Mówca: Andrzej Halicki
Data: 2017-05-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Widzę, że nie ma nikogo z przedstawicieli rządu. To dosyć ciekawa sytuacja, ale też symptomatyczna, bo ustawa Prawo o zgromadzeniach to fundament demokratycznego ładu, podstawowe prawo obywatelskie. (Głos z sali: Już są.) Jesteście. To bardzo miło. Miałem obawę, że będziemy debatować tylko we własnym gronie. To podstawowe prawo obywatelskie, którego od 1989 r. powinniśmy przestrzegać jako źródła naszego bezpieczeństwa i wolności. Mówię o tym w kontekście wielokrotnych debat na ten temat, a także w kontekście orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, który wielokrotnie pochylając się nad wadami ustaw funkcjonujących od 1989 r., wytykał niedoskonałości tych zapisów. Były one także przedmiotem skarg i monitoringu oraz orzeczeń instytucji ponadnarodowych, m.in. Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Myślę o strasburskich orzeczeniach znanych w szerszym kontekście, sprawa Bączkowski przeciwko Polsce i inne orzeczenia w tej kwestii. Przypominam o tym, dlatego że to jest głos wspólny i był dobitnie podkreślany również podczas debat, które miały miejsce w czasie uchwalania, nie mam wątpliwości, najlepszej ustawy od 1989 r. i najbardziej demokratycznej, proobywatelskiej, co zresztą podkreślało również Prawo i Sprawiedliwość ustami swojego wiodącego wówczas przedstawiciela posła Jacka Sasina. Myślę o ustawie przyjętej 24 lipca 2015 r. Cytując przedstawicieli Prawa i Sprawiedliwości, przytoczyłbym chociażby jeden fragment: Tylko niedemokratyczna i uzurpatorska władza boi się własnych obywateli na ulicach. Wolni obywatele to postrach dyktatur. Był to element szerszego przekazu, który opakowany w tzw. pakiet demokratyczny oczywiście odnosił się także do ustawy Prawo o zgromadzeniach. Tę ustawę pod koniec prac nad nią Prawo i Sprawiedliwość krytykowało. Mianowicie krytykowało pod jednym kątem. Znów posłużę się cytatem z wiodącego wówczas pana posła Jacka Sasina, który mówił czy podkreślał, iż doceniając duży postęp, a nawet dwa kroki naprzód, które czyni ta ustawa w stosunku do poprzedniczki, niedobrym byłoby, abyście państwo ograniczali możliwość gromadzenia się, a więc dobrze byłoby i proponujemy, byście państwo nie zawężali tej możliwości tylko i wyłącznie do wyrażania zdania w sprawach publicznych, posiłkując się orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r., z 18 września, aczkolwiek nadinterpretowując to orzeczenie, uważał - i takie było stanowisko PiS-u - iż nielimitowana wolność zgromadzeń powinna być rozszerzona także na sprawy prywatne, co oznaczałoby także możliwość organizowania, mówiąc potocznie, grilla na rondzie w miejscu publicznym z okazji np. okrągłej rocznicy urodzin. Teoretycznie takie imprezy też powinna zabezpieczać policja czy władza samorządowa, by odbywały się one bezpieczniej. Tu mieliśmy pewnego rodzaju filozoficzny spór, ale nie było wątpliwości co do tego, że ta ustawa z lipca 2015 r. była fundamentem tego, by zrobić krok naprzód w kierunku pozytywnej odpowiedzi na bardzo krytyczny raport komisji prawa, Komisji Rady Europy, która objęła Polskę monitoringiem w tym zakresie, nie tylko tortur, o czym rozmawialiśmy wczoraj, ale także niegwarantowania podstawowych praw obywatelskich właśnie z uwagi na ograniczenie prawa do zgromadzeń. Uchwalona ustawa, przypominam, była także jedną z pierwszych, które podpisał prezydent Andrzej Duda. Mówię o tym z satysfakcją, dlatego że on także, podpisując to, mówił o wyraźnym postępie w stosunku do wszystkich poprzednich regulacji, a zacząłem swoje wystąpienie od cytatu z ministra Szczerskiego. Jak państwo doskonale wiecie, jest on ministrem w Kancelarii Prezydenta, a także osobą, która wyrażała wątpliwości w stosunku do przyjętej ustawy z 13 grudnia 2016 r. Data, uważam, nie jest przypadkowa, bo wnosi ona ograniczenia, które znane są nam z przeszłości. Trochę jak czarny sen pojawia się w kontekście także wczorajszej debaty czy też nawet nie tyle debaty, co próby uzasadniania i wyjaśniania bestialskiego zachowania policji na komisariacie we Wrocławiu. Mówię o tym z przykrością, dlatego że jednym z elementów debaty z lipca czy lata 2015 r. było i takie zdanie, pana posła Sasina oczywiście: Przecież oczywistym jest, że zgromadzenia są po to, by wyrażać swoje negatywne opinie o władzy. Nie można rozwiązywać zgromadzeń chociażby z tego powodu, że wznoszone są okrzyki przeciwko władzy, że wyrażane jest głośno niezadowolenie, czy to w postaci okrzyków, czy transparentów. Lżenie władzy nie jest przestępstwem. Nie idźmy drogą, którą mamy za sobą, mam nadzieję, minionej epoki komunistycznej. Jak to się ma do tego, co stworzyliście w tym bublu, jakim jest ustawa Prawo o zgromadzeniach z nomen omen 13 grudnia 2016 r., co do której zresztą prezydent Duda miał uzasadnione wątpliwości? Dlaczego mówię o bublu? Bo od września 2015 r. - wtedy prezydent Duda podpisał ustawę o zgromadzeniach - do ostatnich dni nie mieliśmy ani jednego incydentu, który byłby związany bądź to z konfliktem z władzami samorządowymi, bądź niemożliwością zorganizowania, bądź też skutecznego odwołania się na drodze prawnej od zakazów, ewentualnie ograniczeń, wskazania innej lokalizacji, bądź innych utrudnień w organizacji zgromadzeń. Przypominam, że przed 2015 r. mieliśmy konflikty, były uzasadnione pretensje z różnych stron, czy to środowisk LGBT, czy też narodowych, o utrudnianie przeprowadzania zgromadzeń czy manifestacji. Niektóre się nie odbywały, niektóre bardzo często uzyskiwały status legalności po dacie proponowanej, czyli krótko mówiąc, odwołanie i przeprowadzenie całej drogi prawnej uniemożliwiało przeprowadzenie jej skutecznie przed proponowaną w zgłoszeniu wstępnym datą. Mówię o tym dlatego że - i podkreślam to z całą mocą, podwójnie - mimo iż nie są głosicielami tych samych poglądów, zarówno Robert Winnicki, jeśli spojrzeć w kierunku tych, którzy byli wśród organizatorów Marszu Niepodległości, jak i środowisko LGBT, wszyscy oni dziś powiedzą, że od września 2015 r. nastąpiła wyraźna poprawa. Tą poprawą chwalił się nie kto inny, jak marszałek Kuchciński komisarzowi ds. praw człowieka panu Muiznieksowi, który odwiedził Polskę w 2016 r. i który wykreślił z agendy spraw, których Polska nie respektuje, ograniczenia w prawie do zgromadzeń. Co więcej, pan marszałek Kuchciński stwierdził z satysfakcją, że jest to wynik wspólnej i dobrej pracy, a także efektów pracy stałej podkomisji z poprzedniej kadencji, która eliminowała to, co w polskiej demokracji szwankowało. Między innymi na skutek cywilnego i poselskiego zaangażowania w te kwestie poruszyliśmy też sprawę Policji. Ten punkt dotyczący ustawy o zgromadzeniach komisarz Muiznieks przyjął z wielkim zadowoleniem, a marszałek Kuchciński, powiem nieskromnie, podziękował również mi osobiście za ten wkład, bo będąc wcześniej szefem stałej podkomisji, a zostając później ministrem cyfryzacji i administracji, de facto zrealizowałem postanowienie tej wcześniejszej podkomisji dotyczące naprawy owej sytuacji w formie nowego aktu prawnego. Dziś w Wysokiej Izbie wobec nie tylko licznych kontrowersji i konfliktów, ale także wobec tego, iż obywatele stoją przed groźbą utraty i ograniczenia swojego podstawowego prawa, klub Platformy Obywatelskiej - a mam nadzieję także na liczną współpracę pomiędzy klubami, tak jak było poprzednio - proponuje powrót do zapisów z ustawy z 2015 r. Dlaczego? Dlatego że nawet ostatnio mieliście państwo dowód w postaci orzeczeń sądowych, iż tzw. miesięcznica na Krakowskim Przedmieściu nie jest realizowana zgodnie z waszą intencją, bo ów bubel też nie gwarantuje wam monopolu. Hanna Gronkiewicz-Waltz, jak uważam, niesłusznie odmówiła możliwości zorganizowania pikiety przed teatrem w sprawie przedstawienia ˝Klątwa˝, co zostało skutecznie zaskarżone i podważone przed sądem administracyjnym. Do tego służy ta droga, na tyle krótka, że można było to zrobić w określonym czasie. Wcześniej zezwoliła na marsz ONR-u i kiedy dokładnie czyta się literę ustawy, to widać, że nie mogła tego zabronić, chociaż możemy być zbulwersowani i nie zgadzać się z niektórymi hasłami czy też okrzykami, które tam padały. Interwencja czy reakcja na coś, co można kwalifikować jako naruszenie prawa, odbywa się jednak dopiero wtedy, kiedy to naruszenie ma miejsce. Nie można intencjonalnie komuś zakazywać zgromadzeń czy wyrażania swoich poglądów i opinii. Dotykamy materii, która jest fundamentem państwa demokratycznego. Dziś jeszcze raz powinniśmy skutecznie pochylić się nad tym, by po pierwsze, nie akceptować sytuacji w której, krótko mówiąc, w tej materii rządzi bubel albo chaos prawny, i wrócić do ustawy, która cieszyła się pozytywną opinią w gruncie rzeczy wszystkich środowisk eksperckich, naprawić ten błąd, który zrobiliście w pośpiechu, nieroztropnie i, jak uważam, także przeciwskutecznie, jak się elegancko mówi, bo widać, że nie gwarantuje się tu wam nawet realizacji intencji, owego monopolu, który miał być skutkiem zapisania definicji manifestacji cyklicznych i art. 11, który tę definicję, nie dość precyzyjnie zresztą, określa. Że ten zapis jest niezgodny z konstytucją, nie mam wątpliwości - możemy się spierać, czy dzisiejszy trybunał istnieje czy nie; ja uważam, że nie - ale nie ma także wątpliwości co do tego Biuro Analiz Sejmowych. Przypominam, że ustawa z lipca 2015 r. otrzymała nie tylko pozytywne opinie, jest zgodna z orzeczeniami trybunału z 2004 r., 2008 r., 2014 r., ale przede wszystkim została pochwalona przez takie instytucje, jak rzecznik praw obywatelskich, komisja i komitet współdziałający z nami, fundacja helsińska, Rada Europy i te komisje, o których mówiłem wcześniej, a Biuro Analiz Sejmowych, a rzadko się to zdarza, swoją opinię prawną zaczyna od zdania: Ocena tego projektu jest zdecydowanie pozytywna, a ta ustawa - niezbędna odnośnie do regulacji, których przedmiotem były wcześniej wymienione orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Nie przypominam sobie, by Biuro Analiz Sejmowych używało często przymiotnika przy ocenie proponowanych aktów prawnych. A co czytamy teraz w opinii Biura Analiz Sejmowych? W przypadku z listopada 2016 r.: W nawiązaniu do dotychczas obowiązującej ustawy z dnia 24 lipca 2015 r., która zdecydowanie poprawiła i we właściwy sposób reguluje kwestie zgromadzeń, ustawa proponowana narusza art. 57 Konstytucji RP odnośnie do art. 12 ust. 1, a więc tych cyklicznych zgromadzeń. Podkreśla, iż niejasne jest zarówno określenie samych zgromadzeń cyklicznych, jak i pierwszeństwo w wyborze miejsca i czasu tychże zgromadzeń, że art. 57 konstytucji jasno określa, że nie można wyciągać wniosku, iż ustawodawca może w dowolny sposób decydować o treści i zakresie ograniczeń wolności zgromadzeń, że w świetle powyższego należy wskazać, iż ograniczenie wolności powyższego, czyli analiza art. 12, ustanowione na podstawie art. 57 - bo to jest podstawa konstytucyjna dla Prawa o zgromadzeniach - musi spełniać wszystkie wymogi, a nie tylko fragmentarycznie i intencjonalnie, czyli wybiórczo, do owego art. 57 się odnosić. W konkluzji, żeby już nie przedłużać, bo uwag jest więcej, jeszcze raz warto zauważyć, że intencje i realizacje wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 18 września 2014 r. - to najświeższe orzeczenie o sygnaturze K 44/12 - oraz wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 3 maja 2007 r. i kolejnych, czyli to jest sprawa Bączkowski przeciwko Polsce, ale także kolejne skargi, najważniejsza jest oczywiście ta o sygnaturze 1543/06 - realizuje ustawa przyjęta 24 lipca 2015 r. Wobec powyższego, żeby obywatel nie bał się munduru, tylko czuł się bezpieczny w obliczu funkcjonariuszy, którzy działają w jego imieniu, żeby obywatel wiedział, że w Polsce ma prawo i wolność wypowiedzi, i wolność zgromadzenia, w obliczu tego, by prawo stanowiło prawo i byście nie zasłaniali się, jak kiedyś Urban, fałszem, kłamstwem i cynizmem, tylko sprawiedliwość znaczyła to, co znaczyć powinna, apeluję do większości parlamentarnej, by wrócić do tego, co sami chwaliliście jako zdecydowane dwa kroki do przodu w stosunku do wszystkich poprzednich ustaw właśnie w oparciu o wolności konstytucyjne, o demokrację, o to wszystko, co tak chętnie wypisujecie na swoich sztandarach. Ustawa z 2015 r., nasz projekt poselski wniesiony dzisiaj raz jeszcze, daje wam szansę bycia uczciwymi i apeluję o to, byście z tej szansy skorzystali. Dziękuję. (Oklaski)