Mówca: Jerzy Szmit
Data: 2012-09-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu Prawo i Sprawiedliwość w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o koncesji na roboty budowlane lub usługi. Celem projektu jest wprowadzenie do polskiego prawa dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/81/WE. Dotyczy ona udzielania zamówień publicznych w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa. Drugim celem jest wprowadzenie zmian związanych z innymi dyrektywami z zakresu zamówień publicznych, a także wyrokami Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącymi prowadzenia postępowań zamówień publicznych. Prawo zamówień publicznych to jedna z najważniejszych ustaw regulujących życie gospodarcze w Polsce. Pod jej rządami wydawane są co roku setki miliardów złotych z budżetu państwa, budżetów samorządów, wreszcie środków polskich wspólnie ze środkami Unii Europejskiej. Każda zmiana może nieść ze sobą dobroczynne lub katastrofalne skutki dla polskiego życia gospodarczego, ale również społecznego. Zmiany mogą sprzyjać rozwojowi rynku, konkurencji, budowaniu silnych firm, ale działających według powszechnie uznanych reguł. Ale też mogą piętrzyć bariery, utrudniać rozwój czy wręcz tworzyć mechanizmy powodujące korupcję, marnotrawstwo, niszczenie przedsiębiorstw i przedsiębiorców. Na naszych oczach i niestety z naszym udziałem rozgrywa się dramat przedsiębiorców, którzy budowali drogi, mosty, autostrady i stadiony na potrzeby Euro 2012, a którzy nie otrzymali do dziś należnej im zapłaty. Byt tych firm jest zagrożony, czy wręcz przestały już one istnieć ze wszystkimi tego osobistymi i społecznymi konsekwencjami. Czy te jakże niebezpieczne sytuacje są skutkiem złego prawa czy też niewłaściwego jego wykonywania, to temat na odrębną, bardzo poważną debatę, do której musi dojść w naszej Izbie. A zatem w tej materii zasadą fundamentalną powinno być, po pierwsze, nie szkodzić, tworzyć jasne, zrozumiałe dla wszystkich oraz trwałe reguły, zgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ale także prawem unijnym. Jak z tego punktu widzenia przedstawia się procedowany projekt ustawy? Niestety, mimo że przedłożenie rządowe zostało poważnie poprawione w czasie prac w podkomisji i komisji, to jednak trzeba wspomnieć o zasadniczych problemach i rozstrzygnięciach, które nie znalazły pozytywnego rozwiązania. Zastrzeżenia Ministerstwa Spraw Zagranicznych dotyczą art. 24 ust. 1 pkt 1 projektu. Jak napisano w opinii w związku z toczącym się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej postępowaniem w adekwatnej sprawie, nie jest możliwa jednoznaczna ocena zgodności z prawem Unii Europejskiej art. 24 ust. 1 pkt 1 projektu ustawy. Również w stosunku do art. 24 ust. 1 pkt 1b przedstawiony został zarzut: Zasada proporcjonalności zostanie naruszona ze względu na szeroki zakres wykluczenia wykonawcy. Przewiduje on bowiem generalne i automatyczne wykluczenie wykonawcy ze wszystkich postępowań w ramach systemu zamówień publicznych w Polsce. Zastrzeżenia Biura Analiz Sejmowych również dotyczą art. 24 ust. 1 pkt 1a i 1b: Obydwa wskazane przepisy wywołują poważne wątpliwości co do zgodności z konstytucją. Przepisy te przewidują wyłączenie wykonawcy od udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia bez kontroli sądowej zasadności tego wyłączenia. Art. 77 ust. 1 konstytucji stanowi, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej do dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Wypowiedzenie lub odstąpienie od umowy jest jednostronną czynnością prawną zamawiającego. Zasadność wypowiedzenia albo odstąpienia od umowy może być poddana kontroli sądowej, w wyniku której wypowiedzenie lub odstąpienie uznane zostanie za bezzasadne, jednak sankcja w postaci wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia przewidziana w art. 24 ust. 1 pkt 1a i 1b następuje zanim orzeczenie zostanie wykonane. Nawet uzyskanie korzystnego orzeczenia nie zabezpiecza praw wykonawcy, ponieważ do czasu zapadnięcia i uprawomocnienia się tego orzeczenia (w polskich warunkach nawet kilka lat) jest on wyłączony z udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia, a po jego uzyskaniu nie może żądać ponownego wszczęcia tych postępowań. W praktyce oznacza to, że nawet w przypadku nieuzasadnionego odstąpienia lub wypowiedzenia umowy przez zamawiającego wykonawca przez trzy lata pozbawiony będzie możliwości udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego. Swoje zastrzeżenia w tej sprawie, co prawda nie w czasie prac Sejmu, ale w liście, sformułowało również Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, które liczne instytucje poinformowało, aby nie stosować (Dzwonek) art. 24 ust. 1 pkt 1a w rozstrzygnięciach przetargów. Wątpliwości wzbudzają również zapisy dotyczące wykluczania wykonawców należących do tej samej grupy kapitałowej. Trudno stwierdzić, czy istniejące między nimi powiązania nie prowadzą do nieuczciwej konkurencji. Używanie sformułowań: obiektywne czynniki bez podania, jak one konkretnie mają wyglądać, spowodują ogromne zagrożenie dla zdrowego obrotu gospodarczego i, powiedzmy wprost, są zaproszeniem do korupcji. Z drugiej strony każdy zamawiający będzie niemal dowolnie tworzył własne, obiektywne warunki. Podobnie ogromne problemy interpretacyjne wprowadzają przepisy, które regulują sytuację, gdy liczba wykonawców spełniających warunki udziału w postępowaniu będzie większa niż określona w ogłoszeniu o zamówienie. Podsumowując, przedstawiony projekt wzbudza ogromne wątpliwości i zastrzeżenia tak natury konstytucyjnej, zgodności z prawem Unii Europejskiej, jak wykonawczej i interpretacyjnej. W Polsce obowiązuje zbyt wiele złego prawa, które paraliżuje życie gospodarcze, a dla osób prowadzących działalność gospodarczą w skrajnych przypadkach stanowi nawet zagrożenie dla funkcjonowania firm. Takiego prawa tworzyć więcej nie możemy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)