Mówca: Edukacji Narodowej Krystyna Szumilas
Data: 2013-06-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie i Panowie Posłowie! Chcę zapewnić, że to nie tylko pięknie brzmi, ale to się stanie rzeczywistością od 1 września 2013 r. Gminy po raz pierwszy otrzymają dotację z budżetu państwa na rozwój edukacji przedszkolnej, powtarzam: rozwój edukacji przedszkolnej, tak aby docelowo każde dziecko, którego rodzic będzie chciał skorzystać z wychowania przedszkolnego, z tego wychowania przedszkolnego mogło skorzystać. Po drugie, to również stanie się rzeczywistością od 1 września 2013 r., dodatkowe godziny w przedszkolach publicznych będą kosztowały 1 zł. Ten system obejmie również przedszkola niepubliczne, które dowolnie mogą w ten system wejść. Po to w komisji przygotowaliśmy całą procedurę konkursową, aby wszystkie przedszkola niepubliczne miały jednakową szansę, aby mogły przekształcić się również w przedszkola za złotówkę, aby rodzic rzeczywiście miał wybór, o którym również mówił pan poseł Suchowiejko, aby rodzic mógł zdecydować, czy jego dziecko będzie chodziło do przedszkola publicznego, czy do przedszkola niepublicznego, tzw. za złotówkę, czy będzie korzystało z przedszkola niepublicznego, które może funkcjonować na tych samych zasadach, na jakich dzisiaj funkcjonują przedszkola niepubliczne. Ta ustawa gwarantuje, że te cele zostaną zrealizowane. Rozumiem państwa chęć zaczarowania rzeczywistości i pokazania tego projektu w złym świetle, ale to się po prostu nie uda. (Oklaski) Po raz pierwszy wychowanie przedszkolne w Polsce będzie finansowane i dotowane z budżetu państwa, będzie dofinansowywane i rzeczywiście w sposób systemowy zostanie rozwiązany problem wychowania przedszkolnego. Mam taką trudność ze zrozumieniem niektórych państwa postulatów, ponieważ wydaje mi się, że poseł Rzeczypospolitej zna przepisy, zna zasady finansowania, wie, co to jest zadanie własne, wie, dlaczego gmina prowadzi zadanie własne: przedszkola, i finansuje je jedynie z dochodów własnych, z podatków PIT, CIT, z odpisów podatków, z dochodów własnych i dlaczego prowadzi zadanie własne: szkoły, które jest finansowane również z dochodów własnych, ale jednym z dochodów własnych jest subwencja oświatowa. To nie jest nowość, to jest sposób finansowania zadań oświatowych obowiązujący w tym państwie od wielu, wielu lat i wynikający z ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, w tej kwestii nic się nie zmienia. Dalej przedszkola są zadaniem własnym, finansowanym z dochodów własnych, a zadanie: prowadzenie szkół, jest finansowane również z dochodów własnych, na które składa się również subwencja oświatowa przekazywana do jednostek samorządu terytorialnego. Tak jak część z państwa posłów zauważyła, dodatkowo finansujemy zadania wychowania przedszkolnego, aby obniżyć opłaty rodziców i aby dać samorządom środki na rozwój edukacji przedszkolnej i na zwiększenie dotacji w przedszkolach niepublicznych do 100%. Mogę państwa posłów zapewnić, że bardzo dokładnie przyglądaliśmy się dochodom, jakie uzyskują samorządy terytorialne z tytułu zwiększonych opłat rodziców, i dotacja dla samorządów została tak skalkulowana, że pokrywa ubytek dochodów związany z obniżeniem opłat. Państwo posłowie wielokrotnie pytali o to, czy dotacja wystarczy na pokrycie zmniejszonych opłat rodziców. Z całą odpowiedzialnością mogę powiedzieć: tak. Zresztą na posiedzeniu komisji edukacji - pan poseł Sprawka na pewno to słyszał - podawałam państwu przykłady samorządów terytorialnych. Nawet wypowiedź pana wiceprezydenta Paszyńskiego opublikowana w ˝Gazecie Prawnej˝ - nie miałam na nią wpływu jako minister edukacji narodowej - potwierdza, że dotacja, która zostanie przekazana miastu stołecznemu Warszawie, pokryje ubytek dochodów z tytułu zmniejszonych opłat rodziców i będzie zawierała ten komponent związany z rozwojem edukacji przedszkolnej. Szacujemy, że około 30% dotacji to będzie część rozwojowa. Mam też informacje z innych miast, na przykład z Kłodzka, gdzie prawie 40% dotacji to będzie dotacja rozwojowa. Mogę powiedzieć, że na terenach wiejskich, tam, gdzie są potrzebne środki na rozwój edukacji przedszkolnej, ta dotacja rozwojowa w niektórych przypadkach będzie dochodziła prawie do 100%. Chcę też powiedzieć, że pobierane dzisiaj opłaty od rodziców są bardzo zróżnicowane na terenie kraju. Małe gminy, biedne gminy na ogół albo nie pobierają opłaty od rodziców, albo pobierają ją w wysokości 1 zł, 1,20 zł albo poniżej 1 zł. A więc generalnie wszystkie pieniądze, które zostaną tam przekazane z budżetu państwa, będą mogły zostać przeznaczone na rozwój edukacji przedszkolnej, bo taki jest ten mechanizm. Tam, gdzie potrzeba środków na rozwój edukacji przedszkolnej, zostaną one przekazane w ramach dotacji z budżetu państwa. Oczywiście w przypadku samorządów, które dzisiaj pobierają wysoką opłatę, a są takie samorządy, które pobierają opłatę w wysokości prawie 4 zł, część rozwojowa będzie mniejsza, ponieważ w większym stopniu dotacja będzie pokrywała zmniejszone opłaty pobierane od rodziców. Generalnie jest to projekt zrównujący prawa rodziców, który stawia każdego rodzica w kraju w takiej samej sytuacji. To rodzic będzie miał możliwość wyboru pomiędzy przedszkolem publicznym i niepublicznym, mało tego, będzie miał zagwarantowane, że nie zapłaci więcej niż 1 zł za każdą dodatkową godzinę. Myślę, że jest to bardzo ważny krok, jeśli chodzi o rozwój edukacji przedszkolnej. Wielu z państwa posłów podnosiło również problem finansowania tego zadania z dotacji budżetu państwa. Dlaczego dotacja, a nie subwencja? Dlatego, że jest lepszym zabezpieczeniem realizowania tych zadań, o które nam chodzi. To znaczy, że jest to dotacja, która ma być przeznaczona na edukację przedszkolną. Państwo posłowie mówicie, że subwencja byłaby lepszym rozwiązaniem oraz że samorządy i tak dopłacają do subwencji. Chciałabym powiedzieć, że w 2011 r. 212 samorządów terytorialnych nie wykorzystało całej subwencji, w 2012 r. było już 217 samorządów terytorialnych, które nie wykorzystały w pełnej wysokości subwencji oświatowej. W przypadku subwencji oświatowej możliwe jest to, że samorząd przeznaczy ją wprost na inne zadania. Dotacja powoduje, że te środki w całości zostaną przeznaczone na edukację przedszkolną. Mało tego - rozmawialiśmy o tym też w komisji edukacji i bardzo precyzyjnie państwu posłom to wyjaśniałam - subwencja co roku jest określana ustawą budżetową, w budżecie państwa, i to jest ten moment, w którym może się zdarzyć, że parlament wpłynie na wysokość subwencji oświatowej. Nie ma tam mechanizmu, który zabezpieczałby rzeczywisty wpływ subwencji oświatowej do budżetów samorządów terytorialnych. Jedynym mechanizmem jest niezmniejszanie wysokości subwencji w stosunku do poprzedniego roku. (Poseł Lech Sprawka: Plus korekta.) Plus korekta, jeśli chodzi o dodatkowe zadania, ale w przypadku edukacji przedszkolnej, jak pan poseł wie, korekta związana z dodatkowymi zadaniami dotyczy całkiem innych obszarów związanych z finansowaniem zadań oświatowych. Dotacja zapisana ustawowo - bo to nie jest dotacja, która jest przekazywana samorządom na podstawie programu rządowego - to dotacja, która jest dokładnie określona w ustawie. (Poseł Artur Ostrowski: Ustawę można znowelizować.) Ale nowelizacja ustawy jest dużo trudniejsza niż nowelizacja projektu rządowego. Artykuł, o którym pan poseł mówił, pozwalający na zablokowanie dotacji dotyczy dotacji, które są przekazywane na podstawie programów rządowych, a nie przepisów ustawowych. Żeby zmniejszyć dotację albo wycofać się z niej, po prostu trzeba zmienić ustawę, nie wystarczy przepis artykułu ustawy o finansach publicznych. Tak że tu pan poseł Sprawka nie ma racji, dotacja jest pewniejszym źródłem dochodu dla jednostek samorządu terytorialnego - dotacja opisana w ustawie i określająca dokładnie wysokość środków przypadających na konkretne dziecko oraz gwarancja, że ta dotacja zostanie wykorzystana na wydatki związane z edukacją przedszkolną. Trudno jest mi zrozumieć intencje państwa posłów. Z jednej strony mówicie bowiem, że bronicie samorządów terytorialnych - chodzi wam o to, aby zamiast dotacji zastosowano subwencję, bo to jest lepsze w odniesieniu do dochodów samorządów terytorialnych, chociaż w tym przypadku nie jest to prawda - ale z drugiej strony chcecie nałożyć na samorządy terytorialne zadanie zapewnienia miejsc edukacji przedszkolnej od 1 września 2013 r., nie martwiąc się o to, czy sobie z tym poradzą. Tak więc wydaje mi się, że jest tak, że szukacie państwo obszarów, w odniesieniu do których pragniecie pokazać, jacy to jesteście dobrzy dla samorządów terytorialnych, a jednocześnie chcecie dołożyć im dodatkowe zadanie już od 1 września 2013 r., mimo że, można powiedzieć, zgodnie z całą sztuką nie jest to dodatkowe zadanie. Chcecie zmusić samorządy do tego, aby znalazły miejsca w przedszkolach już od 1 września 2013 r. Jest to hipokryzja. Gmina, w której wychowanie przedszkolne znajduje się dzisiaj na poziomie 50%, nie jest w stanie zapewnić każdemu 3- i 4-letniemu dziecku wychowania przedszkolnego w ciągu dwóch miesięcy. Dobrze o tym wiecie. Po prostu chcecie, żeby ten program się przewrócił, tak? Chcecie wprowadzić ten przepis po to, żeby we wrześniu móc powiedzieć: Zobaczcie, ten program został źle przygotowany. Tak nie wolno. Jeżeli mówimy poważnie o samorządach terytorialnych, o przygotowaniu pewnego projektu, który ma stanowić rozwiązanie największego problemu, jaki istnieje w tym zakresie w Polsce od początku lat 90., to podejdźmy do tego rozwiązywania poważnie, a nie polityczne. Bowiem z jednej strony mówienie, że trzeba udzielić subwencji, a nie dotacji, bo to ochroni samorządy terytorialne, a z drugiej strony nakładanie na nie obowiązku zapewnienia edukacji przedszkolnej dla dzieci 3- i 4-letnich bez dania czasu i pieniędzy na to, żeby się do tego zadania przygotowały, jest hipokryzją. Bardzo proszę, abyście państwo pomyśleli o tym też w ten sposób i przemyśleli swoją strategię działania związaną z upowszechnieniem edukacji przedszkolnej. Chciałabym powiedzieć, że już w swoim wstępnym przemówieniu przekazywałam informacje o tym, że, jeżeli chodzi o dotacje dla gmin, to w 2013 r. wysokość jej części rekompensującej pomniejszone opłaty rodziców wyniesie ok 170 mln zł, a części rozwojowej - 332 mln zł. To też pokazuje proporcje. W następnym roku będzie to odpowiednio 600 mln zł i 1 mld zł. Te pieniądze przeznacza się na to, aby samorządy mogły przygotować miejsca wychowania przedszkolnego dla wszystkich czterolatków w 2015 r., a potem dla wszystkich trzylatków w 2017 r., tak aby w roku 2017 problem edukacji przedszkolnej w naszym kraju był już definitywnie rozwiązany. Padło pytanie o to, jak kształtuje się upowszechnienie wychowania przedszkolnego na terenie całego kraju. Dysponuję tutaj bardzo ogólnymi danymi, ale myślę, że warto je przytoczyć również w kontekście poprawki klubu Prawo i Sprawiedliwość dotyczącej wprowadzenia prawa dzieci 3- i 4-letnich do wychowania przedszkolnego od 1 września 2013 r. W gminach wiejskich liczących do 5 tys. mieszkańców poziom upowszechnienia wychowania przedszkolnego dzieci w wieku 3-5 lat wynosi obecnie 51%, a w gminach liczących 5-7 tys. mieszkańców - 53%. Tam są potrzebne najpierw wsparcie dla gmin, pieniądze, a potem wprowadzenie prawa czterolatków i trzylatków do wychowania przedszkolnego. Nie mają z tym większego problemu miasta na przykład zrzeszone w Unii Metropolii Polskich. Tam poziom upowszechnienia wychowania przedszkolnego dzieci w wieku 3-5 lat wynosi już 87%. Część tych dzieci uczęszcza do przedszkoli niepublicznych, ale również zrównaniu sytuacji dzieci w przedszkolach publicznych i niepublicznych poświęcony jest ten projekt. Przedszkola niepubliczne będą mogły dołączyć do systemu przedszkoli za złotówkę. Tu, odpowiadając panu posłowi Suchowiejce, chciałabym powiedzieć, że na skutek przyjęcia poprawki, która została wniesiona przez posłów na posiedzeniu komisji, te przedszkola mogą dołączyć do systemu od 1 września 2014 r., a nie od 2015 r., jak to początkowo zakładano w projekcie rządowym. Już dzisiaj niektóre gminy finansują przedszkola niepubliczne w 100%. To zależy też od polityki gminy. Było pytanie o to, ile do tej pory rząd przeznaczył na edukację przedszkolną. Chciałabym powiedzieć, po pierwsze, że na edukację przedszkolną przeznaczone zostały środki z Programu Operacyjnego ˝Kapitał ludzki˝ w wysokości około 1,5 mld zł, które już są w gminach i które zostały przez gminy wykorzystane. W tym wypadku jest około 300 mln wkładu własnego, to znaczy z budżetu państwa. Do tej pory do gmin przekazano również prawie 1500 mln zł z tytułu podjęcia nauki w szkołach przez dzieci 6-letnie. Dziecko 6-letnie w systemie edukacji w szkole to subwencja oświatowa, to też dodatkowe miejsca edukacji przedszkolnej dla dzieci młodszych. Ta kwota 1,5 mld od 2009 r. do gmin trafiła. Mówiłam już o tym w swoim wystąpieniu wstępnym. Obecnie przygotowaliśmy program dla tych gmin, w których wychowanie przedszkolne jest najmniej upowszechnione, w których są oddziały przedszkolne zamiast przedszkoli. Jest to ponad 200 mln zł również z Programu Operacyjnego ˝Kapitał ludzki˝. To są środki, które zostały przeniesione z projektów systemowych ministra edukacji narodowej do regionów, tak aby można było wesprzeć edukację przedszkolną. Ktoś z państwa posłów pytał o to, w jaki sposób gminy będą mogły aplikować o te środki. Jest wykaz 409 gmin i ponad 1000 oddziałów przedszkolnych. Gminy mogą aplikować o te środki w urzędach marszałkowskich, jest bardzo uproszczona procedura, ryczałtowe wydatki. Środki będą mogły być przeznaczone na dostosowanie warunków w oddziałach przedszkolnych do potrzeb przedszkola, na doposażenie tych sal, na doposażenie łazienek, kuchni, tak aby również z tych miejsc edukacji przedszkolnej mogły korzystać dzieci młodsze, nie tylko dzieci objęte obowiązkiem wychowania przedszkolnego. Dzisiaj obowiązkiem wychowania przedszkolnego objęte są dzieci 5-letnie i 4-letnie. Padło też pytanie, jak rozwijała się edukacja przedszkolna, jak dotychczasowe starania koalicji PO-PSL wpłynęły na rozwój edukacji przedszkolnej. O tym też już mówiłam. W 2007 r. 47% dzieci w wieku od 3 do 5 lat było objętych edukacją przedszkolną, teraz jest to 70%. Pokazuje to różnicę, ale bardziej obrazowo przedstawiają to liczby. W 2007 r. liczba miejsc w placówkach wychowania przedszkolnego wyniosła 871 tys. Dzisiaj jest to ponad 1216 tys. miejsc. Proszę państwa, to 1/4 miliona więcej. Padło też tutaj takie stwierdzenie, że w latach 90. około 30% dzieci w wieku przedszkolnym było objętych wychowaniem przedszkolnym. Kiedy przekazywaliśmy to zadanie gminom, te 30% to był 1 mln dzieci, bo wtedy był wyż demograficzny. Teraz mamy 1216 tys. miejsc w sytuacji niżu demograficznego, czyli dzieci jest dużo, dużo mniej. To pokazuje również, że poważnie traktujemy samorządy terytorialne i że te wyliczenia z początku lat 90., o których mówił tutaj pan poseł Sprawka, obejmowały większą liczbę dzieci. W wyniku różnych sytuacji, sytuacji gospodarczej, braku środków, niżu demograficznego w latach 90. liczba miejsc wychowania przedszkolnego spadła. W 2005 r. było to tylko 840 tys. Dzisiaj robimy wszystko, żeby każde dziecko znalazło miejsce w edukacji przedszkolnej. Nie da się tego zrobić w ciągu dwóch miesięcy, ale ten projekt... (Poseł Jarosław Zieliński: 6 lat.) Tak, panie pośle, ale... (Poseł Jarosław Zieliński: Ile w klasycznych przedszkolach?) Kiedy pan poseł był wiceministrem edukacji, to przybyło, nie wiem, 15 tys. miejsc w wychowaniu przedszkolnym. W ciągu 6 lat 1/4 mln. (Poseł Jarosław Zieliński: Ale jakich miejsc, pani minister, w jakich formach?) Miejsc w wychowaniu przedszkolnym, przede wszystkim w przedszkolach publicznych. W innych formach to jest 1-2 tys., czyli znikoma część tego 1200 tys. Proszę popatrzeć na statystyki, na to, co się stało w edukacji przedszkolnej ogromnym wysiłkiem samorządów, ale również państwa posłów. Zmiana ustawy i chociażby te 2000 miejsc w innych formach wychowania przedszkolnego to też wynik działania na rzecz wychowania przedszkolnego. Wprowadzenie obowiązku wychowania przedszkolnego dla 5-latków to był ten krok, który również spowodował wzrost liczby dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. Popatrzmy na fakty. Popatrzmy na to, co rzeczywiście się stało, i mówmy o faktach, a nie o marzeniach, by wykazać, że projekt ustawy jest zły. Mówmy o tym, w jaki sposób zwiększyć liczbę miejsc do prowadzenia wychowania przedszkolnego, a nie o tym, jak wykazać, że coś, co ma sprzyjać edukacji przedszkolnej, tego nie czyni. Jeżeli państwo posłowie widzą jakieś błędy w tej ustawie, to proszę zgłosić konkretne poprawki. Jak na razie żadnych merytorycznych poprawek oprócz dyskusji w sprawie subwencja - dotacja i terminu wprowadzenia prawa dziecka czteroletniego i trzyletniego do wychowania przedszkolnego z prawej strony tej sali nie ma. Jeżeli ten projekt jest tak zły, to proszę pokazać inne rozwiązanie. Poprawka w tym zakresie dotyczy zatrudnienia w przedszkolach publicznych. Proszę państwa, z rozczarowaniem wysłuchałam też pytania pana posła Sprawki, który prosił o to, żeby bardzo dokładnie przedstawić i wytłumaczyć skutki finansowe tej ustawy. Chciałabym pana posła odesłać do OSR-u, tam to jest bardzo dokładnie wytłumaczone, tam są też kalkulacje, o których trudno z mównicy sejmowej mówić. Ten dokument jest w posiadaniu pana posła, a tam są bardzo, bardzo dokładne wyliczenia. Jeszcze raz chciałabym podkreślić, że kalkulacja dotacji została tak przeprowadzona, aby każdy samorząd, z jednej strony, miał zrekompensowany ubytek dochodów spowodowany obniżeniem opłat dla rodziców, a z drugiej strony, aby otrzymał środki na rozwój edukacji przedszkolnej, i nie ma niebezpieczeństwa, że nie pokryje ta dotacja ubytku związanego z obniżeniem dochodów samorządów z wpływów opłat od rodziców. Ponadto bardzo mocno chciałabym też podkreślić, że rozwiązania w tej ustawie niwelują przeszkody, które dzisiaj powodowały, że dostęp do edukacji przedszkolnej był utrudniony. Te przeszkody to wysokie opłaty - ta ustawa obniża te opłaty, i brak miejsc w przedszkolu - ta ustawa przekazuje samorządom środki na tworzenie nowych miejsc do edukacji przedszkolnej. Mam nadzieję, a i głębokie przekonanie, że państwo posłowie pomogą w uchwaleniu tej ustawy, że państwo posłowie bardzo szybko ją przegłosują, tak aby od 1 września 2013 r. te rozwiązania weszły w życie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)