Mówca: Maciej Lasek
Data: 2022-04-06 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W poprzedniej kadencji parlamentu minister Gowin przeprowadził szeroko zakrojone dyskusje nad założeniami nowej ustawy o nauce. Była to tzw. ustawa 2.0. Ustawa ta miała zastąpić kilka innych ustaw, wprowadzić nową jakość w szkolnictwie wyższym i nauce. To był 2018 r. Z perspektywy kilku lat widać, że niektóre nadzieje części środowiska naukowego nie zostały spełnione, chociaż czekamy jeszcze na oficjalne wyniki ewaluacji dyscyplin w oparciu o nowe metody. W tym kontekście proponowany projekt z druku sejmowego nr 2109 naprawia kilka błędów, które nie zostały wzięte pod uwagę na etapie przygotowania ustawy 2.0. Przypominam, że wtedy podczas tzw. kongresów programowych dyskutowano założenia do ustawy, zgłaszano wiele propozycji i rozwiązań, jednak przedstawiony na ostatnim kongresie projekt ustawy nie był potem należycie dyskutowany. Odrzucono m.in. wtedy wniosek o wysłuchanie publiczne. Innymi słowy, były dyskusje nad założeniami do ustawy, nie było dyskusji nad zapisami w ustawie. W tym kontekście nie dziwi fakt, że błędy popełnione wtedy są dzisiaj naprawiane. Proponowany projekt składa się w zasadzie z dwóch części. Pierwsza część dotyczy doktoratów, druga część dotyczy habilitacji. Projekt obejmuje zmiany w ustawie o szkolnictwie wyższym i nauce - w art. 1 - i w ustawie wprowadzającej ustawę o szkolnictwie wyższym i nauce - w art. 2. Projekt naszym zdaniem w zasadzie nie wymaga znaczących poprawek. Ograniczenie uprawnień jedynie do dokończenia doktoratu dla jednostek, które spadną do kategorii B, oraz przeniesienie, za zgodą, doktoranta do innej szkoły doktorskiej dla jednostek, które spadną do kategorii C - te propozycje stanowią tak naprawdę złoty środek. Jednakże, szanowni państwo, w tym drugim przypadku może to stwarzać pewne problemy logistyczne. Myśmy na posiedzeniu komisji o tym dyskutowali z panem ministrem, ale warto o tym przypomnieć. Przenosiny doktoranta do innej szkoły doktorskiej - z czym to się może wiązać? To zmiana miejsca, gdzie ten doktorant będzie kończył swój doktorat. To zmiana grupy badawczej. Przecież niekiedy taka grupa ekspertów, promotorów jest bardzo nieliczna. Co z promotorem w danej dyscyplinie? Co z różnicami programowymi, jeśli chodzi o szkoły doktorskie? To są pytania, na które ta ustawa nie odpowiada. Stąd pytanie: Czy ministerstwo planuje, aby część zapisów uszczegółowić na dalszych etapach procedowania, np. przez odwołanie się do rozporządzenia, czy też pozostawia uczelniom autonomię w tym względzie? Jak ważne są procedury w takich przypadkach, nie muszę państwu przypominać. Ważne jest, żeby doktorant, który zdał egzamin do szkoły doktorskiej, a którego uczelnia czy jednostka, w której ta szkoła doktorska jest prowadzona, utraciła kategorię, gdy będzie musiał przenieść się do innej szkoły doktorskiej na innej uczelni, czuł się bezpieczny. Propozycje dokończenia doktoratu bez prawa do nowej rekrutacji w przypadku uzyskania kategorii B są dobrymi propozycjami. Propozycje nałożenia kary finansowej dla uczelni, która nie zapewni doktorantowi właściwego dokończenia doktoratu, też są dobrym rozwiązaniem, ale przy tej okazji trudno nie pokusić się o dalsze pytania. Czy ministerstwo jest świadome, jak wiele zgłaszanych już na etapie procedowania w 2018 r. uwag i rozwiązań nie zostało wziętych wtedy pod uwagę? Czy ministerstwo planuje kolejne dyskusje w kwestii polityki naukowej w najbliższej przyszłości, a jeśli tak, to jaką one będą mieć formę? My jesteśmy otwarci na dyskusję. Mamy w tych obszarach wiele gotowych rozwiązań będących kontynuacją obecnych rozwiązań. Jak państwo doskonale wiecie, ewolucja jest lepsza niż rewolucja w każdej dziedzinie, ale dyskusji wymagają następujące kwestie: Jaka dalej będzie rola wydziałów i autonomii jednostek uczelni? Jaka będzie docelowo liczba dyscyplin naukowych? Niektóre kierunki są, można powiedzieć, pomijane albo marginalizowane. Jaka jest rola stopni i tytułów naukowych na uczelni? Jaka będzie w przyszłości? Podsumowując, proponowany projekt jest akceptowalny, aczkolwiek powinien zostać uszczegółowiony. Klub Koalicji Obywatelskiej poprze przedstawiony projekt ustawy. (Oklaski)