Mówca: Izabela Kloc
Data: 2013-02-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Prawo i Sprawiedliwość, przygotowując się do wyborów samorządowych w 2010 r., bardzo szeroko konsultowało społecznie inicjatywę związaną z kadencyjnością wójtów, burmistrzów, prezydentów i ten postulat wpisało do programu samorządowego w 2010 r. Konsekwencją tego było zgłoszenie dwukrotne tego projektu do Wysokiej Izby. Niestety nie zostały te projekty przyjęte, dwukrotnie zostały odrzucone w pierwszym czytaniu. Można się dziwić Platformie Obywatelskiej, która swoje pierwsze kroki stawiała rzeczywiście jako obywatelska, dziś zaś blokuje zmiany wspierające rozwój samorządności i inicjatyw lokalnych społeczności. I nie jest to dzisiaj wypowiedź emocjonalna, ale moja wypowiedź jest poparta faktami i do tych faktów chcę nawiązać. Bo jakież to problemy rozwiązuje ten postulat? Po pierwsze, dzisiaj mamy takie sytuacje, że w gminach są wójtowie, którzy panują przez 25 lat, a więc już mamy srebrny jubileusz. Z roku na rok zmniejsza się liczba kandydatów, którzy kandydują na stanowisko wójta, burmistrza, prezydenta, i to są fakty, nie emocje, a fakty. W 2002 r. było 10 371 kandydatów, 4 lata później - 8227, w 2010 r., w ostatnich wyborach - 7785. A więc widzimy pogłębiający się i stały spadek uczestnictwa w demokracji. Spada również, i to też są liczby, nie emocje, liczba kandydatów na radnych, z nieco ponad 232 tys. 8 lat temu do 180 tys. w 2010 r. Także co do frekwencji musimy powiedzieć, że ona jest niższa i niestety też spada. A podstawowym przyczyną braku chęci uczestnictwa w wyborach jest tak naprawdę brak możliwości wyboru. Tu też trzeba podać liczby. Rośnie liczba gmin, w których startuje tylko jeden kandydat. Było 96 gmin, w 2010 r. - 301 gmin, gdzie startuje tylko jeden kandydat. A więc możemy powiedzieć, że jest to istotne osłabienie demokracji i rzeczywiście możemy potwierdzić, że jest to według nas skostnienie osobowe czy wręcz trwanie jakiegoś, można powiedzieć, osobowego układu, gdzie są zazwyczaj zaufani ludzie, którzy dobrze się znają, wzajemnie sobie pomagają itd. Można by tu powiedzieć o swoistej chorobie gminnej czy też, jak mówią socjologowie, o zasiedziałości tzw. brudnych wspólnot w danej społeczności lokalnej, co prowadzi do wypaczenia, zagrożenia czy wręcz zaprzeczenia demokracji. Trzeba zwrócić uwagę na to, że często w małych gminach ludzie nie chcą konkurować z obecnym wójtem, bo z jednej strony przyzwyczaili się do niego, to fakt, ale z drugiej strony boją się też konsekwencji, ponieważ jakkolwiek by było, ten urząd w mniejszych gminach jest największym pracodawcą. A my dzisiaj tak naprawdę odbieramy też możliwości, jeśli chodzi o społeczeństwo uczące się, uczące się i biorące aktywny udział w rozwoju obywatelskości czy też, jak można powiedzieć w europejskim slangu, w rozwoju zasobów ludzkich, bo po prostu nie dajemy ludziom tej możliwości. I pojawia się pytanie, dlaczego tak się dzieje. Otóż rzeczywiście jest bezlitosna i oczywista przewaga aktualnie urzędujących burmistrzów, wójtów czy prezydentów, ponieważ oni mają środki. Dzisiaj na posiedzeniu komisji samorządu również mówiliśmy o środkach na promocję, które z roku na rok rosną, i to nie jest promocja chociażby rozwoju przedsiębiorczości lokalnej, ale właśnie promocja wójta, burmistrza, prezydenta. A więc na pewno mają dużo dogodniejsze możliwości, jeśli chodzi o kandydowanie i ubieganie się o ponowne wybranie, bo jest rozpoznawalność, dostęp do środków, również poświęcenie swojego czasu sprawom związanym tylko i wyłącznie z zajmowanym stanowiskiem, nie mówiąc już o zorganizowanym zapleczu politycznym, doświadczeniu osobistym, a także o pewnych wypracowanych mechanizmach współpracy ze stowarzyszeniami, przekazywaniu dotacji itd. Do tego oczywiście dochodzi autorytet władzy. Natomiast trzeba przyznać, że to, iż (Dzwonek) 300 startujących do wybieralnej funkcji nie miało konkurenta wyborczego - już kończę - sprawia, że pojawia się jednak pytanie, co z tym dalej zrobić. Nie umniejszając obecnym włodarzom, należałoby jednak zastanowić się, co dalej zrobić. Proponowaliśmy dwukrotnie kadencyjność, nie zostało to poparte, dlatego też może należałoby pomyśleć o innym rozwiązaniu, mianowicie o pomyśle oceny oddziaływania na rozwój. Tak jak mamy ocenę oddziaływania na środowisko, uważam, że warto pomyśleć, kiedy to robimy, o autentycznym, eksperckim...