Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2016-11-03 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie 210. rocznicy urodzin Emilii Plater Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 13 listopada br. mija 210. rocznica urodzin Emilii Plater - szlachcianki, która walczyła w powstaniu listopadowym. Korzystając z okazji chciałbym powiedzieć kilka słów o tej patriotycznej legendzie. Emilia Plater przyszła na świat 13 listopada 1806 r. w Wilnie. Pochodziła z rodu, którego większość przedstawicieli była wielkimi patriotami i wiązała swoje życie ze sprawą Polski. Emilia była kilkuletnim dzieckiem, kiedy jej rodzice rozstali się. Wyjechała wówczas z matką do należącego do krewnych majątku Liksna k. Dyneburga, obecnie Łotwa. Wychowywała się i kształciła wspólnie z chłopcami. Interesowała się literaturą i historią, pisała wiersze, a także jeździła konno, ćwiczyła fechtunek i polowała. Bardzo dużo czytała. Jej bohaterkami stały się Joanna d'Arc i Greczynka Bubulina. O ukształtowaniu się osobowości Emilii zadecydowały jej historyczne zainteresowania. Popierała ówczesny ruch patriotyczny i zachwycała się dziełami wielkich romantyków: Goethego i Schillera. Wykazywała również duże zainteresowanie ludem wiejskim. Z pobudek patriotycznych odrzuciła oświadczyny zamożnego rosyjskiego inżyniera. W 1830 r. ciężko przeżyła śmierć matki. Na wieść o wybuchu powstania nawoływała do podjęcia walki na Litwie, ale jako kobietę odsunięto ją od decyzji. Po uzyskaniu obietnicy wsparcia od adeptów miejscowej szkoły podchorążych w Dyneburgu opracowała plan zdobycia miasta. Szansa powstała, gdy w marcu 1831 r. oddział Juliusza Grużewskiego pokonał Rosjan stacjonujących w miejscowości Rosienie, co stało się sygnałem do powstania na Litwie. Plater obcięła włosy i uzbrojona, w męskim stroju, razem z przyjaciółką Marią Prószyńską utworzyła kilkusetosobowy oddział powstańczy, w skład którego weszli strzelcy, kawalerzyści i kosynierzy. W drodze do Dyneburga zbierała kolejnych ochotników i stoczyła kilka zwycięskich potyczek z siłami rosyjskimi. Jednak wobec przewagi przeciwnika nie zdecydowała się na atak na miasto, a jej zdziesiątkowany oddział dołączył do formacji powstańczej dowodzonej przez jej krewnego. Sama Emilia zaczęła cieszyć się sympatią i szacunkiem żołnierzy, którzy docenili jej waleczność. Wiosną 1831 r. Plater dołączyła do oddziału Karola Załuskiego pod Poniewieżem. Wraz z nim wkroczyła do Wiłkomierza, gdzie poznała nową towarzyszkę, Marię Raszanowiczównę. Wspólnie uczestniczyły w potyczkach pod Mejszagołą i Garbielowem, gdzie gen. Dezydery Chłapowski przyznał Emilii honorowy stopień kapitana. Jego decyzją otrzymała także dowództwo 1. kompanii 1. Pułku Piechoty Litewskiej. Plater odznaczyła się niezwykłą walecznością, broniąc eskortowanych oddziałów zaopatrzenia armii powstańczej. Kiedy dowodzący także jej grupą gen. Chłapowski podjął decyzję o rezygnacji z dalszej walki, Plater zdecydowała się na dołączenie do sił powstańczych w rejonie Warszawy. Wspólnie z krewnym Cezarym Platerem i Raszanowiczówną przedzierała się lasami w przebraniu chłopskim, jednak podróż okazała się dla niej zbyt wyczerpująca i chora Emilia musiała zatrzymać się pod przybranym nazwiskiem Korawińska w Justianowie w dworku Abłamowiczów, gdzie ją leczono. Kuracja jednak nie pomogła i Emilia Plater zmarła 23 grudnia 1831 r.. Jej ciało spoczęło na leżącym na ziemiach Abłamowiczów cmentarzu w Kopciowie, dzisiejsza Litwa. Grób zachował się do dnia dzisiejszego, a sama Emilia Plater stała się symbolem patriotyzmu i walki o niepodległość oraz bohaterką poematów. Dziękuję.