Mówca: Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stefan Krajewski
Data: 2026-01-09 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! O ˝Aktywnym rolniku˝ mówimy już od dłuższego czasu, bo takie są oczekiwania polskich rolników... (Głos z sali: Nieprawda.) ...tych, którzy gospodarują, tych, którzy ponoszą koszty tego gospodarowania. Chcemy wyeliminować rolników z Marszałkowskiej, rolników, którzy nie prowadzą działalności, a tylko tak naprawdę pobierają dopłaty. Poprzedni rząd z tym nic nie zrobił, żeby faktycznie podzielić pieniądze sprawiedliwie, żeby pieniądze trafiły do prawdziwych czynnych rolników, dlatego też to porządkujemy. 30 grudnia Rada Ministrów przyjęła projekt. Projekt trafił do Sejmu, ma już nadany numer druku i wierzę w to, że szybko uda nam się go przeprocedować, tak żeby 15 marca rolnicy, kiedy będą składali wnioski o płatności obszarowe, mogli już te wnioski złożyć w oparciu o nowe przepisy. Rolą tej ustawy nie jest eliminowanie kogokolwiek, kto prowadzi działalność, kto jest rolnikiem. Chodzi o wyeliminowanie tych, którzy nie powinni dostawać dopłat, ani dopłat unijnych, ani pomocy krajowej, bo jeżeli ktoś jest tylko i wyłącznie właścicielem ziemi, ziemię oddał w dzierżawę, to należy mu się czynsz dzierżawny, ale dopłaty powinny trafiać w całości do tych, którzy użytkują ziemię, którzy ponoszą koszty tego gospodarowania. Dzięki wprowadzeniu tej definicji będzie sprawiedliwy podział środków. Pieniądze trafią do tych, którzy faktycznie taką pomoc powinni otrzymywać. Odnosząc się do szczegółowych pytań i tej informacji, którą chcieliby otrzymać rolnicy, dokładnie chciałbym powiedzieć, jaki jest status aktywnego rolnika. Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej definicja rolnika aktywnego zawodowo ma służyć ukierunkowaniu wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej na rolników prowadzących działalność rolniczą na co najmniej minimalnym poziomie uzyskania dochodów z działalności rolniczej, zapewniając jednocześnie efektywne wykorzystanie środków finansowych. Głównym celem wprowadzenia programu ˝Aktywny rolnik˝ jest wprowadzenie rozwiązań w zakresie weryfikacji aktywności rolniczej na potrzeby przyznawania płatności bezpośrednich i płatności z tytułu ONW, które są często krytykowane jako rozwiązania, które niewystarczająco ukierunkowują wsparcie na osoby faktycznie wykonujące działalność rolniczą. Powszechne jest przekonanie o uzyskiwaniu wsparcia przez właścicieli gruntów niewykonujących działalności rolniczej, dlatego też podstawowym celem zmian definicji rolnika aktywnego zawodowo jest lepsze ukierunkowanie wsparcia na rolników, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą i dla których ta działalność jest istotnym źródłem przychodów. Zaproponowane rozwiązania stanowią odpowiedź na postulaty, które były zgłaszane przez rolników i organizacje rolnicze oraz były przedmiotem szerokich konsultacji przeprowadzonych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi już na początku 2025 r. Nowe rozwiązania w zakresie ˝Aktywnego rolnika˝ będą obowiązywać rolników ubiegających się o płatności bezpośrednie oraz płatności z tytułu ONW od 15 marca 2026 r., tj. od pierwszego dnia składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej ONW za rok 2026. Oczekuje się, że w wyniku wprowadzenia nowych rozwiązań ograniczone zostanie zjawisko ubiegania się o płatności przez właścicieli gruntów, którzy faktycznie nie prowadzą działalności rolniczej. Zakłada się również, że nowe rozwiązania zagwarantują rolnikom stabilność związaną z planowaniem produkcji. Jednocześnie lepsze ukierunkowanie wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej na podmioty faktycznie zajmujące się rolnictwem przyczyni się do większej efektywności wykorzystania tych funduszy i wpłynie stymulująco na rozwój gospodarstw rolnych. Weryfikacja aktywności rolniczej będzie odbywać się co do zasady na podstawie minimalnych kosztów bezpośrednich ponoszonych na działalność rolniczą lub przychodów uzyskanych z działalności rolniczej, przy czym rolnik będzie miał możliwość wyboru sposobu udowodnienia prowadzenia tej działalności. Nie jest zamiarem wykluczanie kogokolwiek, kto prowadzi działalność. Odpowiednia wysokość kosztów i przychodów zostanie ustalona na 1 ha użytków rolnych. Rolnik powinien udokumentować prowadzenie działalności rolniczej w okresie od 1 czerwca roku poprzedzającego rok złożenia wniosku o przyznanie pomocy do dnia 31 maja roku złożenia wniosku. Jednocześnie w celu zminimalizowania obciążeń administracyjnych zaproponowane zostały kryteria, które pozwolą na zwolnienie części rolników z obowiązku dokumentowania prowadzenia działalności rolniczej i które są możliwe do sprawdzenia z urzędu. Wśród tych kryteriów znajduje się m.in. posiadanie zwierząt o określonej obsadzie, spełnienie warunków do przyznania np. wybranych płatności związanych z produkcją lub płatności w ramach wybranych ekoschematów czy też korzystanie z wybranych interwencji inwestycyjnych w ramach drugiego filara wspólnej polityki rolnej. Dzięki tym kryteriom ok. 570 tys. rolników zostanie automatycznie uznanych za aktywnych. Ponadto w roku 2026 - rozwiązanie przejściowe wyłącznie na ten jeden rok - udokumentowanie ww. kosztów lub przychodów nie jest wymagane przez rolnika, który w 2025 r. otrzymał płatności bezpośrednio w wysokości nieprzekraczającej równowartości w złotych kwoty 1125 euro. Szacuje się, że dotyczyć to będzie ok. 600 tys. rolników. Prowadzenie działalności pozarolniczej nie wyklucza posiadania statusu aktywnego rolnika. Byłoby to niezgodne z przepisami Unii Europejskiej. Celem nowych rozwiązań nie jest restrykcyjne ograniczanie dostępu do wsparcia, a jedynie jego właściwe ukierunkowanie - na te osoby, które faktycznie zajmują się rolnictwem, również na niewielką skalę, na własne potrzeby czy w niepełnym wymiarze. Za potwierdzenie prowadzenia działalności rolniczej planuje się przyjąć następujące dokumenty: faktury lub inne równoważne dowody potwierdzające zakup nawozów, środków ochrony roślin, materiału siewnego i rozmnożeniowego, usług, zabiegów agrotechnicznych i ubezpieczeń; dokumenty potwierdzające sprzedaż płodów rolnych; dowody opłacania czynszu dzierżawnego; dowody opłacania pracy najemnej. Wysokość akceptowanych kosztów lub przychodów zostanie określona w rozporządzeniu ministra, na podstawie danych dotyczących rzeczywistych kosztów i przychodów ponoszonych przez rolników w Polsce. Przepisy Unii Europejskiej nakładają na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia zgodności wydatkowanych środków z prawodawstwem Unii oraz warunkami przyznania i wypłaty pomocy oraz ustanowienia skutecznych systemów zarządzania i kontroli w celu zapewnienia zgodności z prawodawstwem Unii. Dlatego też Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa będzie to sprawdzać w procesie wnioskowania o płatności bezpośrednie i płatności z tytułu ONW. Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej płatności bezpośrednie i płatności z tytułu ONW przyznaje się wyłącznie rolnikom aktywnym zawodowo, co oznacza, że aby otrzymać ww. płatność, rolnik musi posiadać status rolnika aktywnego zawodowo. Jak to już wcześniej wyjaśniałem, płatności bezpośrednie i płatności z tytułu ONW są przyznawane wyłącznie rolnikom aktywnym zawodowo. Ten warunek nie dotyczy innych działań II filaru wspólnej polityki rolnej, takich jak płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne czy działania inwestycyjne. Jednocześnie dzięki wdrożeniu nowych rozwiązań zaproponowanych w projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia pozycji rolników aktywnych zawodowo utworzony zostanie swoisty rejestr rolników aktywnych zawodowo, który następnie będzie mógł być wykorzystywany do różnych celów, np. przy udzielaniu pomocy w ramach II filaru wspólnej polityki rolnej czy pomocy krajowej. Projektowane rozwiązania koncentrują się na faktycznej aktywności rolniczej, a nie na wprowadzaniu czy wymuszaniu zmian w strukturze własnościowej ziemi. Zakłada się jednak, że rozwiązania te ograniczą zjawisko ubiegania się o płatności przez właścicieli gruntów, którzy faktycznie nie prowadzą działalności rolniczej. Może to przebiegać według następujących schematów, mogących występować jednocześnie: właściciele dotychczas ubiegający się o wsparcie zgodzą się na pobieranie płatności przez dzierżawców w zamian za odpowiednie zwiększenie czynszu dzierżawnego; właściciele zrezygnują z dotychczasowych dzierżaw ustnych i sami podejmą działalność rolniczą; właściciele gruntów zrezygnują z pobierania płatności oraz oddawania gruntów w dzierżawę (Dzwonek); właściciele gruntów, nie mogąc uzyskać płatności bezpośrednich, zdecydują się na sprzedaż gruntów bądź inną formę ich trwałego przekazania. Przewiduje się, że wszystkie ww. zjawiska będą występowały jednocześnie... (Poseł Joanna Borowiak: To faktycznie jest zjawisko.) ...jednak liczebność gospodarstw w poszczególnych grupach może być zróżnicowana. Zakładamy, że projektowane zmiany mogą wywołać pewne zmiany w strukturze podmiotów ubiegających się o płatności, jednak nie powinny istotnie wpłynąć na całkowitą powierzchnię objętą wsparciem. Głównym efektem powinno być lepsze ukierunkowanie wsparcia - na osoby, dla których działalność rolnicza stanowi faktyczne źródło utrzymania, przez co środki finansowe zostaną wykorzystane w sposób bardziej efektywny. Płatności bezpośrednie, tak jak dotychczas, będą w szczególności wspierać małe i średnie gospodarstwa rolne. Pod tym względem stan prawny pozostaje niezmieniony. Proponowane rozwiązania w żaden sposób nie wprowadzają ani nie sugerują kryterium skali produkcji jako warunku uzyskania dopłat. Jednocześnie nowe rozwiązania w żaden sposób nie wykluczają ze wsparcia małych gospodarstw, niemniej jednak lepsze ukierunkowanie wsparcia - na osoby faktycznie utrzymujące się z rolnictwa, w tym na niewielką skalę, powinno przyczynić się do poprawy warunków gospodarowania takich producentów. Kwestia wykluczenia małych, rodzinnych i dwuzawodowych gospodarstw jest wyjaśniona. Wskazać należy, że celem nowych rozwiązań w zakresie definicji rolnika aktywnego zawodowo nie jest restrykcyjne ograniczanie dostępu do wsparcia, a jedynie jego właściwe ukierunkowanie - na osoby, które faktycznie zajmują się rolnictwem, również na niewielką skalę, na własne potrzeby czy w niepełnym wymiarze. Ministerstwo dąży do wypracowania takich rozwiązań, które będą możliwe do spełnienia nie tylko przez rolników prowadzących produkcję, uprawę, chów zwierząt, ale również przez rolników prowadzących działalność rolniczą wyłącznie w minimalnym zakresie, utrzymujących użytki rolne w odpowiedniej kulturze. Istotny jest tutaj fakt prowadzenia działalności rolniczej, a nie wielkość gospodarstwa. Ponadto przyjęto założenie, że realizacja obowiązków wynikających z ustawy będzie wiązała się z minimalnymi kosztami i przychodami po stronie beneficjentów. Nowe rozwiązania w żaden sposób nie wykluczają ze wsparcia małych gospodarstw ani rolników prowadzących jednocześnie działalność rolniczą i nierolniczą lub prowadzących działalność rolniczą w niepełnym wymiarze. Płatności bezpośrednie, tak jak dotychczas, nadal będą w szczególności wspierać małe i średnie gospodarstwa rolne, które mają realną szansę na rozwój w warunkach globalizacji rynków i zmian oczekiwań konsumentów. Projektowane rozwiązania nie mają wpływu na prawo prowadzenia działalności pozarolniczej. Ponadto na 2026 r. zostanie wprowadzone rozwiązanie przejściowe dla małych gospodarstw, które pozwoli tym gospodarstwom na przygotowanie i dostosowanie się do nowych regulacji. W 2026 r. za rolników aktywnych zawodowo automatycznie będą uznawani ci rolnicy, którym w 2025 r. przyznano płatności bezpośrednie w wysokości nieprzekraczającej równowartości w złotych kwoty 1125 euro. Szacuje się, że będzie to dotyczyć ok. 600 tys. gospodarstw. Kwota 1125 euro odpowiada limitowi płatności na gospodarstwo w ramach płatności dla małych gospodarstw, tj. gospodarstw do 5 ha. Jednocześnie w przypadku rolników, którzy nie otrzymali płatności bezpośrednich w 2025 r., zaproponowano analogiczny jak obecnie obowiązujący sposób wyliczenia wysokości płatności, która będzie brana pod uwagę do wyliczeń w celu uznania go za aktywnego. Projektowane rozwiązania koncentrują się na faktycznej aktywności rolniczej, a nie na wprowadzaniu czy wymuszaniu zmian w strukturze własności ziemi, nie ingeruje się również w swobodę zawierania umów. Warunek posiadania prawa do użytkowania gruntów może zostać spełniony poprzez wszystkie dopuszczone prawem formy, takie jak np. tytuł własności czy umowa dzierżawy, w tym umowa ustna. Pod tym względem proponowane przepisy dotyczące rolnika aktywnego zawodowo nie wprowadzają żadnych zmian. Definicja rolnika aktywnego zawodowo dotyczy beneficjentów wsparcia bezpośredniego i płatności ONW, w związku z czym nie ma wpływu na inne prawa i obowiązki rolników, w tym na prawo do ubezpieczenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, tym bardziej że zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników osoba, która podlega ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia, może się ubezpieczyć na wniosek, jeżeli podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 12 lat i 6 miesięcy. Kryteria pozwalające na automatyczne uznanie rolnika za aktywnego zawodowo to udokumentowanie kosztów lub przychodów, co nie jest wymagane w przypadku spółdzielni rolników, spółdzielni produkcji rolnej oraz grup producentów rolnych, rolnika, który w okresie referencyjnym posiadał zwierzęta, których średnia liczba wynosi co najmniej 0,1 DJP na 1 ha użytków rolnych, lub który spełnia warunki przyznania płatności związanych z produkcją ziemniaków skrobiowych, buraków cukrowych, pomidorów, chmielu, truskawek, lnu, konopi włóknistych, młodego bydła, krów, owiec lub kóz lub płatności w ramach ekoschematów do rolnictwa węglowego i zarządzania składnikami odżywczymi, integrowanej produkcji roślin, biologicznej uprawy, materiału siewnego kategorii elitarny lub materiału siewnego kategorii kwalifikowany, dobrostanowej lub płatności ekologicznych, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych. Te wszystkie kwestie zostały w tym projekcie uregulowane. Chcemy, żeby rolnicy sprawiedliwie te płatności otrzymywali. Dziękuję bardzo. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Dorota Niedziela)