Mówca: Elżbieta Gapińska
Data: 2026-03-26 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministry! Zawsze mówimy o tym, że młodzież jest naszą nadzieją na przyszłość. Chcemy, jak sądzę, wszyscy, aby nie był to pusty slogan. Gdy patrzymy, jakie młodzież ma dzisiaj problemy, jak wiele osób nie radzi sobie z codziennym funkcjonowaniem, ilu młodych ludzi wymaga pomocy psychiatry, ilu podejmuje próby samobójcze, w wyniku których co drugi dzień umiera jeden młody człowiek, to widzimy, że na pewno potrzebna jest jakaś wypracowana, oparta na dogłębnych badaniach strategia pomocy. Donald Tusk wyznaczył Ministerstwo Edukacji Narodowej jako to, które przygotuje Krajową Strategię Młodzieżową 2026, a ˝Diagnoza Młodzieży 2026˝ i płynące z niej wnioski i rekomendacje posłużą do jej powstania. Celem diagnozy było kompleksowe badanie, aby na jego podstawie zapewnić młodym ludziom bezpieczeństwo, dobrostan, dobrą edukację, stabilne zatrudnienie i właściwe wejście w proces dorosłości. Diagnoza została opracowana przez Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej na zlecenie MEN. Obejmuje ona 5730 tys. młodych ludzi z pokolenia Z, którzy widzą optymistycznie swoją przyszłość, bo aż 74% pomimo wielu trudności, które widzą na swojej drodze, uważa, że czeka ich optymistyczna przyszłość. Jest to bardzo dobra wiadomość. Gorsza jest taka, że aż 71% młodych ludzi przyznaje się do uzależnienia od telefonu, co my przecież obserwujemy codziennie. Zetki to pokolenie młodych, nadwrażliwych ludzi, z których aż 39% jest określanych jako płatki śniegu. Cenią sobie bowiem spokojne, dobre życie. Podam te dane, które wydają mi się najważniejsze, ale aby poznać dokładnie całą diagnozę, wystarczy wejść na stronę MEN. Aż 57% młodych ludzi obawia się wysokich kosztów utrzymania, a 68% chce decydować o swoim życiu i ponosić za nie pełną odpowiedzialność. Żyją w świecie cyfrowym. 38% postrzega dezinformację jako zagrożenie dla demokracji. Aż 73% dzieci w wieku 12-14 lat bez problemu odnajduje strony pornograficzne w sieci. To ogromnie niepokojąca wiadomość. Sytuację młodych ludzi określa osiem tematów, trendów, z których chciałabym wspomnieć szczególnie o obniżonym poziomie dobrostanu psychicznego, nadopiekuńczym, przekontrolowanym rodzicielstwie, nierównych szansach startu w dorosłość, ubóstwie młodych, barierach mobilności i wykluczeniu komunikacyjnym. Kluczowe poddane audytowi obszary decydujące o dobrostanie i wejściu w dorosłość to rodzina i środowisko wychowawcze, tożsamość i relacje, zdrowie i kapitał psychologiczny, cyfrowy ekosystem życia, edukacja i rozwój, zaangażowanie obywatelskie, praca i kompetencje zawodowe, samodzielność finansowa i mieszkaniowa. Podam tylko kilka danych z badanych powyżej kategorii. Wskazano, że 60% nastolatków żyje w stanie chronicznego stresu i zmęczenia, a 23% doświadcza zaniedbania emocjonalnego, 38% samotności, 24% smutku i pustki. 46% nastolatków ma niską samoocenę, 17% dokonało samookaleczenia w ostatnim roku. 26% młodych ludzi w wieku 7-19 lat miało kontakt z pornografią w sieci. Aż 70% wskazuje szkołę jako źródło stresu, 75% obawia się o bezpieczeństwo w szkole, ale jednocześnie 35% przyznaje się do stosowania przemocy wobec rówieśników. 75% młodych ludzi uważa, że balans pomiędzy pracą a życiem jest ważniejszy od wysokości wynagrodzenia, a jednocześnie 62% ma problem ze znalezieniem satysfakcjonującej pracy. Aż 58% odczuwa brak stabilności zatrudnienia. 53% osób w wieku 25-34 lat mieszka z rodzicami i aż 39%, mieszkając z rodzicami, nie wchodzi w żadne związki. 48% młodych ludzi do 29. roku życia odracza rodzicielstwo z powodów mieszkaniowych. Wnioski z analizy przedstawione przez 20 ekspertów reprezentujących uczelnie wyższe wskazują na wyzwania i potrzeby młodzieży i młodych dorosłych w zakresie polityk publicznych takich jak ograniczenie negatywnego wpływu środowiska cyfrowego i pracy z młodzieżą i rodzicami. Raport przedstawia kluczowe wyzwania rozwojowe i społeczne w ośmiu obszarach i rekomendacje oraz wskazuje priorytety w zakresie działania, do których należy ˝Triada odporności˝, czyli działania zwiększające odporność psychiczną młodych ludzi, ich kompetencje społeczne i działania zmniejszające szkodliwy wpływ środowiska cyfrowego, tzw. tarcza cyfrowa. W przypadku młodych dorosłych kluczowe rekomendacje dotyczą rynku pracy, wykluczenia transportowego, usamodzielnienia mieszkaniowego. Celem diagnozy jest przygotowanie Krajowej Strategii Młodzieżowej, a zawarte w niej wnioski i rekomendacje z pewnością posłużą do pracy nad tym dokumentem. Przewidywane są także konsultacje z młodzieżą. Chciałabym, aby pani minister odniosła się do danych zawartych w diagnozie i powiedziała, jaki wpływ będzie miała na tworzenie strategii młodzieży. Dziękuję za nią, bo wprawdzie intuicyjnie czuliśmy, że można się spodziewać takich wyników, ale diagnoza pokazała nam, jak bardzo poważne są problemy i jak sobie z nimi radzić. Przypomnę, że dotąd nie było tak kompleksowego badania młodych, a już na pewno nie było diagnozy pokolenia Z. A przecież wiemy, że aby znaleźć rozwiązanie problemów, najpierw trzeba je zdiagnozować. Wie to każdy lekarz, psychiatra, terapeuta, wychowawca czy nauczyciel. Na podstawie diagnozy i wyciągniętych z niej wniosków MEN zamierza podjąć w najbliższym czasie konkretne działania. Jakie to będą działania? Proszę państwa, naprawdę pochylmy się mocno nad tym, co przed chwilą powiedziałam, bo jest to bardzo niepokojące zjawisko, które widzimy u młodych ludzi, ale przecież wiedzieliśmy o tym. I naprawdę jeszcze raz dziękuję ministerstwu za tak dokładną diagnozę. (Oklaski)