Mówca: Stanisław Piotrowicz
Data: 2012-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa! Panie i Panowie Posłowie! Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka rozpatrzyła sprawozdanie Krajowej Rady Sądownictwa w dniu 24 lipca 2012 r. Chcę podkreślić, że termin niewątpliwie miał również wpływ na przebieg posiedzenia komisji. Gdyby posiedzenie, jak sądzę, odbywało się dziś, pewnie zdominowałyby je inne tematy. Drodzy państwo, jak już wspomniał przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowa Rada Sądownictwa koncentruje swoją pracę przede wszystkim wokół nominacji sędziowskich. Można by powiedzieć, że zdecydowana większość czasu, być może 80-90% czasu pracy Krajowej Rady Sądownictwa to jest rozpatrywanie kandydatur na wolne stanowiska na poszczególnych szczeblach wymiaru sprawiedliwości, począwszy od stanowisk w sądach rejonowych, po Sąd Najwyższy włącznie. W minionym okresie, jak wspomniano, rozpatrzono takich wniosków o nominację blisko 3 tys. Z tego Krajowa Rada Sądownictwa wystąpiła do prezydenta Rzeczypospolitej z wnioskiem o nominację w odniesieniu do 346 osób. Myślę, że w opinii publicznej oczekiwania odnośnie do Krajowej Rady Sądownictwa są znacznie dalej idące, tym niemniej członkowie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka mieli świadomość tego, jaki jest zakres kompetencji Krajowej Rady Sądownictwa. Stąd też być może przebieg dyskusji, jaki się wówczas odbył, nie zadowalałby przeciętnego obywatela czy też być może niektórych parlamentarzystów obecnych na sali. Jak już wspomniano, Krajowa Rada Sądownictwa odbyła 15 posiedzeń, a zatem zbierała się częściej niż raz w miesiącu. Jako novum przytaczano, że przy omawianiu kandydatur na stanowiska sędziowskie mieli prawo uczestniczyć przedstawiciele innych korporacji prawniczych, których kandydaci ubiegali się o stanowisko sędziowskie. Z dyskusji wynikało, że w zasadzie ta zmiana nie miała jakiegoś istotnego wpływu na procentowe ukształtowanie się wniosków nominacyjnych. W szczególności rodziła się wątpliwość, czy aby Krajowa Rada Sądownictwa nie preferuje kandydatów pochodzących ze środowisk sędziowskich, w tym wypadku asystentów sędziego czy referendarzy sądowych, jeżeli chodzi o pierwsze stanowisko sądowe. Usłyszeliśmy z ust przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa, że dopuszczenie do tej procedury przedstawicieli korporacji w zasadzie nie spowodowało tutaj wielkiej zmiany. Stąd też i pewien niepokój, czy aby o to stanowisko nie ubiega się za mała liczba przedstawicieli innych zawodów prawniczych. Usłyszeliśmy odpowiedź, że rzeczywiście przedstawiciele innych zawodów nie garną się do zawodu sędziowskiego, jak padło wyjaśnienie, m.in. z tego względu, że zawód sędziego nie jest atrakcyjny pod względem finansowym. W szczególności mało atrakcyjny jest na pierwszym szczeblu kariery sądowniczej, a więc w sądzie rejonowym, gdzie jest najwięcej pracy i jednocześnie płace są najniższe. Podczas posiedzenia komisji pytano również, a właściwie zwracano uwagę na niski poziom kadry orzeczniczej. W szczególności odwoływano się tutaj do raportu, jaki przedstawiła Fundacja Forum Obywatelskiego Rozwoju we współpracy z Wydziałem Prawa i Administracji. Raport ten dotyczył wielu błędów sędziowskich przy orzekaniu. Wskazywano w tym raporcie, jak usłyszeliśmy podczas dyskusji, że sędziowie nie mają wystarczającej wiedzy na temat prawa, w szczególności prawa europejskiego, prawa autorskiego, że niezbyt dogłębnie znają orzecznictwo. Podczas dyskusji członkowie zbulwersowani byli pewnym faktem, mianowicie okazało się, że podczas rozpatrywania wykonania budżetu za miniony rok przedstawiciel Najwyższej Izby Kontroli ujawnił, że w jednym z sądów rejonowych z budżetu państwa wydatkowano kwotę ponad 20 tys. zł na zlecanie instytucjom zewnętrznym pisania projektów uzasadnień do orzeczeń wydawanych przez sąd. Niepokój był tym większy, że nie było wiadomo, czy jest to jednostkowa sprawa, czy też stało się to powszechną praktyką. Już na posiedzeniu tej komisji zostaliśmy zapewnieni, że minister sprawiedliwości wystąpił ze stosownym zapytaniem do wszystkich sądów w Polsce, czy ta praktyka jest stosowana również w innych sądach. Podczas dyskusji wskazywano, że poziom opinii do aktów prawnych przygotowywanych przez Krajową Radę Sądownictwa posiada wielką wartość merytoryczną i członkowie komisji sprawiedliwości z satysfakcją podkreślali ten fakt. Rzeczywiście podczas posiedzenia dyskutowano nad problemem niskiego poziomu wiedzy i fachowości, szczególnie młodej kadry orzeczniczej w sądach. Pan przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa wspomniał już tutaj dzisiaj, że Krajowa Rada Sądownictwa dostrzega ten problem, a przyczyn upatruje przede wszystkim w niewłaściwym sposobie dochodzenia do zawodu sędziego. Szczególnie w ostatnim okresie, po zlikwidowaniu asesury, o zawód sędziego ubiegają się asystenci sędziego i referendarze, a więc ludzie, którzy nie mieli żadnej praktyki orzeczniczej. Mało tego, jeżeli zostają sędziami, zostają nimi dożywotnio, nie można ich usunąć z tego stanowiska w normalnym trybie. Cieszę się, że dziś jeszcze usłyszałem z ust pana przewodniczącego taką sugestię - bo właściwie recepty jeszcze nikt na to nie ma - dotyczącą instytucji sędziego na próbę. Tutaj na marginesie wspomnę, że moje ugrupowanie wtedy, kiedy likwidowano asesurę, wspominało o tym, że dobrze by było, gdyby taka instytucja mogła funkcjonować, bo dziś rzeczywiście widzimy, że to wielkie ryzyko powierzać na całe życie młodemu człowiekowi, który nigdy nie zetknął się z orzecznictwem, prawo rozstrzygania o ludzkich losach. Padły też sugestie odnoszące się krytycznie do oceny rocznej, do oceny okresowej sędziego. Wiadomo, to rozwiązanie ustawowe było mocno konstatowane w środowiskach sędziowskich, były protesty, zaskarżania do Trybunału Konstytucyjnego. Natomiast sugestia, jaka padła w czasie dyskusji na posiedzeniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, była taka, czy aby tej okresowej oceny nie zastąpić wizytacjami, które prowadziliby sędziowie, którzy przeszli w stan spoczynku, ażeby dokonywali wizytacji rozpoznawanych spraw przez konkretnych sędziów. Wtedy byłyby konkretne wnioski w oparciu o konkretne sprawy. Jednocześnie walor takiego rozstrzygnięcia byłby następujący. Trzeba sobie zdawać sprawę z ogromu pracy przy dokonywaniu ocen okresowych. Mają tego dokonywać sędziowie. Jeżeli to jest takie masowe zjawisko i każdy sędzia ma być co 4 lata poddawany takiej ocenie, to wiadomym jest, że sztab sędziów musi być oderwany od pracy orzeczniczej po to, żeby dokonywać takich ocen. I stąd obawy, czy aby nie odbije się to negatywnie na szybkości postępowań. Stąd w czasie dyskusji pojawił się ten pomysł, żeby zastąpić te okresowe oceny właśnie przez kontrolę ze strony wizytatorów, którzy są już w stanie spoczynku, są wolni, nie podlegają żadnej presji, bo wiadomo, że zawodu nie będą wykonywać, w związku z tym z czystym sumieniem, z pełnym doświadczeniem zawodowym będą mogli dokonywać takich ocen. W toku dyskusji wskazywano również na to, że rzeczywiście jest taka potrzeba, żeby Krajowa Rada Sądownictwa w większym zakresie zajmowała się innymi problemami, w szczególności, jak już tutaj była mowa, popularyzowaniem wiedzy prawniczej wśród sędziów w większym zakresie. Chodziło również o to, aby Krajowa Rada Sądownictwa analizowała postępowania dyscyplinarne. Dziś pewnie pytalibyśmy dokładnie o jedną sprawę, bo przecież zbulwersowała ona całą opinię publiczną. Wtedy, podczas posiedzenia komisji, jeszcze o to nie pytaliśmy, bo i szerszej wiedzy na ten temat nie było. Generalnie rzecz ujmując, Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka przyjęła do wiadomości informację przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa. Dziękuję bardzo. (Oklaski)