Mówca: Spraw Zagranicznych Jacek Czaputowicz
Data: 2018-03-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chciałem serdecznie podziękować wszystkim, przewodniczącym klubów, posłom, którzy zabrali głos w dzisiejszej debacie. Traktujemy te wszystkie głosy bardzo uważnie, jako wkład do określenia priorytetów polityki zagranicznej, sposobów ich realizacji, a pytania jako wyraz zaniepokojenia obywateli Polski, którzy za pośrednictwem posłów składają swoje postulaty. Padło szereg pytań, do części z nich ustosunkowałem się podczas mojego pierwszego wystąpienia po wystąpieniu przewodniczących klubów. Ale jest jeszcze wiele konkretnych pytań. Na część z nich chciałbym dzisiaj odpowiedzieć, natomiast na inne prześlemy stosowne odpowiedzi w najbliższym możliwym terminie. Pan przewodniczący Grzegorz Schetyna - te wątki pojawiały się w wypowiedziach innych posłów, m.in. pana Grzegorza Długiego - pytał o konkursy w Europie, w Unii Europejskiej, dlaczego Polacy nie wygrywają. Chcę powiedzieć, że Polacy kandydują w wyborach do instytucji europejskich, odnoszą też sukcesy. Przypomnę, że w marcu ub.r. Piotr Dmochowski-Lipski został wybrany na prestiżowe stanowisko sekretarza wykonawczego Europejskiej Organizacji Telekomunikacji Satelitarnej, a w styczniu tego roku pan Paweł Pikus został wybrany na stanowisko członka Rady Administracyjnej Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki. Sukcesy naszych kandydatów zostały poprzedzone intensywnymi kampaniami, w które były zaangażowane placówki dyplomatyczne. Pani poseł Katarzyna Osos zwróciła uwagę na szereg Polaków, którzy zajmują wysokie stanowiska: Donald Tusk, pani Bieńkowska i inne osoby. Ale chcę powiedzieć, że te osoby zawdzięczają te stanowiska nie startowaniu w konkursach, tylko decyzjom politycznym. Zostały skierowane bądź przez polskie władze wówczas, te, które sprawowały władzę, czy przez Platformę Obywatelską, bądź też w wyniku porozumień między państwami. Były to decyzje polityczne, więc trudno porównywać ze sobą te stanowiska, gdzie merytoryczne przymioty kandydata decydują o wygraniu konkursu, z tymi, gdzie jest to decyzja polityczna. Pytanie pani przewodniczącej Katarzyny Lubnauer dotyczyło tego, czy obecna polityka zagraniczna Polski to początek polexitu. Oczywiście nie. Odpowiedź jest jasna: członkostwo w Unii Europejskiej jest kluczowe dla polskiego dobrobytu i dla bezpieczeństwa Polski, dla pozycji. Mówiłem o tym w swoim exposé. Ale nie oznacza to zarazem, że traktujemy Unię Europejską jako organizację pozbawioną niedoskonałości. Chcemy, żeby zmieniała się tak, jak uważamy, że to będzie dobre i dla Unii, i dla naszego państwa. Te interesy narodowe powinny być bronione. Nie jest to podejście egoistyczne, chcemy Unii lepiej działającej, która wyrównuje różnice rozwojowe między państwami członkowskimi. Chcemy Unii konkurencyjnej gospodarczo, która jest aktywna w wymiarze sąsiedztwa. Chcę podkreślić, że eksponujemy potrzebę zwiększenia roli parlamentów narodowych w procesie decyzyjnym. Ten wątek pojawiał się wielokrotnie w wystąpieniu posła Marcina Święcickiego, w innych wystąpieniach przedstawicieli Platformy. Chcę zwrócić uwagę na pewien proces, który zachodzi w Unii Europejskiej. Jeszcze kilkanaście lat temu, proszę państwa, większość klasy politycznej w Polsce opowiadała się za umocnieniem instytucji ponadnarodowych, takich jak Komisja Europejska. Dominował wówczas w nauce paradygmat, że instytucje te w długim okresie czasu bronią interesów państw słabszych. Dlatego wszyscy w Polsce uważaliśmy, cała klasa polityczna, że należy wspierać te instytucje. Jednakże mniej więcej od 2008 r., od przyjęcia traktatu z Lizbony i kryzysu finansowego widzimy, że rola instytucji ponadnarodowych się zmienia. Tutaj jest też taki spór w nauce. Drugie stanowisko, realistyczne, w przeciwieństwie do liberalnego głosi, że instytucje ponadnarodowe nie bronią interesu tych słabszych państw, ale są instrumentem realizacji interesów państw najsilniejszych. Jest zgoda co do tego, że tutaj realiści mają więcej argumentów na poparcie swojej tezy. Gdy spojrzymy na rolę Komisji Europejskiej w trakcie kryzysu finansowego w Grecji, gdzie była instrumentem realizacji w ręku innych, czy też rolę Komisji Europejskiej w stosunkach z Węgrami, czy wreszcie gdy idzie o art. 7, moim zdaniem Komisja Europejska tutaj nie ma roli autonomicznej, tylko właśnie nie broni tych słabszych państw, ma je tylko dyscyplinować. Z tego wynika zmiana orientacji w polityce zagranicznej, także Prawa i Sprawiedliwości, wsparcie tych elementów międzyrządowości, takich jak Parlament Europejski, które dają podstawę do legitymacji, bowiem sami doświadczamy tego, że nie jesteśmy traktowani tak jak inne państwa. Stosowane są podwójne standardy. Innymi słowy ta ewolucja stosunku do tych różnych instytucji ponadnarodowych czy międzyrządowych jest wynikiem samej zmiany tych instytucji. Pani poseł Katarzyna Lubnauer pytała o to, w jaki sposób rząd zamierza powstrzymać unijnych urzędników przed powiązaniem wypłat z budżetu unijnego z przestrzeganiem zasady praworządności. 8 lutego spotkałem panią komisarz Věrę Jourovą, która odpowiada za sprawy sprawiedliwości. Dyskutowaliśmy na ten temat. Przedstawiłem nasze racje także innym państwom członkowskim. Komisja Europejska ma prawo przedstawiać różne propozycje, ale decyzja w tej sprawie będzie należeć do państw członkowskich. Nie ma podstaw traktatowych, aby takie powiązanie zastosować. Metody wydatkowania funduszy europejskich powinny być transparentne. Wprowadzenie mglistych rozwiązań nie ma uzasadnienia. Jak można zmierzyć zgodność jakiegoś systemu sądowniczego z prawem Unii Europejskiej? Biała księga pokazuje, że identyczne rozwiązania jak te, które wprowadziła Polska, istnieją od wielu lat, od zawsze w innych państwach Unii Europejskiej. Chcę powiedzieć - to wynika z tego dokumentu - że w polskim systemie sędziowie są bardziej niezależni niż w innych państwach, dlatego zastosowanie tutaj tych kryteriów byłoby trudne. Są też instytucje, które kontrolują wydatkowanie funduszy unijnych, takie jak OLAF, czyli Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych. Wspieramy te prace, bo uważamy, że trzeba w ten sposób wspierać przejrzystość, jeśli chodzi o wydawanie środków unijnych. Pytanie pani przewodniczącej Lubnauer dotyczące kryzysu Polska - Izrael, tj. dlaczego nie mamy ambasadora. Nie. Mówił o tym też pan minister Waszczykowski. Pan Jacek Chodorowicz pełni swoją misję od 2012 r. Jest co prawda zaplanowane zakończenie tej misji w tym roku, ale nic się nie zmieniło. Następca jest wyłaniany. W każdym razie placówka w sposób ciągły i sprawny działa, a pan ambasador Jacek Chodorowicz reprezentuje nasze interesy w Tel Awiwie. Pan poseł Władysław Kosiniak-Kamysz pyta czy też twierdzi, że Polska nie zabezpieczyła swoich obywateli w negocjacjach z Wielką Brytanią dotyczących brexitu. Nie, prawa Polaków w Wielkiej Brytanii są w pełni zabezpieczone. Rząd wprowadził szereg zapisów do tzw. umowy wyjścia, żeby ten cel osiągnąć. Nasz głos był kluczowy w tej kwestii. Polacy zachowują dostęp do rynku pracy, do świadczeń społecznych, edukacji, służby zdrowia. Ich prawa będzie także chronił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, na co Zjednoczone Królestwo wyraziło zgodę. Poseł Grzegorz Długi pyta, jaką koncepcję walki o budżet Unii Europejskiej ma rząd. Polska jasno, klarownie przedstawia na forum Unii Europejskiej swoje stanowisko w odniesieniu do budżetu Unii Europejskiej. Prowadzimy konsultacje międzyrządowe, w tym w ramach Grupy Wyszehradzkiej. Jak powiedziałem w swoim exposé, mamy podobne interesy. 26 marca do Warszawy przyjedzie komisarz Unii Europejskiej do spraw budżetu Günther Oettinger. Spotka się w parlamencie, w tym budynku, na wspólnym posiedzeniu Komisji: Unii Europejskiej i Finansów. Będę też miał przyjemność spotkać się z nim w gmachu MSZ, będziemy dyskutować na ten temat. W czasie wizyty zaprezentujemy poparte solidnymi argumentami priorytety Polski w tej kwestii. Należy też pamiętać, że rozporządzenie w sprawie wieloletnich ram finansowych jest przyjmowane jednomyślnie, zatem żadne rozwiązanie nie może zostać zaakceptowane bez zgody Polski czy też jakiegoś innego państwa. Pan poseł Szłapka z Nowoczesnej pyta o stanowisko Polski w sprawie członkostwa w strefie euro. Powiedziałbym, że nie jest to cel sam w sobie, chociaż oczywiście jest to niesłychanie ważna decyzja. W każdym razie opinie ekonomistów są podzielone. Skłaniam się ku opinii tych, którzy twierdzą, że występuje, wystąpiłoby ryzyko zaburzeń dla gospodarki. Chcę przypomnieć, że obecnie państwa członkowskie Unii Europejskiej, te, które nie przyjęły euro, rozwijają się szybciej niż te ze strefy euro. To też jest pewien wskaźnik. Są opinie mówiące o tym, że Polska w miarę spokojnie przeszła przez kryzys finansowy dzięki temu, że nie przyjęła euro i mogła dostosowywać swoją gospodarkę, korzystając z możliwości ustalenia kursu wymiany. Naszym celem jest zwiększenie potencjału i konkurencyjności Polski, dorównanie do poziomu, a nawet przewyższenie poziomu silnych gospodarek. Myślę, że realizujemy ten cel. Wzrasta relatywny poziom dochodów w Polsce, wzrasta konkurencyjność polskiej gospodarki. Jest teraz pytanie, czy ewentualne przyjęcie euro poprawiłoby tę konkurencyjność i dobry stan polskiej gospodarki, czy też nie. Poseł Grzegorz Długi pyta, czy mamy blokadę na stanowiska w Unii Europejskiej. Już częściowo powiedziałem na ten temat, jeśli chodzi o konkursy. Nie ma blokady na wyższe stanowiska w Unii. W tym roku Polak zajął w centrali Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych stanowisko dyrektora do spraw polityki bezpieczeństwa i zapobiegania konfliktom, stanowisko bardzo ważne też dla Polski. W ostatnich latach widzimy wzrost zatrudnienia Polaków w instytucjach unijnych. W 2012 r. w strukturach Unii było zatrudnionych blisko 2500 osób, w 2017 r. jest ich 3300. Oczywiście są takie opinie - one mają potwierdzenie empiryczne - że Polacy zajmują średnio niższe stanowiska, dlatego że później przystąpili do Unii Europejskiej. Z czasem będą awansować, mamy taką nadzieję. Chcemy, żeby ich było jak najwięcej na najwyższych stanowiskach. Jest to proces trudny, są prowadzone konkursy. Tak jak teraz widać, że sytuacja się poprawia, tak mamy nadzieję, że dalej będzie się jeszcze poprawiać. Pani poseł Krynicka pyta, jak wygląda kwestia wdrażania unijnego prawa w Polsce na tle innych państw członkowskich. Zasadne pytanie, mówi się przecież w związku z art. 7, że Polska nie przestrzega wartości, prawa europejskiego. Nie, Polska podejmuje wiele działań w celu terminowego wdrażania prawa Unii Europejskiej. W raportach, które publikowane są przez Komisję Europejską dwa razy w roku, przedstawiany jest stan transpozycji prawa Unii Europejskiej w Unii. Komisja ustaliła, że dopuszczalny poziom deficytu wynosi 1%. Polska prezentuje się dobrze, jest pośrodku listy państw. Dla przykładu w letnim raporcie w 2016 r. osiem państw miało gorszy wynik niż Polska, a w ubiegłym roku 13 państw miało gorszy wynik niż Polska. Nie będę ich wymieniał, mam listę tych państw. Innymi słowy Polska znajduje się mniej więcej w środku, tak jak inne państwa europejskie. Jeśli chodzi o wdrażanie prawa Unii Europejskiej do polskiego systemu prawa - z tym łączy się pytanie, czy były nałożone na nasz kraj i ile wynosiły kary finansowe w związku z nieterminowym wdrażaniem prawa Unii Europejskiej na tle innych państw - chcę podkreślić, że Polska jeszcze nigdy nie zapłaciła kary pieniężnej. Obecnie przed Trybunałem toczy się 13 takich spraw, przy czym żadna przeciwko Polsce. Dodam, że 25 stycznia Komisja podjęła decyzję o skierowaniu przeciwko Polsce skargi w związku z opóźnieniem wdrożenia dyrektywy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi. (Dzwonek) Polska podejmuje intensywne działania. Panie marszałku...