Mówca: Krzysztof Lipiec
Data: 2013-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić nasze stanowisko wobec informacji Krajowej Rady Sądownictwa o działalności w 2012 r. Niewątpliwie tak to jest, że ta debata wpisuje się w kontekst funkcjonowania w naszym państwie wymiaru sprawiedliwości i jest to doskonała okazja do tego, abym mógł w imieniu klubu podzielić się z Wysoką Izbą paroma refleksjami na ten temat, tym bardziej że usytuowanie Krajowej Rady Sądownictwa zostało uregulowane w rozdziale konstytucji, który traktuje o sądach i trybunałach, zatem rola tejże instytucji konstytucyjnej winna być bardzo znacząca i mieć wpływ na kondycję wymiaru sprawiedliwości w Polsce. O właśnie, kondycja wymiaru sprawiedliwości. Jaka jest ta kondycja? Czy ona rzeczywiście spełnia oczekiwania obywateli, czy jest inaczej? Krajowa Rada Sądownictwa powinna mieć doskonałe instrumenty ku temu, aby wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej był postrzegany z należytym szacunkiem. Rzeczywistość jest jednak zgoła odmienna, jeśli chodzi o to, z czym dzisiaj spotykamy się w sferze wymiaru sprawiedliwości. Prawo i Sprawiedliwość postuluje, aby wymiar sprawiedliwości był mocno usytuowany w polskiej konstytucji oraz był mocno, w sposób demokratyczny nadzorowany, wręcz kontrolowany przez konstytucyjne instytucje, a taką z pewnością jest Krajowa Rada Sądownictwa. Niemal każdy obywatel, który poszukuje ochrony swoich praw przed polskimi sądami, doświadcza panującego tam niedowładu, zwłaszcza katastrofalnej przewlekłości w załatwianiu najprostszych spraw, przesadnego formalizmu i organizacyjnej niesprawności. Przyczyny tego stanu rzeczy są złożone i wymagają wielokrotnych działań. Jednym z warunków dogłębnego uzdrowienia wymiaru sprawiedliwości jest odejście od forsowanego po 1989 r. korporacyjnego modelu polskiego sądownictwa. W modelu tym korporacja sędziowska jest traktowana jako struktura niemal autonomiczna wobec państwa, odnawiana na zasadzie kooptacji i niepodlegająca demokratycznej kontroli. To jest właśnie m.in. ta różnica pomiędzy nami, mówię o tym w kontekście wystąpienia mojego przedmówcy, który jasno i wyraźnie stwierdził, że Krajowa Rada Sądownictwa jest reprezentacją sędziów. A tak w zasadzie być nie powinno. To powinien być organ konstytucyjny, który winien stać na straży przestrzegania praworządności wykonywanej przez wymiar sprawiedliwości. Były oczywiście niejednokrotnie podejmowane próby usprawnienia funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, ale to były próby bardzo doraźne, tak naprawdę nie do końca się sprawdziły i te problemy nadal występują w naszym wymiarze sprawiedliwości. Prawo i Sprawiedliwość szanuje sędziowską niezawisłość jako wielką wartość. Bez właściwie rozumianej niezawisłości nie jest możliwe rzetelne wykonywanie przez sędziego obowiązków, które spoczywają na nim w demokratycznym państwie prawnym, nie jest możliwa realizacja prawa obywateli do równego dla wszystkich dostępu do bezstronnego i rzetelnego sądu. Jeśli jednak niezawisłość jest pojmowana jako cel sam w sobie, to łatwo się degraduje, stając się parawanem dla nieudolności, dowolności, bezkarnego lekceważenia prawa, a nawet korupcji. Kluczem do przywrócenia sądownictwa państwu i obywatelom będzie zmiana konstrukcji Krajowej Rady Sądownictwa - i to jest nasz postulat - jako organu decydującego o sędziowskich nominacjach i awansach oraz inicjującego zmiany organizacyjne w sądownictwie. Należy odejść od konstrukcji zakładającej, że Krajowa Rada Sądownictwa jest w istocie reprezentacją korporacji sędziowskiej wobec państwa. Rada stanie się w pełni organem państwowym, poprzez który Rzeczpospolita w interesie ogółu obywateli kształtuje optymalną organizację sądownictwa i zapewnia wysoką pod względem profesjonalnym i etycznym jakość kadr sędziowskich. Prawo i Sprawiedliwość proponuje taki model funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa, w którym na czele tej rady stanie prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, a jego zastępcami będą pierwszy prezes Sądu Najwyższego, prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego i minister sprawiedliwości. Pozostali członkowie Krajowej Rady Sądownictwa winni być wskazywani przez trzy konstytucyjne instytucje, jakimi są: Sejm, Senat i prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Te osoby, które będą wskazywane przez te trzy organy władzy, winny być osobami doświadczonymi w zakresie funkcjonowania systemu orzecznictwa sądowego. Wówczas, poprzez stworzenie takiego organu, istnieje możliwość zapewnienia z prawdziwego zdarzenia tej misji, jaką Krajowa Rada Sądownictwa powinna pełnić wobec wymiaru sprawiedliwości. Odnosząc się do przedstawionej informacji, chcę powiedzieć, iż uważamy, że ta informacja powinna być przyjęta, tym bardziej że tak naprawdę Sejm nie ma żadnej innej możliwości, ta informacja nie podlega głosowaniu. Informacja jest dosyć obszerna, w pełni oddaje pracę Krajowej Rady Sądownictwa w 2012 r. Była to ogromna praca, z tym że nasuwa się podstawowe pytanie: Dla kogo ta praca była tak naprawdę przydatna? W sprawozdaniu są opisane działania Krajowej Rady Sądownictwa w kontekście powoływania sędziów zgodnie z procedurą, w ramach której Krajowa Rada Sądownictwa wnosi o powołanie sędziów. Nie wynika to ze sprawozdania, aczkolwiek jest bez mała oczywiste na zasadzie różnych informacji, które docierają do parlamentarzystów, i to jest taki przytyczek do Krajowej Rady Sądownictwa. Nasuwa się pytanie, czy przypadkiem nie jest tak, że Krajowa Rada Sądownictwa blokuje dostęp do zawodu sędziego. Często mamy bowiem takie spostrzeżenia, bardzo często zdarza się, że wnioski są pozytywnie opiniowane wobec tych ludzi, którzy wywodzą się z rodzin dosyć mocno usytuowanych w zawodach prawniczych. Nazywane jest to zjawiskiem klanowości, o czym zresztą napisano w jednym z podręczników wiedzy o społeczeństwie dla gimnazjalistów, wobec czego Krajowa Rada Sądownictwa kiedyś ostro zaprotestowała. Chcę jeszcze zwrócić uwagę na inne kwestie, a tak naprawdę zasadzić się na tym, co postuluje Krajowa Rada Sądownictwa. To są postulaty dosyć istotne, albowiem dotychczasowe zmiany, które były przeprowadzone w polskim ustawodawstwie, nie usprawniają wymiaru sprawiedliwości. Rzecz dotyczy przywrócenia asesury w sądach powszechnych. To jest problem, nad którym warto się zastanowić, bo rzeczywiście tak się dzieje, że obecny napływ kadry sędziowskiej skutkuje tym, iż mamy do czynienia z kadrą, która nie ma doświadczeń w sferze orzecznictwa, negatywnie wpływa na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Istnieje również problem Krajowej Szkoły Sądownictwa i Administracji. Trzeba ten problem wyraźnie wyartykułować. Zgadzam się w tej materii z postulatem, aby ta szkoła uległa likwidacji, albowiem nasuwa się pytanie, czy przypadkiem nie mamy tu do czynienia z marnotrawstwem publicznych pieniędzy, bo przecież nie jest tak, że wszyscy absolwenci tej szkoły trafiają do zawodu sędziowskiego. Są też inne istotne problemy. Uważam, że dosyć ważnym postulatem Krajowej Rady Sądownictwa jest postulat dotyczący opiniowania ostatecznych projektów ustaw, które są wypracowywane w Sejmie, przed tzw. trzecim czytaniem. Sądzę, że opinia Krajowej Rady Sądownictwa w tej materii byłaby dosyć istotna. Zabrakło mi w tym sprawozdaniu przedstawienia istotnej kwestii odnoszącej się do konstytucyjnej normy: że Krajowa Rada Sądownictwa stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości zawodu sędziego. W tej materii nic nie zostało napisane w sprawozdaniu. Jestem ciekaw, jakimi narzędziami Krajowa Rada Sądownictwa dysponuje, aby ten konstytucyjny postulat móc wypełnić i w pełni zrealizować. W tym kontekście cieniem na Krajową Radę Sądownictwa kładą się takie sprawy jak chociażby głośna sprawa dotycząca uzasadnienia orzeczenia sędziego, który orzekał w sprawie afery w służbie zdrowia. Nie może być dysonansów tego rodzaju, że jednego dnia przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa przeprasza tych, których uzasadnienie orzeczenia sędziego dotknęło, a następnego dnia Krajowa Rada Sądownictwa staje po stronie sędziego. Takich właśnie korporacyjnych działań, kiedy Krajowa Rada Sądownictwa zachowuje się tak jak związek zawodowy sędziów, można wskazywać wiele. To są rzeczy niedopuszczalne i to jest też ta kwestia związana właśnie z niezawisłością sędziego. Czy przypadkiem działania Krajowej Rady Sądownictwa nie idą w drugą stronę, tolerując takie rzeczy, które z niezawisłością sędziego mają niewiele wspólnego? Istnieje jeden poważny problem. Otóż brak wyraźnego sygnału w kontekście nieuporania się do tej pory ze sprawą rozliczenia oprawców komunistycznych, oprawców stanu wojennego. Przewlekłe procesy, które trwają, bardzo często kończą się umorzeniem tych spraw, wręcz przedawnieniem. Krajowa Rada Sądownictwa nie ingeruje w tę materię. Nie chodzi tutaj o łamanie niezawisłości, ale te sprawy winny być też przedmiotem tego konstytucyjnego organu, gdyż z całą pewnością mamy tu do czynienia z poczuciem niesprawiedliwości społecznej w nowej politycznej rzeczywistości. Kończąc, choć chciałoby się powiedzieć jeszcze wiele, czas jednak ogranicza...