Mówca: Jarosław Żaczek (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2012-05-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu klubu Solidarna Polska mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie sprawozdania Komisji Infrastruktury o przedstawionej przez prezesa Rady Ministrów ˝Koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju 2030˝. Szanowni państwo, dokument ˝Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju 2030˝ został przyjęty w dniu 13 grudnia 2011 r. przez Radę Ministrów. Zgodnie z opinią RCL będzie obowiązywać od daty publikacji. Koncepcja oparta jest na realizacji sześciu celów operacyjnych. Zakłada ona rozwój Polski w oparciu o wzrost konkurencyjności głównych ośrodków miejskich Polski, poprawę spójności wewnętrznej i zrównoważenie rozwoju poprzez promowanie integracji funkcjonalnej, tworzenie czynników rozwoju, poprawę dostępności poszczególnych terytoriów kraju poprzez rozwój sieci transportowej i telekomunikacyjnej, tworzenie struktur zapewniających poszanowanie i ochronę walorów środowiska naturalnego, zabezpieczenie kraju na wypadek utraty bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz kształtowanie struktur przestrzennych wspierających zdolności obronne państwa. Strategia zakłada zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska w kraju, co dotyczy bezpośrednio stanu wód powierzchniowych, ochronę złóż naturalnych, takich jak wody termalne, lecznicze, solanki. Podjęte zostaną działania zabezpieczające i zmniejszające skutki powodzi i suszy, zachowane zostaną dziedzictwo, walory kulturalne i środowiskowe poszczególnych obszarów kraju. Zakłada się budowę sieci połączeń transgranicznych rurociągów, gazociągów, by zapobiec utracie bezpieczeństwa energetycznego kraju, ograniczenie emisji CO 2 , rozwój inteligentnych sieci przemysłowych, ochronę złóż surowców strategicznych, nawet jeśli w najbliższych latach nie przewiduje się ich eksploatacji, zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii. ˝Realizacja tego dokumentu powinna umożliwić zbudowanie sprawnego i przejrzystego systemu planowania przestrzennego na każdym poziomie gospodarowania przestrzenią, a także zapewnić tworzenie korzystnych warunków do działalności gospodarczej. Koncepcja powinna formułować zasady i działania służące zapobieganiu konfliktom w gospodarowaniu przestrzenią i zapewnieniu bezpieczeństwa˝ - to założenia, rzeczywistość jest inna, niestety gorsza, a omawiany dokument w małym stopniu je konsumuje, zawiera też wiele braków i uchybień. Dokument ten już od chwili obecnej wpływa na decyzje gmin, samorządów terytorialnych, biur planowania, jak i na działania Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Poszczególne elementy infrastruktury mają ogromne znaczenie w planach zagospodarowania województw, gmin. Od tych zapisów zależą przyszłe przebiegi dróg, klasy dróg, węzły, obwodnice. Konsekwencje zapisów koncepcji są ogromne. To co zostanie wpisane do planu województwa, zostanie włączone do planów zagospodarowania i studiów gmin oraz konkretnych planów miejscowych. Niestety już teraz wiadomo, że jest wiele różnic między tym, co jest obecnie projektowane, a tym, co ujęte jest w koncepcji. ˝Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju 2030˝ jest bardzo istotnym, ważnym dla rozwoju naszego kraju dokumentem. W trakcie posiedzenia komisji zgłoszono słuszną uwagę, że jest to materiał, który powinien wynikać z aktu wyższego rzędu - długookresowej strategii rozwoju kraju, w której to powinny być przedstawione kierunki przestrzennego zagospodarowania kraju. Takiej strategii nie opracowano. Są przesłanki do tego, aby sądzić, że model rozwoju, który został zaprezentowany w ˝Koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju 2030˝, jest niezgodny z konstytucyjną zasadą zrównoważonego rozwoju, z art. 5 konstytucji, który mówi: ˝Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju˝. Potwierdza to ekspertyza wykonana przez pana prof. Piontka. Większość koalicyjna w komisji nie zgodziła się niestety na dodatkową ekspertyzę związaną ze zgodnością koncepcji z Konstytucją RP - aby rozwiać wszelkie wątpliwości w tym zakresie. ˝Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju 2030˝ to jest dokument, który zapisuje cele, jakie powinny być wyznaczone w długookresowej strategii rozwoju kraju i w innych dokumentach nadrzędnych, których jeszcze nie ma, a które z tej strategii powinny wynikać. A więc złamano tutaj podstawowe zasady budowania dokumentów strategicznych. Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju określa uwarunkowania, cele i kierunki zrównoważonego rozwoju kraju oraz działania niezbędne do jego osiągnięcia i tu wymienia się wszystkie obszary. Natomiast nie ma wyodrębnienia obszarów przestrzeni produkcyjnej i rolniczej, tak bardzo istotnych dla polskiej gospodarki. Koncepcja nie ujmuje w sposób dostateczny wielu bardzo istotnych kwestii. Takim przykładem jest gospodarka wodna, dział, który powinien być zdecydowanie dokładniej opisany. To przecież problem powodzi, które często niszczą nasz kraj, również problem dużych obszarów okresowo dotkniętych suszą. Nie przedstawiono ważnych z punktu widzenia gospodarki inwestycji wodnych: zbiorników wodnych, przegród wodnych, ujęć wodnych. Bardzo widoczne jest niewłaściwe podejście do energetyki wodnej i w ogóle do koncepcji zarządzania wodami. Kolejną sprawą niezmiernie istotną dla naszej gospodarki, dla funkcjonowania kraju i kolejną usterką tej koncepcji jest to, że jej autorzy zapomnieli, iż Polska jest krajem, którego energetyka jest oparta na węglu. Zastanawiające jest natomiast szczególne zainteresowanie energetyką wiatrową. Podstawowym źródłem energii odnawialnej ma być wiatr, a przecież łatwo dowieść, że Polska nie jest wietrznym krajem. Mówi się dużo o bioróżnorodności biologicznej, a elektrownie wiatrowe budowane są na najlepszych glebach. Takie zagadnienia jak energetyka, złoża, wody zostały przedstawione w tym dokumencie w sposób rozproszony, co utrudnia ich należytą, szczegółową i merytoryczną ocenę. Bardzo mało mówi się o produkcji biogazu, a nic o geotermii. Koncepcja nie daje odpowiedzi, jak mamy zrealizować do 2020 r. zapisy pakietu klimatyczno-energetycznego. To powinna być jedna z najistotniejszych kwestii w tym dokumencie. Do koncepcji zagospodarowania przestrzennego kraju wprowadzono zasoby surowców jako złoża chronione przed zabudową. ˝Koncepcja racjonalnego zagospodarowania polega na tym, by zabudową czy innym przeznaczeniem gruntu nie uniemożliwiać dostępu do tych zasobów˝. Samorządy lokalne protestują przeciwko koncepcji, bo zablokuje ona inwestycje w regionie, terenie. Ochrona złóż skutkuje zakazem zabudowy tego terenu, co zdaniem władz lokalnych spowoduje zapaść gospodarczą. Nikt bowiem nie udzieli odpowiedzi, w jakiej perspektywie złoża te będą eksploatowane. W koncepcji nie podkreślono, że w Polsce nie ma obszarów wysoce zdegradowanych, a jeśli już degradacja środowiska występuje, to ma charakter ograniczony, punktowy. Najistotniejszym zarzutem jest jednak oparcie koncepcji rozwoju naszego kraju na modelu polaryzacyjno-dyfuzyjnym, tym bardziej że w tym dokumencie brak rzeczowej analizy przydatności tego modelu dla rzeczywistego rozwoju. Brak jest przekonujących wyjaśnień, dlaczego intensyfikację rozwoju ogranicza się do głównych miast polskich, na czym ma polegać obopólnie korzystna współpraca z innymi centrami Unii Europejskiej. ˝Efektywne wykorzystanie przestrzeni kraju i jej terytorialnie zróżnicowanych potencjałów rozwojowych dla osiągania ogólnych celów rozwojowych - konkurencyjności, zwiększenia zatrudnienia, sprawności funkcjonowania państwa oraz spójności w wymiarze społecznym, gospodarczym i terytorialnym w długim okresie (...) Cel strategiczny odnoszący się do przestrzeni musi więc wspomagać wzrost konkurencyjności Polski, zapewniać sprawność funkcjonowania państwa i jednocześnie promować spójność w jej trzech podstawowych wymiarach. Osiągnięcie tego celu musi się odbywać z zachowaniem spójności przyrodniczo-kulturowej służącej realizacji konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju˝. Takie są założenia, a jaka jest rzeczywistość? Polska we wszystkich praktycznie obszarach jest podzielona. Obecna rzeczywistość dzieli ją jeszcze bardziej. Przedstawiona koncepcja będzie w naszym przekonaniu potęgowała ten proces. Różnice dotyczą poziomu życia w poszczególnych regionach: gospodarczym, komunikacyjnym, energetycznym i demograficznym. Jest to szczególnie widoczne w województwach ściany wschodniej: lubelskim warmińsko-mazurskim, podlaskim, podkarpackim, dotyczy to również części Polski centralnej. Następuje odpływ ludności do dużych miast. Małe ośrodki i wsie pustoszeją. Potencjały rozwojowe są przede wszystkim w silnych ośrodkach. Brak jest podkreślenia roli miast, które były miastami wojewódzkimi w poprzednim podziale administracyjnym. Te miasta pełnią dalej poważną rolę, znacznie większą niż miasta powiatowe. Ten dokument nie daje złudzeń. Koncepcja powinna dbać o rozwój całej Polski, powinna wspierać regiony najsłabsze i potrzebujące pomocy, powinna dać możliwości równomiernego rozwoju, wyrównywania poziomu życia i szans rozwojowych. W przeciwnym razie zwiększą się jeszcze bardziej antagonizmy między miastem a wsią, powstanie wiele obszarów peryferyjnych - miasteczka i wioski dalej będą się wyludniały. Założenia koncepcji wskazują na podwyższenie konkurencyjności i rozwój głównych ośrodków miejskich Polski, rozwój najbardziej rozwiniętych już ośrodków. Dojazd do pracy według tego dokumentu będzie koncentrował się do 150 km. W jaki sposób w tej sytuacji zadbamy o właściwe warunki pracownicze, biorąc pod uwagę fakt, że w wielu aspektach rola państwa w tym zakresie już teraz jest fikcją? To szczególnie istotne, biorąc pod uwagę problemy w komunikacji, gdzie brak jasnej koncepcji integracji komunikacyjnej całego kraju. Kolejny problem to koleje dużych prędkości. Założenia projektu kolei dużych prędkości mówiły o uwzględnieniu demografii, umiejscowieniu aglomeracji i potrzebie zapewnienia dostępu do linii w perspektywie półtorej godziny podróży normalnymi środkami transportu. Zapisy tej koncepcji absolutnie nie ujmują tych założeń. Należy zadać pytania: Jaka jest ostateczna koncepcja rozbudowy lotnisk w Polsce. Które z tras transportowych, określonych w dokumentach: pierwotnym programie budowy dróg krajowych na lata 2008-2012, późniejszym modyfikowanym programie na lata 2011-2015, ostatecznie powstaną, z uwzględnieniem ogólnoeuropejskiej sieci transportowej? Wizja zagospodarowania kraju w roku 2030 została przedstawiona w sposób bezwariantowy i bardzo optymistycznie, zwłaszcza w części dotyczącej infrastruktury transportowej. Dlatego wskazane, wydaje się, przyjęcie koncepcji rozwiązań oraz etapowania inwestycji. Rozwój w naszym przekonaniu powinien być zrównoważony. Musi respektować zasadę zrównoważonego rozwoju i egalitaryzmu przestrzennego. Ta koncepcja musi być też odporna na liczne zagrożenia o różnym charakterze: naturalnym, cywilizacyjnym, militarnym. Ciekawość budzi następujący zapis w koncepcji ˝Polska będzie atrakcyjnym rynkiem pracy dla cudzoziemców˝. Co w takim razie z miejscami pracy dla Polaków, którzy mimo wszystko chcą tu pracować? Kolejne pytanie: Jak ten dokument będzie wyglądał w świetle zapowiadanych zmian w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym? Czy odnosi się do zapowiadanej ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, czy tej, która obowiązuje tej chwili? Zastrzeżenia co do wartości merytorycznej tego dokumentu budzi fakt, że jest on oparty często na nieaktualnych założeniach i w dużej mierze nieaktualnych ekspertyzach. Aktualnych w latach 2007-2008, a od tego czasu przecież wiele się zmieniło. Założenia koncepcji zostały ujęte w sposób mało przejrzysty, w bardzo wielu kwestiach wykazują sprzeczności i wzajemnie się wykluczają. Pojawia się bardzo wiele niejasnych sformułowań, z których zwyczajnie nic nie wynika. Z tych wszystkich powodów nie możemy poprzeć tej koncepcji, dokumentu wysoce niedoskonałego, który nie daje żadnej gwarancji rozwoju kraju w oparciu o uporządkowaną gospodarkę przestrzenną do roku 2030, jak i w krótszych okresach. Klub Solidarna Polska wnosi o odrzucenie przedstawionej przez pana premiera informacji.