Mówca: Sprawozdawca Barbara Bartuś
Data: 2021-06-23 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o komisyjnym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego z druku nr 1090. Projekt ustawy wpłynął do Sejmu 25 marca br. jako inicjatywa Komisji Ustawodawczej. W dniu 20 maja na posiedzeniu Sejmu odbyło się pierwsze czytanie projektu ustawy, a następnie pani marszałek skierowała projekt do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach, a ta z kolei skierowała projekt do swojej Podkomisji stałej do spraw nowelizacji Kodeksu pracy oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkomisja po kilku godzinach pracy w dniu 8 czerwca przyjęła sprawozdanie zawierające wniosek o przyjęcie projektu w formie tekstu jednolitego projektu z wniesionymi poprawkami, który to projekt został w dniu następnym przyjęty przez komisję, i załączone jest do sprawozdania komisji przedstawionego w druku nr 1210. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Proponowana nowelizacja przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. wydanego w sprawie pod sygnaturą akt P46/13, w którym przesądzono, że art. 156 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Kluczowe jest, że przywołany wyżej wyrok jest wyrokiem zakresowym, odnoszącym się do wąskiego zagadnienia przedstawionego trybunałowi. W związku z tym w ramach swoich prac Komisja Nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach uznała za zasadne zajęcie się szerszym wymiarem przedstawionego przez sąd konstytucyjny problemu, w sposób zapewniający równowagę pomiędzy konstytucyjnymi zasadami legalizmu oraz pewności prawa. Podczas posiedzeń podkomisji i komisji, po rozważeniu szeregu poprawek, zdecydowano o dodaniu sytuacji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2, w której doszło do wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, do dotychczasowego katalogu okoliczności, w których stwierdzenie nieważności jest możliwe w okresie do 10 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji, a po upływie którego stwierdza się wyłącznie wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Przyjęto też poprawkę wprowadzającą do projektu nowy, 30-letni termin na rozpatrywanie spraw dotyczących nieważności decyzji, po upływie którego wniosek w tym przedmiocie stanie się niedopuszczalny i zostanie przez organ odrzucony. Na skutek proponowanej regulacji co do decyzji wydanych w okresie pomiędzy 10 a 30 lat wstecz będzie więc możliwe uzyskanie stwierdzenia organu o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, ale decyzja nie będzie mogła być uchylona. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Z bogatego dorobku orzeczniczego Trybunału Konstytucyjnego wynika wprost, że nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych nie jest zasadą konstytucyjną, a ograniczenie terminów zaskarżania prawomocnych decyzji administracyjnych jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego. Z klauzuli państwa prawnego wynikają bowiem w szczególności zasada ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasada bezpieczeństwa prawnego, które mają dla ustawodawcy charakter wiążący. W związku z powyższym, jak również oceniając wagę zagadnienia, komisja uważa za konieczne wprowadzenie też regulacji międzyczasowych zawartych w treści art. 2. Niewątpliwie bowiem zmiana regulacji objętych projektem odniesie bezpośredni skutek dla szeregu postępowań pozostających na biegu w dniu wejścia w życie ustawy. W tym stanie rzeczy zadaniem ustawodawcy jest przewidzenie rozwiązania gwarantującego uzyskanie merytorycznego rozstrzygnięcia podmiotom, które przed upływem 30 lat od wydania kwestionowanej przez siebie decyzji skorzystały z możliwości jej zaskarżenia, a do wejścia w życie ustawy nie uzyskały jeszcze rozstrzygnięcia - niezależnie od tego, że do tego czasu minie 30 lat od daty wydania kwestionowanego orzeczenia. Z drugiej strony konieczne jest zapewnienie stabilności systemu prawnego poprzez jego zabezpieczenie przed zalewem wniosków wyłącznie dla skorzystania z obwiązującej obecnie regulacji i niezależnie od merytorycznych podstaw do ich złożenia. Stąd też uznano za zasadne, aby wszelkie postępowania wynikające z zaskarżenia decyzji po upływie ponad 30 lat od jej wydania uległy umorzeniu z mocy prawa. Niewątpliwie termin 30 lat pozostaje w polskim systemie prawnym jednym z najdłuższych terminów powodujących określone ustawami skutki prawne, takie jak choćby możliwość nabycia nieruchomości przez zasiedzenie. Znamienne jest, że okres przedawnienia roszczeń cywilnych wywołanych zbrodnią lub występkiem ustalony został na 20 lat. Stąd też zakreślenie 30-letniego terminu dla dochodzenia praw w drodze administracyjnych postępowań nadzwyczajnych przez podmioty zainteresowane będzie realizowało zasady państwa prawnego i praworządności, dając równocześnie podstawę dla trwałości wydanych orzeczeń. Podczas prac komisyjnych wydłużyliśmy też vacatio legis z proponowanych 14 dni do standardowo przyjętych przy nowelizacjach kodeksów 30 dni i proponujemy, aby ustawa weszła w życie po upływie 30 dni od dnia jej ogłoszenia. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Chciałabym podziękować wszystkim członkom naszej komisji i ministerstwu, ministerstwom za sprawną oraz merytoryczną pracę. W imieniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach wnoszę, aby Wysoki Sejm uchwalił projekt ustawy zawarty w druku nr 1210. Dziękuję bardzo. (Oklaski)