Mówca: Joanna Augustynowska
Data: 2016-03-31 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Głównym założeniem projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy jest wprowadzenie dla pracodawcy obowiązku zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Dotychczas zgodnie z art. 29 § 2 Kodeksu pracy obowiązek ten istniał w dniu rozpoczęcia pracy, co oznacza, że pracodawca miał czas na podpisanie umowy do końca pierwszego dnia pracy pracownika. Przepisy w takiej formie pozostawiają szerokie pole do nadużyć i zatrudniania w szarej strefie oraz skutecznie utrudniają Państwowej Inspekcji Pracy proces kontroli legalności zatrudnienia. Regułą bowiem jest tłumaczenie pracodawców, iż dzień, w którym odbywa się kontrola legalności zatrudnienia, jest pierwszym dniem pracy pracownika. Jest to wspomniany przez pana ministra tzw. syndrom pierwszej dniówki. Taka sytuacja jest niedopuszczalna, szczególnie że obejście przepisów prawa jest stosunkowo łatwe, nagminnie wykorzystywane, a zatrudnienie w szarej strefie stwarza duże dysproporcje na rynku pracy. Proponowana zmiana w Kodeksie pracy ma na celu wyeliminowanie wcześniej wymienionych patologii, a ponadto, po pierwsze, zwiększy ochronę praw pracowników, po drugie, ułatwi pracownikom dochodzenie przysługujących im świadczeń i uprawnień ze stosunku pracy, po trzecie, ma na celu także korzystanie z ochrony gwarantowanej przez przepisy ubezpieczeń społecznych i udostępnienie Państwowej Inspekcji Pracy bardziej efektywnego narzędzia do zapewnienia skuteczności kontroli w zakresie legalnego zatrudniania pracowników. W trakcie prac legislacyjnych projekt został przesłany do zaopiniowania partnerom społecznym - zarówno przedstawicielom pracowników, np. związkom zawodowym, jak również organizacjom pracodawców, m.in. Konfederacji Lewiatan, Związkowi Pracodawców Business Centre Club czy Pracodawcom Rzeczypospolitej Polskiej. I tak, kolejno: Konfederacja Lewiatan wskazuje, że kierunek proponowanych zmian jest słuszny, aczkolwiek niepełny, ponieważ nie uwzględnia możliwych problemów administracyjnych w dużych firmach o złożonej strukturze organizacyjnej, a także w przypadku gdy prowadzenie dokumentacji kadrowo-księgowej firmy jest przekazane podmiotom zewnętrznym. Z kolei Business Centre Club uważa, że zmiany te, pomimo iż nie dotyczą zbyt rozległej części uregulowań Kodeksu pracy, jednak mogą znacząco poprawić bezpieczeństwo pracowników zarówno na rynku pracy, jak i w ramach samego stosunku pracy. Pracodawcy RP również wskazują, iż kierunek zmian jest słuszny, jednakże sygnalizują, podobnie jak Lewiatan, iż mogą pojawić się problemy administracyjne zarówno w dużych firmach, które będą zmuszone do reorganizacji swoich systemów kadrowych, jak i w małych firmach, w których formalności związane z zatrudnieniem prowadzi właściciel, a przypominam, że obciążenia nałożone na pracodawców przed dopuszczeniem pracownika do pracy, czyli obowiązek wysłania na szkolenie BHP, przeprowadzenia badań medycyny pracy, to są obciążenia, na które najczęściej skarżą się pracodawcy, one utrudniają elastyczność na rynku pracy. Pojawiły się również wśród tych opinii opinie bardzo krytyczne. Dla przykładu Związek Przedsiębiorców i Pracodawców ocenia projekt jako szkodliwy i niepotrzebnie usztywniający normy prawa pracy, wskazując na to, że przepis w proponowanym brzmieniu nie jest w żadnym stopniu spójny z realiami gospodarczymi, szczególnie w przypadku branż, w których często występują nagłe braki kadrowe niezbędne do natychmiastowego uzupełnienia. Również w opinii Sądu Najwyższego wątpliwości budzi nadanie nowego brzmienia art. 281 pkt 2 Kodeksu pracy, nie jest zasadna zmiana treści art. 104 § 2 Kodeksu pracy oraz art. 200 § 5 Kodeksu pracy. W obu przypadkach mowa bowiem o konieczności spełnienia obowiązku informacyjnego przed rozpoczęciem przez pracownika pracy, co według Sądu Najwyższego jest synonimem dopuszczenia do pracy, więc nawet w odniesieniu do obowiązku zaznajomienia pracownika młodocianego z wykazem prac lekkich pracodawca nie może zasłaniać się twierdzeniem, że ma te obowiązki spełnić w dniu rozpoczęcia pracy. Nie ma zatem potrzeby modyfikować tych regulacji. Mówi o tym opinia Sądu Najwyższego. Pozytywnym skutkiem wprowadzenia tych zmian i tych zapisów ustawy będą korzyści wynikające przede wszystkim z włączenia pracowników do systemu osób publicznych, w tym wynikające z możliwości korzystania z publicznej służby zdrowia, a także z objęcia systemem ubezpieczeń społecznych - emerytalnym i rentowym. W przypadku umów kodeksowych korzyścią dla pracowników będzie także objęcie ich prawami wynikającymi ze stosunku pracy, m.in. płatnym urlopem wypoczynkowym czy wypłatą świadczeń w czasie choroby. W związku z tym, iż projekt zmian jest projektem, który idzie w dobrym kierunku, zmierzającym do zapewnienia pracownikom ochrony ich praw, Nowoczesna będzie wspierać dalsze prace w komisji, natomiast sugerujemy, żeby uwzględniono w tych pracach opinie Sądu Najwyższego, bo są one zasadne. Bardzo dziękuję.