Mówca: Barbara Dolniak
Data: 2017-04-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! W demokratycznym państwie prawnym wartością konstytucyjną określającą tożsamość ustroju jest niezależność sądów i niezawisłość sędziów, a tym samym niezależność Krajowej Rady Sądownictwa mającej szczególne znaczenie dla zagwarantowania zasady podziału i równowagi władz oraz prawa do sądu. Art. 173 konstytucji w sposób jednoznaczny oddziela władzę sądowniczą od innych władz, zakładając, że stanowi ona samodzielną całość. A zatem zasada podziału i równowagi władz wyrażona w art. 10 konstytucji powinna być w odniesieniu do władzy sądowniczej rozumiana w taki sposób, by jej odrębność i niezależność była należycie respektowana. Oznacza to, że ingerencja władzy ustawodawczej i wykonawczej w sferę oddziaływania władzy sądowniczej możliwa jest jedynie w konstytucyjnie dopuszczonym zakresie. Art. 187 ust. 4 konstytucji stanowi, że ustrój, zakres działania i tryb pracy Krajowej Rady Sądownictwa oraz sposób wyboru jej członków określa ustawa. Jednak ustawodawca nie może zmieniać określonych w art. 187 konstytucji ustawowych funkcji rady w ten sposób, że wzmacnia rolę czynnika pozasądowego, obchodząc postanowienia konstytucji. Twórcy konstytucji zdawali sobie sprawę z istnienia tego rodzaju ryzyka i dlatego opowiedzieli się za zaliczeniem do materii konstytucyjnej wielu szczegółowych reguł dotyczących składu rady. Skutkiem wejścia w życie projektowanej zmiany, która dalece wykracza poza dozwoloną konstytucyjnie swobodę regulacyjną ustawodawcy, będzie upolitycznienie zarówno wyboru, jak i bieżącego funkcjonowania KRS. Stopień zagrożenia dotyczącego upolitycznienia KRS, czyli odejście od standardów bliskich organom władzy sądowniczej, jest w tym przypadku tym większy, że zakres kadencji wybieranych członków KRS będzie pokrywał się z kadencją w Sejmie. Projektowana zmiana idzie tak daleko, że nie tylko pozbawia środowisko sędziów wyboru swoich przedstawicieli do KRS, ale w ogóle możliwości przedstawiania kandydatów na członków KRS. Projektowany art. 11 ust. 2 stanowi bowiem, że kandydatów na członków KRS przedstawia marszałkowi Prezydium Sejmu lub grupa co najmniej 50 posłów. Zgodnie z projektem ustawy jedynie stowarzyszenia zrzeszające sędziów mogą przedstawiać marszałkowi Sejmu rekomendacje dotyczące zgłoszenia kandydatów na członków rady. A co, jeśli kandydat zostanie zgłoszony w ostatnim dniu i zabraknie czasu na opinię? W świetle konstytucji chodzi o wybór dokonany spośród sędziów przez sędziów, a nie przez Sejm, prezydenta czy Radę Ministrów. Zakończenie kadencji wybranych członków rady w drodze ustawy oznaczałoby nieproporcjonalną ingerencję ustawodawcy w konstytucyjnie ukształtowany system wyłaniania i funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa. Skrócenie kadencji wybranych członków oznaczałoby też wprowadzenie w ustawie zwykłej zmiany konstytucji bez dokonania zmiany w art. 187 ust. 3 konstytucji. Czy w przypadku, gdy nie będzie się podobał prezydent, bo na przykład będzie z innej opcji, większość sejmowa zwykłą ustawą skróci jego kadencję? Przecież to, co proponuje PiS, można zastosować w przypadku każdego organu, który ma określoną kadencję. Art. 187 konstytucji wyklucza podział rady na zgromadzenia. W doktrynie nie budzi wątpliwości, że mieszany charakter składu rady nie oznacza jej wewnętrznego podziału na kurie czy zespoły. KRS działa jako jednolity organ kolegialny. Wszystkim jego członkom przysługuje jednakowa pozycja w jego składzie, a w szczególności jednakowe prawo głosu. Skoro już sam podział na dwa zgromadzenia jest niezgodny z konstytucją, to owej niezgodności nie może usunąć projektowane ustanowienie swego rodzaju superzgromadzenia złożonego wyłącznie z sędziów i władnego rozstrzygnąć pod warunkiem jednomyślności spór między zgromadzeniami. Projektowana ustawa zawiera rozwiązanie, które zmienia bez uprzedniej zmiany konstytucji zarówno ustrojową pozycję Krajowej Rady Sądownictwa, jak i ustrojową pozycję prezydenta. Konstytucja stanowi w art. 179, że prezydent powołuje sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, co nie oznacza dokonywania wyboru. W świetle art. 179 konstytucji uprawnienia prezydenta sprowadzają się powołania lub odmowy powołania sędziego stosownie do wniosku rady, a uprawnienia rady sprowadzają się do sformułowania jednego wniosku o powołanie, nie zaś kilku wniosków. Wykonując dyspozycję zawartą w projekcie, rada powinna przedstawiać prezydentowi jednocześnie wniosek o powołanie i niepowołanie tej samej osoby na urząd sędziego, bowiem stanowisko prezydenta nie jest przecież znane radzie przed rozstrzygnięciem znajdującym wyraz we wniosku. Projekt zasadniczo osłabia pozycję ustrojową rady, bez wniosku której obecnie nie sposób zostać sędzią. Jednocześnie wzmacnia rolę głowy państwa w procesie powoływania sędziów, naruszając równowagę między władzą sądowniczą a władzą wykonawczą. Przewidziane w projekcie zmiany ustrojowej pozycji Krajowej Rady Sądownictwa są niezgodne z wyrażoną w preambule konstytucji zasadą zapewnienia rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych. Uchwalenie projektowanej ustawy zmieni określone w konstytucji relacje między władzą ustawodawczą a władzą sądowniczą, zastępując dotychczasową przewagę sędziów w Krajowej Radzie Sądownictwa przewagą czynnika politycznego, a ponadto może przyczynić się do wzmocnienia roli prezydenta sprawującego władzę wykonawczą. Tym samym Nowoczesna wnioskuje o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu. Tego projektu nie da się po prostu poprawić. Opowiadamy się natomiast za projektem opracowanym przez stowarzyszenie Iustitia, a popieranym przez kluby Nowoczesna, Platforma Obywatelska i PSL. Proponuje on szeroką grupę podmiotów uprawnionych do zgłaszania kandydatur, chociażby, proszę państwa, grupę 2 tys. obywateli, ale także obowiązkowe wysłuchanie publiczne czy wymóg ogłoszenia listy kandydatów co najmniej tydzień przed wyborami. Zachowuje również niezależność KRS od władzy wykonawczej i ustawodawczej. Daje przejrzystą procedurę wyboru sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa. (Oklaski)