Mówca: Jerzy Meysztowicz
Data: 2016-07-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Obowiązkiem każdej wspólnoty narodowej jest kultywowanie pamięci o wielkich chwilach w jej dziejach oraz o dramatach i tragediach, które stały się udziałem poprzednich pokoleń, właśnie takich jak wymordowanie przez Ukraińską Powstańczą Armię i popierającą ją część ludności ukraińskiej dziesiątków tysięcy Polaków na Wołyniu, w Małopolsce Wschodniej i na Lubelszczyźnie. Dla tej pamięci III Rzeczpospolita zrobiła wiele, historycy przebadali archiwa, ukazały się tysiące relacji świadków, w Warszawie znajduje się pomnik ofiar zbrodni wołyńskiej, pomniki i obeliski postawiono w wielu innych miejscowościach. W Instytucie Pamięci Narodowej przeprowadzono lub prowadzi się nadal dziesiątki śledztw odnośnie do wymordowania ludności polskich wsi. Hołd ofiarom oddają prezydenci, rząd, parlament, jesienią na ekrany kin wejdzie film Wojciecha Smarzowskiego ˝Wołyń˝. Polska pamięta o Polakach pomordowanych na Wołyniu i innych ziemiach wschodniej Rzeczypospolitej. Oddaje cześć ich pamięci i będzie robić wszystko, co można, by nigdy nie zniknęła i żeby każda ofiara znalazła choćby symboliczny pochówek. Problem, nad którym dzisiaj debatujemy, to nie jest tylko oddanie hołdu polskim ofiarom, bo to władze polskiego państwa czynią. Problemem jest takie przepracowanie pamięci, by te tragedie z przeszłości nigdy się nie powtórzyły, a zatem żeby nacjonalizm, szowinizm i zbrodnia nigdy nie stały się elementem polityki poszczególnych państw i jakichkolwiek organizacji. Takie wnioski z doświadczeń lat 30. i 40. minionego stulecia wyciągnęli ojcowie założyciele zjednoczonej Europy. I na tym fundamencie została zbudowana Unia Europejska. Niczego nie zapomnieć z przeszłości, lecz pracować dla przyszłości - to fundament sojuszu francusko-niemieckiego, u którego podstaw leżał proces pojednania między wrogimi sobie przez stulecia narodami. I takie też podejście zastosowaliśmy my, Polacy, w relacjach z Niemcami. Proces ten rozpoczął się od listu biskupów polskich do biskupów niemieckich w grudniu 1965 r. Kontynuowany był przez opozycję demokratyczną i władze wolnej Polski. Dzięki temu niewielu jest takich, którzy kwestionują, że pojednanie z Niemcami stało się faktem i że na tym fundamencie zbudowaliśmy naszą pozycję w Unii Europejskiej. Nad takim pojednaniem z Ukraińcami Kościół katolicki pracuje od blisko 40 lat, taki cel postawił przed episkopatem i całą wspólnotą wiernych Jan Paweł II, który w specjalnym liście w 60. rocznicę antypolskiej czystki etnicznej na Wołyniu zwrócił się do naszych narodów: skoro Bóg przebaczył nam w Chrystusie, trzeba, aby wierzący umieli przebaczać sobie nawzajem doznane krzywdy i prosić o przebaczenie własnych uchybień, i w ten sposób przyczynić się do budowania świata, w którym respektuje się życie, sprawiedliwość, zgodę i pokój. W tym duchu episkopaty Polski i Ukrainy wydały w 2005 r. wspólny list pasterski, zaś w 2013 podpisały deklarację w 70. rocznicę zbrodni na Wołyniu. Kościoły przypominały to przesłanie również w roku bieżącym, gdy z nowym natężeniem wybuchła dyskusja nad temat sposobu uczczenia pamięci ofiar tej zbrodni. Wbrew rozpowszechnionej dziś opinii o Wołyniu nie zapomniała ani opozycja demokratyczna lat 70. i 80., ani władze III Rzeczypospolitej. 14 lat temu w Porycku, który dziś się zwie Pawliwka, prezydenci Aleksander Kwaśniewski i Leonid Kuczma otworzyli cmentarz pomordowanych Polaków. Uznali, że Polacy i Ukraińcy mogą pamiętać wspólnie i wspólnie oddać hołd ofiarom. Ich dzieło kontynuowali prezydenci Lech Kaczyński i Wiktor Juszczenko. Kilkanaście dni temu prezydent Poroszenko złożył wieniec pod warszawskim pomnikiem zbrodni wołyńskiej i przed nim ukląkł. Zgłosił też nowelizację ustawy, która nie obejmuje statusem bojownika o niepodległość Ukrainy osób, których działania zakwalifikowano jako zbrodnię przeciwko ludzkości. Wcześniej z prośbą o przebaczenie do Polaków zwrócili się ukraińscy politycy, m.in. Nadia Sawczenko, a także zwierzchnicy Kościołów oraz intelektualiści. A zatem proces pojednania pomiędzy Polakami i Ukraińcami można budować na solidnym fundamencie i warto kontynuować to dzieło, które zapoczątkowali nasi poprzednicy. Wysoka Izbo! Europa przeżywa ostry zakręt w swoich najnowszych dziejach. Poszczególnymi krajami wstrząsają zamachy terrorystyczne (Dzwonek), burząc poczucie bezpieczeństwa i ufności w przyszłość milionów ludzi. W związku z tym narasta strach przed obcymi, ksenofobia i nacjonalizm. Z niepokojem obserwujemy podobne zjawiska w naszym kraju i u naszych sąsiadów, w tym na Ukrainie. O naszym niepokoju nasze władze powinny otwarcie rozmawiać z władzami Ukrainy i dobrze, że tak właśnie się dzieje. Zarazem jednak nie powinniśmy zapominać, że Ukraina znajduje się w stanie wojny z Rosją i od ponad 2 lat...