Mówca: Sprawozdawca Marek Jan Chmielewski
Data: 2025-11-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Projekt ustawy zmieniającej ustawę o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, ustawę o systemie informacji oświatowej, ustawę - Prawo oświatowe oraz ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, druki nr 1805 i 1872, realizuje priorytet polityki Rady Ministrów oraz ma charakter deregulacyjny. Głównym celem projektu jest kompleksowe uregulowanie wdrożenia w systemie szkolnictwa wyższego i nauki dyplomu w postaci elektronicznej oraz repozytorium dyplomów elektronicznych. Potrzeba wprowadzenia tych zmian wynikała z wcześniejszej nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2023 r., która wprowadziła dyplomy elektroniczne, ale w sposób nieprawidłowy pod względem legislacyjnym. Stwierdzono, że materia przepisu została rozdzielona między ustawy w sposób nieprecyzyjny i niekonsekwentny, a część rozwiązań się dublowała, co mogłoby prowadzić do znaczących wątpliwości interpretacyjnych, a nawet niemożności zastosowania poszczególnych rozwiązań legislacyjnych. Projekt jest odpowiedzią na zidentyfikowane problemy, w tym konieczność uporządkowania przepisów związanych z wydawaniem dyplomów w postaci elektronicznej i zasad dostępu do repozytorium. Kluczowe zmiany przewidują, że po pierwsze, dyplomy ukończenia studiów, dyplomy doktorskie i dyplomy habilitacyjne będą miały postać elektroniczną jako obligatoryjną i podstawową formę. Po drugie, repozytorium będzie częścią zintegrowanego systemu informacji o szkolnictwie w wyższym i nauce POL-on i będzie służyło do obsługi procesu wydawania, gromadzenia, udostępniania i weryfikacji autentyczności tych dokumentów. Dokument uznaje się za wydany z chwilą jego zarejestrowania w repozytorium i opatrzenia kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną ze znacznikiem czasu. Po trzecie, w związku ze stanem przygotowania do wdrożenia systemu projekt przewiduje przesunięcie terminu uruchomienia repozytorium na dzień 30 czerwca 2026 r. oraz odroczenie obowiązku wydawania dyplomów w postaci elektronicznej do dnia 1 stycznia 2027 r. Charakter deregulacyjny tej ustawy wynika z szeregu zmian mających na celu uproszczenie procesów administracyjnych, eliminację biurokracji oraz zwiększenie efektywności i bezpieczeństwa obrotu dokumentami edukacyjnymi, przede wszystkim poprzez digitalizację. Do kluczowych aspektów deregulacyjnych należy: przejście na postać elektroniczną dyplomów, która wyeliminuje uciążliwy czasochłonny proces wydawania dokumentów papierowych. W dłuższej zaś perspektywie zmiana ta ma pozytywnie wpłynąć na ograniczenie wydatków wszystkich podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki na zamawianie druków dyplomów w postaci papierowej. Po drugie, projekt wprowadza mechanizmy umożliwiające szybką i wiarygodną weryfikację autentyczności dokumentów bez konieczności bezpośredniego kontaktu z podmiotem wydającym. Pracodawcy i inne podmioty będą mogły jednoznacznie potwierdzić, że dyplom został wydany i zdeponywany w repozytorium. To rozwiązanie ma wyeliminować z obrotu fałszywe dyplomy. Po trzecie, absolwenci i osoby, którym nadano stopnie, uzyskują możliwość pobrania dokumentów w postaci elektronicznej. Przewidziano również możliwość integracji repozytorium z aplikacją mObywatel, co umożliwi dostęp do dyplomu z poziomu urządzenia mobilnego. Wprowadzenie dokumentów elektronicznych ma pozytywny wpływ na rynek pracy, przyspieszając proces rekrutacji. Po czwarte, wprowadzono 30-dniowy termin na wydanie dyplomu doktorskiego albo dyplomu habilitacyjnego w postaci elektronicznej od dnia nadania stopnia. Uzasadnienie wynika z faktu, że dotychczasowy brak regulacji w tym zakresie powodował zbyt długi czas oczekiwania. Projekt przewiduje również uchylenie przepisów dotyczących portalu edukacji i nauki. Uznano, że wobec braku realnych perspektyw na jego wdrożenie zasadne jest odstąpienie od tej koncepcji, co wyeliminuje dodatkowe obciążenia i koszty. Podsumowując: charakter deregulacyjny projektu polega przede wszystkim na digitalizacji i centralizacji obiegu najważniejszych dokumentów edukacyjnych w celu osiągnięcia większej efektywności, wiarygodności i dostępności, a także na usunięciu nieprawidłowości i luk prawnych z poprzednich aktów, które utrudniały implementację e-dyplomów. Proces ten jest kluczowym elementem informatyzacji systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Można to porównić do przekształcenia biblioteki z systemu opartego na starych, fizycznych kartotekach i tradycyjnych książkach w system cyfrowy. Nowa technologia zastępuje uciążliwe procesy na rzecz szybkiego, zautomatyzowanego dostępu i jej weryfikacji. Chociaż początkowe prace nad digitalizacją są skomplikowane - potrzeba korekty błędów, wpisów w starych kartotekach i budowy nowego katalogu cyfrowego - to ostatecznie rezultat zapewnia dużo szybszą obsługę, czyli 30 dni na wydanie dyplomu, i niezawodną autentyczność, przede wszystkim eliminację fałszerstw. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Komisja wnosi o uchwalenie przedłożonej ustawy wraz ze zgłoszonymi w trakcie pierwszego czytania uwagami redakcyjno-legislacyjnymi. Dziękuję. (Oklaski)