Mówca: Piotr Pyzik
Data: 2012-11-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 20 listopada 1945 r. zaczął procedować Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze. Trybunał ten był alianckim organem wymiaru sprawiedliwości, który powstał po II wojnie światowej jako odpowiedź na konieczność oskarżenia i poddania procesowi karnemu twórców III Rzeszy i tych, którzy wywołali II wojnę światową. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy mógł funkcjonować dzięki ustaleniom, które zapadły między końcem czerwca a początkiem sierpnia 1945 r. w Londynie, gdzie na podstawie porozumień pomiędzy czterema krajami alianckimi powstał tzw. statut tegoż trybunału, na podstawie którego określono, że wyrok tego trybunału jest ostateczny i nie podlega instytucjom odwoławczym. Skład trybunału odzwierciedlał też układ sił w koalicji antyhitlerowskiej, to znaczy na ośmiu sędziów tego trybunału było po dwóch z Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Związku Radzieckiego i Francji. Pracowali oni pod przewodnictwem Geoffrey˝a Lawrence˝a, był to reprezentant Wielkiej Brytanii. Zespołem oskarżycielskim przewodzili natomiast Robert Jackson ze Stanów Zjednoczonych, Auguste Champetier de Ribes z Francji, sir Hartley Shawcross z Wielkiej Brytanii i oczywiście Roman Rudenko ze Związku Radzieckiego. Przed trybunałem przewinęło się wielu świadków, okazano wiele materiałów dowodowych, wspomnę tutaj jednak o tych najważniejszych wydarzeniach. To mianowicie zeznania Rudolfa Hessa, komendanta obozu Auschwitz-Birkenau, a także zeznania inżyniera Hermanna Friedricha Graebe, który bardzo plastycznie opisał egzekucję Żydów z Dubna na Ukrainie. Jeśli chodzi o świadectwa materialne, które były materiałami dowodowymi na tym procesie, na bardzo istotną uwagę trybunału zasługiwał film dokumentalny, tzw. dokument nr 2430-PS, dotyczący obozów Buchenwald, Dachau i Bergen-Belsen. Jest tam taka słynna scena, którą pewnie wszyscy z nas widzieli, mianowicie widok nagich ciał spychanych przez buldożer do masowego grobu. Film ten wywołał szok na sali i był ewidentnym punktem zwrotnym, jeśli chodzi o ten proces. Były 24 wyroki personalne w tym pierwszy procesie. Najważniejsze były te wyroki, które skazywały na karę śmierci. Otrzymali je Alfred Jodl, Alfred Rosenberg, Arthur Seyss-Inquart, Ernst Kaltenbrunner, Fritz Sauckel, Hans Frank, Hermann Göring, Joachim von Ribbentrop, Julius Streicher, zaocznie Martin Bormann, Wilhelm Frick i Wilhelm Keitel. Pozostałych 12 oskarżonych zostało skazanych na dożywotnie więzienie lub na kary rzędu 20, 15 i 10 lat więzienia. Niektórzy byli uniewinnieni, to były 3 przypadki, i nieosądzeni - 2 przypadki. Jeśli chodzi o udział Polski w tym procesie, to była to delegacja 4 osób, panów Tadeusza Cypriana, Stefana Kurowskiego, Stanisława Piotrowskiego i Jerzego Sawickiego. Sporządzili oni tzw. polski akt oskarżenia obejmujący ponad 100 stron i zawierający najważniejsze fakty i dokumenty dotyczące zbrodni hitlerowskich w Polsce. Polacy nie mogli uczestniczyć w tym procesie, gdyż statut londyński stanowił, że tylko i wyłącznie alianci będą reprezentowali wszystkie pozostałe narody, które doznały szkody od Niemiec hitlerowskich. Jedynym polskim świadkiem w trakcie tego pierwszego procesu była pani Seweryna Szmaglewska, która za działalność, powiedzmy, o charakterze spółdzielczym została aresztowana przez gestapo dosłownie na ulicy i po wielu miesiącach siedzenia w więzieniu w Piotrkowie Trybunalskim została wysłana w transporcie do Oświęcimia, gdzie udało jej się przeżyć. Po wojnie napisała książkę ˝Dymy nad Birkenau˝. Pozycja ta była od wojny, od 1945 r. wielokrotnie wznawiana. Książka ta ukazała się w Stanach Zjednoczonych, Holandii, Czechosłowacji, krajach ówczesnego Związku Radzieckiego, były wydania chorwackie, nawet tak egzotyczne jak mongolskie. Cytując za panem Wacławem Sadkowskim, chciałbym zauważyć, że zarówno krytyka literacka, jak i czytelnicy z kolejnych pokoleń dostrzegli w tej książce nie tylko rzetelny dokument, wiarygodne świadectwo okrutnej prawdy o wojnie, ale także jedno z najcenniejszych świadectw artystycznych wystawionych przez pisarstwo polskie hitlerowskiemu ludobójstwu. (Dzwonek) Chciałbym tylko dodać, że ten pierwszy główny proces trwał od 20 listopada 1945 r. do 1 października 1946 r. I to jest czas funkcjonowania, istnienia Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze w związku z tzw. pierwszym procesem norymberskim. A to, co wiemy dzisiaj o tzw. procesach norymberskich, to jest kwestia tego pierwszego procesu, jak i kolejnych 12 procesów, które miały miejsce w Norymberdze, ale po tym pierwszym procesie, który zakończył się 1 października 1946 r. Dziękuję uprzejmie.