Mówca: Sprawozdawca Krzysztof Mieszkowski
Data: 2019-10-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałkini! Wysoki Sejmie! Jestem zachwycony tym, że będę prezentował propozycję sejmowej komisji kultury, by uchwalić rok 2019 Rokiem Barbary Skargi. Robię to z tym większą satysfakcją i przyjemnością, że przede mną jest pełna sala. Ludzie chcą się dowiedzieć czegoś o prof. Barbarze Skardze. Jak widać, są tym bardzo zainteresowani. Jest chyba jedna osoba, która przysłuchuje się mojemu wystąpieniu, poza panią marszałkinią. To jest, proszę państwa, właśnie ten obraz i przejaw zainteresowania kulturą, a więc tym, co jest bardzo istotne dla naszego życia publicznego. Tym, co kształtuje naszą świadomość. Tym, co kształtuje naszą tożsamość narodową, naszą tożsamość polską, a w konsekwencji świadomość europejską. Bo z pewnością Europejką była Barbara Skarga, profesorka, która może być wyjątkowym przykładem hartu, odwagi, wielkiego apetytu poznawczego i jednocześnie czegoś, co można nazwać potrzebą odkrywania nowej rzeczywistości, ale przede wszystkim budowania takiej relacji ze światem, z ludźmi, by ten świat był odrobinę lepszy, odrobinę sprawiedliwszy. Na dzisiejszym posiedzeniu, również kuriozalnym, ponieważ jest ono zupełnie nieprzewidywalne i wszyscy jesteśmy zaskoczeni tym, że odbywa się po wyborach, chciałbym mimo wszystko powiedzieć kilka zdań na temat twórczości i losów prof. Barbary Skargi, bo trzeba to po prostu wyartykułować z tej trybuny. Barbara Skarga urodziła się 25 października 1919 r. w Warszawie. W 1937 r. ukończyła gimnazjum ogólnokształcące w Wilnie i w tym samym roku podjęła studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej. Po ukończeniu trzech semestrów przeniosła się na Wydział Humanistyczny Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie, obierając jako specjalizację filozofię, jako przedmiot poboczny - matematykę. Gdy w grudniu 1939 r. Uniwersytet Wileński uległ likwidacji, Skarga do 1944 r. uczęszczała na konspiracyjne seminaria swoich mistrzów: Henryka Elzenberga, Czeżowskiego, Górskiego i Srebrnego, zdając wszystkie przewidziane egzaminy. Brała też udział w konspiracyjnym szkolnictwie średnim, ucząc łaciny i matematyki. Jednocześnie zaangażowała się w niepodległościową działalność Armii Krajowej, pełniąc w niej różne funkcje, od łączniczki do kierownika łączności terenowej okręgu wileńskiego. Z tego powodu została aresztowana przez okupacyjne władze i skazana przez wojenny trybunał Republiki Litewskiej na 10 lat łagru, w 1944 r., a więc tuż pod koniec wojny. Wywieziona w głąb ZSRR w ramach kary - w cudzysłowie, oczywiście - skierowana na wieczne zesłanie do Kazachstanu, nigdy miała do Polski nie powrócić. Taka była dyrektywa sowieckich władz. Wspomnienia z tego okresu prof. Skarga zawarła we wstrząsającej książce, pierwszej kobiecej relacji z łagrów po wyzwoleniu 1944-1955. Obok książek Józefa Czapskiego i Herlinga-Grudzińskiego jest to chyba najbardziej wstrząsająca i porażająca opowieść, świadectwo pobytu na zesłaniu. Po wyzwoleniu książka ta ukazała się najpierw w Paryżu w 1985 r., bo oczywiście nie miała żadnych szans, żeby w latach 80., w czasach PRL-u, ujrzeć światło dzienne. Dopiero, jeśli dobrze pamiętam, w 1997 r. oficjalnie i legalnie ukazała się w Polsce. Barbara Skarga z zesłania wróciła do Polski w grudniu 1955 r. i zamieszkała w Warszawie. W roku 1957 uzyskała w trybie zaocznym stopień magistra filozofii i podjęła pracę w zakładzie bibliografii i dokumentacji filozofii polskiej IFIS Polskiej Akademii Nauk. W 1961 r. doktoryzowała się na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie pracy ˝Narodziny pozytywizmu polskiego˝ przygotowanej pod kierunkiem prof. Niny Assorodobraj. Od 1962 r. pracowała w Zakładzie Historii Filozofii Nowożytnej IFIS PAN na stanowisku adiunkta. W tym czasie pozostawała w żywym kontakcie z kręgiem tzw. Warszawskiej Szkoły Historii Idei, zanim szkoła ta w wyniku wydarzeń związanych z marcem ’68 uległa dezintegracji. W 1967 r. Barbara Skarga habilitowała się na podstawie pracy ˝Ortodoksja i rewizja w pozytywizmie francuskim˝. W 1975 r. uzyskała tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1988 r. tytuł profesora zwyczajnego. W latach 1981-1984, tak więc przed stanem wojennym i w trudnym okresie po jego wprowadzeniu, była przewodniczącą Komitetu Nauk Filozoficznych PAN. Była członkiem założycielem konspiracyjnego Towarzystwa Kursów Naukowych przekształconego potem w Towarzystwo Popierania i Krzewienia Nauk, a także członkiem korespondentem PAU. W latach 1993-2006 była redaktorką naczelną periodyku ˝Etyka˝. W 1995 r. została odznaczona Orderem Orła Białego przez prezydenta Lecha Wałęsę. W roku 2000 otrzymała doktorat honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jest laureatką wielu nagród o charakterze literackim, naukowym. Jej książka kandydowała do nagrody ˝Nike˝. Jedną z jej zasadniczych prac odwołujących się do szeroko rozumianej kondycji ludzkiej jest książka, oczywiście filozoficzna, zatytułowana ˝Człowiek to nie jest piękne zwierzę˝. Barbara Skarga po otrzymaniu Orderu Orła Białego w latach 2001-2005 pełniła funkcję kanclerza kapituły. Ale w 2005 r. wycofała się z tego na znak protestu przeciwko temu, co wypowiedział wówczas kandydat na prezydenta Rzeczypospolitej Lech Kaczyński, twierdząc, że kandydaci i ci, którzy uzyskali Order Orła Białego, zostali wyróżnieni za pracę dla PRL. Była tym zbulwersowana i zrezygnowała w związku z tym z pełnienia funkcji w tej kapitule. Warto też pamiętać i mieć na uwadze to, że prof. Barbara Skarga była kalwinistką. Pochodziła z rodziny ewangelików. To też jest bardzo istotne, jeśli spojrzy się na to z perspektywy tych 4 lat pracy w Sejmie, kiedy to Sejm Rzeczypospolitej doprowadził do nieprzyjęcia uchwały, która została oczywiście przygotowana, a odrzucona przez Prawo i Sprawiedliwość. Myślę tutaj o projekcie dotyczącym 500-lecia reformacji. Barbara Skarga 25 października obchodziłaby 100. urodziny. To jest przepiękna rocznica, to jest coś, co powinniśmy świętować w sposób wyjątkowy. Dlatego nie mam żadnej wątpliwości, że Wysoki Sejm powinien ustanowić rok Barbary Skargi. Myślę jednocześnie o tym, że obok Marii Janion i prof. Witkowskiej jest ona jedną z tych polskich filozofek, które tak naprawdę decydowały o wyrazie i sile polskiej humanistyki. Barbara Skarga zawsze była kobietą odważną. I chcę państwu przeczytać tekst uchwały, ponieważ on oddaje w dużej części jej niezłomność. To była kobieta właśnie niezłomna. Przeczytam tylko fragment tej uchwały, ponieważ uchwała ta zawiera zdecydowaną część tego, o czym powiedziałem. Chcę jednak jeszcze dodać, że jej niezłomność była również wymierzona w tak potocznie, fałszywie rozumiany tradycyjny sposób celebrowania bohaterstwa. Ona była bohaterką cichą, ale jednocześnie wielką. Była bohaterką niezłomną, ale jednocześnie konsekwentną i zdecydowaną. Opisywała swoje przeżycia z pobytu w Kazachstanie, z tej strasznej zsyłki - ona była nazywana katorżniczką - i właściwie można byłoby sobie wyobrazić, że wróci stamtąd strzęp kobiet, strzęp człowieka. Otóż Barbara Skarga była taką kobietą, takim człowiekiem, że wzmocniło to jej siłę i osobowość, jak również jej obywatelskość. I kiedy myślę o uchwaleniu roku 2019 Rokiem Barbary Skargi, chciałbym, żebyście państwo zapamiętali tę wspaniałą filozofkę jako kobietę niezłomną, patriotkę, obywatelkę i kobietę, dla której filozofia była absolutnie sensem życia, która uważała, że bez wolności żadna państwowość nie ma sensu. I o tę wolność, o siłę polskiej wolności, o siłę polskiej demokracji, o świadomość Polek i Polaków Barbara Skarga walczyła z jakąś determinacją. Bardzo jej za to dziękuję i mam nadzieję, że Sejm przychyli się do mojej propozycji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)