Mówca: Maciej Lasek
Data: 2021-09-16 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Projekt zakłada zmianę przepisów ustawy - Prawo lotnicze oraz ustawy o Straży Granicznej poprzez wprowadzenie nowych standardowych i rozszerzonych sprawdzeń przeszłości i kontroli przed zatrudnieniem osób wykonujących zadania związane z ochroną lotnictwa cywilnego w celu zapewnienia stosowania rozporządzenia 2015/1998 zmienionego rozporządzeniem wykonawczym Komisji Unii Europejskiej 2019/103 z 23 stycznia 2019 r. Jak już tutaj powiedziano, w projekcie zawarto regulacje dotyczące zakresu czynności podejmowanych w ramach standardowego sprawdzenia przeszłości, wskazano kategorię osób podlegających sprawdzeniu, podmioty odpowiedzialne za dokonywanie sprawdzeń i częstotliwość sprawdzeń. Ponadto określono konsekwencje negatywnego wyniku sprawdzenia przeszłości. Dotychczas sprawdzenie przeszłości było powtarzane nie rzadziej niż co 5 lat. Terminy te teraz ulegają skróceniu do 3 lat w przypadku sprawdzenia standardowego oraz do 1 roku lub stałego monitoringu w przypadku rozszerzonego sprawdzenia przeszłości. Nowym rozwiązaniem jest objęcie systemem sprawdzeń przeszłości m.in. wszystkich kontrolerów lotu, ruchu lotniczego. W projekcie określono też przypadki, w jakich mogą być stwierdzone negatywne przesłanki dla ochrony lotnictwa cywilnego. Istnienie negatywnych przesłanek stwierdza się w przypadku wystąpienia zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego lub powzięcia wiadomości o aktualnie prowadzonym postępowaniu karnym przeciwko osobie lub skazania prawomocnym wyrokiem takiej osoby. Szczegółowa analiza proponowanych przepisów rodzi jednak kilka wątpliwości. Zakres sprawdzenia przeszłości obejmuje uzyskanie od osoby informacji z rejestrów karnych ze wszystkich państw pobytu z okresu ostatnich 5 lat. Doświadczenie wynikające z wielu lat funkcjonowania tego przepisu wskazuje na występujące trudności z praktyczną realizacją tego obowiązku. Z uwagi na fakt, że w różnych krajach funkcjonują różnego rodzaju rejestry karne, które są często niespójne, zarządzający lotniskiem lub inny podmiot prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany do przeprowadzenia standardowego sprawdzenia przeszłości często nie posiada fizycznych możliwości weryfikacji przedstawionych przez osobę rekrutowaną dokumentów z innych państw. Dokumenty te podlegają swobodnej ocenie podmiotów i może to prowadzić do błędnych wniosków ze sprawdzenia przeszłości danej osoby. W projektowanych przepisach katalog przestępstw uznanych za przestępstwa skutkujące uzyskaniem negatywnych przesłanek został też znacznie rozszerzony w odniesieniu do obecnie obowiązującego w ustawie - Prawo lotnicze. Do katalogu przestępstw mających wpływ na proces sprawdzenia przeszłości zostały zaliczone np. przestępstwa przeciwko środowisku, przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece, przestępstwa przeciwko mieniu. Przyjęty katalog przestępstw znacznie wykracza poza rekomendacje wynikające z art. 5 decyzji ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie zwalczania terroryzmu, która w art. 1 określa minimalny katalog przestępstw terrorystycznych. Przyjęty w projektowanych przepisach katalog przestępstw wykracza również poza katalog przestępstw terrorystycznych zdefiniowany w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2017/541. Należy też zwrócić uwagę, że znaczne zwiększenie grupy osób podlegających sprawdzeniu oraz częstotliwość sprawdzenia przeszłości mogą nie tylko mieć negatywny wpływ na system sprawdzenia, ale również znacząco wpłynąć na ciągłość działania podmiotów zobligowanych do prowadzenia rozszerzonego sprawdzenia przeszłości, np. zarządzających lotniskami, zarejestrowanych agentów czy Agencję Żeglugi Powietrznej. Ustawodawca uznaje też sam fakt powzięcia przez Straż Graniczną wiadomości o toczącym się postępowaniu karnym przeciwko osobie za przesłankę skutkującą uzyskaniem negatywnego wyniku rozszerzonego sprawdzenia przeszłości, a konsekwencją jest niemożność pełnienia przez osobę funkcji czy zadań, do których jest lub miała być zatrudniona, co rodzi z kolei istotne konsekwencje z zakresu prawa pracy. Jednocześnie ustawodawca nie przewiduje udziału osoby, wobec której prowadzone jest rozszerzone sprawdzenie przeszłości, w całym procesie tego sprawdzenia. To, proszę państwa, narusza szereg praw i wolności osoby. Skutkiem takiego rozwiązania w sytuacjach skrajnych może być odmowa zatrudnienia osoby po fałszywym złożeniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. Dużą wątpliwość budzi też przepis: w przypadku gdy nie jest możliwe uzyskanie informacji niezbędnych do dokonania ustaleń w zakresie istnienia negatywnych przesłanek. Jest to wykonywane przez Straż Graniczną. (Dzwonek) Osoba sprawdzająca nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z nieskuteczności działania służb. Panie marszałku, czy mogę chwileczkę jeszcze przedłużyć? Dziękuję bardzo. Fakt, że polskie służby nie mogą dokonać weryfikacji osoby z przyczyn, o których nic nie wiemy, nie powinien automatycznie prowadzić do wydania negatywnej decyzji dla osoby sprawdzanej. Wysoka Izbo! Panie Marszałku! Zwiększenie poziomu ochrony lotnictwa w szczególności przed zagrożeniami terrorystycznymi jest jednym z głównych priorytetów w transporcie lotniczym. Tutaj wszyscy się zgadzamy. Jest to odzwierciedlone w przepisach Unii Europejskiej, jak i w omawianym projekcie. W proponowanej ustawie widać jednak dysproporcję uprawnień obywatela i podmiotów prowadzących działalność lotniczą oraz organów administracji, takich jak Straż Graniczna czy prezes urzędu lotnictwa. Takie ustanowienie relacji podmiot - organ administracji wskazuje na dominującą pozycję państwa i lekceważenie praw pozostałych podmiotów postępowania. W tym kontekście pozwolę sobie na apel do pana ministra Horały, ministra infrastruktury. Implementacja do polskiego prawa przepisów unijnych nie zwalnia z tworzenia dobrego prawa. Proszę o tym pamiętać. Jako Koalicja Obywatelska oczywiście poprzemy przedłożony projekt. Dziękuję bardzo.