Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2016-05-18 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie 67. rocznicy śmierci Anatola Radziwonika Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 12 maja obchodziliśmy 67. rocznicę śmierci Anatola Radziwonika, pseudonim ˝Olech˝, podporucznika Wojska Polskiego, jednego z dowódców oddziałów podziemia antykomunistycznego i niepodległościowego, ostatniego dowódcy zorganizowanych struktur polskiego podziemia niepodległościowego na nowogródzkiej ziemi. Postaci w dzisiejszej Polsce niemal nieznanej, a na Białorusi, z powodu działań sowieckiego aparatu propagandowego, bardzo negatywnie ocenianej. Anatol Radziwonik urodził się w Briańsku, na terenie Rosji. Jego rodzice zostali tam ewakuowani z Wołkowyska przez carskie władze. Po wojnie polsko-sowieckiej Radziwonikowie wrócili jednak w rodzinne strony, a Anatol rozpoczął naukę w Państwowym Męskim Seminarium Nauczycielskim w Słonimiu. Po ukończeniu szkoły pracował w wiejskiej szkole, ucząc języka polskiego i białoruskiego, jednocześnie biorąc udział w tworzeniu lokalnych struktur harcerskich. Do Wojska Polskiego Radziwonik powołany został latem 1938 r. Wojna zastała go w Iszczołnianach, gdzie zamieszkał po uprzednim zwolnieniu z wojska. Nie wiadomo kiedy dokładnie przystąpił do konspiracji niepodległościowej. Jednak już w 1943 r. dowodził jedną z konspiracyjnych placówek Obwodu AK Szczuczyn, kryptonim ˝Łąka˝. Podczas służby w Armii Krajowej awansowano go do stopnia oficerskiego - podporucznika. Od zimy 1944 r., już po przejściu do partyzantki, dowodził 3. plutonem 2. kompanii 7. batalionu 77. Pułku Piechoty AK, który dowodzony był kolejno przez ppor. Bojomira Tworzyańskiego ˝Ostoję˝ i por. Jana Piwnika ˝Ponurego˝. Anatol Radziwonik uczestniczył w licznych walkach z niemieckimi siłami okupacyjnymi. 15 kwietnia 1944 r. patrol wydzielony z jego plutonu rozbroił posterunek niemieckiej żandarmerii i białoruskiej policji w Możejkowie Małym. W ciągu tego samego miesiąca jego oddział rozbił również załogę niemiecką w Możejkowie Wielkim, a następnie niemieckie oddziały w Kowczykach. W czerwcu Radziwonik brał udział w likwidacji garnizonu niemieckiego w Jewłaszach. W lipcu ˝Olech˝ wyruszył w kierunku Wilna, aby wziąć udział w akcji ˝Ostra Brama˝. Jego oddział spóźnił się, dzięki czemu nie został rozbrojony. Dowódca poprowadził więc podkomendnych do Szczuczyna, gdzie kontynuował konspiracyjną działalność. Z powodu utrudnionego kontaktu ze strukturami AK wiosną 1945 r. powstał Obwód 49/67, nad którym ˝Olech˝ objął komendę. Anatol Radziwonik w 1945 r. stał się głównym wrogiem dla NKWD. Jego oddział liczył wówczas ok. 800 osób. NKWD długo usiłowało zlikwidować wszystkie terenowe placówki. Polski opór bowiem złamany został dopiero po 4 latach. ˝Olech˝ poległ 12 maja 1949 r., niedaleko wsi Raczkowszczyzna, podczas próby przebicia się przez sowiecką obławę. Kilka lat temu, w 64. rocznicę śmierci Radziwonika, w miejscu, w którym poległ, odsłonięto krzyż upamiętniający. Za modlitwę przy nim skazani zostali na wysokie grzywny: prezes Związku Polaków na Białorusi oraz prezes Stowarzyszenia Żołnierzy AK na Białorusi. Krzyż został usunięty przez nieznanych sprawców 2 miesiące po poświęceniu, jednak powrócił na swoje miejsce w grudniu 2013 r. Uzupełniono go wówczas o głaz oraz tablicę pamiątkową. Cześć i chwała bohaterom! Dziękuję. Przebieg posiedzenia