Mówca: Izabela Katarzyna Mrzygłocka
Data: 2013-05-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie projektu ustawy o Narodowym Programie Zatrudnienia. Projekt zawarty jest w druku nr 1292. Wysoka Izbo! Jak wskazują wnioskodawcy, celem programu jest powstanie w Polsce co najmniej 1200 tys. miejsc pracy, zwłaszcza na terenie małych miast i gmin oraz gmin zdegradowanych ekonomicznie. Przedłożony projekt o bardzo pompatycznym tytule, tj. Narodowy Program Zatrudnienia, formułuje m.in. zasady realizacji tego zadania, wyznaczonego na lata 2014-2023. Projektowana ustawa uwzględnia zakres warunków prawno-ekonomicznych, które według wnioskodawców są niezbędne do generowania miejsc pracy. Zakres obejmuje m.in. podatki, pożyczki i kredyty udzielane ze środków publicznych oraz dopłaty bezpośrednie. Wnioskodawcy proponują również wprowadzenie opłat na rzecz aktywizacji gospodarczej w gminach zdegradowanych ekonomicznie. Dla beneficjentów programu przewiduje się także obniżenie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne pod pewnymi warunkami. Narodowy Program Zatrudnienia obejmuje także wsparcie finansowe na dzieci, stypendia edukacyjne oraz praktyki szkoleniowe. Dla potrzeb finansowania zadań programowych projekt ustawy powołuje do życia dwa nowe fundusze: Fundusz Wspierania Zatrudnienia oraz Fundusz Wspierania Przedsiębiorczości Ludzi Młodych. Wysoka Izbo! Wątpliwości budzi już sam tytuł niniejszego projektu ustawy, który sugeruje, że będzie to program adresowany do wszystkich osób pozostających bez zatrudnienia, natomiast sama ustawa adresowana jest wyłącznie do osób poniżej 35. roku życia. Pojęcie gminy zdegradowanej ekonomicznie przywołuje zaś na myśl obszary dotknięte wysokim bezrobociem strukturalnym. Pojęcie to funkcjonowało na przełomie wieków. Jego wprowadzenie cechowało się niestety nadużyciami w związku z udzielanym wsparciem dla tych obszarów. Obawiam się, że mechanizm proponowany przez wnioskodawców też może doprowadzić do takich sytuacji. Zastosowanie kryterium ilościowego zamiast jakościowego może wywołać m.in. spory o złotówki, jeżeli chodzi o przekroczenie limitu, takie same, jakie były przy bezrobociu strukturalnym. Jeżeli pozostaniemy przy limitowaniu biedy w miejsce pobudzania zysków, skończy się to wyścigiem do biedy, bo ona będzie gwarantowała dostęp do wsparcia. Skuteczniejszym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie kryterium jakościowego, polegającego na ustaleniu minimalnego dochodu, produktywności, zysku itp., co powinna przynieść wprowadzana zmiana, a nie na konkurowaniu uznaniowymi parametrami. W gruncie rzeczy sama definicja gminy zdegradowanej ekonomicznie, bazująca wyłącznie na wskaźnikach dochodów podatkowych gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca oraz na danych o różnicach w stopie bezrobocia w poszczególnych powiatach, wydaje się zbyt pobieżna. Wnioskodawcy nie szukają przyczyn bezrobocia w tych gminach, biorą pod uwagę tylko i wyłącznie dane. W projekcie nie ma w ogóle słowa o wsparciu gmin np. w zakresie rozbudowy infrastruktury przyciągającej inwestorów oraz zapewniającej uzyskanie dochodów. Mam tu na myśli budowę dróg i hoteli, dostęp do tanich działek, zapewnienie banku w pobliżu oraz dostęp do rynków zaopatrzenia i zbytu. Brak wymienionych elementów skutkuje tym, że w takiej gminie pojawiają się tylko najprostsze firmy produkcyjne, handlowe i usługowe, które mogą liczyć wyłącznie na lokalne, bardzo ograniczone rynki zbytu. Z doświadczeń zebranych przez powiatowe urzędy pracy wynika, że finansowe zachęty nie zawsze motywują pracodawców do sięgnięcia po tego rodzaju wsparcie. Dzisiaj za półtoraroczne zatrudnienie pracodawca może otrzymać refundację ZUS do 300% minimalnego wynagrodzenia. Prawie nikt nie korzysta z tego wsparcia, gdyż w przeliczeniu na koszty pracy i pochodnych w okresie zatrudnienia nie stanowi to odpowiedniego bodźca do tworzenia miejsc pracy. Stąd część zaproponowanych rozwiązań nie wytrzyma konkurencji z rozwiązaniami już funkcjonującymi, adresowanymi do pracodawców, a zapisanymi w obecnie obowiązującej ustawie o promocji zatrudnienia. Kolejna z uwag dotyczy samej realizacji programu. Wnioskodawcy wieloma nowymi obowiązkami obarczają samorząd lokalny, co zrodzi dodatkowe koszty zatrudnienia. Już dzisiaj samorządy borykają się z kłopotami finansowymi, tym samym będzie to dla nich kolejne obciążenie. Niepokój budzi również fakt, że ustawa ma wejść w życie bez jakichkolwiek konsultacji z innymi podmiotami, m.in. z pracodawcami i samorządami. Ponadto jest dużo nieścisłości już w samej ustawie, w której w kilku przypadkach w zupełnie inny sposób definiuje się niektóre pojęcia, mające duży wpływ na beneficjentów programu. Na przykład w art. 30 ust. 1.: Stypendia edukacyjne są udzielane osobom w podstawowym okresie kształcenia w wieku od 16. do 25. roku życia. Zgodnie ze słownikiem przez osobę pobierającą naukę rozumie się osobę między 16. a 28. rokiem życia. Art. 43 mówi, że dotacja będzie wypłacana w wysokości do dziesięciokrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę. Natomiast w szczegółowym opisie przepisów projektu ustawy na str. 118 w odniesieniu do art. 43 mówi się o dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Nieprecyzyjne zdefiniowane jest pojęcie ˝młodego pracownika˝. To jest zatrudniony/poszukujący zatrudnienia? W jaki sposób określić status poszukującego zatrudnienia? Czy jest to osoba zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako poszukująca pracy, osoba bezrobotna, czy też może osoba pracująca, która zamierza zmienić zatrudnienie? Ostatnie wątpliwości, które chciałabym przedstawić, dotyczą dwóch nowych proponowanych funduszy. Wnioskodawcy nie do końca wyjaśniają, czym jest składka na te fundusze. Podatkiem? Jeśli tak, to nie rozumiem, dlaczego bank, tj. Bank Gospodarstwa Krajowego, będzie miał prawo gromadzić składki i dysponować nimi. Bardzo interesuje mnie również kwestia udzielania zwolnień podatkowych, o których mowa w art. 75 projektu. Wnioskodawcy nie sprecyzowali, na jakiej podstawie Bank Gospodarstwa Krajowego będzie ich udzielał, czy Bank Gospodarstwa Krajowego dostanie narzędzia do udzielania zwolnień podatkowych od ministra finansów, czy sam je może sobie wymyśli i będzie weryfikował zasadność? Zgadzam się z wnioskodawcami, że stworzenie stabilnych miejsc pracy powinno być jednym z priorytetów polityki rządu. Zgadzam się, że praca jest najważniejszym czynnikiem stabilizacji społecznej, filarem bezpieczeństwa, jednak przedstawiony program narzuca kolejne obciążenia dla pracodawcy, a funkcjonowanie programu nie gwarantuje efektywności. Wnioskodawcy nie wspominają nawet o zagrożeniu, które może nieść za sobą wzrost opodatkowania. A przecież wszyscy dobrze zdajemy sobie sprawę, że jednym z kluczowych elementów decydujących o poziomie zatrudnienia i bezrobocia w gospodarce są koszty pracy, a wśród nich opodatkowanie pracy. O potrzebie zmniejszenia klina podatkowego związanego z kosztami pracy mówił między innymi komunikat Komisji Europejskiej ˝W kierunku odnowy gospodarczej sprzyjającej zatrudnieniu˝. Tymczasem w projekcie ustawy o Narodowym Programie Zatrudnienia w art. 74 i 79 czytamy o zwiększeniu obciążeń dla znacznej części pracodawców. Czy podwyższenie kosztów pracy nie przyniesie, zdaniem projektodawców, efektu odwrotnego od zakładanego, czyli wzrostu bezrobocia? To prawda, że obecnie można zaobserwować dynamiczny wzrost bezrobocia wśród osób poniżej 30. roku życia. Spowolnienie gospodarcze najmocniej dotknęło młodych, szukających pracy ludzi. Dotyczy to nie tylko Polski, sytuacja młodych jest trudna w całej Europie. Bezrobocie wśród osób młodych w Unii Europejskiej jest najwyższe od dwóch dekad. Jednak należy podkreślać, że inwestujemy w młodych ludzi, dążymy do tego, aby ułatwić im start w życie zawodowe. Przed kilkoma dniami Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i ministerstwo pracy przeznaczyło z funduszy unijnych dodatkowe 500 mln zł na walkę z bezrobociem i wsparcie młodych osób na rynku pracy. Pozwoli to na wsparcie około 85 tys. młodych ludzi. Będą oni mogli skorzystać ze szkoleń zawodowych, staży, z przygotowania zawodowego, jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej oraz konsultacji i doradztwa związanego z jej prowadzeniem. Wczoraj natomiast rząd przyjął projekt specjalnej ustawy, która ma wesprzeć pracodawców i być kołem ratunkowym dla firm. Ma ochronić 60 tys. miejsc pracy. (Dzwonek) Jeszcze chwilkę, panie marszałku, już kończę. Narodowy Program Zatrudnienia przewiduje zaś walkę z bezrobociem kosztem pracodawców. Wielokrotnie podkreślaliśmy na tej sali, że koszty zatrudnienia są zbyt wysokie. Szukając nowych rozwiązań optymalizujących wydatki ze strony pracodawców, wnioskodawcy proponują zwiększenie podatku. Nie widzę konsekwencji w działaniach. Szacowana obietnica wzrostu zatrudnienia o 1200 tys. miejsc pracy tylko i wyłącznie na terenach gmin zdegradowanych ekonomicznie, bez konsultacji, analizy danych statystycznych na ten temat, z zastosowaniem kryterium ilościowego zamiast jakościowego, z dodatkowym obciążeniem pracodawców wydaje się wielce nieprawdopodobna, wątpliwa, wręcz populistyczna. W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska wnoszę o odrzucenie projektu.