Mówca: Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Elżbieta Rafalska
Data: 2018-05-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie i Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za to, że ta dzisiejsza debata, na pewno emocjonalna, gdyż mówimy o problemach osób niepełnosprawnych, toczy się z zachowaniem dużej powagi. Mam różne doświadczenia z tej Izby i za ten fakt i za ten ton bardzo dziękuję. Trzeba wyraźnie powiedzieć, że dyskusja nad projektem ustawy zrównującej rentę socjalną z minimalną emeryturą czy rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest rzeczywiście efektem trwającego w Sejmie protestu, ale też jest szybką odpowiedzią rządu na ten ważny postulat, nie tylko pań protestujących w Sejmie, ale postulat podnoszony od wielu, wielu lat przez różne środowiska osób niepełnosprawnych. Zanim przejdę do projektu ustawy, może odniosę się do tych zagadnień, które daleko przekraczały ramy tego projektu i odnoszą się ogólnie do podejścia rządu Prawa i Sprawiedliwości, naszych działań na rzecz osób niepełnosprawnych, tych działań, które podejmowaliśmy. Co takiego się wydarzyło, padło tu pytanie, od 2014 r. czy 2015 r.? Otóż wydarzyło się. To była zmiana ekipy rządzącej i, jak wiadomo, dokonuje się to w końcówce roku. Rząd Prawa i Sprawiedliwości przejął budżet przygotowany na 2016 r. przez poprzednią koalicję Platformy Obywatelskiej i PSL-u. Proszę państwa, nie zapominajmy, że w tym budżecie znaleźliśmy zabezpieczenie na wydatki programu polityki rodzinnej 500+, dzięki któremu w ramach tego pierwszego kroku w sposób istotny wsparliśmy rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne do 18. roku życia. A jak je wsparliśmy, przez jaki mechanizm różnicujący, jeśli chodzi o dzieci pełnosprawne i niepełnosprawne? Otóż pamiętajmy, że w przypadku pierwszego dziecka mamy kryterium dochodowe 800 zł, a jeśli w rodzinie jest dziecko niepełnosprawne - 1200 zł. Nie ma takiego kryterium w żadnym innym świadczeniu w naszym systemie świadczeń, które tak mocno, o 50% różnicowałoby to kryterium dochodowe. Dzięki temu w pierwszym roku niemalże 1 mld, bo ponad 900 mln zł, a teraz w roku 2017, kiedy było całoroczne finansowanie, do rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym zaadresowaliśmy 1370 mln zł. Proszę państwa, to był ten pierwszy rok, 2016. W 2017 r. było całoroczne finansowanie. Potem natychmiast - pamiętając o bardzo trudnej sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych - wprowadziliśmy regulację, która dawała opiekunom osób niepełnosprawnych prawo do zasiłku dla osób bezrobotnych bądź - po spełnieniu warunków - prawo do świadczenia przedemerytalnego. To proste, ale zrobiliśmy to. Te osoby nie zostawały następnego dnia po śmierci swoich najbliższych, po traumie związanej z ich odejściem, bez żadnego zabezpieczenia. Uznaliśmy, że ten okres sprawowania opieki należy uznać za pracę i osoby te nabywają te prawa tak jak osoba, która nabywa prawo do zasiłku dla bezrobotnych, albo osoba, która w szczególnych okolicznościach może skorzystać z prawa do świadczenia przedemerytalnego. Padały tu pytania o wydatki, jak te wydatki wyglądają. Proszę państwa, nie będę omawiała jakichś szczególnych pozycji, ale można powiedzieć, że te wydatki wzrosły w ciągu 2 lat, między rokiem 2015 a 2017 - już nie mówię o roku 2018 - o ok. 3 mld zł. Mamy jeszcze program ˝Za życiem˝, program wieloletni, którego finansowanie w cyklu 5-letnim jest na poziomie 3100 mln zł. Można było zrobić więcej? Pewnie można by było zrobić. Czy można było zrobić to jeszcze szybciej? Staramy się pracować naprawdę szybko, ale są rzeczy... Panie, które tu siedzą, posłanki, które siedzą w komisji polityki społecznej - przepraszam, pracują w komisji polityki społecznej, wiedzą, że rozwiązania systemowe, rozwiązania dotyczące tworzenia, nie wiem, ośrodków wsparcia, instytucji środowiskowych, dziennych form pomocy wymagają nie tylko zaangażowania finansowego, czasowego, samorządowego. To nie jest tylko napisanie dobrej ustawy, to nie jest tylko danie pieniędzy. Na przykład zwiększenie o prawie 160 mln zł środków na finansowanie środowiskowych domów samopomocy daje dzisiaj możliwość tworzenia w gminach wiejskich ośrodków dla osób niepełnosprawnych, osób, które czasami są wyciągane z domów po wielu, wielu latach funkcjonowania tylko w warunkach domowych. Tworzymy te warunki, zachęcamy te samorządy, które do tej pory nie były tym zainteresowane i które czasami nadal nie są tym zainteresowane, mówimy im: zróbcie to, bo to jest tego warte. Więc ten wzrost nakładów, proszę państwa, też miał miejsce. Przejdę może do renty socjalnej i do tego, że robimy wszystko pod przymusem. Proszę państwa, 1 marca 2017 r. Nasz pierwszy samodzielny budżet, budżet naszego rządu - podniesienie wysokości minimalnej emerytury i renty socjalnej. Wzrost w 2017 r. to był wzrost o 13%, o 13,3%, czyli o 98,65 zł, podczas gdy w innych latach to była zwykła waloryzacja i renta rosła o 11 zł, 30 zł, 1,20 zł. W roku 2018 ta renta wzrosła o 25 zł. Planowany jest wzrost o 164,77 zł, o 19%, co łącznie daje, jak mówię, nie 50%, nie 37%, tylko dokładnie 39,2% wzrostu. Rzeczywiście przez lata mówiliśmy, że wysokość renty dla osób, które nie mogą wypracować sobie stażu pracy, bo nie mogą pracować, nie powinna wynosić 84%, tylko powinna być zrównana z wysokością renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty dla tych osób, które pracowały, zachorowały i nie mogły sobie dopracować do minimalnej emerytury. Bo w tej dyskusji, proszę państwa, pamiętajmy też o tym, że żeby nabyć uprawnienia do minimalnej emerytury, która wynosi 1029 zł, kobiety muszą przepracować 20 lat, a mężczyźni muszą mieć 25 lat pracy. Dzisiaj ta renta zostanie podniesiona do kwoty 1029,80 zł. Jej wypłata - padały o to pytania - zostanie uruchomiona 1 września, bo Zakład Ubezpieczeń Społecznych potrzebuje czasu na przygotowanie się do tych wypłat, na przygotowanie swoich systemów. Ale ta renta zostanie wypłacona z wyrównaniem od 1 czerwca, za lipiec, sierpień, i od września będą już normalne płatności. Chcę też powiedzieć, że w tym roku od 1 marca 2018 r. wypłaciliśmy rencistom roczne wyrównanie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, z wyliczeniem wstecz od 1 marca 2017 r., ponieważ oni nie zostali też wtedy uwzględnieni w tej podwyżce. Ilu osobom wypłacamy tę rentę socjalną, proszę państwa? Otóż w 2017 r. rentę socjalną wypłacono 278 300 osobom. Na ten cel Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydatkował kwotę 2745 mln zł. Padały pytania, i to było kilka pytań, na temat tego, jak zabezpieczone są wydatki i dlaczego jeden z artykułów, art. 3, mówi o udzieleniu upoważnienia prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do ich przenoszenia między działami i rozdziałami Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zapewniam państwa, że takie upoważnienie jest niezbędne, żeby dokonać zmiany tego planu finansowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego kalkulacja była zrobiona w oparciu o poziom obowiązującej dotychczas renty socjalnej. Było pytanie o to, jakim kosztem to się odbędzie. Proszę państwa, nie ma takiej sytuacji, żeby jakiekolwiek świadczenia wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a finansowane poprzez Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, mające charakter obligatoryjny, a więc obowiązkowy, mogły być zagrożone. Taka sytuacja w ogóle nie istnieje. Pamiętajmy również o tym, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, tylko FUS... (Poseł Joanna Frydrych: Ale to nie jest z funduszu, pani minister.) ...otrzymuje dotację z budżetu państwa, która uzupełnia ten fundusz, żebyśmy mogli na bieżąco regulować te wypłaty. Pamiętajmy też o tym, że 1 stycznia tego roku została wprowadzona e-składka, która na tyle usprawniła pobór składek należnych - nie tylko w przypadku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bo ta składka kumuluje składki ubezpieczenia społecznego, Narodowego Funduszu Zdrowia, Funduszu Pracy, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych czy Funduszu Emerytur Pomostowych - że przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są znacznie wyższe niż te, które były prognozowane przy planowaniu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. (Poseł Joanna Frydrych: Ale renta socjalna nie jest z funduszu.) A więc skutki finansowe, i tu uwzględniamy nie tylko te renty socjalne... (Poseł Krystyna Skowrońska: Ale renta socjalna, pani minister, jest z budżetu, a nie z funduszu.) ...które są w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, ale też renty wypłacane przez KRUS, MON, MSWiA oraz Ministerstwo Sprawiedliwości, wynoszą dokładnie 280 tys. To jest stan na marzec 2018 r. Skutki finansowe w roku 2018 wyniosą 315 mln z wyrównaniem tego świadczenia, tak jak mówiłam, od 1 czerwca. W kolejnych latach skutki finansowe - już całoroczne, nie 7-miesięczne - wyniosą 540 mln. To upoważnienie jest niezbędne, żeby przesunąć środki z rozdziału 75 303: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych... (Poseł Joanna Frydrych: Zakład, nie fundusz.) ...§ 2430, chodzi o dotację z budżetu państwa dla funduszu celowego, do rozdziału: Renty socjalne. Też była taka obawa, czy to stanowi jakiekolwiek zagrożenie dla wypłaty kosztów osobowych zakładu czy pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Proszę państwa, to dwa odrębne fundusze. Czymś zupełnie innym jest fundusz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czymś innym jest Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, z którego też są dokonywane te płatności. (Poseł Joanna Frydrych: Renta socjalna nie jest z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.) Padało, proszę państwa, takie bardzo dramatyczne pytanie, i ono zawsze pada, jak spotykamy się z mamami osób niepełnosprawnych, co będzie, jak nas zabraknie. Co będzie, jak nas zabraknie? To jest największe zmartwienie rodziców osób niepełnosprawnych. Pani poseł pytała też o to, czy to świadczenie po zgłoszeniu tej poprawki, 30% czy 40%, ta renta w wysokości 1300, 1200 czy 1400, to jest to świadczenie, które wystarczająco to zabezpieczy. Oczywiście, że nie. To jest niskie świadczenie, ale może też nie wszyscy wiedzą o tym, proszę państwa, że mamy zbieg prawa do renty rodzinnej i renty socjalnej, że jest ta zasada zbiegu prawa do dwóch świadczeń rentowych akurat w odniesieniu do rencistów socjalnych. I rencista socjalny zachowuje prawo do swojej renty socjalnej i ma prawo do renty socjalnej po rodzicach. (Poseł Agnieszka Ścigaj: Pomniejszone.) Jeżeli ta druga renta po rodzicach jest mała, to on ma prawo do zachowania, do zbiegu renty w ten sposób, żeby świadczenie nie przekraczało 200% kwoty najniższej emerytury. Dzisiaj jest to kwota 2059 zł. Jeżeli jest taka sytuacja, że jeden z rodziców ma wyższe świadczenie, korzystniejsze niż zbieg tych dwóch świadczeń (Dzwonek), to może dokonać wyboru właśnie tego wyższego świadczenia. Takie prawo, proszę państwa, do zbiegu, ustalenia zbiegu renty socjalnej i renty rodzinnej jest absolutnie korzystniejsze dla osób, których niepełnosprawność powstała do 18. bądź 25. roku życia...