Mówca: Piotr Pyzik
Data: 2017-06-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dziękuję. Chciałbym przedstawić państwu mało znaną historię początków jednej z najlepszych w Polsce placówek leczenia chorób nowotworowych - Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie Centrum Onkologii w Gliwicach, a dokładnie zwrócić uwagę na niemal zapomnianą postać pana Stanisława Byliny, który najpierw w 1939 r. w Chorzowie, a w końcu w 1946 r. w Gliwicach stworzył zalążek instytutu przeciwrakowego. Przyszły dyrektor instytutu urodził się 8 maja 1903 r. w Stryju. Tam ukończył szkołę elementarną i rozpoczął naukę w gimnazjum. Wybuch I wojny światowej, a później wojny polsko-bolszewickiej spowodował, że naukę kontynuował w Wiedniu, a w końcu egzamin dojrzałości złożył w Poznaniu. Na tamtejszym uniwersytecie ukończył z wynikiem celującym studia na wydziale lekarskim, a niecały rok później otrzymał dyplom doktora wszech nauk lekarskich. Będąc asystentem w uniwersyteckiej klinice chirurgicznej, podjął dodatkowo studia biologiczne. W 1930 r. poznawał metody walki z rakiem w Londynie pod okiem pioniera radioterapii Stanforda Cade’a oraz w Sztokholmie, Paryżu i Brukseli. W 1932 r. założył pierwszy w Polsce nowoczesny ośrodek walki z rakiem i oddział nowotworów w poznańskiej klinice. Prowadzono tam unikalne badania w dziedzinie rentgenoterapii, radioterapii oraz histopatologii. Wkrótce ośrodek stał się pierwszym kompleksowym oddziałem onkologicznym. W 1938 r. podjął działania zmierzające do stworzenia kliniki leczenia nowotworów na Górnym Śląsku. Na siedzibę wybrano szpital bracki w Chorzowie, a na organizatora i przyszłego kierownika - dr. Stanisława Bylinę. Na kilkanaście dni przed wkroczeniem Niemców otwarcie instytutu było już w zasięgu ręki. Po mobilizacji od 1 do 25 września nieustannie pełnił służbę w czołówce chirurgicznej dowództwa okręgu korpusu siódmego, a następnie improwizowanej grupie Wojska Polskiego Dubno. Po nieudanej próbie przebicia się na Węgry i kapitulacji grupy dostał się do niewoli. W czasie okupacji najpierw służył w szpitalu jenieckim, a następnie w zorganizowanej za zgodą władz niemieckich przychodni w Jarosławiu. Już w 1940 r. został żołnierzem obwodu ZWZ-AK Jarosław, a jego przychodnia stała się szpitalem podokręgu rzeszowskiego. Mimo udzielenia pomocy ogromnej liczbie żołnierzy podziemia oraz ukrywającym się zbiegłym jeńcom i Żydom uniknął aresztowania. Po wkroczeniu Armii Czerwonej został skierowany do pracy w tworzonej publicznej służbie zdrowia. W lutym 1945 r. ujawnił się jako żołnierz Armii Krajowej i wyjechał do Poznania, gdzie przechodził rekonwalescencję po chorobach, jakich nabawił się w czasie niemieckiej okupacji. Wiosną 1946 r. po napisaniu memoriału do Ministerstwa Zdrowia w sprawie odbudowy instytutu przeciwrakowego w Chorzowie powierzono Stanisławowi Bylinie kierowanie organizacją i ruchem instytutu, lokując go w Gliwicach. Inauguracja odtworzonej placówki miała miejsce w lipcu 1947 r. Dzięki jego staraniom do końca lat 40. gliwicki instytut został wyposażony w najnowocześniejszy sprzęt i aparaturę. Od 1948 r. w ramach postępującej stalinizacji zaczęto atakować dyrektora Stanisława Bylinę, najpierw budując wokół niego atmosferę politycznej nagonki, a w 1950 r. wytaczając fałszywie zarzuty błędów medycznych i złego zarzadzania placówką. Mimo że oskarżenia były absurdalne, sprawa ciągnęła się aż do 1953 r. W międzyczasie zwolniono go z instytutu i nakazano pracę w charakterze laryngologa w przychodni pracowniczej w Lesznie. Po tzw. odwilży w 1956 r. co prawda przestano go prześladować i zezwolono na przeniesienie się do Warszawy, a 9 lat później pozwolono na powrót do specjalności chirurga. Stanisław Bylina zmarł 26 czerwca 1976 r. i pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Dziękuję.