Mówca: Piotr Pyzik
Data: 2012-12-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! 44 lata temu w jednym z hoteli w Bangkoku miał miejsce wypadek. W wyniku awarii wentylatora został porażony prądem ojciec Ludwik, a dla wielu ludzi na świecie człowiek o nazwisku Tomasz Merton. Urodził się 31 stycznia 1915 r. w miejscowości Prades we francuskich Pirenejach. Jego ojciec Owen Merton pochodził z Nowej Zelandii i był anglikaninem, natomiast matka Rut Jenkins była kwakierką z Ameryki. Rodzice bardzo szybko osierocili Tomasza. Jego matka umarła, gdy miał 6 lat, a ojciec, gdy miał on 15 lat. Miara goryczy przebrała się, gdy podczas II wojny światowej zginął jako pilot jego jedyny brat. Po śmierci matki razem z ojcem często zmieniał miejsce zamieszkania, dzięki temu mógł pobierać nauki we Francji, Anglii i Stanach Zjednoczonych. Gdy miał 20 lat, został studentem Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku. Studiował tam język hiszpański, niemiecki, angielski, prawo i literaturę francuską. Po studiach jako magister literatury angielskiej podjął pracę nauczyciela w nowojorskim City College, a także równolegle został reporterem w gazetach ˝New York Times˝ i ˝New Herold Tribune˝. Równocześnie dzięki książce Etienne Gilsona ˝The Spirit of Medieval Philosophy˝ zainteresował się scholastyką średniowieczną oraz filozofią św. Tomasza z Akwinu i Dunsa Szkota. Niezwykły wpływ na kształtowanie jego poglądów miała przyjaźń z mnichem hinduskim Brahmacharim, który pomógł mu odkryć, jak wiele duchowych bogactw posiada chrześcijaństwo. W 1938 r. Merton przyjął chrzest warunkowy. Następne lata spędził jako gorliwy konwertyta, wiodąc surowy, niemal zakonny tryb życia. Zimą 1941 r. wstąpił do zakonu trapistów, ale zanim do tego doszło przez kilka miesięcy pracował w czarnym getcie Harlemu. W słuszności jego powołania umacniał go przyjaciel Bob Lax, umacniały go w tym także pogłębione studia nad pracami św. Jana od Krzyża. Do klasztoru Gethsemani w stanie Kentucky trafił Merton w momencie przystąpienia Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej. Ewidentnie, jak pokazała jego dalsza droga, odnalazł w tym miejscu poczucie bezpieczeństwa i sens życia, których brakowało mu podczas wcześniejszych tułaczek po świecie. W 1949 r. ojciec Ludwik przyjął święcenia kapłańskie, a w latach 1955-1965 pracował z nowicjuszami jako mistrz nowicjatu. W 1968 r., kilka tygodni przed śmiercią, wyjechał do Tajlandii na zjazd przełożonych katolickich zakonów kontemplacyjnych, gdzie miał wygłosić kilka referatów. 10 grudnia, po obiedzie, pożegnał się z grupą uczestników konferencji słowami: wobec tego znikam. Kilka minut później zmarł porażony prądem za sprawą niesprawnie działającego wentylatora. Wraz z jego śmiercią rozpoczęło się jego nowe życie. Jego wpływ na duchową odnowę na całym świecie jest niebagatelny. To właśnie tacy ludzie, jak Merton, inspirowani duchem Soboru Watykańskiego II, na drogach własnych poszukiwań dojrzałości religijnej zmienili oblicze tak Kościoła, jak i całego chrześcijaństwa. Dużo uwagi poświęcił Merton problemowi ekumenizmu wewnątrzchrześcijańskiego. Stał na stanowisku, że pojednanie skłóconego Wschodu i Zachodu jest możliwe pod warunkiem wspólnego pogodzenia myśli i religijności chrześcijańskiego Wschodu i Zachodu. Merton był również otwarty na religie pozachrześcijańskie, wychodząc z założenia, że będzie lepszym katolikiem, jeśli pozna prawdy obecne nie tylko u protestantów czy u mistyków rosyjskich, ale również prawdy islamu, hinduizmu i buddyzmu. Już przez współczesnych Merton zaliczany był w poczet duchowych gigantów, ludzi, którzy wciąż przemawiają swoim mistycznym życiem włączonym w służbę człowiekowi. Zaliczany jest do nauczycieli dzisiejszego świata, gdyż odegrał znaczącą rolę w kształtowaniu współczesnej wrażliwości etycznej. Wypracował praktykę życia kontemplacyjnego będącego wyrazem w pełni rozwiniętego, dojrzałego życia chrześcijańskiego. W zachodniej mentalności Merton zaistniał jako autor wielu prac z dziedzin duchowości chrześcijańskiej, ale także zabierał głos na temat konfliktów społecznych. Popierał Martina Luthera Kinga, komentował życie artystyczne i intelektualne otaczającego go świata. Ostatnie lata jego życia przypadają na okres protestów studenckich związanych z tzw. zachodnią kontrkulturą i wojną w Wietnamie. Ojciec Ludwik nie pozostawał bierny i uczestniczył we wszystkich tych wydarzeniach przez pryzmat obserwacji i bieżącego komentowania. Zostawił po sobie kilkadziesiąt pozycji książkowych. Wśród nich prym wiedzie wydana w 1948 r., wielokrotnie wznawiana, ˝Siedmiopiętrowa góra˝, a także takie kultowe pozycje, jak ˝Nikt nie jest samotną wyspą˝, ˝Posiew kontemplacji˝, ˝Zstąpienie prawdy˝, ˝Znak Jonasza˝ czy ˝Dzienniki˝. Trzeba przyznać, że w swoich pracach Tomasz Merton wychodzi poza formy tradycyjnie rozumianego chrześcijaństwa, sięgając po prace, analizy i studia z dziedziny tradycji buddyjskiej, zen, tao czy sufijskiej. Tomasz Merton zaliczany jest do kategorii tych wielkich ludzi naszych czasów, których wpływ i znaczenie jest obecnie nie mniejsze, niż za ich życia. Dziękuję. (Oklaski)