Mówca: Sprawozdawca Michał Szczerba
Data: 2015-02-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam wielki zaszczyt w imieniu Komisji Polityki Senioralnej przedstawić Wysokiej Izbie sprawozdanie komisji o komisyjnym projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia profesor Haliny Szwarc w związku z 40. rocznicą powstania pierwszego w Polsce Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Komisja Polityki Senioralnej, która jest autorem tego projektu, po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz po rozpatrzeniu projektu uchwały na posiedzeniu w dniu 15 stycznia 2015 r. wnosi, aby Wysoki Sejm przyjął projekt uchwały, który przedstawiamy w druku nr 3082. Szanowni Państwo! Pozwólcie, że odczytam ten projekt uchwały, który nabrał trochę ulepszonego, nowego - także językowo - brzmienia po pierwszym czytaniu. Obecnie treść tej uchwały brzmi: ˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie uczczenia pamięci profesor Haliny Szwarc w związku z 40. rocznicą założenia pierwszego w Polsce Uniwersytetu Trzeciego Wieku W 2015 r. przypada 40. rocznica założenia pierwszego w Polsce Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Jego inicjatorką i założycielką była profesor Halina Szwarc - lekarz medycyny, geriatra, naukowiec, wykładowca akademicki i społecznik. Idei profesor Haliny Szwarc zawdzięczamy dynamiczny rozwój ruchu Uniwersytetów Trzeciego Wieku w Polsce w skali niespotykanej w żadnym innym kraju na świecie. Funkcjonowanie 500 Uniwersytetów Trzeciego Wieku i aktywność 150 tys. słuchaczy to wynik umiejętności przewidywania przez profesor Halinę Szwarc - jako gerontologa i społecznika - odległych w czasie następstw dobrze zaplanowanych działań. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przekonany o szczególnym znaczeniu świadectwa życia, misji i osiągnięć profesor Haliny Szwarc oraz o wyjątkowej roli Uniwersytetów Trzeciego Wieku we współczesnej Polsce i ich znaczeniu dla edukacji i aktywności społecznej osób starszych, oddaje hołd profesor Halinie Szwarc˝. Szanowni Państwo! Jest to ostateczna treść uchwały. Chciałbym powiedzieć, że tworząc w 1975 r. na warszawskich Bielanach pierwszy w Polsce i trzeci w świecie uniwersytet trzeciego wieku, jego założycielka prof. Halina Szwarc nie miała zapewne nawet śmiałości marzyć, że dzieło jej życia tak wspaniale rozwinie się w przyszłości. Z zazdrością można przywołać statystykę, która też jest zawarta w treści projektu uchwały, pokazującą, że w roku 1989 w Polsce było tylko 9 uniwersytetów trzeciego wieku, a obecnie jest ich aż 500, ze wspomnianymi przeze mnie 150 tys. słuchaczy. Szanowni Państwo! Wysoka Izbo! Żaden ruch nie zrobił więcej dla codziennej walki z bardzo głęboko utrwalonym społecznie stereotypem starości, utożsamiającym tę fazę życia wyłącznie ze słabością, biernością i postępującym uzależnieniem. Ruch uniwersytetów trzeciego wieku pokazał Polakom, że są różne obrazy starości. Głównym celem uniwersytetów trzeciego wieku jest edukacja i integracja osób starszych, dające im możliwość rozwijania zainteresowań, poszerzania wiedzy, podróżowania oraz przebywania wśród osób w podobnym wieku. Słuchacze uniwersytetów trzeciego wieku realizują także szeroki wachlarz projektów mających na celu aktywizowanie i inspirowanie seniorów w życiu społecznym, np. poprzez wolontariat, udział w radach seniorów, konferencjach i debatach oraz współpracę z dziećmi i młodzieżą. W uniwersytetach słuchacze uczą się i wspierają w rozwiązywaniu problemów rodzinnych i załatwianiu spraw urzędowych, walczą o swoje prawa obywatelskie, konsumenckie i prawa pacjenta. Polityka wobec osób starszych powinna teraz ułatwiać eksponowanie i wykorzystanie kapitału społecznego, jaki stanowią seniorzy po 25 latach od rozpoczęcia trudnego procesu transformacji. Chciałbym przytoczyć słowa prof. Haliny Szwarc, która powiedziała, cytuję: ˝Ludzie starsi mają szczególnie ważną rolę do spełnienia. Nabyta przez nich wiedza, w połączeniu z doświadczeniem zgromadzonym w ciągu wielu lat życia, tworzy wartości bardzo cenne dla społeczeństwa, a im samym powinna dawać poczucie satysfakcji˝. W innym miejscu prof. Halina Szwarc powiedziała: ˝Życie to nie długie wakacje, lecz ciągła nauka. To, kim jesteśmy, jest istotniejsze od tego, co robimy i co posiadamy˝. Szanowni Państwo! Myślę, że my wszyscy w jakiejś mierze - nie tylko ruch uniwersytetów trzeciego wieku, który świętuje swój jubileusz, czterdziestolecie - jesteśmy w jakiejś mierze uczniami prof. Haliny Szwarc, bowiem właśnie na nas ciąży odpowiedzialność za aktywne, zdrowe i godne starzenie się polskiego społeczeństwa. Także bardzo istotne jest to, abyśmy mieli partnerów na tej drodze. Takim wyjątkowym partnerem jest środowisko uniwersytetów trzeciego wieku, dojrzałe, świadome wyzwań, także konieczności podejmowania działań w kierunku tworzenia filarów mądrej polityki senioralnej. Chciałbym w tym miejscu serdecznie podziękować całemu ruchowi uniwersytetów trzeciego wieku w Polsce, przede wszystkim Ogólnopolskiemu Porozumieniu Uniwersytetów Trzeciego Wieku, Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku, także Fundacji dla Uniwersytetu Jagiellońskiego za organizację I Kongresu Uniwersytetów Trzeciego Wieku, który odbył się w roku 2012. To było wydarzenie, podczas którego najważniejsze osoby w państwie uświadomiły sobie potrzebę budowania polityki wobec osób starszych w sposób partnerski. Szanowni Państwo! Bardzo się cieszę, że ten projekt uchwały został przyjęty jednomyślnie przez Komisję Polityki Senioralnej. Chciałbym powiedzieć, że prof. Halina Szwarc w odbiorze osób, które ją znały przez wiele lat, a które mam przyjemność i wielki zaszczyt znać - pani prof. Szwarc zmarła w 2012 r. - to postać wyjątkowa, nie tylko z tego względu, że zorganizowała ten wielki ruch, propagowała tę wielką ideę włączania osób starszych w system edukacji, w system nieustannego poznawania świata i inspirowania się, aktywizowania, ale także dlatego, że była wyjątkową patriotką. Została odznaczona Orderem Wojennym Virtuti Militari za służbę dla wywiadu antyhitlerowskiego. Była uwięziona i torturowana przez gestapo, skazana na karę śmierci. Była wreszcie po wojnie szykanowana przez Urząd Bezpieczeństwa. Za działalność w Armii Krajowej, za działalność okupacyjną, za pracę naukową i społeczną została odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Chciałbym także powiedzieć, że prof. Halina Szwarc nie tylko była założycielką pierwszego uniwersytetu, ale także była popularyzatorką ruchu uniwersytetów trzeciego wieku w Polsce i na świecie, krzewiła ideę uniwersytetu trzeciego wieku poprzez swoje artykuły, prace naukowe, była założycielką Sekcji Uniwersytetów Trzeciego Wieku Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego. Z jej inicjatywy powstały kolejne uniwersytety trzeciego wieku we Wrocławiu, w Rzeszowie, Poznaniu, Łodzi, Opolu i Szczecinie. Założony przez prof. Halinę Szwarc pierwszy Uniwersytet Trzeciego Wieku, który funkcjonuje przy Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego, z doskonałą kadrą naukową, starannie dobranym programem edukacyjnym i dbałością o aktywność fizyczną, stał się początkiem studiów dla osób starszych i ruchu uniwersytetów trzeciego wieku, a jego poziom przez 40 lat utrzymywany jest na wysokim poziomie. W 1995 r. podczas wywiadu telewizyjnego prof. Halina Szwarc powiedziała: ˝Ruch uniwersytetów trzeciego wieku odniósł sukces dzięki grupom ludzi, którzy wiedzieli, czego ludziom potrzeba. Osoby zadowolone ze swego życia są zdrowsze i żyją dłużej˝. W ostatnim 10-leciu ten ruch, jak państwo już wiecie, rozwijał się bardzo dynamicznie. Chciałbym, aby ta uchwała i to upamiętnienie, uczczenie pamięci prof. Haliny Szwarc, ale także wielki hołd, który składamy całemu ruchowi uniwersytetów trzeciego wieku, były inspiracją także dla nas, dla prac Komisji Polityki Senioralnej, dla prac rządu oraz przeniknęły do ponadpartyjnej świadomości, bo przed nami stają ważne wyzwania związane z demograficznym starzeniem się polskiego społeczeństwa. Bardzo państwu dziękuję.