Mówca: Tadeusz Tomaszewski
Data: 2013-01-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! Zgodnie z nowelizacją ustawy o zatrudnieniu socjalnym po raz pierwszy Wysoka Izba zajmuje się, a następnie będzie zajmował się Senat, sprawozdaniem o funkcjonowaniu centrów i klubów integracji społecznej. Jest to bardzo istotne, że zarówno samorządu, jak też podmiotów pozarządowych nie pozostawiamy w tej kwestii samym sobie z ich problemami, tylko poprzez monitoring tej ustawy, m.in. rozpatrywanie tej informacji w dniu dzisiejszym, zajmujemy się kompleksowo funkcjonowaniem rozwiązań prawnych, efektów działalności tych podmiotów ekonomii społecznej, ale także możemy, korzystając również z metody, która została zastosowana odnośnie do klubów integracji społecznej - ankiety badawczej, wsłuchać się w opinie tych podmiotów, które funkcjonują na rynku. Kiedy w 2003 r. pracowaliśmy nad tą ustawą, towarzyszyły nam: wysokie bezrobocie, wynoszące prawie 19%, poczucie biedy, brak instrumentów dotyczących pracy z osobami, które obejmuje ustawa o zatrudnieniu socjalnym. Z czasem rozszerzaliśmy grupy osób, które objęte są funkcjonowaniem tej ustawy. Myślę, że zmiany ustawowe, które towarzyszą zatrudnieniu socjalnemu, to bardzo dobry przykład, w jaki sposób władza publiczna reaguje na odpowiedzi i sugestie podmiotów, które prowadzą kluby integracji społecznej i centra integracji społecznej. To pierwsze zmiany, których dokonaliśmy w porozumieniu właśnie z tymi podmiotami, ale także z całym sektorem pozarządowym. Druga zmiana była już trochę trudniejsza, bo była reakcją na funkcjonowanie zapisów ustawy z 2009 r. o finansach publicznych. Wówczas istniało zagrożenie funkcjonowania tych podmiotów, które funkcjonowały do tej pory w formie gospodarstwa pomocniczego. Znaleźliśmy rozwiązanie wspólnie właśnie z tymi podmiotami, ale też - chcę to podkreślić - z ministrem pracy i polityki społecznej. Chodzi o samorządowy zakład budżetowy. Pozostała ścieżka możliwości przekazania prowadzenia CIS do organizacji pozarządowej, ale także wprowadziliśmy możliwość tworzenia CIS-ów i KIS-ów wcześniej przez powiat i województwo, czyli, krótko mówiąc, daliśmy podstawy prawne wszystkim samorządom, organizacjom pozarządowym, a idąc dalej zgodnie z nowelą ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, także organizacjom pozarządowym, związków wyznaniowych oraz spółdzielniom socjalnym. A więc katalog podmiotów, które mogą dzisiaj aktywnie uczestniczyć w tworzeniu podmiotów ekonomii społecznej, jakimi są CIS-y i KIS-y, jest dość szeroki i właściwie można powiedzieć, że daje podstawę do łączenia wysiłków zarówno władz publicznych, czyli władz samorządowych, jak i sektora pozarządowego. Może to być wspierane właśnie środkami publicznymi, zarówno środkami europejskimi, jak i środkami z budżetów poszczególnych samorządów oraz z budżetu Funduszu Pracy. Przed chwilą pan poseł Michałkiewicz mówił o naszych oczekiwaniach czy niedostatkach. Mówią o tym również np. przedstawiciele KIS-ów czy CIS-ów. Mam tu informację Klubu Integracji Społecznej w Międzychodzie. Jednym z postulatów, które przysłał, jest zwiększenie ilości środków urzędów pracy przeznaczanych na bezpośrednią walkę z bezrobociem, na programy socjalne niewynikające z algorytmów dla urzędów pracy. A więc, krótko mówiąc, chodzi o to, żeby na programy socjalne było więcej środków finansowych, aby KIS-y i CIS-y nie musiały rywalizować z podmiotami gospodarczymi, które tworzą nowe miejsca pracy itd., albo przynajmniej prowadziły tę pracę w innej płaszczyźnie, bo prowadzą działalność na rzecz szczególnych grup ryzyka. To po pierwsze. Po drugie, co roku w budżecie resortu ministra pracy i polityki społecznej są też środki na organizowanie konkursów, na organizowanie w KIS-ach lub CIS-ach określonych projektów czy ich uruchamianie, zwłaszcza w małych środowiskach, w środowiskach, gdzie jest stosunkowo wysokie bezrobocie. Można powiedzieć, że gdyby było więcej tych środków, jest szansa, że wtedy ta mapa pokryłaby się w większym stopniu. Dlaczego? Dlatego że kiedy w środowisku lokalnym pojawiają się środki zewnętrzne, w wyniku tego postępowania konkursowego, natychmiast podmiot, obojętnie, czy to jest samorząd, czy organizacja pozarządowa, ma instrumenty, ma argumenty dla pozostałych dysponentów środków finansowych, czy to z Funduszu Pracy, czy z samorządu, żeby jednak przeznaczyć na to środki finansowe. Jeśli startujemy od zera, wtedy jest bardzo trudno, wtedy musi być ogromna determinacja w środowisku, aby te podmioty powoływać. Jestem przekonany, że w dalszym ciągu możemy doskonalić funkcjonowanie CIS-ów i KIS-ów, ale, jak mówię, musi być ta gotowość między innymi wsparcia sektora pozarządowego. Państwo zapisaliście w materiale prawdę mówiącą o tym, że w 2009 r., kiedy zmieniła się ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, znacząco ograniczono możliwość organizowania np. staży w KIS-ach i CIS-ach prowadzonych przez organizacje pozarządowe. Ilu masz pracowników, tylu możesz zatrudnić stażystów. Jeśli ktoś prowadzi CIS, wiadomo, że tam jest więcej, ale jeśli prowadzi KIS, a przecież zgodnie z informacją jest tych podmiotów 2806, nie ma takiej możliwości. Stąd warto by było się zastanowić, może warto, przynajmniej dla określonej sprawy, jaką jest funkcjonowanie tych podmiotów, stworzyć inną możliwość. Jeśli państwo się boicie generalnie o rynek, o konkurencję, mam na myśli inne przepisy niż dla przedsiębiorców, to w takiej sytuacji, myślę, jest to w pełni uzasadnione. Działaniem CIS-ów objętych było 5-8 tys. uczestników. Skuteczność, jak tutaj mówiliśmy, na tym etapie, można powiedzieć, jest zadowalająca. Natomiast zakończenie uczestnictwa w CIS-ie waha się od 30 do prawie 100% w różnych województwach. Jest też duże zróżnicowanie, jak popatrzymy do wnętrza, wynika to przede wszystkim z pracy z określoną grupą, z tymi szczególnymi grupami ryzyka i stąd zapewne to zróżnicowanie. Chciałoby się, aby w większym stopniu pojawiły się programy, które pozwolą na funkcjonowanie takich centrów regionalnych, które będą wspierały powoływanie takich podmiotów jak KIS czy CIS. Czyli ktoś, kto ma doświadczenie, ma kadrę i będzie umiał zarówno samorządowi, jak i sektorowi pozarządowemu, podać rękę przy pierwszym kroku, poprowadzić go i pomóc w usamodzielnieniu się w prowadzeniu zajęć. Uruchomiliśmy te zachęty, miedzy innymi świadczenie integracyjne, premię integracyjną. Ucywilizowaliśmy relację między uczestnikami a centrami czy KIS-ami. Rzecz tylko w tym, żeby, jak mówię, nie było to coś, bo przecież mamy 74 CIS-ów, a 350 powiatów na początek, czyli 2,5 tys. gmin, na co patrzy się dzisiaj przez pryzmat jakiegoś nowego podmiotu, który nie jest powszechny. Tak samo jeśli chodzi o proporcje liczby klubów integracji społecznej do liczby gmin, to jest 1%. W związku z tym czeka nas praca i czym więcej będzie instrumentów ze strony, moim zdaniem, władzy publicznej, ale takich nakierowanych, służących dążeniu do zwiększenia efektywności, do tego, aby tym podmiotom, które decydują się na powołanie i funkcjonowanie tych podmiotów, tym większa szansa, że ta mapa w większym stopniu się pokryje. Dzisiaj w funkcjonowaniu KIS-ów bardzo ważną rolę odgrywają również pracownicy socjalni, czyli, krótko mówiąc, funkcjonujący w ośrodkach pomocy społecznej. Jesteśmy znów w takiej sytuacji, że to bezrobocie rośnie, zwłaszcza w tych regionach szczególnie zagrożonych dzisiaj jest to 15-20%, i ten instrument może być ponownie bardzo atrakcyjny do zwalczania bezrobocia czy inaczej - do podania ręki, tym bardziej że są to grupy, że trzeba podać rękę, doprowadzić do tego, by była gotowość do podnoszenia swojej świadomości, gotowość do uczestnictwa w zajęciach, przekwalifikowania się, i następnie wprowadzić na otwarty rynek pracy. Spółdzielnie socjalne to po wyjściu z CIS kolejny podmiot ekonomii społecznej, który, myślę, w całości na tej mapie podmiotów ekonomii społecznej może dobrze służyć temu, aby próbować przy pomocy teraz już podmiotów prawnych utworzyć spółdzielnię i doprowadzić do uczestnictwa w jej działalności osób wcześniej uczestniczących w zajęciach KIS czy w CIS. (Dzwonek) Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej pozytywnie opiniuje tę informację, licząc na to, że kolejna będzie zawierała nie tylko efekt badawczy, jeśli chodzi o funkcjonowanie KIS, ale w większym stopniu będzie odzwierciedlać rzeczywistość dzięki umocowaniom ustawowym, czyli rejestracji klubów, i możliwości przygotowywania sprawozdań. Apelujemy też do pana ministra o to, aby pomyśleć o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, by pozwalała w większym stopniu na korzystanie ze staży podmiotom pozarządowym, wyodrębnienie środków specjalnych w Funduszu Pracy, ale też walkę o zwiększenie środków w resorcie na wspomaganie tworzenia CIS i KIS. Dziękuję. (Oklaski)