Mówca: Barbara Dolniak
Data: 2018-05-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Obecnie obowiązująca ustawa przyjęta przez Sejm 8 grudnia 2017 r. weszła w życie 3 kwietnia 2018 r. Następnie została znowelizowana przez Sejm 12 kwietnia 2018 r. Nie minął jeszcze miesiąc, a dzisiaj mamy kolejną nowelizację. Tak tworzy się dobre prawo? Ta ustawa niczego nie usprawnia, lecz jeszcze bardziej pogłębia chaos wokół Sądu Najwyższego, nie dojdzie bowiem do zawężenia przesłanek wnoszenia skargi nadzwyczajnej, o czym mówili projektodawcy, ale do zwiększenia zakresu uznania sądu badającego tę skargę w zakresie oceny, czy przesłanki jej dopuszczalności zostały spełnione. Dlaczego zwiększy się zakres przesłanek? Ano dlatego, że art. 7 konstytucji dotyczy legalizmu, tj. zasady praworządności, a art. 2 odnosi się do zasad demokratycznego państwa prawnego, jest więc szerszy. Pojawia się pytanie o rolę Sądu Najwyższego w orzekaniu w sprawach wywołanych wniesieniem skargi. Rodzi się bowiem ryzyko, że Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę nadzwyczajną, w pierwszej kolejności będzie oceniał nie tyle zapadłe rozstrzygnięcie, ile ustawę, która była podstawą jego wydania. Wówczas ustalenie, że mamy do czynienia z wzorcem wywodzącym się z demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, będzie umożliwiało uwzględnienie skargi. Tym samym zmiana przesłanki może spowodować, że każdorazowo do uwzględnienia skargi konieczny będzie precedens w postaci orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a zatem o dopuszczalności skargi nadzwyczajnej decydować będzie de facto inny organ niż Sąd Najwyższy. W projekcie wprowadzona jest propozycja, zgodnie z którą gdy zaskarżone orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne, w szczególności jeżeli od daty uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat, a także jeżeli uchylenie orzeczenia naruszałoby międzynarodowe zobowiązania Polski, Sąd Najwyższy ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których wydał takie rozstrzygnięcie, chyba że zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w konstytucji przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia, a zatem uchylenia zaskarżonego wyroku. Po pierwsze, należy podkreślić, że niezrozumiałe jest uchylenie zakazu wnoszenia skargi nadzwyczajnej w sprawach o wykroczenia i wykroczenia skarbowe, po drugie, przepis jest wyjątkowo mało przejrzysty. Jeżeli jego celem miało być odstąpienie od formy rozstrzygnięcia w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku, co ma uzasadniać wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych, w tym w szczególności upływ 5 lat, to wprowadzenie w końcowej części przepisu umożliwiającego odstąpienie od tej reguły przedmiotowy cel po prostu niweczy. Co się zaś tyczy deklarowanego celu w postaci ograniczenia kręgu podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi nadzwyczajnej, należy podkreślić, że odnosi się on jedynie do spraw, których orzeczenie uprawomocniło się po 17 października 1997 r., a przed 3 kwietnia 2018 r., bo po tej dacie nic się nie zmienia. Nie ma nawet uzasadnienia tego zróżnicowania, a to oznacza nierówność wobec prawa. Wprowadza się 5-osobowy skład w Sądzie Najwyższym, gdy ten orzekał w toku postępowania. Ale przecież mógł orzekać nie tylko w kwestiach merytorycznych, ale także w kwestiach formalnych. W związku z tym po co zwiększony skład? To wpłynie na ekonomikę postępowania. Zgodnie z projektem, bo oczywiście, proszę państwa, ten projekt nie dotyczy tylko Sądu Najwyższego, ale także Krajowej Rady Sądownictwa, to prezydent będzie mianować asesorów. Należy jednak zważyć, że przy takim zapisie akt mianowania będzie wymagał kontrasygnaty prezesa Rady Ministrów. Konstytucja mówi w prerogatywach prezydenta tylko o powoływaniu sędziów, natomiast w tym projekcie jest zapisane, że to są osoby wykonujące obowiązki sędziego. Nie ma sędziego na próbę. W kwestiach prawnych taki zwrot nie istnieje. Rodzi to zresztą niebezpieczeństwo. Proszę sobie wyobrazić, że prezes Rady Ministrów wcale nie będzie popierał tych kandydatów. Czy będziemy mieli wtedy znowu spór na linii prezydent - prezes Rady Ministrów? Już mieliśmy spór między prezydentem a ministrem obrony narodowej. To zrodzić może takie niebezpieczeństwo. Ta ustawa nie niesie za sobą żadnych pozytywnych zmian, wręcz przeciwnie, jeszcze bardziej to komplikuje i utrudnia, wprowadza nierówność wobec prawa. Nowoczesna podtrzymuje wniosek o odrzucenie tego projektu, bowiem nie służy on...