Mówca: Waldemar Andzel
Data: 2014-01-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dokładnie dzisiaj przypada 67. rocznica śmierci Tadeusza Kutrzeby - kapitana Sztabu Generalnego cesarskiej i królewskiej armii, generała dywizji Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej Polskiej, dowódcy Armii ˝Poznań˝ podczas wojny obronnej 1939 r, człowieka, który był jednym z najbardziej wykształconych polskich wyższych dowódców, uznawanego za jednego z najwybitniejszych sztabowców II Rzeczypospolitej. Urodził się 15 kwietnia 1886 r. w Krakowie. Ukończył studia na Wydziale Inżynieryjnym Wojskowej Akademii Technicznej pod Wiedniem z nominacją na podporucznika saperów. Swoją pierwszą służbę pełnił w rodzinnym Krakowie w 9. Batalionie Saperów. Następnie ukończył wyższy kurs inżynierii w Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu. Pełnił służbę w Szefostwie Inżynierii w Sarajewie, gdzie opracował między innymi projekt umocnień na pograniczu z Czarnogórą. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach austriackich, ale już w 1918 r. w stopniu kapitana zgłosił się do Wojska Polskiego. Tu też szybko awansował. W randze majora był między innymi szefem sztabu dywizji, a potem szefem sztabu armii. Gdy został podpułkownikiem, mianowano go szefem sztabu dużych związków taktycznych. Do stopnia majora awansował w grudniu 1919 r. Podczas wojny bolszewickiej działał w Grupie Operacyjnej generała Edwarda Rydza-Śmigłego, opracował tam między innymi plan operacji dyneburskiej, a następnie uczestniczył w jego realizacji. Brał udział w wyprawie wojsk polskich na Kijów. W czasie bitwy warszawskiej kierował sztabem frontu środkowego, a następnie nowo utworzonej II armii podczas walk o Białystok i pościgu za wojskami sowieckimi. Po wojnie podpułkownik Kutrzeba powrócił do pracy sztabowej i ponownie stanął na czele sekcji planów, a następnie Oddziału Operacyjnego Biura Ścisłej Rady Wojennej, które miało w czasie pokoju stanowić zalążek Sztabu Naczelnego Wodza. Rok później został awansowany do stopnia pułkownika, by następnie objąć stanowisko zastępcy szefa Sztabu Generalnego. Pięć lat później ówczesny prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki na wniosek marszałka Józefa Piłsudskiego awansował go na generała brygady. Po objęciu stanowiska jako komendant Wyższej Szkoły Wojennej został mianowany generałem do prac przy Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych. Uczestniczył w licznych inspekcjach poszczególnych jednostek wojskowych na terenie Wielkopolski. W marcu 1939 r. awansował do stopnia generała dywizji i został inspektorem armii, a kilka dni później dowódcą Armii ˝Poznań˝, której zadaniem była obrona Wielkopolski. Był twórcą i realizatorem bitwy nad Bzurą, podczas której dowodził połączonymi armiami ˝Poznań˝ i ˝Pomorze˝, następnie zaś prowadził rozmowy kapitulacyjne i podpisał akt kapitulacji stolicy. W niewoli przebywał w kilku obozach jenieckich na terenie Niemiec. Po wyzwoleniu obozu w 1945 r. przez wojska amerykańskie postanowił wyjechać do Londynu. Tam stanął na czele Komisji Historycznej Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Zmarł 8 stycznia 1947 r. w Londynie. Został pośmiertnie odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari III klasy. W 1957 r. jego prochy przewieziono do Polski i pochowano na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Dziękuję bardzo.