Mówca: Robert Biedroń
Data: 2013-07-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Pani Rzeczniczko! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Ruch Palikota mam przyjemność i zaszczyt przedstawić naszą opinię na temat informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich w roku 2012 z uwagami o stanie przestrzegania wolności, praw człowieka i obywatela. Na wstępie chciałbym bardzo serdecznie podziękować pani rzeczniczce i złożyć podziękowania całemu Biuru Rzecznika Praw Obywatelskich oraz pogratulować. Obchodzimy w tym roku 25. rocznicę funkcjonowania, działalności Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, zainicjowanej ustawą o rzeczniku praw obywatelskich w 1987 r. i powołaniem rzecznika w dniu 1 stycznia 1988 r. Przy okazji chciałbym także podziękować z tego miejsca wszystkim wcześniejszym rzecznikom, którzy przez te 25 lat tworzyli porządne, trwałe fundamenty niezawisłości urzędu rzecznika praw obywatelskich, a więc pani prof. Ewie Łętowskiej, Tadeuszowi Zielińskiemu, Adamowi Zielińskiemu, Andrzejowi Zollowi, nieżyjącemu już Januszowi Kochanowskiemu, ale pan profesor przecież przez wiele lat bardzo aktywnie angażował się w tworzenie tego urzędu, przewodniczył tej instytucji, i oczywiście pani profesor serdecznie dziękujemy i gratulujemy oraz życzymy dalszej owocnej pracy. Dzisiejsza nasza dyskusja jest na pewno dobrą okazją, żeby porozmawiać o stanie obowiązującego prawa, o tym, jak instytucje odpowiedzialne za stosowanie prawa, czyli organy władzy publicznej, to prawo stosują. To powinno nas także obligować do tego, żebyśmy pamiętali o tym, że rzecznik praw obywatelskich w swoich zadaniach, swoich celach ma wpisane dbanie o sprawiedliwość społeczną. Przedstawione dzisiaj przez panią rzecznik problemy dotyczą właśnie między innymi sprawiedliwości społecznej, której bardzo często brakuje. My jako Wysoka Izba też często, podejmując decyzje, zapominamy o tym, że to powinna być jedna z naczelnych zasad, a bywa tak, że tej refleksji nad stanowionym prawem, realizacją tego prawa w kontekście sprawiedliwości społecznej bardzo często brakuje. Na pewno fundamentalną kwestią, która przewijała się w wystąpieniach przedstawicieli wszystkich klubów zabierających dotychczas głos, a także pani rzeczniczki, jest dostęp do bezpłatnego systemu pomocy prawnej. To jest zaniedbanie, które jest winą wszystkich poprzednich rządów. O dostępie do bezpłatnej pomocy prawnej mówi się od bardzo dawna i niestety w tym zakresie nie zostało nic zrobione. Być może - na pewno - ta liczba skarg, które trafiają do pani rzeczniczki, jest powodowana między innymi tym, że dla wielu obywateli, obywatelek instytucja rzecznika praw obywatelskich jest ostatnim kołem ratunku. Nie mając dostępu do bezpłatnej pomocy prawnej, często obywatele, którzy są ubodzy, obywatele, którzy pochodzą z mniejszych miejscowości, w których ciężko o prawnika, wiedząc o aktywności rzecznika praw obywatelskich, o pozycji rzecznika praw obywatelskich, szukają tam rozwiązań. Usłyszałem dzisiaj od pani rzecznik - wiedziałem o tym, ale pani rzecznik powtórzyła - że oprócz biura w Warszawie i trzech terenowych instytucji tak naprawdę wszystkie pozostałe instytucje są tworzone dobrowolnie przez panią rzecznik w ramach wsparcia na przykład ze strony wojewodów czy innych urzędów. Stąd apel do koalicji rządzącej: skoro udaje się tworzyć takie instytucje przy wojewodach, to być może trzeba kontynuować tę pracę, poszerzać tę wiedzę. Przecież na wschodzie kraju nie ma żadnego biura, jak wiem, pani rzecznik, a wiemy, że ubóstwo dotyczy często ludzi żyjących w tej części Polski, którą nazywamy wschodnią. Dobrze by było, żebyśmy zastanowili się nad poszerzeniem funkcjonowania biur pani rzeczniczki. Inną kwestią, która dotyczy bezpłatnej pomocy prawnej, jest kwestia petycji, czyli instytucji, która miała to rozwiązać. Jak się okazuje, nie rozwiązuje tego problemu. Zapowiadam z tego miejsca, że jako Ruch Palikota złożymy projekt dotyczący bezpłatnej pomocy prawnej, uregulowania tej kwestii, uwzględniając uwagi pani rzeczniczki dotyczące także kwestii finansowych, które w tym kontekście są bardzo ważne, a jak wiemy, w przypadku obecnego kryzysu na pewno bardzo wnikliwie powinny być brane pod uwagę. Chciałbym także wspomnieć o krajowym mechanizmie prewencji, który obliguje panią rzecznik do wizytacji miejsc w Polsce. Takich miejsc jest 1800. Z przerażaniem czytam, że 13 osób musi wizytować te miejsca i niestety wizytacji nie udaje się przeprowadzać na przykład w zakładach psychiatrycznych czy w domach pomocy społecznej, domach seniorów. To sprawia, że pewien wycinek rzeczywistości gdzieś nam umyka, a wszyscy chyba się domyślamy, że na przykład problem, o którym też pani rzeczniczka wspomniała, dotyczący stosowania przemocy w zakładach psychiatrycznych czy w domach opieki społecznej czasami... Często nagłaśniane jest to przez media. Brak wizytacji w tego typu instytucjach może budzić wątpliwości co do przestrzegania praw obywatelskich i praw człowieka w tych instytucjach. A więc apel o to, żebyśmy tutaj jako Wysoka Izba także o tym pamiętali. W tym kontekście chciałbym wspomnieć o tym, że pracowaliśmy, zresztą wczoraj, nad nowelizacją ustawy o nieletnich. Niestety rząd - to jest projekt rządowy - proponuje stosowanie środków przymusu bezpośredniego w stosunku do nieletnich, na przykład użycie paralizatora. Chciałbym zaapelować do pani rzeczniczki praw obywatelskich o interwencję w tej sprawie, o próbę jakiegoś zaangażowania się w to, żebyśmy jednak nie pogłębiali tego problemu. Wiem, jakie są możliwości rzecznika, one są dość ograniczone, ale dzisiaj nad tym pracujemy i tego typu zaangażowanie w prace naszej komisji ze strony pani rzeczniczki na pewno będzie przydatne. Inną ważną kwestią, na którą chciałbym zwrócić uwagę, jest kwestia implementacji prawa wspólnotowego do krajowego porządku prawnego. Tutaj również mamy wiele do nadrobienia. Pani rzeczniczka w swoich kolejnych wystąpieniach zwraca na to uwagę. Sejm niestety jest odporny na tę krytykę, nad czym bardzo ubolewam. My doprowadziliśmy do ratyfikowania Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, ale nadal mamy problemy z konwencją bioetyczną, która nadal nie jest w Polsce implementowana, z protokołem 12 dotyczącym wykonywania kary śmierci, który także w Polsce nie został przyjęty. Przykład ACTA jest dobrym przykładem pokazującym, że bywają sytuacje, w których obywatele wyrażają swój protest. Nie chciałbym, żeby dochodziło do takich sytuacji, że właśnie za pomocą protestu obywatelskiego, który jest już chyba ostatecznością, będziemy rozwiązywali tego typu kwestie. Marzę o tym, żeby to Wysoka Izba, polski rząd rozwiązywali tego typu kwestie, żeby obywatele nie musieli być angażowani, wychodzić na ulice, tak jak miało to miejsce w przypadku ACTA. Przy okazji, przyłączając się znów do innych klubów, serdecznie dziękuję pani rzeczniczce za zaangażowanie w tej sprawie. Ostatnią kwestią, którą chciałbym tutaj poruszyć, jest kwestia wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Serdecznie dziękuję pani rzeczniczce za monitorowanie tej kwestii. Sprawa Grzelak przeciwko Polsce, sprawa Alicji Tysiąc, jest cały katalog spraw, Bączkowski i inni. Jest cały katalog spraw, wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które nie zostały implementowane do systemu prawa polskiego. Chciałbym zaapelować do Wysokiej Izby. Jako prezydia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka i Komisji Spraw (Dzwonek) Zagranicznych... Już kończę, panie marszałku. ...podjęliśmy decyzję o powołaniu podkomisji do spraw wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Potrzebna jest jeszcze wola, być może Prezydium Sejmu, aby przyspieszyć powstanie takiej podkomisji. Ona musi jak najszybciej rozpocząć funkcjonowanie. Panie Marszałku! Pani Rzeczniczko! Wysoka Izbo! Chciałbym jeszcze raz serdecznie podziękować za państwa działalność całemu zespołowi, który jest wspaniałym zespołem i z którym wcześniej, zanim zostałem posłem, miałem też przyjemność współpracować. Jest to wspaniała drużyna, na której czele stoi pani rzeczniczka. Chciałbym bardzo serdecznie wszystkim państwu podziękować i życzyć wielu sukcesów w przyszłości. Dziękuję bardzo.