Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2018-05-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Stanisław Kasznica urodził się 25 lipca 1908 r. we Lwowie. Był synem Stanisława Wincentego Kasznicy, profesora i dwukrotnego rektora Uniwersytetu Poznańskiego, jak również senatora II RP, oraz Amelii z Malawskich. Był potomkiem posła Antoniego Trębickiego. Rodzina Kaszniców mieszkała we Lwowie do 1912 r., następnie przeniosła się do Dublan koło Lwowa, a później do Warszawy. Wiosną 1920 r. Stanisław Kasznica wraz z rodzicami zamieszkał w Poznaniu, gdzie ukończył gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego i zdał maturę. Na Uniwersytecie Poznańskim ukończył studia prawnicze. W okresie studenckim działał w korporacji akademickiej Helionia oraz był członkiem zarządu Bratniej Pomocy. Po trzecim roku studiów odbył służbę wojskową we Włodzimierzu Wołyńskim i ukończył Wołyńską Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii. Przed wybuchem wojny zdał w Poznaniu egzamin adwokacki. Działalność polityczną rozpoczął w Obozie Wielkiej Polski. Od kwietnia 1934 r. działał w Obozie Narodowo-Radykalnym (ONR - ABC). Był członkiem wewnętrznej tajnej struktury ONR pn.: Organizacja Polska. W kampanii wrześniowej w 1939 r. brał udział w stopniu porucznika, służąc jako oficer zwiadowczy, a następnie dowódca I plutonu 2. baterii w 7. Dywizjonie Artylerii Konnej w składzie Wielkopolskiej Brygady Kawalerii pod dowództwem gen. Romana Abrahama. W armii gen. Tadeusza Kutrzeby walczył w bitwie nad Bzurą, spod Kutna przeszedł do Warszawy, bronił stolicy. Za walki te odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Po klęsce działań wojennych nie poszedł do niewoli niemieckiej. Od października 1939 r. był w konspiracji jednym z czołowych działaczy tzw. grupy Szańca (wojennej kontynuacji ONR - ABC), jednym ze współzałożycieli Związku Jaszczurczego, wojskowej organizacji zewnętrznej ONR, organizując z ramienia ONR - ABC komisariaty cywilne. W Warszawie kierował łącznością Związku Jaszczurczego i Narodowych Sił Zbrojnych, jednocześnie był kierownikiem grupy prawno-administracyjnej i szefostwa administracji. Po układzie scaleniowym z SN wszedł w lipcu 1943 r. w skład prezydium Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej, będąc jednym z jej ośmiu założycieli. Równolegle pełnił funkcję szefa administracji ogólnej Służby Cywilnej Narodu. Latem 1943 r. opracował jako kierownik szefostwa administracji SCN regulamin sądów kapturowych dla SCN. Od lipca 1944 r. był zastępcą, a później szefem Oddziału I KG NSZ (niescalonego z AK). W pierwszych kilku dniach powstania warszawskiego walczył na Ochocie, skąd z ludnością cywilną wyszedł ze stolicy i wyjechał do Częstochowy. Od sierpnia 1944 r. był członkiem Rady Politycznej NSZ, szefem oddziału organizacyjnego NSZ. We wrześniu 1944 r. został mianowany komendantem Okręgu VIII Częstochowa NSZ. W marcu 1945 r. objął funkcję zastępcy komendanta Inspektoratu Ziem Zachodnich, od kwietnia był p.o. komendanta tego obszaru. Utworzył w jego ramach trzy organizacje konspiracyjne: Armię Polską (o charakterze wywiadowczym), Pokolenie Polski Niepodległej (w środowiskach akademickich Poznania i Gdańska) oraz Legię Akademicką (na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). Od marca 1945 r. był także szefem Oddziału I KG NSZ, a w lipcu tego roku został mianowany szefem rady inspektorów. Do sierpnia 1945 r. był dowódcą okręgu poznańskiego NSZ. W sierpniu, po wyjeździe na zachód komendanta głównego NSZ mjr./gen. bryg. NSZ Zygmunta Broniewskiego, ps. ˝Bogucki˝, został pełniącym obowiązki komendanta głównego NSZ. Pełnił tę funkcję do lutego 1947 r. Od czerwca 1946 r. sprawował funkcję szefa wywiadu OP, a od końca tego roku był kierownikiem Komitetu Politycznego OP. Na przełomie lat 1946 i 1947 podporządkował resztki organizacji NSZ Komendzie Głównej NZW. 15 lutego (26 lutego) 1947 r. został aresztowany przez UB. Świadkowie z sąsiednich cel więzienia mokotowskiego wspominają o zadawanych mu okrutnych torturach. Wyrokiem z 2 marca 1948 Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie pod przewodnictwem ppłk. Alfreda Janowskiego skazał go w procesie na 4-krotną karę śmierci oraz na cztery kary więzienia, a także na kary dodatkowe: utratę praw publicznych, obywatelskich i honorowych oraz konfiskatę mienia i na zasadzie sumowania wyroków wymierzył mu karę łączną - karę śmierci i ww. kary dodatkowe (jego obrońcą był adwokat Józef Litwin). Wraz z nim skazano jeszcze kilka osób ze ścisłego kierownictwa podziemnych struktur narodowych, a w tym samym procesie - Lecha Karola Neymana. Prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok wykonano 12 maja 1948 r. w więzieniu mokotowskim przez rozstrzelanie. Rodzina nie została powiadomiona o zamiarze wykonania wyroku, nie wydano jej też ciała. Zostało ono skrycie, bezimienne, w mundurze Wehrmachtu wrzucone do zbiorowego dołu i pogrzebane w nieznanym i nieoznakowanym miejscu. Chodziło o to, by prócz uśmiercenia osoby zabić pamięć o ofierze. 14 października 1970 r. jego teczka osobowa, wraz z aktami 1322 skazanych, została przekazana z archiwum więzienia mokotowskiego do komendy wojewódzkiej MO. 30 września 1992 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego uznał wyrok byłego WSR w Warszawie za nieważny. Groby ppłk. Stanisława Kasznicy, ps. ˝Maszkowski˝, i por. Tadeusza Pelaka, ps. ˝Junak˝, znalazły się w Panteonie - Mauzoleum Wyklętych -Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. 1 listopada 1990 r. na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, na terenie Kwatery na Łączce odsłonięto powstały z inicjatywy komitetu społecznego budowy pomnika monument upamiętniający imiennie 241 ofiar komunistycznych mordów z okresu 1944-1956, wśród nich Stanisława Kasznicę. Jego szczątki zostały odnalezione wśród 117 osób w 2012 r. podczas prac wykopaliskowych na terenie Kwatery na Łączce przez badaczy Instytutu Pamięci Narodowej działających pod kierunkiem prof. Krzysztofa Szwagrzyka, a następnie zidentyfikowane przez specjalistów z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie w ramach programu Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów. Poinformowano o tym 20 lutego 2013 r. 27 września 2015 r. ppłk Stanisław Kasznica został uroczyście pochowany w Panteonie - Mauzoleum Żołnierzy Wyklętych - Niezłomnych na Łączce na Powązkach Wojskowych w Warszawie.