Mówca: Robert Kropiwnicki
Data: 2013-06-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Prezesie! Wysoka Izbo! Z dużą radością i przyjemnością reprezentuję klub Platformy Obywatelskiej w tym punkcie. Po wysłuchaniu pana prezesa prof. Andrzeja Rzeplińskiego na posiedzeniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka i Komisji Ustawodawczej, po dyskusji, która się tam odbyła, po wysłuchaniu dzisiejszego sprawozdania, po przeczytaniu tej informacji mam dużą radość z tego, że działania Trybunału Konstytucyjnego są stabilne, a rok 2012 był kolejnym rokiem ważnych wyroków - ważnych dla państwa, dla Sejmu, ale też dla rozwoju doktryny prawa. Rzeczywiście było kilka, myślę, istotnych, bardzo doniosłych wyroków, które będą długo pamiętane i cytowane. Myślę, że jest to wyrok, o którym również mówił pan prezes, dotyczący waloryzacji emerytur, dopuszczenia waloryzacji kwotowej jako swoistego wyjątku, który ma też zapobiegać trwałej pauperyzacji znacznej grupy ludzi, którzy przez to, że jest stosowana waloryzacja procentowa, jednak ciągle dostają mniej niż ci, którzy dostają więcej. To jest bardzo istotne. To również cytowany też już dzisiaj wyrok dotyczący wynagrodzeń sędziów. Tam była jeszcze jedna bardzo ważna rzecz, o której mówił pan prezes: ważenie wartości. To jest zawsze bardzo istotny element w orzeczeniach trybunału. Trybunał zwraca uwagę na wartości konstytucyjne i dokonuje analizy, która wartość nad którą ma prymat. I bardzo istotny element w wyroku dotyczącym wynagrodzeń sędziowskich: stabilne finanse państwa uzyskały prymat przed godziwym wynagrodzeniem, które jest gwarantowane w konstytucji, ale z całymi tymi obostrzeniami, że jednak aby uzyskiwać wynagrodzenia, najpierw państwo musi mieć stabilne finanse. Podobnie wyrok dotyczący ustawy o obywatelstwie, w którym trybunał uznał, że uznawanie za obywatela przez wojewodę jest dopuszczalne, podobnie jak nadawanie obywatelstwa przez prezydenta. Nadawanie jest prymatem prezydenta, jest to jego osobista prerogatywa, ale jest również inna ścieżka. To bardzo istotne orzeczenie, które otworzyło możliwość działań wojewodów. Myślę, że to przyspiesza funkcjonowanie, a jednak jest to też wymóg czasu. Analizując treść uzasadnień, mam wrażenie, że Trybunał Konstytucyjny bardzo często z jednej strony posługuje się wartościami, ale też często z drugiej strony posługuje się zasadami czy pojęciem zasad konstytucyjnych, myślę, że też czasami na wyrost tworząc różne pojęcia zasad konstytucyjnych. Zasady jednak, które utożsamia się później w literaturze z zasadami prawa, mają też swój bardzo istotny element w doktrynie. Postrzeganie, myślenie Ronalda Dworkina czy Roberta Alexy’ego przewija się w pewien sposób w myśleniu trybunału. Ale też myślę, że należy bardzo ostrożnie podchodzić do mówienia w trybunale o zasadach konstytucyjnych, żeby nie tworzyć nadmiernej ilości zasad, ponieważ później to rozwijają różni naukowcy, tworzone są dysertacje w tych sprawach i pojawiają się poglądy, które później kolidują ze sobą nawzajem, co następnie też często skutkuje dużą ilością zdań odrębnych w samym trybunale. Myślę, że należałoby na to zwracać uwagę. Mnie osobiście dużo bliższe jest mówienie o wartościach konstytucyjnych i jak gdyby zamykanie katalogu zasad konstytucyjnych, a nie jego otwieranie, nie rozwarstwianie tych zasad na kolejne subzasady, bo to rzeczywiście może być bardzo niebezpieczne. Mówił pan prezes o bardzo ważnej rzeczy. Chodzi o orzeczenie dotyczące niedookreśloności pojęć. Bardzo istotne dla nas, dla ludzi tworzących prawo jest takie swoiste otwarcie się na to, żeby rzeczywiście czasami w ustawie, w prawie móc odwołać się do zdrowego rozsądku, który w naszej kulturze prawnej, w prawie nie jest może zbyt mocno opisany. Myślę, że czasami trzeba używać normy społecznej, która jednak funkcjonuje, uciera się też w praktyce. Nie zawsze musi to być tak dokładnie wycyzelowane w ustawie od A do Z, czasami życie jest bogatsze. Trzeba tworzyć takie prawo, które jest później stosowane przez instytucje i przez ludzi, które jest dla ludzi, żeby ono rzeczywiście nie zawężało możliwości działania, nie tworzyło takich absurdalnych sytuacji, że niepełnosprawna intelektualnie osoba idzie do więzienia i wszyscy mówią, że tak trzeba, bo takie jest prawo. Później każdy szuka ochrony i mówi: ja tak musiałem, inaczej nie mogłem. Prawo jest bardzo ścisłe w tym zakresie i rzeczywiście jest to duże zagrożenie. Trzeba szukać kompromisu pomiędzy nadmierną otwartością i niedookreślonością a takim - można powiedzieć kolokwialnie - otwarciem na zdrowy rozsądek. Bardzo ważne jest postanowienie trybunału 16/12 z 17 grudnia 2012 r., w którym trybunał nieco, można powiedzieć, porządkuje i usprawnia pracę sądów powszechnych, czyli przeciwdziała takiemu bardzo niebezpiecznemu sposobowi funkcjonowania sądu, który zadaje pytania, choć mniej więcej sam mógłby spokojnie orzec i stosować prawo w oparciu o wykładnię powszechnie stosowaną, jednak woli, dla bezpieczeństwa, zwrócić się do trybunału, zadać mu pytanie i poczekać. Odwleka się przez to funkcjonowanie sądów w sensie wydania wyroku i jest to bardzo niebezpieczne. Myślę, że dla całego środowiska sędziowskiego to postanowienie było bardzo istotne. Mówiło ono o tym, że sędziowie sami muszą myśleć, sami muszą stosować prawo zgodnie z tym, czego się nauczyli, co jest napisane w doktrynie, a nie tylko czekać na trybunał. Jest pewien niepokojący element - te 19 miesięcy. Jest to - gratuluję, że udało się to skrócić o te 5 miesięcy w stosunku do roku 2011 - duży krok naprzód, ale te 19 miesięcy to ciągle jeszcze dużo. Myślę, że pan prezes podejmuje działania, i za to też dziękuję, na rzecz skrócenia tego okresu. Myślę, że jak dojdziemy do 12 miesięcy, ok. 12 miesięcy - co oznacza, że jedne postępowania będą prowadzone 7 miesięcy, inne dwadzieścia kilka - będzie to już taki naprawdę dobry standard. Bardzo kibicuję panu prezesowi i całemu trybunałowi, jeśli chodzi o działania, które podejmujecie, żeby usprawnić działalność trybunału. Myślę, że w dyskusji na temat zmian czy nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, która rozpoczęła się, warto - o czym pan prezes mówił też na posiedzeniu komisji - zastanowić się nad tymi rozwiązaniami, czy publikować wyniki głosowań w trybunale, w którą stronę pójść. Czy mówić o tym, który sędzia jak głosował, czy - co jest przeciwstawne - zlikwidować zdania odrębne, czyli nie publikować zdań odrębnych i mówić tylko o wyroku głównym? To trudny element, ale uważam, że jeśli chodzi o komentatorów, duża liczba zdań odrębnych jest czymś bardzo niebezpiecznym. Gdy spotykam się z ludźmi, oni często nie mówią o wyroku, tylko mówią o zdaniu odrębnym. I to się przewija. W wyroku jest inaczej, ale sędzia w zdaniu odrębnym powiedział coś i traktują zdanie odrębne na równi z wyrokiem, z tym, co jest napisane w oficjalnym wyroku. To jest taki ping-pong. Jest to zupełnie niepotrzebne i, moim zdaniem, niebezpieczne. Dlatego myślę, że warto podjąć ten wątek w dyskusji nad zmianami w Trybunale Konstytucyjnym. Jest dla nas, Sejmu, wstydliwy wątek - wykonanie orzeczeń. Co roku, można powiedzieć, usprawniamy to, coraz bardziej staramy się. Tu wielka rola Senatu, ale też i Rady Ministrów, która podejmuje dużo inicjatyw, aby wykonać orzeczenia trybunału. Nawet dzisiaj mieliśmy dwa posiedzenia komisji, której członkowie pracowali nad projektami, które wynikały - panie marszałku, będę już kończył - której członkowie podejmowali inicjatywy związane właśnie z orzeczeniami trybunału. (Dzwonek) Bardzo istotnym elementem jest właśnie to przyspieszenie naszych prac. Mam jeszcze prośbę. Jeżeli udałoby się w przyszłości w tych załącznikach nr 10 i 11, gdzie trybunał pokazuje, których orzeczeń nie wykonano, oprócz sygnatury podawać też informację, których dokumentów to dotyczy, usprawniłoby to przegląd tego. Bo mamy tylko wykaz tych orzeczeń, sygnatury. Jest oczekiwanie, że będą zmiany w prawie, jeśli chodzi o te niewykonane, a nie wiemy, czego one dotyczą. To znaczy inaczej: trzeba sprawdzać bardzo skrupulatnie, a to ułatwiłoby nam w Sejmie dyskusję nad tym, więc o to proszę, by było to w następnym roku. Gratuluję tego sprawozdania, panie prezesie. Całemu trybunałowi gratuluję pracy i dziękuję za pracę w roku 2012. To duża przyjemność czytać tak dobrze napisane sprawozdanie zawierające ważne tezy, sprawozdanie, które służy nam wszystkim. Dziękuję bardzo i raz jeszcze gratuluję. Dziękuję, panie marszałku. (Oklaski)