Mówca: Iwona Śledzińska-Katarasińska
Data: 2018-05-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, którego dotyczy sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu, zawarte w druku nr 2491, jest oparty na przedłożeniu rządowym będącym wypełnieniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego z 2014 r. Jak widać, zawarte w nim rozwiązania dotykają materii trudnej, wrażliwej i nie od dziś rodzącej wiele konfliktów pomiędzy użytkownikami twórczości kulturalnej a uprawnionymi do uzyskiwania z tego tytułu należnych korzyści. Dyrektywa unijna ma doprowadzić do harmonizacji zasad działalności organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi na terytorium Unii, tym bardziej że jednym z głównych elementów tej dyrektywy są zasady udzielania licencji wieloterytorialnych, dotyczących praw do utworów muzycznych, do korzystania z nich on-line na rynku wewnętrznym. Analizując zasięg implementacji dyrektywy w poszczególnych krajach, można zaobserwować dwie tendencje: dosłowną i rozszerzającą. Rząd Rzeczypospolitej przyjął koncepcję rozszerzającą, do czego zresztą uczciwie się przyznaje, wychodząc z założenia, że praktyka stosowania w Polsce prawa autorskiego ujawniła wiele mankamentów dotychczasowych rozwiązań. Dlatego zamiast stosownej nowelizacji obecnej ustawy mamy do czynienia z nowym aktem prawnym, wyłączonym z prawa autorskiego i praw pokrewnych. Ta sytuacja zrodziła nowe wyzwania. Zainteresowane środowiska miały o wiele więcej uwag, niż mogła rodzić sama dyrektywa. Lista tematów podejmowanych w ramach konsultacji społecznych to opasły tom przekazanego Sejmowi druku. Trzeba przyznać, że na pierwszym etapie pracy nad ustawą starano się tym wyzwaniom sprostać. Sejm zaakceptował wniosek klubu Platformy Obywatelskiej o wysłuchanie publiczne. Następnie powołano podkomisję, która dość solidnie przedzierała się przez kolejne artykuły projektu. Co prawda nie dane nam było - nam, czyli członkom podkomisji - pracować z ekspertami, ale rząd złożył cały pakiet autopoprawek będących efektem wysłuchania publicznego. Niestety, nie najgorzej się zaczęło, ale fatalnie skończyło. Sprawozdanie podkomisji rozpatrywano we wtorek, w sytuacji oblężonego Sejmu, gdy prawo wstępu do tego gmachu odebrano stronie społecznej, i właściwie trudno wyrokować, czy ta końcowa procedura była zgodna z normami państwa prawa. Komisja mogła jedynie zapoznać się z pisemnymi uwagami dwu środowisk: PIKE i ZAiKS-u, ale bez wsparcia słowa drukowanego argumentami nikt z posłów nie proponował zmian. Skończyło się na uwagach Biura Legislacyjnego i ich ewentualnej akceptacji przez stronę rządową. Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Rozwodzę się nieco nad kwestiami proceduralnymi, ale chcę powiedzieć, że taki sposób pracy nad ustawami, po pierwsze, znacznie ogranicza rolę parlamentu w stanowieniu prawa, po drugie, jest w tej kadencji jedną z przyczyn produkowania przez Sejm swoistych bubli, które sami rządzący muszą nowelizować, zanim ustawa wejdzie w życie. Jak powiedziałam, ta ustawa jest bardzo trudna, dotyka wrażliwej materii i w ostatecznym rozrachunku jest warta miliony złotych, które trafią lub nie na konta polskich twórców. Mam nadzieję, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zdaje sobie sprawę ze skali odpowiedzialności wobec polskich twórców. Odnosząc się do meritum, trzeba wskazać na podstawowy rys nowych rozwiązań. Otóż nie tyle relacje wieloterytorialne są w centrum uwagi, co przejście z trybu sądowego na tryb administracyjny przy rozwiązywaniu sporów, a tym samym znaczny wzrost roli ministra w regulowaniu ˝rynku˝ - to piszę w cudzysłowie - praw autorskich i praw pokrewnych. Zasadniczej zmianie ulega kształt Komisji Prawa Autorskiego, zasadniczej zmianie ulega poziom samodzielności organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub pokrewnymi. Brak czasu na analizę konkretnych rozwiązań prawnych. Klub Platforma Obywatelska, który mam zaszczyt reprezentować, zgłasza poprawkę - a właściwie z konsekwencjami to jest siedem poprawek - co do której mimo braku wsparcia eksperckiego raczej nie mamy wątpliwości. Dotyczy to właśnie kształtu Komisji Prawa Autorskiego. W dotychczasowej praktyce, gdy naprzeciw siebie siadają uprawnieni i użytkownicy, z trudem dochodzi do kompromisu lub wcale do niego nie dochodzi. To zachęca do wprowadzenia do komisji trzeciej siły. Proponujemy powrót do 30-osobowego składu Komisji Prawa Autorskiego, przy czym tą trzecią siłą byliby przedstawiciele nauki typowani (Dzwonek) przez wydziały prawa uczelni akademickich. Oczywiście, tylko jeszcze jedno zdanie, klub Platformy Obywatelskiej poprze tę ustawę, bo ona generalnie jest konieczna, niemniej w praktyce będziemy się bacznie przyglądać, jakie będą jej realizacje, a liczę przy okazji na przyjęcie naszych poprawek. Dziękuję bardzo za uwagę. Proszę bardzo, pani marszałek. (Oklaski)