Mówca: Sprawozdawca Michał Dworczyk
Data: 2016-07-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Wczoraj zebrały się na wspólnym posiedzeniu dwie komisje: Komisja Łączności z Polakami za Granicą oraz Komisja Kultury i Środków Przekazu, i pracowały nad tekstami dwóch projektów uchwał. Zgodnie z decyzją połączonych komisji projekty te zostały połączone w jeden projekt, gdzie tekstem wiodącym został tekst Prawa i Sprawiedliwości. To, co chciałbym powiedzieć, zanim zarekomenduję Wysokiej Izbie przyjęcie projektu tej uchwały, to kilka słów na temat tła, które towarzyszy przyjęciu tej uchwały. Wiemy, że ta uchwała dotyczy bardzo dramatycznych wydarzeń z okresu II wojny światowej, z tego okresu, kiedy naród polski został szczególnie ciężko doświadczony przez dwa największe totalitaryzmy XX w. - niemiecki oraz sowiecki. Ale też nie możemy zapominać o naszych rodakach na Kresach II Rzeczypospolitej, którzy zostali szczególnie ciężko doświadczeni przez okrutne zbrodnie dokonane przez nacjonalistów ukraińskich. To było niezwykle bolesne doświadczenie, bo sprawcami tych zbrodni byli zamieszkali od wieków obok swoich polskich sąsiadów ukraińscy sąsiedzi. Te zbrodnie, które trzeba zgodnie z tym, co mówią historycy, nazwać ludobójstwem, były przez wiele, wiele lat przemilczane. Sprawa tego ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów, zwłaszcza z Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińskiej Powstańczej Armii, SS Galizien oraz innych kolaboranckich formacji ukraińskich, po 1989 r. w wyniku źle rozumianej poprawności politycznej też była zamiatana pod dywan, mówiąc kolokwialnie, zrobiono z tego dramatu temat tabu. Dzisiaj, jako Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, podejmujemy, a właściwie finalizujemy prace nad aktem prawnym, który ma oddać hołd pomordowanym oraz ustanowić święto - narodowy dzień pamięci o ofiarach ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II RP. I wydaje się, że należy w tym miejscu postawić kilka pytań: Czy to na pewno było ludobójstwo? Czy potrzebne jest nam takie święto? Czy nie zrobimy krzywdy naszym sąsiadom Ukraińcom, którzy walczą z rosyjską agresją na wschodzie kraju? Wbrew pozorom odpowiedzi na te pytania są stosunkowo proste, ponieważ w Polsce nie ma poważnego historyka, który kwestionowałby kwalifikację opisywanych wydarzeń jako zbrodni ludobójstwa, a więc świadomej, zaplanowanej akcji mającej na celu wyniszczenie konkretnej grupy narodowej. Wystarczy przytoczyć opinie prokuratorów oraz historyków IPN-u zawarte w publikacji ˝Zbrodnie przeszłości. Opracowania i materiały prokuratorów IPN˝ w tomie II. Tam szczegółowo została uzasadniona kwalifikacja tej zbrodni. Zresztą te przykłady można by mnożyć. Ale też nie trzeba sięgać do materiałów Instytutu Pamięci Narodowej, wystarczy zadać sobie nieco trudu i przeczytać prace nacjonalistycznych ideologów z dwudziestolecia międzywojennego, takich jak Doncow czy Mychajło Kołodziński. Ten ostatni, członek najwyższych władz Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, w dokumencie ˝Ukraińska doktryna wojskowa˝ pisał w sposób następujący: Polski element, który będzie stawiał czynny opór, musi ulec w walce, a resztę trzeba sterroryzować i zmusić do ucieczki za Wisłę. Bo nie można dopuścić do tego, aby po zwycięstwie polski element mógł tu żyć obok Ukraińców. Trzeba pamiętać, że im więcej wrogiego elementu zginie podczas powstania, tym łatwiejsza będzie budowa ukraińskiego państwa. I dalej możemy przeczytać w tym dokumencie: Wobec wrogiego elementu należy wykazać się takim okrucieństwem w czasie powstania, aby jeszcze dziesiąte pokolenie bało się choćby popatrzeć w stronę Ukrainy. Zatem fakt ludobójstwa nie podlega dyskusji. Nie powinniśmy bać się używać tego określenia, nie powinniśmy ulegać poprawności politycznej. Myślę, że w imię uczciwości wobec ofiar, ale też wbrew pozorom, o czym będę jeszcze mówił później, dla dobra samych Ukraińców powinniśmy otwarcie nazywać te wydarzenia po imieniu. Pytanie drugie: Czy potrzebne nam jest takie święto, święto, które będzie obchodzone 11 lipca, 11 lipca, czyli każdorazowo w rocznicę tzw. krwawej niedzieli, kiedy blisko 100 wsi zostało zaatakowanych przez ukraińskich nacjonalistów? (Wypowiedź poza mikrofonem) Pan poseł, jak rozumiem, będzie mógł w czasie dyskusji zabrać głos. Teraz będę zobowiązany, jeżeli pozwoli mi pan dokończyć. Zginęło w tamtym czasie kilka tysięcy Polaków zamieszkałych w tamtych miejscowościach. Niestety trzeba powiedzieć, że greckokatolickie duchowieństwo nie powstrzymywało, a czasami wręcz zachęcało oddziały nacjonalistów do tego, żeby dokonywać tych okrutnych zbrodni. Ale trzeba powiedzieć też o tym, i trzeba o tym pamiętać, że o ile oddziały OUN-u i UPA liczyły czterdzieści kilka tysięcy osób, to na tamtych terenach żyło kilka milionów Ukraińców i większość tych Ukraińców nie brała udziału w tych mordach. I o tym trzeba pamiętać, to trzeba podkreślać, trzeba wspominać też rolę tych, którzy ratowali Polaków, a takich osób jest wbrew pozorom nie tak mało. Instytut Pamięci Narodowej wydał nawet publikację, w której nazwiska, przykłady takich bohaterskich postaw, kiedy Ukraińcy ratowali swoich polskich sąsiadów, są przytaczane. Ale takie święto jest nam potrzebne, takie upamiętnienie jest nam potrzebne - nie po to, aby nosić nienawiść w sercu, ale po to, aby godnie uczcić ofiary oraz żeby zachować pamięć o tych dramatycznych wydarzeniach, żeby nigdy więcej podobna sytuacja nie miała miejsca, żeby nigdy więcej się ona nie powtórzyła. I trzecie pytanie: Czy nie robimy krzywdy naszym sąsiadom Ukraińcom, którzy walczą z rosyjską agresją na wschodzie kraju w Donbasie? Czy nie wspieramy propagandy rosyjskiej, bo czasami można usłyszeć takie oskarżenia, że te osoby, które podnoszą temat ludobójstwa dokonanego na Wołyniu i na Kresach Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej, wpisują się w rosyjską narrację. Polska i Polacy wspierają Ukrainę, wspierają walkę Ukrainy, która broni się przed rosyjską napaścią, zarówno materialnie, jak i finansowo. Od pierwszych dni rewolucji godności z Polski płynęła pomoc - o tym trzeba pamiętać - i tak jest nadal, ale wspieranie sąsiadów w walce o niepodległość nie wyklucza dialogu opartego na prawdzie. Wspieranie Ukrainy nie oznacza zgody na gloryfikację morderców i oddziałów odpowiedzialnych za przeprowadzenie ludobójstwa. Nie oznacza to również milczenia w sytuacji, kiedy kalana jest pamięć ofiar, a dzisiaj niestety mamy do czynienia z sytuacją, w której na Ukrainie jest prowadzona polityka historyczna, którą można najprościej opisać w ten sposób, że w oparciu o etos OUN i UPA jest budowana nowoczesna tożsamość narodowa. Tak naprawdę przez stosunkowo niedużą grupę ideologów i polityków społeczeństwo ukraińskie jest oszukiwane, bo przedstawiany im jest wykrzywiony obraz historii, wykrzywiony obraz tego, jak funkcjonowała UPA, zakłamany obraz tego, czym była rzeczywiście Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów. I paradoksalnie mogę nawet zrozumieć założenia, choć oczywiście ich nie akceptuję, ale mogę zrozumieć założenia tych ideologów, którzy chcą zmobilizować społeczeństwo do walki z napaścią rosyjską, z którą Ukraina się dzisiaj boryka. Paradoksalnie może na krótką metę taki pomysł na mobilizację społeczeństwa zadziała, ale długofalowo to będzie szkodliwe przede wszystkim dla samej Ukrainy, dlatego że na gloryfikacji zła, na kłamstwie nie da się niczego dobrego zbudować. Myślę, że warto powiedzieć w tym miejscu, że nasza debata w polskim parlamencie - bo przecież od dawna debatujemy, od dawna rozmawiamy o tym, że trzeba upamiętnić ofiary ludobójstwa - ta debata, te dyskusje wywołały już jeden pozytywny efekt. Oczywiście ten dialog nie jest przyjemny, choć jest bardzo potrzebny, nie jest przyjemny ani u nas w Polsce, ani nie jest przyjemny dla Ukraińców, którzy muszą stanąć w prawdzie, ale w moim przekonaniu długofalowo przyniesie dobre owoce. To, co już jest dobre, co teraz można zaobserwować, to pierwszy raz od lat na Ukrainie mamy do czynienia z sytuacją, w której rozpoczęła się dyskusja pomiędzy historykami i politykami ukraińskimi, którzy zadają sobie pytania, dyskutują między sobą, rozmawiają, czy obecna polityka historyczna na pewno jest dobrym pomysłem, czy w jej konsekwencji za parę lat nie powstanie poważny mur niechęci, mur dystansu, który będzie dzielił Polaków i Ukraińców. Wierzę, że im więcej czasu będzie mijało, im dłużej ten dialog będzie trwał, tym tej refleksji będzie więcej. Wierzę, że przyjęcie tej uchwały przez polski Sejm nie tylko odda... nie tylko w ten sposób oddamy hołd ofiarom, co jest naszym podstawowym zadaniem, ale również skłonimy do refleksji naszych sąsiadów, a ta refleksja i ten dialog po jakimś czasie doprowadzą do tego, że takich sytuacji, z którymi dziś się spotykamy, że Roman Szuchewycz, Stepan Bandera i Kłym Sawur mają swoje kolejne pomniki, kolejne ulice, będzie coraz mniej, a na końcu w ogóle nie będziemy mieli z nimi do czynienia. Myślę, że warto też powiedzieć o tym, że połączone komisje niemal jednogłośnie przyjęły ten projekt, wykorzystując w czasie prac nad tym projektem poprawki złożone przez wszystkie kluby - i przez Polskie Stronnictwo Ludowe, i przez Platformę Obywatelską, nie pamiętam, czy były poprawki Nowoczesnej, ale dzisiaj jest ten moment, żebyśmy jeszcze je przyjmowali. W każdym razie w ostatecznym głosowaniu nad tekstem projektu komisja była praktycznie jednogłośna, jedna osoba się wstrzymała. Myślę, że to jest bardzo ważne. Mam również nadzieję, że Wysoka Izba w głosowaniu nad tym projektem też będzie jednomyślna. W imieniu komisji chciałbym zawnioskować do Wysokiej Izby o przyjęcie tej uchwały. Bardzo dziękuję. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Joachim Brudziński)