Mówca: Barbara Dolniak
Data: 2016-12-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Z uzasadnienia projektu ustawy wynika, że nowelizacja art. 408 k.p.c. ma związek z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego SK 21/14. Trybunał uznał powyższy przepis za niezgodny z konstytucją, jednak tylko w zakresie, w jakim po upływie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku nie pozwala żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności wynikającej z naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Trybunał wskazał na potrzebę wprowadzenia odrębnego od uregulowanego w art. 408 k.p.c. terminu na złożenie skargi o wznowienie postępowania cywilnego z powodu nieważności tego postępowania, której powodem było naruszenie art. 6 ust. 1 konwencji stwierdzone ostatecznym wyrokiem ETPC. Zastrzeżenia natury konstytucyjności nie dotyczyły zatem samej długości terminu prekluzyjnego, lecz tego, że może on upłynąć, zanim strona, której skarga została uwzględniona przez ETPC, będzie mogła skorzystać z przysługujących jej praw na gruncie prawa krajowego czy też skorzystanie z tych praw będzie utrudnione. Eliminacja tego zagrożenia może przybrać postać nie tylko wydłużenia terminu - przy czym rodzi się tu istotna wątpliwość o ile, bo przecież nie możemy przewidzieć każdego przypadku, jak długo będzie trwało postępowanie przed ETPC - ale również rezygnacji z tego terminu w sytuacji, gdy strona powołuje się na to, iż o podstawie wznowienia dowiedziała się właśnie z wyroku ETPC. Tymczasem projektowana ustawa zakłada wydłużenie 5-letniego terminu na wniesienie skargi o wznowienie postępowania we wszystkich przypadkach, w których wznowienie dopuszczają przepisy k.p.c., bez ograniczenia zakresu zastosowania nowego terminu do przypadku stwierdzenia naruszenia konstytucji. W uzasadnieniu projektu wskazano także, że wprowadzenie odrębnej regulacji terminu prekluzyjnego dla wznowienia postępowania jedynie na potrzeby przypadków, w których podstawa wznowienia ma źródło w naruszeniu konwencji stwierdzonym przez ETPC, byłoby rozwiązaniem asystemowym z punktu widzenia obecnej regulacji wznowienia postępowania, gdyż przepisy dotyczące tej kwestii nie wyodrębniają wznowienia z powodu wyroku ETPC. Nie można się zgodzić z tym poglądem, jeżeli zważy się, że katalog podstaw wznowienia postępowania cywilnego był wielokrotnie rozszerzany, przykłady: art. 408 1 , art. 403 § 4 czy art. 416 1 k.p.c. W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie zastrzegł, że nie podważa przydatności, niezbędności 5-letniego terminu wniesienia skargi o wznowienie postępowania cywilnego. Tym samym zasadna jest nowelizacja art. 408 k.p.c. polegająca na dodaniu do wymienionych w tym przepisie wyjątków takiego rozwiązania, gdy strona wskazuje, że o podstawie wznowienia dowiedziała się z wyroku ETPC. Wydłużenie terminu prekluzyjnego do złożenia skargi o wznowienie z 5 do 10 lat nie wyeliminuje definitywnie możliwości wystąpienia sytuacji faktycznej, która stanowiła kanwę stwierdzenia przez TK niekonstytucyjności art. 408 k.p.c. Modyfikacja dotyczy wyłącznie zniesienia 5-letniego ograniczenia w przypadku wniesienia skargi o wznowienie dla strony, która podstawę wznowienia upatruje w uchybieniach stwierdzonych przez ETPC, a którą strona kwalifikuje jako podstawę wznowienia. Brak ograniczenia tym 5-letnim terminem nie stanowi novum, gdyż już występuje w przypadkach wskazanych w art. 408 k.p.c., natomiast pozostawienie tego ograniczenia w przypadku pozostałych podstaw wznowienia będzie służyło zachowaniu stabilności i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych stanowiących jeden z elementów praworządności, a tym samym również wartości chronionej konwencją. Czas trwania postępowania przed ETPC wciąż się wydłuża i nie można wykluczyć, że dopiero na krótko przed upływem 10 lat od uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie strona uzyska wyrok ETPC uznający określone działania państwa, które mieściłyby się w podstawach wznowienia określonych w k.p.c., za naruszające konwencję i strona nie będzie miała pełnych 3 miesięcy na wywiedzenie skargi o wznowienie. Tak długo trwająca sama możliwość wznowienia postępowania może powodować, że niemożliwe będzie skuteczne wywiedzenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem, a co za tym idzie, może pozbawić strony możliwości skutecznego domagania się odszkodowania z tytułu deliktu judykacyjnego. Należy również wskazać, że wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu w literaturze przedmiotu postulaty zmiany art. 408 k.p.c. poprzez wydłużenie wskazanego tam terminu nie są zgłaszane. W projekcie przewidziano przepis intertemporalny, którego zapis wywołuje zastrzeżenia natury konstytucyjnej. (Dzwonek) W związku z tym Nowoczesna składa poprawkę odnośnie do tego projektu ustawy. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska)