Mówca: Krzysztof Szczerski
Data: 2013-12-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość najpierw chcę wyrazić radość, że dochodzi do tej dyskusji. Złożyliśmy wniosek o tę informację zaraz po zakończeniu szczytu wileńskiego. Cieszymy się, że po dwóch tygodniach Sejm i nasza pani marszałek zdecydowali się doprowadzić do tej debaty. Jednocześnie w imieniu mojego klubu składam wniosek o odrzucenie w całości informacji ministra spraw zagranicznych. Tak naprawdę ten wniosek najlepiej chyba uzasadniają trzy zdania pana ministra w przedstawionej dzisiaj informacji. Po pierwsze, że szczyt Partnerstwa Wschodniego i jego wyniki nic nie zmieniają w polskiej polityce wschodniej, to znaczy, że nie ma żadnych wniosków ani żadnej korekty. Po drugie, powiedział pan, że rola Rosji wobec krajów Partnerstwa Wschodniego jest pasywna. I po trzecie, że był pan w Kijowie przy okazji, po tym szczycie. Te trzy zdania pokazują, jaki jest stan analizy, stan świadomości i stan działań Polski w sprawie Partnerstwa Wschodniego. Nic to nie zmienia - Rosja ma rolę pasywną, a pan był w Kijowie przy okazji. (Oklaski) Pan opisuje to, co działo się wokół Partnerstwa Wschodniego, wokół tego szczytu, tak, by wydawało się, że działo się tyle rzeczy. Tylko że, niestety, nie przyniosło to żadnego rezultatu. Polityka międzynarodowa to nie są igrzyska olimpijskie. Tutaj nie liczy się sam udział, tylko liczy się sukces, a tego sukcesu w Wilnie nie było. Dlatego szczyt w Wilnie i to, co się po nim stało, jest strategiczną porażką Unii Europejskiej i strategiczną porażką Polski. To nie oznacza, że wszystko jest już stracone. Oczywiście wiemy, że gra nadal się toczy, ale bez przyznania, że w pierwszej partii ponieśliśmy porażkę, nie da się dobrze zaplanować kolejnych kroków ani nie da się dobrze ocenić reakcji na to, co działo się już po szczycie wileńskim. Na czym polega porażka szczytu w Wilnie? Otóż na tym, że Europa okazała swoją zasadniczą słabość, nie była w stanie przekroczyć granicy, którą kiedyś w Jałcie wyznaczył jej Stalin. Ona wciąż obowiązuje w tym samym kształcie - od Białowieży po linię Bugu. Europa nie jest w stanie zmierzyć się z geopolitycznymi działaniami związanymi z imperialnymi planami putinowskiej Rosji. Prezydent Putin powiedział wszak, że rozpad Związku Sowieckiego był największą geopolityczną tragedią XX w. Dzisiaj próbuje naprawić ten błąd. Dlaczego Europa przegrała? Dlaczego odbija się od granicy, którą wyznaczył jej kiedyś Stalin? Otóż dlatego, że Europa jest podzielona, że nie ma silnego przywództwa, że nie ma determinacji i odwagi, a wiele krajów po prostu woli prowadzić politykę bliskiej współpracy, a przynamniej niekonfrontacji z oczekiwaniami Rosji, bo nie obchodzą ich tak naprawdę państwa Europy Wschodniej. I wszyscy ci, którzy tak chętnie dzisiaj wołają ˝Więcej Europy!˝, którzy chcą europejskiego państwa federalnego, niech przejrzą się w lustrze porażki wileńskiej i odpowiedzą na pytanie: Czy europaństwo nie byłoby bezzębnym leniwcem w skórze tygrysa? Wobec Ukrainy Unia popełniła cztery błędy. Po pierwsze, chciała mieć dostęp do ukraińskiego rynku za małe pieniądze i bez narażania się Rosji - równania ukraińskiego tak rozwiązać się nie da. Po drugie, nie była gotowa zaproponować Ukrainie jasnego politycznego przesłania - w żadnym dokumencie nie powołano się na perspektywę członkostwa Ukrainy w Unii (art. 49) ani nie zdecydowano się na jasne postawienie kwestii ruchu bezwizowego. Po trzecie, do ostatniej chwili utrzymywano nierealne oczekiwania co do warunków uzyskania pomocy przez Ukrainę za pomocą Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Po czwarte, nigdy nie wysłano przed szczytem wileńskim czytelnego sygnału do Moskwy, że jej naciski na Ukrainę odbiją się negatywnie na relacjach Unia - Rosja. Mówię o błędach Unii Europejskiej, bo jesteśmy tutaj, w kraju członkowskim Unii, i do nas należy rozliczanie naszej strony. Wiele błędów popełniła także Ukraina, ale to należy do ich oceny, a my nie powinniśmy przybierać postawy obcego, wyniosłego recenzenta. Nie można więc mówić: Zrobiliśmy wszystko dobrze, cała wina leży po ich stronie, nie było politycznej woli. Bo nawet jeśli to jest część prawdy, to należy zapytać: A dlaczego tej woli nie było? Kiedy ten wpływ na bieg spraw i na wolę polityczną Ukrainy Europa utraciła? Jeśli ktoś sobie wyobrażał, że Ukraina sama sobie poradzi z naciskami ekonomicznymi Rosji, sama rozwiąże dramatyczne problemy gospodarcze, a jak się już z tym wszystkim upora, to my Ukrainę stowarzyszymy z Unią, popełnia grzech skrajnej naiwności. A dlaczego szczyt w Wilnie to także porażka Polski? Bo to na nas w dużej mierze spoczywało zadanie, by Europa w tym przypadku była silna, a nie słaba. (Oklaski) To jest sprawdzian naszej determinacji, naszego przywództwa, naszej odwagi, naszego wpływu i naszych umiejętności. To dzięki Polsce Europa powinna być zdolna, by obalić stalinowską granicę na Bugu. I to się nie udało. Tej odpowiedzialności za Europę obecny obóz władzy w Polsce nie udźwignął, tak jak nie udźwignął, nie potrafił sformułować adekwatnej odpowiedzi na oczekiwania ludzi stojących dziś na Majdanie. Ale też dlatego, że to w oczywistym polskim interesie leży zablokowanie odradzania się dominacyjnych ambicji imperialnych na Wschodzie. Trzęsienia ziemi zdarzają się zwykle na styku płyt tektonicznych, dziś grozi nam, że ten styk płyt tektonicznych geopolityki to będzie większa część naszej wschodniej granicy. Ale, jak powiedziałem, gra jeszcze nie jest skończona. Wciąż jeszcze jest pole do działania i pełnej mobilizacji. Dlatego Prawo i Sprawiedliwość złożyło prezydentowi Rzeczypospolitej memorandum na temat weryfikacji polskiej polityki wschodniej, gdzie w kilkunastu punktach wskazaliśmy obszary, które wymagają pilnych, ale także długofalowych działań Polski w regionie Europy Wschodniej. Dotyczą one czterech wymiarów: bilateralnego, regionalnego, europejskiego i globalnego. Szczególnie wobec Ukrainy potrzebne jest zbudowanie wielkiej ˝koalicji chętnych˝, która sformułowałaby strategiczny pakiet na rzecz Ukrainy obejmujący kombinację działań politycznych, gospodarczych i społecznych adekwatnych do geopolitycznej stawki, o którą toczy się spór u naszych wschodnich granic. Jednocześnie mówimy jasno: Jeżeli obecne władze Ukrainy zdecydują się na niedemokratyczną, nieakceptowalną, siłową ostateczną konfrontację z własnymi obywatelami, to Unia powinna zastosować wobec nich personalne sankcje -skierowane ściśle do tych, którzy byliby za to odpowiedzialni. Równolegle musimy dzisiaj zrobić wszystko, żeby ten scenariusz nie miał miejsca. Polska powinna także przewidzieć szereg własnych działań wobec społeczeństwa ukraińskiego. W naszym memorandum wnioskujemy o duży program stypendialny i pomocowy dla młodych Ukraińców, o powszechny i ułatwiony dostęp do tzw. narodowych wiz, należy zwiększyć i zmienić profil działania polskich placówek dyplomatycznych na Ukrainie, w tym instytutów kultury, wnioskujemy także o rozważenie poszerzenia strefy ruchu bezwizowego, dopóki cała Ukraina nie jest objęta ruchem bezwizowym. W regionie Europy Środkowo-Wschodniej musimy przeprowadzić pogłębioną mobilizację na rzecz współpracy regionalnej poprzez nowe inicjatywy parlamentarne i międzyrządowe, jak choćby postulowana przez nas strategia karpacka. Na poziomie europejskim przede wszystkim musimy działać na rzecz objęcia Ukrainy ruchem bezwizowym i przyznania jej perspektywy członkostwa. Na arenie globalnej musimy mobilizować organizacje międzynarodowe na rzecz działań wspierających państwa Europy Wschodniej i na rzecz zapobiegania niedopuszczalnym praktykom nacisków gospodarczych jednego państwa na drugie i zwalczania tych praktyk. Obszarów działań jest wiele. Istnieje jednak jeden podstawowy warunek do tego, by Polska odzyskała polityczną inicjatywę w regionie, by była zdolna do tworzenia faktów, a nie tylko do ich obserwowania. Tym źródłem naszej siły i naszej inicjatywy jest powrót do ostatniej dojrzałej i strategicznej koncepcji polskiej polityki wschodniej - do polityki, którą realizował śp. prezydent Lech Kaczyński. (Oklaski) Była to polityka odważna, a jednocześnie roztropna, polityka z wizją, a jednocześnie bardzo realistyczna. Jej istotą był program budowy podmiotowości regionu Europy Środkowej i Wschodniej poprzez stworzenie tutaj systemu powiązań bardzo konkretnych interesów łączących suwerenne, demokratyczne i samodzielne państwa narodowe. I to właśnie było najważniejsze - tu, w naszym regionie, od Bałtyku po Bałkany i Kaukaz, miał powstać system państw połączonych, które mogą na sobie wzajemnie polegać, które się wzajemnie wzmacniają, które razem działają na rzecz wolności i swojego rozwoju. Dziś, gdy widzimy, co dzieje się wokół Ukrainy, jakże mocno brzmią słowa śp. prezydenta, które wypowiedział w Tbilisi w 2008 r. To cytat: Jest państwo, które uważa, że dawne czasy upadłego, niecałe 20 lat temu, imperium wracają. Że znów dominacja będzie cechą tego regionu. Nie będzie. Te czasy się skończyły raz na zawsze. Czym różni się sytuacja dzisiaj od tej sprzed wielu lat? Dziś jesteśmy tu razem. Dziś świat musi zareagować, nawet jeżeliby był tej reakcji niechętny. I my jesteśmy tutaj po to, żeby świat reagował jeszcze mocniej. Dzisiaj także my musimy być razem, szczególnie w obliczu tej sytuacji, jaka ma miejsce na Majdanie, w całej środkowej Europie. (Oklaski) Chciałbym to powiedzieć nie tylko wam - tak mówił prezydent Kaczyński - chciałbym to powiedzieć również innym z naszej wspólnej Unii Europejskiej, że Europa Środkowa, Gruzja, cały nasz region będzie się liczył, że jesteśmy podmiotem. Potrafimy się przeciwstawić apetytowi na dominację. Potrafimy się przeciwstawić, jeśli wartości, na których miałaby się opierać Europa, mają jakiekolwiek znaczenie w praktyce. Niestety, pan, panie ministrze, i pański obóz władzy całkowicie depozyt ten roztrwoniliście. Pan należał do tych, którzy najbardziej zaciekle go zwalczali i z niego szydzili. Zadeklarował pan publicznie odejście od tej koncepcji. Gdy myślę o tym, jak wielka była tamta polityka, porównam ją z pańskimi tweetami o niepokalanie czystej Julii Tymoszenko albo o skorumpowanej Ukrainie, gdy widzę, że tam, w Kijowie oczekuje się od Polski, iż dziś staniemy tak odważnie, jak wtedy stawał prezydent Kaczyński razem z przedstawicielami Ukrainy, Litwy, Łotwy i Estonii, to jedyne, co mi się ciśnie na usta, to słowa jednej z najbardziej tragicznych i przejmujących arii operowych: Vesti la giubba! Ridi pagliaccio! Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Nie możemy dziś czekać na rozwój wypadków. Nie możemy czekać na terminy spotkań zgodne z wcześniej wyznaczonym kalendarzem. Musimy działać teraz, aby nie okazało się, że 19 grudnia, gdy standardowo zbierze się Rada Europejska, będzie ona mogła tylko przyjąć do wiadomości to, że Ukraina jest stracona co najmniej na kilka lat. To samo dotyczy Mołdawii i Gruzji. Nie wolno nam narazić ich na rosyjskie naciski poprzez przedłużanie okresu między parafowaniem a podpisaniem umowy stowarzyszeniowej. Także ci obywatele muszą jak najszybciej mieć możliwość ruchu bezwizowego. Czas działać. Teraz, teraz, teraz. Szcze ne wmerła Ukrajina, póki my żyjemy.