Mówca: Bartłomiej Dorywalski
Data: 2022-01-26 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W tym roku przypada 159. rocznica powstania styczniowego. Powstanie wybuchło w nocy z 21 na 22 stycznia 1863 r., po tym jak Centralny Komitet Narodowy ogłosił się Tymczasowym Rządem Narodowym i wezwał naród do walki. Powstanie było efektem narastającego terroru ze strony Rosji. Objęło tereny Królestwa Polskiego, Litwy, Białorusi i w mniejszym stopniu Ukrainy. Poparła je także ludność polska z zaborów pruskiego i austriackiego. Na wybuch powstania wpłynęło kilka okoliczności. Po przegranej przez Rosję wojnie krymskiej Polacy zobaczyli słabość wewnętrzną swego zaborcy. Organizację powstania ułatwiły sprzyjające Polakom reformy cara Aleksandra II Romanowa oraz śmierć cara Mikołaja I i gen. Iwana Paskiewicza, namiestnika Królestwa Polskiego, który dążył do pełnej rusyfikacji ziem polskich. Podczas tego zrywu narodowo-wyzwoleńczego na ziemi kieleckiej miały miejsce liczne działania powstańcze. Walczyli tutaj m.in. gen. Marian Langiewicz i gen. Józef Hauke-Bosak. Do jednej z największych i najkrwawszych bitew doszło 24 lutego 1863 r. na polach Małogoszcza w obecnym powiecie jędrzejowskim. Starły się w niej oddział powstańczy gen. Mariana Langiewicza i korpus wojsk rosyjskich pod dowództwem płk. Włodzimierza Dobrowolskiego. To tutaj naprzeciwko siebie do krwawej walki na śmierć i życie stanęli po dwóch stronach dowódcy - dwaj Polacy, jeden w służbie armii powstańczej, drugi w służbie rosyjskiej. W starciu z 2 tys. żołnierzy rosyjskich udział wzięło ok. 2600 powstańców, 300 zostało zabitych, a ok. 500 rannych. Ku pamięci bitwy, a co za tym idzie - powstania styczniowego w gminie Małogoszcz corocznie odbywa się Małogoski Złaz Turystyczny. Drugą miejscowością, która do dnia dzisiejszego stanowi symbol walk powstańczych, jest Suchedniów. Był on silnym ośrodkiem konspiracji narodowej, uformował się tam duży oddział powstańczy braci Dawidowiczów, którzy ruszyli na Bodzentyn, a później połączyli się z gen. Langiewiczem. Miasto zostało przez zaborcę zniszczone, a Polacy byli represjonowani. W hołdzie pamięci tamtych wydarzeń co roku organizowane są centralne obchody powstania styczniowego oraz Marsz Szlakiem Powstańców Styczniowych Suchedniów - Bodzentyn. Ziemia włoszczowska też nie była dłużna sprawie walki narodu polskiego z zaborcą rosyjskim. Okoliczne lasy były wielokrotnie miejscem powstańczych obozowisk, a wśród samych powstańców spotkać można tu było wiele znanych postaci. Do historii tego zrywu na stałe weszły miejsca walk na Kielecczyźnie: Małogoszcz, Opatów, Grochowiska, oraz miejscowości, które dały powstańcom schronienie, wśród nich Wąchock i Bodzentyn oraz klasztor na Świętym Krzyżu. Podczas powstania styczniowego stoczono 1229 potyczek i mniejszych bitew. Wbrew oczekiwaniom nie nadeszła żadna pomoc z zagranicy, na jaką liczono, zwłaszcza z Francji. Mocarstwa zachodnie poprzestały na wydaniu bardzo ogólnych deklaracji dyplomatycznych, uważając polską insurekcję za wewnętrzną sprawę Imperium Rosyjskiego. Wiele tysięcy ludzi przypłaciło życiem udział w powstaniu, a kilkadziesiąt tysięcy uczestników walk zesłano na Syberię. Władze rosyjskie przystąpiły do wzmożonej rusyfikacji (Dzwonek) społeczeństwa polskiego. W odwecie wielu miastom odebrano prawa miejskie. Niektóre, jak choćby Kurzelów w gminie Włoszczowa czy Secemin, straciły prawa miejskie bezpowrotnie. Swoje majątki stracił także Kościół, nastąpiła kasata zakonów. Zaraz po upadku powstania zniesiono resztę autonomii Królestwa Polskiego, nazywanego odtąd Krajem Nadwiślańskim. Dziękuję bardzo. (Oklaski)