Mówca: Administracji i Cyfryzacji Michał Boni
Data: 2013-09-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Kwestie zbiórek publicznych regulują dziś przepisy, które mają 80 lat, i nie są dostosowane do realiów nowoczesnego państwa. Ustawa z roku 1933 r. o zbiórkach publicznych przewiduje bowiem, że każdy, kto chce prowadzić zbiórkę, musi ubiegać się o pozwolenie władzy. Po zakończeniu zbiórki musi się przed tą samą władzą, organami administracji, rozliczyć. Ustawa ta przypisuje administracji kluczową rolę w organizowaniu dobroczynności obywateli. Rolą obywatela jest jedynie wrzucenie pieniędzy do puszki, a o tym, czy ktoś może zbierać na dany cel, decyduje państwo, organizator zbiórki rozlicza się nie przed darczyńcami, a przed administracją. To było wielokrotnie kwestionowane, obiekcje do starej wersji ustawy były zgłaszane także w Wysokiej Izbie. Celem dzisiaj proponowanej regulacji jest ułatwianie obywatelom ofiarności przez redukcję biurokracji, przy jednoczesnym zwiększeniu przejrzystości. To obywatele powinni decydować o tym, komu, jakiej organizacji, na jaki cel przekazać swoje pieniądze, państwo natomiast powinno tam, gdzie to konieczne, tworzyć ramy organizacyjne, by przeprowadzenie zbiórek odbywało się w sposób przejrzysty, taki, który pozwala na społeczną kontrolę, ale też popularyzuje tę formę dobroczynności. Takie były założenia proponowanych regulacji. Przedstawiony Wysokiej Izbie projekt przewiduje, po pierwsze, zniesienie obowiązku uzyskiwania pozwoleń na zbiórkę publiczną. Chcemy zastąpić je zgłoszeniami na publicznie dostępnym portalu zbiórek publicznych, by obywatele mieli łatwy dostęp do informacji o tym, kto i na co zbiera. Jednocześnie skrócimy procedurę z obecnych ok. 30 dni na uzyskanie pozwolenia do 3 dni, jakie będą przeznaczone na to, żeby na tym portalu umieścić zgłoszenie. Po drugie, i chcę to bardzo mocno podkreślić, zbieranie na dobre cele przez przelewy na konto, gdzie przepływ pieniędzy jest rejestrowany, nie będzie wymagało zgłoszenia i nie będzie podlegało regulacji dotyczącej zbiórek publicznych. Tutaj przepływ środków jest automatycznie rejestrowany, może być odtworzony, nie ma więc potrzeby, by istniały dodatkowe ramy organizacyjne dla takiego działania. W projekcie doprecyzowujemy także pojęcie zbiórki publicznej. W tym kontekście mówimy o zbieraniu środków w przestrzeni publicznej do przysłowiowej puszki, w gotówce lub w naturze. Tu bowiem zbierający i darczyńca pozostają anonimowi. Nie wiadomo, kto i ile wpłacił oraz ile kto zebrał. Dlatego, tak jak w innych krajach europejskich, w Wielkiej Brytanii, Holandii i w wielu innych, ustawa o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych będzie dotyczyć tylko tego rodzaju zbiórek, gdzie nie ma śladów przepływu środków. Skądinąd trzeba podkreślić, że ułatwi to rozwój crowdfundingu, czyli zbierania środków drogą internetową, gdyż nie będzie wątpliwości prawnych dotyczących tego, czy taka forma organizowania się różnych grup, osób w celu zbierania środków na wskazane cele, o których jest informacja publiczna online, żeby miała jakieś ograniczenia. Obecnie zgłoszenia zbiórek i sprawozdania ze zbiórek przechowywane są w aktach urzędu. Na mocy nowej ustawy zgłoszenia i sprawozdania będą dostępne online dla wszystkich, a wszystkie zbiórki publiczne, małe, duże, ogólnopolskie i lokalne, będą zgłaszane na jednym portalu. Średnio w roku to jest ok. 3,5 tys. zbiórek, które obecnie otrzymywały zezwolenia. To też ułatwi społeczną kontrolę. Informacja na temat przyszłych i bieżących zbiórek będzie prezentowana w sposób przejrzysty, czytelny i dostępny dla wszystkich. Za prowadzenie portalu będzie odpowiadał minister właściwy do spraw administracji publicznej. Wszyscy organizujący zbiórki publiczne rozliczaliby się publicznie, a od tego, jak dobrze potrafią to zrobić, będzie zależało też to, czy będą wiarygodni i czy ich wystąpienia o kolejne zbiórki będą zyskiwały sympatię i akceptację potencjalnych darczyńców. Wysoka Izbo! Przedstawiony tu projekt jest efektem ponadrocznych prac administracji i organizacji społecznych zajmujących się dobroczynnością. Był konsultowany także z obywatelami zarówno na etapie projektu założeń, jak i projektu ustawy. Został poddany konsultacjom publicznym, podczas których wyjaśniliśmy wszystkie intencje i jako strony wysłuchaliśmy siebie nawzajem. Ten projekt cieszy się pozytywną opinią czołowych organizacji dobroczynnych. Jedną z kwestii poddanych pod dyskusję w trakcie tych konsultacji było pytanie, czy w ogóle jest jeszcze potrzebna specjalna ustawa o zbiórkach publicznych, czy nie wystarczą przepisy ogólne. Podczas tych wspólnych prac uznaliśmy jednak, że pewien zakres regulacji jest jeszcze potrzebny, a zdaniem partnerów społecznych takie narzędzia są potrzebne do budowania wzajemnego zaufania i wspierania dobroczynności. W trakcie konsultacji doprecyzowaliśmy także kilka istotnych kwestii. Przede wszystkim projekt zakłada, że zbiórka publiczna może być prowadzona na cele, które są wskazane w ustawie o działalności pożytku publicznego. Przewiduje ona, art. 4 ust. 1 tej ustawy, długą listę różnych działań, są tam wymienione 33 obszary, na które można przeznaczać środki ze zbiórek publicznych. W toku konsultacji doprecyzowaliśmy, zgodnie z sugestiami, że zbiórki będą mogły być prowadzone także na cele religijne. Przypominam, że ten projekt ustawy w kilkunastu pozycjach aktualizuje również zapisy umów między państwem a związkami wyznaniowymi, a kościołami, po to żeby zbiórka środków, która jest dokonywana na terenie kościołów, była zgodna z przepisami prawa w nowym brzmieniu ustawy o zbiórkach publicznych i oczywiście była możliwa bez żadnych rygorów, tak jak było do tej pory. By nie było wątpliwości, gdzie można prowadzić zbiórki publiczne, wskazaliśmy przykłady miejsca publicznego, w szczególności są to ulice, parki, place, cmentarze oraz inne miejsca ogólnodostępne dla nieokreślonej liczby osób. Wpisaliśmy obowiązek, aby osoby zbierające zbiórki miały identyfikatory. Ustaliliśmy wspólnie z generalnym inspektorem ochrony danych osobowych, jakie dane mają być na tych identyfikatorach. Organizator zbiórki publicznej te identyfikatory będzie przygotowywał. Ponieważ bywają sytuacje, kiedy nie ma sensu zbierać dalej na wskazany i umówiony wcześniej cel, bo został już on osiągnięty, wprowadziliśmy rozwiązanie, aby można było dokonywać zmiany celu zbiórki w trakcie jej trwania. Nowy cel musi pozostawać w sferze zadań publicznych, jakie wymienia ustawa o działalności pożytku publicznego, lub w zakresie celów religijnych. Za zlekceważenie obowiązku składania sprawozdania ze zbiórki projekt przewiduje zakaz prowadzenia zbiórek dla danego organizatora. Czas trwania kary to zakaz występowania i zgłaszania zbiórek publicznych przez 3 lata. Podmiotami, które będą mogły korzystać z rozwiązań tego projektu, są organizacje pożytku publicznego, stowarzyszenia i fundacje, a także komitety społeczne. Ponieważ uznaliśmy, że są sytuacje, w których obywatele chcą się zorganizować w celu dokonania zbiórki w danym obszarze, w przestrzeni publicznej, trzy osoby, ustawa przewiduje, jakie wymagania, dosyć proste, muszą spełnić oraz jaki musi być formularz zgłoszenia składanego wtedy, kiedy komitet społeczny chce zbierać środki na cele, które są opisane, tak jak powiedziałem, w ustawie o działalności pożytku publicznego plus na cele religijne. Chcę także powiedzieć, że w odniesieniu do większości tych rozwiązań mogą one funkcjonować drogą elektroniczną, ale oczywiście do zgłaszających będzie należał wybór, czy odbywa się to drogą elektroniczną, czy drogą papierową. Myślę, że z czasem, w miarę szybko, droga elektroniczna będzie coraz bardziej powszechna. Uważamy także, że nowy system wniesie trochę oszczędności. Analizy pokazują, że zamieszczanie sprawozdania na portalu, co będzie bezpłatne dla tego, który zamieszcza to sprawozdanie, zmniejszy koszty sprawozdań dzisiaj zamieszczanych w gazetach. To jest koszt szacowany na 2925 tys. zł rocznie. Zmniejszone zostaną także koszty związane z wnoszeniem opłat. Kiedy dzisiaj chce się uzyskać zezwolenie na zbiórkę publiczną, to w skali roku jest to 281 tys. zł. Sama obsługa administracyjna będzie niższa o około, chodzi o górną granicę, 236 tys. zł. Wydaje się, że to rozwiązanie odpowiada na wymogi czasu, na wyzwania czasów współczesnych, na rozwój Internetu, a także jest zgodne z oczekiwaniami środowisk, które prowadzą działalność dobroczynną. Wprowadza także ułatwienia i przejrzystość dla obywateli, którzy będą chcieli być darczyńcami. Wysoka Izbo! Panie Marszałku! Proszę o skierowanie projektu do dalszych prac. Dziękuję bardzo.