Mówca: Agnieszka Ścigaj
Data: 2018-10-02 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt kolejny raz przedstawić projekt ustawy składany przez klub Kukiz’15, ustawy dotyczącej realizacji przez Polskę założeń Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, podpisanej i ratyfikowanej przez Polskę w 2012 r. Ten projekt trafił tu kolejny raz, został złożony za naszym pośrednictwem. Jego przyjęcie jest postulowane od 10 lat przez środowiska osób niepełnosprawnych. Jest to projekt tak naprawdę złożony przez organizacje pozarządowe. W poprzednim momencie, kiedy państwo odrzuciliście ten projekt, był on rekomendowany przez 250 organizacji pozarządowych. Nie skupię się na wadach prawnych, ponieważ z całą pewnością ten projekt wady prawne ma. Państwo wytknęliście te wady prawne. Trochę się do nich za chwilę odniosę. Zacznę od intencji i trochę nawiążę do tego, co powiedział pan minister Michałkiewicz odnośnie do mojego doświadczenia, ale też nawiążę do pana doświadczenia, ponieważ rzeczywiście znamy się, znam pana ministra z wieloletniej pracy na rzecz osób niepełnosprawnych, bardzo cenię i zawsze ceniłam jego pracę i jego zdanie. Chciałam powiedzieć tak, że ze względu na to, panie ministrze, że nie byłam w żadnym ciele legislacyjnym, tylko w tym, które doświadczało legislacji, pracując z osobami niepełnosprawnymi, odnosiłam się do swoich doświadczeń i do tego, jakie problemy mają te osoby, które realizują głupie ustawy, które państwo proponujecie. Mówiłam o tych doświadczeniach, a nie o nieprawidłowościach, mówiłam tylko o takich elementach jak np. to, że przez złe orzecznictwo do tej pory w Polsce, bo to jest nawiązanie do tej ustawy, pisze się ludziom na orzeczeniach o niepełnosprawności: praca żadna, czyli nie pozwala się im pracować. To jest krzywdzące i patologiczne. Pan o tym wie i wiedział pan o tym od wielu lat. Wie pan również o intencji tego projektu co najmniej - powiem, że co najmniej, a całą pewnością wiem, że dłużej - od 2 lat, ponieważ 2 lata temu toczyła się tutaj dokładnie ta sama dyskusja. Ten projekt był przez nas złożony i pan wiedział, że jest taka potrzeba, wiedział pan, będąc również wcześniej w opozycji, że należy zająć się tym tematem. To nie jest temat polityczny, to nie jest temat medialny. W Polsce ubezwłasnowolnia się, drodzy państwo, mnóstwo osób. W latach 80. to było jakieś 20 tys., w tej chwili jest 60 tys. Na to, że instytucja ubezwłasnowolnienia jest nadużywana, zwraca uwagę Komisja Europejska, zwraca uwagę ONZ, zwraca uwagę rzecznik praw obywatelskich, zwracają uwagę rodzice i same osoby niepełnosprawne. Z powodu tego, że nie zawsze są sprawne, jeśli chodzi o podejmowanie decyzji w sprawach swojego zdrowia, zabiera się im wszystkie prawa obywatelskie. To jest bardzo krzywdzące i tak naprawdę ciągle punktowane. Dlatego pana doświadczenia w tym względzie nie zostały wykorzystane. 2 lata temu państwo odrzuciliście ten projekt z powodu licznych uwag dotyczących rzeczywiście skomplikowanej materii prawnej tego projektu. Racja, aspekt dotyczący ubezwłasnowolnienia, podejmowania decyzji to jest bardzo skomplikowana materia prawna. Drodzy Państwo! Kolejny podatek, o którym rozmawialiśmy, kolejni urzędnicy. Macie do dyspozycji rządowe biura legislacyjne, mnóstwo prawników zatrudnianych w urzędach, w PFRON-ie, w innych instytucjach, rzecznika praw obywatelskich, macie Biuro Analiz Sejmowych, macie na to mnóstwo pieniędzy, wydajecie pieniądze również z innowacyjnych projektów unijnych i nie potrafiliście przez 2 lata dla tych ludzi, dla których składamy ten wadliwy prawnie projekt, stworzyć ani przygotować projektu, który będzie poprawny prawnie i będzie zawierał tylko tę intencję. Nie zrobiliście tego, drodzy państwo, chociaż nie wymagało to żadnych nakładów finansowych. Pytanie brzmi: Dlaczego? Oczywiście, że możecie skrytykować nasz klub Kukiz’15 za to, że ponownie złożyliśmy ten projekt z wadami legislacyjnymi, prawnymi, i pewnie w dużej części będziecie mieć rację. Na pewno zakładacie odrzucenie tego projektu kolejny raz w pierwszym czytaniu, czyli nadal nie chcecie popracować, nie chcecie pomóc ludziom, osobom niepełnosprawnym ubezwłasnowolnianym po prostu swoimi zasobami, pieniędzmi, które wam dają na to, żebyście im pomagali. Oczekujecie, że oni przygotują wam superlegislację, a wy przez tyle lat, mając to doświadczenie, przez 10 lat przypominania o tym problemie nie potrafiliście przygotować dokumentu prawnego i przez ostatnie 2 lata, w których obiecaliście, że na pewno tym tematem się zajmiecie, nie zajęliście się nim. Stąd złożenie drugi raz tego projektu. On był złożony ponownie, ponieważ był to też kolejny postulat, który zgłosiło środowisko osób niepełnosprawnych protestujących w Sejmie. Mówili o tym wyraźnie: nie chcą ubezwłasnowolnienia w każdym przypadku. Mówili o tym, aby osoby niepełnosprawne intelektualnie przestać nazywać w polskiej nomenklaturze prawnej upośledzonymi umysłowo lub określać innymi obraźliwymi sformułowaniami. To nie jest duża grupa osób. Państwo macie w zwyczaju, że pod naciskami dużych grup społecznych czymś tam się zajmujecie. To rzeczywiście grupa, która nie jest krzykliwa, na którą mało kto zwraca uwagę. Dlatego my kolejny raz zwracamy na nią uwagę i składamy ten projekt. Projekt nie ma zastępować instytucji ubezwłasnowolnienia, chociaż o to apeluje się w konwencji praw osób niepełnosprawnych. On ma być do tego równoległy, ma dać alternatywę, dać możliwość, że w przypadku kiedy zgłasza się osoba... Do mnie zgłosiła się mama dziewczynki niepełnosprawnej, już kobiety, która skończyła 18 lat i jest niepełnosprawna intelektualnie. Opiekuje się nią całe życie. Zgłasza się do mojego biura, przychodzi i mówi: Pani poseł, co ja mam zrobić? Nie chcę ubezwłasnowolniać mojej córki. To jest niegodne. To jest osoba, którą szanuję z całym jej schorzeniem, ze wszystkim, co jej dokucza. Chcę, aby mogła chodzić na wybory, chcę, aby mogła dziedziczyć majątek, zawierać związek małżeński, zakładać rodzinę. Chcę też, przez to, że ona czuje lęk przed lekarzem, móc za nią podejmować te decyzje. Jeżeli ją ubezwłasnowolnię... Przez 18 lat państwo nie interesowało się moją córką, a teraz będzie się interesować. Ja ją ubezwłasnowolnię, będę chciała pójść do lekarza i co jakiś czas będzie przychodzić pani z pomocy społecznej, wypytywać mnie o różne rzeczy i nagle interesować się dzieckiem, którym przez 18 lat się nie interesowała. O to chodzi w tym projekcie. Nie chodzi o to, drodzy państwo, abyśmy tutaj dyskutowali nad tymi niuansami prawnymi. Przytoczę opinię Sądu Najwyższego, który oczywiście krytykuje projekt za złą legislację, za złe sformułowania prawne w nim zawarte, ale pisze bardzo ważną rzecz: Nowe podejście do niepełnosprawności intelektualnej znalazło się w konwencji praw osób niepełnosprawnych, ale dostosowanie polskiego prawa do wymagań konwencyjnych jest bardzo trudnym zadaniem. Konieczny jest przegląd wielu ustaw i zasadnicza przebudowa przepisów dotyczących zdolności prawnych, drodzy państwo. To jest tego kwintesencja. Naczelna Izba Lekarska również wskazuje na potrzebę poprawy aktów prawnych dotyczących tego, aby rzeczywiście móc sprawnie i szybko podejmować interwencje medyczne, nie czekając na orzeczenia sądu. Chodzi o to, aby wykonywać te zabiegi zgodnie z decyzją, pod wpływem osoby bliskiej osobie niepełnosprawnej intelektualnie. Ona wskazuje na tę potrzebę, również wskazując na skomplikowaną materię prawną. Drodzy Państwo! Ani ja, ani osoby niepełnosprawne, ani całe środowisko, które otacza osoby niepełnosprawne, nie jesteśmy winni złego prawa, nie jesteśmy winni skomplikowanej materii prawnej w Polsce. To państwo, to my - można powiedzieć, że ja w tej chwili też, bo jestem tą, która tworzy prawo, odpowiada za to prawo - jesteśmy im to winni. Jesteśmy za to odpowiedzialni. Ta materia prawna, którą państwo krytykujecie, jest skomplikowana. Ale mamy zasoby. Mamy na to środki. Powinna być wola polityczna, bo to nie może być przedmiot walki politycznej. Wiem, że za chwilę państwo wyjdziecie i skrytykujecie nieudolność prawną. Ja nie jestem prawnikiem. Ci, którzy pisali to prawo, to prawnicy, którzy na co dzień pomagają osobom niepełnosprawnym pokonywać trudności prawne. Pisali to prawnicy z organizacji pozarządowych, stąd mają prawo pomylić się w różnych kwestiach prawnych. Ten projekt został złożony w tej wersji po to, żebyście państwo wreszcie pozwolili na dyskusję na ten temat, żebyście to skierowali do komisji kodyfikacyjnej, żebyście skierowali to do biura legislacji rządowej, żebyście uruchomili procedury prawne, żeby pomóc tym ludziom. To jest sygnał. Ta dyskusja jest po to. Oczywiście dyskutuję z pustą salą, prawie że pustą, ale cieszę się, że państwo, którzy tutaj są, rzeczywiście... Że jest pan minister, bardzo się cieszę. Zwracam się do pana ministra z prośbą. Proszę pomóc przeprowadzić tę legislację. Proszę uruchomić prawników. Proszę naprawdę zająć się tym problemem. Nawet jeżeli państwo ten projekt w tej chwili odrzucicie, to ja już się z tym pogodziłam. Myślę, że te osoby też pogodziły się z tym, że dla państwa ta polityka jest naprawdę priorytetowa. Ale odwołuję się do państwa sumienia, do tego, że macie tę pełnię władzy. Zakończcie chociaż jeden element z tej konwencji praw osób niepełnosprawnych tak jak trzeba. Doprowadźcie do sytuacji, że rzeczywiście przestaniemy orzekać o ubezwłasnowolnieniu tylko w przypadku kwestii medycznych. Poprzedni projekt zawierał kwestie prawne. Za tamtą kwestię był skrytykowany, więc troszkę okroiliśmy tę wersję. Chodzi o kwestię opiekuna medycznego. Chcę się odnieść do kilku uwag rządowych, dlatego że państwo tam powiedzieliście, wskazaliście... Rozumiem, że w ogóle rząd albo ten, kto przygotował tę opinię, nie zrozumiał tej intencji albo nie chciał jej zrozumieć, albo chciał, aby to zostało usunięte, bo w uzasadnieniach rzeczywiście odwoływał się do tego, że będzie zastąpienie instytucji ubezwłasnowolnienia. Oczywiście już wyjaśniałam, że takiego zastąpienia nie będzie. Mocno podkreślano i zwracano uwagę na nazwę opiekuna medycznego. Owszem, rzeczywiście opiekun medyczny jest w nomenklaturze, funkcjonuje jako zawód medyczny, ale to też nie jest prawda, że takie elementy się nie pojawiają. Bardzo często w polskim prawodawstwie spotykamy się z różnymi definicjami tej samej nazwy. To np. definicje działalności gospodarczej w ustawie o VAT, w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych czy też w uchylonej ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. Kwestia nomenklatury powinna właściwie stanowić rzecz drugorzędną, a nie pierwszorzędną. Możemy dyskutować, czy to mógłby być pełnomocnik medyczny, można przyjąć inną nazwę. To naprawdę nie jest problem. Dla chcącego nie ma tutaj nic trudnego. Państwo mówicie, że definicja, nazwa niepełnosprawności intelektualnej w polskim systemie, który dziś obowiązuje, dotyczącym nomenklatury w kwestiach niepełnosprawności nie obowiązuje. Ale definicja niepełnosprawności intelektualnej jest określona przez Światową Organizację Zdrowia. Niepełnosprawność intelektualna oznacza znacznie mniejszą zdolność rozumienia nowych lub złożonych informacji oraz uczenia się i stosowania nowych umiejętności, zaburzoną inteligencję. Powoduje zmniejszoną zdolność samodzielnego radzenia sobie z zaburzeniami w funkcjonowaniu społecznym. Zaczyna się przed osiągnięciem dorosłości. Ma trwały wpływ na rozwój. Niepełnosprawność zależy nie tylko od stanu zdrowia dziecka, ale również od jego upośledzenia, ale także od tego, w jakim stopniu czynniki środowiskowe wspierają pełne uczestnictwo i integrację dziecka w społeczeństwie. Użycie terminu ˝niepełnosprawność intelektualna˝ w kontekście inicjatywy WHO, tzw. projektu ˝Lepsze zdrowie, lepsze życie˝, obejmuje również dzieci z autyzmem, z upośledzeniem umysłowym. Ono obejmuje również dzieci, które zostały umieszczone w instytucjach z powodu postrzeganych niepełnosprawności. Polski prawodawca powinien iść z duchem czasu, a nie zasłaniać się argumentem w postaci braku dynamizmu w zakresie literatury przedmiotu, bo takie jest uzasadnienie wydane np. przez Krajową Radę Sądownictwa. Drodzy Państwo! Zwracam się z apelem do ministerstwa, do posłów z większości parlamentarnej, którzy prawdopodobnie odrzucą w pierwszym czytaniu ten projekt, żeby nie upłynęły kolejne 2 lata, aż państwo złożycie swój projekt, który rzeczywiście będzie poprawny legislacyjnie, albo skierujecie to do komisji kodyfikacyjnej, bo 10 lat temu ta praca się rozpoczęła i została zarzucona, bo jest to trudna materia, zawsze tak państwo mówicie. Ale czy naprawdę rząd, który ma większość, który jest od dawien dawna większościowy, bez koalicjanta, czyli nikt mu nie przeszkadza, ma prezydenta, ma wszystko to, o czym wspomniałam, nie potrafi napisać ustawy, która nie będzie krzywdziła ludzi niepełnosprawnych intelektualnie? Proszę sobie na to odpowiedzieć. Posłowie z opozycji, posłowie, którzy na swoją działalność nie biorą subwencji partyjnych, więc nie mają tak dużego aparatu prawników, których mogliby wynająć, ani pieniędzy na dobre biuro legislacyjne, i organizacje pozarządowe apelują do państwa: Naprawdę zajmijcie się tym problemem i spróbujcie rozwiązać tę sytuację. Dziękuję bardzo. (Oklaski)