Mówca: Sprawozdawca Elżbieta Apolonia Pierzchała
Data: 2013-05-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Infrastruktury mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie, zawarte w druku nr 1318, w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o transporcie kolejowym oraz ustawy o zmianie ustawy o transporcie kolejowym, druk nr 1046. Zakres projektu ustawy odnosi się do zagadnień związanych z wprowadzeniem nowego systemu przyznawania uprawnień na stanowisku maszynisty na terytorium Unii Europejskiej. Projekt w zakresie swojej regulacji zawiera przepisy umożliwiające wykonanie prawa Unii Europejskiej zawartego w dyrektywie 59/2007/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. w sprawie przyznania uprawnień maszynistom prowadzącym lokomotywy i pociągi w obrębie systemu kolejowego Wspólnoty, Dz. Urz. UE L 315 z 3.12.2007 r. str. 51 - jest to wdrożenie częściowe - oraz prawa zawartego w decyzji Komisji nr 2011/765/UE z dnia 22 listopada 2011 r. w sprawie kryteriów uznawania ośrodków szkoleniowych prowadzących szkolenia zawodowe dla maszynistów, kryteriów uznawania egzaminatorów maszynistów, jak również kryteriów organizowania egzaminów zgodnie z dyrektywą 2007/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, Dz. Urz. UE L 313 z 29.11.2011 r. str. 36. Wejście w życie dyrektywy 2007/59/WE zapoczątkowało proces harmonizacji zasad przyznawania uprawnień maszynistom na poziomie Unii Europejskiej. Transpozycja do polskiego porządku prawnego spowodowała, że dokumentami uprawniającymi maszynistę do prowadzenia pociągu lub pojazdu kolejowego są licencja maszynisty wydawana przez prezesa UTK oraz świadectwo maszynisty wydawane przez przewoźnika kolejowego lub zarządcę infrastruktury kolejowej, na rzecz którego maszynista świadczy pracę lub usługi. Osoby ubiegające się o pracę na stanowisku maszynisty według nowych zasad są obowiązane do poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym przed uzyskaniem licencji maszynisty. Licencja maszynisty jest dokumentem obowiązującym na terytorium całej Unii Europejskiej według jednolitego wzoru. Wprowadzenie w Polsce nowego systemu przyznawania uprawnień dla maszynistów wiąże się ze spełnieniem nowych warunków ze strony podmiotów zaangażowanych w proces szkolenia. Przewoźnicy kolejowi i zarządcy infrastruktury są obowiązani do opracowania nowych procedur wewnętrznych związanych z procesem wydawania świadectw maszynistów. Podmioty zainteresowane prowadzeniem ośrodka szkolenia i egzaminowania maszynistów muszą m.in. zapewnić odpowiednich instruktorów i egzaminatorów oraz uzyskać wpis do rejestru prowadzonego przez prezesa UTK. W związku z modyfikacją zakresu badań lekarskich dla licencjonowanych maszynistów w stosunku do aktualnie realizowanych odpowiednie działania dostosowujące muszą przeprowadzić także podmioty uprawnione do przeprowadzania badań maszynistów. Podmioty te obowiązane są również do uzyskania wpisu na listę prowadzoną przez prezesa UTK. W projekcie znalazły się następujące uregulowania: definicja pojazdu kolejowego specjalnego, definicja usługi trakcyjnej, kryteria uznawania ośrodków szkoleniowych prowadzących szkolenia zawodowe dla maszynistów, kryteria uznawania egzaminatorów maszynistów, kryteria organizowania egzaminów, zasady przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych maszynistów i kandydatów na maszynistów. Zostały też sprecyzowane obowiązki pracodawców maszynistów, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów dotyczących medycyny pracy i badań profilaktycznych pracowników. Wprowadzono ponadto rozwiązania mające na celu wyeliminowanie praktyk związanych z pracą maszynistów, które mają negatywny wpływ na poziom bezpieczeństwa w transporcie kolejowym. W związku z licznymi przypadkami rozbieżności w przepisach wewnętrznych, wydawanych przez przewoźników kolejowych i zarządców infrastruktury, regulujących zagadnienia związane z bezpieczeństwem w transporcie kolejowym rozszerzono również katalog zadań wykonywanych przez prezesa UTK. W trakcie prac nad tym projektem wprowadzono szereg poprawek o charakterze regulacyjno-legislacyjnym oraz porządkującym. Jedyne zapisy w tej regulacji, do których były zastrzeżenia konstytucyjne, dotyczyły katalogu zadań prezesa UTK, a konkretnie wydawania przez prezesa Urzędu Transportu Kolejowego instrukcji i wytycznych bezpośrednio związanych z bezpieczeństwem w transporcie kolejowym w celu ujednolicenia rozwiązań stosowanych przez przewoźników kolejowych i zarządców infrastruktury. Wprowadzona obecnie zmiana polega na tym, że na wniosek prezesa UTK minister właściwy do spraw transportu w drodze rozporządzenia określi procedury utrzymania i eksploatacji w transporcie kolejowym, mając na uwadze potrzebę zapewnienia jednolitych warunków wykonywania działalności na sieci kolejowej Rzeczypospolitej Polskiej przez przewoźników kolejowych i zarządców oraz bardzo ważne względy bezpieczeństwa w zakresie transportu kolejowego. Zgodnie z dyrektywą 2007/59/WE z obowiązku posiadania licencji i świadectwa zwolnieni są maszyniści, którzy nabyli uprawnienia do prowadzenia pojazdów kolejowych w ruchu międzynarodowym na podstawie prawa krajowego lub rozpoczęli szkolenie w celu uzyskania tych uprawnień przed dniem 29 października 2011 r. Tego rodzaju uprawnienia mogą obowiązywać najpóźniej do dnia 29 października 2018 r. Po 29 października 2013 r. wszystkie osoby, które nabywają uprawnienia maszynisty, powinny być szkolone według nowych zasad oraz uzyskać po zakończeniu szkolenia licencję i świadectwo maszynisty. Ostateczny termin, po upływie którego wszyscy maszyniści prowadzący pociągi lub pojazdy kolejowe powinni posiadać licencję i świadectwo maszynisty, to 29 października 2018 r. W ostatnich latach na rynku kolejowym w Polsce stosowaną przez niektórych przewoźników kolejowych praktyką jest korzystanie z usług maszynistów na podstawie umów cywilnoprawnych zawieranych za pośrednictwem agencji zatrudnienia lub innych przedsiębiorców wyspecjalizowanych w zapewnianiu personelu kolejowego. W takich sytuacjach trudno stwierdzić, czy maszynista przystępuje do wykonywania czynności na stanowisku z zachowaniem wymaganego okresu nieprzerwanego odpoczynku niezbędnego do bezpiecznego prowadzenia pociągów, jak również, czy zapewniony jest odpowiedni poziom jego przygotowania zawodowego, który powinien być stale monitorowany przez przewoźnika kolejowego. Projektodawca zaproponował w tej sprawie, aby działalność polegającą na zapewnieniu obsługi pojazdów przez maszynistów mogli wykonywać wyłącznie przewoźnicy kolejowi posiadający ważny certyfikat bezpieczeństwa. Projektodawca wprowadził również uprawnienie dla prezesa UTK do cofnięcia certyfikatów bezpieczeństwa przewoźnikom kolejowym, którzy nie stosują się do wymogów bezpieczeństwa określonych w instrukcjach. Nałożono także na maszynistę obowiązek informowania pracodawcy o okolicznościach uniemożliwiających mu wykonywanie uprawnień zawartych w świadectwie maszynisty. Ponadto nałożono na maszynistów obowiązek składania oświadczeń, w których informują przewoźnika kolejowego, na którego rzecz wykonują pracę, czy świadczą usługi również na rzecz innych przewoźników kolejowych. Oświadczenie, w którym maszynista stwierdza, iż wykonuje czynności prowadzenia pojazdu trakcyjnego także dla innego podmiotu, należy przekazać prezesowi Urzędu Transportu Kolejowego. Za niewykonywanie obowiązków związanych ze składaniem oświadczeń dotyczących czasu pracy, a także dla przedsiębiorców niebędących przewoźnikami kolejowymi, którzy świadczą usługi w zakresie udostępniania maszynistów, przewidywane są odpowiednie sankcje. Przedstawiona regulacja zawarta w druku nr 1046 jest regulacją oczekiwaną przede wszystkim przez środowiska kolejowe. W związku z wysoką średnią wieku pracowników wykonujących czynności na stanowiskach związanych z prowadzeniem pojazdów kolejowych w ciągu najbliższych 5 lat, przy założeniu utrzymania się aktualnych potrzeb przewozowych, niezbędne będzie wyszkolenie ponad 3 tys. nowych maszynistów. Przedmiotowa regulacja przyczyni się do poprawy transparentności nowego systemu przyznawania uprawnień dla maszynistów. Jej wejście w życie spowoduje płynne przejście do nowego systemu uznawania kwalifikacji zawodowych oraz znaczące podniesienie bezpieczeństwa w transporcie kolejowym, o co wszystkim na pewno chodzi. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Infrastruktury wnoszę o przyjęcie przez Wysoką Izbę rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o transporcie kolejowym oraz ustawy o zmianie ustawy o transporcie kolejowym zawartego w drukach nr 1318 i 1046. Dziękuję. (Oklaski)