Mówca: Brygida Kolenda-Łabuś
Data: 2015-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie Przewodniczący! Panie i Panowie Posłowie! Mam zaszczyt w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka poinformować Wysoką Izbę, że w dniu 9 lipca komisja zapoznała się z przedstawioną przez przewodniczącego prof. Romana Hausera informacją z działalności Krajowej Rady Sądownictwa w 2014 r. zawartą w druku sejmowym nr 3479. Przedstawiam sprawozdanie komisji dotyczące przyjęcia tej informacji, druk nr 3634. Krajowa Rada Sądownictwa jest konstytucyjnym organem władzy państwowej, któremu ustrojodawca powierzył szczególną rolę w zakresie ochrony wartości o podstawowym znaczeniu dla demokratycznego państwa, tj. stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. W demokratycznym państwie prawa niezależność sądów oraz niezawisłość sędziowska są całością nierozłączną. Spełnieniu tej funkcji służy wyłączne prawo rady do przedstawienia prezydentowi RP wniosków o powołanie na stanowiska sędziowskie, a także uczestnictwo w procesie podejmowania decyzji dotyczących awansowania czy przenoszenia sędziów. Jednym z narzędzi realizacji tego zadania jest możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności z konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Jak podkreślono w sprawozdaniu: Bez zasady niezawisłości nie można mówić o istnieniu demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistnić zasady podziału władz ani zagwarantować praw i wolności jednostki. Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa zarówno w obszernym sprawozdaniu pisemnym, jak i w sposób syntetyczny podczas obrad Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, a także dzisiaj na sali plenarnej rzetelnie i wnikliwie przedstawił podstawowe dane dotyczące działalności Krajowej Rady Sądownictwa w 2014 r., koncentrując się na najistotniejszych kwestiach dotyczących jej funkcjonowania. Proszę wybaczyć, że pewne fragmenty mojego sprawozdania będą powtórzeniem treści, które przed chwilą usłyszeliśmy, ale taka jest funkcja sprawozdania. W 2014 r. Krajowa Rada Sądownictwa odbyła 14 posiedzeń plenarnych, pracując przez 51 dni. W tym czasie rozpatrzyła 8093 - tj. o 3289 więcej - wnioski o powołanie na stanowisko sędziowskie złożone przez 1864 osoby - tu znowu mamy przyrost o 301 osób w stosunku do roku 2013. Było to związane z obowiązującą do końca września ubiegłego roku, o czym pan przewodniczący wspominał, regulacją, zgodnie z którą na wolne stanowiska można było zgłaszać swoją kandydaturę wielokrotnie z różnych obwieszczeń. Powodowało to, że praca Krajowej Rady Sądownictwa wydłużała się, ponieważ każde zgłoszenie, każda kandydatura była oddzielnie referowana. Zmiana ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, która weszła w życie 1 października 2014 r., wprowadziła możliwość zgłaszania się tylko na jedno wolne stanowisko sędziowskie do czasu zakończenia procedury przez Krajową Radę Sądownictwa. Wspomniana nowelizacja ustawy wprowadziła tzw. system e-nominacji, który w zasadniczy sposób przyspieszył postępowanie i przedstawianie kandydatów na stanowiska sędziowskie. Przed wprowadzeniem tych zmian średni okres oczekiwania na przedstawienie prezydentowi RP kandydatury na stanowisko sędziowskie trwał do 180 dni, a jak przed chwilą usłyszeliśmy z ust pana przewodniczącego, został on skrócony o co najmniej miesiąc. Jest to istotny postęp, biorąc pod uwagę, że w powszechnym wymiarze sprawiedliwości nieobsadzonych jest blisko 600 stanowisk sędziowskich. Skrócenie okresu od obwieszczenia o wolnym stanowisku sędziowskim do powołania jest istotnym osiągnięciem. Społeczeństwo oczekuje sprawnego postępowania sądowego, a można to osiągnąć, zwiększając liczbę osób orzekających. Z 1864 kandydatów rada przedstawiła prezydentowi do powołania 442 osoby, tj. 75 osób więcej niż w roku poprzednim. O jedno stanowisko sędziowskie ubiegały się przeciętnie 4 osoby, a wpłynęło na nie średnio 18 zgłoszeń. Przewodniczący rady powołał 356 zespołów rady opiniujących zgłoszenia osób kandydujących na wolne stanowiska sędziowskie, zastrzeżenia kandydatów na stanowiska sędziowskie co do pozostawienia ich zgłoszeń bez rozpatrzenia, wnioski o przeniesienie sędziego w stan spoczynku oraz wnioski o powrót sędziego na poprzednio zajmowane stanowisko. Zespoły te odbyły 475 posiedzeń. W czasie dyskusji na posiedzeniu komisji stwierdzono, że udział procentowy osób powołanych spośród adwokatów, radców prawnych, prokuratorów i osób wykonujących inne zawody prawnicze, mimo że nieznacznie wzrósł, nie do końca zgadzam się z oceną pana przewodniczącego, ponieważ wzrósł z 6% do 11%, to wciąż jest niski. Oczywiście można powiedzieć, że statystycznie wzrósł prawie o 100%. Opiniowanie kandydatów przebiega w taki sposób, że 5-osobowy zespół analizuje dokumenty i w wielu przypadkach przeprowadza rozmowy z kandydatami. W 2014 r. Krajowa Rada Sądownictwa przeprowadziła 223 rozmowy, które pozwoliły na lepszą ocenę predyspozycji kandydatów do pełnienia urzędu sędziowskiego. Rozmowy przeprowadzano także z prezesami sądów oraz wizytatorami. Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa, przedkładając komisji sprawozdanie, poinformował o zamiarze przedłożenia radzie propozycji przeprowadzania rozmów ze wszystkimi kandydatkami, bowiem możliwość zgłoszenia tylko na jedno stanowisko i korzystanie z możliwości teleinformatycznych, przypomnę, że odbywa się to w trybie wideokonferencji, stwarza ku temu korzystniejsze warunki niż w poprzednim stanie prawnym i organizacyjnym. Od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa osobom kandydującym i ubiegającym się o stanowisko służy możliwość odwołania do Sądu Najwyższego. W 2014 r. Sąd Najwyższy rozpoznał 78 spraw dotyczących odwołań kandydatów na stanowiska sędziowskie i osób, którym Krajowa Rada Sądownictwa odmówiła przeniesienia w stan spoczynku. Sąd Najwyższy w 11 przypadkach uchylił uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa. Proporcje te są korzystniejsze niż w roku poprzednim, co potwierdza wysoki stopień prawidłowości uchwał Krajowej Rady Sądownictwa. W przedmiocie przeniesienia sędziego w stan spoczynku Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwały w stosunku do 32 sędziów. Od tych uchwał odwołało się dziewięciu sędziów. W dwóch przypadkach Sąd Najwyższy uchylił uchwały rady i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia. Drugim istotnym zagadnieniem podejmowanym przez Krajową Radę Sądownictwa jest opiniowanie projektów aktów normatywnych dotyczących sądownictwa i sędziów. W 2014 r. rada zaopiniowała łącznie 189 projektów aktów normatywnych, wyraziła 120 opinii i zajęła 20 stanowisk, które są zamieszczone na stronie internetowej rady. Składa się na to 112 projektów ustaw, 14 założeń do projektów ustaw, 60 projektów rozporządzeń, jeden projekt obwieszczenia marszałka Sejmu i jeden projekt zarządzenia ministra sprawiedliwości. Krajowa Rada Sądownictwa łącznie zaopiniowała 29 projektów zmian kodeksów: 15 w zakresie nowelizacji prawa karnego, siedem w zakresie nowelizacji prawa cywilnego, cztery dotyczące Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dwie dotyczące Kodeksu spółek handlowych i jedną dotyczącą Kodeksu postępowania administracyjnego. Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa po raz kolejny w rocznej informacji przedkładanej Sejmowi zwraca uwagę, że tryb pracy Krajowej Rady Sądownictwa podczas posiedzeń niejednokrotnie uniemożliwia dotrzymanie wyznaczonego, krótkiego terminu przedłożenia opinii. Przydatność opinii Krajowej Rady Sądownictwa w procesie legislacyjnym jest nie do przecenienia, tak więc apel przewodniczącego do projektodawców o ustalenie realnych terminów dla przedłożenia opinii jest w pełni uzasadniony. Powinien to być to stosowny czas umożliwiający zajęcie stanowiska wobec przedkładanego projektu. W czasie dyskusji podkreślano dużą aktywność członków Krajowej Rady Sądownictwa na posiedzeniach właściwych komisji, co pozwala na bieżąco uczestniczyć przedstawicielom Krajowej Rady Sądownictwa w tworzeniu treści normatywnych procedowanych ustaw. W tym miejscu w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka chciałabym złożyć na ręce pana przewodniczącego podziękowania dla wszystkich przedstawicieli Krajowej Rady Sądownictwa aktywnie wspomagających proces tworzenia prawa, służących swoją wybitną wiedzą i doświadczeniem orzeczniczym. W 2014 r. pewne postulaty, które od dawna Krajowa Rada Sądownictwa uważała za istotne dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, osiągnęły finał legislacyjny. Zlikwidowana została aplikacja ogólna, uważana przez KRS za zbędną, bowiem mimo wielkich nakładów nie spełniała oczekiwań w zakresie szkolenia przyszłych sędziów. Skutek tych regulacji nie będzie natychmiastowy, bo wszyscy aplikanci, którzy odbywają lub rozpoczną w przyszłym roku aplikację ogólną, zakończą ją na dotychczasowych zasadach. Kolejnym, często postulowanym przez Krajową Radę Sądownictwa rozwiązaniem omawianym wielokrotnie podczas konferencji i spotkań środowiska sędziowskiego jest powrót asesorów sądowych do całego sądownictwa powszechnego. Zdaniem KRS asesura jest najlepszym sposobem weryfikacji, czy kandydat na sędziego sprawdza się w tej roli. Środowisko sędziowskie podkreśla, że nawet najlepsze zajęcia w ramach aplikacji ogólnej w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie zastąpią formy praktyki zawodowej, jaką jest asesura. Krajowa Rada Sądownictwa przekonała prezydenta RP do inicjatywy ustawodawczej w tym zakresie i Sejm po długiej i trudnej pracy nad projektem w dniu 10 lipca br. bez sprzeciwu, przy jednym głosie wstrzymującym się uchwalił ustawę przywracającą asesurę sędziowską.Miło mi poinformować, że wczoraj Senat przyjął tę ustawę bez poprawek. Obie te zmiany jako niezbędny element właściwej obsady sędziowskiej powinny przynieść efekt oczekiwany przez Polaków, tj. sprawniejsze funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Co do działań Krajowej Rady Sądownictwa w zakresie spraw odpowiedzialności dyscyplinarnej i etyki zawodowej sędziów do KRS w 2014 r. wpłynęły sprawy dyscyplinarne dotyczące 152 sędziów. Jest to prawie 50-procentowy wzrost w stosunku do roku poprzedniego. W 2014 r. zapadły 84 nieprawomocne wyroki sądów dyscyplinarnych. W przypadku wątpliwości czy zastrzeżeń dotyczących rozstrzygnięć sądów I instancji Krajowa Rada Sądownictwa inicjuje postępowania przed Sądem Najwyższym. W tym zakresie w 2014 r. Krajowa Rada Sądownictwa wniosła odwołania od wyroków sądów apelacyjnych do Sądu Najwyższego w 8 sprawach, w jednej sprawie na korzyść sędziego, a w 7 sprawach na niekorzyść sędziego, co pan przewodniczący przed chwilą potwierdził. Analizy skarg i wniosków wpływających do rady od osób indywidualnych dokonywały komisje stałe Krajowej Rady Sądownictwa: ds. skarg i wniosków, ds. wizytacji i lustracji, ds. etyki zawodowej sędziów i ds. odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów. W 2014 r. do Krajowej Rady Sądownictwa łącznie wpłynęło 1216 skarg, w tym 28 anonimowych, dotyczących różnych aspektów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, długości postępowań, sposobu prowadzenia spraw. Najczęściej kwestionowane są w tym trybie orzeczenia sądów powszechnych. Skargi w zakresie dotyczącym działalności sądów w dziedzinie, w której sędziowie są niezawiśli, nie podlegają rozpatrzeniu. Skarga w zakresie, w jakim zawiera wniosek o pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności dyscyplinarnej, podlega niezwłocznie przekazaniu właściwemu rzecznikowi dyscyplinarnemu. W ramach działalności w zakresie ˝Strategii systemu wymiaru sprawiedliwości na lata 2014-2020˝ Krajowa Rada Sądownictwa przedłożyła szereg uwag i propozycji. Uwagi i propozycje dotyczące np. rozwiązania problemu bezpłatnej pomocy prawnej i pośrednictwa prawnego jako ważnego aspektu dostępu obywateli do sądów, upowszechnienia mediacji i pozasądowego rozstrzygania sporów zostały już przez ustawodawcę podjęte, a prace nad nimi zbliżają się do końca procesu legislacyjnego. W ramach tych działań mocno zaakcentowano pogląd, że współdziałanie organów rządowych z Krajową Radą Sądownictwa w toku wdrażania przez Polskę reform strukturalnych mających na celu skrócenie czasu postępowań sądowych jest niezbędne. Zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa współdziałanie to powinno wyrażać się w rzeczowej i merytorycznej współpracy z ministrem sprawiedliwości, a także ze stowarzyszeniami sędziowskimi oraz ze środowiskiem prawniczym. Rada uznała za zasadne, aby strategią obejmować cały zespół elementów, na który składa się proces od zainicjowania sprawy aż do wykonania wyroku. Jeszcze raz składam w imieniu Komisji Sprawiedliwości i swoim własnym serdeczne podziękowania. Sama doświadczyłam wielokrotnie aktywności przedstawicieli Krajowej Rady Sądownictwa. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka pozytywnie oceniła przygotowaną bardzo rzetelnie i przedstawioną przez przewodniczącego informację o działalności rady w 2014 r. i rekomenduje Wysokiej Izbie jej przyjęcie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)