Mówca: Ryszard Zbrzyzny
Data: 2012-12-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Rzeczywiście sprawozdanie głównego inspektora pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w roku 2011 - zresztą w przypadku poprzednich podobnie - jest dokumentem wysoce profesjonalnym i o dużej dozie szczegółowości. Myślę, że to dążenie do doskonałości w tego typu działalności jest cenne. Ale myślę, że jeszcze bardziej cenne jest dążenie do doskonałości w sprawowaniu misji, jaka jest przypisana Państwowej Inspekcji Pracy w tej codziennej, bezpośredniej działalności, w bezpośrednim styku z organizacjami pracodawców, organizacjami związków zawodowych czy też pracodawcami i pracownikami, a więc tymi, którzy świadczą pracę na rzecz tych pracodawców. Myślę, że tutaj jest jeszcze dużo do zrobienia, aczkolwiek bardzo dużo zrobiono. Statystyki, które jak gdyby wzmacniają dokument pod nazwą: sprawozdanie głównego inspektora pracy, są statystykami, które budzą respekt. Mam tutaj takie zestawienie, które jest załącznikiem czy jednym z wielu załączników do sprawozdania. Z tego załącznika wynika, że w roku 2011 przeprowadzono ponad 90 tys. kontroli u prawie 70 tys. pracodawców. To są dziesiątki tysięcy, ale pracodawców w Polsce mamy nie dziesiątki tysięcy, tylko miliony. Oczywiście to są różni pracodawcy, zatrudniający od kilku do kilkudziesięciu tysięcy pracowników, bo takich też na naszym rynku pracy mamy. Jak powiedziałem, statystyki budzą respekt, ale wnioski z kontroli budzą trwogę, bowiem te najważniejsze elementy wynikające z wniosków pokontrolnych narastają. A więc narastają w sposób znaczący naruszenia przepisów prawa w zakresie niewypłacania wynagrodzeń za pracę. Stwierdzono takie stany u 1/3 kontrolowanych pracodawców. Kontrolowanych pracodawców - chciałbym to podkreślić. Pewnie w przypadku pozostałych, którzy nie są kontrolowani, są podobne statystyki. Albo wypłaca się wynagrodzenia z opóźnieniem, to co czwarty pracodawca, albo w nieprawidłowej wysokości. A więc to stało się powszechną praktyką, którą trzeba piętnować, i mało tego, to jest praktyka, która w tej chwili jak gdyby osiąga apogeum, mam nadzieję. Mam nadzieję, że już gorzej być nie może. Nie wyobrażam sobie sytuacji, że 80% pracodawców nie wywiązuje się ze swoich obowiązków w stosunku do pracowników. Nieprawidłowo i nierzetelnie prowadzi się ewidencję czasu pracy i to stwierdzono u prawie połowy pracodawców. Dzisiaj jesteśmy w przededniu procedowania w Sejmie zmian w dziale VI Kodeksu pracy, które wcale nie idą w kierunku poprawienia tych statystyk, tylko w zupełnie odwrotnym kierunku, a więc mogą wprowadzić - mam nadzieję, że Wysoka Izba tych szalonych pomysłów nie przyjmie - swoistą wolną amerykankę. A więc będzie można zatrudniać, kiedy się chce, jak się chce i w jakim chce się przedziale czasu, a czas rozliczeniowy to będzie rok. Życzę sukcesu komuś, kto po roku rozlicza pracodawcę z przestrzegania przepisów czasu pracy. U bardzo dużej liczby kontrolowanych podmiotów, bo u co piątego kontrolowanego, ujawniono nielegalne zatrudnienie lub inną nielegalną pracę zarobkową. I to już jest porażające, to wskazuje, że szara strefa, ten czarny rynek pracy w Polsce, zamiast stabilizować się albo maleć, w sposób dramatyczny rośnie. Oczywiście to przysparza ogromnych kłopotów tym, którzy tę pracę wykonują, ale także finansom publicznym i Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych. Dzisiaj przecież mamy ogromne kłopoty z tego typu funkcjonowaniem. I dramatyczna w mojej ocenie jest sprawa postawy prokuratury. Nie może być tak, że na wystąpienia Państwowej Inspekcji Pracy, a więc organu państwowego, jestem przekonany, że uzasadnione i udokumentowane, reakcja prokuratury jest nonszalancka. Nie może być tak, że na ponad 1 tys. powiadomień o podejrzeniu zaistnienia przestępstwa prokuratorzy podejmują tylko 139 spraw, to jest dramat. To jest sytuacja, która wymaga interwencji. I myślę, że słusznie Rada Ochrony Pracy wskazuje na tę niegodziwość. I sądzę, że powinna ona tym tematem się zająć na jednym z najbliższych posiedzeń z udziałem pana prokuratora generalnego. To nie może być tak, że przestępstwa z tytułu nieprzestrzegania przepisów prawa pracy dla prokuratury nie są ambitnymi celami do rozstrzygnięcia, nie są ambitnymi celami do ścigania ci, którzy naruszają bezkarnie prawo pracy w Polsce. Dramatyczną sprawą jest, że nadal praktycznie nie za bardzo ubywa wypadków w pracy, przynajmniej rejestrowanych, bo śmiem twierdzić, że tych nierejestrowanych mamy dzisiaj jeszcze więcej. Bowiem sytuacja na rynku pracy jest taka, jaka jest, a więc rośnie bezrobocie i bardzo wielu pracowników, nawet ulegając wypadkowi w pracy, tych wypadków nie zgłasza tylko i wyłącznie dlatego żeby nie utracić zatrudnienia albo żeby nie narazić się pracodawcy. Ale mimo wszystko poszkodowanych w wypadkach w pracy było prawie 2800 osób w roku 2011, z czego 432 osoby poniosły śmierć, a 883 osoby doznały ciężkich obrażeń ciała, w tym ponad 41% poszkodowanych to pracownicy o stażu pracy w zakładzie krótszym niż rok. O czym to świadczy? O tym, że ci ludzie zatrudniani są do wykonywania określonych prac bez przygotowania, przeszkolenia, wiedzy, praktyki, nadzoru. A więc to jest także wymiar problemu, którym musi się zająć Państwowa Inspekcja Pracy, także Rada Ochrony Pracy. Ale myślę, że do tego wszystkiego trzeba także włączyć organizacje związkowe i społeczną inspekcję pracy. Bo w zakładach pracy, mimo że nie cieszy się to szczególnym uznaniem pracodawców, funkcjonują jeszcze społeczni inspektorzy pracy. I jeżeli dostaną wsparcie ze strony Państwowej Inspekcji Pracy, ze strony inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy, to, śmiem twierdzić, razem będzie im łatwiej zwalczać wszystkie patologie, które mają miejsce w stosunkach pracy między pracodawcą a pracobiorcą. I powiem, że takie jest oczekiwanie ze strony społecznych inspektorów pracy i ze strony związków zawodowych. Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych 26 lutego 2007 r. podpisało z Państwową Inspekcją Pracy porozumienie o współpracy, właśnie jeśli chodzi o zasady współdziałania w zakresie ochrony pracy. Przedmiotem obrad jednego z ostatnich posiedzeń Rady Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych także była ocena sprawozdania Państwowej Inspekcji Pracy z działalności za rok 2011. Generalnie rzecz biorąc, ta ocena jest pozytywna, aczkolwiek wykazuje to gremium w swoim stanowisku końcowym, że należałoby właśnie uaktywnić te wzajemne kontakty w terenie pomiędzy inspektorami Państwowej Inspekcji Pracy i społecznej inspekcji pracy i oczywiście do tego wszystkiego także włączyć struktury zakładowe związków zawodowych. To są wspaniali sojusznicy w tej trudnej, aczkolwiek, okazuje się, bardzo, bardzo potrzebnej działalności, jaką jest przestrzeganie norm przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Myślę, że tutaj potrzebne są daleko posunięte działania o charakterze szkoleniowym, a akurat w tej materii Państwowa Inspekcja Pracy wykazuje się dużą aktywnością. Jest bardzo pozytywna ocena środowisk związkowych i społecznej inspekcji pracy, jeśli chodzi o współdziałanie i organizowanie tych szkoleń, bowiem z tytułu tej działalności czerpią te organizacje wymierne korzyści - nie są petentami w rozmowach z pracodawcą, ale są fachowcami, specjalistami i potrafią korzystać z własnych praw, które są przypisane tym organizacjom w prawie związkowym i w ustawie o społecznej inspekcji pracy. Reasumując, mamy świadomość stanu rzeczy, tego, że Państwowa Inspekcja Pracy ma kompetencje określone aż w 40 aktach prawnych pod nazwą ustawy - mógłbym je tu po kolei cytować, ale to ani czas, ani miejsce na to - a więc ma ogromny wachlarz problemów, spraw, zadań i kompetencji. Jednocześnie dysponuje około 2700 pracownikami w skali całej Rzeczypospolitej. Na szczęście są to osoby kompetentne, bo około 90% wszystkich pracowników Państwowej Inspekcji Pracy to są inspektorzy z wyższym wykształceniem. Duża część tych państwowych inspektorów pracy legitymuje się większym niż 3- czy 5-letnim stażem pracy, a więc to są osoby doświadczone. (Dzwonek) Ale niepokoi właśnie stan finansowania i stan przyporządkowania organizacyjnego tej służby. Uważam, że tu jest wiele do zrobienia, i to jest zadanie także dla Rady Ochrony Pracy. Reasumując, pani marszałek, Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej wydaje pozytywną opinię co do sprawozdania. Dziękuję. (Oklaski)