Mówca: Mieczysław Kazimierz Baszko
Data: 2017-10-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedstawiam stanowisko klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego co do informacji Rady Ministrów o realizacji w 2015 i 2016 r. ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny systemie pieczy zastępczej wraz ze stanowiskiem komisji. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przechodzi sukcesywnie od lat nowelizacje, które poprawiają funkcjonowanie systemu opieki nad dziećmi. Wychodzi także naprzeciw oczekiwaniom związanym z obserwowanym w ostatnich latach kryzysem rodzicielstwa zastępczego. Najnowsze nowelizacje z czerwca 2015 r. dotyczą przepisów związanych ze zwiększeniem elastyczności działania jednostek samorządu terytorialnego oraz ułatwieniem współpracy pomiędzy tymi jednostkami. Oceniamy te działania jako krok w dobrym kierunku. Dziś już każdy powiat może połączyć placówkę wsparcia dziennego o zasięgu ponadgminnym z placówką opiekuńczo-wychowawczą lub z prowadzoną przez siebie jednostką organizacyjną pomocy społecznej. Taka możliwość wiąże się także z ograniczeniem liczby stanowisk dyrektorskich. Nadal jednak w toku prac pojawiają się różne wątpliwości. Część z nich jest związana ze współpracą między sądami rodzinnymi, które wydają postanowienia w sprawie umieszczania dzieci w pieczy i ustanawiają rodziny zastępcze, a powiatowymi centrami pomocy rodzinie. To te instytucje w większości powiatów pełnią rolę organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, który odpowiada za kwalifikowanie kandydatów na opiekunów oraz wspiera działające rodziny zastępcze. W praktyce te relacje w poszczególnych powiatach wyglądają bardzo różnie. Niemniej zasadniczym problemem, z którym styka się większość organizatorów, są gotowe postanowienia sądowe wskazujące, że dziecko ma być umieszczone w danej formie pieczy, bez uwzględnienia sytuacji, jaka występuje w konkretnym samorządzie. Jednocześnie negatywnie oceniamy tendencję ograniczania kompetencji samorządów lokalnych w tym zakresie na rzecz wojewodów. Kolejnym istotnym punktem powinna być rewizja systemu przepływu informacji między instytucjami zaangażowanymi w proces umieszczania dzieci w pieczy zastępczej. Być może warto rozważyć kwestię tego, by sądy miały obowiązek informowania powiatowych centrów pomocy rodzinie, jakie były powody umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Obecnie placówki otrzymują postanowienie, które zawiera jedynie podstawowe dane na temat małoletniego kierowanego do pieczy. Taka praktyka postępowania utrudnia im realizację jednego z wymogów nałożonych na nas przez ustawę z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Chodzi dokładnie o powinność okresowego informowania sądu, czy przesłanki do pobytu dziecka poza rodziną biologiczną dalej występują, czy ustały. Co istotne, o nadanie dodatkowych uprawnień ww. placówkom wnioskują niejednokrotnie same sądy. Jest to o tyle istotne, że to pracownicy placówki odpowiadają karnie i dyscyplinarnie za to, co się dzieje w podlegających nam rodzinach zastępczych. Kolejnym dużym problemem jest brak możliwości cofnięcia kwalifikacji dla rodziny zastępczej. Pracownicy placówek pomocy rodzinie oczywiście podkreślają, że są to sytuacje wyjątkowe. Większość rodzin zastępczych w sposób należyty wywiązuje się ze swoich zadań, ale zdarzają się rodziny, co do których dopiero po jakimś czasie okazuje się, że nie powinny mieć pod opieką dzieci. Tyle tylko, że organizator nie może wycofać udzielonej im kwalifikacji, co w skrajnych przypadkach może prowadzić do tego, że gdy przeniesie się ona na teren innego powiatu, będzie tam mogła legitymować się wydanym zaświadczeniem i nadal zajmować się dziećmi. Obowiązek wysłuchania zdania dziecka, zmiany odnośnie do kontroli nad rodzinami zastępczymi, finansowania pobytu dzieci w zakładach opiekuńczo-leczniczych i dochodów dzieci przebywających w takiej pieczy to tylko niektóre zmiany, które umożliwiają szybką reakcję, jeśli tylko pojawią się wątpliwości co do odpowiedniej opieki nad podopiecznym. To właściwy kierunek zmian, niekoniecznie związany z odbieraniem kompetencji samorządom na rzecz urzędów wojewódzkich. Liczymy także, że obecna większość w proponowanych zmianach skupi się przede wszystkim na dobru korzystających z pieczy zastępczej, że nie będzie walki politycznej z samorządami. Chciałbym na zakończenie bardzo mocno podziękować wszystkim tym, którzy niosą pomoc i ofiarnie wspomagają rodziny zastępcze, wspierają pieczę zastępczą jako formę opieki. W szczególności trzeba też pamiętać o dyrekcji i pracownikach placówek opiekuńczo-terapeutycznych. Tutaj przypomnę, że przyjmowane są tam dzieci do 12. roku życia, trafiają tam noworodki i dzieci starsze, dzieci, które urodziły się chore albo których matki wyrzekły się praw rodzicielskich. To pracownicy po uregulowaniu sytuacji prawnej dzieci starają się o adopcję dla nich i zapewnienie im ciepła rodzinnego. Bardzo dziękuję.