Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2017-06-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z posiedzenia, które odbyło się dnia 2 czerwca 2017 r., na którym to posiedzeniu rozpatrzono inicjatywę pana prezydenta Rzeczypospolitej, projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z punktu widzenia prawnego jest to niewielka inicjatywa, bo to są tylko dwa artykuły, ale dotyczą spraw związanych z czterema artykułami w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mianowicie dotyczą art. 28, art. 175, art. 194 i art. 287, z tym że przyczyną tej inicjatywy jest wejście w życie przepisów ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 grudnia 2016 r. Prokuratoria Generalna może przejąć zastępstwo w postępowaniach przed sądami administracyjnymi na uzasadniony wniosek organu administracji rządowej, jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej lub podmiotu reprezentującego Skarb Państwa. Przepisy art. 7 ust. 5 i 6 stosuje się odpowiednio. Zastępstwo wykonywane jest przez Prokuratorię Generalną w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób fakultatywny. Zgodnie z art. 10, o którym już wspomniałem, ustawy o Prokuratorii Generalnej prokuratoria może w określonym postępowaniu sądowoadministracyjnym przejąć zastępstwo na wniosek jednego z podmiotów organu administracji rządowej, jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej lub podmiotu reprezentującego Skarb Państwa. Przepis ten nie odpowiada zatem wprost, czyje zastępstwo może przejąć Prokuratoria Generalna, czyli posługując się terminologią ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, za jakie podmioty występujące w postępowaniu administracyjnym Prokuratoria Generalna może podejmować czynności. Odpowiedź na to pytanie wymaga uwzględnienia art. 25 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o Prokuratorii Generalnej. W oparciu o te przepisy możemy stwierdzić, że Prokuratoria Generalna może przejąć zastępstwo organów administracji rządowej, które jako mieszczące się w kategorii organów administracji publicznej mają zdolność sądową na podstawie art. 25 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Użyte w art. 10 ustawy o Prokuratorii Generalnej pojęcie jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej obejmuje wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 4 tej ustawy państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. W związku z wejściem w życie ustawy o Prokuratorii Generalnej z dniem 1 stycznia 2017 r. zmianie uległy przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 28 oraz art. 175. Zmiany te jednak wymagają uzupełnienia. I tak w art. 28 tejże ustawy poprzez dodanie z dniem 1 stycznia 2017 r. zdania drugiego w § 2 uwzględnione zostało, że Prokuratoria Generalna w postępowaniu sądowoadministracyjnym może podejmować czynności za Skarb Państwa. Nie zostało jednak uwzględnione, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 10 ustawy o Prokuratorii Generalnej Prokuratoria Generalna może przed sądami administracyjnymi podejmować czynności także za organy administracji rządowej oraz za państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Druga istotna zmiana dotyczy art. 175. Z dniem 1 stycznia 2017 r. został znowelizowany § 2 poprzez wskazanie, że wynikający z § 1 przymus adwokacko-radcowski dotyczący sporządzenia skargi kasacyjnej nie ma zastosowania w sprawie, w której radca Prokuratorii Generalnej jest stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem, jednakże w ramach wykonywanego zastępstwa radca Prokuratorii Generalnej nie działa na podstawie pełnomocnictwa, lecz umocowania ustawowego wynikającego z art. 33 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej. Zatem w celu uniknięcia wątpliwości proponuje się do art. 175 dodać § 2a o takiej treści: czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną. Dzięki temu nie będzie wątpliwości, że wskazani w art. 33 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej wiceprezesi i radcowie Prokuratorii Generalnej, którzy podlegają skreśleniu z listy adwokatów lub mają zawieszone prawo do wykonywania zawodu radcy prawnego, mogą sporządzać skargi kasacyjne w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawach, w których zastępstwo zostało przejęte przez Prokuratorię Generalną. Kolejna istotna zmiana dotyczy uchylenia art. 287 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy sąd w orzeczeniu uchyli zaskarżoną decyzję, a organ, rozpatrując sprawę, ponownie umorzy postępowanie, albo gdy sąd stwierdzi nieważność aktu lub ustali przeszkodę prawną uniemożliwiającą stwierdzenie nieważności aktu, stronie, która poniosła szkodę, służy odszkodowanie od organu, który wydał decyzję. Przepis art. 287 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w obecnym stanie prawnym jest reliktem unormowań opartych na uchylonym przez ustawę z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw art. 160 Kodeksu postępowania administracyjnego, który wprowadzał odpowiedzialność organów za wydanie wadliwej decyzji administracyjnej, przy czym to odszkodowanie było ograniczone do rzeczywistej szkody, a nie było zasady pełnej szkody, chodzi tu o rzeczywistą szkodę plus utracone korzyści, czyli łacińskie damnum emergens i lucrum cessans. Przepis art. 287 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie został wówczas dostosowany do regulacji kodeksowej, gdyż, przypomnę, w kodeksie została zawarta samodzielna podstawa odszkodowawcza - chodzi o art. 417 1 § 2 Kodeksu cywilnego - która stanowi wyłączną podstawę odpowiedzialności za decyzje czy też inne akty administracyjne. Ten projekt ustawy nie zawiera przepisu przejściowego, ponieważ jest on w tej sytuacji zbędny. Jeśli chodzi o wejście w życie, to nie ma też vacatio legis. Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Jest to podyktowane po prostu potrzebą chronienia interesów Skarbu Państwa. Interesy te chroni właśnie Prokuratoria Generalna, ponieważ ewentualne zastępstwo przedstawicieli Prokuratorii Generalnej w tych postępowaniach, które są już rozpoczęte, są w toku, polegać będzie w tej sytuacji tylko na przedstawieniu pełnomocnictwa, jeśli to postępowanie już jest w toku, np. od tych jednostek, które już wymieniałem, a szczególnie może to dotyczyć organów administracji rządowej, które zlecą prowadzenie postępowań przez Prokuratorię Generalną, i państwowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Dziękuję bardzo. W imieniu klubu Prawo i Sprawiedliwość wnoszę o nadanie dalszego biegu legislacyjnego tej inicjatywie ustawodawczej pana prezydenta Rzeczypospolitej.