Mówca: Sprawozdawca Robert Maciaszek
Data: 2015-05-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Jest to największa, najobszerniejsza nowelizacja procedury cywilnej, jaka powstała w czasie tej kadencji. Dotyczy ona spraw istotnych, fundamentalnych dla procesu cywilnego, takich jak informatyzacja postępowania, ograniczenie kognicji sądów, rozszerzenie kompetencji referendarzy sądowych i komorników sądowych, uproszczenie niektórych czynności procesowych oraz zmodyfikowanie tych instytucji, które często są wykorzystywane przez uczestników postępowań w celu przedłużania postępowań sądowych. Projekt wprowadza także dużą zmianę w Kodeksie cywilnym w zakresie liberalizacji przepisów dotyczących form czynności prawnych. Chodzi o nowy typ formy, który zostanie wprowadzony nowelizacją, o formę dokumentową. Cechą dokumentu jest informacja utrwalona w sposób umożliwiający jej odtworzenie. Treść dokumentu może zostać dowolnie ujawniona, np. za pomocą znaków graficznych, dźwięku czy obrazu, a także utrwalona na dowolnym nośniku, np. na papierze lub jako plik elektroniczny, za pomocą dowolnych środków, np. tradycyjnego długopisu, komputera czy powszechnie dzisiaj stosowanego smartfonu. Sposób utrwalania informacji musi umożliwiać jej zachowanie i odtworzenie. Forma dokumentowa wprowadzana nowelizacją do Kodeksu cywilnego ma charakter formy zastrzeżonej ad probationem, czyli dla celów dowodowych, chyba że w ustawie będzie wyraźnie wskazany rygor nieważności. Wprowadzenie formy dokumentowej doprowadzi do stworzenia prawnych ram funkcjonowania form, które już dzisiaj są powszechnie stosowane w obrocie, np. e-mail i SMS są powszechnie wykorzystywane w obrocie. W Kodeksie postępowania cywilnego wśród najważniejszych zmian należy wymienić dalszą i pogłębioną informatyzację postępowania cywilnego. Informatyzacja przyczyni się do wymiernych oszczędności w sądownictwie, poprawi efektywność pracy sądów i zwiększy dostęp do nich. Nowelizacja wprowadzi elektroniczne biuro podawcze, co umożliwi składanie pism procesowych, pozwów, wniosków drogą elektroniczną. To strona będzie decydować, czy chce prowadzić proces w tradycyjny sposób, czy za pomocą systemu teleinformatycznego, w taki sam sposób otrzymywać pisma, zawiadomienia z sądu. Dzisiaj koszty generowane wskutek prowadzenia korespondencji przekazywanej drogą pocztową z pełnomocnikami profesjonalnymi to, według szacunku ministerstwa, 122 mln zł. Wprowadza się także elektroniczne bazy danych o pełnomocnikach, prokuratorach i radcach Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Aktualnie korporacje zawodowe prowadzą bazy pełnomocników, jednak nie ma instytucji, która określałaby ich wiarygodność i aktualność. Proponowane zmiany określają zakres informacji, które powinny być ujawnione w bazach danych, oraz zapewniają sądom dostęp do tych danych. Projektowane regulacje służą także przyspieszeniu postępowań sądowych przez ograniczenie kognicji sądów. Dzisiaj sądy wykonują wiele czynności, które w istocie rzeczy nie są związane z wymiarem sprawiedliwości. Wprowadza się więc ogólny przepis, który upoważnia referendarzy sądowych do dokonywania w postępowaniu egzekucyjnym czynności, które dzisiaj są zastrzeżone dla sądu. Jedynie niektóre czynności, jak np. stosowanie grzywny czy aresztu, stwierdzenie wygaśnięcia skutków przybicia i utraty rękojmi oraz inne czynności wymienione w ustawie, pozostaną domeną sądu. Podobnie rozszerza się zakres kompetencji komorników, np. rozszerzając ich kompetencje o podejmowanie czynności egzekucyjnych w ramach egzekucji z nieruchomości, np. wezwanie nabywcy do uiszczenia ceny czy też przedłużenie terminu dokonania tej czynności. Podobnie jest w sprawach depozytowych, w których czynności będzie mógł wykonywać referendarz sądowy, z wyłączeniem spraw o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu. Bardzo ważna zmiana dotyczy zmodyfikowania instytucji, które dzisiaj często są wykorzystywane przez uczestników postępowań do przedłużania postępowań sądowych. Taką instytucją często jest wniosek o wyłączenie sędziego. Proponowana zmiana umożliwi sędziemu, którego wniosek dotyczy, podejmowanie do czasu rozstrzygnięcia tego wniosku dalszych czynności procesowych, z wyjątkiem wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Ta zmiana, zwłaszcza w sprawach, w których są składane zażalenia na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego, skróci postępowanie o 3-6 miesięcy. Kolejną zmianą, która niewątpliwie przyspieszy rozpoznawanie spraw, jest możliwość wydawania wyroków podczas posiedzenia niejawnego. Będzie to dopuszczalne wtedy, gdy pozwany uzna powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów sąd uzna, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W związku z tym szacuje się oszczędności czasowe wynoszące ok. 3 miesiące. Wprowadza się dodatkową możliwość prowadzenia egzekucji z ruchomości w postaci licytacji elektronicznej, co ma zwiększyć efektywność sprzedaży zajętych ruchomości. Licytacja elektroniczna będzie przeprowadzana na wniosek wierzyciela i będzie ona dopuszczalna tylko wtedy, gdy zajęte ruchomości zostaną oddane pod dozór osobie trzeciej. Chodzi o wyeliminowanie sytuacji, w której dłużnik uniemożliwia lub utrudnia nabywcy wydanie sprzedanej rzeczy. Nowelizacja rozstrzygnie także, kto ma prowadzić egzekucję w razie zbiegu egzekucji sądowej i egzekucji administracyjnej. Dalsze prowadzenie łączne obu egzekucji przejmie ten organ, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który prowadzi egzekucję celem zaspokojenia należności w wyższej kwocie. Ta kolejna oszczędność czasowa sięgająca nawet 4 tygodni, a dotycząca ponad 100 tys. spraw rocznie. Obowiązujące przepisy dopuszczają zaskarżenie praktycznie każdej czynności komornika. Nowelizacja proponuje wyłączenie dopuszczalności zaskarżenia niektórych czynności komornika. Zdaniem wnioskodawcy, do którego przychyliła się komisja, nie powinny podlegać zaskarżeniu te czynności, które stanowią jedynie etap postępowania kończący się dokonaniem innej czynności zaskarżanej, np. zarządzenie wzywające do usunięcia braków pisma oraz zawiadomienie o planowanym terminie dokonania czynności. Tutaj zaskarżyć będzie można zarządzenie komornika o zwrocie pisma albo czynność, której dotyczyło zawiadomienie. Podobnie proponuje się wyłączenie dopuszczalności zaskarżenia czynności komornika polegającej na odprowadzeniu podatku od towarów i usług z tytułu sprzedaży egzekucyjnej. Dzisiaj komornik nie może zastosować innego sposobu egzekucji niż sposób wskazany przez wierzyciela we wniosku. W praktyce zdarza się, że komornikowi są znane składniki majątku dłużnika, ale nie może on dokonać egzekucji. Z drugiej strony wierzyciel nie ujmuje wielu składników w swoim wniosku, ponieważ nie zna majątku dłużnika. Nowelizacja umożliwia prowadzenie egzekucji na wszystkie możliwe sposoby, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, która ze względu na koszty wymaga złożenia wniosku. Nowelizacja wprowadza także nową instytucję, tzw. komornicze wyjawienie majątku. Komornik, otrzymując wniosek egzekucyjny, będzie wzywał dłużnika do wyjawienia majątku. Wykaz majątku będzie składany przez dłużnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, o czym dłużnik będzie uprzedzony przez komornika. Dopiero gdy wykaz majątku i wyjaśnienia dłużnika nie pozwolą na ustalenie majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia, wierzyciel będzie mógł wystąpić do komornika z wnioskiem o poszukiwanie majątku. Projekt obejmuje też zmiany w przepisach normujących postępowanie klauzulowe. W sposób jednoznaczny określa się kompetencje referendarzy sądowych w postępowaniu klauzulowym, wskazując, że referendarz może wykonywać wszystkie czynności w sprawach o nadanie klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym. To najważniejsze zmiany, które wprowadza ta obszerna regulacja w Kodeksie cywilnym, w Kodeksie postępowania cywilnego oraz w niektórych innych ustawach. Komisja w sprawozdaniu przychyliła się do nich i wnioskuje o przyjęcie ustawy zgodnie ze sprawozdaniem komisji. Dziękuję. (Oklaski)