Mówca: Bogusław Sonik (tekst niewygłoszony)
Data: 2019-11-21 (Sejm RP, kadencja 9)

W rocznicę wybuchu powstania listopadowego 29 listopada minie 189 lat od wybuchu powstania listopadowego. Powstanie to było największym wysiłkiem militarnym w polskich walkach wyzwoleńczych XIX w. Podjęcie tego trudu było możliwe dzięki tajnemu sprzysiężeniu zawartemu w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie w 1820 r., pod dowództwem ppor. Piotra Wysockiego. Ich celem było opanowanie stolicy i przekazanie władzy w ręce polityków. W 1830 r. następowała radykalizacja nastrojów spowodowana wzrostem cen żywności i bezrobocia. Dodatkowo sytuacja międzynarodowa na kontynencie mobilizowała do podjęcia działań. W lipcu wybuchła rewolucja we Francji, w sierpniu Belgowie rozpoczęli walkę o niepodległość. ˝Polacy! Wybiła godzina zemsty. Dziś umrzeć lub zwyciężyć potrzeba! Idźmy, a piersi wasze niech będą Termopilami dla wrogów!˝ - tymi słowami rozpoczęło się powstanie 29 listopada 1830 r., jak wspominał Piotr Wysocki. Sukcesem militarnym powstańców było zdobycie Arsenału. W ciągu nocy udało się opanować prawie całą Warszawę z wyjątkiem placu Broni i Alei Ujazdowskich. Oddziały wielkiego księcia Konstantego wycofały się ze stolicy. Warszawa była wolna. Mimo sukcesu militarnego pojawił się problem polityczny. Nie byliśmy w stanie podjąć decyzji, czy szukać kompromisu z zaborcą, czy podjąć otwartą walkę. Nie udało się także utworzyć rządu powstańczego, negocjacje z księciem Konstantym prowadziła Rada Administracyjna, która nie wierzyła w zwycięstwo powstania i szukała kompromisu. Jednak rozmowy te zostały przerwane przez Klub Patriotyczny pod kierownictwem Joachima Lelewela i Maurycego Mochnackiego. W tym miejscu chciałem wyróżnić postać Maurycego Mochnackiego - krytyka literackiego, publicysty politycznego i muzyka oraz autora ˝Powstania narodu polskiego w roku 1830 i 1831˝. Przyszły kronikarz powstania listopadowego doznał represji już na studiach, kiedy to tuż przed odebraniem przez niego dyplomu został relegowany ze studiów. Otrzymał zakaz pracy w publicznych instytucjach. Więziony i prześladowany, pod presją władz carskich napisał memoriał zwany ˝pismem karmelickim˝, gdzie krytykuje ideę polskiego szkolnictwa. Pomimo to nie przestał walczyć o polskość i zaangażował się w działalność publicystyczną. Był współtwórcą ˝Gazety Polskiej˝ i ˝Kuriera Polskiego˝, a jego teksty w ˝Głosie obywatela z ziemi zabranej˝ podkreślały wyższość kultury polskiej nad rosyjską, zarówno pod względem państwowości, prawa, jak i twórczości artystycznej. Był także zwolennikiem kościuszkowskiej równości społecznej, w której widział szansę na odzyskanie niepodległości. Zaangażowanie Maurycego Mochnackiego w odzyskanie przez Polskę wolności miało także charakter militarny. Zaciągnął się jako szeregowiec do 1. Pułku Strzelców Pieszych gen. Piotra Szembeka, gdzie walczył m.in. w bitwie pod Olszynką Grochowską, w której odniósł rany. Walczył także pod Okuniewem, Wawrem i Ostrołęką, gdzie ponownie został ranny i stał się niezdolny do służby wojskowej. Jego energia i patriotyzm znalazły wyraz w publicystyce ˝Dziennika Krajowego˝, w której wskazywał na konieczność walki z zaborcą. Po 10 miesiącach walki i zaangażowaniu ok. 150 tys. ludzi nasi rodacy przegrali z potęgą militarną Rosji. Maurycy Mochnacki został odznaczony Orderem Virtutti Militari za męstwo. 3 ostatnie lata życia spędził na emigracji we Francji, gdzie był niezwykle aktywny pisarsko. Był jednym z najważniejszych autorów ˝Pamiętnika Emigracji Polskiej˝, a także napisał ˝Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831˝, w którym dokonał oceny przyczyn upadku walk powstańczych. Mochnacki był zwolennikiem powstania, ale za jego klęskę obwiniał słabość przywódców i brak gotowości do wzięcia odpowiedzialności za losy Polski. Zmarł w tym samym roku, w 1834 r., w wieku 31 lat. Wtedy także został skazany zaocznie przez władze rosyjskie na karę śmierci. Mimo tragicznych losów powstania listopadowego i osobistej niedoli opisywał potężną siłę Polaków. Ten optymistyczny przekaz zawarł na stronach swojego najwybitniejszego dzieła: ˝Powstania narodu polskiego˝. ˝Po rozbiorach Polski nic innego nie widzimy w tym kraju, jak tylko same klęski, jedne z drugich wypływające; nic innego nie postrzegamy, tylko ustawiczność nieszczęść publicznych, które zaledwie na chwilę przerywały zwodne połyski fortuny. Dlaczegóż tedy naród polski, który miał tyle czasu przywyknąć do własnej niewoli, który przebywał wszystkie drogi prowadzące do zguby, do zagłady nawet imienia, nie przestał dotąd być narodem? To, co dzieje się w Polsce od chwili, jak ziemię naszą źli sąsiedzi rozerwali pomiędzy siebie, pokazuje dostatecznie, że w nas jest pewna siła, którą trzeba nazwać siłą dźwigania się z każdego upadku. U nas tylko wykształciło się i upowszechniło, nieznane innym ludom, życie po śmierci politycznej˝. Przebieg posiedzenia