Mówca: Joanna Schmidt
Data: 2016-12-14 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Chciałam przedstawić stanowisko klubu Nowoczesna w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o instytutach badawczych. Proponowane w ustawie zmiany skupiają się przede wszystkim na kwestii wyboru organów instytutów badawczych: dyrektorów, zastępców, rady naukowej, jak również regulują tryb ich odwoływania, w znacznym stopniu zwiększając kompetencje ministra nadzorującego poszczególne instytuty. Na wstępie powiem - podkreślam to przy każdej okazji, kiedy pracujemy nad ustawami dotyczącymi środowiska naukowego i szkolnictwa wyższego - że klub Nowoczesna będzie wspierał i popierał wszelkie próby podnoszenia jakości tych instytucji. Jednak ta ustawa jest typową ustawą kadrową, ustawą, która ma otworzyć drzwi kolejnym Misiewiczom, osobom bez kompetencji, osobom, które mają tylko obsadzić stołki, które za chwilę pojawią się w wyniku wprowadzenia tej ustawy, ponieważ okres jej wprowadzenia to jest 14 dni. Ustawa również rażąco rozmija się z oczekiwaniami środowiska naukowego i potrzebami badawczymi kraju. W ogóle nie ma mowy o tym w tej ustawie. Możemy się zapoznać z opiniami takich organów, jak Rada Główna Instytutów Badawczych, KRASP, Krajowa Sekcja Nauki NSZZ ˝Solidarność˝. Wszystkie te instytucje krytycznie odnoszą się do proponowanych zapisów. Wnioskodawca uzasadnia, że zmiany w instytutach badawczych mają być efektem kontroli przeprowadzonej 20 października 2015 r. Sam raport jednak budzi szereg zastrzeżeń co do jego rzetelności. Podstawowa uwaga sprowadza się do tego, że kontrolą objętych zostało jedynie osiem instytutów. Nie przeszkodziło to jednak kontrolerom rozciągnąć wnioskowania na kolejne 115 instytutów. Biorąc pod uwagę to, że przesłanki są nierzetelne, możemy wyciągnąć wniosek, że również niekoniecznie rzetelny jest efekt w postaci proponowanych zmian do ustawy. Nie ma tu żadnych merytorycznych argumentów. Ustawa jest po prostu próbą przejęcia politycznej kontroli nad instytutami, które z założenia przecież powinny mieć swobodę w kształtowaniu swojej polityki kadrowej i badawczej. Wskazywałam na to wielokrotnie, ale powtórzę to jeszcze raz, a punkty, które za chwilę przedstawię, są odzwierciedlone w poprawkach, które klub Nowoczesna złoży. Nie do przyjęcia jest to, że minister może uchylać uchwały rady naukowej w trybie decyzji administracyjnej w ciągu 30 dni. Nie do przyjęcia jest zniesienie procedury konkursowego wyłaniania dyrektorów instytutów. Przyznajcie się: Jacy Misiewicze czekają w kolejce, aby objąć stanowiska dyrektorów instytutów? Projekt ustawy odwołuje się do stalinowskich wzorców, tj. ustawy ze stycznia 1951 r., która wcześniej już została wspomniana przez moich poprzedników. Zapisy dotyczące bezpośredniej podległości dyrektorów i zastępców właściwemu ministrowi są wręcz skopiowane, jeden do jednego, z tamtej ustawy. Podsumowując, będziemy wnioskować o odrzucenie tej ustawy, bo opiera się ona na błędnej diagnozie, w której z nieprawdziwych przesłanek wyciąga się niepewne, nierzetelne, błędne wnioski. Będziemy wnioskować o odrzucenie tej ustawy, bo ona jest niezgodna z zasadami państwa prawa - ustawa ta nie była poprzedzona szerokimi konsultacjami. Jest wprowadzana siłowo, niezgodnie z oczekiwaniami środowiska naukowego i potrzebami polskiej nauki. Dodatkowo ta ustawa wywołuje kontrowersje i jest najbardziej rygorystyczną próbą przejęcia kontroli nad tymi instytutami. I, szanowni państwo, to, nad czym najbardziej ubolewam - procedowany projekt kompletnie nie odnosi się do konieczności zwiększenia przede wszystkim konkurencyjności instytutów badawczych na arenie międzynarodowej. Nie podejmują też państwo żadnej debaty dotyczącej zmiany sposobu funkcjonowania instytutów czy uregulowania problemu finansowania badań prowadzonych przez te instytuty. Mówicie państwo, że ustawa ma zwiększyć efektywność nadzoru nad zarządzaniem tymi instytutami. O tym w ogóle w ustawie nie ma mowy. Dlaczego to jest projekt poselski, dlaczego to nie jest projekt rządowy poprzedzony konsultacjami? (Poseł Joanna Borowiak: To jest bez znaczenia.) Kto inny jak nie minister, w tym przypadku premier Gowin, powinien właśnie zachęcać środowisko akademickie do przeprowadzenia tych zmian (Dzwonek), tak aby zwiększyć konkurencyjność instytutów? Zamiast tego otrzymujemy dokument, który ma po prostu zapewnić kontrolę polityczną nad tymi instytutami.