Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2021-10-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa przedstawiam sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw. Projekt ten wpłynął do Sejmu w dniu 15 września 2021 r. i 21 września został skierowany do pierwszego czytania w Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. W dniu 30 września komisja po zakończeniu pierwszego czytania zdecydowała, że szczegółowe prace nad projektem zostaną przeprowadzone w podkomisji stałej do spraw monitorowania gospodarki odpadami. To miało miejsce 6 października, natomiast sprawozdanie komisji ochrony środowiska zostało przyjęte w dniu wczorajszym - 12 października - 26 głosami za, bez głosów przeciwnych i przy jednym głosie wstrzymującym. Wysoka Izbo! Omawiany projekt ustawy wdraża cztery dyrektywy Unii Europejskiej: dyrektywę 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, dyrektywę Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającą niektóre dyrektywy i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Wszystkie wymienione dyrektywy zostały znowelizowane w 2018 r. dyrektywami opublikowanymi w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z 14 czerwca 2018 r. Nowelizacja przepisów unijnych w dziedzinie gospodarki odpadami dotyczy uściślenia przepisów wprowadzających gospodarkę w obiegu zamkniętym. Mianowicie wyznacza się cele w zakresie przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych do roku 2025, roku 2030 lub roku 2035. Wyznacza się cele dotyczące recyklingu odpadów opakowaniowych do 2025 r. i 2030 r., a także redukcji składowania odpadów komunalnych - do roku 2035. Dla wprowadzenia nowelizacji wymienionych dyrektyw projekt dokonuje zmian w siedmiu ustawach. Art. 1 zawiera 44 zmiany do ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Dodaje się wyłączenie spod przepisów tej ustawy materiałów paszowych, które nie zawierają produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, oraz wyłączenie dotyczące gospodarowania odpadami z położonego na lądzie przemysłu wydobywczego, z poszukiwania, wydobywania, przetwarzania i magazynowania surowców mineralnych. Zmienia się definicje bioodpadów, gospodarowania odpadami i zapobiegania powstawaniu odpadów oraz odpadów komunalnych. Dodaje się definicje odpadów innych niż niebezpieczne, odpadów budowlanych i rozbiórkowych, odpadów żywności, systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta, odzysku materiałów, prac ziemnych i wypełniania wyrobisk. Dodaje się nowy rozdział 2a, zatytułowany: ˝Zapobieganie powstawaniu odpadów˝, gdzie w dodawanym art. 19a są wyliczone w otwartym katalogu metody tego zapobiegania, takie jak promowanie i wspieranie zrównoważonych modeli produkcji i konsumpcji, zachęcanie do projektowania, wytwarzania i korzystania z zasobooszczędnych, trwałych, nadających się do naprawy, ponownego użycia i modernizacji produktów. Kolejnym działaniem wymienionym w art. 19a to jest wspieranie dostępności części zamiennych, instrukcji obsługi, informacji technicznych, sprzętu lub oprogramowania pozwalających na naprawę i ponowne użycie produktów, zmniejszenie powstawania odpadów w przemyśle, wydobywaniu kopalin, budowie, rozbiórce i wytwórczości, zmniejszenie wytwarzania odpadów żywności, promowanie darowizn żywności i innych form jej redystrybucji, a także opracowanie i wspieranie kampanii informacyjnych podnoszących poziom świadomości w tym zakresie. Wysoka Izbo! W związku z wymogami dyrektywy 2008/98/WE rozszerza się nie tylko przepisy dotyczące zapobiegania powstawaniu odpadów, ale i zakresu planów gospodarki odpadami. Państwa członkowskie Unii Europejskiej mają obowiązek tworzenia planów zapobiegania powstawaniu odpadów żywności, a także programów zapobiegania powstawaniu odpadów, co powinno dotyczyć bardzo różnych dziedzin aktywności gospodarczej, procesów produkcyjnych czy usług. Działania określone w programie zapobiegania powstawaniu odpadów będą projektowane na podstawie danych i informacji przekazywanych corocznie przez poszczególne resorty ministrowi klimatu i środowiska. Zakres i forma tychże danych mogą zostać określone przez ministra klimatu i środowiska rozporządzeniem. W taki też sposób będą prowadzone monitoring realizacji wyznaczonych w planie zadań i raportowanie do Komisji Europejskiej. W ˝Krajowym planie gospodarki odpadami˝ oraz wojewódzkich planach gospodarki odpadami będą musiały zostać uwzględnione rozwiązania dotyczące odpadów zawierających znaczne ilości surowców krytycznych, trudno dostępnych, których pozyskanie jest związane ze skomplikowanymi i trudnymi dla środowiska działaniami. W wojewódzkim planie gospodarki odpadami ponadto będą zawarte oceny istniejących systemów zbierania odpadów, w tym z zakresu selektywnej zbiórki odpadów, a także informacje o wszelkich odstępstwach przyznanych zgodnie z przepisami Unii Europejskiej. To tyle, jeżeli chodzi o zmiany w ustawie o odpadach. Art. 2 zawiera 14 zmian do ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Celem nadrzędnym wprowadzanych regulacji jest zmniejszenie do roku 2035 ilości składowanych odpadów do 10%, zgodnie z zapisem art. 5 ust. 5 dyrektywy 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów. W zmianie 3 do art. 3b ustawy o utrzymaniu w czystości i porządku w gminach ustala się cele pośrednie tychże poziomów składowania: 30% wagowo rocznie w latach 2025- 2029, 20% wagowo rocznie w latach 2030-2034 i 10% wagowo rocznie w roku 2035 i następnych latach. Te zapisy mają charakter dopełniający, bo obowiązujący już system ustala wymóg zbierania odpadów komunalnych w sposób selektywny i wyższe stawki za składowanie, zwłaszcza za składowanie odpadów nieprzetworzonych. Zapisy ustawowe wymagające od gmin prowadzenia recyklingu i innych procesów odzysku również działają w ten sposób. Chodzi o to, żeby maksymalną ilość odpadów poddać odzyskowi, zebrać selektywnie. Wtedy w oczywisty sposób to, co pozostaje do składowania, zmniejsza się. Określenie tych poziomów ma charakter uściślający, a ich osiągnięcie wymaga bardzo skomplikowanych i systemowych działań prowadzonych przez gminy. Reasumując, samo nałożenie limitów nie wystarczy, należy podwyższać poziom recyklingu, przetwarzania odpadów, żeby osiągnąć zmniejszenie ilości składowanych odpadów. Ponieważ wprowadzono definicje odpadów budowlanych i rozbiórkowych, które włączono w zakres odpowiedzialności gminy, zostały doprecyzowane obowiązki gminy w zakresie odbierania i przekazywania sprawozdań co do odpadów budowlanych i rozbiórkowych powstających w gospodarstwach domowych. Art. 3 dotyczy ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach i wprowadza zmiany dotyczące sprawozdawczości za pomocą bazy danych odpadowych w unormowanym w tej ustawie zakresie. Art. 4 wprowadza zmiany do ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach. Dodawany art. 25a nakłada na dostawców wyrobów określonych w art. 3 pkt 33 rozporządzenia WE nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady obowiązek przekazywania wymaganej przez art. 33 tego rozporządzenia stosownej informacji do Europejskiej Agencji Chemikaliów.Z kolei dodawany art. 54a zawiera przepis dotyczący kar nakładanych za nieprzekazywanie ww. informacji, który jest wymagany przez art. 9 ust. 1 dyrektywy odpadowej. Tyle odnośnie do zmian w tej ustawie. Art. 5 zawiera 23 zmiany do ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Z uwagi na zmiany dyrektywy 94/62/WE zostają zmienione definicje odpadów opakowaniowych, opakowań wielokrotnego użytku i opakowań wielomateriałowych. Poziomy recyklingu zgodne z art. 6 dyrektywy 94/62/WE zostaną transponowane do polskiego prawa tak jak dotychczas, przez zmiany w ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, tj. art. 20 i załącznik nr 1, natomiast coroczne stopniowe zwiększanie poziomów recyklingu, tak aby osiągnąć poziomy określone w dyrektywie na rok 2025 i rok 2030, zostanie określone w rozporządzeniu. Ponadto przepisy precyzują sposób pomiaru masy odpadów poddanych recyklingowi. Nastąpi to podczas wprowadzania odpadów do procesów recyklingu, po ich wcześniejszym poddaniu wszystkim koniecznym czynnościom kontrolnym, sortowaniu i innym czynnościom wstępnym, a także przy wykorzystaniu narzędzi, jakie daje baza danych odpadowych. Chodzi o to, aby ująć w statystykach tylko te odpady, które rzeczywiście zostaną przerobione. Z ustawy zostaną usunięte odniesienia do odzysku, w tym do dokumentów DPO i EDPO, ponieważ w znowelizowanej dyrektywie zostały określone wyłącznie poziomy recyklingu. A zatem w ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi zostaną określone tylko poziomy recyklingu, z wyłączeniem odzysku innego niż recykling. Tyle, jeśli chodzi o zmiany w ustawie o gospodarce opakowaniami. Art. 6 projektu dotyczy ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Zawiera on przepisy uściślające sposób określania masy odpadów poddanych recyklingowi. W art. 7 zmienia się ustawę z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw. W art. 8 zmienia się ustawę z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Art. 9-18 zawierają przepisy przejściowe. Art. 19 stanowi, że ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2022 r., z wyjątkiem zmian 35. i 40. w art. 1, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2023 r. Tu chcę zwrócić państwa uwagę na to, że w trakcie prac w podkomisji wprowadzono do ustawy 18 poprawek legislacyjnych i trzy poprawki merytoryczne. Ostatnia z tych poprawek merytorycznych dotyczyła właśnie art. 14 i art. 19. W rządowym przedłożeniu termin wejścia w życie przepisów był określony na 30 dni, a teraz ten termin jest dłuższy. W związku z tym zmniejszyły się odstępstwa od głównego terminu wejścia w życie ustawy. Są to tylko zmiany 35. i 40. w art. 1, które jak powiedziałam, wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2023 r. Wszystkie pozostałe przepisy ustawy wchodzą od 1 stycznia przyszłego roku. Jeszcze zwrócę uwagę na ostatnią poprawkę, która została wprowadzona na etapie przygotowywania sprawozdania komisji. Ona dotyczy art. 9 ust. 2 i stanowi, że do sporządzanego po raz pierwszy krajowego programu zapobiegania powstawaniu odpadów, o którym mowa w art. 34a ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, czyli ustawy o odpadach, nie stosuje się przepisów art. 36a tej ustawy. Chodzi o to, że obecnie obowiązuje krajowy plan gospodarki odpadami przyjęty uchwałą Rady Ministrów z lipca 2016 r. Ze względu na konieczność aktualizacji w trybie 6-letnim powinien on zostać znowelizowany do czerwca przyszłego roku. W związku z tym, że o prawie 3 miesiące opóźniliśmy termin wejścia w życie ustawy, nie będzie zachowana procedura określona w art. 36a ustawy, ale sytuacja jest korzystna dla wszystkich podmiotów zobowiązanych, bo vacatio legis jest dłuższe. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa proszę o uchwalenie projektu ustawy zawartego w sprawozdaniu komisji z druku nr 1645. Dziękuję bardzo.