Mówca: Witold Zembaczyński
Data: 2016-03-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić w imieniu Klubu Poselskiego Nowoczesna stanowisko dotyczące projektu ustawy z druku nr 289 o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw. Ten poselski projekt zakłada m.in. zmiany w niedawno nowelizowanej, bo w dniu 9 kwietnia 2015 r., ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, która dzieliła podporządkowanie aplikantów pomiędzy dyrektora szkoły, a w zakresie pracowniczym prezesa sądu okręgowego lub prokuratora okręgowego. Za organizację praktyk zawodowych na aplikacji był zaś odpowiedzialny pracodawca aplikanta. Taki stan prawny powodował, że większość czasu aplikanci poświęcali na praktyczną naukę zawodu. Zwracam szczególną uwagę na ponowne powierzenie organizacji praktyk w ręce dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Wprowadzona przez Sejm poprzedniej kadencji zmiana ustawy powierzyła to zadanie pracodawcom aplikantów, co miało być dobrym rozwiązaniem ze względu na bezpośrednią podległość zawodową. Wcześniej przyjęta dwuetapowość systemu szkolenia aplikantów powinna zapewnić pozyskiwanie do zawodu sędziego i prokuratora osób najlepiej przygotowanych do pełnienia tych urzędów. Najważniejszą jednak zmianą w całym procesie kształcenia sędziów i prokuratorów jest powrót do poprzedniego kształtu aplikacji, przywrócenie aplikacji ogólnej, po odbyciu której przystępowało się do aplikacji specjalistycznej. Przywrócenie tego modelu, wbrew temu, co piszą posłowie wnioskodawcy, wcale nie będzie korzystne dla naszego systemu prawnego, doprowadzi tylko do nadprodukcji kadr, czemu w myśl posłów Prawa i Sprawiedliwości ma w zasadzie zapobiec. Przywrócenie aplikacji ogólnej może spowodować to, o czym już w 2012 r. w artykule ˝Jak uczyć sztuki sądzenia˝ pisał prof. Dariusz Dudek, członek Rady Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Sugerował on mianowicie, że: ˝nabór po aplikacji ogólnej na dwie aplikacje profilowane ma w istocie charakter selekcji negatywnej, a nie pozytywnej. Ponieważ pierwszeństwo wyboru należy do najlepszych, a wybierają oni z reguły aplikację sędziowską jako bardziej uniwersalną, na prokuratorską idą osoby z gorszymi rezultatami albo z 'konieczności'˝. Proponowane przez państwa zmiany spowodują, że absolwenci aplikacji ogólnej, którzy nie kontynuują kształcenia na aplikacji specjalistycznej, mogą ubiegać się o stanowiska asystentów sędziów oraz referendarzy sądowych - tak jak to odbywało się dotychczas. Zmiana tej ustawy wprowadzona w 2015 r. znacznie uprościła ten proces. Jak zostało to podkreślone w raporcie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka z 2013 r. o tytule ˝Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury. Co docenić, co zmienić, co udoskonalić?˝: ˝Z przyczyn finansowych, prestiżowych oraz z powodu braku jasnej ścieżki awansu zawodowego (dotyczy to przede wszystkim asystentów), nie jest to rozwiązanie atrakcyjne, a raczej frustrujące dla absolwentów aplikacji ogólnej. Po roku intensywnego kształcenia, które miało im otworzyć drogę do zawodu sędziego, mogą liczyć na zatrudnienie na stanowisku, gdzie wynagrodzenie może być niższe niż stypendium aplikanckie, a szanse awansu zawodowego bardzo ograniczone. Trudno się zatem dziwić nikłemu zainteresowaniu tymi stanowiskami, a w rezultacie dużą liczbą wakatów w sądach. W efekcie państwo inwestując poważne środki na kształcenie aplikantów ogólnych, ryzykuje, że część z nich odpłynie do systemu sądowniczego, głównie do korporacji prawniczych. Problem istnieje zatem nie tylko po stronie samych absolwentów, ale też z punktu widzenia racjonalności gospodarowania środkami publicznymi˝. Proponowane zmiany dotyczące ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych mają wedle uzasadnienia posłów wnioskodawców usprawnić proces obsadzania zwalniających się stanowisk sędziowskich. Niewątpliwie usprawnienie procesu obsadzania zwalniających się stanowisk w sądach powszechnych jest potrzebne. Należy zadać sobie jednak pytanie, czy wskazana w ustawie procedura rzeczywiście do tego doprowadzi, zwłaszcza że - jak posłowie wnioskodawcy określają w uzasadnieniu dotyczącym zmiany ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych - pierwsze przydzielenie stanowiska asesorskiego do danego sądu lub przekształcenie tego stanowiska nastąpi dopiero po dniu 30 października 2017 r. Wskazujecie również państwo, że czas ten jest niezbędny, aby Ministerstwo Sprawiedliwości mogło przygotować optymalny model dojścia do urzędu sędziego przez absolwentów aplikacji sędziowskiej. To jednak posłom wnioskodawcom nie wystarcza i planują w niniejszym projekcie kolejne już poszerzenie uprawnień ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego Zbigniewa Ziobry. Czyżby nowe Prawo o prokuraturze to zbyt mało władzy dla pana ministra? Wygląda na to, że tak, i w tej noweli ma posiąść dodatkową władzę, tym razem w podporządkowaniu mu dyrektora i Rady Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, tak aby w oparciu o nowe przepisy mógł dowolnie powołać i odwoływać osoby z tych stanowisk, mając przez to bezpośredni wpływ na funkcjonowanie szkoły i szkolenie przyszłych sędziów i prokuratorów. Ponadto w uzasadnieniu grupa posłów wnioskodawców stwierdza, że zmiana ta doprowadzi ˝do optymalnego uregulowania relacji między ministrem sprawiedliwości a dyrektorem Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w aspekcie jej statusu publicznoprawnego jako instytucji kształcącej kandydatów do pełnienia urzędu sędziego lub prokuratora˝, co w praktyce może oznaczać tylko jedno: pełne podporządkowanie osobie ministra sprawiedliwości. (Dzwonek) To nie wszystkie zmiany z zakresu procedowanego projektu ustawy, kolejnym novum ma być zmiana Prawa o ustroju sądów powszechnych, jeśli chodzi o zasady obsadzania zwalnianych stanowisk sędziowskich, polegająca na konieczności powiadomienia ministra sprawiedliwości przez prezesa sądu apelacyjnego na pięć miesięcy przed planowanym zwolnieniem stanowiska sędziowskiego. Powiadomienie ministra z wyprzedzeniem ma usprawnić obsadzanie...