Mówca: Magdalena Kochan
Data: 2012-12-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo, panie marszałku. Pani poseł, dodam tylko, że jest obecny przedstawiciel ministerstwa, pan dyrektor. (Poseł Elżbieta Rafalska: Tak, wiem, ale nic nie wiedział.) Myślę, że zadawane przez panią pytania zostaną przekazane panu ministrowi i będzie udzielona odpowiedź na piśmie. Proszę państwa, część pytań, które państwo zadawaliście, tak naprawdę w dalszym ciągu dotyczyła krytyki ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Pełna pokory przyjmuję te krytyczne uwagi, dlatego że uważam, iż lepsze jest wrogiem dobrego, ale zawsze można coś poprawić, można dopracować. Chcę także zwrócić uwagę, że niezasłużona jest opinia, jakoby ta ustawa była procedowana bardzo szybko i dopychana kolanem, cytuję tutaj pana posła, ponieważ pracowaliśmy nad nią w parlamencie półtora roku. To prawda, jest to ustawa, która rewolucjonizuje system pieczy zastępczej nad dziećmi, uznając, po pierwsze, priorytet, że musimy pracować z rodziną głównie po to, żeby jak najmniej dzieci trafiało do pieczy zastępczej. Ta ustawa jest pomyślana w taki sposób, że gmina najbliższa obywatelowi zajmuje się wspieraniem rodziny poprzez cały system asystentów łączących osoby z bezradnością, osoby które mają kłopoty, ale zaczynające się kłopoty w swojej rodzinie, a nie reagujemy bardzo szybko, wydzierając dzieci z tych rodzin i umieszczając w pieczy zastępczej. Chodzi zatem o cały system asystentów rodziny, takich pomagaczy, wspomagaczy, przyjaciół rodziny, łączników między instytucjami, które są powołane do niesienia pomocy rodzinie, a do których często rodzina nie umie trafić. To na poziomie gminy. W momencie, w którym nie można już wspomóc rodziny w taki sposób, żeby dziecko się w niej wychowywało, przenosimy ten system pieczy zastępczej do obowiązków starostw, samorządów powiatowych. Przypomnę, że w roku 2004 samorządy powiatowe otrzymały dodatkowy udział procentowy w podatkach po to, żeby zadanie pieczy zastępczej realizować jako zadanie własne, i na ten cel przeznaczają środki od wielu lat, a w roku 2011 było to 1700 mln zł. Proszę zwrócić uwagę także na to, że do dziś, nie do dziś, do 31 grudnia 2011 r., do końca zeszłego roku ok. 100 tys. dzieci przebywających w pieczy zastępczej objęto tą pomocą i było to finansowane ze środków samorządu powiatowego w kwocie, jeszcze raz przypomnę, 1700 mln zł. Wyglądało to w taki oto sposób, że 30 tys. dzieci, to oczywiście są liczby szacunkowe, ok. 30 tys. dzieci przebywało w instytucjonalnej pieczy zastępczej, czyli w placówkach wielofunkcyjnych, i te 30 tys. dzieci było opłacane przez samorząd w kwocie blisko 1 mld zł ze środków własnych samorządu. A ok. 60 tys. dzieci, to też liczba szacunkowa, przebywających w rodzinnej pieczy zastępczej, pieczy typu rodzinnego, było finansowane przez ten sam samorząd powiatowy w kwocie ponad 600 mln zł, 670 mln zł. Dwukrotnie większa liczba dzieci za mniejszą kwotę i 30 tys. dzieci za blisko 1 mld zł. Najważniejsza w tej całej sprawie jest taka informacja, że dzieci wychodzące z instytucjonalnej pieczy zastępczej niestety wracają pod skrzydła pomocy społecznej, wracają po wyjściu z tej, jak widać, nie do końca wydolnej pieczy, przy całym szacunku dla osób tam pracujących, dla wychowawców pełniących tam funkcje na pewno z wielkim poświęceniem i zaangażowaniem. Niestety, ta instytucjonalna bardzo kosztowna pomoc jest niewydolna. Za to bardzo wydolna jest piecza rodzinna. Dlatego tę pieczę, nie tylko tańszą, ale przede wszystkim efektywniejszą w sensie wychowania dziecka, stawiamy na początku i bardzo chcemy ją wspierać. Nie dość, że jest ona wydolniejsza, to jest tańsza. Zatem redystrybucja, reorganizacja w samych samorządach powiatowych, szczególnie ważna w okresie kryzysu, jest bardzo istotna. Im więcej dzieci zabierzemy z instytucji, jaką jest placówka wielofunkcyjna, dawniej zwana domem dziecka, i przekażemy do rodzinnej pieczy, tym większa pewność lepszego wychowania dziecka, lepszego jego startu w dorosłe życie i tym mniej pieniędzy będziemy musieli na to wydać. Zatem muszę powiedzieć, że w tej kwestii reorganizacja, zmiana sposobu wydatkowania, sposobu organizowania pieczy zastępczej da oszczędności, da rozsądne wydawanie pieniędzy, co więcej, da efektywniejsze wychowanie. W związku z tym nie mówmy, nie rzucajmy tak szybko stwierdzeń, że nakładamy nowe zadania na samorząd powiatowy i że on nie radzi sobie z tym wszystkim. Nowym zadaniem dla gmin jest asystent rodziny, to jest nowy zawód, który wprowadziliśmy w życie, a nowym zadaniem zleconym dla samorządu wojewódzkiego jest organizowanie i przyglądanie się procesom adopcyjnym, temu, jak one przebiegają na terenie naszego województwa. Na pewno inaczej wygląda to na Podkarpaciu i na pewno inaczej w zachodniopomorskim, bo różne są społeczności, różne są problemy, które je dotykają, więc różnie będzie przebiegał ten proces. Do tej pory adopcje przebiegały tak sobie niby pod egidą powiatów, ale de facto nikt nad nimi nie panował. Prowadzenie ośrodków preadopcyjnych też jest zadaniem zleconym samorządowi wojewódzkiemu. Na te zadania zlecone w roku bieżącym, w pierwszym roku działania ustawy, rząd przeznaczył kwotę blisko 74 mln zł. Zostały zorganizowane trzy konkursy dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego, przepraszam, dla powiatów i gmin, żeby wesprzeć nową koordynację pieczy zastępczej i wesprzeć nowe zadanie, jakim jest zatrudnianie asystenta rodziny. Muszę powiedzieć, że pierwsze dwa konkursy, które wymagały niewielkiego wkładu własnego gmin, nie cieszyły się powodzeniem. Dopiero trzeci konkurs - ale też nie mam dzisiaj danych - który nie wymagał żadnego wkładu własnego od samorządu, mam nadzieję, skonsumował wszystkie środki przeznaczone na wspieranie tego rodzaju wejścia w życie nowej ustawy. Powiedzieliśmy sobie także, że to jest ustawa, która zmienia cały system, musi być zatem monitorowana. Jest dość długi okres przejściowy, do końca 2014 r., pewne zadania dla samorządu są nieobligatoryjne, a fakultatywne. Można wybrać je albo tę formę wspierania pieczy zastępczej. Natomiast obiecaliśmy sobie, że w połowie tego okresu dostosowawczego rząd sprawozda Sejmowi i Senatowi skutki działania tej ustawy i każda potrzebna nowela prawa w tej sprawie zostanie dokonana. Czy to źle? To chyba dobrze, bo nie ludzie są dla prawa, tylko prawo jest dla ludzi, zatem będziemy je zmieniać wtedy, kiedy zbierzemy, zinwentaryzujemy wszystkie dane - pozwólmy tej ustawie choć chwilę jeszcze podziałać, żeby je zebrać. Dlatego odpieram zarzuty, że to była ustawa robiona na kolanie, że ciągle wymaga poprawek. Tak - wymaga, bo ten system dotyczy bezpośrednio ludzi i dzieci, za które odpowiadamy wszyscy. Im lepiej się nimi zaopiekujemy, tym lepsze będzie nasze społeczeństwo. Ostatnia już rzecz dotyczy sprawy Częstochowy. Szanuję bardzo to, co zrobił pan poseł Bramora, ale muszę powiedzieć także, że ubolewam, że - ponieważ to jest bardzo ważna informacja - na 422 dzieci przebywających w zakładach, o których mówimy, opiekuńczo-leczniczych, pielęgnacyjnych i rehabilitacyjnych, nie mamy statystyk, ile z nich przebywa w pieczy zastępczej, a ile ma rodziców, a nie mamy takich statystyk, bo sądy rodzinne nie miały prawa umieszczać dzieci w tego rodzaju placówkach i sąd rodzinny w Częstochowie, panie pośle, działał wbrew prawu, mówię to z goryczą, umieszczając dzieci częstochowskie w tym ośrodku. Ich nie było w katalogu instytucji, do których sąd rodzinny mógł kierować dzieci, zatem w pozostałych ośrodkach nie ma dzieci z pieczy zastępczej. One trafiły tylko do tego jednego ośrodka. W związku z czym cena, koszt tej ustawy będzie nieporównywalnie niższy. Uznaliśmy i zastanawialiśmy się nad tym, czy było wyjście z sytuacji, bo było. Wystarczyło kilkudziesięcioosobową grupkę umieścić w pieczy zastępczej rodzinnej w przystosowanych do tego rodzinach zastępczych, pogotowiach czy w ośrodku preadopcyjnym istniejącym na Śląsku i dokonać zamknięcia tej placówki. Dzieciom nie stałaby się krzywda, ale doszliśmy do wniosku, że ta placówka działa świetnie. Ona naprawdę zapewnia dzieciom znakomitą opiekę. Co więcej, spełnia także rolę dobrego ośrodka adopcyjnego. Znakomicie umieszczała dzieci z wieloma przecież sprzężonymi czasami niepełnosprawnościami w szczęśliwych rodzinach adopcyjnych. Zatem nawet ten przypadek powinien znaleźć odzwierciedlenie i rozszerzenie, jeżeli chodzi o katalog instytucji, do których można kierować dzieci, podlegających specyficznej ocenie i wymaganiom. Warto to zauważyć, jeżeli chodzi o prawo, na wypadek gdyby zdarzyła się podobna sytuacja, bo ta jest naganna. Naganna także z punktu widzenia działającego i zobowiązanego do wykorzystywania swoich umiejętności i wiedzy do pomocy dzieciom w pieczy zastępczej powiatowego centrum pomocy rodzinie czy MOPR działającego w Częstochowie. Żaden z dobrze działających i pojmujących dobro dzieci urzędników w tej kwestii nie powinien być obojętny, a pisma, które obydwoje czytaliśmy, były pozbawione jakiejkolwiek, już nie mówię serdeczności, ale przychylności wobec tych dzieci, dlatego jest mi ogromnie żal, że pan poseł narażał swoje zdrowie, moim zdaniem niepotrzebnie, bo gdybyśmy o tym porozmawiali w kuluarach Sejmu, skutek byłby podobny jak dzisiaj, bez narażania pańskiego zdrowia. Zatem o tym, co działało źle, trzeba powiedzieć, że działało źle. To, co spowodowało, że rozszerzyliśmy katalog instytucji, do których można kierować dzieci bardzo schorowane, to zupełnie inna rzecz. Proszę jednak, żebyście państwo nie powielali informacji, że oto bezduszny rząd na wspaniałe samorządy nakłada tyko obowiązki, nie idąc im w sukurs ani nie pomagając finansowo. 11 lat byłam radną samorządową, w związku z powyższym naprawdę rozumiem potrzeby samorządów i nie zgadzam się na dzielenie przy finansach publicznych na biedne samorządy i niedobry rząd. To nieprawda. Działamy w tym samym obszarze, potrafimy działać razem. Współpraca dwóch ministerstw w tej kwestii była wzorowa i jestem przekonana - tu dzięki wielkie za podpowiedź i za zwrócenie uwagi przez panią poseł Rafalską na sprawę odwrotnego jakby traktowania tych spraw - że rozwiążemy to w ramach tak dobrej współpracy, jak do tej pory, podobnie jak sprawę pielęgniarek w domach pomocy społecznej, który to problem nie tylko został zauważony przez obydwa resorty, ale i przez naszą komisję, i są w trakcie prace nad nim w zespołach, w najbliższym czasie. Doświadczenie bowiem wynikające ze współpracy dwóch resortów przy tym projekcie ustawy pozwala mi mieć nie tylko nadzieję, ale przekonanie i pewność, że rozwiążemy także i ten problem. Bardzo dziękuję. (Oklaski)