Mówca: Arkadiusz Myrcha
Data: 2018-02-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska pragnę przedstawić stanowisko wobec projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku sejmowym nr 2154. Projektodawcy proponują zmiany dotyczące przestępstw przeciwko wolności seksualnej, w tym rozszerzenie katalogu typów kwalifikowanych, zaostrzenie kar oraz wprowadzenie nowych zasad odpowiedzialności sprawców powracających do przestępstwa, co potocznie nazywane jest recydywą. Nie ulega wątpliwości, że zgwałcenia są przestępstwami o dużym ciężarze gatunkowym, które godzą w wolność człowieka w zakresie najbardziej intymnej sfery życia. Dlatego naszą wspólną odpowiedzialnością jest doprowadzenie do tego, aby proponowane rozwiązania przyjmowane były w ramach możliwie szerokiego porozumienia parlamentarnego, co będzie gwarantowało ich ciągłość i stabilność. Tak było chociażby w tej kadencji, kiedy uchwalaliśmy przepisy zaostrzające kary za przestępstwa przeciwko małoletnim, tak też było chociażby w poprzedniej kadencji, kiedy to rząd Platformy Obywatelskiej wprowadzał zasadę ścigania przestępstw seksualnych z urzędu, a nie tylko na wniosek osoby pokrzywdzonej, zwiększając ponadto ochronę procesową takiej osoby. Z pewnością należy pozytywnie odnieść się do propozycji zmiany odpowiedzialności karnej osób powracających do przestępstwa, czyli wprowadzenia art. 64a do Kodeksu karnego. Regulacja ta, będąca swego rodzaju lex specialis, zaostrzy odpowiedzialność tych sprawców i ta kwestia nie budzi zastrzeżeń. Na plus należy także ocenić wprowadzenie w art. 197 Kodeksu karnego nowych typów kwalifikowanych przestępstw zgwałcenia wraz z ustawowym zaostrzeniem kar. Za godną rozważenia należy uznać też propozycję wprowadzenia nowej regulacji w art. 77 Kodeksu karnego. Dałaby ona sądowi możliwość wyłączenia warunkowego zwolnienia z wykonywania kary przy orzekaniu kary dożywocia wobec sprawcy zabójstwa w związku ze zgwałceniem na szkodę małoletniego poniżej lat 15 popełnionym w związku z zaburzeniami preferencji seksualnej, jeżeli zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia. Jako Platforma Obywatelska podzielamy obawy i zastrzeżenia przedłożone w toku konsultacji społecznych. Przede wszystkim efektem nowego rozwiązania może być sytuacja, że kara dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości jej warunkowego zawieszenia będzie mogła być orzeczona wobec szesnasto- czy siedemnastolatków. Do tego dochodzą wątpliwości co do zgodności tej regulacji z europejskimi standardami ochrony praw człowieka. To wszystko stawia proponowane rozwiązania pod bardzo dużym znakiem zapytania. Ostatnia kwestia, czyli zaostrzenie kar. Wszyscy wiemy, że obecne kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości, na czele z panem ministrem Ziobrą, lubi posługiwać się jakby prostym mechanizmem na zasadzie, że jest problem, to wystarczy zaostrzyć kary. Gdyby to było takie proste, to wszystkie przestępstwa powinny być zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 25 i wtedy w ogóle przestępczość by zniknęła. No, ale wiemy, że to tak nie działa. Każdy, kto chociaż trochę zajmował się prawem karnym, a w szczególności tematyką sankcji, wie, że ich skuteczność nie zależy wyłącznie od ich surowości. Istotne jest przede wszystkim poczucie nieuchronności kary, a więc skuteczność wykrywania sprawcy i wykonania kary. Jako przyczynek do debaty chciałbym przywołać pewne porównanie, które zasłyszałem na jednej z debat dotyczących kształtowania przez państwo polityki karnej. Wiele osób nie kupuje biletów komunikacji miejskiej, wie bowiem, że ryzyko kontroli czy złapania na gorącym uczynku, czyli de facto ukarania za to wykroczenie, jest niewielkie. Kontrolerów jest mało i raczej nie wsiadają do wypełnionych autobusów, a nawet jeżeli złapią, to i tak ściągalność mandatów wynosi mniej więcej 60-70%, zatem nieuchronność kary jest nikła. Zupełnie inaczej jest w pociągach. Tam istnieje niemal 100-procentowa pewność kontroli biletów. Dlatego tak mało osób ryzykuje jazdę pociągami na gapę. Ten prosty przykład z życia codziennego pokazuje wyraźnie istotę jakby postrzegania zasad polityki karnej. Dlatego tak istotne jest ciągłe doszkalanie, profesjonalizowanie funkcjonariuszy Policji oraz prokuratorów, ale także budowanie polityki edukacyjnej, prowadzenie specjalnych zajęć w szkołach i kształtowanie świadomości prawnej, wspomaganie organizacji pozarządowych, które wspierają ofiary przestępstw przeciwko wolności seksualnej. I na tych płaszczyznach próżno doszukiwać się sukcesów obecnego rządu. Szerokim echem odbiły się chociażby ograniczenia w finansowaniu Niebieskiej Linii czy stowarzyszeń wspierających (Dzwonek) ofiary gwałtu. Dlatego apeluję do obecnych tu przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości: potraktujemy prace nad tym projektem ustawy jako początek szerszej debaty o prawdziwej i kompleksowej walce z tym ohydnym zjawiskiem przestępstw na tle seksualnym. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W związku z powyższym w imieniu klubu Platforma Obywatelska wnoszę o skierowanie projektu ustawy do dalszych prac w komisji. Dziękuję.