Mówca: Gabriela Masłowska
Data: 2016-07-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Tak, jako sprawozdawca komisji postaram się przedstawić rzetelnie przebieg dyskusji podczas posiedzenia komisji finansów, dotyczącej wykonania założeń polityki pieniężnej w 2015 r. oraz działalności Narodowego Banku Polskiego, wraz z analizą Najwyższej Izby Kontroli, która to dyskusja odbyła się w dniu 22 czerwca. Celem nadrzędnym polityki pieniężnej jest zachowanie stabilnych cen, a także podtrzymanie warunków dla wzrostu gospodarczego, przy dbałości o równowagę makroekonomiczną, równowagę wewnętrzną, oraz stabilizacja systemu finansowego państwa. Te cele, realizowane od lat, tak też były potraktowane w przypadku działania Narodowego Banku Polskiego, prowadzącego politykę pieniężną, w roku 2015. Na charakter polityki pieniężnej, a więc na to, czy jest to polityka ekspansywna, polityka niskich stóp procentowych, czy też polityka restrykcyjna - w przybliżeniu możemy ją określić jako politykę wysokich stóp procentowych - wywiera wpływ sytuacja w otoczeniu gospodarki, sytuacja zewnętrzna, jak i wewnętrzna sytuacja makroekonomiczna. Wspomniany tutaj wielokrotnie spadek cen światowych surowców energetycznych, a także znaczny spadek cen surowców rolnych hamował wzrost cen także w Polsce. Aktywność gospodarcza mimo poprawy w strefie euro była ciągle niska. Pogarszała się sytuacja w gospodarkach wschodzących. Spadało tempo wzrostu gospodarczego w Chinach, a niektóre kraje wręcz dotknęła recesja. Dodatkowo mamy groźbę nowej fali kryzysu finansowego w krajach Unii Europejskiej i nieprzewidywalne skutki Brexitu. Były to czynniki, które oddziaływały na charakter polityki pieniężnej realizowanej przez Narodowy Bank Polski. Brak wzrostu płac w Polsce, a także mimo poprawy wysoka stopa bezrobocia, blisko dwucyfrowa, nie stwarzały dostatecznego popytu, a więc dostatecznej presji na ceny, aby równoważyć spadek cen wywołany wspomnianymi wcześniej przyczynami. Jak tutaj podkreślano, w 2015 r. wskaźnik inflacji wyniósł ?0,9%, mieliśmy więc do czynienia ze zjawiskiem deflacji. Deflacja obniżyła koszty obsługi długu - jest to oddziaływanie pozytywne - jednak spowodowała także zmniejszenie wpływów do budżetu państwa o ok. 2 mld zł. Rada Polityki Pieniężnej uznała, że polska gospodarka zbliża się czy funkcjonuje blisko granicy możliwości wytwórczych, wobec czego w obawie przed przekroczeniem tej granicy możliwości wytwórczych utrzymywała stopy dodatkowe, nie zastosowała stóp ujemnych. I tak jak wspomniano, mimo że nastąpiło odchylenie od celu inflacyjnego, który wynosi 2,5%, średnio w roku aż o 3,4%, największe w porównaniu do wszystkich krajów, Rada Polityki Pieniężnej w marcu obniżyła o 0,5 punktu procentowego stopy procentowe do poziomu 1,5%. Świadczy to o ogromnej ostrożności Rady Polityki Pieniężnej, która przy najwyższym odchyleniu od celu inflacyjnego w lutym, do poziomu ? 4,1 punktu procentowego, obniżyła stopę procentową o 0,5 punktu procentowego. W tym względzie można by mieć wątpliwości czy przeprowadzić dyskusję, czy rzeczywiście aż tak ostrożna polityka była tutaj uzasadniona. Istniejące ogromne rezerwy zasobów, chociażby kapitału ludzkiego w postaci niewykorzystanej i dostępnej na naszym rynku siły roboczej, a także inne zasoby, inne rezerwy w tym zakresie, wydaje się, pozwalałyby przy zachowaniu bezpieczeństwa i przy pomocy właśnie tych instrumentów polityki pieniężnej na większą aktywizację gospodarki. Jest to oczywiście kwestia do dyskusji. Bank centralny, posługując się tymi instrumentami klasycznymi, jakimi są zmiana stopy referencyjnej, stopy rezerw dewizowych i operacje otwartego rynku, oddziaływał na podaż pieniądza w obiegu, a zatem na wielkość popytu globalnego, na stan równowagi makroekonomicznej w Polsce, tym samym bardzo mocno oddziaływał na aktywność gospodarczą wszystkich podmiotów - producentów, inwestorów i konsumentów, mimo że zachowują one w warunkach gospodarki rynkowej dużą samodzielność. A więc polski bank centralny, Narodowy Bank Polski odgrywa ogromną rolę, jeśli chodzi o kształtowanie dynamiki, produkcji, zatrudnienia, eksportu, wpływa silnie na stan koniunktury gospodarczej. Na posiedzeniu 22 czerwca Komisja Finansów Publicznych, rozpatrując sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2015 r., zwróciła uwagę na kilka kwestii, m.in. na fakt, że obsługa budżetu, zgodnie z opinią Najwyższej Izby Kontroli, była przeprowadzana prawidłowo i terminowo. Narodowy Bank Polski uruchomił system bankowości elektronicznej i prowadził ponad 14 tys. rachunków dla ponad 3 tys. podmiotów sektora finansów publicznych. Narodowy Bank Polski osiągnął, jak wspomniano, dodatni wynik finansowy przekraczający 8 mld zł, mimo że zaplanowany był na poziomie 0%, co wpłynęło korzystnie na dochody budżetu państwa w związku z przekazaniem tego zysku do budżetu państwa. Osiągnięcie tak wysokiego zysku było skutkiem dodatniego wyniku dotyczącego różnic kursowych i dodatniego wyniku dotyczącego zarządzania rezerwami walutowymi. Narodowy Bank Polski osiągnął zysk z gospodarowania rezerwami dewizowymi, co również oceniamy pozytywnie, ponieważ stan rezerw walutowych, a zwłaszcza ich relacja do zadłużenia jest wyznacznikiem bezpieczeństwa w ocenie inwestorów i wiarygodności Polski w oczach inwestorów. Poziom aktywów rezerw Narodowego Banku Polskiego również zwiększył się w ubiegłym roku o 5% i osiągnął poziom 86, prawie 87 mld euro. W przeliczeniu na złote zwiększył się o 5% i osiągnął poziom 370 mld euro. Należy także zwrócić uwagę na fakt, że stopa zwrotu z rezerw walutowych utrzymywała się na wysokim poziomie, szczególnie z uwzględnieniem wpływu zmian kursów walutowych, czyli wyliczona w złotych utrzymywała się na poziomie 5,5%. W przypadku nieuwzględniania wpływu zmian kursów walutowych ten wskaźnik wynosił 0,9%, mówimy o stopie zwrotu, czyli zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku mamy jednak wyraźne pogorszenie w stosunku do roku 2014 stopy zwrotu tych obu mierników. Jest to wynik sytuacji międzynarodowej, rentowności papierów rządowych i wielu innych procesów, które zachodziły zarówno w strefie euro, jak i poza nią w związku z ożywieniem w Stanach Zjednoczonych, gdzie w związku ze zmianą sytuacji nastąpiła aprecjacja amerykańskiego dolara, a także funta szterlinga, co spowodowało, że mamy nieco niższą stopę zwrotu niż w poprzednich latach. Wracając do działalności Narodowego Banku Polskiego, trzeba podkreślić, że Narodowy Bank Polski intensywnie współpracował z Ministerstwem Finansów w kwestii zarządzania długiem publicznym, emitował papiery wartościowe, organizował przetargi w ramach operacji otwartego rynku na skup, a także sprzedaż papierów skarbowych. Rezerwa na ryzyko kursowe wynosi ponad 11 mld zł, w tym właśnie w ubiegłym roku została ona powiększona, uzupełniona o 2467 mln zł. Stanowi to zabezpieczenie wyniku finansowego przed aprecjacją złotego. Od kilku lat polski system bankowy cechuje nadpłynność. Szacuje się ją na poziomie, jak wspomniał pan prezes, ok. 90 mld zł. Mimo że ona się zmniejsza, że polski system bankowy i Narodowy Bank Polski coraz lepiej z tym sobie radzą, to ma to miejsce. Jest to spowodowane głównie skupem walut w związku ze sprzedażą, z obsługą zadłużenia, z przewalutowaniem składki członkowskiej, a także środków unijnych. W realizacji drugiej bardzo ważnej funkcji Narodowego Banku Polskiego, którą jest zapewnienie stabilności systemu finansowego, Narodowy Bank Polski współpracował z Ministerstwem Finansów, Komisją Nadzoru Finansowego i Bankowym Funduszem Gwarancyjnym. Ta współpraca została zainicjowana także w ramach Komitetu Stabilności Finansowej, aczkolwiek takie spotkanie odbyło się zaledwie jeden raz, powstał on w sierpniu ub. r. Pewne ustalenia, także informacje dotyczące bezpieczeństwa systemu bankowego i finansowego w Polsce, których przekazanie różnym organizacjom unijnym jest wymagane, zostały przez ten komitet przygotowane i przekazane. W 2015 r. NBP udzielił kredytu refinansowego na przywrócenie płynności jednemu z banków, który niestety pozostawił Narodowy Bank Polski z niespłaconym 150-milionowym kredytem - niespłaconym przez ten bank z powodu jego upadłości. Tutaj uwagę posłów członków komisji zwrócił pewien fakt i tego dotyczyło skierowane pytanie, czy udzielenie tego kredytu było poprzedzone wystarczająco dokładną analizą. Niemniej po zakończeniu sporu z syndykiem okazało się jednak, że Narodowy Bank Polski będzie mógł dochodzić wierzytelności z zabezpieczeń w postaci gwarancji Skarbu Państwa, a nie z masy upadłości, co jest dla narodowego banku korzystne. Zwracano także uwagę na fakt, że tę sytuację wywołał brak procedury resolution, która, wdrożona wcześniej - termin jej wdrożenia przypadał na rok 2014 - pozwoliłaby uniknąć takich negatywnych skutków dla Narodowego Banku Polskiego i całego sektora bankowego. W gospodarce własnej banku Najwyższa Izba Kontroli nie stwierdziła żadnych nieprawidłowości, chociaż podkreślono, że taka kontrola NIK ma miejsce co kilka lat, co 4-5 lat, i jest fragmentaryczna, czyli dotyczy analizy niektórych tylko wydatków, co może rodzić ryzyko stwierdzenia nieprawidłowości przy kompleksowej analizie. Pozytywnie należy ocenić wycofanie się Narodowego Banku Polskiego z płacenia składki w kwocie 2600 tys. zł na Europejski Urząd Nadzoru Bankowego, skoro następowałoby to bez podstawy prawnej. Zwiększą się przez to wpływy do budżetu państwa, natomiast wbrew obawom niektórych posłów członków komisji nie przełoży się to na wyeliminowanie Narodowego Banku Polskiego z udziału w pracach Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego, ponieważ taką składkę wpłaci Komisja Nadzoru Finansowego bądź zostanie przygotowana odpowiednia podstawa prawna. Sprawozdanie, które przedstawiono nam w czasie prac Komisji Finansów Publicznych, nie budziło większych wątpliwości, poza wspomnianymi kilkoma drobnymi uwagami, członków Komisji Finansów Publicznych ani większych kontrowersji. Komisja przyjęła to sprawozdanie, oceniając je pozytywnie. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)