Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2022-07-20 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej wpłynął do Sejmu 21 czerwca tego roku, a dzień później został skierowany do pierwszego czytania. Na 58. posiedzeniu Sejmu w dniu 6 lipca odbyło się pierwsze czytanie tego projektu ustawy, po czym Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa przeprowadziła w dniu 20 lipca szczegółowe prace nad projektem, których rezultatem jest przedstawiane Wysokiej Izbie sprawozdanie z druku nr 2470. Wysoka Izbo! Celem omawianego tutaj projektu ustawy jest zmiana granic ustawowego zagrożenia karami za wykroczenia i przestępstwa przeciwko środowisku. Kary te powinny być skuteczne, proporcjonalne do szkód i zagrożeń dla środowiska powodowanych przez te wykroczenia i przestępstwa, a także powinny odstraszać przed ich popełnieniem. W ostatnich latach zauważany jest wzrost liczby przestępstw przeciwko środowisku. Szczególnie dotkliwa i niebezpieczna dla ludzi i środowiska jest narastająca liczba pożarów miejsc gromadzenia odpadów. W 2015 r. było ich 126, w 2016 r. było 117 pożarów, w 2017 r. - 132 pożary, a w 2018 r. - 243 pożary. W 2019 r. ta liczba spadła do 177. Nowelizacja ustawy - Prawo ochrony środowiska i ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska z 2019 r., która zmieniła sposób organizacji pracy Inspekcji Ochrony Środowiska oraz istotnie zwiększyła uprawnienia kontrolne inspektorów, nieco przyhamowała ten niecny proceder palenia odpadów. Ale wobec niskiego zagrożenia karami, dalej opłacało się zatruwać środowisko, zamiast postępować z odpadami, jak wymagają tego przepisy prawa. Równie uciążliwe dla środowiska i mieszkańców naszej ojczyzny jest porzucanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych, w lasach czy na polach, co wymaga podejmowania działań w celu unieszkodliwiania tych porzuconych odpadów przez samorządy, za co płaci Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, czyli my wszyscy. Dosyć tego. Zmiana przepisów Kodeksu karnego odnoszących się do przestępstw i wykroczeń przeciwko środowisku powinna nareszcie położyć temu kres. Po pierwsze, w razie skazania sprawcy za umyślne przestępstwo przeciwko środowisku sąd orzeka, a za nieumyślne może orzec nawiązkę na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w wysokości od 10 tys. do 10 mln zł. Nareszcie zatruwanie środowiska przestanie się opłacać, a orzekane nawiązki zasilą fundusz, z którego są pokrywane koszty usuwania zanieczyszczeń środowiska powstałych wskutek naruszających prawo zachowań. Zmianie podlegają art. 181, 182, 183, 185 i 186 Kodeksu karnego. Przykładowo, zanieczyszczenie wody, powietrza, powierzchni ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu lub spowodować pogorszenie jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi, o czym mówi właśnie art. 182 Kodeksu karnego, będzie miało nowe granice ustawowego zagrożenia: od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, a za działanie nieumyślne - do 3 lat. Jeżeli natomiast czyn taki został popełniony w związku z eksploatacją instalacji działającej w ramach zakładu w zakresie korzystania ze środowiska, na które jest wymagane pozwolenie, chodzi o przypadek określony w § 3 art. 182, kara pozbawienia wolności wzrasta w dolnej i górnej granicy i wynosi od roku do lat 10. Z kolei art. 183 dotyczący niezgodnego z prawem usuwania, składowania, przetwarzania, wspierania i unieszkodliwiania transportu oraz dokonywania odzysku odpadów lub substancji, który do tej pory określał zagrożenie karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, jest zmieniany w taki sposób, że wysokość kary wzrasta i wynosi od roku do 10 lat. Natomiast za przywożenie odpadów niebezpiecznych z zagranicy lub wywożenie za granicę bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia albo wbrew jego warunkom, za co do tej pory groziła kara pozbawienia wolności w wysokości od 6 miesięcy do 8 lat, wzrasta w dolnej i górnej granicy i wynosi od 2 lat do 12 pozbawienia wolności. Dodaje się także karę za porzucanie odpadów niebezpiecznych, co dotąd nie było penalizowane, chodzi o § 5a, za co także grozi kara od 2 do 12 lat. Dodawany jest nowy § 5a w tym artykule. Dodaje się do ustawy nowy przepis w art. 188a, który zachęca do dobrowolnego naprawienia szkody w całości albo w znacznej części, bo jest to przesłanka dla sądu do nadzwyczajnego złagodzenia kary albo do odstąpienia od jej wymierzenia. Trzeba wdrażać i pozytywne, i negatywne metody. Wysoka Izbo! Trudno z uwagi na dosyć krótki czas, jaki mam na wystąpienie, omawiać szczegółowo wszystkie przepisy dotyczące zaostrzenia sankcji karnych. Szczegółowo wymienia je art. 5 projektu ustawy zawierający zmiany do Kodeksu karnego. Ponadto zmienia się ustawę o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary przez dodanie nowego art. 4a, który jest w pewnym sensie lex specialis względem art. 4. Dotychczas obowiązujące przepisy umożliwiały podmiotom zbiorowym unikanie kary, bo warunkiem koniecznym do jej nałożenia na ten podmiot zbiorowy było najpierw ukaranie osoby fizycznej, dobrowolne poddanie się przez nią karze albo warunkowe umorzenie w przypadku popełnienia przestępstw przeciwko środowisku. Wtórny charakter odpowiedzialności podmiotu zbiorowego sprawia, że bardzo znikoma, można powiedzieć, była skuteczność dotychczasowych środków prawnych. Polska ma obowiązek wprowadzenia sprawnie funkcjonującego systemu odpowiedzialności osób prawnych, a to wynika ze zobowiązań międzynarodowych wobec Unii Europejskiej, wobec Rady Europy, wobec OECD i stąd te przepisy. Kolejny przepis w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych dotyczy dodania nowego art. 7a i podobnie jak w przypadku art. 4 i art. 4a stanowi lex specialis pod względem art. 7. Kara orzekana zgodnie z art. 7 nie może przekroczyć 3% przychodu osiąganego w roku obrotowym, w którym popełniono czyn zabroniony. Tak się jakoś do tej pory składało, że podmioty popełniające czyny zabronione akurat w tym roku, w którym mogły podlegać karze, osiągały dosyć niskie przychody. Stąd te sankcje miały znikome oddziaływanie i kary nakładane zgodnie z art. 7 miały charakter po prostu symboliczny. Mamy nadzieję, że teraz dodanie art. 7a uniemożliwi nadużywanie tych przepisów, które w założeniu miały chronić firmy przed nieadekwatnymi czy nadmiernie wysokimi karami. Wysoka Izbo! W trakcie prac Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa nad tymże projektem wprowadzono do niego sześć poprawek merytorycznych. Dwie poprawki do ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska. Pierwsza do art. 9 - dodanie nowego ust. 8a, a druga do art. 10b, która zmienia brzmienie ust. 1. Obydwie poprawki mają na celu usunięcie wątpliwości interpretacyjnych co do stosowania przepisów ustawy i realizacji upoważnienia ustawowego z art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Tak więc to jest pewnego rodzaju doprecyzowanie stosowanych już przepisów. Kolejna poprawka odnosi się do ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Dotyczy ona realizacji monitoringu przyrodniczego przez pracowników Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska oraz osób wykonujących badania w związku z realizacją państwowego monitoringu środowiska. Ta poprawka umożliwia dostęp do terenów leśnych osobom niebędącym pracownikami GIOŚ, a wykonującym badania terenowe państwowego monitoringu środowiska. Jest to niezbędne do zapobiegania i zwalczania przestępczości środowiskowej. Kolejna poprawka zmienia ustawę o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym i rozszerza katalog pojazdów zwolnionych z opłat za przejazd autostradą o pojazdy Inspekcji Ochrony Środowiska. Kolejna z poprawek zmienia ustawę o odpadach i umożliwia marszałkowi województwa natychmiastowe wykreślenie z rejestru BDO, czyli Bazy Danych Odpadowych, podmiotu w przypadku cofnięcia lub wygaśnięcia decyzji związanych z gospodarką odpadami, tak aby marszałek mógł aktualizować dane w Bazie Danych Odpadowych bez wszczynania postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o wykreśleniu z rejestru, skoro to wykreślenie wynika z wydanych przez właściwe organy i podmioty decyzji. Dotychczasowy stan, z jakim mamy do czynienia, pozwala tym podmiotom, które utraciły już uprawnienia do wpisania do BDO, funkcjonować w Bazie Danych Odpadowych, generować dokumenty w systemie, pomimo że nie posiadają do tego umocowania w przepisach prawa, a pozbawienie ich tych uprawnień trwa miesiącami, jeśli nie latami. Tak więc przepis jest jak najbardziej uzasadniony. Wysoka Izbo! Zgodnie z sugestią Biura Legislacyjnego ustawy zawarte w niniejszym, omawianym tu przeze mnie, projekcie są ustawione w porządku chronologicznym. Dokonaliśmy więc zmiany porządku ustaw ujętych w projekcie. Ostatecznie projekt wprowadza zmiany do dziewięciu ustaw: ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń, ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, ustawy z 28 września 1991 r. o lasach, ustawy z 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, ustawy z 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach i ustawy z 21 października 2016 r. o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi. Wysoka Izbo! Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa przyjęła sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej 18 głosami za, bez głosów przeciwnych i przy 3 głosach wstrzymujących. W imieniu komisji ochrony środowiska proszę o uchwalenie projektu ustawy zawartego w sprawozdaniu komisji z druku nr 2470. Dziękuję bardzo. (Oklaski)