Mówca: Ewa Lieder
Data: 2018-10-03 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Szanowni Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! Projekt nowelizacji ma z założenia dobry cel, którym jest ochrona rolników posiadających drobne gospodarstwa. Jest to pokłosie protestów rolników. Protesty hodowców owoców sprawiły, że prace nad nowelizacją ustawy o przewadze kontraktowej nabrały tempa. Rolnicy skarżyli się na ceny owoców w skupach niepokrywające nawet kosztów produkcji i oskarżali o zmowy cenowe zakłady przetwórcze. W sprawie tego projektu Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów współpracował z resortem rolnictwa. Urząd kontroluje relacje pomiędzy dostawcami a przetwórcami. Zdarzały się działania, które uniemożliwiały rolnikom zaplanowanie dostaw i nie zapewniały równomiernego odbioru surowca od wszystkich dostawców. Odnotowano przypadki, w których wydłużane były terminy płatności. W skontrolowanej przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów branży przetwórstwa mleka umowy niekiedy okazywały się krzywdzące dla rolników, którzy np. byli zobowiązani do wydania całości wyprodukowanego mleka jednemu przetwórcy pod groźbą kary pieniężnej. Zmiany są zatem niewątpliwie potrzebne, jednak proponowane przepisy mogą utrudniać relacje na rynku rolno-spożywczym. Podczas prac w komisji minister rolnictwa zademonstrował oskarżycielskie nastawienie do ogółu przedsiębiorców zajmujących się przetwórstwem produktów rolnych, mimo że w znacznej większości nie nadużywają przewagi. Spadające ceny owoców nie zawsze wynikają ze złej woli przetwórców, ale wiążą się również z ekonomią. Jak powszechnie wiadomo, na tę złą sytuację wpływ ma także konkurencja światowa, brak stabilizacji w handlu, zaś brak konsolidacji rolników niekorzystnie wpływa na koszty produkcji i wyniki sprzedażowe, ponieważ trudniej jest negocjować ceny z punktami skupu z perspektywy małego gospodarstwa. W efekcie tych zmian, o których opowiedzieli już moi koledzy, nie tylko każdy dostawca prowadzący niewielkie gospodarstwo będzie mógł zaskarżyć do urzędu nadużywanie przewagi kontraktowej, ale w ogóle każdy obywatel, co może wiązać się z napływem wielu może niesłusznych oskarżeń, które i tak będą musiały być weryfikowane przez urząd. To jest spore ryzyko. Dane identyfikujące zawiadamiającego oraz treść zawiadomienia zgodnie z projektem nie będą ujawniane ani rolnikom, ani przedsiębiorcom skupującym produkty, co może być wykorzystywane przez konkurencję, chyba nikt jeszcze o tym nie powiedział, a to jest ważna sprawa, jako element strategii rynkowej czy do manipulacji w walce konkurencyjnej. Przewaga kontraktowa została okrojona do niezbyt precyzyjnej ˝znacznej dysproporcji w potencjale ekonomicznym˝. Może to prowadzić do niejasności interpretacyjnych podczas postępowań podejmowanych przez urząd, a także na etapie negocjowania, tworzenia i stosowania umów przez przedsiębiorców. Stwarza to niejasną sytuację, w której przedsiębiorcy nie będą wiedzieli, kiedy ich czynności są ograniczone przepisami ustawy i kiedy mogą one wiązać się z nałożeniem kar finansowych. Ponadto znowelizowany art. 28 mówi: ˝Prezes urzędu może nadać rygor natychmiastowej wykonalności decyzji w całości lub w części, jeśli wymaga tego ochrona istotnych interesów dostawców lub nabywców˝. Czym dokładnie są istotne interesy w tym przypadku? Jak to zdefiniować? Jaki jest sens tworzenia tak nieprecyzyjnych przepisów? Ta nieprecyzyjność pozwala na dużą ingerencję urzędu w wolny rynek, ponieważ to od urzędu będzie zależało zdefiniowanie, interpretacja niejasnych przepisów w danym przypadku. Dodatkowo znowelizowana ustawa dotyczyć będzie również umów zawartych przed jej wejściem w życie, które będą kontynuowane po nowelizacji. Grozi to sankcjami dla stron umów, które mogą nieumyślnie naruszać świeżo obowiązujące prawo. Brak wytycznych potrzebnych do interpretacji tych przepisów może mieć wpływ na decyzje gospodarcze obu stron: w przypadku nabywców na rezygnację z zakupu u mniejszych dostawców - czyli istnieje jednak bardzo poważne ryzyko nieosiągnięcia celu tej ustawy - korzystanie z pośredników, koncentrację zamówień u większych dostawców. Projekt obejmuje bowiem każdą relację rynkową dotyczącą nabycia produktów rolnych lub spożywczych i w znacznym stopniu rozszerza kompetencje prezesa urzędu. Treść nowelizacji nie była konsultowana publicznie na etapie prac rządowych. Projekt niewątpliwie zawiera pewne kontrowersje i mógł trafić do podkomisji. Myślę, że to błąd, że nie trafił do tej podkomisji, bo jest on niewątpliwie potrzebny, konieczny, rolnicy na niego czekali, ale zawiera naprawdę sporo problematycznych zapisów. Dziękuję. (Oklaski)