Mówca: Tadeusz Dziuba
Data: 2015-09-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Projekt ustawy o zdrowiu publicznym był długo oczekiwany. Ustawa miała być przede wszystkim zwornikiem działań administracji rządowej w dziedzinie ochrony zdrowia, a szerzej: miała spajać działania administracji publicznej. Projekt bardzo późno wpłynął do laski marszałkowskiej, bo dopiero 15 lipca tego roku, a zatem pod koniec tej kadencji Sejmu. Wzbudziło to taki entuzjazm, że od razu, czyli dzień później, skierowano go do pierwszego czytania, które odbyło się tak szybko, jak tylko było to możliwe, mianowicie po 6 dniach, a więc 21 lipca. Dzień później właściwa komisja powołała podkomisję, a ta zebrała się jeszcze tego samego dnia i obradowała w tempie ekspresowym, bo niecałą godzinę, a dokładnie 56 minut. Tego samego dnia, 22 lipca, podkomisja opracowała sprawozdanie. Historyk polskiego parlamentaryzmu zapewne nie przeoczy tego, że po tym sprincie nastąpiło zaskakujące zwolnienie prac, ponieważ właściwa komisja zebrała się dopiero 4 sierpnia, a więc po 14 dniach. Dzień później zebrała się jeszcze po raz drugi. Historyk zapewne będzie domniemywał, że było to następstwem rozczarowania projektem ustawy, i będzie miał rację. Projekt przewiduje barokową strukturę, której funkcjonalność jest dyskusyjna ze względu na realizowanie zadań przewidzianych w projektowanej ustawie. Składowe tej struktury to minister zdrowia i ewentualnie powołane przez niego zespoły robocze lub powołany przez rząd pełnomocnik do spraw zdrowia publicznego, liczne istniejące rządowe organy publiczne i instytucje publiczne, proponowana w projekcie Rada do Spraw Zdrowia Publicznego o rozbudowanym składzie, która też może powoływać zespoły robocze, wreszcie Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia. Realizacja programu ma być stymulowana przez tę właśnie strukturę. NPZ, czyli Narodowy Program Zdrowia, zapisany jest w powszechnie dzisiaj stosowanym formacie anglosaskim, czyli w schemacie: cel strategiczny, wynikające z niego cele operacyjne i zadania, których wykonanie ma w zamyśle doprowadzić do realizacji celów. Przewiduje się uzyskanie w ciągu 10 lat 5 celów operacyjnych, co ma kosztować ok. 140 mln zł w każdym roku. Format anglosaski wymaga określenia wskaźników realizacji celów i sposobów monitorowania i ewaluacji programu, co zresztą wprost zapisano w projekcie ustawy. Jednak w dołączonym do niego projekcie aktu wykonawczego, zawierającym treść Narodowego Programu Zdrowia, w zasadzie nie ma tych wskaźników, po prostu nie ma sposobów oceny skutków zamierzonej realizacji zadań przewidzianych Narodowym Programem Zdrowia. Pokazuje to pozorność proponowanego przez rząd rozwiązania. Oczywista jest słabość mechanizmu zaprojektowanego w projekcie ustawy. Chmara urzędników i oficjeli działających w ramach dotychczasowych albo nieznacznie zmienionych uprawnień ma osiągnąć to, czego dotąd nie osiągnięto, choć mieliśmy i instytucje, i fachowców, i środki. Mimo to jakoś nie poradzono sobie z rozmaitymi interesami indywidualnymi oraz korporacyjnymi stojącymi na przeszkodzie, jeśli chodzi o osiągnięcie ważnych celów publicznych. Przetasowanie instytucji i dosypanie nieco grosza publicznego zapewne trochę usprawni realizowanie spraw zadeklarowanych w projekcie jako sprawy do załatwienia, lecz wątpliwe, by osiągnięto zakładane cele operacyjne, tym bardziej że nawet nie starano się zaproponować instrumentów pomiaru efektów. To, że cele publiczne są mniej ważne niż interesy prywatne, ilustracyjnie pokazuje wycofanie z konsultowanego projektu ustawy, a więc z wersji projektu, która nie wpłynęła jeszcze wówczas do Sejmu, przepisu zakazującego reklamowania w radiu i telewizji niezdrowej żywności w czasie poprzedzającym programy dla dzieci i młodzieży i następującym po tych programach. Lobby handlujących produktami żywnościowymi oraz lobby telewizyjnych i radiowych reklamobiorców wygrały z obywatelskimi postulatami. Jeśli zaś projektowana ustawa wejdzie w życie, jeden efekt negatywny na pewno zostanie osiągnięty, mianowicie zostanie zlikwidowany ˝Narodowy program ochrony zdrowia psychicznego˝. Miał on korzystne umiejscowienie prawne, przejrzystą i całościową koncepcję organizacji leczenia psychiatrycznego i szczegółowo rozpisane zadania. Częściowe niepowodzenie jego realizacji wynikało głównie z bierności głównych realizatorów, czyli Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia, a w konsekwencji później samorządów. Teraz jeden z dwóch winowajców (Dzwonek), a mianowicie Ministerstwo Zdrowia, proponuje zlikwidowanie ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝. Tymczasem program ten mógł być realizowany, np. etapami lub różnymi ścieżkami, stosownie do uwarunkowań i potrzeb definiowanych przez samorządy. Jednak promotorzy projektu ustawy, o którym mówimy, wiedzą swoje i program likwidują, zamiast go zachować i wpleść w proponowane rozwiązanie. W opisanej sytuacji popieranie przedmiotowego projektu nie wydaje się roztropne. Stosowną decyzję co do głosowania mój klub podejmie przed trzecim czytaniem i po jutrzejszej dyskusji nad likwidacją ˝Narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego˝. Dziękuję. (Oklaski)