Mówca: Rozwoju Regionalnego Elżbieta Bieńkowska
Data: 2013-02-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pozwolą państwo, że podzielimy to na dwa wystąpienia. Najpierw ja ogólnie powiem o systemie zarządzania, kontroli, o tym, jakie są wydatki, a potem pan minister Nowak przedstawi bardziej szczegółowe informacje. Kilka słów na temat stanu realizacji wszystkich programów. W jednym zdaniu: z 68 mld euro obecnie zwrócono Polsce blisko 36 mld euro, tj. prawie 53%. Mówię o tym, dlatego że w czasie dyskusji bardzo często dało się zauważyć, że ci, którzy o tym rozmawiają, nie za bardzo wiedzą, po prawie 9 latach członkostwa Polski w Unii Europejskiej, że wszystkie pieniądze dla wykonawców, wszystkie pieniądze na projekty płaci polski budżet. Komisja Europejska potem to refunduje. Zwykle nie odbywa się to w cyklu rocznym, nie zamyka się to w ciągu roku. To taka bardzo ogólna uwaga. Te nasze prawie 36 mld euro to jest 22% środków wypłaconych w ogóle w tym budżecie wszystkim krajom europejskim. Następna po nas, jeśli chodzi o poziom refundacji, jest Hiszpania - 18 mld euro, potem Niemcy - 13, Węgry - 11 i Włochy - 8 mld euro. Jest to więc skala zupełnie nieporównywalna. Jeśli chodzi o ten schemat - mówimy oczywiście w tej chwili o zamrożeniu czy przerwaniu płatności pewnych pieniędzy - komisja wszczęła dotychczas 193 takie procedury w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności, a także 43, jeśli chodzi o Europejski Fundusz Społeczny. Mamy więc ponad 200, dwieście trzydzieści kilka takich procedur realizowanych do tej pory we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Dla Polski jest to druga taka sytuacja i - mocno to podkreślam - jest to sytuacja, z którą Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zdecydowanie się nie zgadza. Uważamy, że ta decyzja, aczkolwiek podjęta, nie miała podstaw prawnych. W tej chwili robimy wszystko, żeby jakoś tę sprawę odkręcić. Przechodzę do szczegółów. Jeśli chodzi o te 68 mld euro, 11,2 mld euro to pieniądze na drogi. Mamy 73 projekty drogowe, generalna dyrekcja jest inwestorem w przypadku 42 projektów. Jeśli chodzi o projekty realizowane przez generalną dyrekcję, stan kontraktacji, czyli podpisanych umów, podjętych zobowiązań, że taka droga konkretnie będzie budowana, wynosi 100%. To jest tylko o 10% więcej, ponieważ średnio w programach zbliżamy się do 90%, ale jest to jeden z najwyższych, najwyższy wskaźnik podpisanych w tym sektorze umów. Jeśli chodzi o wydatki kwalifikowane w tej chwili, czyli pieniądze, które zostały już przekazane beneficjentom, jest to na poziomie ponad 33 mld zł. Chciałabym z całą mocą stwierdzić, że polski system zarządzania i kontroli programów operacyjnych jest systemem bardzo sprawnie funkcjonującym i jednym z najlepszych, jeśli chodzi o Unię Europejską. Można spojrzeć na strony internetowe Komisji. Są tam informacje dotyczące corocznych audytów dyrekcji generalnej - polityka regionalna, jak również dyrekcji generalnej - zatrudnienie. W tych oficjalnych dostępnych danych Polska wskazywana jest jako kraj, który ma bardzo sprawne i najlepiej działające w Europie systemy zarządzania i kontroli. Wszystkie audyty przeprowadzane do tej pory w ramach wszystkich programów - zaraz przejdę do tego programu ˝Infrastruktura i środowisko˝, którego dotyczy ten problem - wszystkie audyty przeprowadzone zarówno przez polskich audytorów i instytucję audytową, czyli Ministerstwo Finansów, jak i Komisję Europejską, audyty Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, potwierdzają ten fakt, o którym wcześniej mówiłam. Wszystkie wykrywane nieprawidłowości są korygowane, co znajduje potwierdzenie w tym, że jest bardzo dużo korekt, jeśli chodzi o poszczególne projekty. Właściwie w Polsce nie ma chyba projektu, który nie miałby korekt czy wycofywanych poświadczeń. Żaden z audytów prowadzonych w Polsce nigdy nie rekomendował wprowadzenia dodatkowych mechanizmów kontrolnych, w tym w obszarze zmów przetargowych, czyli tym obszarze, o którym teraz mówimy, czy potencjalnych zmów przetargowych. Nigdy takiego wniosku z żadnego audytu, jeszcze raz powtórzę, polskiego, czyli Ministerstwa Finansów, ani Komisji Europejskiej czy Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nie było. Chciałabym podkreślić, że ta sytuacja, o której w tej chwili mówimy, jest dla nas o tyle bulwersująca, że te nieprawidłowości zaszły jakby poza systemem zarządzania funduszami europejskimi i ich kontroli. Podkreślam, żebyśmy wszyscy dobrze rozumieli, kto w tej sprawie jest pokrzywdzonym: pokrzywdzona jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, a krzywdzącymi są firmy budowlane - i to jest fakt - trzy firmy zagraniczne i chyba sześć firm polskich. Instytucje, które działają w systemie zarządzania i kontroli - kilkaset właściwie publicznych instytucji w Polsce - nie mają możliwości wykrycia tego rodzaju przestępstwa, ponieważ nie posiadają odpowiednich narzędzi, za których pomocą takie przestępstwo można wykryć. Żadne kontrole przeprowadzane w ramach Programu Operacyjnego ˝Infrastruktura i środowisko˝ nie wskazywały na możliwość takich przestępstw. Jeszcze raz powtórzę: nie wskazała na to ani Komisja, ani Trybunał Obrachunkowy, ani instytucje audytowe. Do tej pory w ramach programu ˝Infrastruktura i środowisko˝ odbyły się trzy audyty systemowe i wszystkie potwierdziły, że system działa prawidłowo i skutecznie. Pewne zalecenia były dawane, ale nie były to zalecenia o charakterze fundamentalnym, czyli takie, które rekomendowałyby pewne dodatkowe mechanizmy kontrolne, jak powiedziałam, tylko np. konkretne korekty finansowe za naruszenie Prawa zamówień publicznych. I to jest na bieżąco wdrażane. W każdym przypadku strona polska była do dyspozycji Komisji Europejskiej, przedstawiała pełne wyjaśnienia. Te wszystkie dane, o których powiedziałam, można skonkludować, podsumować tak: na poziomie europejskim skala błędów, nieprawidłowości to jest 10% wartości w odniesieniu do programów. Ten poziom zaczyna być niebezpieczny, i Komisja zwraca na to uwagę, jeżeli jest to powyżej 2%. W Polsce poziom błędu dla Programu Operacyjnego ˝Infrastruktura i środowisko˝ potwierdzony przez te wszystkie instytucje to 0,38%. To jest poziom najniższy w odniesieniu do wszystkich programów, a ten program, przypomnę, to 28 mld euro, to jest największy program europejski, największy program operacyjny w Unii Europejskiej. W dużej części państw Unii ten poziom jest znacznie wyższy, ja tylko państwu powiem, że Czechy to ponad 11%, Włochy 8,8, Hiszpania 4,1. Na tym tle naprawdę nasz system wypada bardzo dobrze. Teraz jak to się przekłada na tę sprawę, o której mówimy. Zresztą od razu, mimo że miałam to na końcu powiedzieć, podkreślę, że w tytule dzisiejszej informacji pojawia się znowu kwota 4 mld euro. Kwota 4 mld euro - to jest zupełnie nieusprawiedliwione, nie można tej kwoty używać w tym kontekście, ponieważ to jest kwota, która jeszcze została Komisji do wypłacenia do końca tej perspektywy. (Poseł Anna Paluch: Została wstrzymana.) Nie, ona nie została wstrzymana, ponieważ nie została wydana, te pieniądze w ogóle nie zostały wydane. Kwota, która została zamrożona, to jest kwota... (Poseł Izabela Kloc: Nic z tego nie dostaniemy.) ...3,5 mld euro... Mogłabym prosić, żeby pani poseł nie przerywała?