Mówca: Włodzimierz Bernacki
Data: 2016-01-29 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Ze strony partii opozycyjnej, ze strony Platformy bardzo mocno podkreślano... Czynił to pan poseł Schetyna oraz pan poseł Trzaskowski, ale i wielu innych. W tych wypowiedziach czyniono zarzut z tego, że Prawo i Sprawiedliwość i pan minister Waszczykowski szczególną rolę upatrują w tym, co dzieje się w przestrzeni europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem tego, co dzieje się w Europie Środkowo-Wschodniej. Szanowni Państwo! Mamy ważne przesłanki, aby tak właśnie myśleć o Europie, węziej: o Europie Środkowo-Wschodniej. Głosowanie, które miało miejsce w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy 25 stycznia, dotyczące sprawy polskiej, to głosowanie, kiedy szczególnie łatwo było nam prowadzić rozmowy z przedstawicielami takich państw, jak chociażby Czechy, Słowacja, Bułgaria, Ukraina, Łotwa, Rumunia, Słowenia, ale, szanowni państwo, również Norwegia, również Wielka Brytania, również Turcja, również Azerbejdżan, również Armenia. Dlaczego więc akcentuję Europę Środkowo-Wschodnią? Ponieważ to... (Poseł Sławomir Nitras: Niemcy też są w Europie Środkowo-Wschodniej.) Dziękuję panu bardzo za bardzo trafną uwagę. Ja mówię o tych narodach Europy Środkowej i Wschodniej, które złączone są podobną, zbliżoną historią. To są narody, które będąc w Europie chrześcijańskiej od dawien dawna, wbrew temu... (Poseł Sławomir Nitras: Niemcy też chcieli.) Bardzo bym prosił, żeby pan po prostu przestał przeszkadzać, bo to jest wyjątkowo niegrzeczne... (Poseł Sławomir Nitras: Przepraszam.) ...i dziwię się, że pan potrafi takie rzeczy tutaj czynić. Naprawdę jestem zaskoczony. Są to narody o historii, w której kwestia niepodległości była szczególnie istotna i ważna. To są narody, w dużej części, chociażby jeśli chodzi o czasy nowożytne, znajdujące się czy to pod zaborem, czy to pod okupacją, czy też znajdujące się w przestrzeni tak potężnych mocarstw, jak Cesarstwo Rzymskie, cesarstwo austriackie, austro-węgierskie czy Cesarstwo Rosyjskie, ale również tereny niemieckie. To są narody, które o swoją wolność, o swój byt niepodległy, o swoją państwowość musiały po prostu walczyć. To są narody, które niedługo, bo za 2 lata, w większości wypadków będą świętowały odzyskanie czy uzyskanie niepodległości. To są państwa, które tą niepodległością mogły cieszyć się ledwie kilkanaście lat. To są państwa, które po roku 1945 na nowo straciły swoją suwerenność, znalazły się pod dominacją sowiecką. A więc jeśli dzisiaj pytacie, dlaczego mówimy o Europie Środkowej i dlaczego Europa Środkowa jest tak istotna i ważna, to odpowiadamy: ponieważ narody właśnie tej części Europy łączy szczególna wrażliwość dotycząca kwestii niepodległości, kwestii suwerenności. To są narody, które przez te wieki, o których wspominałem, miały również ten deficyt, który tak mocno dotyka i dotykał również naród polski, a więc nie miały własnego kapitału. To, co związane jest z rozwojem gospodarczym tych państw, tych narodów znajdujących się w Europie Środkowej, to jest to, że najczęściej ten kapitał przybywał z zewnątrz, że te narody - w przeszłości narody, a dzisiaj państwa - w tej przeszłości były traktowane bądź jako miejsce zdobywania surowców, bądź jako rynek zbytu. A więc kiedy pytacie, dlaczego Europa Środkowa i Wschodnia jest dla nas ważna, odpowiadamy: dlatego że ta bliskość losów, historii w wymiarze politycznym, gospodarczym, w wymiarze religijnym zawsze była istotna i ważna. Pamiętajmy również o sferze kulturowej, a więc o sferze języka. Większość tych narodów, o których wspominałem, które wymieniłem, swoich języków literackich nie tworzyła - tak jak Polacy czy Niemcy - w wieku XVI. Większość tych narodów swe języki literackie tworzyła, budowała dopiero w wieku XIX. To jest być może dla części polityków nieistotne i nieważne, ale pamiętajmy, że literatura, która budowała poczucie tożsamości, budowała pamięć narodową tych właśnie poszczególnych nacji, jest czymś szczególnym w zestawieniu z tym, co właściwe dla Europy Zachodniej, i od tego odrębnym. Mówimy o Europie Środkowo-Wschodniej, ponieważ dostrzegamy tutaj to poczucie więzi, tę bliskość losów, również bliskość, jeśli chodzi o przeszłość. Wreszcie, Wysoka Izbo, warto, naprawdę warto zwrócić uwagę na sposób definiowania narodu w naszej kulturze środkowoeuropejskiej, zupełnie odrębny od tego w kulturze zachodnioeuropejskiej. To jest sytuacja, w której dla Europy Zachodniej i w Europie Zachodniej naród jest definiowany jako wspólnota subiektywna, jako wspólnota, a właściwie stowarzyszenie, zbiorowość, która powstaje na drodze umowy społecznej - umowy społecznej, która ma walor przede wszystkim czysto formalnoprawny. Proszę pomyśleć o naszym, środkowoeuropejskim myśleniu o narodzie. To definiowanie narodu ma charakter traktowania narodu jako wspólnoty obiektywnej, czyli istniejącej niezależnie od naszej woli, wspólnoty obiektywnej, czyli wspólnoty, która pojawiła się głęboko, daleko w przeszłości wspólnoty pokoleń, łańcucha pokoleń, której początek jest wyjątkowo trudno uchwycić. To jest definiowanie narodu jako wspólnoty, która ma charakter wspólnoty więzów krwi. Krew z krwi, kość z kości. Ja mówię o faktach, nie oceniam tych dwóch sposobów definiowania narodu, mówię o tej odrębności. (Poseł Michał Kamiński: Stanisław Orzechowski - ˝gente Ruthenus, natione Polonus˝.) Dziękuję za cytat ze Stanisława Orzechowskiego, panie pośle, ale to zupełnie inna kategoria i tu musielibyśmy się wdać w dyskusję na temat Rzeczypospolitej, I Rzeczypospolitej, ustroju republikańskiego, który jest dość odległy od dzisiejszego modelu. (Poseł Michał Kamiński: Zgoda, ale było coś takiego.) Było ˝gente Ruthenus, natione Polonus˝ - to właśnie Stanisław Orzechowski, ale to jest, że tak powiem, dość odległa przeszłość. A więc kiedy mówimy... Przypadek Polski jest wyjątkowy, być może w kontekście dzisiejszej debaty warto by też powiedzieć o tej odrębności, o pewnej specyfice, że budując republikę, gdzie wartością podstawową była wolność, my to czyniliśmy, natomiast Europa zmierzała w kierunku monarchii absolutnej. To jest paradoks historii, ale wróćmy do meritum. A więc ta odrębność, ta odmienność definiowania narodu wbrew pozorom jest dzisiaj wyjątkowo istotna i ważna, ponieważ może dawać nam odpowiedź na pytania dotyczące tych wyzwań, przed którymi Europa Środkowa i cała Europa staje. Bo czym jest tak naprawdę, szanowni państwo, kwestia tych pytań i tych wskazań, i tego programu, który przedstawił pan minister Waszczykowski? Wysoka Izbo, jest to ukazanie programu działania Ministerstwa Spraw Zagranicznych, działania rządu, ale w określonym kontekście, w określonej przestrzeni politycznej, określonej przestrzeni międzynarodowej. Tu nie ma jednego wariantu, który mógłby zostać narzucony wszystkim poszczególnym państwom europejskim, jednego modelu. Ja zalecam, odwołuję się w tym względzie do Monteskiusza, który dawno temu napisał traktat ˝O duchu praw˝, gdzie wskazał, że każda nacja, każdy lud ma swojego własnego ducha praw. A zatem nie można przenosić pewnych rozwiązań prawnych z jednej przestrzeni na całą Europę. To jest inna wrażliwość, to są inne cele, które są dookreślane już w bezpośrednich programach politycznych. A zatem, wracając do punktu, który dla nas jest istotny i ważny, pan minister Waszczykowski, mówiąc o głównych i zasadniczych celach polskiej polityki zagranicznej, starał się ukazać to, co jest właściwe i wynika wprost ze specyfiki polskiej. Kiedy więc mówimy o zadaniach, które stawiane są przez polską politykę zagraniczną, to ten kontekst wydaje się tutaj wyjątkowo istotny i ważny. Nie możemy tego kontekstu i tych uwarunkowań właściwych dla polskiej polityki zagranicznej poddawać pod jeden strychulec - strychulec poprawności politycznej. Bo z tą poprawnością polityczną rzeczywiście w czasie debaty w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy wszyscy mieliśmy możliwość się skonfrontować, gdzie to, o czym dzisiaj mówili przedstawiciele opozycji i traktowali to dość lekko, czyli ten wątek o cyklistach i wegetarianach, to był jeden z najsilniejszych argumentów, które były używane w czasie tej debaty przez przedstawicielkę partii socjalistycznej we Szwecji. Więc to jest rzeczywiście dość kuriozalne. A zatem nie możemy ulegać tej dyktaturze poprawności politycznej i jednemu modelowi definiowania. Z jednej strony starałem się wykazać, że mamy do czynienia z określoną specyfiką właściwą dla tej naszej przestrzeni europejskiej, Europy Zachodniej i tej Europy nowej, państw, które aspirują do Unii Europejskiej czy są częścią Europy w wymiarze kulturowym, ale mają swoją specyfikę. To jest rzeczywiście ważne dla nas jako tych, którzy będą budowali tę relację i będą starali się oddziaływać na tych wielkich graczy w obrębie Unii Europejskiej. Ważne jest również to, na co warto zwrócić uwagę. Tu kieruję do pana ministra spraw zagranicznych, do pana Waszczykowskiego wielką prośbę, aby te cele, które zostały tak sprawnie doprecyzowane, były realizowane na wielu poziomach. Po pierwsze, na poziomie istotnie czy to rządowym, czy też na poziomie działań właściwych dla ministra spraw zagranicznych, ale również ważne jest, aby te działania mające na celu osiągnięcie celów tak spektakularnych były realizowane w ramach Parlamentu Europejskiego, ale również i w ramach Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Ale również, i to jest ważne, w ramach działalności i funkcjonowania grup bilateralnych. Wszystkie te poziomy są istotne i ważne. Ważna jest również ta polityka zagraniczna, która jest realizowana przez naszych obywateli, a jest realizowana na poziomie współpracy naukowej. Wydaje się, że wszystkie te poziomy są istotne i ważne, ponieważ one pozwalają rzeczywiście docierać do tych grup i tych, powiedziałbym, ośrodków decyzyjnych, które często przez nas traktowane są jako mało istotne czy też mało ważne. Wreszcie na zakończenie to, co tak naprawdę powinno też wybrzmieć, a nie mogło tak mocno wybrzmieć ze strony ministra spraw zagranicznych pana Waszczykowskiego. Dotyczy to zjawiska, które nazywamy zjawiskiem migracji. Wysoki Sejmie, to zjawisko warto zestawiać ze zjawiskami, które miały miejsce już w naszej części świata, a które miały miejsce wiele wieków temu. To są zjawiska, które wynikały z wielkiej wędrówki ludów. Stoimy w takiej sytuacji, że kiedy zachowamy to, co jest właściwe dla naszej cywilizacji, a więc wartości chrześcijańskie, o których mówił tutaj pan minister, a jednocześnie to, co ważne i istotne, a więc filozofia grecka i rzymska, ale przede wszystkim fundament prawa rzymskiego, ale przede wszystkim uznamy to, że obok prawa pozytywnego, tego wspaniałego prawa rzymskiego, obok ius civilis istnieje jeszcze coś, co nazywamy lex aeterna, czyli prawo wieczne czy też prawo naturalne, kiedy nasz porządek prawny w Rzeczypospolitej będzie porządkiem, podobnie jak w pozostałych państwach europejskich, uznającym wyższość prawa naturalnego jako fundamentu, to tylko wtedy będziemy mogli oprzeć się czy też myśleć z wielkim optymizmem o przyszłości, o tym, aby nasza cywilizacja przetrwała. Jeśli nasza cywilizacja, jeśli Europa w wymiarze tych relacji pomiędzy państwami, pomiędzy narodami zdobędzie się na działania, które mnie się kojarzą tylko z jednym określeniem, takim bolszewicko-sowieckim: urawniłowki, a więc z narzuceniem jednego schematu poprawności politycznej, która wyrzuca poza nawias wszelką aksjologię, jeśli tak się stanie, to wtedy rzeczywiście możemy obawiać się o naszą przyszłość. Dlaczego mówiłem tak dużo o Europie Środkowo-Wschodniej? Dlatego, że w Europie Środkowo-Wschodniej za sprawą tej specyfiki, o której mówiłem, a więc tego odrębnego, odmiennego traktowania narodu jako wspólnoty o charakterze obiektywnym, to model, ja wiem, na wskroś konserwatywny, tak to jest, takie były nasze dzieje, taki nasz los. Jeśli zestawić to właśnie z takim definiowaniem narodu, to zrozumiemy, że my stajemy się tym samym rodzajem zapory czy też tej przestrzeni, która będzie gwarantowała Europie poczucie bezpieczeństwa przed wejściem w tę przestrzeń bezideową, a właściwą dla Europy Zachodniej, tej wielkiej masy imigrantów, którzy, wszak wiemy, nie wyrażają zbyt wielkiej ochoty na asymilowanie się. Wysoka Izbo! Jeśli odwołamy się do wielkiego historyka, filozofa Arnolda Toynbeego, to zrozumiemy, że jeśli będziemy realizowali te postulaty, o których mówił pan minister Waszczykowski, wesprzemy je na bardzo precyzyjnym, określonym systemie wartości, jeśli wykorzystamy solidarność środkowoeuropejską, to będziemy mogli nie tylko zablokować i utrudnić napływ tego, co nazywamy proletariatem zewnętrznym, tego, co Toynbee nazywał proletariatem zewnętrznym, ale uniemożliwimy tak naprawdę pojawienie się tego, co nazywa on proletariatem wewnętrznym. Być może ten sposób wywodu w parlamencie nie jest zbyt często przyjmowany i aprobowany, ale pozwoliłem sobie na te uwagi po to, aby państwo spojrzeli jeszcze raz na ten problem dotyczący Europy, w tym również Europy Środkowo-Wschodniej, z perspektywy naszej, z perspektywy polskiej i tych, dla których takie kategorie, jak niepodległość, jak suwerenność, ale również i wolność, są wartościami podstawowymi. Tu pozwolę sobie jeszcze na drobną dygresję. To, co uderzyło mnie - pan przewodniczący Halicki może to potwierdzić - to, co uderzyło mnie w Strasburgu, to fakt, że nie pytano Polaków o to, czy wolność, równość, sprawiedliwość, czy wartości podstawowe są w Polsce realizowane, tylko zarzucano to, że w Polsce buduje się w tym momencie dyktatura. Ja naprawdę wielokrotnie miałem wielką ochotę powiedzieć wprost przyjaciołom z zachodniej Europy, że ta kategoria, którą my znamy jako wolność, była fundamentem i podstawą powstania I Rzeczypospolitej, że tak naprawdę I Rzeczpospolita mogła być i była wzorcem dla całej Europy, tylko z tego wzorca wtedy po prostu nie skorzystano. Dlaczego o tym mówię? Wysoka Izbo, mówię o tym dlatego, że to, co uderza w relacjach z przedstawicielami starej Europy, to swego rodzaju protekcjonalność, to traktowanie tych, którzy przybywają z Europy Środkowo-Wschodniej, jako tych, których trzeba uczyć posługiwania się nożem i widelcem. Dlatego wydaje się - wracam tu do tej kwestii, uwagi, którą kierowałem w stronę Ministerstwa Spraw Zagranicznych - musimy uczynić naprawdę bardzo wiele, aby poprzez kolejne poziomy aktywności w przestrzeni międzynarodowej, a więc na poziomie rządowym, ministerialnym, w ramach Unii Europejskiej, Parlamentu Europejskiego, Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy oraz grup bilateralnych, a także współpracy naukowej, wymiany studenckiej, uczynić wszystko, żeby ten wizerunek, ten sposób myślenia o nas po prostu odmienić. Chciałbym też, już na zakończenie, przede wszystkim podziękować, podziękować... (Poseł Sławomir Nitras: Za cierpliwość niech pan podziękuje.) (Poseł Izabela Kloc: Oj, panie pośle, nie ma się pan czego przyczepić.) Właśnie. (Poseł Tomasz Lenz: Nie bądź uszczypliwy...) (Poseł Sławomir Nitras: Ja chciałem być...) Wie pan, gdyby... (Głos z sali: Oj, panie pośle...) Chciałbym podziękować. (Dzwonek) Po pierwsze, chciałbym podziękować kolegom z partii, z klubu Kukiz’15, którzy bardzo mocno wsparli nas w działaniach w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy. Po drugie, chciałbym podziękować przedstawicielowi Nowoczesnej, chociaż żałuję, że jedynie się wstrzymał, a nie głosował przeciwko odrzuceniu tego, co związane jest z debatą czy miało dotyczyć debaty nad Polską. Chcę podziękować kolegom, którzy nas wsparli. Tworzyliśmy naprawdę jedną w tej materii delegację i dla mnie było to naprawdę wielkim przeżyciem i wspaniałym doświadczeniem. Jeszcze raz w tym miejscu chciałbym podziękować przyjaciołom z Bułgarii, przyjaciołom z Węgier, z Łotwy, z Rumunii, ze Słowenii, ze Słowacji, z Czech, z Ukrainy, ale i z Wielkiej Brytanii, z Turcji, z Azerbejdżanu i z Armenii, za to, że wsparli nas w debacie, wsparli nas również w trakcie głosowania. To jest ważne, aby budować współpracę i budować pozytywne relacje pomiędzy tymi, których łączy przeszłość. Uważam, że łączy nas nie tylko przeszłość, ale i podobny status polityczny, status prawny, łączy również to, co związane jest z ewolucją ustrojów politycznych i prawnych, z ewolucją, która dokonuje się w ostatnim czasie. Uważam też, że to, co łączy narody Europy, to przede wszystkim to, co wiąże się z naszą przyszłością. Po tym doświadczeniu strasburskim ze spokojem spoglądam w przyszłość, mając jeszcze to dopełnienie w postaci exposé, które zostało wygłoszone kilka godzin temu przez pana ministra Waszczykowskiego. Serdecznie dziękuję. (Oklaski) (Głos z sali: Brawo!)