Mówca: Sprawozdawca Rafał Wójcikowski
Data: 2016-07-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie i Panowie Ministrowie! Szanowni Goście! Pozwolę sobie przedstawić sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o przedstawionej informacji Rady Ministrów nt. gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego w 2015 r. i o skutkach udzielonych gwarancji i poręczeń. Zacznę od tego, że ryzyko finansowe jest istotnym elementem bezpieczeństwa finansów publicznych, finansów państwa. Gwarancje i poręczenia mają wpływ na to, jak kształtuje się to ryzyko finansowe, dlatego art. 216 konstytucji mówi nam o tym, że pożyczki i gwarancje nie mogą przekraczać, w skrócie mówiąc, 60% PKB. Na dzisiaj PKB wynosi 1789 mld, więc ten limit nie powinien przekraczać, zgodnie z konstytucją, kwoty ok. 1060 mld zł. Dlatego kontrola gwarancji i poręczeń ma istotne, tak jak powiedziałem, znaczenie dla bezpieczeństwa finansów państwa. Corocznie Rada Ministrów przedstawia w związku z tym Sejmowi informację, tak jak mówi ustawa o poręczeniach i gwarancjach w art. 46 i ustawa o finansach publicznych w art. 36 i art. 38. Jeżeli chodzi o Skarb Państwa, to w 2015 r. udzielono gwarancji na sumę 8502 mln z groszami, o których nie będę wspominał, i przede wszystkim były to gwarancje na spłatę kredytów zagranicznych. Ta suma z tych 8,5 mld to jest, jeżeli chodzi o kredyty zagraniczne, gwarancje spłaty kredytów zagranicznych, prawie 7,6 mld zł, czyli reszta to są obligacje, które zmieściły się w sumie 910 mln zł. Główni kredytobiorcy, na których kredyty udzielono gwarancji, to PKP PLK, jest to 3,9 mld zł, Bank Gospodarstwa Krajowego - 3,4 mld zł oraz PKP Intercity - 237 mln, jeszcze obligacje PKP PLK - 910 mln. W ustawie budżetowej na rok 2015 ten limit gwarancji i poręczeń wynosił 200 mld zł i był o 100 mld mniejszy niż limit, który był w ustawie budżetowej w roku 2014. Ta suma 8,5 mld, o której mówiłem, udzielonych gwarancji i poręczeń wypełniła ten limit 200 mld, jeśli chodzi o procenty, w granicach 4,25%. Nie jest to jakieś duże wypełnienie, prawda? Natomiast należy pamiętać, że pojawiła się istotna gwarancja udzielona przez Skarb Państwa Narodowemu Bankowi Polskiemu związana z zobowiązaniami Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie - dodatkowe 250 mln. W związku z tym, łącząc to z tą gwarancją dla tego banku w Wołominie, można powiedzieć, że suma poręczeń i gwarancji to 8750 mln, czyli nie 4,25% łącznie, tylko 4,38%, a więc i tak w porównaniu do roku 2014 jest niższa, ponieważ w roku 2014 udzielono tych poręczeń na sumę 16,8 mld, a kwota była 300 mld, więc wtedy było 5,6%, a teraz mamy spadek na 4,3%. Tak wysokie limity poręczeń związane są z ciągle istniejącym globalnym ryzykiem kryzysu finansowego, gospodarczego, z ewentualną możliwością - jeżeli taki nawrót kryzysu by nastąpił - wspierania podmiotów sektora finansowego, jeżeli chodzi o stabilizację ich finansów. Dlatego ten limit, mimo że coraz mniejszy, z 300 na 200, jest jednak niewspółmiernie wysoki. Na razie sytuacja finansowa jest dosyć stabilna, więc jest wykorzystywany w niewielkim stopniu, niemniej jednak ustawa budżetowa zabezpiecza ten limit aż to 200 mld, przynajmniej w 2015 r. zabezpieczała, a w 2014 r. do 300 mld, tak aby były odpowiednie narzędzia i środki realizacji ochrony bezpieczeństwa finansów i stabilności instytucji, które mogą ewentualnie skorzystać z tych gwarancji i poręczeń. W 2015 r. wniesiono z tytułu gwarancji i poręczeń opłaty prowizyjne, w sumie 24,5 mln zł, więc skala jest niewielka. Jeżeli chodzi o niewymagalne zobowiązania Skarbu Państwa na dzień 31 grudnia 2015 r., na potencjalne niewymagalne zobowiązania, poręczenia i gwarancje krajowe to jest 31,4 mld, gwarancje zagraniczne - 81,8 mld. Jakie są główne poręczenia i gwarancje krajowe związane z niewymagalnymi potencjalnymi zabezpieczeniami? To jest przede wszystkim wsparcie Krajowego Funduszu Drogowego przez BGK - około 25,7 mld, a także PKP PLK - około 4 mld. W sumie poręczenia i gwarancje krajowe i gwarancje zagraniczne dały nam łączną sumę niewymagalnych zobowiązań i poręczeń Skarbu Państwa w wysokości 113,2 mld zł, a w roku 2014 to było 110,8 mld. A więc nastąpił wzrost nominalny, ale jeśli odniesiemy to do PKB, które wzrosło o ponad 3,5%, to jeżeli chodzi o procentowy udział w PKB, to niewymagalne potencjalne zobowiązania spadły, bo w roku 2014 to było 6,4% PKB, teraz jest 6,3% PKB. A więc jest to, można powiedzieć, jakiś stabilny, utrzymujący się bezpieczny poziom, nie ma tutaj żadnego zagrożenia. Możemy powiedzieć, że jeśli chodzi o te gwarancje, na razie nie ma powodu do niepokoju, jeżeli chodzi o jakiś nadmierny wzrost gwarancji i poręczeń, z których tytułu wystąpiłoby w przyszłości ryzyko dla finansów państwa. Jeżeli chodzi o gwarancje zagraniczne, to sumy dotyczące poszczególnych kredytobiorców są następujące: najwięcej PKP PLK - 9,5 mld zł, BGK KFD, tak jak powiedziałem - 49 mld, Gdańsk Transport Company - 8,7 mld, Autostrada Wielkopolska związana z KFD - 6,8 mld, Autostrada Wielkopolska bez związków z KFD - 3,3 mld, PKP Intercity - około 2 mld. Wymieniłem te wartości, które przekraczają miliard złotych, pozwoliłem sobie nie wymieniać wartości gwarancji i poręczeń, które nie przekraczają 1 mld zł. Jeżeli chodzi o wydatki i należności Skarbu Państwa z tytułu udzielonych gwarancji i poręczeń, to są sumy naprawdę symboliczne. Nie wiem, czy warto o tym mówić, ale to jest 140,80 zł, a w 2014 - 5 tys. zł, więc nawet byłoby grzechem metodologicznym obliczanie, o ile procent spadły wydatki w ujęciu procentowym. Jeżeli chodzi o stan należności, to w tej chwili wynosi on mniej więcej 305,5 mln zł, a wynosił 306,8 mln, więc tak naprawdę stanowi to 0,3% niewymagalnych potencjalnych zobowiązań Skarbu Państwa z tytułu poręczeń i gwarancji, a więc suma należności jest tam, można powiedzieć, liczona w promilach, jeżeli chodzi o niewymagalne zobowiązania potencjalne, więc nie ma to w praktyce jakiegoś znaczenia, które mogłoby kształtować jakąś opinię na temat sytuacji i bezpieczeństwa finansów państwa związanych z poręczeniami i gwarancjami. Jeżeli chodzi o działania windykacyjne Skarbu Państwa, to pogorszyły się. I tak nie były duże, ale pogorszyły się w 2015 r. o połowę, ponieważ w 2014 r. działania windykacyjne przyniosły 11,5 mln zł, a w 2015 r. tylko 5,5 mln zł. Ale, tak jak powiedziałem, w stosunku do tego, co wymieniłem wcześniej, te symboliczne miliony nie mają dużego znaczenia. Teraz przejdziemy do poręczeń i gwarancji udzielonych przez niektóre osoby prawne. Należy na początku zaznaczyć, że dotychczas, do roku 2014, jeżeli chodzi o raportowanie poręczeń i gwarancji udzielonych przez niektóre osoby prawne, większość spółek Skarbu Państwa, gdzie było ponad 50% udziałów, gdzie było 60% kapitałów własnych albo 20%... W każdym razie ten raport mieliśmy łącznie od 37 instytucji. Teraz wyłączono te instytucje z raportowania i tak naprawdę to tylko agencje i fundacje, które są w bezpośredniej kontroli, są raportowane i raptem mamy cztery sprawozdania roczne i osiem sprawozdań półrocznych, a w tamtym roku, jak mówię, było to 37 raportów. Postaram się skomentować to zjawisko jako poseł reprezentujący klub Kukiz, natomiast jako poseł sprawozdawca nadmienię tylko, że między innymi poręczenia i gwarancje udzielone przez PGE, PGNiG, ENERGA i ENEA nie znalazły się w raporcie za rok 2015, a były w raporcie za rok 2014. Dlatego analiza poręczeń i gwarancji udzielonych przez niektóre osoby prawne nie ma większego sensu metodologicznego, ponieważ dane są zupełnie nieporównywalne. Skala tych poręczeń to 72 podmioty i 1 mln zł, to jest 0,01% tych wszystkich gwarancji. Jeżeli chodzi o potencjalne zobowiązania, to jest 72 mln, a jeżeli chodzi o należności - 3,8 mln. Teraz trzeci element sprawozdania, informacji, czyli poręczenia i gwarancje związane z Bankiem Gospodarstwa Krajowego. Bank Gospodarstwa Krajowego udziela tych poręczeń i gwarancji głównie ze względu na ustawę o poręczeniach i gwarancjach i ze względu na programy rządowe. Dwa najważniejsze programy to program wspierania przedsiębiorczości oraz wspieranie prywatyzacji, tzw. program wspierania prywatyzacji. Jeżeli chodzi o rok 2015, program wspierania przedsiębiorczości to są poręczenia i gwarancje udzielone 54 tys. podmiotów, przede wszystkim małym i średnim przedsiębiorcom, to jest kwota prawie 9 mld zł. Ministerstwo Finansów reprezentujące Radę Ministrów stwierdza w tej informacji, że jest to bardzo ważny element wspierający polską przedsiębiorczość, i podkreśla w raporcie, że program wspierania przedsiębiorczości za pomocą poręczeń i gwarancji BGK zdał egzamin i wydatnie przyczynił się do rozwoju przedsiębiorczości, że te 9 mld jest według ministra finansów sukcesem BGK, a więc przekazuję taką informację. Natomiast jeżeli chodzi o program wspierania prywatyzacji, przede wszystkim o prywatyzację pracowniczą, to nie było żadnego efektu - zero podmiotów, zero działania. Na koniec chciałem jeszcze wspomnieć o tym, że w BGK istnieje rachunek rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych i że nastąpił w 2015 r. wpływ na ten rachunek kwoty w wysokości 84 mln. I to chyba wszystko, jeżeli chodzi o moje sprawozdanie w sprawie raportu dotyczącego gwarancji i poręczeń udzielonych w 2015 r. przez Skarb Państwa i niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego. Nadmienię, że informacja ta została zaprezentowana na posiedzeniu Komisji Finansów Publicznych 22 czerwca i została przyjęta. Komisja wniosła także o przyjęcie przez Wysoką Izbę tej informacji. Nie było żadnej dyskusji, jeżeli chodzi o rozpatrzenie tej informacji. Komisja uznała, że wszystko było jasne, zrozumiałe. Nie było jakichś wyraźnych uwag ani zastrzeżeń co do raportu. Raport przedstawiał, żeby być dokładnym, jako przedstawiciel Rady Ministrów podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów pan Piotr Nowak. Dziękuję bardzo.