Mówca: Ryszard Zbrzyzny
Data: 2013-06-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Komisja Nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach stanęła przed bardzo poważnym wyzwaniem, bowiem została zobowiązana do tego, żeby przygotować dla Wysokiej Izby sprawozdanie, które połączyłoby dwa projekty ustaw dotyczące praktycznie tego samego zagadnienia, ale autorstwa i rządu, i rządzącej partii - Platformy Obywatelskiej. O tym, że to było trudne wyzwanie, może świadczyć fakt, że oba projekty były i są szkodliwe dla rynku pracy i dla pracowników, a więc z natury rzeczy są chore - nie chcę nazywać tych chorób po imieniu - i trudno byłoby oczekiwać, żeby z dwóch chorych projektów urodziło się coś zdrowego. Takim projektem jest projekt wynikający ze sprawozdania Komisji Nadzwyczajnej. A więc, wychodząc z tego założenia, wszystkie zarzuty, które zgłaszaliśmy pod adresem materiału wsadowego do tego sprawozdania, nadal są aktualne, wszystkie krytyczne zarzuty, bo tylko takie były zgłaszane z tej mównicy w imieniu Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej, ale także w imieniu organizacji, central związków zawodowych. Opinie wszystkich solidarnie, jak jeden mąż były negatywne, w tym Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych. Zaproponowany projekt wynikający ze sprawozdania jest kolejną próbą przerzucania na pracowników kosztów pracy i kosztów narastającego w Polsce kryzysu gospodarczego. Pracownicy już wiele razy ponosili konsekwencje kolejnych niekorzystnych zmian prawa pracy. To nie jest pierwsza idąca w tym kierunku zmiana i pewnie nie ostatnia. W obliczu bardzo niskich wynagrodzeń, bo mamy dzisiaj do czynienia z taką sytuacją... Po raz pierwszy od iluś tam lat płace realne w Polsce w roku 2012 spadły. To jest coś, czego nie notowaliśmy od wielu lat. Mamy coraz bardziej zauważalny brak stabilizacji zatrudnienia milionów pracowników, mamy rażące i uporczywe łamanie prawa pracy przez wielu pracodawców oraz przewlekłość spraw na poziomie sądów pracy. A więc to są wszystkie argumenty przeciwko tej regulacji, która została zamieszczona w sprawozdaniu będącym przedmiotem dzisiejszej debaty. Według danych Państwowej Inspekcji Pracy już ponad 50% pracodawców łamie prawa pracownicze, a odsetek ten z roku na rok rośnie. Dzisiaj nawet mieliśmy posiedzenie Zespołu Prawno-Organizacyjnego Rady Ochrony Pracy, który na podstawie danych pochodzących z Głównego Urzędu Statystycznego, a także z Państwowej Inspekcji Pracy tę prawdę potwierdził. Nieprawidłowości dotyczą przede wszystkim wypłaty wynagrodzeń, a przecież w tych regulacjach, które dzisiaj omawiamy, także pojawia się kwestia wysokości wynagrodzeń, w tym płacy za nadgodziny, oraz przestrzegania czasu pracy. A co na to rząd? Co nam proponuje rząd Rzeczypospolitej Polskiej, żeby tę narastającą patologię wyeliminować z Rzeczypospolitej? Czy rząd zamierza zaostrzyć kontrolę pracodawców, przedsiębiorców albo podwyższać kary za łamanie obowiązujących od lat przepisów? Otóż nie, niestety, rząd Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego wybrał zupełnie odmienny kierunek działań. Wygląda na to, że chce usankcjonować patologie i wpisać je w polskie prawo. To jest bowiem ten projekt, projekt idący właśnie w tym kierunku. Chcemy - mam tu na myśli Wysoką Izbę, większość w Wysokiej Izbie, bo klub poselski tegoż projektu nie poprze - usankcjonować to, co dzisiaj jest patologią, to, co dzisiaj jest wytykane przez Państwową Inspekcję Pracy i wszystkie instytucje, które kontrolują wzajemne stosunki między pracodawcami a pracobiorcami. Nie ma więc naszej zgody na to, żeby dokonano zmiany w zakresie długości dopuszczalnych okresów rozliczeniowych czasu pracy oraz zasad ich przedłużenia do 12 miesięcy. Rozwiązanie to jest próbą wprowadzenia do Kodeksu pracy już na stałe tego, co wprowadzono w okresie przejściowym w roku 2009 do roku 2011 jako antidotum na kryzys gospodarczy, co tak właściwie nie sprawdziło się do końca, co było bardzo uciążliwe i co do czego byliśmy wówczas w Wysokiej Izbie zgodni, że możemy zastosować tę regulację w okresie przejściowym. Ten okres przejściowy minął i okazuje się, że trzeba tę przejściówkę usankcjonować jako stałe rozwiązanie obowiązujące w naszych regulacjach prawnych. Zgody na takie regulacje ze strony klubu poselskiego oczywiście być nie może i nie ma. Zdaniem naszego klubu, zdaniem Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych i wszystkich innych central związkowych wprowadzenie w życie zaproponowanych zmian spowoduje, że w ramach znacznie wydłużonych okresów rozliczeniowych okresy dłuższej pracy będą równoważone krótszymi okresami pracy lub dniami wolnymi od pracy, a tym samym de facto zniknie wypłacanie pracownikom dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Wcale nie dziwię się, że w sprawozdaniu nie pojawiła się regulacja, którą zawierały te dwa projekty wsadowe do sprawozdania, bo oba traktowały o potrzebie, czy proponowały potrzebę znaczącego obniżenia, bo nawet o 50%, wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w godzinach nadliczbowych. W tym sprawozdaniu tego elementu w ogóle nie ma. Rozumiem dlaczego. Jeżeli bowiem przyjęlibyśmy te regulacje, które dotyczą wydłużonego czasu pracy, czasu rozliczeniowego, ruchomego czasu pracy, przerywanego czasu pracy, to właściwie nikt w Polsce nie dostałby wynagrodzenia za nadgodziny. Zatem po co deregulować coś, co i tak nie będzie miało zastosowania w praktyce. A więc znakomita konstrukcja prawna, która wyeliminowała jeden z elementów zaogniających negatywne oceny, tak właściwie w innych zapisach wprowadza zasadę, że w 12-miesięcznym rozliczeniu czasu pracy tak naprawdę nikt nie będzie zobowiązany do wypłacania za godziny nadliczbowe, bowiem tak elastycznie będzie potrafił zagospodarować ten czas, że takiej potrzeby oczywiście nie będzie. Kolejna sprawa. Wprowadzenie bardziej elastycznych okresów rozliczeniowych oraz ruchomego i przerywanego czasu pracy nie jest skutecznym rozwiązaniem zapobiegającym rosnącej fali zwolnień pracowników i pogłębiającego się z tego tytułu bezrobocia. Kodeks pracy, i to należy podkreślić chyba z całą siłą, nie był i nie jest przyczyną bezrobocia i kryzysu gospodarczego w Polsce. To nie jest ten kierunek, to nie jest to miejsce i to nie jest antidotum na kryzys gospodarczy, z którym mamy do czynienia w Polsce. Myślę, że to jest najłatwiejsze, co jest do zrobienia, a więc ograniczenie praw pracowniczych, ograniczenie wysokości świadczeń, bo być może z tego tytułu pracodawcy będą mieli określone, dalej idące korzyści. A więc jakie mogą być skutki proponowanych zmian? Taka refleksja. Dla wielu zatrudnionych może to oznaczać koniec 8-godzinnego dnia pracy. Zgodnie z tymi regulacjami pracownik będzie miał zagwarantowanych - proszę sobie policzyć i sprawdzić, czy mówię prawdę - tylko 90 wolnych godzin tygodniowo, w tym 11 godzin w dniu pracy, a cała reszta będzie zależała od dobrej bądź złej woli pracodawcy - w elastycznym czasie pracy. Oznacza to, że pracownik może być zmuszony do pracy nawet 75 godzin tygodniowo - przypomnę, że mamy 40-godzinny tydzień pracy 13 godzin dziennie, i otrzyma w tym czasie wynagrodzenie na niezmienionym poziomie, oczywiście w rozliczeniowym okresie czasu. Potem zaś pracodawca oznajmi pracownikowi, że przez kilka tygodni bądź miesięcy wcale go nie potrzebuje i płacić mu będzie tylko pensję minimalną bądź proporcjonalną do umowy o pracę część płacy minimalnej. A więc de facto będzie to całkowita utrata stabilności pracy i płacy oraz likwidacja wyższych wynagrodzeń za nadgodziny, o czym wcześniej powiedziałem. Ze zrozumiałych względów w tym sprawozdaniu nie proponuje się obniżenia o 50%, bo takie były pierwotne propozycje, wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Polski rynek pracy jest wystarczająco już elastyczny i dalsze uelastycznienie nie ma żadnego sensu merytorycznego ani w żaden sposób nie wpłynie na poprawę sytuacji na rynku pracy, jeśli chodzi o kryzys gospodarczy. Mamy największy w Unii Europejskiej odsetek osób zatrudnionych na czas określony i lawinowo rosnącą liczbę tzw. umów śmieciowych. Kolejne przywileje dla pracodawców nie prowadzą do tworzenia miejsc pracy, a pogarszają marne warunki zatrudnienia. Rosną za to depozyty bankowe pracodawców. Proszę zajrzeć choćby do ustawy budżetowej na rok 2013, bowiem z tej ustawy wynika, że depozyty pracodawców wzrosły, porównując rok do roku, do kwoty ok. 200 mld zł. To są pieniądze, których nie wypłacono - w części, bo nie mówię, że w całości - nisko wynagradzanym pracownikom. A więc przyjęcie tego projektu ustawy to zgoda na dalsze rozwarstwienie społeczne. Tak więc pojawia się nam mała grupa ludzi wysoko zarabiających, mających ogromne dochody, rosną też milionowe rzesze pracowników, którzy mimo że (Dzwonek) mają pracę, nie mają wynagrodzenia na odpowiednim poziomie, żeby w sposób godny przeżyć cały miesiąc. Na koniec. Jestem pod wrażeniem opinii, którą nadesłała konfederacja Lewiatan, odnosząc się do sprawozdania, które jest przedmiotem dzisiejszej debaty. Konfederacja jest obrażona na komisję kodyfikacyjną, na Komisję Nadzwyczajną do spraw zmian w kodyfikacjach, bowiem oczekuje dalszego rozszerzenia możliwości stosowania ruchomego czasu pracy - to już będę posługiwał się tylko skrótami myślowymi - oczekuje zlikwidowania harmonogramów w wydłużonym czasie rozliczania pracowników, a więc pracownik tak właściwie z dnia na dzień będzie zaskakiwany tym, o której godzinie ma przyjść do pracy, jak długo będzie pracował, ile będzie przerw w pracy, i jest przerażona tym, że nie przyjęto zasady obniżenia o 50% wynagrodzenia z tytułu pracy w nadgodzinach, ale także w ogóle jest rozczarowana pracami Wysokiej Izby nad regulacjami, których oczekiwałaby ta organizacja pracodawców. Na koniec zapytam: A co z tzw. etyką kupiecką, co z poszanowaniem pracownika jako partnera w stosunku pracy? Na to pytanie ta konfederacja odpowiedzi nie da i pewnie nigdy nie ma zamiaru dać. Reasumując, pani marszałek, Wysoka Izbo, Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej będzie głosował za odrzuceniem tejże ustawy, za nieuchwaleniem tejże ustawy. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)