Mówca: Krzysztof Lipiec
Data: 2012-06-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W imieniu posłów z klubu Prawa i Sprawiedliwości mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie innych ustaw. Przedmiotowy projekt ustawy, który pragnę państwu zarekomendować, jest w moim przekonaniu kontynuacją prac polskiego Sejmu nad doskonaleniem sytuacji kryzysowych, które pojawiają się w samorządzie, kiedy organy władzy samorządu gminnego nie mogą funkcjonować prawidłowo. Tu szczególnie chodzi o jeden organ, o organ władzy wykonawczej, a więc wójta, burmistrza czy też prezydenta, w sytuacji kiedy wójt, burmistrz bądź prezydent znajdą się w konflikcie z prawem, w szczególności z prawem karnym, i kiedy spotyka ich za to areszt bądź są stosowane inne środki zapobiegawcze funkcjonujące w procedurze postępowania karnego. Przypomnę, że w Polsce mieliśmy takie sytuacje, kiedy prezydenci miast zarządzali zza więziennych krat. Na dzień dzisiejszy ta sytuacja została w pewnym sensie unormowana, ale jeszcze nie do końca, bo obecnie jest wiele takich samorządów, które nie wiedzą, jak postępować, kiedy wójt, burmistrz bądź prezydent znajdą się w kolizji z prawem karnym, szczególnie w kontekście przestępstw o charakterze korupcyjnym. Proponowana ustawa powoduje zmiany w trzech ustawach: we wspomnianej ustawie o samorządzie gminnym, w Kodeksie postępowania karnego oraz w Kodeksie wyborczym. Tu od razu chcę powiedzieć, że nowelizacja Kodeksu wyborczego dotyczy zupełnie odrębnej kwestii, bowiem w ramach tej nowelizacji chcemy ograniczyć bierne prawo wyborcze osób, które starają się o mandat wójta, burmistrza bądź prezydenta. Chodzi o ograniczenie tego prawa, dotyczy to tzw. kadencyjności, a więc powracamy do pomysłu, coby wprowadzić kadencyjność sprawowania władzy wójta, burmistrza bądź prezydenta. Osoby, które sprawowały tę funkcję, ten urząd powyżej dwóch kadencji, miałyby ograniczone to prawo. Z góry chcę również zaznaczyć, że tego typu rozstrzygnięcie ustawowe weszłoby w życie od następnej kadencji samorządu terytorialnego. Teraz przede wszystkim chciałbym się skupić na proponowanej nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym. Istota tej nowelizacji polega przede wszystkim na rozszerzeniu katalogu przesłanek powodujących, że w sytuacji niemożności sprawowania przez wójta, burmistrza bądź prezydenta swojego urzędu ten urząd byłby sprawowany przez jego zastępcę. Proponujemy rozszerzyć katalog tych przesłanek o sytuację, kiedy rada gminy zawiesza w sprawowaniu urzędu wójta, burmistrza bądź prezydenta, natomiast sytuacja, w której wójt, burmistrz, prezydent byłby zawieszony, zostaje określona w dodatkowym przepisie w ustawie o samorządzie gminnym. Proponujemy taki przepis dodatkowy, to byłby przepis art. 28i, gdzie w sposób precyzyjny określona jest sytuacja dotycząca zawieszenia wójta przez radę gminy w sprawowaniu urzędu. Proponujemy to odnieść do sytuacji, w której znajduje się wójt, burmistrz, prezydent, kiedy prokurator w postępowaniu karnym stawia mu zarzuty za przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, przestępstwo umyślne i które jest zagrożone karą więzienia. Uchwała rady gminy w takiej sytuacji musiałaby zapaść kwalifikowaną większością głosów, większością 3/5. Ten przepis, który proponujemy wnieść do ustawy, skutkuje również tym, że dokładnie określa się sytuację w kontekście prawa pracowniczego wobec wójta, burmistrza bądź prezydenta. Otóż ta regulacja zmierza do tego, że kiedy zostaną postawione zarzuty karne za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego zagrożone karą więzienia, wójt, burmistrz bądź prezydent traci prawo do wynagrodzenia. To prawo do wynagrodzenia jest ograniczone do czasu zakończenia prawomocnego postępowania karnego. Jeśli na skutek tego postępowania wójt, burmistrz, prezydent zostaje prawomocnie uniewinniony wyrokiem sądu, wówczas przysługuje mu prawo do wynagrodzenia, które mu zostało zatrzymane, a jeśli postępowanie karne kończy się z niekorzyścią dla wójta, burmistrza bądź prezydenta, traci to prawo do wynagrodzenia. Ta sytuacja nie ulega żadnej zmianie, gdy zapada wyrok skazujący - również traci mandat wójta, burmistrza bądź prezydenta. Chcę się jeszcze odnieść do nowelizacji regulacji, która dzisiaj, w obecnym stanie prawnym też powoduje dużo komplikacji. Nasza propozycja zmierza w tym kierunku, aby w Kodeksie postępowania karnego wprowadzić takie przepisy, mocą których prokurator prowadzący postępowanie będzie miał obowiązek powiadomić gminę o postawieniu zarzutów wobec osoby, która sprawuje funkcję organu wykonawczego gminy. Podsumowując, odnosząc się krótko do przedstawionych zmian w tych trzech ustawach, chcę zwrócić uwagę, że przy obecnym stanie prawnym dzisiaj samorządy mają wiele problemów, co pokazuje praktyka, np. problem wypłacania wynagrodzenia osobom, które zostały aresztowane czy też zostały zawieszone w trybie Kodeksu postępowania karnego w sprawowaniu swoich obowiązków. Te kwestie są niedopracowane, natomiast nasza regulacja całościowo obejmuje kwestie dotyczące osób sprawujących funkcje organów władzy wykonawczej w sytuacji, kiedy znajdują się w kolizji z prawem karnym - dokładnie to opisałem przed chwileczką. Sądzę, że tego typu rozstrzygnięcia tworzą lepszą sytuację prawną, tak aby organy władzy publicznej mogły bardziej ogarnąć te problematyczne sytuacje. Jestem przekonany, że ta nowelizacja znajdzie poparcie również wśród wszystkich klubów parlamentarnych, albowiem jej wprowadzenie jest konieczne. Z całą pewnością wejście w życie tych przepisów spowoduje, że w sytuacjach kryzysowych organy samorządu gminnego nie będą miały większych problemów z rozwiązywaniem kłopotów, na które dzisiaj natrafiają, a o których starałem się tutaj również pokrótce powiedzieć. Wrócę jeszcze do kwestii ustawy Kodeks wyborczy, do której po nowelizacji chcemy wprowadzić tzw. kadencyjność wójtów. Pragnę zauważyć, że tego typu rozstrzygnięcie jest wzorowane również na sytuacji, która dotyczy prezydenta Rzeczypospolitej. Ta sytuacja jest opisana w konstytucji i w ustawie o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Pragnę również zauważyć, że dzisiaj tak naprawdę to wójt, burmistrz, prezydent skupiają w swoich rękach najsilniejszą władzę w Polsce. To często prowadzi do tego, że - jak zauważamy - ta władza jest nadużywana. Jeśli chodzi o ten kierunek, zadbanie o sprawne, transparentne funkcjonowanie władzy publicznej, w tym w szczególności wójta, burmistrza, prezydenta, takie rozstrzygnięcie jest konieczne. Pragnę tutaj też nadmienić, że tego typu rozstrzygnięcie zostało także dobrze przyjęte podczas prac Komisji Ustawodawczej, kiedy rekomendowałem ten projekt ustawy. Zostało to skwitowane w ten sposób, że rzeczywiście warto by było przewietrzyć władzę wykonawczą w samorządach gminnych. Pragnę dodać, że tego typu rozstrzygnięcie nie ogranicza np. dobrym wójtom możliwości kandydowania w innych gminach. Tego typu rozstrzygnięcie wcale nie jest wymierzone w fachowość, w kompetencje, ale jest wręcz konieczne z uwagi na dbałość o pełną przejrzystość władzy wykonawczej w samorządach. Pragnę także zauważyć, że tego typu rozstrzygnięcia proponujemy tylko w odniesieniu do jednoosobowych organów władzy samorządowej - nie odnosimy się tutaj np. do starosty, nie odnosimy się do marszałka województwa - gdzie władza jest scentralizowana, w jednych rękach. Wójt, burmistrz czy prezydent oprócz tego, że jest to na dzień dzisiejszy organ władzy publicznej, jest także organem podatkowym, jak również dzierży w swoich rękach jeszcze inne kompetencje, wynikające również z władztwa administracyjnego. Tak więc bardzo proszę o poparcie tego projektu ustawy. Dziękuję bardzo.