Mówca: Stanisław Szwed
Data: 2014-04-02 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wobec poselskich projektów ustaw o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych - projektów Sojuszu Lewicy Demokratycznej oraz Prawa i Sprawiedliwości - oraz rządowego projektu ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Gdy rozpatrujemy projekty zmian dotyczących opiekunów osób niepełnosprawnych, przed Sejmem trwa protest opiekunów osób dorosłych, a w Sejmie opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Te zmiany, które dzisiaj proponujemy, nie rozwiązują tak naprawdę żadnego z problemów, które tych osób dotykają. To dotyczy właściwie jednej kwestii, czyli wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r. Chodzi o zmiany w ustawie z grudnia 2012 r. o świadczeniach rodzinnych, które pozbawiły ponad 140 tys. opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, które są niezdolne do samodzielnej egzystencji, świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 520 zł. Ich opiekunowie, aby uzyskać to bardzo skromne świadczenie pielęgnacyjne, musieli zwolnić się z pracy. Jedną fatalną decyzją rządu premiera Donalda Tuska pozbawiono tych opiekunów środków do życia. Argumentem za zmianami było to, że gwałtownie wzrosła liczba świadczeń pielęgnacyjnych. W związku z tym rząd wprowadził zmiany, dzieląc opiekunów osób niepełnosprawnych na dwie grupy. Pierwsza grupa, czyli opiekunowie osób niepełnosprawnych do 18. roku życia - a w przypadku osób, które kontynuują naukę, do 25. roku życia - otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 620 zł. Dla drugiej grupy opiekunów osób niepełnosprawnych wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 520 zł, do którego uprawnieni byli opiekunowie, których łączny dochód nie przekroczył 623 zł. Wprowadzenie kryterium dochodowego doprowadziło do sytuacji, że od lipca 2013 r. prawie 150 tys. opiekunów osób niepełnosprawnych straciło prawo do nowego zasiłku. Prawo i Sprawiedliwość od samego początku było przeciwne tym zmianom. Uważaliśmy, że jest to niezgodne z konstytucją bezprawne działanie, które dzieli opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek i stopień niepełnosprawności tych osób. Do tego różnicuje się wysokość świadczeń, wprowadzając dla opiekunów osób dorosłych dodatkowo kryterium dochodowe. Prawo i Sprawiedliwość w lipcu zaskarżyło projekt ustawy dotyczący właśnie tych zmian do Trybunału Konstytucyjnego, podobnie zrobił rzecznik praw obywatelskich. Trybunał Konstytucyjny, tak jak przewidywaliśmy, rozpatrując w pierwszej kolejności wniosek rzecznika praw obywatelskich, uznał, że takie rozwiązanie jest niezgodne z konstytucją. W związku z tym dzisiaj mamy projekt ustawy, to nie jest tylko dobroć rządu. To Trybunał Konstytucyjny zdecydował, że te świadczenia zostały odebrane bezprawnie, zmuszając rząd Donalda Tuska do przygotowania projektu ustawy, która przywróci niesłusznie zabrane świadczenia pielęgnacyjne opiekunom niepełnosprawnych osób dorosłych, które nie są w stanie samodzielnie funkcjonować. I tu mamy pierwszy problem. Czy ta ustawa realizuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego? Uważamy, że nie. Przede wszystkim nie przewiduje przywrócenia świadczenia pielęgnacyjnego, tylko wypłatę zaległych świadczeń. Chodzi o zasiłek dla opiekunów. Od 1 lipca do wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 30 grudnia 2012 r., będzie to kwota 520 zł. Druga grupa to osoby, które miały prawo do świadczenia na koniec 2012 r. Po wejściu w życie tej ustawy będą miały prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Trzecia grupa osób, jeżeli będzie starała się o specjalny zasiłek opiekuńczy, musi się liczyć z tym, że będzie podlegała kryterium dochodowemu w kwocie 623 zł. Mamy zatem trzy grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, które dzielą się w zależności od stopnia niepełnosprawności tych osób. Po raz kolejny, panie ministrze, prosi się pan o wniosek do Trybunału Konstytucyjnego. Podział opiekunów osób niepełnosprawnych na trzy kategorie spowoduje, że znowu będzie wniosek do Trybunału Konstytucyjnego. Sytuacja jest dosyć skomplikowana, tak jak powiedziałem, bo mamy trzy różne grupy, jeżeli chodzi o świadczenia. Kolejna wątpliwość, jeżeli chodzi o tę ustawę, dotyczy zapisu, że zasiłek dla opiekunów będzie wypłacany na wniosek osoby ubiegającej się o to świadczenie, który będzie złożony w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Pytanie, co się stanie, jeżeli ktoś z różnych przyczyn nie dotrzyma terminu. Wtedy tego zasiłku nie otrzyma. Po co kolejny raz komplikować sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy nie z własnej winy nie otrzymują świadczenia, wprowadzając przepis, że musi to być tylko na wniosek? To powinno być załatwiane po prostu z urzędu. Na posiedzeniu komisji na pewno złożymy wniosek, aby w tej ustawie ten termin nie obowiązywał. Projekt ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów miał być wykonaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Obawiam się, że tak nie jest, a Trybunał Konstytucyjny ponownie będzie zajmował się świadczeniami dla opiekunów osób niepełnosprawnych. Chodzi szczególnie o sytuację, gdy wysokość świadczenia dla opiekunów osób niepełnosprawnych, które są niezdolne do samodzielnej egzystencji, będzie uzależniona od wieku, w którym niepełnosprawność powstała. Po raz kolejny warto przytoczyć przykład, o którym tutaj mówimy. Jeżeli ktoś jest niepełnosprawny, a stał się niepełnosprawny przed 18. roku życia, otrzyma w tym roku kwotę 1000 zł, w kolejnych latach 1200-1300 zł. Osoba między 18. a 25. rokiem życia, jeśli się uczy, otrzyma już specjalny zasiłek opiekuńczy, który będzie wynosił 520 zł. Jest to kolejna nierówność. Musi być zmiana systemowa, która doprowadzi do zrównania tych świadczeń. Kolejna sprawa. Przy tej debacie warto zwrócić uwagę na kolejną grupę osób opiekujących się osobami niepełnosprawnymi. Są to osoby, które mają ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, tzw. EWK, przyznane z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Chodzi o kwotę 720 zł. Gdy ktoś ma rentę inwalidzką i opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem ta kwota wynosi 561 zł. To kolejne grupy osób, które nie będą miały prawa do świadczeń pielęgnacyjnych - mają bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe i opiekują się niepełnosprawnymi dziećmi, ale warunku, że muszą zrezygnować z pracy czy nie podejmować pracy, nie spełniają, bo mają prawo do emerytury ze względu na wcześniejsze orzeczenie o niepełnosprawności dziecka. Te osoby będą miały świadczenia na poziomie 720 zł, czyli jest to kolejna grupa, która jeszcze inaczej będzie traktowana. Szybkiej zmiany, doprecyzowania wymagają też przepisy co do przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych rodzinom rolników opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi. Od lipca 2013 r. wiele ośrodków odmawia przyznawania świadczenia ze względu na fakt posiadania przez rolników ziemi, wiele spraw jest w sądach administracyjnych. Trzeba to koniecznie uregulować. Tutaj przynajmniej jest zgoda co do tego; te kwestie, myślę, dzisiaj w komisji uregulujemy, tak aby również rolnicy opiekunowie dzieci niepełnosprawnych, osób niepełnosprawnych mogli otrzymywać świadczenia pielęgnacyjne. Kolejne przykłady pokazują, że w naszym kraju nie działa system pomocy państwa dla rodzin, w których osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności stara się o pomoc państwa. Dzisiaj, jeśli ktoś słucha naszej debaty, zadaje sobie pytanie, z pomocy z jakiego źródła może skorzystać. Mamy świadczenie pielęgnacyjne, które będzie dotyczyło opiekunów dzieci niepełnosprawnych ze znacznym stopnień niepełnosprawności, mamy specjalny zasiłek opiekuńczy dla osób dorosłych niepełnosprawnych - tu jeszcze kryterium dochodowe co do kolejnej grupy osób niepełnosprawnych - mamy emerytów, którzy otrzymali świadczenie ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. Mamy więc kilka grup, które tutaj występują. Czyli, tak jak powiedziałem we wcześniejszym wystąpieniu, kolejne wnioski będą trafiały do Trybunału Konstytucyjnego ze względu na nierówność traktowania, ze względu i na niepełnosprawność, i na wysokość tego świadczenia. Koniecznie trzeba więc, o tym mówiliśmy również na posiedzeniach komisji, przygotować kompleksowy system dotyczący wszystkich tych spraw włącznie z orzecznictwem i innymi podobnymi rozwiązaniami, o których w tej chwili już nie mogę mówić ze względu na czasu. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość również popiera rozwiązania zaproponowane w projekcie klubu Sojuszu Lewicy Demokratycznej. Oczywiście jesteśmy również za tym, aby nasz projekt dotyczący zniesienia kryterium dochodowym był pozytywnie rozpatrzony. (Dzwonek) Jesteśmy również za skierowaniem rządowego projektu o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów do dalszych prac w komisji. Oczywiście deklarujemy, że dzisiaj - w sytuacji, w jakiej jesteśmy na tym posiedzeniu Sejmu - musimy te ustawy przyjąć. Będziemy tutaj konsekwentnie dążyć do tego, aby te kolejne zmiany były rozpatrywane w możliwie najbliższym czasie. Tutaj liczymy na rząd, że przygotuje projekt ustawy, bo trudno, żebyśmy z pozycji klubów parlamentarnych, tym bardziej opozycyjnych, takie rozwiązania przygotowali. Deklarujemy szybką pracę nad tym, co państwo zaproponowali, ale to nie rozwiązuje naprawdę tych problemów, z którymi dzisiaj występują protestujący i opiekunowie dzieci, którzy są w Sejmie, jak również opiekunowie osób dorosłych, którzy są przed Sejmem. Dziękuję bardzo.