Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2018-01-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, ustawy o muzeach, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Posiedzenie komisji odbyło się ponad rok temu, bo 8 listopada 2016 r., dlatego pozwolę sobie przypomnieć ogólne założenia tych projektów. W projekcie poselskim, druk nr 771, proponuje się poszerzenie zakresu przedmiotowego ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu poprzez nadanie nowego brzmienia w art. 1 w pkt 1 lit. a oraz dodanie w nowelizowanej ustawie art. 2a zawierającego definicję pojęcia zbrodni ukraińskich nacjonalistów i ukraińskich formacji kolaborujących z III Rzeszą. Projektowane zmiany wprowadzają tym samym możliwość prowadzenia na podstawie art. 55 ustawy o IPN-ie postępowań karnych przeciwko osobom zaprzeczającym sprawstwu tych zbrodni. W projekcie rządowym wprowadza się unormowania prawne umożliwiające skuteczną ochronę dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej, w tym dotyczące nowego typu przestępstwa polegającego na przypisywaniu Polakom lub państwu polskiemu odpowiedzialności za popełnione przez III Rzeszę Niemiecką zbrodnie nazistowskie, a ponadto likwidacji luki prawnej w zakresie możliwości dotowania opieki nad grobami i cmentarzami wojennymi, ustanowienia medalu ˝Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej˝. Do ochrony dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej i narodu polskiego odpowiednio zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych. Kto może wytoczyć takie powództwo? Organizacja pozarządowa w zakresie swoich zadań statutowych, Instytut Pamięci Narodowej, któremu ustawa przyznaje zdolność sądową. Odszkodowanie lub zadośćuczynienie przysługują Skarbowi Państwa. Projekt rządowy wprowadza też przepis karny, art. 55a ustawy o IPN-ie, w brzmieniu następującym: Ust. 1. Kto publicznie i wbrew faktom przypisuje Narodowi Polskiemu lub Państwu Polskiemu odpowiedzialność lub współodpowiedzialność za popełnione przez III Rzeszę Niemiecką zbrodnie nazistowskie określone w art. 6 Karty Międzynarodowego Trybunału Wojskowego załączonej do Porozumienia międzynarodowego w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, podpisanego w Londynie dnia 8 sierpnia 1945 r. (który to akt prawny jest opublikowany w Dz. U. z 1947 r. poz. 367) lub za inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, zbrodnie przeciwko ludzkości lub zbrodnie wojenne lub w inny sposób rażąco pomniejsza odpowiedzialność rzeczywistych sprawców tych zbrodni, podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat 3. Wyrok jest podawany do publicznej wiadomości. Ust. 2 otrzymuje brzmienie: Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 działa nieumyślnie, podlega karze grzywny lub karze ograniczenia wolności. Ust. 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w ust. 1 i 2, jeżeli dopuścił się tego czynu w ramach działalności artystycznej lub naukowej. Art. 2 tego projektu wprowadza zmiany w ustawie z dnia 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych polegające na możliwości ubiegania się o udzielenie dotacji celowej z budżetu państwa na dofinansowanie zadań związanych z opieką nad grobami i cmentarzami wojennymi. Projekt określa zakres dotowania, jeśli chodzi o określone czynności związane z poszukiwaniem, budową, remontem, przeniesieniem i utrzymaniem grobów i cmentarzy wojennych. Dotacja może być udzielona w wysokości do 50% nakładów koniecznych na wykonanie zadań, zaś z uwagi na stan zachowania grobu i cmentarza wojennego dotacja może być udzielona do 100% nakładów koniecznych. Dotacji udziela minister kultury i dziedzictwa narodowego po zasięgnięciu opinii wojewody. Art. 3 to nowelizacja ustawy z 21 listopada 1996 r. o muzeach określająca tryb przyznawania osobom fizycznym, prawnym i jednostkom nieposiadającym osobowości prawnej medalu ˝Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej˝ przez ministra kultury. Komisja sprawiedliwości wprowadziła poprawki natury techniczno-legislacyjnej w tytule i tekście projektu ustawy i głosami 13 za, 1 przeciw przyjęła tekst projektu ustawy w wersji z druku nr 993. Wysoki Sejmie! Winny jestem jeszcze jedną istotną informację odnośnie do stanu prawnego. Dnia 21 października 2017 r. zmienił się ten stan prawny, gdyż weszła w życie ustawa z dnia 22 czerwca 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. A mianowicie cała treść art. 5 tego projektu ustawy została zamieszczona w ustawie z dnia 22 czerwca 2017 r., zatem przepisy będące przedmiotem drugiego czytania już obowiązują w zakresie art. 5. Dlatego konieczne jest przyjęcie poprawki skreślającej art. 5 i usunięcie z tytułu ustawy fragmentu dotyczącego ustawy o zakazie propagowania komunizmu. Komisja wnosi o poparcie tego poselsko-rządowego projektu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)