Mówca: Waldemar Andzel
Data: 2014-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 25 lipca br. będziemy mieli okazję obchodzić 106. rocznicę urodzin Stanisława Józefa Kasznicy, ps. Wąsowski. Był on ostatnim komendantem Narodowych Sił Zbrojnych, porucznikiem Wojska Polskiego, a także kawalerem Orderu Virtuti Militari V klasy. Został dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych oraz pośmiertnie Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, postanowieniem prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego, za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stanisław Kasznica urodził się 25 lipca 1908 r. we Lwowie. Jako syn profesora i rektora Uniwersytetu Poznańskiego, a także potomek posła na Sejm Czteroletni, należał do rodziny inteligenckiej. Po trzecim roku studiów prawniczych na Uniwersytecie Poznańskim odbył służbę wojskową we Włodzimierzu Wołyńskim, po czym uzyskał dyplom prawnika i rozpoczął pracę w jednej z kancelarii. Już podczas studiów Kasznica związał się z akademickimi strukturami ruchu narodowego. W 1934 r. w wieku 26 lat ˝Wąsowski˝ został działaczem Obozu Narodowo-Radykalnego, a także członkiem Organizacji Polskiej - tajnej struktury kierowniczej tegoż obozu. 5 lat później uczestniczył w wojnie obronnej przeciwko nazistowskimi Niemcom, gdzie walczył jako dowódca plutonu baterii w 7. Dywizjonie Artylerii Konnej. Po klęsce walk kampanii polskiej rozpoczął konspiracyjną działalność niepodległościową w szeregach Grupy Szańca, Związku Jaszczurczego i Komisariatu Cywilnego. Wszystkie te grupy wyłoniły się z wcześniej powstałej tajnej Organizacji Polskiej. Po utworzeniu Narodowych Sił Zbrojnych pełnił funkcję szefa Administracji Ogólnej w strukturach Służby Cywilnej Narodu. Następnie był członkiem Prezydium Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej, które było politycznym organem zwierzchnim NSZ. W wieku 36 lat Kasznica brał udział w powstaniu warszawskim jako dowódca żołnierzy walczących na Ochocie. Po klęsce powstania przeniósł się do Częstochowy, gdzie pełnił funkcję komendanta Okręgu NSZ Częstochowa. Następnie ˝Wąsowski˝ dołączył jako dowódca do Okręgu Poznań, gdzie wytrwale walczył z Armią Czerwoną. Wtedy też dostał funkcję inspektora Okręgu I - pomorskiego oraz Okręgu II - poznańskiego. Jednocześnie został mianowany komendantem Okręgu Poznań NSZ, by później przejąć obowiązki komendanta Narodowych Sił Zbrojnych. W czasie swej konspiracyjnej działalności był poszukiwany przez UB oraz NKWD, a za jego schwytanie wyznaczono nagrodę pieniężną. Sam Kasznica ukrywał się pod fałszywym nazwiskiem. Ostatecznie komunistom udało się go złapać 15 lutego 1947 r. podczas pobytu w Zakopanem razem z żoną i dzieckiem. Po aresztowaniu przez funkcjonariuszy UB został przewieziony do aresztu, a następnie osadzony w więzieniu. Tam był przesłuchiwany ponad rok. W czasie przesłuchań był torturowany i terroryzowany. 2 marca 1948 r. odbył się dla niego, a także dla innych żołnierzy wyklętych pokazowy proces sądowy, w którym został skazany na czterokrotną karę śmierci, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych, a także konfiskatę mienia. Prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok ten wykonano 12 maja 1948 r. w więzieniu mokotowskim przez rozstrzelanie. Jego szczątki zostały niedawno odnalezione, a następnie zidentyfikowane podczas ekshumacji prowadzonej na wojskowych Powązkach w Warszawie z inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej. Dziękuję bardzo.