Mówca: Ireneusz Zyska
Data: 2018-04-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Koła Poselskiego Wolni i Solidarni przedstawiam stanowisko wobec sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawy o Sądzie Najwyższym, druki nr 2389 i 2441. Przedłożony projekt ustawy dotyczy wprowadzenia zmian w trzech ustawach, które w obrocie prawnym są kluczowe z punktu widzenia prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Po okresie wdrażania zmian w funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości wyraźnie widać, że niektóre z nich już teraz przynoszą pozytywne efekty. Mowa tu o realizacji zasady losowego przydziału spraw czy wzmacniającym zasadę niezawisłości sędziów zakazie przenoszenia sędziów do innego wydziału bez ich zgody. Na efekty pozostałych zmian należy jeszcze poczekać, ale na chwilę obecną można powiedzieć, że obrany kierunek jest słuszny. Wnioskodawcy proponują przyjęcie nowych przepisów w kilku obszarach. Po pierwsze, przewidywane jest wprowadzenie dwustopniowej procedury konsultacyjnej przy odwoływaniu prezesów i wiceprezesów sądu z udziałem kolegium właściwego sądu oraz Krajowej Rady Sądownictwa. Warto jednak zauważyć, że jeżeli wnioskodawcom, tak jak wskazywali w uzasadnieniu, zależy na dwustopniowości tej procedury, to powinni w treści ustawy doprecyzować, że po wyrażeniu negatywnej opinii przez kolegium sądu minister sprawiedliwości przedstawia Krajowej Radzie Sądownictwa zamiar odwołania prezesa lub wiceprezesa sądu celem zaopiniowania, a nie, jak to jest ujęte w projekcie ustawy, może przedstawić. W przeciwnym razie drugi stopień procedury może mieć charakter iluzoryczny, całkowicie zależny od dyskrecjonalnej decyzji ministra sprawiedliwości. A jak wynika z uzasadnienia, nie taki był zamiar wnioskodawców. Po drugie, wnioskodawcy wprowadzają zmiany w zakresie procedury wyrażania zgody na dalsze orzekanie przez sędziego sądu powszechnego po osiągnięciu przez niego wieku 65 lat. Zastosowane przy tym zostały obiektywne kryteria interesu wymiaru sprawiedliwości oraz ważnego interesu społecznego jako podstawa do wyrażenia zgody na dalsze orzekanie przez sędziego po osiągnięciu wieku 65 lat, a także przyznania kompetencji do wyrażenia tej zgody organowi konstytucyjnemu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa. Z kolei w przypadku ustawy o Sądzie Najwyższym odnośnie do sędziów kończących 65 lat projekt przewiduje znowelizowaną procedurę wyrażenia zgody na dalsze orzekanie warunkowaną obowiązkiem złożenia przez sędziego oświadczenia woli dalszego zajmowania stanowiska oraz przedstawienia zaświadczenia stwierdzającego, że jest zdolny ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków sędziego, a także brakiem sprzeciwu ze strony prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Po trzecie, projekt ustawy przewiduje, zgodnie z rekomendacjami Komisji Europejskiej, zrównanie do 65 lat standardowego wieku przejścia w stan spoczynku sędziów sądów powszechnych dla kobiet i mężczyzn, z jednoczesnym pozostawieniem sędziom kobietom prawa wyboru odnośnie do przejścia w stan spoczynku po ukończeniu 60. roku życia. Po czwarte wreszcie, niezwykle ważną z punktu widzenia sprawnego funkcjonowania konstytucyjnych organów państwa zmianą ujętą w projekcie, nad którą pracowała Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka, jest nowelizacja ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa dotycząca zwołania pierwszego posiedzenia rady nowej kadencji. Komisja zaproponowała rozwiązanie, które postulowali również posłowie Koła Poselskiego Wolni i Solidarni. Mowa o alternatywnej ścieżce zwołania pierwszego posiedzenia w sytuacji, gdy z jakichkolwiek powodów nie jest możliwe zwołanie tego posiedzenia przez pierwszego prezesa Sądu Najwyższego. Wówczas pierwsze posiedzenie mogą zwołać najstarszy wiekiem członek rady będący sędzią albo sędzią w stanie spoczynku ewentualnie, jak to ujęto w dodanym w art. 20 ust. 5, kolejni najstarsi wiekiem członkowie rady będący sędziami albo sędziami w stanie spoczynku. Jest to rozwiązanie optymalne, praktykowane w przypadku zwoływania pierwszych posiedzeń organów wielu innych instytucji, kiedy dokonuje tego najstarszy wiekiem członek organu. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W Stanach Zjednoczonych sędzia złapany na kradzieży bielizny swojej sąsiadki został aresztowany, wyprowadzony w kajdankach, potępiony i wyrzucony ze stanu sędziowskiego jako ten, który bezpowrotnie i trwale utracił kwalifikacje do orzekania. A w Polsce Sąd Najwyższy wobec sędziego złapanego na kradzieży części do wiertarki orzekł karę dyscyplinarną zmniejszającą jego wynagrodzenie o 20%. Czyżby ten sędzia nie utracił kwalifikacji do orzekania? Czy ten sędzia będzie mógł rozsądzać sprawy, gdzie podsądny będzie odpowiadał za tego typu przestępstwa? Ten przykład pokazuje, w jakim stanie jest polskie sądownictwo. Zmiany są niezbędne. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Koło Poselskie Wolni i Solidarni poprze przedmiotowy projekt ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)