Mówca: Tadeusz Tomaszewski
Data: 2012-02-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Szanowny Panie Ministrze i Szanowna Pani Minister! Cieszy mnie to, że również pani minister Agnieszka Kozłowska-Rajewicz jest dzisiaj z nami. Wprawdzie w tej sprawie nie reprezentuje stanowiska rządu, ale kwestie równościowe również w tym obszarze są bardzo istotne. Podzielam pogląd pana ministra i posła sprawozdawcy, że rozpatrywanie w dniu dzisiejszym informacji za 2010 r. ma charakter informacyjno-edukacyjny. Zapewne przyczynił się do tego kalendarz wyborczy, ale również fakt, że rząd złożył to sprawozdanie parlamentowi trzy miesiące później. Miał złożyć do 30 czerwca, a złożył w październiku 2011 r. Gdyby wcześniej było ono rozpatrywane przez Sejm, w listopadzie sytuacja byłaby może trochę inna. Po drugie, rzeczywiście tak się dzieje, jak mówił pan poseł sprawozdawca, że dokument ten, czyli uchwała Sejmu z 1 sierpnia 1997 r. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych, w kontekście przystąpienia Polski do Unii Europejskiej oraz podpisania konwencji ONZ dotyczącej praw osób niepełnosprawnych schodzi na drugi plan, dlatego że część rozwiązań zarówno europejskich, jak i wynikających z tej konwencji wchłania czy nawet poszerza pewne kwestie, które są zawarte właśnie w Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych. Dopóki jednak to prawo funkcjonuje, to parlament się nim zajmuje, a rząd składa stosowną informację. Gdyby dzisiaj rozmawiać tylko i wyłącznie o roku 2010, to trzeba by powiedzieć, że sytuacja osób niepełnosprawnych jest dość trudna. Dość trudna, bo sami tutaj powiedzieliśmy, jakie działania zostały podjęty już po 2010 r. lub w trakcie 2010 r. na rzecz poprawy sytuacji tych osób niepełnosprawnych. Dlatego też, wracając do dokumentu i roku 2010, można powiedzieć, że jasną stroną jest zwiększająca się liczba osób, które podejmują zatrudnienie dzięki instrumentowi wsparcia, który niestety, jak później się okazuje, jest instrumentem, na którego Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w takim wymiarze nie stać. Drugą, jak sądzę, ważną tendencją, która została zauważona również przez moich przedmówców, jest wzrastająca liczba studentów. Jeszcze w roku 2009/2010 było ich 27 tys., w roku 2010/2011 - ponad 30 tys., 1,65% ogółu studentów. Chciałoby się więcej, ale ta tendencja jest istotna i ważna. To są dwa takie obszary, które można wyróżnić jako te, na których występuje tendencja pozytywna. Jeśli natomiast chodzi o bariery, począwszy od edukacji, to przede wszystkim jest to kwestia dostępu do edukacji wczesnoprzedszkolnej, wczesnoszkolnej w środowisku wiejskim. Dostęp do przedszkola integracyjnego w środowisku wiejskim staje się czy jest bardzo trudny, począwszy od kwestii dowozu i liczby tych przedszkoli. Wielokrotnie na dyżurach poselskich miałem interwencje rodziców w tej sprawie. To po pierwsze. Po drugie, jeśli chodzi o sytuację materialną osób niepełnosprawnych, to warto jednak przypomnieć sobie, że na ponad 2 mln osób, które skorzystały z pomocy społecznej, dokładnie 405 tys. osób to osoby, którym udzielono tej pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności, czyli w przypadku 1/4 osób, którym udzielano pomocy społecznej, robiono to z tytułu niepełnosprawności. Z tego wynika, że sytuacja materialna osób niepełnosprawnych i rodzin z osobami niepełnosprawnymi jest o wiele trudniejsza i gorsza niż pozostałych rodzin. Wynika to również z danych GUS, na podstawie których przychód na jedną osobę w gospodarstwie domowym z osobami niepełnosprawnymi w 2008 r. wyniósł 1178 zł i był niższy o ponad 300 zł w porównaniu z przychodami gospodarstw bez osób niepełnosprawnych. W 2010 r. te dochody wzrosły do 1297 zł, ale różnica między dochodem gospodarstw domowych z osobami niepełnosprawnymi i bez osób niepełnosprawnych wzrosła już do 350 zł na niekorzyść rodzin z udziałem osób niepełnosprawnych. W związku z powyższym to powoduje, iż mimo wszystko trzeba dotykać tych rozwiązań systemowych, w ramach których funkcjonuje również system pomocy publicznej dla osób niepełnosprawnych i rodzin z udziałem osób niepełnosprawnych. Mianowicie brak waloryzacji progów dochodowych pomocy społecznej, jak również, o czym tutaj mówił jeden z przedmówców, świadczeń rodzinnych. Powoduje to, że wobec drastycznej sytuacji materialnej, dochodowej osób niepełnosprawnych i rodzin z udziałem osób niepełnosprawnych, kiedy nie zwiększa się środków z instytucjonalnych systemów pomocy państwa, ta grupa osób jest szczególnie dotknięta i właśnie narażona na brak tej pomocy publicznej. Rzeczywiście cieszy również fakt, że w związku ze wzrostem liczby osób niepełnosprawnych, które pracowały, wzrosła też liczba osób, które dorabiają sobie. Niemniej jednak, jak podkreślam, te świadczenia wypłacane przez ZUS są niskie i w porównaniu z pozostałymi świadczeniami rzeczywiście wymagają pewnej korekty, aby ta rozpiętość dochodowa nie rosła, dlatego że istnieje potrzeba wzmacniania osób niepełnosprawnych i rodzin z osobami niepełnosprawnymi na przykład ze względu na zwiększone wydatki związane z rehabilitacją czy z dostępem do służby zdrowia. Kwestię związaną z dostępem osób niepełnosprawnych do publicznej służby zdrowia dedykuję pani minister Rajewicz. Dramatycznie pogarsza się to, co nazywa się dostępem do lekarzy specjalistów, do rehabilitacji prowadzonej w szpitalach. Ostatnio rozmawiałem w Gnieźnie z panią, która mówiła, że ma 8-letni okres oczekiwania na rehabilitację w szpitalu. Ona może ją prowadzić w środowisku, ale to z kolei nie jest zaliczane przez lekarzy orzeczników itd. W związku z powyższym pojawia się pewna niemoc. Ci ludzie, można powiedzieć, są skazani na takie trwanie w zawieszeniu, są pozbawieni wiary w system publiczny. Zatrudnianie osób niepełnosprawnych, tak jak wspomniałem, było w 2010 r. mocną stroną, ale też, jak mówił poseł sprawozdawca, to nadal słaba strona, jeśli chodzi o gotowość sektora publicznego do zatrudniania osób niepełnosprawnych. Szanowni państwo, w ub.r. w interpelacjach skierowanych do wszystkich ministrów poprosiłem o dane: ilu pracowników zatrudniają w ministerstwach i w instytucjach podległych oraz ile zatrudniają osób niepełnosprawnych. Wyszło tak: na 501 tys., 509 tys. pracowników w 17 ministerstwach i instytucjach podległych zatrudniają one - to są ich dane - 6512 osób niepełnosprawnych, tj. 0,13%. O rekordzistach tutaj dzisiaj mówiliśmy. 3 osoby niepełnosprawne w Ministerstwie Edukacji Narodowej, 5 osób w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, 1 osoba w Ministerstwie Sportu i Turystyki, w Ministerstwie Gospodarki 2,5 osoby... Nie osoby, trzeba powiedzieć dokładniej - 2,5 etatu. To, szanowni państwo, jest zdecydowanie mniej w porównaniu z gotowością do zatrudniania swoich specjalistów w gabinetach politycznych. W wielu miejscach w samych gabinetach politycznych zatrudnionych jest więcej osób niż wszystkich osób niepełnosprawnych w tych instytucjach. Mam nadzieję, że przyjęta przez nas regulacja będzie krokiem do przodu. Ale jak wiadomo, dopiero życie pokaże, czy będzie to gotowość, czy, krótko mówiąc, głównemu księgowemu, dyrektorowi generalnemu urzędu łatwiej będzie wpisywać do wydatków pieniądze z budżetu podatników na zapłacenie kary niż podejmować działania związane z utworzeniem i utrzymaniem stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych. Rozpiętość w tych świadczeniach, jak wspomniałem, jest dość duża. Rok 2010 cechował się też, szanowni państwo, niższymi nakładami z PFRON. Wiadomo, jak wyglądała sytuacja. Dramatycznie było, jeśli chodzi o finansowanie programów zatwierdzonych przez radę nadzorczą funduszu. Jeszcze w 2008 r. było to 681 mln zł, a w 2010 r., jak podaje Biuro Analiz Sejmowych, 96 mln zł. Jeśli chodzi o dofinansowanie składek na ubezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych: 291 mln zł w 2009 r. i 140 mln w 2010 r. Podobnie jeśli chodzi o dotacje z budżetu: w 2008 r. - 891 mln zł, w 2010 r. - 762. Tutaj też zaznacza się takie... Można powiedzieć, że rząd, władza publiczna ukierunkowała swoją politykę na instrumencie w postaci PFRON, natomiast ograniczenia następują w wydatkach budżetu państwa i to też wymaga przemyślenia. Na koniec kwestia dotycząca całego segmentu władzy publicznej, również samorządów. Mamy tę pierwszą próbę w postaci ankiety. Martwi strasznie to, że tylko 48% samorządów odpowiedziało na tę ankietę. Musimy mieć inny instrument, który sprawi, że wszyscy nam odpowiedzą, żebyśmy wiedzieli, jak wygląda sytuacja osób niepełnosprawnych również w środowisku lokalnym. Klub Sojusz Lewicy Demokratycznej w głosowaniu nad wnioskiem, który został zgłoszony przez klub Ruch Palikota, chodzi o przyjęcie tej informacji, wstrzyma się, uznając, że wiele tych elementów wymagało bardziej aktywnej polityki państwa, a działania nie zostały podjęte albo zostały podjęte, ale w terminie późniejszym. Dziękuję.