Mówca: Jan Mosiński
Data: 2025-12-19 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Przypadł mi w udziale zaszczyt przedstawienia Wysokiej Izbie stanowiska Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość odnośnie do projektu poselskiego nowelizującego ustawę o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, druk sejmowy nr 1889. Jedna generalna uwaga na początku mojego wystąpienia. Każda inicjatywa, która ma poprawić sytuację materialną, los, uhonorować bohaterstwo, działalność ludzi z podziemia solidarnościowego, ale też działaczy antykomunistycznych, zasługuje na uwagę i debatę sejmową. Natomiast przechodząc do meritum: jak wynika z projektu ustawy i uzasadnienia, zamierzeniem projektodawców jest eliminacja luk i wątpliwości interpretacyjnych, które zdaniem autorów pojawiały się w ostatnich 10 latach funkcjonowania ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych. Proponowane zmiany zdaniem projektodawców w jakimś zakresie mają być odpowiedzią na zgłaszane postulaty de lege ferenda oraz zarzuty odnoszące się do niektórych obecnie obowiązujących przepisów ustawy, które zdaniem autorów projektu ustawy nie pozwalają na przyznanie statusu działacza opozycji osobom na to zasługującym. I tu zgodzę się z panem posłem Adamowiczem, że dzisiaj, podczas tych obrad tego nie rozstrzygniemy. Dokonując jednak oceny projektu ustawy, można odnieść wrażenie, że nie dokonano pewnej analizy, na podstawie której można by ustalić wady dotychczasowych rozwiązań i ich przyczyny, co mogłoby być wyjściem do dalszych prac legislacyjnych. Wspomnę tylko, Wysoka Izbo, że przedmiot takowej analizy regulacji zawartych w obowiązujących aktach normatywnych powinny stanowić takie zagadnienia, jak techniczna poprawność, skuteczność, kosztowność, stopień społecznej akceptacji dotychczasowych regulacji. I taka analiza pozwoliłaby ustalić wady tych rozwiązań, które są w obecnym kształcie prawnym. Zwracał na to uwagę również w swojej opinii Sąd Najwyższy. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Niektóre zapisy projektowanych zmian zasługują na to, aby nad nim pracować. Niektóre budzą daleko idące wątpliwości, chociażby propozycja wprowadzenia do porządku prawnego art. 5a, który reguluje dwustopniową procedurę oceny tego, czy doszło do rzeczywistej współpracy z komunistycznym aparatem bezpieczeństwa. Wskazuje się na to, że w postępowaniu, jeżeli chodzi o oceny spełniania tej przesłanki, prezes IPN nie bada, czy rzeczywiście ta współpraca została realnie nawiązana. Ocenia się wyłącznie stan zachowanej dokumentacji w archiwach IPN. Trudno na podstawie powyższych motywów wyciągnąć jakieś konkretne wnioski, sformułowania, tak by można było merytorycznie odnieść się do tego tak, żeby przemawiało to za wprowadzeniem tak istotnej zmiany, która, jak powiedziałem, budzi pewne kontrowersje i obawy o nadużywanie tego zapisu. Wydaje się, że ryzyko nadania statusu osoby represjonowanej osobie niespełniającej takich warunków należy ocenić jako większe niż w przypadku dotychczasowej procedury i praktyki w tym względzie, co nie pozwala na jednoznacznie pozytywną ocenę proponowanego rozwiązania. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Niektóre zapisy projektowanych zmian, jak już wspomniałem, mogą być jednak poddane dalszym pracom legislacyjnym. Dostrzegamy to, zwłaszcza art. 5b, chociażby art. 5b, czy też inne zapisy, które mają wyjść naprzeciw oczekiwaniom środowisk, które zrzeszają działaczy opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowane z powodów politycznych. Sam się do tego grona, jak już tutaj wspomniał pan poseł Adamowicz, również zaliczam. Zresztą większość osób obecnych na tej sali, tak jak patrzę, posiada ten status, status osoby represjonowanej. Dostrzegając zatem też te zapisy, które mogą być poddane dalszym pracom legislacyjnym (Dzwonek), opowiadamy się za tym, aby projekt ten skierować do dalszych prac w komisji sejmowej. Dziękuję bardzo za uwagę. (Oklaski)