Mówca: Grzegorz Lorek
Data: 2019-10-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość popiera rządowy i senacki projekty ustaw o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, druki nr 3573, 3486, 3694. Tak jak powiedział mój przedmówca, potrzeba zmian ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w zakresie prawa filiacyjnego wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 2018 r., w którym Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 70 § 1 w zakresie, w jakim określa termin do wytoczenia powództwa o zaprzeczeniu ojcostwa męża matki niezależnie od daty powzięcia wiadomości przez pełnoletnie dziecko o tym, że nie pochodzi od męża matki, jest niezgodne z art. 30 w związku z art. 37 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podniesiony w skardze konstytucyjny problem odnosił się do sposobu ustalenia daty, od której termin ten jest liczony. Ustawodawca zdecydował, że datą początkową terminu do wytoczenia przez pełnoletnie dziecko powództwa o zaprzeczeniu ojcostwa męża matki jest data osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Natomiast nie ma znaczenia to, kiedy dziecko dowiedziało się, że nie pochodzi od męża swej matki. W praktyce termin zawity może więc upłynąć, zanim osoba zainteresowana w ogóle uzyska informacje na temat rzeczywistego pochodzenia biologicznego. Dokonując oceny zaskarżonego rozwiązania ustawowego, trybunał uwzględnił dotychczasowe orzecznictwo, z którego wynika, że na gruncie konstytucji można mówić o istnieniu swoistego prawa każdego człowieka do poznania swej tożsamości i ustalenia relacji łączącej go z innymi osobami zgodnie z prawdą biologiczną. Wskazane prawo pozostaje w ścisłym związku z zasadą ochrony godności, art. 30 konstytucji, a także z prawem do ochrony życia prywatnego i rodzinnego, art. 47 konstytucji. Prawo do poznania własnych korzeni i prawnego ustalenia pochodzenia zgodnego z prawdą biologiczną nie ma co prawda charakteru absolutnego, jednak ewentualne jego ograniczenia muszą być uzasadnione innymi wartościami konstytucyjnymi oraz spełniać wymaganie proporcjonalności, art. 31 ust. 3 konstytucji. Projektowane rozwiązanie jest zgodne również ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zawartym w wyroku z dnia 20 grudnia 2007 r. Konsekwentnie celem ujednolicenia regulacji w tym zakresie proponuje się również nowelizację art. 61 14 § 1 dotyczącego zaprzeczenia macierzyństwa, art. 81 § 2 dotyczącego ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa. Projekt zakłada zatem modyfikację początku biegów terminu do wytoczenia przez dziecko powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, zaprzeczenie macierzyństwa oraz ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa. Terminy te mają biec od chwili dowiedzenia się przez dziecko o biologicznym niepochodzeniu od osoby, której macierzyństwo lub ojcostwo zostało ustalone. Projekt zachowuje konstrukcję terminów o charakterze prekluzyjnym, których upływ prowadzi do wygaśnięcia legitymacji czynnej. Należy uznać, że terminy roczne stanowią propozycję kompromisową. Z jednej strony dają one realną szansę na podjęcie przemyślanej decyzji, mającej niezwykle poważne i długofalowe konsekwencje, a z drugiej nie destabilizują nadmiernie sytuacji prawnej dziecka. W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość zdecydowanie rekomenduję dalsze procedowanie nad projektem ustawy. Pani Marszałek! W imieniu klubu parlamentarnego składam poprawki. Proponujemy po art. 1 dodać art. 1a-1c. Dziękuję.