Mówca: Paulina Matysiak
Data: 2024-05-22 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Panie Premierze! Wysoka Izbo! Naród Polski w swojej historii został doświadczony wieloma wojnami, wywózkami, głodem i ludobójstwem, dlatego patrząc na zagrożenie za naszą wschodnią granicą, wiemy, że musimy szczególnie zatroszczyć się o bezpieczeństwo ludności cywilnej, nie tracąc nadziei na to, że konfliktu i bezpośredniego zagrożenia uda się uniknąć. Musimy sumiennie przygotować państwo i obywateli na każdy scenariusz, tak aby nie pozwolić na powtórzenie się historii, dlatego odbudowa systemu ochrony ludności cywilnej powinna być naszym priorytetem po dekadach zastoju w tej kwestii. Cieszy nas, że pan minister tak często porusza tę problematykę. Warto przypomnieć, że ochrona ludności cywilnej leży w zakresie zadań MSWiA. Do tej pory w praktyce zadania z zakresu obrony cywilnej przypadały Państwowej Straży Pożarnej. Na lewicy, w partii Razem uważamy, że to złe rozwiązanie, i nie jesteśmy w tym odosobnieni. Takiego zdania jest ogół ekspertów, którzy zajmują się problematyką ochrony ludności. Uważamy, że do tych kluczowych dla systemu obronności państwa zadań potrzebujemy osobnej instytucji, która będzie zajmowała się tylko tą problematyką, która będzie koordynowała działania pomiędzy resortami i która odporna na bieżączkę polityczną dopilnuje, aby już nigdy państwo polskie nie zaniedbało troski o życie i zdrowie swoich obywateli, w tym kobiet, dzieci i osób słabszych. Dlatego zaproponowaliśmy w 2023 r. system oparty na dwóch filarach, czyli centralnym inspektoracie obrony cywilnej, który będzie odpowiedzialny za planowanie, uzgodnienia z wojskiem oraz dowodzenie obrony cywilnej w czasie W, oraz lokalne formacje służby obrony cywilnej mające realizować te działania na szczeblu lokalnym. Aby skutecznie ochronić życie i zdrowie ludzi i zapobiec masowym ucieczkom za granicę oraz upadkowi gospodarki w czasie konfliktu, innymi słowy, aby zapewnić działanie państwa i wsparcie społeczne i finansowe dla broniącej się armii, musimy już teraz powołać, przeszkolić i zorganizować służbę, która opracuje lokalne plany ewakuacji, zadba o to, żeby każdy obywatel wiedział, gdzie i jak ma się schronić, jak zaopatrzyć w wodę i żywność, żeby był przygotowany na przerwy w dostawach leków, prądu czy gazu. Jesteśmy realistami i wiemy, że ani wolontariatem, ani pospolitym ruszeniem nie da się tego zrobić. Nie mamy prawa jako politycy oczekiwać od obywateli, że poświęcą swój czas i energię na ratowanie innych, gdy ich własne życie i zdrowie, także bliskich, będą zagrożone. Do tej służby potrzeba ludzi o odpowiednich kompetencjach. Problem polega na tym, że tych kompetencji potrzebuje często także wojsko. Wielu strażaków OSP, a więc jedynych przygotowanych do pełnienia roli obrony cywilnej w terenie, będzie podlegało mobilizacji. Wielu przecież Ministerstwo Obrony Narodowej ochoczo przyjęło w szeregi Wojsk Obrony Terytorialnej. Tak naprawdę trzeba uporządkować tę sytuację. To, co teraz można zrobić w zakresie działań samego ministerstwa, to przede wszystkim przygotować ekspertyzy, które będą dotyczyły zapotrzebowania ludności cywilnej na zasoby, o które obecnie konkuruje armia. Potrzebujemy rozwinięcia pilnie komórek Host Nation Support end Civil-Military Cooperation, tak żeby zapewnić właściwą komunikację między samorządem a wojskiem, mieć świadomość wzajemnych potrzeb, dać lokalnym społecznościom szansę na przygotowanie się do zadań, takich jak rozśrodkowanie, ewakuacja, przyjęcie uchodźców z innych terenów lub państw i przyjęcie na swój teren także oddziałów sojuszniczych. Bo przecież zgodnie z prawem to jednostki samorządu terytorialnego muszą te oddziały wyżywić i zakwaterować. To jest naprawdę zasadne pytanie: Jak wyobrażamy sobie zrzucenie na barki gmin tego obowiązku i tych działań, kiedy przyjadą tam tysiące żołnierzy? Która gmina dysponuje środkami i kompetencjami do organizacji takich zasobów? To wszystko wymaga planowania. Dlatego zaproponowaliśmy jako Razem, żeby powołać - możliwe, że jako rozwinięcie Rządowego Centrum Bezpieczeństwa - inspektora obrony cywilnej w randze ministra. Chcemy, żeby ta osoba uczestniczyła w przygotowaniu planów ewentualnościowych, aby na czele obrony cywilnej wreszcie stała osoba, która rozumie, jak wojsko będzie działało w czasie wojny (Dzwonek) i z jakimi wyzwaniami spotka się ludność cywilna. Chcemy, żeby to była osoba, która będzie opiniować i koordynować wszelkie działania samorządów w tych strategicznych obszarach, przede wszystkim zaopatrzenia w wodę, w żywność, w opiekę zdrowotną, która będzie zajmowała się ewakuacją, transportem, energetyką, budownictwem. By to zrobić, potrzebna jest naprawdę faktyczna wola polityczna i potrzebne są faktyczne działania i zgoda rządu. Już teraz można zadbać o to, żeby wojsko na szczeblu planistycznym komunikowało się z samorządami. Zgodnie z odpowiedzią na naszą interpelację, którą skierowaliśmy do pana poprzednika w ubiegłym roku, w latach 2019-2022 wojsko i samorządy ani razu nie zapytały się wzajemnie o wsparcie informacyjne, ani razu armia nie sprawdziła, przygotowując nowe plany ewentualnościowe, czy dany samorząd, na którego terenie planowane są walki, posiada siły i środki do ewakuacji, czy posiada takie plany i ile ta ewakuacja zajmie czasu. Skąd więc armia ma wiedzieć, z jakim wyprzedzeniem powinna taki samorząd powiadomić na wypadek jakiejkolwiek decyzji o ewakuacji? To można i to należy zmienić. Należy też, panie premierze, włączać przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego do tych gier decyzyjnych, do negocjacji. Można to robić na poziomie lokalnym chociażby w ramach Wojsk Obrony Terytorialnej, bo przecież można szkolić te wojska razem z cywilami. Pytanie, czy będą takie działania podejmowane. I ostatnia rzecz, proszę państwa. Zapewnienie bezpieczeństwa naszym rodakom to zadanie długoterminowe, ale nie można też tego zadania i tych działań odwlekać w czasie. Lepiej dmuchać na zimne i być jak najlepiej przygotowanym na każdy, nawet najczarniejszy scenariusz. To jest odpowiedzialność, którą jako politycy musimy wziąć na siebie, musimy wziąć na swoje barki i zrobić wszystko, aby skutecznie chronić najcenniejszą wartość, jaką jest ludzkie życie. Mam nadzieję, że jeśli chodzi o kwestię bezpieczeństwa, wszyscy na tej sali zgodnie do niej podchodzimy, zgadzamy się i nie będzie ona przedmiotem sporów politycznych. Bardzo dziękuję. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty)