Mówca: Ireneusz Zyska (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-06-07 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Koła Poselskiego Wolni i Solidarni przedstawiam stanowisko w sprawie sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druki nr 1491 i 1591. Jak już wspomniałem w wystąpieniu podczas pierwszego czytania, omawiany projekt jest długo oczekiwaną próbą nowelizacji ustawy regulującej ustrój sądownictwa powszechnego. Nie ma co ukrywać, że zmiany w funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości w Polsce, a w szczególności właśnie w funkcjonowaniu sądownictwa powszechnego, są bardzo potrzebne. W swoim dzisiejszym wystąpieniu odniosę się do kwestii, które przedstawiałem w pierwszym wystąpieniu, uważając je za kluczowe do oceny całości projektu. Po pierwsze, ustawa wprowadza zasadę losowego przydziału spraw sędziom oraz zasadę równego obciążenia sędziów sprawami w celu zapewnienia równego i sprawiedliwego obciążenia pracą sędziów oraz zagwarantowania bezstronności stronom postępowania. To bardzo dobra propozycja. Obecnie wymóg losowego przydziału obowiązuje tylko w postępowaniu karnym, i to w bardzo ograniczonym zakresie. Pozostałe sprawy przydzielają przewodniczący wydziałów i nie zawsze jest to przydział zapewniający pełną transparentność. Nie trzeba dodawać, że system pozwala na nadużycia i nie buduje zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości. Propozycja spotkała się z aprobatą wielu sędziów, w szczególności sędziów sądów rejonowych, często bardzo obciążonych pracą. Zasada losowego przydziału spraw gwarantuje stronom dostęp do właściwego sądu. Wszystko jednak zależy od praktycznej strony realizacji tej zasady, polegającej na zastosowaniu specjalnego algorytmu przydzielającego sprawy w ramach systemu teleinformatycznego. Proszę pana ministra o odpowiedź na pytania. Czy taki algorytm już powstał? Czy gotowe są już stosowne projekty aktów wykonawczych oraz projekt programu informatycznego do losowania spraw, gwarantującego brak możliwości wpływania na losowanie? Po drugie, w projekcie ustawy dodany został art. 47b, który wprowadza zasadę niezmienności składu sądu. Również tę propozycję należy ocenić pozytywnie. W chwili obecnej niezmienność składu orzekającego w procedurze cywilnej nie jest uregulowana ustawą, a praktyka w sądach uzależniona jest od zarządzeń prezesów sądów lub przewodniczących wydziałów, którzy decydują o przydzielaniu spraw sędziom. Podobnie jak w przypadku losowania spraw, również od tej zasady wprowadzono wyjątki na wypadek takich sytuacji, jak np. choroba czy przeniesienie sędziego. Po trzecie, podobnie jak w przypadku wyżej omówionych kwestii, komisja bez większych zmian przyjęła zaproponowany w projekcie ustawy model powoływania prezesów oraz wiceprezesów sądów. Propozycja zawarta w projekcie zakłada, że minister sprawiedliwości będzie powoływał prezesów sądów apelacyjnych i okręgowych bez konieczności uzyskiwania opinii o kandydaturach na te stanowiska. Nowelizacja przewiduje także powoływanie prezesów sądów rejonowych przez ministra, a nie, jak to ma miejsce obecnie, przez właściwego prezesa sądu apelacyjnego. Propozycje przyjęte przez komisję idą w kierunku zwiększenia niezależności prezesów sądów w stosunku do zhierarchizowanego środowiska sędziowskiego, co naszym zdaniem pozytywnie wpłynie na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Jednak uwaga. Naszym zdaniem dyskusyjna jest ujęta w art. 27 § 1 pkt 1-3 procedura odwołania prezesów sądów, gdyż przesłanki odwołania są nieostre, pozwalające na uznaniowość w podjęciu przez ministra decyzji o odwołaniu. Ta kwestia wymaga uszczegółowienia poprzez określenie jasnych kryteriów. Niezależnie od powyższego stoimy na stanowisku, odwołując się do art. 4 Konstytucji RP, iż optymalnym rozwiązaniem byłoby wybieranie prezesów sądów w wyborach powszechnych spośród kandydatów sędziów, którzy spełniają warunki określone w ustawie. Koło Poselskie Wolni i Solidarni popiera procedowany projekt ustawy.