Mówca: Barbara Dolniak
Data: 2017-02-23 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Odnosząc się do przedstawionego projektu, należy stwierdzić, że podstawowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy zasady dotyczące obecności osób małoletnich jako publiczności na salach sądowych powinny być ukształtowane tak samo, niezależnie od przedmiotu postępowania. Treść projektu skłania do wniosku, że tak. Jednak to stanowisko, wydaje się, budzić wątpliwości. Podstawą sporządzenia przedmiotowego projektu była petycja obywatelska wniesiona do Senatu, która dotyczyła wyłącznie postępowania przed sądami administracyjnymi, ze wskazaniem wieku. Miały to być bowiem osoby, które ukończyły 13. rok życia. Senat tę propozycję zmienił, rozszerzając możliwość uczestniczenia osób małoletnich w rozprawach przed sądami administracyjnymi, ale także przed sądami powszechnymi w sprawach cywilnych bez jakiejkolwiek dolnej granicy wiekowej, o ile pozwoli na to przewodniczący składu orzekającego. Uzasadniając petycję, wskazano, że prawo do posiadania opinii w sprawach istotnych dla państwa bądź środowiska lokalnego, na której ukształtowanie może mieć wpływ obserwacja rozprawy przed sądem administracyjnym, dotyczy także osób małoletnich. Sprawowany przez sądy administracyjne wymiar sprawiedliwości stanowi sądową kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Nie można oczywiście zaprzeczyć, iż łączy się to z ochroną praw podmiotowych obywateli, niemniej jednak element prywatny jest tutaj w stopniu mniejszym niż w sprawach cywilnych. Biorąc pod uwagę charakter spraw przed sądami administracyjnymi, można stwierdzić, iż udział w tych rozprawach w wyższym stopniu aniżeli w typowych sprawach cywilnych może być postrzegany jako element wychowania obywatelskiego. Wydaje się również, że walor edukacyjny mógłby być osiągnięty przy założeniu, że osoby małoletnie to osoby zbliżające się do pełnoletności, które odbyły już przygotowanie na lekcjach wychowania obywatelskiego do postępowania w określonej sprawie, znanej na danym terenie, istotnej dla społeczności lokalnej, a nie jedynie dla wąskiego kręgu osób fizycznych pozostających w sporze. Ponadto, odnosząc się do spraw cywilnych, należy wskazać, iż unormowania prawa materialnego, jak i przepisy proceduralne są trudne, bardzo często nawet dla samych studentów. Pamiętać trzeba jeszcze o tym, że postępowania cywilne czy karne trwają często bardzo długo. Jaki w związku z tym będzie walor edukacyjny dla młodego człowieka, który przyjdzie na jedną rozprawę, pierwszą albo w środku? Tu nie będzie żadnej edukacji, jeżeli chodzi o przebieg rozprawy, o procedowanie przez sąd. Brak będzie możliwości pozyskania wiedzy np. o prawach małoletnich rodziców na salach sądowych przez innych małoletnich, bowiem takie sprawy rozpoznawane są bez udziału publiczności. Nie do przyjęcia jest również zawarta w uzasadnieniu projektu argumentacja dotycząca zabierania dzieci na rozprawę, dlatego że rodzice nie mieli co z nimi zrobić. Proszę państwa, to godzi... Już nawet jeśli się pominie powagę sądu, to to przeszkadza. Odniosę się tutaj do pana posła z Prawa i Sprawiedliwości: Jak ukarać małoletniego: aresztem czy grzywną, panie pośle? Bo takie są kary za to, że ktoś narusza porządek na sali. (Poseł Arkadiusz Mularczyk: Klapsa mu dać, klapsa.) Panie pośle, pan zapomina, że jesteśmy w takim przypadku w sądzie, a poza tym dzieci nie wolno bić. Edukacja umożliwiająca dziecku poznanie jego praw i zasad funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości powinna być prowadzona w sposób przemyślany, uwzględniający zmieniające się z wiekiem możliwości percepcyjne, ustalone na podstawie wiedzy z zakresu psychologii rozwojowej i pedagogiki, a nie w sposób intuicyjny. Tak więc decyzja o rozszerzeniu katalogu osób uprawnionych do wstępu na salę na posiedzenie jawne, w tym przypadku osób małoletnich, powinna być poprzedzona zasięgnięciem opinii specjalistów i zbadaniem praktyki stosowania art. 356 § 2 k.p.k. który przewiduje taki udział, bo w konsekwencji może się okazać, że to przepisy postępowania karnego wymagają w tym względzie korekty, a nie dopasowywania innych procedur do uregulowań zawartych w k.p.k. Decyzja o dopuszczeniu małoletniego do obecności na sali sądowej winna należeć do przewodniczącego składu orzekającego, ale ważne byłoby, by ta decyzja była nie uznaniowa, ale uzasadniona względami edukacyjnymi. Projekt ten wymaga dyskusji, dlatego Nowoczesna wnosi o skierowanie go do komisji, byśmy tam mogli nad nim podyskutować. Nie chodzi o to, żeby pozbawiać młodych ludzi dostępu do rozprawy, ale o to, by udział w takiej rozprawie młodego człowieka wiązał się z możliwościami edukacyjnymi, a nie tylko z ciekawością i przyjściem na rozprawę. Bo jaka tu jest ciekawość, przepraszam, jeżeli chodzi o postępowanie karne na jednej rozprawie lub postepowanie cywilne na jednej z szeregu rozpraw. Bardzo dziękuję.