Mówca: Sprawozdawca Urszula Pasławska
Data: 2015-05-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Projektowana ustawa stanowi nowelizację ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach. Zasadniczymi celami nowelizacji są ustanowienie specjalnych instrumentów ochrony najcenniejszych dóbr kultury, które znajdują się w zbiorach publicznych i poza nimi - ustanowienie nowej formy ochrony zabytków ruchomych nazwanej Listą Skarbów Dziedzictwa - jak również zmiany przepisów regulujących kwestię wywozu zabytków za granicę. Jeśli chodzi o wprowadzenie Listy Skarbów Dziedzictwa, to podstawą wpisania na tę listę będzie decyzja ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Ze względu na rangę zabytków, które znajdą się na liście, zasadne jest, aby kompetencje związane z jej prowadzeniem miał naczelny organ administracji, tj. minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Możliwość umieszczenia na liście dotyczyć będzie zabytków o szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego, które należą do jednej z kategorii wymienionych w art. 64 ustawy o ochronie zabytków, który to przepis określa kategorie zabytków podlegających restytucji w przypadku wywiezienia ich poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej niezgodnie z prawem. Projekt przewiduje również ujednolicenie zasad dokonywania wpisu do rejestru zabytków ruchomych i nieruchomych. Obecnie wpis zabytku ruchomego do rejestru odbywa się na wniosek właściciela. Wpis z urzędu jest wyjątkiem i jest zastrzeżony na wypadek wystąpienia szczególnych zagrożeń. Sformułowano również obowiązki związane z przechowywaniem i przewożeniem zabytków wpisanych na listę. Przewidziany jest także mechanizm pomocy finansowej ze środków publicznych, tj. dotacja celowa na pokrycie kosztów przystosowania pomieszczenia do przechowywania zabytku wpisanego na listę. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku ruchomego wpisanego na listę, tak jak w przypadku zabytków wpisanych do rejestru zabytków, organ ochrony zabytków, w tym przypadku minister właściwy do spraw kultury, będzie mógł zabezpieczyć ten zabytek w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia, a gdy jego usunięcie nie będzie możliwe - przejąć zabytek na własność Skarbu Państwa. Projekt ustawy reguluje również przepisy dotyczące wywozu zabytków za granicę, wprowadza możliwość przedłużenia, ponad okres przewidziany w pierwotnie wydanym pozwoleniu, okresu przechowywania poza granicami kraju zabytku legalnie wywiezionego w celach wystawienniczych, a także udostępniania zabytków do urządzania wnętrz polskich placówek dyplomatycznych bez konieczności przywiezienia zabytku do kraju, jak to ma miejsce obecnie. Projekt ustawy wprowadza istotne zmiany finansowania systemu opieki nad zabytkami. Zgodnie z art. 73 w brzmieniu zawartym w projekcie ustawy dotacja obejmie również prace konserwatorskie, restauratorskie przy zabytkach wpisanych na Listę Skarbów Dziedzictwa. Dotacja na prace konserwatorskie będzie dotacją o charakterze obligatoryjnym, a więc dysponent środków w przypadku złożenia prawidłowego wniosku nie będzie mógł odmówić jej przyznania, a wysokość tej dotacji może stanowić 100% nakładów koniecznych do wykonania tych prac. W ustawie o muzeach wprowadza się korektę art. 24 regulującego procedurę dokonywania zmian w inwentarzu muzealnym, polegającą na skreśleniu muzealium stanowiącego zabytek z inwentarza muzeum, zapewniającą ciągłość ochrony takiego zabytku. Wejście w życie ustawy nie wywoła skutków finansowych dla budżetów jednostek samorządu terytorialnego, spowoduje nieznaczny wzrost wydatków zawartych w części 24 budżetu państwa: Kultura, ochrona dziedzictwa narodowego wynikający z obciążenia rachunku państwa wydatkami związanymi z dostosowaniem pomieszczeń, w których przechowywane będą zabytki znajdujące się na liście. Skutek finansowy nie powinien przekroczyć 1 mln zł rocznie. Przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty prawem unijnym. Warto dodać, że projekt ustawy nie wprowadza żadnych nowych, nieznanych do tej pory ograniczeń, a podkomisja procedująca nad projektem ustawy, jak i komisja procedująca nad projektem ustawy po przyjęciu uwag o charakterze przede wszystkim legislacyjnym i językowym jednogłośnie rekomendują przyjęcie tego projektu ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)