Mówca: Tadeusz Tomaszewski
Data: 2015-01-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Szanowna Pani Minister! Program ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ jest w Polsce bardzo potrzebny i oczekiwany. Z badania GUS ˝Ubóstwo w Polsce˝ przedstawionego w 2010 r. wynika, że ponad 2 mln osób żyje w skrajnym ubóstwie, a 17% Polaków, czyli 6,5 mln, we względnym niedostatku, zaś 3 mln osób, o czym mówiła również pani minister w wielu swoich wystąpieniach, żyje w tzw. ubóstwie ustawowym, czyli jest objętych systemem pomocy społecznej. Co ważne, co szczególnie ważne i co wynika z przesłania tego programu, to fakt, że 24% polskich rodzin z czworgiem i większą liczbą dzieci żyje w skrajnym ubóstwie, więc pomoc dla tych dzieci jest szczególnie potrzebna w tym wymiarze dożywiania, podobnie jeśli chodzi o dzieci w rodzinach niepełnych, gdzie 8% żyje w skrajnym ubóstwie, czy w rodzinach z jednym dzieckiem niepełnosprawnym do 16. roku życia, których 16% żyje w skrajnym ubóstwie. Teraz podstawowy dylemat i podstawowa odpowiedź. Jak to się dzieje, że mamy taką oto sytuację? Czy wzrost gospodarczy może być jedyną receptą na poprawę sytuacji tych rodzin? Ano okazuje się, że nie. W 2010 r. mieliśmy 3,8% wzrostu gospodarczego, a sytuacja rodzin żyjących w skrajnym ubóstwie nie poprawiła się, nie drgnęła. Czy jednak system wspierający te rodziny, ten system ustawowy, ma istotne znaczenie dla poprawy sytuacji bytowej tychże rodzin? Żeby coś drgnęło, ten system ustawowy musi zadziałać. Odpowiadając na pytanie, dlaczego mamy niewykorzystane środki finansowe w tym programie, proszę państwa, musimy przyjrzeć się jednej kwestii, mianowicie jak wyglądała kwestia progów dostępu do tego programu. Mamy okres 2006-2011, przez 6 lat nie zmieniano kryterium dostępu - 526 zł. Następnie już w kolejnym, czwartym roku po podwyżce do 684 zł też nie mamy zmienionego kryterium. Co to oznacza? W 2006 r. te 526 zł stanowiło 58% płacy minimalnej. Dzisiejsze, szanowni państwo, 684 zł to 39% płacy minimalnej. Czyli rosną koszty, te rodziny żyjące w skrajnym ubóstwie muszą ponosić wyższe koszty utrzymania wynikające z opłat za energię, za mieszkanie, za ubranie, za leczenie, a państwo nie podnosi tych kryteriów dostępu m.in. do tego programu. Gdybyśmy to tak przeanalizowali, to oczywiście tych środków pewnie trzeba by było więcej na realizację tego programu. Druga kwestia, o której chcę powiedzieć i o której była już tutaj mowa m.in. w wystąpieniu mojego kolegi. Program istnieje od 2006 r., nastąpiła zmiana mentalności i podejścia wójtów, burmistrzów. Tak jak powiedziała pani minister, ten program ruszył o wiele wcześniej, bo już w 1996 r. jako program własny ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, następnie były programy wspierania gmin, program pilotażowy, bo najpierw było ˝Dożywianie uczniów˝, potem ˝Posiłek dla potrzebujących˝, czyli szerzej, tak jak dzisiaj to funkcjonuje. Pan minister Michałkiewicz wprowadził ustawę dotyczącą właśnie tego rządowego programu. Teraz mamy program wieloletni przyjęty uchwałą Rady Ministrów. Oczywiście w tej sprawie możemy dyskutować. Pani poseł sprawozdawczyni mówiła o tym, że był niepotrzebny okres zamieszania, mimo że ustawa o finansach publicznych to taka sama ustawa, jak każda inna, którą można nowelizować. Uczyniliśmy to również w tej Izbie w naszym obszarze. Jeśli chodzi o podmioty ekonomii społecznej, szybko dopracowaliśmy i zmieniliśmy wspólnie, żeby mogły one funkcjonować, mimo że te przepisy na to nie pozwalały. Jeśli chodzi o te stołóweczki, szanowny panie pośle, to niestety nie jest tak dobrze, jak pan mówił. Dlatego, że w 2006 r. tych stołóweczek prowadzonych przez gminy mniej więcej było tyle samo, co teraz, mimo że w tym czasie, od 2006 r. do 2012 r., ponad 800 za pieniądze z programu zostało wybudowanych czy zmodernizowanych, przygotowanych nowych. W sumie liczba tych stołówek niestety zmniejszyła się łącznie, o ponad 1300 jest mniej tych stołówek, więcej jest punktów żywieniowych. To też jest niebezpieczeństwo. Nawet rząd tak to analizował, że w nowym programie powiedział, że nie będzie dawał pieniędzy na stołówki, na bazę żywieniową. Inna słabość tego programu to kwestia docierania z tym programem do młodzieży szkół ponadgimnazjalnych. Wcześniejsze raporty, szanowni państwo, pokazywały, jak to wygląda. Od paru lat państwo już w ogóle tego nie pokazujecie, tylko pokazujecie uczniów razem. W tamtych raportach było o 4%, że ten program dociera do uczniów szkół ponadgimnazjalnych, o których pan mówił. One tam, gdzie dzisiaj są internaty, stołówki itd., są realizowane, a w większości nie. Zabrakło np. mechanizmu pilotażu, poprzez adresowanie do powiatów środków z tego programu na tworzenie bazy żywieniowej w szkołach ponadgimnazjalnych. Dzisiaj nie mamy tej odpowiedzi i nie będziemy jej mieć, poza takim ogólnym osądem, że młodzież 16-, 18-letnia nie jest zainteresowana, bo nie chce być naznaczona itd. To jest tylko taka opinia, natomiast nie sprawdziliśmy rzeczywiście, czy można to uczynić i lepiej adresować, zwłaszcza bezpośrednio, tę pomoc, jaką jest ciepły posiłek. (Poseł Agnieszka Hanajczyk: Ale z 20%.) Pewnym standardem działania tego programu, to fakt, jest to, że on działa we wszystkich gminach. Właściwie dwie gminy tylko realizowały z własnego programu. Ale też kiedy mówimy o tym, że ten program powinien być tam, gdzie jest najbardziej potrzebny, to powinniśmy popatrzeć na obszary szczególnej biedy, województwa: warmińsko-mazurskie, podlaskie, świętokrzyskie, lubelskie, lubuskie, i dalej po kolei. W związku z tym powstaje pytanie: Czy państwo macie informację, gdzie zastosowano najwięcej tego instrumentu 20% dodatkowo poza kryteriami? Tak na marginesie, w 2012 r. z instrumentu 20% skorzystało w granicach 6%, ponad 1065 tys. osób, dzieci i uczniów, 6%. W związku z powyższym trzeba się zastanowić, dlaczego mimo tych sygnałów medialnych, że mamy niedożywione dzieci, z tego instrumentu się nie korzysta. Jednak ten podstawowy to jest bariera związana z kryterium dostępu, jak się okazuje, niepodnoszenie systematycznie tego kryterium dostępu. Tak, to jest pierwszy, można powiedzieć, dostęp do tego programu, pozostałe kwestie muszą wynikać z inicjatywy środowiska. A jednak środowisko nie do końca z tego korzysta, albo inaczej - my nie mamy danych. Może się okazać, że w tych województwach, o których mówiłem, w pełni skorzystali z tych 20%, a w innych nie korzystają, jeśli chodzi o bogatszych, byłoby fair, ale czy tak jest, tego nie wiemy, bo takiej analizy oczywiście nie mamy przedstawionej. Ten program to również upowszechnianie zdrowego stylu żywienia, oczywiście rozwój bazy żywieniowej; to bardzo ważne elementy programu. Po pierwsze, chcielibyśmy, żeby w tym programie podnoszenie tego kryterium dostępu nie było tylko i wyłącznie częścią systemu świadczeń rodzinnych, czy świadczeń z pomocy społecznej, że one są podnoszone co trzy lata, bo jak się okazuje, sześć lat nie mieliśmy, teraz czwarty rok nie mamy i mówimy, że mamy wystarczająco pieniędzy. Mamy wystarczająco, kiedy nie podnosi się kryteriów. Po drugie, abyśmy w większym stopniu chcieli z tym programem dotrzeć do tych organizatorów. Doskonale rozumiem, że to nie minister pracy i polityki społecznej jest odpowiedzialny za to, żeby w weekendy, w dni wolne ten program funkcjonował. Jest pytanie, czy na przykład to funkcjonuje, czy jest taka możliwość prawna, chciałbym zapytać panią minister, że uprawnionym przyznaje się na 70 dni w formie finansowej, a pozostałe - w formie posiłku. To jest pytanie, czy tak robią gminy, czy to się dzieje, czy jednak jest tylko taka opinia, że kiedy są wakacje, to nie ma, bo nie ma. (Dzwonek) Konkludując, chciałbym powiedzieć, że, po pierwsze, ten program realizowany był przez wszystkie rządy jako pewna ciągłość, jako przede wszystkim wyzwanie, reakcja na fakt niedożywienia znacznej części społeczeństwa i przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i biedzie. Po drugie, że ten program funkcjonuje we wszystkich polskich gminach, że dostęp do tego programu może być lepszy wtedy, kiedy ustawowo będziemy nadążać za wzrostem kosztów utrzymania, czyli podwyższaniem kryterium dostępu. Po trzecie, każdemu z nas, myślę, rozmawiałem o tym dzisiaj w Polskim Radiu z panią dyrektor z ministerstwa, marzyłoby się, aby każde polskie dziecko miało możliwość spożycia ciepłego posiłku w szkole. To jest oczywiście wyzwanie, do którego powinniśmy dążyć, dążyć jako rząd, jako samorządy i jako władza publiczna, bo wówczas byśmy się nie musieli martwić o kryteria, o 20%, o 10%, tylko jako świadomy element polityki władz publicznych dbających o zdrową żywność takie rozwiązanie moglibyśmy wprowadzić. Klub Sojuszu Lewicy Demokratycznej mimo tych uwag będzie głosował za przyjęciem tego sprawozdania, dlatego że to sprawozdanie kończy funkcjonowanie tego programu z punktu widzenia czy na podstawie ustawy, teraz mamy nowy program. Dziękuję. (Oklaski)