Mówca: Tomasz Rzymkowski
Data: 2016-03-30 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Prezesie! Wysoka Izbo! Proszę Państwa! Bardzo chciałbym podziękować przede wszystkim panu posłowi Arkadiuszowi Mularczykowi za otwartość na propozycje i na współpracę. Na wstępie powiem, że my mamy cały szereg różnych poprawek, mniejszych i większych. Tę największą, o której też panowie z Platformy wspomnieli, dotyczącą przywrócenia konkursu, na pewno złożymy. Ale zacznę od początku, czyli od elementów pozytywnych związanych z tą ustawą, czyli zwiększenia tego zakresu przedmiotowego od dnia 8 listopada 1917 r. To jest dobra propozycja zmiany: stworzenie bazy kodu genetycznego umożliwiającego identyfikację ofiar mordów nazistowskich i komunistycznych na narodzie polskim. To otwarcie nowej polskiej polityki historycznej, o której mówił pan poseł Mularczyk. To jest również rzecz zasługująca na docenienie i podkreślenie. Nowa ustawa ma również na celu usprawnienie Instytutu Pamięci Narodowej, co jest efektem różnych zastrzeżeń, które wynikają przede wszystkim z tych regulacji prawnych, które zostały przyjęte w czasie poprzedniej, tej dużej nowelizacji ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Konieczna jest dynamizacja pracy Instytutu Pamięci Narodowej i warto tutaj rzeczywiście wrócić do tych wzorców funkcjonowania Instytutu Pamięci Narodowej, jakie istniały za życia śp. Janusza Kurtyki. Chodzi tu przede wszystkim o powrót do tych regulacji związanych z kwestią wyboru prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Warto również zwrócić uwagę na pewne niedociągnięcia, które w toku prac należy jak najszybciej usprawnić, mianowicie na kwestie zniesienia Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa oraz wojewódzkich komitetów ochrony pamięci walk i męczeństwa, a także likwidacji Biura Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Całą inicjatywę należy odczytywać pozytywnie, natomiast duże wątpliwości budzą kwestie nieuregulowania w projekcie ustawy spraw związanych z organizacją zadań likwidowanej rady przejmowanych przez Instytut Pamięci Narodowej, jak również kwestie budżetowe. Pamiętajmy, że na poziomie centralnym rada nie dysponowała tak dużymi środkami finansowymi, jak na poziomie wojewódzkim, do tej pory funkcjonuje to w ramach urzędów wojewódzkich i o tych środkach finansowych decydują poszczególni wojewodowie. Jako przykład warto przywołać woj. mazowieckie, gdzie w 2015 r. wojewoda dysponował kwotą ok. 3,5 mln zł właśnie na cele, które realizował wojewódzki komitet ochrony pamięci walk i męczeństwa. Warto więc również zastanowić się nad jakąś propozycją zmiany w budżecie państwa, aby te środki rzeczywiście były przekazane Instytutowi Pamięci Narodowej na realizację tych zadań. No i najistotniejsza kwestia, propozycja odejścia od konkursu, na co ewidentnie i absolutnie się nie godzimy. Jesteśmy zwolennikami powrotu do modelu wyboru prezesa Instytutu Pamięci Narodowej poprzez wskazanie, poprzez rozpisanie konkursu organizowanego przez Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, a następnie dokonanie przez Sejm właściwego wyboru spośród kandydatów przedstawionych przez kolegium. Ta propozycja, która znajduje się w ustawie, jest, naszym zdaniem, nie do zaakceptowania. Ponadto wątpliwości budzi brak kryteriów merytorycznych dla członków Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. Poza kwestiami natury moralno-etycznej nie ma tam żadnych innych kryteriów, a takie kryteria powinny się znaleźć. Nie ma również przepisów mówiących o przejmowaniu obowiązków związanych z decydowaniem o tym, czy dany obiekt promuje ideologię komunistyczną i w jaki sposób należy go usunąć. Ponadto jest taka nasza propozycja dotycząca scalenia oddziałów Instytutu Pamięci Narodowej z tą administracją ogólną na poziomie podziału administracyjnego państwa na województwa, żeby ta dychotomia podziału administracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej pokrywała się z podziałem administracyjnym państwa na poziomie wojewódzkim. Należy umieścić w ustawie w celu zapewnienia stabilności wszelkie piony (Dzwonek) merytoryczne wchodzące w skład oddziałów, tak jak było to do tej pory, czyli oddziałowe biura archiwalne, oddziałowe biura miejsc pamięci narodowej, oddziałowe biura edukacji narodowej, oddziałowe biura badań historycznych, oddziałowe biura lustracyjne, oddziałowe komisje ścigania zbrodni przeciwko narodowi polskiemu. Konkludując, bo już przekroczyłem czas, powiem, że złożymy szereg poprawek. Od ich przyjęcia uzależniamy poparcie podczas trzeciego czytania całości projektu ustawy, a w chwili obecnej w ramach dobrej woli wstrzymamy się od głosu, dając państwu podczas drugiego czytania szansę na to, aby te poprawki, przede wszystkim związane z konkursem, zostały uwzględnione. Dziękuję bardzo.