Mówca: Kornelia Wróblewska
Data: 2018-02-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Rozmawiamy dzisiaj o działaniach podjętych przez polski rząd w latach 2015 i 2016 wobec osób dotkniętych niepełnosprawnością. To swoiste rozliczenie rządu z realizacji postanowień uchwały Karta Praw Osób Niepełnosprawnych, jaką Sejm RP podjął 1 sierpnia 1997 r. I mimo iż dokument ten nie posiada mocy prawnej, co roku obliguje rządzących do wypełniania zapisanych w nim postanowień, a więc do podejmowania wysiłków na rzecz zagwarantowania osobom niepełnosprawnym realizacji praw określonych w uchwale w celu zapewnienia im faktycznie równych szans i niedyskryminacji. Po analizie tych dwóch obszernych raportów chciałabym w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na widoczne pozytywne zmiany zachodzące w świadomości Polaków. Osoby z niepełnosprawnością z roku na rok z coraz większą mocą przebijają się do przestrzeni i debaty publicznej. Powoli również w Polsce nastaje moda na niedyskryminowanie, na bycie dostępnym, na kreowanie rzeczywistości bez barier. Ale przykład idzie z góry, a rząd nie nadąża za tą modą, nie tylko w tworzeniu przepisów i wprowadzaniu ich w życie, ale również w świeceniu przykładem. Co znaczy być dostępnym, panie ministrze? Niedostosowane budynki, problemy z komunikacją, mała liczba osób zatrudnionych, również w ministerstwach i urzędach, brak szkoleń. Dlaczego pieniądze nie idą właśnie na to? Przychodzą do nas osoby, które mówią: Tak, ministerstwo zamieściło informację o tym, że jest nabór do urzędów, do ministerstw. My tam idziemy, pukamy, okazuje się, że nie mamy wystarczających kwalifikacji, ponieważ mamy skończone studia w innym zakresie albo nie znamy się na tym czy na tamtym, i zamiast nas przeszkolić, poświęcić nam, nie wiem, 2 tygodnie, miesiąc, nawet w ramach bezpłatnej praktyki, na przeszkolenie, żebyśmy mogli podjąć pracę... Całujemy klamkę, jesteśmy odsyłani z kwitkiem. Nie ma po prostu na to czasu, chęci, pieniędzy, nie wiem czego, panie ministrze. Wydaje mi się, że to są właśnie działania, które powinny być podejmowane. Chciałabym jeszcze odnieść się do kilku punktów, chociaż nie na wszystko oczywiście wystarczy czasu. Pierwsza, dosyć banalna rzecz - statystyki. Niby wiemy, ilu jest w Polsce niepełnosprawnych, bo o tym są chociażby dwa raporty, ale tak naprawdę nikt nie jest w stanie podać ich dokładnej liczby i się pod nią podpisać. Pokazują to również przytoczone w obu raportach dane. Osób niepełnosprawnych w Polsce jest od mniej więcej 3200 tys. do blisko 7700 tys. Rozbieżność ogromna. Podstawowym źródłem informacji na ten temat są spisy powszechne, które mamy w Polsce raz na 10 lat. Obecnie bazujemy na spisie z roku 2011 i do niego odnoszą się dwie omawiane informacje rządu. Następny spis czeka nas w roku 2021. Bez konkretnych danych trudno jest szacować nie tylko potrzebne rozwiązania, ale również środki na ich realizację. Ciężko jest stwierdzić, czy mamy w Polsce problem np. z komunikacją osób wykluczonych, czy nie, bo nie wiemy, ilu jest niewidomych i głuchych. Brakuje takiego rozwiązania i nie ma na to odpowiedzi w żadnym z dwóch omawianych dzisiaj raportów. Dostępność. Coraz lepiej z roku na rok, jak wspomniałam, rozumiemy, jak ważne jest, by nie wykluczać, nie dyskryminować, dawać innym poczucie, że skoro żyją w Polsce, to bez względu na stan zdrowia i niepełnosprawność są członkami naszej wspólnoty i co za tym idzie, należy im się równy dostęp do wszystkiego. Można zauważyć, że widzą i rozumieją to również rządzący, zmienia się prawo. Okazuje się jednak, że w godnym życiu niejednokrotnie nie chodzi o same przepisy, tylko o ich przestrzeganie. I tu mam pytanie do pana, panie ministrze, ale również do pana kolegów, ministrów z innych resortów: Jak wygląda kontrola przestrzegania uchwalonych przepisów? Kto ma to robić? W jaki sposób? Docierają do nas informacje, że mimo posiadanych praw osoby z niepełnosprawnościami są w Polsce nadal dyskryminowane - czego powodem jest nieprzestrzeganie tych praw - i nie mają się do kogo odwołać. Przychodzą, mówią, że co prawda ustawa im to gwarantuje, ale ich pracodawcy czy osoby, do których się zwracają w kwestii chociażby Prawa budowlanego, osoby, które kreują, budują naszą rzeczywistość, chociażby architektoniczną, w Polsce, po prostu nie znają tych przepisów. Kto ma ich z tego rozliczać? W roku 2016 był swoisty boom na dofinansowywanie kursów języka migowego w urzędach. Niestety urzędy podeszły do tego mało profesjonalnie. Były wykupywane kursy podstawowe, 60-godzinne. Poszły na to ogromne pieniądze. W jednym z raportów czytałam, że cieszycie się państwo, że wiele osób skorzystało z pomocy przeszkolonych w kwestii języka migowego pracowników urzędów. Chyba ponad 3 tys. osób skorzystało z pomocy takich pracowników. Ale ja prowadzę zespół do spraw osób głuchych, jak pan minister zapewne wie, i te osoby mówią, że owszem, można podejść, można zapukać w okienko, przywitać się w języku migowym, powiedzieć ˝dzień dobry˝, osoba głucha dostaje dokumenty do przeczytania, acz warto zauważyć, że nie wszystkie osoby głuche potrafią czytać, bo dla nich to jest język obcy, i tyle, na tym kończy się cała umiejętność. To, że ktoś odbył 60-godzinny kurs języka migowego, na co poszły, wspominam, ogromne pieniądze, nie znaczy, że jest w stanie przekazać rzetelne informacje osobie głuchej i załatwić dla niej sprawę. Urzędy chwalą się dostępnością dla osób niepełnosprawnych, jednak doświadczenie i obserwacja temu przeczą. W większości urzędy mieszczą się w starych, zabytkowych budynkach, których nie można dostosować do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową. Informacje o możliwościach i prawach osób niepełnosprawnych są umieszczane w miejscach niewidocznych lub w sposób niezrozumiały, np. na piśmie. Wspomniałam o tym, że nie wszystkie osoby głuche są w stanie to przeczytać. Chęć skorzystania z pomocy chociażby tłumacza języka migowego trzeba zgłaszać najpóźniej do 3 dni przed przybyciem do urzędu. To też nastręcza problemów, bo jak osoba głucha ma zamówić sobie tłumacza? Też musi przyjść i z kimś porozmawiać o tym, że będzie potrzebowała tego tłumacza, bo ma sprawę do załatwienia. Takie są realia, panie ministrze. Aktywność zawodowa. Gdy czyta się raport z 2016 r., nie pozostaje nic innego jak cieszyć się ze wzrostu zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami i zarazem ze spadku bezrobocia. Wskaźniki zatrudnienia osób w wieku produkcyjnym wzrosły bowiem o 1,2 punktu procentowanego w stosunku do wskaźników z 2015 r., osiągając tym samym rekordową wartość 23,7%. Bezrobocie w tym samym czasie spadło o 1,4 punktu procentowego i wyniosło 11,6%. Mimo to nadal co szósta osoba niepełnosprawna w wieku 16 lat i więcej oraz co czwarta w wieku produkcyjnym jest osobą bezrobotną. Podejmowane działania są więc za mało efektywne. Instytucje państwowe nie świecą najlepszym przykładem. Tylko w niektórych... Warto zauważyć, że według niektórych statystyk osób z niepełnosprawnością jest podobno mniej. Jeśli tak, to nie dziwią spadki w innych zakresach, np. bezrobocia. To też warto uwzględnić. Dostęp do służb ratunkowych - o tym też pan tutaj wspominał, panie ministrze. Prace nad aplikacją mobilną do wysyłania zgłoszeń alarmowych na numer 112 trwają wiele miesięcy, rozmowy zaś wiele lat. W raporcie za rok 2016 r. jest informacja, że aplikacja 112 wraz z wprowadzeniem usługi SMS 112 będzie wdrażana na przełomie 2017 i 2018 r. Mamy prawie połowę lutego 2018 r. i nie ma żadnej informacji, co się dzieje z aplikacją. W przestrzeni publicznej jest cisza na temat aplikacji, zaś z pisma, które otrzymałam w połowie stycznia z Ministerstwa Cyfryzacji, wynika, że wybór docelowego rozwiązania oraz niezbędne prace wdrożeniowe i legislacyjne powinny rozpocząć się w I kwartale 2018 r. Pytanie: Kiedy to nastąpi? Jakie opóźnienia państwo zakładacie? Problemem nie jest technologia, tylko nieumiejętność komunikowania się miedzy resortami, i to trzeba podkreślić. Wiele długo oczekiwanych prac przeciąga się w czasie, ponieważ państwo nie potraficie ze sobą rozmawiać i współpracować. Przy aplikacji 112 współpracują dwa ministerstwa - Ministerstwo Cyfryzacji i ministerstwo spraw wewnętrznych, i wiem, że państwo po prostu nie jesteście w stanie się dogadać, kto za co będzie odpowiadał i kto kiedy co zrobi, a tu chodzi o ludzkie życie. Warto przy okazji tego tematu podkreślić, że taka aplikacja już istnieje i działa w niektórych regionach Polski bez wsparcia rządu. Nie możecie więc państwo zasłaniać się tym, że tego nie da się zrobić albo że uruchomienie aplikacji ratującej życie osobom niepełnosprawnym wymaga miesięcy, a nawet lat. Tu trzeba działać. Ubolewam, czytając raport z działań za rok 2016, że na każdym kroku odwołujecie się państwo do przyjętej ustawy ˝Za życiem˝. Ubolewam, bo to miała być dobra zmiana, a jest ona zaledwie iskierką nadziei na dobrą zmianę. To są założenia, a nie rozwiązania, na które od lat czeka środowisko osób wykluczonych. Takie rozwiązania są przygotowywane przez innych, wypracowywane w toku wielomiesięcznych konsultacji ze środowiskami osób zainteresowanych i dotkniętych problemem. Te projekty są gotowe i czekają na państwa łaskawość. Niejednokrotnie gniją miesiącami w sejmowych zamrażarkach. Przykładem jest nasza ustawa, jednym z nich jest właśnie projekt, druk nr 1100, który dziś w komisji polityki społecznej miał swoje pierwsze czytanie po 1,5 roku od złożenia i został skierowany do podkomisji. To projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujący m.in. kwestie świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych, wyrównania świadczeń dla opiekunów, żeby nie było rozróżnienia, czy ktoś się opiekuje dzieckiem, czy osobą dorosłą. Projekt został przekazany do podkomisji. Są głosy, że chcecie państwo go odrzucić, bo zamiast przyjąć gotowe rozwiązania wypracowywane wspólnie ze środowiskiem osób niepełnosprawnych, powołaliście państwo swój zespół, w którym robicie swoje analizy, swoje debaty, przedłużacie tym samym czas, od którego zależy jakość życia i rehabilitacji osób niepełnosprawnych, a także jakość życia opiekunów. Ten projekt jest wykonaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wyroku, o który do Trybunału Konstytucyjnego wystąpili posłowie Prawa i Sprawiedliwości. Przejęliście rządy, minęły 2 lata i nic państwo nie zrobiliście w tej sprawie, tylko rozmawiacie, i to nie ze wszystkimi, bo ciężko się dostać do zespołów, które państwo prowadzicie. Apeluję do pana ministra, aby zająć (Dzwonek) się sprawami, które są naprawdę potrzebne, to znaczy takimi, które dotyczą ratowania życia, a nie tylko debatować. Dziękuję bardzo. (Oklaski)