Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-04-17 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie poselskie w 180. rocznicę urodzin i 150. rocznicę śmierci poety Mieczysława Romanowskiego. Szanowna Pani Marszałek! Koleżanki i Koledzy Posłowie! Niewątpliwie jednym z najbardziej znanych poematów związanych z Sądecczyzną jest utwór Mieczysława Romanowskiego pt. ˝Dziewczę z Sącza˝. W roku bieżącym obchodzimy dwie rocznice związane z twórcą wspomnianego poematu - 180. rocznicę urodzin i 150. rocznicę śmierci. Romanowski, Galicjanin z pochodzenia przyszedł na świat 12 kwietnia 1833 r. w Żukowie na Pokuciu (dzisiejsza Ukraina). W wieku 10 lat zaczął uczęszczać do gimnazjum w Stanisławowie. Po zdaniu matury we Lwowie w 1853 r. otrzymał stypendium zakładu Ossolińskich i rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim. Od 1860 r. pracował w samym Ossolineum. W niedługim czasie drukował swoje pierwsze wiersze w różnych czasopismach. W późniejszych latach w swojej bogatej, głównie patriotycznej, twórczości młody Mieczysław Romanowski spotykał się z przedstawicielami różnorodnych środowisk, m.in. literackich i artystycznych, postulujących walkę narodowowyzwoleńczą i odzyskanie niepodległości. Autor miał wówczas styczność z osobami, które później wytyczały szlaki w świecie kultury bądź polityki. Byli to m.in. Mieczysław Dzieduszycki, Mieczysław Pawlikowski (potomkowie uczestników Sejmu) i Mieczysław Kamiński (syn Jana Nepomucena - wielkiej postaci lwowskiego teatru), Ludwik Wolski (parlamentarzysta) czy Adam Pajgert (poeta i tłumacz urodzony na Podolu, członek grupy młodych galicyjskich pisarzy skupionych wokół ˝Nowin˝ i lwowskiego ˝Dziennika Literackiego˝). Tak więc Romanowski stał się orędownikiem pokoju, niepodległości, piewcą tak charakterystycznego dla epoki romantyzmu patriotyzmu. Jego debiutem poetyckim był poemat ˝Chorąży˝ w piśmie pt. ˝Nowiny˝. Współpracował także z ˝Dziennikiem Literackim˝ oraz pismem ˝Dzwonek˝ wydawanym dla prostego ludu. Romanowski był zaangażowany od roku 1862 w nielegalną działalność konspiracyjną, działał też na rzecz kształcenia ówczesnej młodzieży. W lutym został uczestnikiem powstania styczniowego. Był dowódcą oddziału młodzieży lwowskiej, następnie został aresztowany. Zwolniony z więzienia, dołączył do powstańców pod dowodzeniem pułkownika Marcina Borelowskiego ˝Lelewela˝, działacza i społecznika patriotycznego, który zginął w bitwie na Sowiej Górze pod Batorzem dnia 6 września 1863 r. Romanowskiego mianowano kapitanem. Poeta powstaniec Mieczysław Romanowski zginął 24 kwietnia 1863 r. w wieku jedynie 30 lat podczas jednej z potyczek powstania styczniowego pod Józefowem Biłgorajskim na Lubelszczyźnie. Poemat ˝Dziewczę z Sącza˝ Romanowski napisał na dwa lata przed swoją przedwczesną śmiercią. Na cześć artysty jedna z ulic Nowego Sącza, niedaleko rynku, nosi jego imię. Utwór opowiada o bohaterskiej dziewczynie Basi, mieszczance, która za czasów, gdy król szwedzki Karol Gustaw najechał Polskę, sprytem weszła w posiadanie wiedzy na temat planowanego spalenia miasta Nowego Sącza i rzezi mieszczan. Rozgłosiwszy wieści na ulicach miasta, doprowadziła do wybuchu powstania przeciw Szwedom, które w konsekwencji ocaliło miasto. Mimo że sama Basia ginie, pamięć o jej bohaterskim czynie przetrwała przez stulecia. W roku bieżącym, gdy obchodzimy również 150. rocznicę wybuchu powstania styczniowego, warto i należy wspomnieć o poecie powstańcu, którego utwory weszły do kanonu lektur obowiązkowych w szkołach i na uczelniach o profilu humanistycznym.