Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-05-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie poselskie z okazji 125. rocznicy urodzin gen. Stanisława Sosabowskiego Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 8 marca br. obchodziliśmy 125. rocznicę urodzin Stanisława Franciszka Sosabowskiego - pułkownika piechoty Wojska Polskiego, generała brygady, twórcy i dowódcy 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Na świat przyszedł w Stanisławowie, w rodzinie kolejarskiej. Uczęszczał do siedmioklasowej cesarskiej i królewskiej Wyższej Szkoły Realnej w Stanisławowie, gdzie zdał maturę. W wieku 18 lat rozpoczął studia ekonomiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, lecz śmierć ojca i konieczność utrzymania rodziny zmusiły go do powrotu do rodzinnego miasta. Zarabiał, udzielając korepetycji. Wtedy też wstąpił do drużyn strzeleckich. W 1913 r. został powołany do armii austro-węgierskiej. Uczestniczył w walkach 58. Pułku Piechoty. W tym okresie awansował do stopnia porucznika. Kilka lat później wstąpił do Wojska Polskiego. Po przeniesieniu do Warszawy został przydzielony do Głównego Urzędu Likwidacyjnego w Ministerstwie Spraw Wojskowych. Z powodu kontuzji kolana nie brał bezpośredniego udziału w wojnie polsko-bolszewickiej i wojnie polsko-ukraińskiej. 2 lata później rozpoczął studia w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Po ich ukończeniu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera sztabu generalnego został przydzielony do Oddziału IV Sztabu Generalnego WP. W latach 1928-1939 pełnił funkcje dowódcze w 75. Pułku Piechoty, 3. Pułku Strzelców Podhalańskich, 9. Pułku Piechoty Legionów i 21. Pułku Piechoty ˝Dzieci Warszawy˝. Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. 21. pułk został przydzielony do 8. Dywizji Piechoty, będącej odwodem Armii Modlin. Brał udział w walkach w rejonie Mławy. 15 września pułk wraz z grupą operacyjną wycofał się do Warszawy, gdzie obsadził odcinek obronny na Grochowie. Sosabowskiemu udało się utrzymać pozycje przy niewielkich stratach własnych. Po tym sukcesie powierzono Sosabowskiemu dowództwo nad wszystkimi polskimi oddziałami w rejonie pododcinka Grochów. 2 dni po podpisano aktu kapitulacji stolicy, 29 września, przed wymarszem do niewoli 21. pułk i jego dowódca zostali odznaczeni przez gen. Juliusza Rómmla orderami Virtuti Militari III klasy. Po zakończeniu walk Sosabowski przeszedł do konspiracji i wstąpił do Służby Zwycięstwu Polski. Tam otrzymał zadanie przedarcia się przez Węgry do Francji, by przekazać meldunki o sytuacji w kraju rządowi na wychodźstwie. Pod fałszywym nazwiskiem Emil Hełm Sosabowski dotarł do Paryża, gdzie otrzymał przydział na dowódcę piechoty dywizyjnej w odtwarzanej 4. Dywizji Piechoty. Sosabowski postanowił ze swej brygady stworzyć pierwszą w historii Wojska Polskiego jednostkę spadochronową. Szkolenia odbywały się w ośrodku w Largo House, skoki spadochronowe zaś na lotnisku Ringway. Brygada wzięła udział w największej w czasie II wojnie światowej operacji powietrzno-desantowej sprzymierzonych, której celem było opanowanie mostów na Renie w pobliżu holenderskiego Arnhem. Straty brygady sięgnęły blisko 40% walczących oddziałów, a cała operacja zakończyła się porażką. Za jednego z winnych uznano Sosabowskiego, któremu zarzucono niedopuszczalną krytykę brytyjskiego dowództwa. Niestety na żądanie Brytyjczyków 1. Samodzielna Brygada Spadochronowa została odebrana jej twórcy i dowódcy, a Sosabowskiego mianowano inspektorem jednostek etapowych i wartowniczych. Po II wojnie światowej Sosabowski pracował w Wielkiej Brytanii jako robotnik magazynowy w fabryce silników elektrycznych, a następnie telewizorów. Gen. Stanisław Sosabowski zmarł na zawał 25 września 1967 r. w Londynie. W 1969 r. spadochroniarze przywieźli jego prochy do Polski, gdzie spoczęły - zgodnie z wolą Sosabowskiego - na warszawskim cmentarzu wojskowym na Powązkach. Cześć jego pamięci! Dziękuję.