Mówca: Barbara Bubula
Data: 2015-12-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! (Gwar na sali, dzwonek) Z prawdziwą przyjemnością przedstawiam Sejmowi projekt ustawy wprowadzający w naszym kraju długo oczekiwany przez Polaków podatek od niektórych instytucji finansowych, zwany potocznie podatkiem bankowym. W ten sposób realizowany jest jeden z głównych punktów programu Prawa i Sprawiedliwości, dzięki któremu wyborcy powierzyli rządy naszemu ugrupowaniu. To jest dobre i sprawiedliwe, że instytucje finansowe wreszcie będą musiały w większym niż dotychczas stopniu uczestniczyć w obowiązku łożenia na konieczne wydatki budżetowe. Niestety, skala propagandowego jazgotu i manipulacji przeciwko wprowadzeniu tego podatku świadczy wciąż o sile lobby instytucji finansowych w naszym kraju, o sile lobby najbogatszych. To właśnie podatek bankowy stanowi świadectwo, że Prawo i Sprawiedliwość jest tym środowiskiem politycznym, które odważnie staje w interesie Polaków przeciwko silnym, potężnym grupom nacisku, zwłaszcza międzynarodowym, ale również krajowym. Zacznijmy od podstawowej informacji. To jest rzecz oczywista, tajemnica poliszynela, że instytucje finansowe, w większości powiązane z międzynarodowym kapitałem, cieszyły się i dotąd się cieszą wysokimi przywilejami w stosunku do całej reszty prowadzących działalność gospodarczą. Działalność bankowa w naszym kraju przynosi wyjątkowe przychody. Rentowność tych instytucji jest o wiele wyższa niż rentowność podobnych podmiotów na Zachodzie, zaś opłaty bankowe oraz prowizje od kredytów w Polsce ponoszone przez polskich obywateli od lat są o wiele wyższe niż za granicą. Jakiś czas temu zbulwersowała całe społeczeństwo informacja, że jesteśmy czwartym co do wielkości krajem Europy, w którym udział w przychodach instytucji finansowych tego typu, tych przychodach, które stanowią opłaty i prowizje od klientów, wynosi aż 27%. W związku z tym opłaty bankowe i prowizje były o wiele wyższe niż te, które mogli ponosić w stosunku do swoich zarobków polscy obywatele. De facto nie ma u nas zdrowej konkurencji w tym sektorze. Gdyby tak było, to nie musielibyśmy tak drogo płacić za kredyty i tak mało otrzymywać za złożone w bankach depozyty. Całe szczęście, że w trakcie wieloletnich rządów poprzednich ekip nie udało się sprzedać resztek elementów państwowych w tym systemie. Dzięki temu pan minister finansów może dzisiaj powiedzieć, że groźby podniesienia opłat przez banki w wyniku tej ustawy nie będą mogły być zrealizowane choćby z tego powodu, że PKO Bank Polski takich opłat na pewno nie podniesie. Widać stąd jak na dłoni, że potrzebne jest, by państwo posiadało strategiczną własność w takim właśnie sektorze. System bankowy w dzisiejszych państwach całego świata dysponuje ogromnym podstawowym przywilejem - decyzja o udzieleniu kredytu lub pożyczki w rzeczywistości umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej albo dokonanie zakupu przez firmy i obywateli, a banki pobierają o wiele wyższe odsetki niż koszt przez te banki poniesiony. Zyski sektora bankowego wynoszą rocznie kilkanaście miliardów złotych. Wiele uzyskiwanych przychodów wyprowadzanych jest za granicę do powiązanych kapitałowo banków matek. Polscy przedsiębiorcy, zwłaszcza ci drobni i średni, często nie mogą liczyć na sprawiedliwy dostęp do decyzji kredytowych. Warto wspomnieć też o dodatkowych obciążeniach powodowanych swoistym przymusem posiadania konta bankowego obciążonego dodatkowymi opłatami, o opłatach związanych z używaniem kart bankomatowych i kredytowych. A system bankowy i ubezpieczeniowy daje nam w zamian od wielu tygodni już prawdziwe propagandowe naloty dywanowe w prasie, radiu, telewizji i Internecie, które notabene są bardzo mocno finansowane z reklam przez ten system przekazywanych. Kwoty udziałów w reklamie w mediach to są kwoty idące w setki milionów złotych rocznie. Widać, jak celny jest to projekt, jak godzi on w interesy środowiska przekonanego do tej pory o swej nieomylności i bezkarności. Mówimy o sektorze, którego aktywa mają wartość 1880 mld zł. To są właśnie banki i inne instytucje tego typu. Do tego jeszcze ubezpieczyciele z kwotą 180 mld. Razem są to ponad 2 bln zł. Polska do czasu objęcia rządów przez Prawo i Sprawiedliwość była krajem, gdzie biedni płacili za bogatych. Opodatkowane są najniższe renty, emerytury i najniższe płace, zaś podatek VAT płacą przede wszystkim konsumenci, ci, którzy mają niskie i średnie dochody, a najbogatsi bardzo często unikają płacenia podatków. Spadają wpływy z VAT, spadają wpływy z podatku od przedsiębiorstw w stosunku do rozwoju gospodarczego, a międzynarodowe korporacje znajdują przemyślne sztuczki służące sztucznemu podwyższaniu kosztów i w ten sposób wykazują stratę lub dochody tak małe, że podatku dochodowego prawie nie płacą. Skutek jest taki, że przez lata słyszeliśmy, że nie da się wprowadzić porządnych i sprawiedliwych dodatków na wychowanie dzieci, że na przykład nie można zdjąć obciążeń podatkowych z najuboższych. Niniejszy projekt dotyczy raptem swoistego przymuszenia instytucji finansowych, by wpłaciły do budżetu państwa rocznie od 6 do 7 mld zł. Wprowadzenie tego podatku popierają miliony obywateli, a z badań opinii opublikowanych kilka dni temu przez ˝Dziennik Gazetę Prawną˝ wynika, że popiera ten podatek aż 41% ludzi w naszym kraju, przeciwko jest tylko 19%, i to pomimo tych - jak to nazwałam - propagandowych nalotów dywanowych ze strony tych, którzy są przeciwni wprowadzeniu tego podatku. Będziemy jednym z ostatnich krajów Europy, który wprowadzi taki podatek, i stąd, jak myślę, ten bardzo zajadły, nawet wściekły opór, mówienie o jakimś haraczu, o tym, że jakieś rozrzutne wydatki budżetowe mają być z tego finansowane. A co jest celem tego podatku? Celem wprowadzenia tego podatku jest pozyskanie po prostu dodatkowego źródła finansowania wydatków budżetowych, w szczególności wydatków społecznych, o których jest mowa w programie rządu pani premier Beaty Szydło. Przypomnę przy tej okazji historię, kiedy to w roku 2012 była wprowadzana podwyżka VAT-u, rzekomo czasowa, na bardzo krótki okres, przez pana ministra finansów Jana Vincent-Rostowskiego. (Głos z sali: To ją znieście.) Wówczas Prawo i Sprawiedliwość proponowało... (Głos z sali: To ją znieście i sprawa załatwiona.) ...aby zamiast tego podatku, zamiast podwyższonego VAT-u, który będzie obciążał przede wszystkim najuboższych w naszym kraju, lub obok niego, równolegle z nim wprowadzić podatek bankowy. Wówczas ta propozycja została odrzucona. Niniejsza ustawa ma na celu zwiększenie udziału sektora finansowego w finansowaniu wydatków budżetowych. Podniesienie w ostatnich latach stawki VAT o jeden punkt procentowy zwiększyło obciążenia podatkowe społeczeństwa o kwotę zbliżoną do szacowanych dochodów budżetu państwa właśnie z tytułu referowanego przeze mnie podatku. Jest uzasadnione, by sektor finansowy w większym niż dotychczas stopniu uczestniczył w ponoszeniu obciążeń podatkowych, jak to ma miejsce w innych państwach europejskich. Taki podatek, który funkcjonuje w kilkunastu krajach Unii Europejskiej, był wprowadzany tam sukcesywnie po 2008 r. Do najpopularniejszych przedmiotów opodatkowania należą: wartość sumy bilansowej, z różnymi zastrzeżeniami, wartość aktywów netto, wartość zobowiązań oraz wartość całkowitego wymogu kapitałowego. Tego typu podatki funkcjonują w Wielkiej Brytanii od roku 2011, na Węgrzech od 2010 r., w Portugalii od 1 stycznia 2011 r., we Francji od 1 stycznia 2011 r., w Szwecji od października 2008 r. Zgodnie z ustawą opodatkowaniem zostanie objęta suma wartości aktywów podatnika wynikająca z zestawienia obrotów i sald sporządzonego przez podatnika na podstawie zapisów na kontach księgi głównej na koniec każdego miesiąca lub zgodnie ze standardami stosowanymi przez podatników na podstawie ustawy o rachunkowości ponad kwotę 4 mld zł. W przypadku banków krajowych, oddziałów banków zagranicznych i oddziałów instytucji kredytowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych ustawa przewiduje obniżenie podstawy o wartość funduszy własnych oraz tych kwot, które podatnik, działając w wykonaniu decyzji, podwyższył w okresie miesiąca, za który ustala się podstawę opodatkowania. Podatek będzie rozliczany miesięcznie, a stawka podatku za każdy miesiąc będzie wynosić 0,0325% podstawy opodatkowania dla banków krajowych, oddziałów banków zagranicznych, oddziałów instytucji kredytowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych oraz 0,05% podstawy opodatkowania dla krajowych zakładów ubezpieczeń, krajowych zakładów reasekuracji, oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń i zagranicznych zakładów reasekuracji oraz głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń i zagranicznych zakładów reasekuracji. Ustawa została skonstruowana w oparciu o elementy konstrukcyjne podatku, tj. określa po kolei przedmiot, podmiot, obowiązek podatkowy, podstawę opodatkowania, stawkę podatkową, sposób poboru podatku oraz zwolnienie i ulgi podatkowe. Przedmiotem opodatkowania jest suma wartości aktywów podatnika wynikająca z zestawienia obrotów i sald, a zatem jest to podatek majątkowy, przy czym podstawę opodatkowania obniża się o wartość funduszy własnych utrzymywanych przez podatników prowadzących działalność kredytowo-pożyczkową ze względu na konieczność ochrony ich interesów jako depozytariuszy. Ze względu na sytuację podatnika, wobec którego Komisja Nadzoru Finansowego zmuszona była skorzystać ze swoich kompetencji ustawowych, nie będzie się pobierać podatku w okresie, w jakim utrzymują się skutki prawne wywołane przez decyzje wydane przez KNF, mające na przykład za przedmiot likwidację banku, zawieszenie działalności banku i wnioskowanie o jego upadłość lub ustanowienie zarządu komisarycznego banku albo likwidację przymusową zakładu ubezpieczeń, zakładu reasekuracji, ustanowienie zarządu komisarycznego takiego zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji lub wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji oraz ustanowienie i odwołanie kuratora albo ustanowienie zarządcy komisarycznego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. Przedmiotem opodatkowania są osoby prawne, a więc banki, zakłady ubezpieczeń i reasekuracji oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, czyli oddziały instytucji zagranicznych. Poza opodatkowaniem pozostają zagraniczne zakłady ubezpieczeniowe z państw członkowskich Unii Europejskiej wykonujące działalność w Polsce na zasadzie swobody działalności ubezpieczeniowej oraz banki wykonujące transgraniczną działalność bankową. Opodatkowanie tych podmiotów byłoby niezwykle trudne, a ponadto ich obecna skala działalności w Polsce prowadzonej poza oddziałami nie jest znaczna. Pobór podatku będzie następował na zasadzie samonaliczania podatku przez podatników. Podatek naliczany będzie w okresach miesięcznych. Za takim rozwiązaniem przemawia sporządzanie w takich okresach zestawień obrotów i sald dających możliwość ustalenia podstawy opodatkowania, ale także istniejące już w systemie prawnym obowiązki sprawozdawcze tych instytucji realizowane właśnie w cyklach miesięcznych. Jako właściwy organ podatkowy w ustawie został ustalony naczelnik urzędu skarbowego właściwy miejscowo ze względu na siedzibę podatnika, z tym że w przypadku oddziałów instytucji finansowych naczelnik urzędu skarbowego właściwy miejscowo ze względu na siedzibę oddziału. W ustawie przewidziano zwolnienie z podatku sumy bilansowej, jak wspomniałam, o wartości nieprzewyższającej 4 mld zł. Zwolnienie wprowadza się w celu ochrony powstających banków i zakładów ubezpieczeń, które pozytywnie wpływają na konkurencję na rynku, gdyż objęcie ich podatkiem mogłoby doprowadzić je do trudności finansowych. Podobne rozwiązania funkcjonują w innych krajach, na przykład w Austrii zwolniona jest kwota do 1 mld euro. Zdecydowano się także zwolnić z podatku Bank Gospodarstwa Krajowego i ewentualnie inne banki państwowe, które mogą powstać w przyszłości. Takie instytucje realizują cele polityki gospodarczej państwa i są powołane w celu innym niż stricte komercyjny. Ich opodatkowanie, zważywszy, że w aktywa są wyposażane właśnie przez państwo polskie, nie ma sensu i generowałoby jedynie pusty obrót pieniądza zamiast realizować cele fiskalne założone w ustawie. Ustawa zawiera także przepisy przejściowe umożliwiające pobór podatku w pierwszym okresie rozliczeniowym, tj. w lutym 2016 r. Ponadto ze względów fiskalnych proponuje się wprowadzenie zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, której celem jest uniemożliwienie odliczania projektowanego podatku od podstawy opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych. Bardzo mocno w dyskusji dotyczącej wprowadzenia tego rozwiązania ustawowego podkreślany jest fakt, jakoby wprowadzenie tego podatku miało mieć wpływ na wysokość opłat i prowizji stosowanych przez banki. Otóż w literaturze przedmiotu ten problem jest rozważany i badany również pod kątem podatku już wprowadzonego w innych krajach, zarówno w Unii Europejskiej, jak i poza Unią Europejską. Bardzo wielu fachowców, również tych, którzy niekoniecznie są zwolennikami wprowadzania takiego podatku, zwraca uwagę na to, że wpływ na poziom opłat funkcjonujących w stosunku do klientów jest wpływem albo niewielkim, albo znikomym, albo żadnym. W związku z tym są bardzo liczne dowody, również w pracach fachowych, naukowych, eksperckich, które dotyczą właśnie sprawdzenia tego wpływu. Podatek, ze względu na jego kształt, nie ingeruje w poziom rezerwy obowiązkowej w związku z tym, że ten poziom pozostaje w wyłącznej kompetencji i gestii banku centralnego. Znaczenie tego podatku ujawni się tylko przy ocenie adekwatności kapitałowej. Adekwatność kapitałowa, czyli współczynnik wypłacalności, jest to minimalna procentowa relacja funduszy własnych netto do aktywów ważonych ryzykiem. Jego wartość minimalna to 8%, a na koniec I kwartału 2015 r. wynosiła w naszym kraju 13,6% dla całego sektora. Prawo bankowe w art. 128 nazywa fundusze własne netto kapitałem wewnętrznym i nakłada na banki obowiązek i prawo określania jego wysokości samodzielnie w relacji do profilu ryzyka generowanego przez dany bank. KNF na bieżąco kontroluje prawidłowość wyznaczenia tego kapitału przez banki. Kapitał wewnętrzny czy fundusze własne to fundusze mające zagwarantować bankowi kontynuowanie działalności w razie materializacji całego ryzyka oszacowanego dla danej struktury aktywów. W uproszczeniu kapitał wewnętrzny to część kapitału akcyjnego i zapasowego utworzonego z zatrzymanych zysków. Wzrost zapotrzebowania na ten kapitał może z powodu zamiaru ekspansji kredytowej lub wzrostu poziomu ryzyka generowanego przez aktualną strukturę wpływów... W wartościach nominalnych poziomów funduszy własnych sektora to jest 125 mld zł, jeśli chodzi o banki komercyjne, i 10,5 po stronie banków spółdzielczych. Z kolei w grudniu, przepraszam, w dniu 30 września 2015 r. suma aktywów sektora jako całości, o czym już wspominałam, wynosiła 1887 mld zł, a więc podatek wg stawki 0,0325% miesięcznie to ok. 7,3 mld w skali roku. Wynik finansowy netto sektora wyniósł 16,2 mld, czyli wzrósł aż o 7,1% w stosunku do roku 2013. Przy niemal zerowej inflacji i stosunkowo niewielkim wzroście gospodarczym jest to znakomity efekt. Natomiast zgodnie z danymi KNF suma bilansowa sektora ubezpieczeniowego na dzień 30 czerwca 2015 r. wynosiła 180 mld, a wynik finansowy netto po 6 miesiącach to prawie 3,5 mld zł. Z danych tych wynika wyższa rentowność sektora ubezpieczeń w stosunku do bankowego, co uzasadnia stosowanie wyższej stawki podatku w wysokości 0,05% miesięcznie. Podsumowując, należy stwierdzić, że proponowana ustawa jest ustawą tak skonstruowaną, żeby spowodowała po stronie możliwości budżetu państwa wykonywanie tych zadań, które zostały zapowiedziane i za którymi opowiedzieli się Polacy, głosując w ostatnich wyborach. Tych zadań, które dotyczą zwłaszcza wsparcia polityki rodzinnej, zwłaszcza zmniejszenia obciążeń osób najmniej zarabiających. Natomiast w przypadku sektora bankowego jest tak skonstruowana, aby nie sprowadzić, spowodować w tym sektorze problemów finansowych, natomiast spowodować, aby proporcjonalnie do swojego udziału we wzroście gospodarczym uczestniczył on również w finansowaniu projektów rozwojowych, zmian dotyczących polityki społecznej państwa, które przyczynią się w przyszłości do lepszej sytuacji gospodarczej całego kraju. Dziękuję za uwagę. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Barbara Dolniak)