Mówca: Sprawozdawca Krzysztof Mieszkowski
Data: 2026-05-13 (Sejm RP, kadencja 10)

Tak, dziękuję bardzo. W piątek, mam nadzieję, jednoznacznie przegłosujemy tę uchwałę. Mam nadzieję, że cały Sejm weźmie w tym udział i ją poprze, bo jest ona uniwersalna. Przede wszystkim odwołuje się do twórczości Tadeusza Konwickiego. ˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie upamiętnienia 100. rocznicy urodzin Tadeusza Konwickiego 'Wszystko, co napisał o swoich stronach, wyznaczało jego rangę literacką. Był pierwszym kierownikiem literackim zespołu filmowego ›Kadr‹ i odegrał wielką rolę w rozwoju polskiego kina. [...] Tadeusz nicował swoje książki przez całe lata i w pejzażu polskiego kina ma swoje poczesne miejsce' - pisał o Tadeuszu Konwickim Kazimierz Kutz w 'Klapsach i ścinkach. Moim alfabecie filmowym i nie tylko'. Urodzony 22 czerwca 1926 roku w Nowej Wilejce na Wileńszczyźnie prozaik, scenarzysta i reżyser filmowy dorastał w przestrzeni wielokulturowych Kresów, które na zawsze stały się dla niego mityczną Arkadią utraconą. Tadeusz Konwicki - niepokorny, pełen ironii i melancholii - z czasem stał się jednym z najważniejszych twórców niezgody. Przez całe życie pozostawał pisarzem osobnym, wiernym własnym doświadczeniom, pamięci i moralnemu niepokojowi. Jego twórczość stanowi jedno z najważniejszych duchowych świadectw kultury polskiej w XX wieku. Literacki dorobek Tadeusza Konwickiego tworzą dzieła fundamentalne dla powojennej kultury polskiej, m.in. 'Z oblężonego miasta', 'Kronika wypadków miłosnych', 'Wniebowstąpienie', 'Nic albo nic', 'Kalendarz i klepsydra' czy 'Mała apokalipsa'˝. To książka z 1979 r., ośmiokrotnie wydawana w obiegu bezdebitowym, w obiegu podziemnym. To była książka wydarzenie, ale nie miała szans na uzyskanie oficjalnej publikacji, ponieważ ówczesna cenzura ją zakwestionowała. Kwestionowała ją przez wiele lat. Przeczytam dalszą część uchwały: ˝Choć bardzo często posługiwał się narracją pierwszoosobową, zaznaczał, że jego powieści nie są autobiograficzne. Przemysław Czapliński w książce poświęconej twórczości Tadeusza Konwickiego określił go mianem kontynuatora prozatorskiej tradycji Stanisława Ignacego Witkiewicza - ponieważ demaskował mechanizmy zniewolenia, upominając się o podmiotowość jednostki uwikłanej w przemoc ideologiczną. Od połowy lat 50. Tadeusz Konwicki poświęcał się także twórczości filmowej, formując tzw. polską szkołę filmową˝. Obok Munka, Andrzeja Wajdy czy Kazimierza Kutza. ˝W kinie autorskim Konwickiego, podobnie jak w jego prozie, pojawia się bohater, któremu trudno odnaleźć się w zastanej rzeczywistości - nieustannie ucieka: od wojennej przeszłości, od wyrzutów sumienia, od własnych niespełnień. Nadał kinu powojennemu wymiar metafizyczny i egzystencjalny, co ukazał w filmach: 'Ostatni dzień lata', 'Salto', 'Jak daleko stąd, jak blisko', 'Dolina Issy', 'Lawa'. Tadeusz Konwicki od 1956 roku mieszkał w Warszawie przy ul. Wojciecha Górskiego 1. Niemal codziennie można było go spotkać przy legendarnym stoliku w kawiarni Czytelnik - będącym przestrzenią wolnej, nieskrępowanej myśli - który skupiał wokół siebie wybitne postacie życia literackiego i artystycznego, m.in. Wilhelma Macha, Leopolda Tyrmanda, Stanisława Dygata, Irenę Szymańską, Gustawa Holoubka, Andrzeja Łapickiego i Janusza Morgensterna. W 2005 roku otrzymał Złoty Medal 'Zasłużony Kulturze Gloria Artis'. Zmarł 7 stycznia 2015 roku w Warszawie. Został pochowany na Powązkach Wojskowych. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przekonany o wyjątkowym znaczeniu dokonań Tadeusza Konwickiego dla literatury i kultury polskiej, oddaje hołd temu wybitnemu twórcy w 100. rocznicę jego urodzin˝. To jest legenda polskiej literatury, polskiej kultury. Człowiek, który, jak mówi Adam Michnik, przeszedł drogę od bycia członkiem Armii Krajowej poprzez socrealizm aż po publikację i walkę z systemem PRLowskim, by stać się legendą kultury polskiej, o czym przed chwilą powiedziałem. Tadeusz Konwicki, pisząc ˝Małą apokalipsę˝ w 1979 r., tragiczna powieść o historii PRL-u, pisał... Tak oto zaczyna się ta wspaniała książka, ta książka wybitna, która została sfilmowana przez znakomitego reżysera Costę-Gavrasa. Warto przywołać kilka zdań z tej książki, z jej początku, bo jest to dość symboliczne i znaczące, zwłaszcza jeśli patrzeć na to z dzisiejszego punktu widzenia: ˝Oto nadchodzi koniec świata, oto nadciąga, zbliża się czy raczej przypełza mój własny koniec świata. Koniec mego osobistego świata. Ale zanim mój wszechświat rozpadnie się w gruzy, rozsypie na atomy, imploduje w próżnię, czeka mnie jeszcze ostatni kilometr mojej Golgoty. Ostatnie okrążenie w tym maratonie, ostatnich kilka szczebli w dół albo w górę po drabinie bezsensu˝. W rozmowie rzece ze Stanisławem Beresiem na pytanie o socrealizm, o przystąpienie do nowej PRL-owskiej władzy, przeciwko której walczył z bronią w ręku, odpowiadał mniej więcej tak: Byliśmy młodzi, spragnieni życia. To był lewicowy szpan. Był członkiem PZPR. Został z niej wyrzucony w 1966 r., ponieważ podpisał list protestacyjny przeciwko usunięciu z niej Leszka Kołakowskiego. Protestowali wówczas m.in. Jerzy Andrzejewski, Kazimierz Brandys, Wiktor Woroszylski i Adam Ważyk. I to jest też właśnie przykład determinacji i pewnej solidarności z ludźmi, którzy uprawiali sztukę, a jednocześnie Konwicki był przekonany o takim systemie wartości, który nie może być przeciwny jego osobowości, jego postrzeganiu świata, jego filozofii artystycznej, jego filozofii egzystencjalnej. Mówił m.in.: sztuka jest lekarstwem na lęk wobec niewiadomego. W tym kontekście, przywołując ów słynny stolik, który w Czytelniku najpierw zajmował Tadeusz Konwicki wspólnie z Gustawem Holoubkiem i Andrzejem Łapickim - który to stolik przeszedł do legendy, potem został przeniesiony do kawiarni Bliklego - warto przywołać kilka luźnych zdań, które ci wybitni artyści polscy przy tym stoliku wypowiadali. Konwicki: W Czytelniku spotykamy się w przelocie, w biegu, by zobaczyć, czy jeszcze żyjemy. Łapicki: Często razem liczymy. Holoubek: Naprawiamy Polskę bez przerwy. Propozycji i rozwiązań mamy wiele, ale nikt nas nie słyszy. Konwicki: Jesteśmy atakowani przez życie, które straciło wszelkie reguły. Łapicki: Potrafi być bezlitosny - mowa o Konwickim - wobec nas, niezwykle krytyczny, ale łączy nas bezinteresowność. Jako reżyser miał gotową wizję. Był uparty i wizję tę konsekwentnie realizował i egzekwował. W filmie ˝Słońce i cień˝, w filmie z 2005 r., to jest film dokumentalny w reżyserii Jana Holoubka, w którym Tadeusz Konwicki i Gustaw Holoubek prowadzą fenomenalny dialog, spacerując po lesie, Holoubek w pewnym momencie pyta: Tadziu, po co my łazimy po tym lesie? Konwicki odpowiada: Nie było nas, był las. Nie będzie nas, będzie las. I jeszcze kilka zdań, kilka myśli, kilka refleksji o Konwickim. Janusz Głowacki: Potrafił łączyć absurd z realizmem, szyderstwo z sentymentalizmem. Miał wspaniałe poczucie humoru, ale była w tym maskowana ironią prawdziwa rozpacz. Piotr Matywiecki, poeta i eseista: Tadeusz Konwicki był nieodłącznym elementem warszawskiego pejzażu. Cudowny, choć w gruncie rzeczy smutny mit Warszawy, który stworzył w swoich książkach, obok wcześniejszego mitu Wileńszczyzny, powodował, że gdy widziało się go na Nowym Świecie czy na Wiejskiej, patrzyło się na niego jak na narratora własnych książek. Gustaw Holoubek w jednym ze spotkań stolikowych mówi o tym, że Tadeusz Konwicki, wędrując po Warszawie, właściwie zwiedzał ją. Często wchodził do sklepów, był świetnie zorientowany w asortymencie poszczególnych sklepów, w asortymencie odzieżowym, ale też wiedział, gdzie w Warszawie jest najlepszy kefir. W latach 50. w Oborach, wspólnie z Andrzejem Łapickim, grali w siatkówkę i wygrali wakacyjny turniej turystyczny. Był człowiekiem niezwykle otwartym, niezwykle zdeterminowanym, był człowiekiem niezwykle lojalnym wobec tego, co dzisiaj definiujemy jako wolność. Zmagał się z tym światem po 1989 r., nieczęsto go rozumiał, przywoływał go w tych rozmowach, ale w naszej pamięci pozostanie jako wielki pisarz, wielki reżyser filmowy i wielki Polak. Proszę o przyjęcie tej uchwały. (Oklaski)