsce mamy 54 zakłady psychiatryczne przeznaczone do wykonywania środka zabezpieczającego, w tym 34 zakłady dysponujące warunkami podstawowego zabezpieczenia, 17 dysponujących warunkami wzmocnionego zabezpieczenia i 3 dysponujące warunkami maksymalnego zabezpieczenia. Podczas pierwszego czytania w Senacie rozpatrywano również pewne wnioski, postulaty ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości. Przede wszystkim ministerstwo uważało, że należałoby zastrzec, że uznanie za niewskazaną obecności sprawcy na posiedzeniu przedłużającym internację psychiatryczną może nastąpić tylko wyjątkowo, w razie konieczności powodowanej jego stanem zdrowia. Należałoby wprowadzić przepis, który pozwalałby na zasięgnięcie w tym zakresie przez sąd opinii biegłych psychiatrów, czy udział sprawcy w tym posiedzeniu sądu jest pożądany, konieczny czy też nie. W grę wchodzą oczywiście też koszty transportu sprawcy na takie posiedzenie. Są tu wyliczone pewne średnie odległości. Jeżeli chodzi o sądy rejonowe, to przeciętna odległość to 15 km, transport trwa do 1 godziny, dojazd do sądów okręgowych to 50 km, czyli oczywiście chodzi tu też o koszty transportu. I teraz powstaje pytanie, kto te koszty poniesie. Otóż te koszty poniesie kierownik zakładu psychiatrycznego. Senat podczas pierwszego czytania uwzględnił te uwagi ministra sprawiedliwości i je przyjął. Później odbyły się jeszcze posiedzenia senackich Komisji Ustawodawczej i Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji w dniach 15 czerwca i 19 września 2018 r. Dodano tam jeszcze przepis dotyczący tego, jaki sąd jest tu właściwy. Ustalono, że jest właściwy sąd, w okręgu którego sprawca przebywa, będący sądem tego samego rzędu co sąd, który wydał orzeczenie w I instancji. Tak więc jeżeli w I instancji wydał orzeczenie sąd rejonowy, to jest on właściwy również do tego dalszego postępowania w zakresie przedłużenia umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym. Wprowadzono do tego projektu także uwagi ministra sprawiedliwości dotyczące tego, że powinny tu być oczywiście opinie psychiatryczne, chodzi o to, że stan zdrowia sprawcy i postępy w leczeniu są atrybutem niezbędnym do wykazania, czy rzeczywiście dalszy pobyt jest konieczny czy ewentualnie nie, jak również wprowadzono zapis dotyczący tego, że biegli mają wypowiedzieć się, czy stan zdrowia sprawcy pozwala na udział w tym posiedzeniu. To oczywiście zależy od pewnych ograniczeń psychiatrycznych czy też intelektualnych tych sprawców. Senat przyjął ten projekt na posiedzeniu w dniu 26 października 2018 r. 30 października ten projekt wpłynął do Sejmu i został skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu plenarnym. Później projekt skierowano do komisji właściwej, czyli do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. To było 7 grudnia 2018 r. Komisja zajęła się tym problemem na posiedzeniu w dniu 17 stycznia. Upoważniony przedstawiciel Senatu niestety nie brał udziału w tym posiedzeniu, w dniu dzisiejszym również nie widzę przedstawiciela Senatu pana senatora Rafała Ambrozika. Wówczas na tym posiedzeniu komisji NKK 17 stycznia jeden z posłów wprowadził poprawkę rozszerzającą ten projekt o zmianę przepisu Kodeksu postępowania karnego, mianowicie art. 618fa, aby w wyjątkowych wypadkach organ procesowy mógł postanowić o wypłacie biegłemu przed sporządzeniem opinii, jednorazowo lub w ratach, określonej kwoty pieniężnej na poczet wynagrodzenia, jeżeli jest to uzasadnione szczególną czasochłonnością czynności niezbędnych do wydania opinii lub innymi szczególnymi okolicznościami. Na to postanowienie nie przysługiwało zażalenie w przedmiocie wypłaty tej jak gdyby zaliczki na poczet wynagrodzenia i mimo uwag Biura Legislacyjnego, że to narusza zasadę poprawnej legislacji, gdyż na tym etapie postępowania projekt jest już po pierwszym czytaniu, co innego było przedmiotem powyrokowej inicjatywy Senatu, a tutaj jeszcze wprowadza się dodatkowy przepis Kodeksu postępowania karnego, poprawka ta została wprowadzona większością głosów. Jako sprawozdawca w imieniu komisji rekomenduję Wysokiej Izbie przyjęcie tego projektu, można powiedzieć, senacko-poselskiego w kształcie z druku nr 3129. Dziękuję bardzo. (Oklaski)