Mówca: Ryszard Zbrzyzny
Data: 2013-10-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam przyjemność w imieniu Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej przedstawić stanowisko odnośnie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Celem nowelizacji ustawy jest m.in. zastąpienie obecnie obowiązującej tzw. dyscyplinującej reguły wydatkowej nową regułą, zwaną stabilizującą. Według rządu nowa reguła jest niezbędna, gdyż dotychczasowe zabezpieczenia zapewniają dyscyplinę w finansach publicznych w sposób niewystarczający, nie mają mechanizmu władzy cyklicznej na wypadek dekoniunktury gospodarczej i nie przewidują jasno określonych działań, które ograniczałyby nadmierne zadłużanie się państwa. Okazuje się, że przez 20 lat nie było problemu, a obecnie problem się pojawia. Przypomnę, że obowiązująca reguła przewiduje m.in. trzy progi ostrożnościowe określające górną granicę relacji długu publicznego do PKB. Jeden zapisany jest w konstytucji, jest to 60%, a dwa wynikają z ustawy o finansach publicznych: 50% i 55%. Założeniem nowej stabilizującej reguły ma być m.in. ograniczenie wzrostu wydatków do średniookresowego wzrostu PKB za okres 8 lat, a więc za 6 lat historycznych, za rok poprzedzający, w którym projektowany jest budżet na podstawie danych z GUS i na podstawie szacunku wzrostu PKB za rok bieżący, oraz w oparciu o prognozę na rok następny, a więc rok budżetowy. Jest to więc bardzo karkołomna konstrukcja. Nowe propozycje ustawowe odnoszą się nie tylko do budżetu państwa, ale obejmują także ok. 90% wydatków sektora finansów publicznych - dotyczy to instytucji zarówno rządowych, jak i samorządowych. Tu należałoby zapytać, co z wydatkami sztywnymi. Jest ich coraz więcej. Szacuje się, że powyżej 70%, a w niektórych przypadkach może nawet więcej. Oceniając nowelizację ustawy, należy przede wszystkim zastanowić się nad skutkami wejścia w życie proponowanych rozwiązań nie tylko dla budżetu, ale przede wszystkim dla realizacji zobowiązań prawnych państwa wynikających z zapisów ustawowych. Warto zauważyć, że budżet nie jest celem samym w sobie, ale jest narzędziem zapewniającym sprawną realizację zadań stojących przed państwem przy zapewnieniu wymaganego zrównoważenia wydatków publicznych. Czy proponowane rozwiązanie zapewni osiągnięcie takiego celu, można i należy mieć poważne wątpliwości. Autorzy projektu nie kryją, że wprowadzenie do ustawy reguły dyscyplinującej ma zapewnić ograniczenie wydatków państwa o charakterze uznaniowym, co powinno przyczynić się w kolejnych latach do ograniczenia wydatków budżetu państwa. Problem polega jednak na tym, że zwiększenie dyscypliny w zakresie polityki wydatkowej państwa, które powinno być osiągnięte możliwie bez szkody, jeśli chodzi o wykonanie jego obowiązków, może nastąpić w dwojaki sposób. Pierwszym i najbardziej racjonalnym sposobem jest przeprowadzenie analizy dotychczasowego sposobu wydatkowania środków publicznych i podjęcie działań zapewniających zwiększenie efektywności wydawania pieniędzy. Chodzi o wykonanie tych samych zadań mniejszym kosztem, co stanowi istotę efektywności. Drugi sposób, zaproponowany w omawianym projekcie, to pójście po linii najmniejszego oporu i zdecydowanie się na regułę wydatkową, a więc dotyczącą tylko rozmiarów wydatków publicznych. Jest to sposób złudnie prosty i łatwy, a może być mało skuteczny. Przy nieefektywnym systemie wydawania pieniędzy, a z takim mamy w Polsce do czynienia, wprowadzenie mechanicznego cięcia wydatków będzie wprawdzie prowadziło do utrzymania równowagi budżetowej, ale nastąpi to kosztem zmniejszenia wielkości wykonywanych zadań, a więc ograniczenia i tak niskich w stosunku do zapisów ustawowych wydatków państwa. Innymi słowy, państwo będzie robiło to samo co dotychczas, ale w mniejszym zakresie. Może to więc prowadzić do ograniczenia np. długości wyremontowanych lub wybudowanych dróg, wydłużenia czasu oczekiwania na wizytę u lekarza specjalisty, czy też zmniejszenia puli refundowanych leków albo zwiększenia liczby uczniów w klasach kosztem jakości kształcenia i wychowania. Pogorszy się zatem wydolność państwa i ograniczone będą perspektywy co do trwałego uzdrowienia wydatków publicznych. Tym sposobem po raz kolejny nie leczymy choroby, ale jej objawy, a więc leczymy skutki, a nie przyczyny skutków tejże choroby. Uwzględniając podniesione powyżej argumenty i inne argumenty, które można byłoby jeszcze tutaj mnożyć, Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej składa wniosek o odrzucenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu. Dziękuję za uwagę.