Mówca: Sprawozdawca Joanna Borowiak
Data: 2016-05-18 (Sejm RP, kadencja 8)

Bardzo dziękuję. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Panie Ministrze! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży z prac nad skierowanym do niej poselskim projektem nowelizacji ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw, druk nr 433. Projekt wpłynął do Sejmu 5 kwietnia 2016 r., a 20 kwietnia został skierowany do pierwszego czytania w komisji. Pierwsze czytanie projektu ustawy odbyło się 12 maja br. Sprawozdanie komisji jest zawarte w druku nr 504. W trakcie rozpatrywania projektu ustawy wprowadzono zmiany, które nie zmieniają jego istoty, a jedynie w sposób bardziej poprawny legislacyjnie kreują Jednolity System Antyplagiatowy. Projekt nowelizacji ustawy dotyczy utworzenia Jednolitego Systemu Antyplagiatowego i wprowadzenia obowiązku sprawdzania przez uczelnie pisemnych prac dyplomowych z wykorzystaniem tego systemu oraz wydłużenia terminu wykonania obowiązku przekazania przez rektorów uczelni do ogólnopolskiego repozytorium pisemnych prac dyplomowych danych dotyczących prac dyplomowych, których obrona odbyła się po dniu 30 września 2009 r. Obowiązek sprawdzania pisemnych prac dyplomowych pod kątem wykrywania plagiatów został nałożony na uczelnie w art. 167a ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, dodanym ustawą zmieniającą, zgodnie z którym uczelnia jest obowiązana do sprawdzania pisemnych prac dyplomowych przed egzaminem dyplomowym z wykorzystaniem programów antyplagiatowych współpracujących z ogólnopolskim repozytorium pisemnych prac dyplomowych. Celem tego zapisu było ograniczenie nierzetelności w przygotowywaniu prac dyplomowych. W odniesieniu do realizacji wspomnianego obowiązku po stronie uczelni pojawiły się trudności związane z koniecznością zakupu odpowiedniego oprogramowania niezbędnego do realizacji obowiązku sprawdzania prac dyplomowych. Trudności te wynikają przede wszystkim z generowania znacznych kosztów po stronie uczelni związanych z zakupem odpowiedniego systemu antyplagiatowego oraz administrowaniem nim. Obowiązujący na chwilę obecną stan prawny stworzył zatem po stronie uczelni niejako podwójny obowiązek: sprawdzania prac w systemie antyplagiatowym, to po pierwsze, przy jednoczesnym obciążeniu ich znacznymi kosztami zakupu i obsługi właściwego oprogramowania, to po drugie. W związku z powyższym wysoce uzasadnione jest opracowanie Jednolitego Systemu Antyplagiatowego udostępnianego nieodpłatnie wszystkim uczelniom w kraju, co zapewni kompleksową obsługę antyplagiatową całego systemu szkolnictwa wyższego, a także pozwoli na zachowanie zasady równości dostępu także dla mniejszych uczelni, które np. w postępowaniach konkursowych nie miały równych szans z dużymi uczelniami czy konsorcjami szkół wyższych. Dzięki temu rozwiązaniu szkoły wyższe otrzymają ze strony państwa narzędzie umożliwiające realizację obowiązku nałożonego na nie ustawą. Projekt przewiduje, że za stworzenie Jednolitego Systemu Antyplagiatowego odpowiedzialny będzie minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego, który będzie mógł zlecić zarówno jego opracowanie, jak i administrowanie nim instytutowi badawczemu, zapewniając środki finansowe na ten cel. Dodatkowo projekt ustawy przewiduje odsunięcie w czasie rozpoczęcia realizacji obowiązku sprawdzania przed egzaminem pisemnych prac dyplomowych z wykorzystaniem programów antyplagiatowych. Zakłada się bowiem, że sprawdzanie prac dyplomowych z wykorzystaniem Jednolitego Systemu Antyplagiatowego będzie realizowane, począwszy od roku akademickiego 2018/2019. Opóźnienie stosowania tego przepisu wynika z potrzeby zapewnienia odpowiedniego czasu na opracowanie oraz wdrożenie Jednolitego Systemu Antyplagiatowego. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nakłada na rektorów uczelni obowiązek wprowadzenia pracy dyplomowej do Ogólnopolskiego Repozytorium Pisemnych Prac Dyplomowych niezwłocznie po zdaniu egzaminu dyplomowego. Przewiduje także obowiązek przekazania przez rektorów uczelni w terminie do dnia 31 grudnia 2016 r. do Ogólnopolskiego Repozytorium Pisemnych Prac Dyplomowych danych dotyczących prac dyplomowych, których obrona zakończona pozytywnym wynikiem odbyła się po dniu 30 września 2009 r. Włączenie prac dyplomowych do Ogólnopolskiego Repozytorium Pisemnych Prac Dyplomowych miało na celu poszerzenie możliwości dokonywania porównań zarówno przez promotora, jak i przez Polską Komisję Akredytacyjną. Termin realizacji wskazanego obowiązku okazał się jednak w praktyce zbyt krótki z uwagi na dużą różnorodność postaci i formatów, w jakich składane były prace dyplomowe. W związku z licznymi sygnałami płynącymi ze środowiska akademickiego w projekcie proponuje się przedłużenie realizacji tego obowiązku do 31 grudnia 2018 r. Projekt przewiduje wejście w życie nowych przepisów z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Pożądane jest bowiem, aby jak najszybciej wprowadzić zarówno przepisy dotyczące opracowania Jednolitego Systemu Antyplagiatowego, jak i przepis dotyczący przedłużenia terminu przekazania do repozytorium prac dyplomowych, których obrona zakończona pozytywnym wynikiem odbyła się po 30 września 2009 r. Projekt wywołuje skutki finansowe i przewiduje wydatki ze środków publicznych. Program, którego koszt wyniesie do 14 mln zł, zostanie sfinansowany ze środków publicznych, w tym głównie ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego ˝Wiedza, edukacja, rozwój˝. Po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz pozytywnym rozpatrzeniu zaproponowanych zmian Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży wnosi do Wysokiego Sejmu o uchwalenie przedłożonego projektu ustawy. Dziękuję. (Oklaski)