Mówca: Sprawozdawca Piotr Babinetz
Data: 2019-06-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu odnośnie do poselskiego projektu uchwały w sprawie ustanowienia roku 2020 Rokiem Hetmana Stanisława Żółkiewskiego, druk nr 3418. Był to poselski projekt uchwały przedstawiony przez Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość. Marszałek Sejmu skierował go do Komisji Kultury i Środków Przekazu do pierwszego czytania. Komisja Kultury i Środków Przekazu w pierwszym czytaniu rozpatrzyła ten projekt uchwały na posiedzeniu w dniu 15 maja 2019 r. W trakcie prac doszło do niewielkich poprawek zgłaszanych zgodnie w wyniku wspólnej pracy posłów członków Komisji Kultury i Środków Przekazu, a także zostały wprowadzone cenne uwagi z inicjatywy Biura Legislacyjnego. Jedna sprawa, która może być różnie interpretowana, to kwestia ilości wojsk polskich, jak też moskiewskich zresztą, w bitwie pod Kłuszynem. Przyjęliśmy tutaj taką liczbę, która wynika z najnowszych ustaleń badacza tych spraw pana Radosława Sikory - historyka, który specjalizuje się w dziejach nie tylko bitwy kłuszyńskiej, ale także w ogóle husarii. Z jego najnowszych badań wynika, że siły polskie były jednak nieliczne. Było to według różnych badań maksymalnie do 3800 żołnierzy, ale to jest bardziej stan formalny niż faktyczny. Faktycznie mogło tam być według niego nawet tylko 2700 żołnierzy, oczywiście głównie husaria. Mówię o tym, ponieważ w wielu wcześniejszych publikacjach jest mowa nawet o 7 tys., jeżeli chodzi o wojsko polskie. Jeżeli chodzi o siły moskiewskie, w zasadzie były to połączone siły moskiewsko-szwedzkie. Było tam ok. 4,5 tys. Szwedów i oczywiście wielokrotnie więcej Moskali. Do tego dochodzą tabory, stąd jest tutaj mowa o ponad 30-tysięcznych siłach moskiewskich, których liczebność, łącznie z taborami, mogła dochodzić do 40 tys., choć na tej pierwszej linii bojowej mogło być ich mniej - ok. 18 tys. W każdym razie myślę, że to nie jest tutaj najistotniejsze, ale ponieważ ta kwestia była poruszana, więc odniosłem się do tego. Najważniejsze jest to, że hetman Stanisław Żółkiewski to rzeczywiście jeden z najwybitniejszych wodzów w dziejach oręża polskiego, a biorąc pod uwagę to, że był twórcą wiktorii kłuszyńskiej, że był zdobywcą Moskwy, kto wie, może był najwybitniejszym wodzem w polskiej historii. Dlatego Komisja Kultury i Środków Przekazu wnosi, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył załączony projekt uchwały. Odczytam tekst projektu uchwały po pracach w ramach Komisji Kultury i Środków Przekazu: ˝Uchwała w sprawie ustanowienia roku 2020 Rokiem Hetmana Stanisława Żółkiewskiego Wśród postaci wpisanych w poczet najwybitniejszych wodzów w dziejach oręża polskiego wyróżnia się postać hetmana Stanisława Żółkiewskiego. Stanisław Żółkiewski herbu Lubicz urodził się w 1547 roku w Turynce pod Lwowem w średniozamożnej rodzinie szlacheckiej. Jego ojciec w późniejszym okresie objął funkcję wojewody ruskiego. Stanisław Żółkiewski brał udział we wszystkich wojnach toczonych przez Rzeczpospolitą w drugiej połowie XVI wieku i początkach XVII wieku. Najpierw walczył u boku doświadczonego wodza i kanclerza Jana Zamoyskiego, uczestniczył w wyprawach przeciw Habsburgom i Moskwie, na Mołdawię i Wołoszczyznę, później zwyciężał, dowodząc samodzielnie w wielu kampaniach przeciwko Rosji, Szwecji, Kozakom, Turcji i Tatarom. Pełnił szereg najważniejszych urzędów I Rzeczypospolitej: był sekretarzem królewskim, hetmanem polnym koronnym, kasztelanem lwowskim, wojewodą kijowskim, a w końcu hetmanem wielkim koronnym i kanclerzem wielkim koronnym. W 1609 roku stanął na czele wojsk polskich w kolejnej wojnie polsko-rosyjskiej i rozpoczął oblężenie Smoleńska. 4 lipca 1610 roku, mając do dyspozycji tylko około 3 tysięcy jazdy, przede wszystkim husarii, pod Kłuszynem pokonał ponad 30-tysięczną armię połączonych wojsk rosyjskich i szwedzkich. 28 sierpnia, po zwycięskim wkroczeniu do Moskwy, podpisał układ z bojarami rosyjskimi, na mocy którego polski królewicz Władysław został ogłoszony carem Rosji. Niestety król Zygmunt III Waza nie uznał tego porozumienia. Stanisław Żółkiewski 29 października 1611 roku sprowadził do Warszawy zdetronizowanego cara Wasyla Szujskiego i jego dwóch braci, którzy złożyli hołd królowi polskiemu, tzw. Hołd Ruski. Zawsze przedkładał dobro Polski ponad własne korzyści, stał wiernie po stronie kolejnych królów, także w wewnętrznych sporach, mimo krytycznego zdania o polityce Zygmunta III Wazy. Opowiadał się za tolerancją religijną i łagodzeniem konfliktów. Stanisław Żółkiewski był autorem wybitnego dzieła literatury pamiętnikarskiej: 'Początek i progres wojny moskiewskiej', znanego też pod tytułem 'Historia wojny moskiewskiej aż do opanowania Smoleńska'. Stanisław Żółkiewski zginął 6 października 1620 roku pod Mohylowem nad Dniestrem, broniąc Rzeczypospolitej przed Turkami w walkach odwrotowych spod Cecory. Odmówił porzucenia towarzyszy broni i ratowania się ucieczką. Z Jego postawą w ostatnich chwilach życia wiązana jest maksyma: 'Słodko i zaszczytnie jest umrzeć za Ojczyznę'. Został pochowany w krypcie kościoła w Żółkwi, mieście, które sam założył. Na nagrobku umieszczono napis: 'Powstanie kiedyś z kości naszych mściciel'. Jego prawnukiem był Jan III Sobieski. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, uznając wielkie zasługi Stanisława Żółkiewskiego, twórcy wiktorii kłuszyńskiej i zdobywcy Moskwy, wytrwałego obrońcy Ojczyzny, za którą oddał swoje życie, ustanawia rok 2020 w 400-lecie Jego śmierci Rokiem Hetmana Stanisława Żółkiewskiego˝. Jak już mówiłem, Komisja Kultury i Środków Przekazu rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie tego projektu uchwały. Dziękuję bardzo. (Oklaski)