Mówca: do Spraw Unii Europejskiej Konrad Szymański
Data: 2022-04-07 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Mam przyjemność przedstawić kolejną informację na temat półrocza prac w Radzie Unii Europejskiej, tym razem półrocza słoweńskiego, w okresie między lipcem a grudniem 2021 r. Kiedy czytacie państwo ten dokument, już na pierwszy rzut oka możecie zauważyć, że to jest chyba ostatnia prezydencja realizowana pod przemożnym wpływem zagadnień pandemicznych. W czasie tych 6 miesięcy, jeżeli chodzi o kwestie pandemiczne, raczej mogliśmy skupić się na wyciąganiu właściwych wniosków z doświadczeń wynikających z pandemii, przygotować się instytucjonalnie do przyszłych kryzysów, których przecież nie można wykluczyć. W tym celu przyjęto na przyszłość nowe zasady koordynacji w sytuacjach kryzysów, w szczególności kryzysów o podłożu epidemicznym. Wzmocniono mandat Europejskiej Agencji Leków i europejskiego centrum ds. chorób, powołano urząd do spraw gotowości i reagowania na wypadek stanu zagrożenia zdrowia, HERA. Jest to zdecentralizowana agencja, która w trybie zwykłym ma monitować dostępność leków, przewidywać potencjalne zagrożenia związane z kwestiami epidemicznymi, promować badania i rozwój zdolności produkcyjnych, jeśli chodzi o leki. Pamiętamy bardzo dobrze, jak sądzę, bardzo poważne problemy, jakie przeżywała Europa jako całość w związku ze zbyt daleko idącą zależnością w tym obszarze w sytuacji potężnego kryzysu zdrowotnego, z jakim mieliśmy do czynienia w tamtych latach i miesiącach. Była to sprawa do naprawienia. W tym właśnie celu ma pracować urząd i mają oczywiście pracować państwa członkowskie. W trybie kryzysowym HERA ma przede wszystkim poprawić zasady dotyczące wspólnych zakupów wszystkich potrzebnych w konkretnym przypadku materiałów medycznych, leków. W tym zakresie korzystaliśmy z instrumentów znanych od dawna, ale planowanych na sytuacje, gdy nie ma kryzysu. Nie były one dostosowane, w szczególności jeżeli chodzi o efektywność, szybkość tych procedur, do potrzeb, z jakimi nagle wszystkie państwa europejskie się spotkały. Pamiętamy to w szczególności z okresu początku pandemii. Drugi problem dotyczy ochrony rynku wspólnotowego nie tylko pod względem tego, aby chaotycznie wprowadzane, często nieproporcjonalne ograniczenia na rynku wspólnotowym nie przynosiły zbyt dużych, nieproporcjonalnych kosztów gospodarce europejskiej, co przecież jest ważne w takim momencie. Najważniejszą sprawą jest w tym wypadku przyjęcie rozporządzenia w sprawie subsydiów zagranicznych. Chodzi o ochronę rynku europejskiego i europejskiej gospodarki, gospodarki państw członkowskich, przed przejęciami, koncentracją, która jest realizowana z użyciem subsydiów z państw trzecich. Widzimy wyraźnie, mamy określone doświadczenia w tym względzie, że rynek wspólnotowy będzie lepiej chroniony przed tym procederem. Chodzi również o to, aby bardziej uszczelnić rynek zamówień publicznych, w szczególności w kontekście sytuacji, w której nie mamy żadnego poziomu wzajemności, jeżeli chodzi o dostępność rynku zamówień publicznych w krajach trzecich. Kolejna ważna sprawa, warta odnotowania, dotyczy wstępnego etapu negocjacji dotyczących polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Polska od samego początku zwraca uwagę na konieczność dostosowania tej polityki do, po pierwsze, kryzysu cen energii, z jakim mieliśmy do czynienia jeszcze przed wojną, a także do wymagań bezpieczeństwa energetycznego, które z całą siłą stanęły w centrum uwagi politycznej w związku z wojną. Myślę, że cała ta sytuacja bardzo wyraźnie wskazała, jak ostrożnie trzeba planować tego typu olbrzymie reformy, olbrzymie zadania transformacyjne, by nie stworzyć sytuacji niebezpiecznej dla Europy, także pod względem czysto strategicznym, nie tylko z punktu widzenia bezpieczeństwa gospodarki europejskiej, co zawsze było ważne. Transformacja jest potrzebna, ale musi być sprawiedliwa pod względem rozłożenia kosztów planu między państwa, sektory gospodarki, w końcu między grupy społeczne. Polska zwraca uwagę na to, że jeżeli polityka klimatyczna nie zostanie zreformowana, to będzie źródłem ubóstwa energetycznego najbardziej wrażliwych grup społecznych nie tylko w Polsce, nie tylko w Europie Środkowej, ale także w innych częściach Europy, w szczególności na południu. Zwracamy uwagę na to, że mechanizmy kontroli cen uprawnień w systemie ETS, które były zaplanowane w latach ubiegłych, nie zadziałały w tym najbardziej gorącym, najbardziej krytycznym momencie kryzysu cen energii. One muszą być poprawione, ponieważ okazały się całkowicie nieskuteczne, jeżeli chodzi o reakcję na tę kryzysową sytuację, która dotknęła bardzo wiele państw członkowskich, w tym Polskę. Propozycje, które są aktualnie na stole, nie rozwiązują tych problemów. (Dzwonek) Musimy o tym pamiętać w tych trudnych negocjacjach. Jednocześnie wojna przyniosła słuszną decyzję o tym, by jak najszybciej wycofać rosyjskie paliwa kopalne z Unii Europejskiej. To też będzie wytyczało pewną rewizję polityki klimatycznej, w szczególności jeżeli chodzi o stworzenie przyjaznych reguł inwestowania w gaz, w energię nuklearną. To postawi pytanie o rolę gazów w transformacji energetycznej. To również postawi pytanie o rolę odnawialnych źródeł energii...