Mówca: Sprawozdawca Jan Szewczak
Data: 2018-07-04 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Szanowni Posłowie, Panie i Panowie! Mam przedstawić państwu sprawozdanie z posiedzenia i z ustaleń Komisji Finansów Publicznych w zakresie sprawozdania z działalności Narodowego Banku Polskiego. Może zacznę od kwestii takiej, że mam złą wiadomość dla prof. Leszka Balcerowicza i dla wielu przedstawicieli totalnej opozycji. Znowu nie będzie katastrofy finansowej, a stan polskiej gospodarki i finansów jest już na tyle przyzwoity, że małe dzieci, w tym słynna Lenka, kiedy budzą się w nocy, już nie krzyczą o deficycie i karuzelach VAT-owskich, tylko ponoć: konstytucja i wolne sądy. Otóż trzeba przyznać, że pan marszałek Terlecki wczoraj miał rację, mówiąc, że to tzw. oczywista oczywistość, jak mawiają klasycy, iż sprawy Polski decydują się nie na ulicy i nie za granicą, ale właśnie w polskim parlamencie i to w takich debatach jak ta. Można tylko ubolewać, że jest stosunkowo niewielkie zainteresowanie tymi kwestiami, które rzutują przecież nie tylko na miniony rok, ale również na przyszłe lata. Proszę państwa, można powiedzieć też, że tym, którzy nie wiedzą, do jakiego portu zmierzają, żadne wiatry nie pomogą. My jesteśmy zdania, że wiemy, dokąd zmierzamy, i uważamy, że również sprawozdanie przedstawione przez Narodowy Bank Polski z działalności za zeszły rok wskazuje na trafność pewnych sądów i właściwy kierunek rozwiązań. Oczywiście to nie jest tak, że stan finansów publicznych, stan polityki pieniężnej jest już taki, że nic nie można poprawić. Mamy przecież swoje problemy, zauważamy je również w kwestiach dotyczących sprawozdania, które przedstawił nam Narodowy Bank Polski. Wiemy, że zgodnie z art. 227 Konstytucji RP centralnym bankiem państwa jest NBP i jemu przysługuje wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej, że ten bank odpowiada za wartość polskiego pieniądza, i wydaje się, że to było skutecznie i sensownie, z korzyścią dla polskiej racji stanu realizowane w 2017 r. zgodnie z założeniami polityki pieniężnej przyjętymi na rok 2017. Proszę państwa, widzimy, że fakt utrzymywania niskich stóp procentowych na poziomie stopy referencyjnej, zwłaszcza 1,5-procentowej, daje wymierne efekty, efekty oszczędnościowe, efekty pobudzające koniunkturę, również inwestycje, a przede wszystkim mamy tu oszczędności w portfelach Polaków, tych którzy spłacają kredyty, zwłaszcza złotowe. Na przestrzeni tych kilku lat, bo to nie tylko o zeszły rok chodzi, myślę, że te oszczędności idą już w miliardy złotych, może to i kilkanaście miliardów złotych, również jeśli chodzi o oszczędności w kosztach obsługi długu publicznego. Inflacja utrzymuje się na stosunkowo niskim poziomie. Oczywiście można powiedzieć, że to właśnie stopa referencyjna jest tu takim instrumentem bardzo istotnym. Głównym celem działalności emisyjnej NBP było zapewnienie bezpieczeństwa i płynności obrotu gotówkowego. Wartość pieniądza gotówkowego w obiegu wraz z tym w kasach banku wzrosła prawie o 6% i na koniec zeszłego roku wyniosła niemal 200 mld zł. Proszę państwa, dochód z działalności inwestycyjnej związanej z zarządzaniem rezerwami dewizowymi wyniósł w 2017 r. 2,4 mld zł. Jeśli chodzi o zarządzanie rezerwami dewizowymi, to poziom oficjalnych aktywów rezerwowych w 2017 r. obniżył się, i to również w przeliczeniu na euro, o kwotę ponad 13,5 mld zł, do kwoty 94,5 mld euro, w przeliczeniu na dolary o 1 mld zł, do kwoty 113 mld dolarów, zaś w przeliczeniu na złote o ponad 83 mld zł, do kwoty 394 mld zł, a dla porównania w roku 2016 te rezerwy kształtowały się na poziomie 478 mld zł, ale to było oczywiście skutkiem ograniczenia zaangażowania się banków w transakcje reverse repo i w transakcje repo w ramach inwestowania rezerw dewizowych. Główną przyczyną wystąpienia straty, bo NBP miał w 2017 r. stratę 2,5 mld, były po prostu koszty niezrealizowane z wyceny kursowej w kwocie ponad 13 mld zł, a one były spowodowane umocnieniem się polskiego złotego w stosunku do walut obcych. Ma to oczywiście swoje skutki, bo słabszy polski złoty jest z kolei korzystniejszy dla polskich eksporterów, rzutuje na nasz eksport. Sprawozdanie Narodowego Banku Polskiego mówi również o otoczeniu polskiej gospodarki. To jest dzisiaj moim zdaniem niesłychanie ważna kwestia, bo to jest kwestia nie tylko tego, czy ożywienie aktywności gospodarczej na świecie się utrzyma w perspektywie tego i przyszłego roku, ale to jest również kwestia poważnych geopolitycznych zawirowań, które rzutują na rynki finansowe, na giełdy. Zobaczymy, co będzie działo się po wystąpieniu pana prezydenta Donalda Trumpa w Brukseli. Zapowiadane jest bardzo mocne wystąpienie, które może dotyczyć również kwestii celno-walutowych. Mówi się o tym, że Amerykanie bardzo poważnie rozważają wprowadzenie ceł na samochody europejskie, w tym zwłaszcza niemieckie. To są miliardy euro i oczywiście to może nie pozostać bez wpływu na polski przemysł motoryzacyjny. Jesteśmy wielkim dostarczycielem tych części, elementów, silników itd. Świadczy to o tym, że musimy szukać nowych rozwiązań, nowych rynków. Pamiętajmy, że prawie 80% polskiego eksportu to jest Unia Europejska, a chyba 70% całego eksportu to jest strefa euro, więc wszystkie zawirowania związane z kursami walutowymi, z tą wojną handlową, wojną celną, rzutują i będą rzutować również na kurs polskiej waluty. Trzeba też odnotować pozytywne elementy, bo trzeba zauważyć, że wszystkie, łączne oszczędności Polaków zbliżyły się do 2 bln zł. To jest praktycznie tyle, ile wynosi roczny PKB Polski, a więc wyraźnie widać tendencję do poprawiania się zamożności, lepszego stanu polskich portfeli. Rosną płace, na razie rosną w granicach 7%, ale wydaje się, że to może nie być koniec. Jeśli chodzi o wskaźniki, to już pan przewodniczący Szlachta mówił o wzroście PMI. W czerwcu rozwój polskiego przemysłu przetwórczego przyspieszył, wynik jest najlepszy od kilku miesięcy. Jest wyraźny wzrost zamówień, jest wzrost zapasów. To jest odrębna kwestia. Wydaje się, że inflacja CPI, która w czerwcu była na poziomie 1,9, cały czas utrzymuje się, tak jak to NBP, bank centralny, anonsował, na poziomie plus minus 2%, w granicach ok. 2%. To nie znaczy, że polska gospodarka czy finanse nie mają problemów. Zaczyna brakować rąk do pracy, brakuje podobno już ok. 100 tys. kierowców, 100 tys. budowlańców, nie mówiąc już o murarzach, spawaczach czy pielęgniarkach, prawda? Wydaje się również, że ten wzrost gospodarczy po I kwartale, kiedy wyniósł 5,2%, w II kwartale również może być w granicach 5%, niektórzy bardziej pesymistycznie nastawieni mówią o 4,8%. Czy będą jakieś źródła spowolnienia gospodarczego? Czy ta koniunktura za granicą nie będzie słabnąć? Wydaje się, że takie spowolnienie aktywności gospodarczej może być, przede wszystkim widzimy bardzo poważne działania banków centralnych, które w sposób zasadniczy kształtują rynek finansowy. To jest zarówno amerykański Fed, który dokonuje podwyżek stóp procentowych, co automatycznie, można powiedzieć, wysysa dolara i ściąga kapitał za ocean. Przewidziane są kolejne podwyżki stóp procentowych w Stanach Zjednoczonych. Jeśli chodzi o politykę Europejskiego Banku Centralnego, to tu też są istotne zapowiedzi dotyczące nieco ograniczenia dotychczasowego luzowania. Wydaje się, że południowa Europa jest pogrążona w bardzo poważnym kryzysie finansowym, gospodarczym. To są kraje PIGS. Kryzys waluty euro w tych krajach jest ewidentny. Jeśli chodzi o problem Grecji, to już wszyscy go znamy, ale również Włochy, Francja czy Hiszpania to kraje, które potrzebują w tej chwili setek miliardów euro wsparcia, a widać, że my dość skutecznie sobie radzimy. Oczywiście trzeba pamiętać, że te bardzo pozytywne wyniki w sferze finansów, w sferze budżetu są osiągane przy ogromnych wydatkach socjalnych, programach socjalnych. To są niespotykane w III Rzeczypospolitej nakłady finansowe, sięgające łącznie gdzieś już chyba nawet ok. 70 mld zł. I nie ma co ubolewać, że ten wzrost inwestycyjny na poziomie niewiele ponad 8% jest stosunkowo niesatysfakcjonujący, bo pamiętajmy, że przed nami jeszcze inwestycje samorządowe. Samorządy mają ponad 60 mld zł tych pieniędzy do wydania. Z jakiegoś powodu one były do tej pory w znacznej mierze wstrzymywane, w tej chwili znacząco ruszają. Jeśli chodzi o popyt konsumpcyjny, w 2019 r. przewiduje się, że wyniesie on poniżej 4%, w tej chwili jest szacowany na 4,4%. Wydaje się, że ten krajowy popyt konsumpcyjny będzie w dużej mierze utrzymywany. Spadek bezrobocia. Pan przewodniczący Szlachta również już mówił o tej kwestii. Nie widać zagrożenia inflacją. Wydaje się, że deklaracje prezesa NBP pana prof. Glapińskiego, który stwierdził, moim zdaniem absolutnie słusznie, że nie widzi powodów do podwyżek stóp procentowych... Są również głosy przedstawicieli Rady Polityki Pieniężnej dalej idące, które mówią, że być może takie obniżki też nie są... być może należałoby myśleć o pewnych niestandardowych rozwiązaniach, działaniach Narodowego Banku Polskiego. Takie działania stosują banki Japonii, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii. W Wielkiej Brytanii, proszę sobie wyobrazić, bank centralny nawet w ostatnich latach uruchomił po prostu kredyty dla przedsiębiorców, widząc głównie ten megaspekulacyjny charakter działań banków komercyjnych. Czy kurs polskiej waluty utrzyma się na tych poziomach? Tutaj te ruchy mogą nastąpić, to jest spodziewana kwestia. Proszę państwa, można powiedzieć, podsumowując sprawozdanie, że żyjemy w czasach pewnego upadku tradycyjnych zasad, teorii ekonomicznych, funkcjonujemy w obliczu właściwie cyklicznych kryzysów bankowych, w obliczu megaspekulacji, wojen walutowych. Rynki finansowe, tak jak i bankowość, coraz bardziej podatne są na błędy, manipulacje, oszustwa, cyberprzestępstwa itd. Można powiedzieć, że pewne pytania fundamentalne, które my dzisiaj mamy, mieli również nasi poprzednicy. W latach 20. Władysław Grabski w ˝Idei Polski˝ pisał: Czy bez obcej pomocy zmarnieć musimy? W rządzeniu krajem trzeba opierać się na siłach własnego narodu, inaczej będą nami rządzić obcy, a wielu o kontroli nad Polską marzy. A więc jest problem. Jest oczywiście również problem natury konstytucyjnej. Jest pytanie, czy w ramach np. referendum konstytucyjnego kwestia art. 220 konstytucji nie mogłaby się stać przedmiotem takiego pytania, dlaczego w Polsce, jako jednym z nielicznych krajów, jest konstytucyjne ograniczenie pokrywania deficytu budżetowego przez ograniczenie zaciągania zobowiązań w centralnym banku państwowym. Wszystkie inne kraje to skutecznie robią, jak mają kłopoty. My natomiast musimy pokrywać ten deficyt, zapożyczając się w bankach komercyjnych, w dużej mierze bankach zagranicznych. Podsumowując i kończąc, trzymając się dyscypliny wypowiedzi, chcę powiedzieć, że z pełnym uznaniem przyjęliśmy w komisji sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w zeszłym roku. Nie budziło to większej kontrowersji, uważamy, że kierunek reprezentowany w polityce pieniężnej jest słuszny. Dziękuję bardzo. (Oklaski)