Mówca: Wiesław Różyński
Data: 2025-07-09 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o likwidacji Akademii Kopernikańskiej oraz Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika przedłożony przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego. Projekt ten zakłada zakończenie działalności obu jednostek uznanych za nieefektywne w kontekście realizacji powierzonych im zadań. Akademia Kopernikańska, powołana 1 września 2022 r., miała za zadanie realizację Narodowego Programu Kopernikańskiego, pielęgnowanie pamięci o Mikołaju Koperniku, promocję jego dorobku, a także wspieranie badań naukowych z zakresu astronomii. Choć cele te są niewątpliwie ważne, to w praktyce akademia dublowała zadania już realizowane przez renomowane i uznane instytucje, takie jak Narodowe Centrum Nauki, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju oraz Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej. Dotyczy to zwłaszcza polityki stypendialno-grantowej, którą te instytucje prowadzą zgodnie z najwyższymi standardami międzynarodowymi. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku organizacji Światowego Kongresu Kopernikańskiego. Wydarzenia o podobnym charakterze od lat organizuje Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. W 2024 r. odbyły się dwa kongresy pod tą samą nazwą, co spotkało się z niezrozumieniem środowisk naukowych i opinii publicznej oraz doprowadziło do poniesienia niepotrzebnych kosztów. Zwrócić należy również uwagę na bardzo wysokie w porównaniu do innych instytucji publicznych wynagrodzenia w akademii. W 2023 r. przeciętne wynagrodzenie wynosiło ponad 19 tys. zł miesięcznie. Jeśli chodzi o Szkołę Główną Mikołaja Kopernika, należy przypomnieć, że jest to uczelnia publiczna, a jej funkcjonowanie powinno odbywać się zgodnie z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Szkoła uzyskała kategorię naukową B+, którą przyznano poza standardową procedurą, mimo że szkoła nie została jeszcze poddana ocenie pod względem jakości działalności naukowej. Do końca 2024 r. szkoła nie prowadziła studiów pierwszego ani drugiego stopnia, ograniczając działalność do studiów podyplomowych, do kształcenia doktorantów. Dopiero w lutym br. zakończono rekrutację na dwa kierunki studiów pierwszego stopnia, które łącznie przyciągnęły zaledwie 52 kandydatów. Warto zaznaczyć, że filie szkoły zlokalizowane są w największych polskich ośrodkach akademickich: Warszawie, Krakowie, Olsztynie, Lublinie, Toruniu, gdzie już funkcjonują silne i dobrze oceniane uczelnie wyższe. Nie można również pominąć kontekstu społecznego i problemów z jakością kształcenia w sektorze niepublicznym, które obnażyła sytuacja w Collegium Humanum. To dodatkowo wskazuje na konieczność weryfikacji jakości i zasadności funkcjonowania uczelni o niejasnym dorobku i znikomym wkładzie w rozwój nauki. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mając na uwadze wszystkie przedstawione fakty, Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe rekomenduje przyjęcie rządowego projektu ustawy o likwidacji Akademii Kopernikańskiej i Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika. W naszej ocenie brak jest uzasadnionych przesłanek kontynuowania działalności tych jednostek. Środki publiczne przeznaczone na ich funkcjonowanie powinny wspierać renomowane instytucje naukowe, których działania są sprawdzone, transparentne i rzeczywiście służą rozwojowi nauki w Polsce. To rozwiązanie pozwoli na efektywniejsze wykorzystanie środków budżetowych oraz ograniczenie niepotrzebnych kosztów administracyjnych. Dziękuję.