Mówca: Waldemar Andzel
Data: 2013-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 30 lipca br. będziemy obchodzić 20. rocznicę śmierci polskiego dyplomaty, polityka, prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie w latach 1979-1986 Edwarda Raczyńskiego. Raczyński był jednym z najstarszych i najdłużej żyjących prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej. Hrabia pochodził ze znanego wielkopolskiego rodu Raczyńskich herbu Nałęcz. Jego ojcem był Edward Aleksander Raczyński, a matką Róża z Potockich, primo voto Władysławowa Krasińska. Lata szkolne spędził w Krakowie, gdzie mieszkał w rezydencji ˝pod Baranami˝ w domu babci, Adamowej Potockiej. Po jej śmierci wraz z rodziną przeprowadził się na ul. Szpitalną nieopodal teatru. Uczęszczał do II Liceum Ogólnokształcącego im. króla Jana III Sobieskiego w Krakowie. Gruntowne wykształcenie zapewniły mu studia prawnicze w Lipsku. Studiował także w londyńskiej Szkole Nauk Politycznych, a doktorat z prawa uzyskał na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1919 r. rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Przebywał na placówkach dyplomatycznych w Kopenhadze, Londynie i Genewie. Przez trzy lata pełnił funkcję stałego delegata przy Lidze Narodów w Genewie, przez dwie kadencje, od 1934 r. aż do cofnięcia uznania rządowi Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie przez rząd brytyjski, pełnił funkcję ambasadora RP w Londynie. W imieniu rządu polskiego podpisywał polsko-brytyjski układ sojuszniczy. W czasie II wojny światowej był ministrem spraw zagranicznych. W oparciu o dokumenty przywiezione w postaci mikrofilmów do Londynu przez kuriera Jana Karskiego i potwierdzone jego świadectwem Edward Raczyński przygotował i 10 grudnia 1942 r. przedstawił szczegółowy raport o Holokauście, który został wystosowany jako oficjalna nota rządu RP na uchodźstwie skierowana do rządów krajów będących sygnatariuszami Deklaracji Narodów Zjednoczonych. Nota Raczyńskiego była pierwszym na świecie oficjalnym raportem na temat Holokaustu, informującym o nim światową opinię publiczną. Raczyński osobiście redagował również oświadczenie rządu po odkryciu w 1943 r. grobów w Katyniu oraz wysłał prośbę do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża o wyjaśnienie zbrodni. Po wojnie był organizatorem oraz członkiem Rady Trzech, która powstała w 1954 r. na skutek opozycji wobec Augusta Zaleskiego, który nie chciał ustąpić z funkcji prezydenta. Jej skład zmieniał się sześciokrotnie, jednak stałym jej członkiem był Edward Raczyński. Po upływie 7-letniej kadencji prezydenckiej, w latach 1979-1986, ustąpił zgodnie z wcześniejszą zapowiedzią, jak jego poprzednik, ze stanowiska głowy państwa. Raczyński był założycielem Fundacji im. Raczyńskich w Poznaniu i przekazał jej pałac i park w Rogalinie, Galerię Rogalińską przy Muzeum Narodowym, której pozostawał faktycznym właścicielem, oraz przysługujące mu prawa do majątku ziemskiego otaczającego pałac i park. Z tytułu objęcia urzędu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Edward Raczyński z dniem 8 kwietnia 1979 r. został kawalerem Orderu Orła Białego. Został także odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. Edward Raczyński zmarł w wieku niespełna 102 lat w Londynie. Jego prochy zostały sprowadzone do Rogalina, gdzie został pochowany. Dziękuję bardzo.