Mówca: Edukacji Narodowej Krystyna Szumilas
Data: 2013-02-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Obowiązek nauki w szkole dla dziecka sześcioletniego to cywilizacyjna zmiana, zmiana ważna i potrzebna. Podyktowana jest dobrem dziecka, troską o jego przyszłość i lepsze przygotowanie do dorosłego życia. Obniżenie wieku szkolnego do 6 lat nieodwołalnie nastąpi w 2014 r. Jest to nieprzypadkowa decyzja. Jej potrzebę od lat postulowali psychologowie, pedagodzy, naukowcy i eksperci edukacyjni. Przymierzali się do niej ministrowie edukacji z różnych opcji politycznych. Była w programach wszystkich największych partii politycznych, również obecnie będących w Sejmie. Szybszy start szkolny jest zmianą na bardzo dużą skalę. Jej podmiotem są bowiem dzieci, rodzice, nauczyciele z przedszkoli i szkół, przedstawiciele samorządów terytorialnych. Każda taka zmiana powoduje niepokój i rodzi pytania. Nie jest łatwa, ponieważ powoduje konieczność zmiany dotychczasowych przyzwyczajeń, przeciwstawienia się tradycji, odejścia od stereotypów. Od wszystkich, których dotyka, wymaga zaangażowania i pewnego wysiłku, dlatego tak ważne jest dyskutowanie o tej zmianie, dlatego tak ważne jest informowanie o tej zmianie, tak ważne jest jej dobre przygotowanie. Dzisiejsza debata jest okazją do przedstawienia państwu posłom, ale również opinii publicznej oraz rodzicom, szczególnie rodzicom dzieci urodzonych w 2007 r., faktów na temat przygotowania obniżenia wieku szkolnego. Poproszę o włączenie prezentacji. Będzie łatwiej przedstawiać pewne dane, o które państwo posłowie pytali podczas prac w komisji i różnych spotkań. Szanowni Państwo! Badacze na całym świecie są zgodni, że im wcześniej dziecko zostaje objęte instytucjonalną edukacją, tym lepiej i szybciej się rozwija. Co więcej, istnieją badania wskazujące na fakt, że kluczowy dla ścieżki edukacyjnej dziecka jest okres do 6. roku życia. To okres największego i najszybszego rozwoju dziecka, tzw. złoty wiek życia dziecka. Nigdy później dzieci nie wchłaniają tylu nowych informacji tak szybko i intensywnie. Dlatego dla obniżenia wieku szkolnego ważne jest efektywne wykorzystanie czasu rozwoju dziecka do 6. roku życia. Nikt nie ma wątpliwości, że model edukacji najmłodszych dzieci powinien być dostosowany do ich cyklu rozwojowego, odpowiadać potrzebom i możliwościom, które wynikają z ich indywidualnego rozwoju. Badania i wnioski wynikające z doświadczeń Polski i innych krajów pokazują, że ten model edukacji dziecka najmłodszego powinien opierać się na 3-letniej edukacji przedszkolnej dla dzieci 3-letnich, 4-letnich i 5-letnich oraz na rozpoczęciu nauki w szkole w wieku 6 lat. Taki model docelowy edukacji dziecka najmłodszego, który wprowadzamy w Polsce, mają państwo posłowie przedstawiony w prezentacji. Wiele już zrobiliśmy w Polsce, aby ten model stał się u nas modelem obowiązującym. Ostatnie lata dzięki wysiłkowi samorządów terytorialnych, dzięki środkom unijnym i zmianom prawnym, przyjętym również tutaj, w tej Izbie, pozwoliły na rozwój edukacji przedszkolnej. Znacząco wzrosła liczba dzieci rozpoczynających edukację przedszkolną w wieku 3, 4 i 5 lat. Szanowni Państwo Posłowie! Chciałam przedstawić rewolucję przedszkolną, która zdarzyła się w naszym kraju. Proszę popatrzeć na slajd, który przedstawia, jak układała się droga dzieci 6-letnich w roku 2007 i 2012, jeżeli chodzi o edukację przedszkolną. Otóż dzieci 6-letnie, dzieci, które miały 6 lat w roku 2007, drogę edukacyjną, przedszkolną miały znacznie utrudnioną. 42% dzieci z tego rocznika, dzieci 6-letnich, dzieci, które w 2007 r. skończyły 6 lat, po raz pierwszy do edukacji przedszkolnej poszło właśnie w wieku 6 lat. Dzisiaj, w roku 2012, to niespełna 3%. I te 3% to za dużo. Ale ten skok cywilizacyjny w edukacji przedszkolnej to coś, co jest pierwszym elementem przygotowania systemu do obniżenia wieku szkolnego. W 2007 r. jedynie 29% sześciolatków miało za sobą 3 lata edukacji przedszkolnej. Dzisiaj to jest 42%. Jak państwo wiedzą, rząd przygotowuje projekt ustawy, który ma zmienić edukację przedszkolną jeszcze bardziej. Projekt ustawy, który zagwarantuje każdemu dziecku w wieku 3 lat, 4 lat i 5 lat miejsce w edukacji przedszkolnej. To, co już się zdarzyło, to wprowadzenie od 1 września 2011 r. jednorocznego obowiązku przygotowania przedszkolnego dla wszystkich pięciolatków. Natomiast przygotowywany przez rząd projekt ustawy, tzw. ustawy przedszkolnej, zakłada, że dzieci 4-letnie będą miały prawo do wychowania przedszkolnego od 1 września 2014 r., a dzieci 3-letnie będą miały prawo do wychowania przedszkolnego od 1 września 2016 r. Tak zwana ustawa przedszkolna zawiera nie tylko obowiązki dla samorządów terytorialnych, ale również środki finansowe, które pomogą samorządom terytorialnym upowszechnić edukację przedszkolną. W roku 2013 do samorządów trafi z budżetu państwa 320 mln zł, w 2014 r. to już będzie kwota 1148 mln zł, docelowo będzie to kwota ponad 1700 mln zł. Jednak upowszechnienie edukacji przedszkolnej wymaga również obniżenia opłat dla rodziców. A więc założeniem tej ustawy jest również wprowadzenie zasady, że dodatkowa godzina nie będzie kosztowała rodzica więcej niż 1 zł. Od września 2013 r. szósta i siódma godzina będą objęte tą regulacją. Od września 2014 r. szósta, siódma i ósma godzina nie będą kosztowały więcej niż złotówkę. Od 1 września 2015 r. wszystkie dodatkowe godziny będą kosztowały nie więcej niż 1 zł. Projekt ustawy jest już przyjęty przez komitet stały Rady Ministrów i skierowano go pod obrady Rady Ministrów. Mówię tyle o wychowaniu przedszkolnym, powiem, że stopniowe wprowadzanie obniżenia wieku szkolnego wymaga wcześniejszego przygotowania dzieci do edukacji szkolnej. Raport o poziomie rozwoju polskich sześciolatków, który poprzedził wprowadzenie rozwiązań ustawowych, potwierdził, że współczesne polskie sześciolatki, podobnie jak ich rówieśnicy w większości krajów Europy, wcześniej wykazują dojrzałość do podjęcia nauki w szkole oraz dużą ciekawość poznawczą. Dobre przygotowanie do wcześniejszej edukacji w szkole zawdzięczają przede wszystkim nauczycielom przedszkoli, ich oddaniu sprawom dzieci, kompetencji i fachowości. Serdecznie z tego miejsca chciałabym podziękować nauczycielom przedszkoli za dobre przygotowanie dzieci do edukacji przedszkolnej, szczególnie tym, którzy dobrze przygotowali 184 tys. dzieci, które w tym okresie przejściowym rozpoczęły edukację przedszkolną w wieku 6 lat. Wiem, że wielu z państwa, i pewnie takie pytania padną, zastanawia się, dlaczego rezygnujemy z tzw. zerówki dla dzieci 6-letnich, mimo iż zajęcia w nich coraz częściej przypominały lekcje w klasie I, a dzieci uczyły się liter i czytania. Odpowiedź naukowców jest jednoznaczna. Przerwanie wraz z końcem zerówki rozpoczętej już nauki czytania, pisania i liczenia nie jest korzystne dla dziecka. By cykl nauczania tych umiejętności był jak najskuteczniejszy, powinien być stabilny i odbywać się pod okiem jednego nauczyciela, bez konieczności przestawiania się dziecka z metod pracy jednego dorosłego na metody pracy drugiego. Takie przestawianie się małego dziecka może spowodować, i w wielu przypadkach powoduje, zaburzenie płynności nauczania czytania i pisania. Chcę także mocno podkreślić, że nauczanie czytania i pisania w przedszkolu nie jest zabronione. Podstawa programowa opisuje umiejętności, które dziecko powinno opanować w przedszkolu, nie zabrania jednak pójścia o krok dalej. W przypadku gdy nauczyciel zauważy zainteresowanie dzieci literami i cyframi, to mimo iż nie ma takiego obowiązku, może rozszerzyć realizowany z przedszkolakami program nauczania. Ważne jest, aby robił to w porozumieniu z nauczycielami szkół podstawowych, do których dzieci z tego przedszkola idą. Za wprowadzeniem wcześniejszej edukacji szkolnej przemawiają również wyniki badań. W ubiegłym roku opublikowano wyniki międzynarodowego badania umiejętności dziesięciolatków PIRLS i TIMSS. 10-letni uczniowie z Polski, którzy mieli za sobą 3-letni cykl kształcenia w szkole, byli badani pod koniec III klasy szkoły podstawowej. Wypadli oni słabiej w porównaniu z uczniami z krajów, gdzie edukację szkolną dzieci rozpoczynają w wieku 6 lat, a uczniowie w wieku 10 lat mają za sobą 4 lata nauki w szkole. To właśnie wcześniejsze rozpoczęcie edukacji szkolnej zadecydowało o sukcesie tych ostatnich. Nie mamy prawa odbierać dzieciom szansy, którą mają ich rówieśnicy w innych krajach. Wszyscy państwo wiedzą, że w większości krajów europejskich dzieci rozpoczynają edukację w szkole w wieku 6, a nawet 5 lat. W globalnym świecie nie możemy ignorować tego faktu. Obowiązkiem państwa jest zapewnienie najmłodszym obywatelom najlepszego możliwego startu, wyposażenie ich w kompetencje, dzięki którym będą mogli w przyszłości na arenie międzynarodowej konkurować z innymi jak równy z równym. Niezwykle istotnym społecznie powodem obniżenia wieku obowiązku szkolnego jest wyrównywanie szans dzieci w obrębie całego kraju. Dotyczy to zwłaszcza dzieci ze środowisk defaworyzowanych, w których rodzice nie przywiązują wagi do edukacji bądź nie potrafią wesprzeć i odpowiednio stymulować rozwoju dzieci. Dla całej rzeszy najmłodszych Polaków wcześniejsze pójście do szkoły... Przepraszam, chyba nauczycielskie gardło, niestety, odezwało się i mam kłopot z mówieniem. (Poseł Marek Łatas: Urlop dla poratowania zdrowia.) Ale przezwyciężę, tak jak wielu nauczycieli w Polsce, ten problem i o najważniejszej dla nas wszystkich sprawie będą z państwem dyskutowała dzisiaj do upadłego, tak żebyśmy wzajemnie przekonali się o tym, że polskie szkoły są przygotowane na przyjęcie sześciolatków i że to jest naprawdę cywilizacyjna szansa dla najmłodszych obywateli naszego kraju, bo dla najmłodszych obywateli naszego kraju pójście wcześniej do szkoły stanowi niespotykaną dotąd szansę rozwojową umożliwiającą szybsze nabywanie umiejętności, korektę ewentualnych deficytów, a także szansę na wcześniejsze rozpoznanie szczególnych uzdolnień dziecka. Zapoczątkowanie tych procesów w szkole podstawowej, czyli w środowisku, które obejmuje ucznia opieką na 6 lat, pozwala właściwie rozplanować w czasie działania wspierające rozwój dziecka. Kontakt z innym środowiskiem, dostarczanie nowych bodźców intelektualnych, umożliwienie regularnej nauki języka obcego, kontakt z logopedą, psychologiem, pedagogiem, dodatkowe zajęcia - oto, co zyskują dzieci, które idą do szkoły. Jest jeszcze coś więcej, na co my, posłowie, na pewno powinniśmy zwrócić uwagę. Otóż przeprowadzone pod koniec ubiegłego roku przez Instytut Badań Edukacyjnych badanie TIMSS pokazuje, że dziecko, które w wieku 6 lat rozpoczęło naukę w szkole, lepiej czyta, pisze i liczy od swojego rówieśnika, który pozostał w przedszkolu. Mamy tutaj średnie wyniki badań dzieci 6-letnich, przeprowadzonych w trzech grupach: dzieci, które uczą się w przedszkolu, dzieci, które uczą się w oddziale przedszkolnym, i dzieci, które uczą się w pierwszej klasie szkoły podstawowej. Otóż dzieci, które uczą się w pierwszej klasie szkoły podstawowej, rozwiązując te same zadania, które rozwiązywali ich rówieśnicy z przedszkola i z oddziału przedszkolnego, uzyskały zdecydowanie lepsze wyniki w czytaniu, pisaniu i liczeniu. Celem dzisiejszej debaty jest przedstawienie stanu przygotowania szkół do obniżenia wieku szkolnego. Dlatego czuję się w obowiązku przedstawić dziewięć faktów dotyczących przygotowania szkół podstawowych do tego ważnego zadania. Przepraszam, jednak poproszę o minutę przerwy, pani marszałek, dobrze? (Poseł Marek Łatas: Urlop dla poratowania zdrowia.)