Mówca: Marzena Machałek
Data: 2011-12-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! - nie widzę. Dzisiaj odbywa się debata nad budżetem państwa, więc zacznę moje wystąpienie od pytania: Jaką część ogromnej dziury budżetowej stanowią nieudane projekty edukacyjne, rozgrzebane reformy, błędy i zaniechania w oświacie? Są to straty - straty dla pojedynczego człowieka, straty dla gospodarki i straty dla Polski. Głupoty, zamieszania, lekceważenia opinii środowisk związanych z edukacją, lekceważenia Polaków nie można wiecznie tłumaczyć kryzysem, a jednocześnie chwalić się sukcesem edukacyjnym, gdy blisko 1/4 absolwentów polskich szkół jest bez pracy. Czy nie jest marnowaniem pieniędzy podatników, gdy młody człowiek - znam go osobiście - po doktoracie utrzymuje rodzinę, pracując w kasie w supermarkecie? Wszyscy znamy takich ludzi. Polska edukacja, polskie szkoły są ciężko chore. I nie jest to wieczne utyskiwanie opozycji, lecz wynika to z raportu, który ukaże się niebawem. O ile pan premier go zna, o ile pan premier zamyka oczy i uszy na to, co mówi opozycja, na to, co wskazuje rzeczywistość, to może pan premier, pan minister, pani minister edukacji otworzą oczy i uszy na to, co wynika z raportu kuratorów, którzy przecież sprawują nadzór nad edukacją w imieniu tego rządu. Ten raport przecież nie może być tendencyjny, a to, co jest w nim zawarte, rysuje bardzo smutny obraz polskiej szkoły. Jestem głęboko nim poruszona, szczególnie że ponad 20 lat pracowałam na rzecz edukacji. Jest to raport goryczy. Wynika z niego, że polska edukacja jest ciężko niedofinansowana i przestarzała. Przedszkola pogłębiają dysproporcje, podstawówki uczą pod testy, a gimnazja są przeładowane. Problemy zaczynają się już w przedszkolu. Finansowane przez samorządy placówki nie mają pieniędzy. W efekcie, jak zauważają kontrolerzy, przedszkola mają problem ze spełnieniem podstawowych standardów. Wskazują przykład placówki, która na zakup pomocy edukacyjnych czy utrzymanie środków czystości ma w budżecie 600 zł. Nie ma także środków na zajęcia dodatkowe dla przedszkolaków, dlatego wyrównywanie ich szans edukacyjnych jest fikcją, zależy od zasobności finansowych rodziców. Jeśli mają pieniądze, wykupują dodatkowe godziny. Z kolei szkoła podstawowa, zamiast dawać wiedzę i kształcić umiejętności, sprowadza edukację do nauki pod egzaminy. Nie ma pieniędzy na dodatkowe zajęcia, rozwijanie uzdolnień, wspieranie uczniów z potrzebami i problemami edukacyjnymi. A gimnazjum - każdy wie - to przeładowane klasy i problemy wychowawcze, które na przykład w wielu wypadkach nie pozwalają nauczycielom prowadzić lekcji. Z podobnymi problemami boryka się liceum, choć ten typ szkół to najjaśniejszy punkt na edukacyjnej mapie Polski, który za moment popsujecie swoimi pseudoreformami. Jednak i liceum ma już często kłopot z tym, by zaoferować uczniom ciekawe zajęcia, które zachęcą do aktywnego udziału w lekcjach. Zostają korepetycje. Olbrzymim problemem w polskiej szkole są przemoc i agresja. Z raportu sporządzonego przez waszych kontrolerów wynika, że na przykład w Wielkopolsce 80% ankietowanych gimnazjalistów przyznało, iż doświadcza przemocy i agresji. Przypomnę jeszcze raz, że jest to raport sporządzony przez kontrolerów rządowych. Tak wygląda polska szkoła za rządów PO. Wynika z niego wyraźnie, że edukacja nie zdaje egzaminu. Dlaczego? Od kogo tak naprawdę zależy stan polskiej oświaty? Od kogo zależy, ile pieniędzy jest w polskiej edukacji? Kto naprawdę za to odpowiada? Odpowiada za to premier, odpowiada za to rząd PO, który skazuje samorządy na dramatyczne cięcia finansowe, czyniąc z nich i nauczycieli kozła ofiarnego swojej nieudolności, zakładnika swoich wyborczych obietnic. W związku z tym finanse gmin i powiatów są w opłakanym stanie. Kondycja finansowa samorządów jest dramatyczna. Przykłady: w budżecie krakowskiej oświaty jest dziura sięgająca 200 mln zł. Nie lepiej radzą sobie inne gminy w Polsce. Oświata pochłania nierzadko ponad 1/3 ich budżetów. Ale nie trzeba sięgać daleko. W moim rodzinnym mieście jest równie trudno, brakuje pieniędzy na wynagrodzenia w szkołach, zdarzają się opóźnienia w ich wypłacaniu. Inne przykłady: z powodu braku pieniędzy na wynagrodzenia z funkcji burmistrza zrezygnował burmistrz Nieszawy. W przyszłym roku w podobnej sytuacji może znaleźć się większość małych miasteczek - uważają samorządowcy. Podkreślają, że finanse gmin paraliżuje zbyt niska subwencja oświatowa, oraz wskazują na to, że w czasie kryzysu dochody znacznie się zmniejszają, choćby z powodu upadłości firm. Poznaliśmy projekt budżetu państwa na 2012 r. Subwencja oświatowa w nim zapisana wzrośnie o blisko 4,8%. Ale co to tak naprawdę oznacza dla samorządów? Rezerwy celowe w większości pozostają na poziomie 2011 r., a te w 2011 r. były w zasadzie na poziomie roku 2010. Oznacza to oczywiście ich realny spadek. Samorządy nie mają więc żadnych powodów do cienia optymizmu. Te dodatkowe pieniądze mają wystarczyć im na podwyżki dla nauczycieli, ale czy wystarczą, śmiem wątpić. Gminy, które nie osiągają wysokich dochodów własnych, nie będą miały, z czego ich sfinansować. I tak naprawdę ogromnym błędem Platformy Obywatelskiej jest przeciwstawianie nauczycieli społeczeństwu. Dzisiaj poszedł bowiem taki oto komunikat, że dziury w budżetach samorządów wynikają z tego, że samorządy finansują pensje nauczycieli. Rzeczywiście wystarczyłoby, żeby w szkołach nauczycieli nie było, a nie byłoby problemów samorządów. To jest wielkie nadużycie, bowiem kto jest najważniejszym ogniwem w edukacji, jak nie nauczyciele? Nikt nie zastąpi ich autorytetu, wiedzy i wsparcia. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Rzeczywiście nie dziwię się już, że exposé premiera Tuska było zadziwiająco krótkie i że premier pominął w swoim wystąpieniu wiele istotnych kwestii, o których ochoczo i obszernie rozprawiał 4 lata temu. Kwestie te to szeroko rozumiana edukacja, opieka, wykształcenie młodzieży. Wiem, dlaczego. Te kwestie to pasmo porażek i katastrof. Sprawa żłobków, podwyżek - katastrofa. Kwestia przedszkoli, podwyżek, protestów rodziców - katastrofa. Operacja obniżenia wieku dla 6-latków, kwestia nieprzygotowanych szkół, protestów rodziców - katastrofa. Sprawa likwidacji kompetencji kuratorów skutkującej masową likwidacją i zamykaniem szkół - następna porażka. Reforma programowa szkół, ograniczenie kształcenia ogólnego - też ogromna katastrofa i porażka. Zabranie ulg przysługujących studentom - porażka. Bezrobocie wśród absolwentów - porażka i katastrofa. Emigracja młodych ludzi - następna porażka. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Jeszcze raz zapytam: Ile nas, Polaków, będą kosztować nieudane reformy - jak ta z 6-latkami? Ile będzie nas kosztować ograniczenie nauczania historii Polski? Ile będzie nas kosztować marnowanie potencjału młodych Polaków, gaszenie ich ambicji? Ile będzie nas kosztować marnowanie potencjału i gaszenie ambicji naszej ojczyzny? Dziękuję.