Mówca: Lidia Gądek
Data: 2016-05-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec przyjętej przez Radę Ministrów informacji o realizacji działań wynikających z ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝ w 2014 roku. Stare polskie przysłowie głosi, że w zdrowym ciele zdrowy duch. Dewizie tej trudno zaprzeczyć, aczkolwiek z powodzeniem można odwrócić jej znaczenie. Jako lekarz rodzinny nie mam bowiem żadnych wątpliwości, iż ludzie szczęśliwi relatywnie rzadziej chorują na choroby somatyczne i szybciej powracają do zdrowia. Dobry stan psychiki każdego człowieka leży zatem w interesie całego społeczeństwa. Zdrowie psychiczne człowieka, w odróżnieniu od zdrowia somatycznego, jest determinowane przez nieporównywalnie więcej czynników, których stopień oddziaływania często pozostaje zagadką. Niektóre cechy osobowości się dziedziczy, inne nabywamy za sprawą otoczenia, w którym przebywamy, lub na skutek mocnych zdarzeń życiowych. Jedni z nas są pogodni i żywo reagują na rzeczywistość, zaś inni refleksyjni i powolni w działaniu. Cechy te sprawiają, że każdy z nas inaczej radzi sobie ze stresem. W różnym czasie pokonuje przeciwności losu i potrzebuje odmiennych form wsparcia. Mając powyższe na uwadze oraz uprzedzając kolejne głosy w dyskusji, pragnę zauważyć, że formułowanie stanowczych zero-jedynkowych ocen co do prowadzonej przez państwo polityki zdrowia psychicznego wymaga dużej ostrożności i specjalistycznej wiedzy. Co za tym idzie, polityka ta wymaga wielu nakładów w różnych dziedzinach. Na wstępie pragnę zaznaczyć, że ˝Narodowy program ochrony zdrowia psychicznego˝ od momentu powstania ma bardzo trafnie zdefiniowane główne trzy cele. Według mojej opinii - proszę, by minister zdrowia potraktował ją jako życzliwą radę wynikającą z troski o zdrowie nas wszystkich, Polaków - dobrze byłoby, gdyby wspomniane priorytety pozostawały przez lata następne w niezmienionym brzmieniu i kolejności. W polityce zdrowia psychicznego oczywiste jest, że w pierwszej kolejności powinno stawiać się na profilaktykę, tak jak w każdej dziedzinie dbałości o zdrowie Polaków, czyli zapobieganie zaburzeniom psychicznym, w żadnym razie jednak nie zaniedbując wszechstronnej, powszechnie dostępnej i wysokiej jakościowo opieki medycznej. Nade wszystko należy pamiętać o prowadzeniu skrupulatnych badań naukowych, które będą uwzględniać konkretne uwarunkowania egzystencjonalne, oraz korzystać z innych badań. O działaniach prewencyjnych w informacji napisano dużo, ale niestety nie zawsze konkretnie. Wspomniano np. o słusznej decyzji o położeniu szczególnego nacisku na prowadzenie wczesnej diagnostyki oraz interwencji, ale niestety nie przedstawiono założeń określających nowe warunki realizacji świadczeń gwarantowanych. Podobnie zdecydowanie pochwalić należy za ustanowienie programu zapobiegania samobójstwom z wykorzystaniem środków Unii Europejskiej, a jednocześnie nieco zganić za brak detali i szczegółowych rozwiązań. Rozumiem, że skoro ten program w 2014 r. był inicjowany, to stosowne wiadomości znajdą się dopiero w informacji za rok następny. Oczywiście nie do końca jesteśmy z tego usatysfakcjonowani, ponieważ w 2014 r. decydowano również o wdrożeniu programu zapobiegania depresji na lata 2015-2019, a ten został ujęty bardzo precyzyjnie i zawiera elementy prognostyczne. Przypominam o tym, ponieważ lektura informacji wzmacnia stereotyp, że instytucje państwa na miarę swoich możliwości traktują priorytetowo zagadnienie depresji, a wciąż po macoszemu traktują zjawisko chociażby zaburzeń rozwojowych wieku dziecięcego, co przecież nie jest prawdą i nie powinno być obowiązującym standardem. Dlatego, zamykając kwestię profilaktyki, bardzo proszę, aby w latach następnych była opisywana dokładniej, z mechanizmami działania, co ułatwi zresztą większa ilość danych napływających w trakcie realizacji programów. Przechodząc do podsumowania opieki psychiatrycznej, nie sposób przeoczyć stałego i wyraźnego wzrostu nakładów na świadczenia z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień począwszy od 2011 r. Jest to tendencja, która z jednej strony wyraża świadomość wagi problemów współczesnego świata, a z drugiej strony dowodzi odwagi w kwestii zwiększania środków w budżecie na działania, których efektów próżno szukać tu i teraz. Rzecz jasna, zwiększone fundusze nie muszą oznaczać efektywniejszej opieki psychiatrycznej, aczkolwiek wzrost dostępności świadczeń zdrowotnych - owszem. Dobrze jest patrzeć na rosnące słupki statystyk określających liczbę pacjentów, którym udzielono pomocy w kolejnych latach w warunkach ambulatoryjnych, dziennych, stacjonarnych psychiatrycznych czy w warunkach leczenia domowego. Jedyne, co może nas poważnie martwić, to wzrastająca liczba osób uzależnionych, przede wszystkim od alkoholu, które wymagają pomocy psychiatrycznej. Chyba nastał już ten moment, żeby szczerze powiedzieć sobie, iż złudna okazała się nadzieja na redukcję zjawiska alkoholizmu wraz ze wzrostem zamożności obywateli. Wydaje się, że w tej materii potrzebne są systemowe i przełomowe rozwiązania. Chwała temu ministrowi zdrowia, a zapewne również ministrom gospodarki oraz finansów, którzy odważą się takowe rozwiązania przeprowadzić. Myślę, że to nie nastąpi prędko niestety. Abstrahując od ostatniej myśli, pragnę zauważyć, że przybywa w Polsce lekarzy specjalistów w dziedzinie psychiatrii, przede wszystkim psychiatrii dzieci i młodzieży, aczkolwiek niedobory w tym zakresie są nadal olbrzymie. Zważywszy na fakt, że odwrotna tendencja towarzyszy niemal wszystkim innym specjalizacjom lekarskim, jest to wyjątkowo dobra wiadomość. Z uwagi na ograniczony czas mojego wystąpienia w odniesieniu do realizacji opieki psychiatrycznej przez wybrane podmioty ograniczę się do omówienia roli samorządów. Z przedłożonej informacji jak na dłoni widać, że gminy, a w szczególności powiaty, nie chcą zajmować się poprawą dostępności różnych form psychiatrycznej opieki zdrowotnej. Głównym powodem jest brak środków, ale również koniecznej infrastruktury oraz odpowiednio przygotowanej i dobrze opłaconej kadry wychowawców. Nie jest dobrze, gdy na 228 powiatów jedynie 72 decydują się wprowadzić lokalne programy rozszerzające, różnicujące i unowocześniające pomoc i wsparcie dla osób z zaburzeniami psychicznymi. W mojej opinii Ministerstwo Zdrowia jest dziś w sytuacji, w której powinno albo zdjąć zadania, o których mowa, z samorządów, albo wykreować takie warunki, które zaangażują wszystkie gminy i powiaty, nie tylko te najbardziej zamożne, kierowane przez osoby światłe i odpowiedzialne, w tę sprawę. Kończąc, krótko odniosę się do realizacji trzeciego celu ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝, tj. do badań naukowych - krótko, ponieważ niewiele niestety zostało w tym zakresie napisane. Trudno nie mieć wrażenia, że działalność ministra zdrowia, jak i ministra nauki i szkolnictwa wyższego jest w tej materii niestety dosyć skąpa. Co prawda przeprowadzono przy wsparciu Narodowego Centrum Nauki 192 projekty za 23,5 mln zł oraz 25 projektów wieloletnich za 18 mln zł dzięki Narodowemu Centrum Badań i Rozwoju, ale nie sposób się dowiedzieć z informacji, czego dokładnie dotyczyły te projekty i jaka była ich skala, zasięg oraz efekty. Jeżeli mogłabym prosić pana ministra, to prosiłabym o informację dla mnie na piśmie w tej sprawie. Sugeruję, by w przyszłych latach zgłębić w tym fragmencie szczegółowość przekazywanych Wysokiej Izbie wiadomości, ponieważ domniemywam, że jest wiele osiągnięć, które, gdybyśmy mieli je w informacji, moglibyśmy również propagować praktycznie w swoich okręgach i nie tylko. Niezależnie od wszystkich wygłoszonych uwag i refleksji w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska rekomenduję przyjęcie procedowanej w niniejszym punkcie informacji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)