Mówca: Jerzy Meysztowicz
Data: 2019-03-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność w imieniu klubu poselskiego przedstawić stanowisko w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, druk nr 3251. Panie Ministrze! Jak Ministerstwo Sprawiedliwości przychodzi, wnosi jakąś ustawę i jeszcze mówi, że ona coś będzie usprawniać, przyspieszać itd., to ja już się boję. Do tej pory przyzwyczailiście nas do tego, że przynosicie największe knoty, jakie w Sejmie można spotkać. Nie wiem, czy ta ustawa to zmieni. Być może część rzeczy należałoby poprzeć. Zasadniczym celem projektu jest podobno usprawnienie procesu karnego przez wyeliminowanie przepisów prowadzących do nadmiernego formalizmu oraz przyspieszenie procesu karnego. Jednocześnie projekt eliminuje błędy legislacyjne i wprowadza zmiany w niektórych dotychczasowych funkcjonujących instytucjach procedury karnej. Nowoczesna popiera zmiany, które zmierzają do rezygnacji z formalizmu procedury karnej i czynią ją przyjaźniejszą dla obywatela. Na akceptację zasługuje m.in. tryb wyznaczania obrońcy z urzędu z wykorzystaniem poczty elektronicznej i telefaksu czy też proponowany sposób ujawnienia dowodów i protokołów. Trudno tylko w świetle powyższych założeń znaleźć uzasadnienie dla zmian wprowadzonych w zakresie skuteczności cofnięcia wniosku o ściganie. Czemu ma służyć brak sprzeciwu oskarżyciela publicznego, skoro to sąd jest samodzielnym, niezależnym organem, który sprawuje wymiar sprawiedliwości? Prokurator zaś podlega ministrowi sprawiedliwości, władzy wykonawczej. To wskazuje na to, że jest to kolejna próba przejęcia choćby części kontroli nad działaniami sądów. Nowoczesna popiera również konieczność tworzenia prawa z zachowaniem najwyższych standardów, co wiąże się z konstruowaniem jasnych i klarownych przepisów, bowiem tylko takie przepisy pogłębiają zaufanie obywateli do władzy i zapewniają stabilność regulacji. Projekt eliminuje liczne błędy legislacyjne, które w znacznej części są efektem pośpiechu legislacyjnego, który towarzyszy obecnemu rządowi. Dlaczego więc nie tworzycie prawa w sposób wyważony, tylko później naprawiacie swoje błędy? Pytanie, ile razy w ciągu roku można poprawiać jedną ustawę. Jesteście w tym mistrzami świata. Przewlekłość postępowania to główny problem polskiego sądownictwa. Z tego względu należy podejmować działania, które usprawnią wymiar sprawiedliwości. Przyspieszenie postępowania nie może jednak prowadzić do naruszenia podstawowych gwarancji procesowych czy też standardów międzynarodowych. W przeciwnym razie proces karny trudno będzie uznać za rzetelny i sprawiedliwy. Zdziwienie budzi więc aprobata dla przeprowadzenia dowodów bez udziału oskarżonego lub jego obrońcy, jeżeli nawet należycie usprawiedliwią swoje niestawiennictwo. Jest to kardynalne naruszenie podstawowych gwarancji procesowych, takich jak udział oskarżonego w czynnościach procesowych. Obecność oskarżonego w toku procesu stanowi podstawę jego prawa do obrony. Wówczas ma możliwość zadawania pytań, kontroli sposobu protokołowania, zajęcia stanowiska itd. Brak możliwości korzystania z tych uprawnień w istocie powoduje, że prawo do obrony staje się fikcją. Niepokojące jest również to, że możliwość doprowadzenia do przewlekłości postępowania uzasadniałaby odstąpienie od przesłuchania pokrzywdzonego. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2012 r. obliguje państwa członkowskie do zapewnienia ofiarom przestępstw możliwości bycia wysłuchanymi podczas postępowania karnego i możliwość przedstawienia przez nie dowodów. Przyjęcie zmiany w proponowanym brzmieniu mogłoby narazić Rzeczpospolitą Polską na postawienie uzasadnionego zarzutu naruszenia prawa europejskiego. Nie jest to jednak jedyny przypadek, w którym nowelizacja bagatelizuje znaczenie norm pozakrajowych. Jak bowiem inaczej określić można zmiany tych reguł? Projekt przewiduje, iż w przypadku wniesienia apelacji na niekorzyść oskarżonego możliwe będzie skazanie oskarżonego przez sąd odwoławczy, jeżeli w I instancji warunkowo umorzono postępowanie. Oznacza to, że sąd odwoławczy po raz pierwszy orzeknie o karze, a rozstrzygnięcie w tym zakresie nie będzie podlegało kontroli instancyjnej. Czy tak działa państwo prawa? W związku z powyższym powstaje pytanie, czy przyspieszenie tempa rozpoznawania spraw sądowych rzeczywiście ma wiązać się z tak istotnymi naruszeniami. A może projektodawca celowo zmierza do pogorszenia sytuacji oskarżonego, zasłaniając się koniecznością usprawnienia procesu? Klub Nowoczesna będzie wnosić o odrzucenie tego projektu w pierwszym czytaniu. Powiem, że dzisiaj mieliśmy przykład, jak państwo usprawniacie wymiar sprawiedliwości, słuchając danych statystycznych, jeżeli chodzi o funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego. Dziękuję bardzo. (Oklaski)