Mówca: Urszula Zielińska
Data: 2023-07-06 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej, czyli Platformy Obywatelskiej, Nowoczesnej, Inicjatywy Polskiej i Zielonych, mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o gospodarce opakowaniami, druk nr 3380. Dzięki Unii Europejskiej w końcu - i oby - wdrożymy system kaucyjny w Polsce. Projekt, który omawiamy, jest częściowym wdrożeniem dyrektywy europejskiej, zwanej potocznie dyrektywą single-use plastic. Dyrektywa pomaga stworzyć państwom członkowskim gospodarkę o obiegu zamkniętym, czyli taką, w której pierwszeństwo dajemy zrównoważonym, nietoksycznym produktom wielokrotnego użytku. Wdrożenie tej dyrektywy to większa konkurencyjność dla gospodarek polskiej i europejskiej, jednocześnie w mniejszym stopniu eksploatować będziemy cenne zasoby i środowisko naturalne. Projekt jest powszechnie akceptowany społecznie. Same zalety. W art. 9 dyrektywy jest zawarty obowiązek zapewnienia selektywnej zbiorki odpadów z tworzyw sztucznych na napoje do 3 l na poziomie 77% w 2025 r. i 90% w 2029 r. Dla zapewnienia tych poziomów dyrektywa sugeruje wprowadzenie systemu kaucyjnego, choć nie jest to obowiązkowe. W polskim projekcie ustawy ministerstwo zaproponowało nie tylko wprowadzenie systemu kaucyjnego dla opakowań plastikowych, ale również rozszerzenie go i objęcie nim opakowań szklanych wielorazowego użytku o pojemności do 1,5 l oraz puszek. Za to rozszerzenie zakresu ponad minimum wymagane dyrektywą należy się Ministerstwu Klimatu i Środowiska i panu ministrowi Ozdobie pochwała. To rozszerzenie pozwoli przyspieszyć realizację celów recyclingu i odzysku dla szkła i metalu, nie tylko plastiku, przyspieszy też wdrożenie w Polsce gospodarki obiegu zamkniętego, a tego przecież chcemy. I tyle pochwał. Panie ministrze, chwaliłam. A teraz o tym, co możemy i powinniśmy zrobić w tej ustawie lepiej. (Głos z sali: Dobrze.) Po pierwsze, poprawka środowiskowa, czyli małpki, jak pan minister się domyślił. To jest opakowanie, którego w Polsce zużywa się codziennie 3 mln. To jest ponad 1 mld małpek rocznie, które zalegają na trawnikach, chodnikach, w parkach, lasach, są po prostu wszędzie. Panie ministrze, dlaczego nie zaprojektować pojemnego, najnowocześniejszego w Europie systemu kaucyjnego od początku? Włączmy małpki. Następna luka - sklepy o powierzchni do 200 m 2 są wyłączone z obowiązku. Tak, wiem, one mogą brać udział w systemie kaucyjnym, ale nie mają obowiązku. To wyłącza potencjalnie całe bardzo powszechne sieci, sieć zieloną, nie będę jej nazywać, z małym zwierzątkiem w logo, nasze przydomowe sklepy tradycyjne. Włączmy, panie ministrze, mniejsze sklepy. Ten poziom 200 m 2 to wciąż bardzo wysoki poziom. Ludzie pójdą ze swoimi opakowaniami do sklepów wielkopowierzchniowych, a ci mniejsi producenci po prostu stracą. Przyjmując, że ustawa wobec opóźnień we wdrażaniu dyrektywy - bo jednak tak szybko jej nie wdrażamy, pani minister pracuje nad nią już chyba czwarty rok, należy odroczyć sankcje nakładane na przedsiębiorców - wejdzie w życie do końca tego roku, a system kaucyjny, panie ministrze, musi obowiązywać od 2025 r., a potem na przedsiębiorstwa nakładane będą kary, zostawiamy handlowcom i operatorom zaledwie rok na stworzenie systemu odbioru opakowań od początku i wdrożenie systemu. Czy to wystarczy? Nie wystarczy, tak mówią unisono producenci i przedsiębiorcy. Jeżeli ustawa wejdzie w takim kształcie, to rok 2025 będzie rokiem gwarantowanych kar w wysokości 25 zł za każdy kilogram nieodebranych opakowań... (Głos z sali: Nie, to jest maks.) ...maksymalnie 25 zł. Oni po prostu mówią, że nie zdążą tego zrobić. Mówią, że potrzebują jednego roku. Odroczmy sankcje o rok. Kolejna luka - brak równoległego wdrożenia przepisów o rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Pan minister to wie. To powinno wejść razem z tą ustawą kaucyjną. I ostatnia ważna kwestia - wdrożenie podatku VAT od kaucji przy jednoczesnej luce w systemie, naliczaniu tego VAT-u w taki sposób, że przedsiębiorcy będą na tym Vacie tracić. System kaucyjny nie powinien być kolejnym ukrytym dla nich podatkiem. On powinien być zachętą. To jest kilka ważnych problemów, kilka ważnych luk, które wymagają pilnej naprawy w potrzebnej, ważnej ustawie. Panie ministrze, my jako klub Koalicji Obywatelskiej i Zieloni (Dzwonek) będziemy popierać tę ważną, potrzebną ustawę, ale proszę być otwartym dalej na te ważne poprawki, które będziemy chcieli w drugim czytaniu złożyć do ustawy. (Oklaski)