PiotrSty/sejm-speeches-corpus huggingface dataset:
Mówca: Małgorzata Tracz
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicji Obywatelskiej odnośnie do poselskiego projektu ustawy o uznaniu osobowości prawnej rzeki Odry. Mamy w klubie jasność, że obecne zapisy prawne są niewystarczające, aby dostatecznie chronić tak ważny ekosystem jak Odra. Potrzebujemy nowoczesnych narzędzi prawnych, by Odrę chronić. Ten projekt ustawy zapewnia właśnie takie nowoczesne narzędzia prawne, tak naprawdę stosowane już w przypadku 630 innych obiektów natury. Narzędzia takie są stosowane w Hiszpanii, w Kanadzie czy w Nowej Zelandii. Ten projekt ustawy, co ważne, zawiera bardzo złożoną autopoprawkę i kluczowe jest to, by analizować go razem z tą autopoprawką, napisaną we współpracy z najlepszymi autorytetami prawnymi i w szerokiej konsultacji. Projekt z autopoprawką wprowadza zasady uznania osobowości prawnej rzeki Odry, jej prawa, sposób reprezentacji oraz organizację i funkcjonowanie jej organów. Ustanawia fundusz rzeki Odry. Najważniejsze jednak, że uznaje Odrę za osobowość prawną o charakterze środowiskowym, dzięki czemu rzeka reprezentowana przez zarząd będzie mogła być stroną postępowań administracyjnych w sprawach wpływających na jej ekosystem. Tym projektem damy także możliwość wystąpienia z pozwem w imieniu rzeki w sytuacjach naruszenia praw rzeki lub wystąpienia szkody w jej ekosystemie. (Poseł Dorota Arciszewska-Mielewczyk: Przeciwko państwu pozwiemy...) Te konkretne uprawnienia administracyjne i prawne zmniejszą ryzyko wystąpienia kolejnej katastrofy ekologicznej, a gdyby miało do niej dojść, sprawią, że będzie można domagać się odszkodowań i ukarać winnych, co, jak wiemy, w przypadku katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 r. się nie zadziało. Klub Koalicji Obywatelskiej popiera ten poselski projekt ustawy.
Mówca: Elżbieta Anna Polak
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Trzeba przyznać, że niestety obecne mechanizmy ochrony Odry są mało skuteczne. Dlatego dziękuję dzisiaj inicjatorom tej ustawy o uznaniu osobowości prawnej Odry, którzy zebrali blisko 100 tys. podpisów. Szanowni państwo, jak widać, to inicjatywa społeczna najlepiej chroni przyrodę, dlatego w Sejmie bez wahania podpisałam ten projekt, który dzisiaj procedujemy jako projekt poselski. Odra przeżyła, jak już to zostało dzisiaj powiedziane, największą katastrofę ekologiczną w Europie, a jednak wciąż każdego dnia wprowadza się do niej tysiące ton solanki... (Poseł Michał Woś: Rtęci też?) ...dlatego że wciąż nie jest ustalona górna granica zrzutów. Szanowni Państwo! Odra do nas nie przemówi. To jest nasz obowiązek. To my jesteśmy zobowiązani chronić przyrodę, potraktować ją z szacunkiem i godnością, potraktować Odrę podmiotowo, bo to jest nasze dobro publiczne o znaczeniu - tak często używacie tego słowa - narodowym. My nie jesteśmy pierwsi. To nie jest wcale odkrywcza ustawa. Udało się w Hiszpanii, udało się w Ekwadorze, uda się również nam. Dlaczego Odra potrzebuje osobowości prawnej? To nie jest trudne pytanie. Dlatego że potrzebuje ochrony prawnej. (Poseł Marek Jakubiak: I rtęci.) Ten projekt ustawy określa zasady uznania osobowości prawnej rzeki Odry, jej podstawowe prawa, sposób reprezentacji oraz organizację i funkcjonowanie jej organów. W sytuacji naruszenia praw rzeki lub wystąpienia szkody w jej ekosystemie określone w ustawie podmioty będą miały możliwość wystąpienia z pozwem w imieniu rzeki. Musimy się liczyć z tym - widzimy, jakie są wyzwania klimatyczne - że może być kolejna katastrofa na Odrze. Dlatego Ministerstwo Klimatu i Środowiska już dzisiaj przygotowało instrukcję postępowania na wypadek zagrożenia. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej opracował system prognozowania zrzutów na Odrze. Prace nad nowelizacją specustawy odrzańskiej są zaawansowane. Dzisiaj Odra ma najbardziej rozbudowany system monitoringu w Europie ze specjalną procedurą alertową. Prowadzone jest również inteligentne zarządzanie zrzutami na (Dzwonek) Odrze. Pracuje zespół parlamentarny ds. Odry i zespół międzyresortowy.
Mówca: Elżbieta Anna Polak
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

...który powinien być skierowany do dalszych prac. (Poseł Marek Jakubiak: Już kończ, kończ.) (Poseł Michał Woś: Ale my się pytaliśmy, czy rtęć pani znalazła.)
Mówca: Dorota Niedziela
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Przepraszam, tak mnie państwo wyprowadzili z równowagi, że pan poseł został posłem Prawa i Sprawiedliwości. Przepraszam bardzo. Pan poseł Michał Pyrzyk, Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga. (Poseł Michał Woś: Zobaczymy, czy poprze osobowość.) (Poseł Dariusz Matecki: Najgorzej będzie, jak Odra będzie mobbowana.) No bardzo proszę. (Poseł Marek Jakubiak: No już.) (Poseł Michał Woś: Jeszcze Odra...) (Poseł Marek Jakubiak: Albo mównica.) No i muszę przeczytać, bardzo przepraszam. Pan poseł Jakubiak, pan poseł Woś, stwierdzam, zwracam uwagę, że państwo zakłócacie obrady Sejmu, tzw. pierwsze czytanie. Zapraszam. Panie pośle, myślę, że teraz będzie już pan mógł powiedzieć. Przedstawiciel Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga.
Mówca: Michał Pyrzyk
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Tak jest. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga wobec omawianego poselskiego ustawowego przedłożenia. Każdy na tej sali chyba się zgodzi, że rzeka Odra to jeden z największych polskich zasobów naturalnych, polskich zasobów przyrody, bezcenna wartość dla nas wszystkich i dla przyszłych pokoleń. To także miejsce pracy dla tysiąca osób na przybrzeżnych terenach. Zgadzam się, że jest zasobem nie do końca właściwie chronionym, i właśnie o tym powinniśmy na tej sali dziś rozmawiać. Przede wszystkim powinniśmy rozmawiać o pieniądzach na retencję, o kompleksowej strategii odsalania Odry po tych niekoniecznie kontrolowanych zrzutach kopalnianych, o skutecznym zabezpieczeniu przed ściekami, o nowoczesnym monitoringu wody. Nie powinniśmy naszym zdaniem rozmawiać o tworzeniu jakichś precedensów prawnych. Dlatego jako Polskie Stronnictwo Ludowe mówimy jasno: tak dla ochrony Odry, tak dla surowych kar za zatruwanie wody, tak dla wielkich inwestycji w infrastrukturę chroniącą rzekę i jej zasoby. Ale dziś nie widzimy potrzeby nadawania rzece osobowości prawnej. Odra nie potrzebuje ideologii i ideologów, ale dużych inwestycji i dobrych gospodarzy. Jeśli inicjatorzy chcą, żeby Odra miała swój głos, nie muszą wprowadzać nowych bytów prawnych. Wystarczy, że założą chociażby fundację i że walczą o prawa rzeki również na niwie rządowej czy na niwie parlamentarnej. Na koniec przypomnę słowa Monteskiusza: ˝Niepotrzebne prawa osłabiają te, które są niezbędne˝. Dlatego twierdzimy, że nadając Odrze osobowość prawną, stworzymy prawo niepotrzebne i de facto martwe, odwracając uwagę od prawdziwych problemów, o których mówiłem wcześniej. Dziękuję bardzo.
Mówca: Anita Kucharska-Dziedzic
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Myślę, że należałoby powiedzieć parę rzeczy o faktach i parę rzeczy także odkłamać, bo jak widać, są bardzo duże obawy przed wprowadzaniem pewnych rzeczy, które mogą być absolutnym novum prawnym. Nie warto bać się nowinek prawnych w sytuacji, kiedy obowiązujące prawo po prostu nie działa albo te rozwiązania, tak jak napisała w swoim raporcie Najwyższa Izba Kontroli, są zbyt słabe, żeby skutecznie chronić Odrę. Dużo można było zrobić, dużo zrobiono, dużo nie zrobiono, ale nadal Odra nie jest chroniona w wystarczający sposób i nadal nie jest rzeką czystą. W Polsce w ogóle nie mamy czystych rzek, poniżej 1% to są rzeki z czystą wodą w Polsce, mamy poważny problem z tym, jak traktujemy nasze środowisko. Co zmienia ten projekt? Chciałabym też od razu powiedzieć, że nad Mar Menor jako żywo Indianie nie mieszkają, natomiast rzeczywiście nadanie osobowości prawnej zatoce Mar Menor w Hiszpanii zasadniczo poprawiło jej czystość i przyniosło swój skutek, więc nie musimy mówić o ludności rdzennej, chyba że Hiszpanów też uznamy za ludność rdzenną w Hiszpanii. Ta ustawa wprowadza do polskiego systemu prawnego kategorię osobowości prawnej o charakterze środowiskowym. To jest rzeczywiście novum i dzięki temu novum pojawią się nowe zapisy w Kodeksie cywilnym. Możemy zmieniać Kodeks cywilny, nic nie stoi na przeszkodzie. Jest to projekt zgodny z prawem unijnym i nie ma w nim zapisów, które godziłyby w polską konstytucję. Po co chcemy to zrobić, wprowadzając owo novum? Po to by zmienić jakościowo status oraz dostępne narzędzia ochrony prawnej Odry. W tej chwili kto występuje w imieniu Odry? Przy ustalaniu pozwoleń środowiskowych, przy ustalaniu pozwoleń wodnych głos środowiska jest zbyt mało słyszalny. Wiemy to też z raportu Najwyższej Izby Kontroli. Do reprezentowania interesów rzeki w postępowaniach administracyjnych rzeczywiście wprowadzi się nowe narzędzie, dzięki temu, że będzie komitet reprezentantów, będzie komitet naukowy i będzie zarząd. Wszystkie te instytucje powołane ową ustawą będą miały swój zakres odpowiedzialności i swoje plenipotencje. Zasoby Odry, woda, osady denne, fauna i flora pozostają własnością Skarbu Państwa, natomiast rzeka Odra sprawuje nad nimi zarząd powierniczy wykonywany pod ustawowym nadzorem ministra właściwego do spraw środowiska. Wyłączamy możliwość prowadzenia działalności gospodarczej przez Odrę. (Poseł Michał Woś: A! O to chodzi.) A więc naprawdę niewiele rzeczy się zmieni - poza większym udziałem środowiska. (Poseł Dariusz Matecki: A małżeństwo Odry będzie akceptowalne?) O słabości państwa polskiego świadczy to, że pan siedzi na tej sali, a nie w więzieniu. (Oklaski) (Poseł Marek Jakubiak: Czas się skończył.) (Głos z sali: I vice versa.)
Mówca: Dorota Niedziela
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani poseł, chwileczkę, nie słychać pani poseł. Jak panią poseł poproszę, żeby pani poseł mówiła, to wtedy będzie pani poseł mówiła. A ja bardzo chciałabym jeszcze raz zwrócić uwagę. Pan poseł Matecki może po prostu wysłucha, co ktoś ma do powiedzenia. (Poseł Dariusz Matecki: Ale pani nie reaguje, jak przedstawiciel większości rządowej grozi posłowi opozycji.) Reaguję na wszystko, ale najwięcej reakcji pan wymaga na tej sali. (Poseł Dariusz Matecki: No ale nie zareagowała pani na te wulgarne obelgi niezbyt inteligentnej osoby.) Zapraszam panią poseł Darię Gosek-Popiołek, klub parlamentarny Lewica.
Mówca: Daria Gosek-Popiołek
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

W Polsce od lat niszczone są rzeki. To efekt zaniedbań, zaniechań, efekt traktowania ich jak kanałów, nie jak ekosystemu, to zgody na zrzuty ścieków i to bezprawne zanieczyszczenia rzek. Katastrofa na Odrze w tym kontekście musiała się wydarzyć, bo doprowadziły do niej fatalne decyzje polityczne i zła praktyka. Skutki zanieczyszczenia środowiska naturalnego Odry będą odczuwalne przez kolejne lata, a te szkody w środowisku są niewyobrażalne. Teraz mamy szansę, dzięki obywatelom i obywatelkom, którzy zaangażowali się w zbiórkę podpisów pod ustawą o osobowości prawnej dla Odry, zmienić to złe prawo, złe praktyki, spojrzeć na rzekę jako na ekosystem, zabezpieczyć jej prawa i dać ochronę. To odważna ustawa, to prawda, ale właśnie takich potrzebujemy, dlatego że istniejący system nie zdał egzaminu i tylko takie odważne rozwiązania zadziałają. To też ustawa, która jest wynikiem odpowiedzialności, nie ideologii, jak mówią niektórzy. Bo to systemowe spojrzenie na kwestię ochrony rzeki i korzystania z niej, nie eksploatacji do momentu jej śmierci, ale właśnie rozważnego, rozsądnego, zabezpieczającego jej funkcjonowanie korzystania. Klub Lewicy oczywiście popiera tę ustawę i zachęcamy do tego wszystkie kluby w Sejmie. Dziękuję.
Mówca: Krzysztof Szymański
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Na wstępie debaty o uznaniu osobowości prawnej rzeki Odry musimy oddzielić realną ochronę Odry od politycznej i ideologicznej inscenizacji. Bo tym dokładnie jest ten projekt. Ten projekt nie naprawia państwa. Ten projekt nie naprawia systemu nadzoru. Ten projekt nie naprawia gospodarki wodnej. Ten projekt nie zwiększa odpowiedzialności urzędów i najważniejsze: ten projekt nie daje Polsce sprawniejszych narzędzi ochrony rzeki. On daje coś zupełnie innego: nowy chaos prawny, nowy konflikt kompetencyjny, nowy instrument nacisku na państwo oraz gospodarkę, nowy byt prawny, nowy komitet, nowe pole sporów, nowe procesy decyzyjne, nowe roszczenia i nowe możliwości blokowania decyzji. A wszystko to pod bardzo wzniosłymi hasłami, które może dobrze brzmią na konferencjach prasowych, ale w rzeczywistości fatalnie działają. (Poseł Michał Woś: Nowe etaty przede wszystkim. Pieniądze, etaty...) I powiedzmy to wprost. Ten projekt nie został napisany z myślą o sprawnym zarządzaniu Odrą. Ten projekt został napisany z myślą o przesunięciu środka ciężkości z odpowiedzialności państwa na ideologiczny aktywizm. I właśnie dlatego jest tak groźny. W tym modelu rzeka stanie się zakładnikiem ekologicznym, nie obiektem rozsądnej ochrony, tylko narzędziem nacisku. Narzędziem, które będzie używane do kwestionowania inwestycji, utrzymania rzeki, działań przeciwpowodziowych, gospodarki wodnej, żeglugi, przemysłu, rolnictwa i decyzji administracyjnych. To jest bardzo znany w świecie manewr. Najpierw nadaje się naturze nowy status prawny, potem tworzy się reprezentację, a na końcu nie chroni się skutecznie środowiska, tylko paraliżuje działanie państwa i odbiera wspólnocie zdolność podejmowania decyzji. Nie dajmy sobie wmówić, że kto krytykuje ten projekt, ten jest przeciw ochronie Odry. Nie, my jesteśmy przeciwko oszustwu politycznemu, które pod pozorem troski o rzekę buduje mechanizm destabilizacji państwa. (Oklaski) Odra nie potrzebuje prawnej personifikacji. Odra potrzebuje silnej kontroli, egzekwowania przepisów, sprawnych instytucji, monitoringu inwestycji, odpowiedzialności urzędniczej i współpracy międzynarodowej. Nie wolno nam zamieniać państwa w zakładnika modnych ideologii. Nie wolno nam dopuścić, by pod hasłem rzekomej ekologii tworzono mechanizm blokowania rozwoju, bezpieczeństwa i interesu publicznego. Nie wolno nam udawać, że polityczna fikcja jest rozwiązaniem realnego problemu. Dlatego ten projekt należy odrzucić w interesie państwa, w interesie gospodarki i co najbardziej paradoksalne w interesie samej Odry. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Marek Jakubiak: Brawo!)
Mówca: Elżbieta Burkiewicz
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Rozpatrujemy dziś projekt ustawy dotyczący nadania osobowości prawnej rzece Odrze. Jest to projekt nietypowy, nowatorski i wywołujący wiele emocji, ale jednocześnie dotykający sprawy bardzo poważnej, bo sprawy ochrony i przyszłości jednej z najważniejszych rzek w Polsce. Trzeba tu jasno powiedzieć, że po katastrofie ekologicznej na Odrze w roku 2022 nikt odpowiedzialny nie może twierdzić, że obecny system ochrony rzek w Polsce działa idealnie. Widzieliśmy martwą rzekę, widzieliśmy ogromne straty środowiskowe, gospodarcze, społeczne. Dlatego każdy projekt, który ma na celu wzmocnienie ochrony Odry, jej zasobów i całego ekosystemu rzecznego, zasługuje na poważną debatę. Kierunek myślenia, który stoi za tym projektem, czyli uznanie, że rzeka to nie tylko droga wodna czy zasób gospodarczy, ale żywy ekosystem wymagający szczególnej ochrony, jest kierunkiem zrozumiałym i w wielu aspektach słusznym. Polska musi zdecydowanie wzmocnić ochronę rzek, poprawić monitoring zanieczyszczeń, zwiększyć odpowiedzialność za zatruwanie wód i lepiej zarządzać gospodarką wodną. Natomiast mamy pewne wątpliwości, czy nadanie rzece osobowości prawnej jest propozycją, która w polskim systemie prawnym rzeczywiście rozwiąże te problemy. Nie potrafię jednak zgodzić się ze zdaniem posła Krzysztofa Szymańskiego reprezentującego klub Konfederacji, że projekt tej ustawy to kabaret. To jest głos obywateli, którzy chcą w sposób bardzo wyraźny zwrócić uwagę na problem, jaki istnieje w ochronie naszych zasobów naturalnych, a szczególnie rzeki Odry. Bardzo dziękuję za ten głos aktywistów i za próbę zwrócenia uwagi naszej, polityków, na ten problem. Wracam do tego, o czym rozmawiamy w tej chwili, czyli do kwestii nadania osobowości prawnej. Uważam, że wprowadzenie do polskiego systemu prawnego zupełnie nowej kategorii podmiotu prawnego może spowodować więcej sporów proceduralnych niż realnej ochrony środowiska, jeżeli nie będzie to precyzyjnie przygotowane. Nasuwa się pytanie: Jak pogodzić prawa rzeki z prawami mieszkańców, samorządów, przedsiębiorców, rolników korzystających z jej zasobów? Klub Parlamentarny Centrum popiera kierunek wzmocnienia ochrony Odry, popiera działania na rzecz ochrony ekosystemu, zwiększenia odpowiedzialności za zanieczyszczenie, zakończenia zrzutu solanki do rzeki oraz lepszego zarządzania rzekami w Polsce, nie tylko Odrą. Natomiast do samej koncepcji nadania rzece osobowości prawnej podchodzimy z ostrożnością i pewnym sceptycyzmem, uznając, że wymaga ona głębszej analizy skutków prawnych i gospodarczych. Jesteśmy natomiast otwarci na dyskusję na temat ochrony rzeki Odry, ale również innych zasobów naturalnych i ogólnie aspektów ochrony naszych zasobów naturalnych. Wysoka Izbo! Najważniejsze w tej dyskusji jest to, czy Odra będzie rzeką czystą, żywą i bezpieczną dla ludzi, dla przyrody i gospodarki. Musimy się skupić właśnie na tym, żeby chronić Odrę i jej zasoby naturalne. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska)
Mówca: Jarosław Sachajko
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Odra wymaga ochrony, co do tego nie ma żadnego sporu, ale ten projekt nie ma nic wspólnego z poważnym państwem i poważnym prawem. To nie jest ustawa naprawcza. To jest polityczna fantazja, prawna baśń i dowód na to, że część koalicji rządzącej, zamiast naprawiać państwo, wraca do myślenia magicznego. Zamiast naprawić pozwolenia wodnoprawne, monitoring, kontrole zrzutów, odpowiedzialność urzędników i system reagowania, chcecie nadać rzece osobowość prawną i udawać, że od tego stanie się czystsza. Naprawdę do tego doszliście? To jest XXI w. czy średniowiecze? Co będzie następne: osobowość prawna dla Giewontu, prawa podmiotowe dla dębu Bartek, reprezentant puszczy, pełnomocnik jeziora i komitet obrony kamienia polnego? Państwo prawa zastępujecie państwem symboli rytuałów i ideologicznych zaklęć. Ten projekt jest nie tylko śmieszny, on jest groźny. Wpisujecie wprost, że Odra ma mieć osobowość prawną, że jej zasoby mają stanowić jej własność, a korzystanie gospodarcze i nawet część rekreacyjnego wykorzystywania rzeki mają zależeć od porozumień z jej reprezentacją. To nie jest ochrona środowiska. To jest przepis na chaos, blokowanie inwestycji, niekończące się spory i paraliż decyzyjny. Najbardziej kompromitujące jest jednak to, że sami w uzasadnieniu opisujecie prawdziwe źródła katastrofy: rozmycie kompetencji, słaby monitoring, błędne decyzje, nieskuteczne kontrole zrzutów, zwiększenie zasolenia. Czyli znacie diagnozę, ale zamiast zastosować leczenie urządzacie sejmowy teatr. Odra potrzebuje twardego państwa, jasnych reguł, skutecznej kontroli, realnych limitów zrzutów i odpowiednich urzędników. Nie potrzebuje prawnej baśni, w której rzeka staje się własnością samej siebie, a państwo kapituluje przed ideologicznym eksperymentem. Ten projekt jest zły, śmieszny i niebezpieczny zarazem. Powinien zostać odrzucony w pierwszym czytaniu i taki wniosek niniejszym składam. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Marta Stożek
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Jako wrocławianka wychowująca się nad Odrą cieszę się, że dziś zaczynamy rozstrzygać, czy Odra ma być w polskim prawie dalej tylko zasobem do gospodarowania, czy także podmiotem, którego własny interes podlega ochronie. Ten projekt wybiera drugą drogę, i słusznie. Definiuje Odrę jako integralny ekosystem, nie tylko nurt, lecz także dolinę, obszary zalewowe, mokradła, organizmy żywe i procesy hydrologiczne. Następnie przyznaje jej osobowość prawną oraz prawa do istnienia, swobodnego przepływu, regeneracji, zachowania różnorodności biologicznej i ochrony przed zanieczyszczeniem. To ważna zmiana myślenia. Nie chodzi o to, by naturę romantyzować, lecz o to, by przestać traktować ją wyłącznie jak obiekt eksploatacji. Projekt zresztą zachowuje realizm. Zasoby Odry pozostają własnością Skarbu Państwa, ale rzeka otrzymuje zarząd powierniczy i własny interes prawny. To przesuwa punkt ciężkości z logiki, co można z rzeki wziąć, na pytanie, co jesteśmy winni ekosystemowi, od którego sami zależymy. Po drugie, to nie jest pusty symbol. Ustawa tworzy zarząd reprezentujący odrę przed organami i sądami, czyni ją stroną postępowań administracyjnych, pozwala wnosić odwołania i skargi, a w razie szkody umożliwia dochodzenie zaprzestania naruszeń, naprawienia szkody i środków na odbudowę ekosystemu. Dochodzi do tego komitet naukowy i fundusz rzeki Odry. Nie jest to więc sama deklaracja, ale konkretne narzędzia instytucjonalne. Co więcej, projekt nie udaje, że zastępuje całe Prawo wodne. Wprost stanowi, że korzystanie z wód ma nadal odbywać się zgodnie z obowiązującymi przepisami, ale z uwzględnieniem praw rzeki. Projekt wpisuje się też w światowy kierunek, który sam przywołuje w preambule, wskazując przykłady rzek i ekosystemów posiadających osobowość prawną, w tym Whanganui w Nowej Zelandii czy Mar Menor w Hiszpanii. To sygnał, że Polska może współtworzyć nowoczesne standardy ochrony przyrody. Ta ustawa daje Odrze to, czego dotąd nie miała: głos, reprezentację i narzędzia obrony. Dlatego ten projekt zasługuje na poparcie. Trzeba jednak powiedzieć uczciwie, że sama osobowość prawna nie naprawi wszystkiego. Bez zmiany praktyki administracyjnej, bez egzekwowania prawa i bez odejścia od krótkowzrocznej eksploatacji żadna ustawa nie wystarczy. (Oklaski)
Mówca: Włodzimierz Skalik
Data: 2026-03-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o nadaniu osobowości prawnej rzece Odrze to biurokratyczne narzędzie dla zielonych ideologów. Jeżeli jesteśmy niezadowoleni z dbałości o stan tej jakże ważnej rzeki, to powinniśmy zastanowić się, gdzie państwo zawodzi, jak naprawić funkcjonowanie państwa, by zmienić to, co dzieje się złego na rzece czy w jej pobliżu. Podzielamy troskę o ten ważny zasób naturalny, jakim jest Odra, jednak wprowadzenie do polskiego systemu prawnego nowej kategorii osobowości prawnej dla zasobów naturalnych to bardzo niebezpieczny precedens, to łudzenie się, że biurokracja jest w stanie rozwiązać jakikolwiek ekologiczny problem. Kiedy przyjdzie oprzytomnienie w tej sali w tworzeniu kolejnych biurokratycznych bytów? Pamiętamy przecież PRL-owską biurokrację. Na koniec PRL-u, tj. w 1989 r., było zatrudnionych 308 tys. urzędników. Współczesna biurokracja w Polsce zatrudnia o 70% urzędników więcej, blisko 0,5 mln osób, mimo komputeryzacji i automatyzacji. To otwarcie systemowego stawiania spraw na głowie i wielka szansa na systemowe pomieszanie z poplątaniem. Nie miejmy złudzeń, Odra jako osoba prawna to precedens. Za tym będą kolejne osobowości prawne: a to puszcza taka, a to siaka, a to rzeczka, a to strumyczek, kolejne osoby prawne. Czas na oprzytomnienie. Wnoszę o odrzucenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu. (Oklaski)