Mówca: Dariusz Matecki (tekst niewygłoszony)
Data: 2026-05-27 (Sejm RP, kadencja 10)

Pytania Działając na podstawie mandatu poselskiego, przedkładam zapytanie w sprawie rządowego projektu ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. Przedmiotowy projekt, podnoszony pod pretekstem realizacji postulatów społecznych oraz orzecznictwa międzynarodowego, budzi fundamentalne wątpliwości natury ustrojowej, konstytucyjnej, organizacyjnej oraz społecznej. Proponowana instytucja osoby najbliższej w związku, zawierana w drodze umowy cywilnoprawnej przed notariuszem, zmierza w istocie do wykreowania konkurencyjnego wobec małżeństwa modelu instytucjonalizacji związków. Projekt ten spotkał się już z jednoznaczną, negatywną oceną pierwszego prezesa Sądu Najwyższego oraz Krajowej Rady Sądownictwa, którzy wprost wskazują na jego niezgodność z art. 18 Konstytucji RP oraz naruszenie konstytucyjnie określonej tożsamości instytucji małżeństwa. Ponadto analiza dokumentacji projektu ujawnia szereg niespójności proceduralnych, braków w rzetelnej ocenie skutków finansowych oraz ryzyko destabilizacji polskiego systemu prawa rodzinnego i ewidencji stanu cywilnego. W związku z powyższym wnoszę o udzielenie szczegółowych odpowiedzi na następujące pytania: 1. Na jakiej podstawie prawnej i konstytucyjnej oparli państwo konstrukcję ustawy zwykłej, która, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2005 r., sygn. K 18/04, próbuje nadać innym związkom międzyludzkim status konstytucyjnie zbliżony do małżeństwa, co wymagałoby procedury zmiany samej Konstytucji RP? 2. Jak ustosunkują się państwo do opinii pierwszego prezesa Sądu Najwyższego oraz Krajowej Rady Sądownictwa stwierdzających, że projekt pozostaje w bezpośredniej sprzeczności z dyrektywami zawartymi w art. 18 Konstytucji RP i narusza zasadę ustrojowej ekskluzywności instytucji małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny? 3. Dlaczego w ocenie skutków regulacji (OSR) wskazano, że ustawa nie generuje skutków finansowych dla sektora finansów publicznych, skoro w opisie celów projektu wprost wymienia się przyznanie nowym związkom prawa do renty rodzinnej, zasiłków opiekuńczych oraz zwolnień od podatku od spadków i darowizn, co nieuchronnie doprowadzi do uszczuplenia dochodów budżetu państwa oraz obciążenia Funduszu Ubezpieczeń Społecznych? 4. W jaki sposób urzędy stanu cywilnego, wymienione w liczbie 2257 placówek, oraz systemy teleinformatyczne ewidencji państwowej zostaną przygotowane do rejestracji nowego statusu, skoro projekt zakłada unikanie stworzenia nowego stanu cywilnego przy jednoczesnym generowaniu obowiązku rejestracji i dokonywania wzmianek dodatkowych? Jaki będzie realny koszt modernizacji systemów IT? 5. Jak zamierzają państwo rozwiązać problem ewentualnych sporów sądowych dotyczących roszczeń o zachowek, skoro art. 7 ust. 4 projektu wprowadza skomplikowany algorytm ograniczający to roszczenie względem spadkobiercy testamentowego w odniesieniu do hipotetycznego udziału małżonka, co w praktyce może drastycznie skomplikować i wydłużyć postępowania spadkowe przed sądami powszechnymi? 6. Na jakiej podstawie w OSR sformułowano wniosek, że brak instytucjonalizacji związków nieformalnych, w tym jednopłciowych, zniechęca zagraniczne koncerny do inwestycji w Polsce lub oddelegowywania pracowników? Jakie konkretne badania rynkowe lub ekspertyzy gospodarcze potwierdzają tę tezę?