Mówca: Dorota Niedziela
Data: 2025-10-07 (Sejm RP, kadencja 10)

Proszę spokojnie dokończyć, panie rzeczniku. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek: Bardzo dziękuję. Rzeczywiście pytań było bardzo dużo. Pozwolę sobie pokrótce na nie odpowiedzieć, zaznaczając, że jeżeli ktoś z państwa będzie życzył sobie odpowiedzi na piśmie, to takiej odpowiedzi udzielimy. Wrócę do pytania pana posła Józefaciuka. To pytanie dotyczyło współpracy z panią rzecznik praw dziecka. Ja mam ustawowy obowiązek współpracować z panią rzecznik praw dziecka, przedstawiliśmy również wspólnie kilka wystąpień. O jednym z nich mówiłem podczas mojego wystąpienia wstępnego. To było nasze wspólne wystąpienie dotyczące dzieci uchodźczych i potrzeby zmian przepisów prawa, jak i praktyki odnoszącej się do dzieci uchodźczych, w szczególności, aczkolwiek nie tylko, w obszarze pieczy zastępczej, bo potrzebne są szczególne specjalne mechanizmy pieczy zastępczej dla dzieci uchodźczych. Występowaliśmy również z panią rzeczniczką w sprawie ustawy o tzw. zawieszeniu prawa do azylu, która jest, jak już mówiłem - i w zasadzie rzadko się zdarza, żeby głos środowisk pozarządowych był aż tak jednolity - ustawą niezgodną z konstytucją, ze standardami międzynarodowymi, jakie Polskę wiążą. Szanowni Państwo! Bardzo dobrą z punktu widzenia tych spraw, którymi się zajmujemy, informacją jest też to, że wiele osób z państwa parlamentarzystów zadało pytania dotyczące ochrony praw seniorów. Bardzo dziękuję, że państwo tymi kwestiami się interesują. Liczymy na wsparcie. Przede wszystkim głównym problemem odnoszącym się do praw seniorów w Polsce jest to, że prawa te są traktowane przez władzę, przez ustawodawcę z perspektywy opieki społecznej. One nie powinny być traktowane z perspektywy opieki społecznej. Mam na myśli np. to, że jest rozwiązanie prawne, które umożliwia seniorom korzystanie z tzw. klubów seniora. Problem jest taki, że te kluby seniora to są instytucje, z których bardzo wiele osób starszych chciałoby skorzystać, ale nie mogą, bo to jest instytucja opieki społecznej. Żeby móc w takim klubie seniora wziąć udział, trzeba być poddanym wywiadowi środowiskowemu, czyli trzeba przedstawić swoje schorzenia, trzeba przedstawić sytuację majątkową. Tak nie powinno być. Prawa seniorów nie powinny być traktowane jak prawa z obszaru opieki społecznej. Należy zmienić całą filozofię traktowania osób starszych. To postulujemy. Szczególnie w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich bardzo dużo uwagi poświęcamy osobom dotkniętym chorobami otępiennymi, w szczególności chorobą Alzheimera. Postulujemy upowszechnienie badań przesiewowych, które pozwalają na zdiagnozowanie w miarę wczesne tej choroby. Szanowni Państwo! Kilka pytań dotyczyło kwestii sportu. Chciałbym do państwa zaapelować o zapoznanie się z bardzo ważnym raportem, jaki przygotowaliśmy w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, dotyczącym molestowania i molestowania seksualnego w sporcie. Jak się okazało, niestety połowa zawodników zadeklarowała podczas wywiadów, że była ofiarą molestowania, w tym molestowania seksualnego. Dlatego należy podjąć działania w szczególności o charakterze legislacyjnym, aby to zjawisko wyeliminować ze sportu. Dlatego też obserwowaliśmy proces ustawodawczy, który odnosił się m.in. do tej kwestii, i wspieraliśmy stworzenie polityk i zobowiązanie klubów sportowych do wprowadzenia pewnych rozwiązań o charakterze wewnętrznym, których intencją mogłoby być ograniczenie tego niezwykle szkodliwego zjawiska. Jak wiemy, ustawa w tej chwili jest w Trybunale Konstytucyjnym. Została zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej i nie weszła jeszcze w życie. Czekamy na wyrok trybunału, może on coś zmieni. Bardzo dziękuję też za pytanie, które dotyczyło problematyki mieszkań zakładowych. To jest problem, którym Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich zajmuje się od 1997 r. Również ja miałem spotkanie z lokatorami mieszkań zakładowych 2 lata temu we Wrocławiu. Po prostu bardzo bym apelował też do państwa parlamentarzystów o wdrożenie rekomendacji i wystąpień rzecznika praw obywatelskich w tym zakresie, bo rzeczywiście sytuacja lokatorów dawnych mieszkań zakładowych jest sytuacją, która niewątpliwie narusza zasady sprawiedliwości społecznej. Rolą państwa, rolą władzy publicznej i parlamentu jest jej naprawienie. Też o to prosimy. Pani posłanka zadała pytanie dotyczące kontroli operacyjnej. Podtrzymuję to, co powiedziałem podczas mojego wystąpienia: kontrola operacyjna jest oczywiście czymś koniecznym z punktu widzenia walki z przestępczością, zapewnienia bezpieczeństwa państwa, natomiast elementarną gwarancją respektowania wolności do prywatności i tajemnicy komunikowania się jest skuteczna kontrola sądu. Kontrola sądu w tej chwili w świetle przepisów prawa, jakie mamy, niezmienionych od lat, jest pozorna, jest iluzoryczna. Sąd nie ma dostępu do wszystkich akt postępowania, ma dostęp tylko do akt, które zostają przedstawione przez prokuratora. Nie może nawet poprosić o dostęp do wszystkich akt postępowania. Sędzia nie musi uzasadniać zgody na kontrolę operacyjną, lecz tylko wtedy, gdy tej zgody nie wyraża, a powinno być dokładnie odwrotnie, bo to sędzia powinien uzasadnić ingerencję w prawo do prywatności, a nie brak tej ingerencji. (Poseł Izabela Bodnar: Odwrotnie.) Sędzia nie wie, jaki środek jest używany, jakie techniki są używane, jakie oprogramowanie jest używane do inwigilacji. Myślę, że może nieco to zmienić nowelizacja rozporządzenia, jaka została niedawno wprowadzona przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, bo rzeczywiście doszło do zmian formularzy, na których jest zgoda na dokonanie czynności operacyjnych, ale to jest zmiana tylko formularzy na poziomie rozporządzenia. Tutaj ustawa jest niezmieniona, ustawa jest w dalszym ciągu do poprawy. Nie są wdrożone standardy wynikające z wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bardzo licznych wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - Pietrzak, Bychawska-Siniarska przeciwko Polsce. W szczególności nie może być tak, że człowiek jest inwigilowany, a nigdy w życiu może się o tym nie dowiedzieć, a takiej sytuacji polskie prawo nie wyklucza. Nie ma gwarancji, że po tym, jak materiały przestaną być potrzebne do działań operacyjnych, taki człowiek będzie wiedział, że był obiektem zainteresowania służb i będzie mógł poddać to kontroli sądowej, żeby zbadać, czy to było zgodne z prawem. To jest fundamentalna wada polskiego systemu prawnego. Szanowna Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Jeszcze raz bardzo dziękuję za wszystkie słowa, które padły pod adresem urzędu rzecznika praw obywatelskich, bardzo dziękuję za wszystkie pytania. Zdaję sobie sprawę, że część pytań mogłem siłą rzeczy pominąć, natomiast oczywiście służymy pomocą i jeżeli ktoś z państwa sobie życzy, to odpowiemy na piśmie. Jeszcze raz bardzo dziękuję za wysłuchanie. Dziękuję serdecznie. (Oklaski)