Mówca: Edukacji Narodowej Krystyna Szumilas
Data: 2012-03-01 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Państwo Przedstawiciele Wnioskodawców! Zwiększenie liczby dzieci w wieku 3-5 lat - na tym etapie się skupię, bo wiadomo, że dzisiaj wszystkie dzieci 6-letnie uczestniczą w edukacji przedszkolnej lub szkolnej - które uczęszczają do przedszkoli, jest ważne z kilku powodów. To jest tzw. złoty wiek rozwoju dziecka, a więc wtedy dziecko najszybciej się rozwija, w sposób najbardziej skuteczny można wpływać na rozwój dziecka, wyrównując braki, deficyty, rozwijając talenty. Jest to też niezwykle istotny wiek ze względu na zwiększanie szans edukacyjnych dziecka. Szczególnie ważne jest to w przypadku dzieci wychowujących się w trudnych warunkach, gdy nie są wspierane przez rodzinę, przez środowisko. Wychowanie przedszkolne jest ważne również z punktu widzenia polityki prorodzinnej państwa. Młode matki chcą pracować, młode matki chcą uczestniczyć, być aktywne na rynku pracy. Tak więc upowszechnienie wychowania przedszkolnego również jest istotne ze względu na życie rodzinne młodych Polaków. Nikt na tej sali nie neguje ważności wychowania przedszkolnego dla dziecka, dla rodziny i dla państwa. Dlatego trzeba znaleźć skuteczne rozwiązania dotyczące tej kwestii, tego, co już się dzieje, bo przecież edukacja przedszkolna w Polsce rozwija się od kilku lat w sposób szybszy, niż to się działo przez całe dziesięciolecie, rozwiązania możliwe do zrealizowania w obecnej sytuacji, również finansowej, państwa. Bo jeżeli będziemy mieli rozwiązania, które nie znajdą odzwierciedlenia w budżecie państwa i w budżetach samorządu terytorialnego, to nie przyczynią się one do upowszechnienia edukacji przedszkolnej. Żeby mówić poważnie i skutecznie o zwiększaniu liczby miejsc w przedszkolach dla dzieci w wieku od 3 do 5 lat trzeba sobie zdać sprawę z problemu, przed jakim stoimy, zastanowić się i zapytać, w jakim miejscu dzisiaj się znajdujemy. Otóż, proszę państwa, szanowni państwo posłowie, obecnie mamy 1536 tys. dzieci w wieku od 3 do 6 lat. W przedszkolach przebywa obecnie 1160 tys. dzieci, 70 tys. dzieci 6-letnich uczestniczy w edukacji szkolnej. Jak to wyglądało jeszcze kilka lat temu? Otóż w roku 2007 mieliśmy 1416 tys. dzieci, w 2008 r. było to 1415 tys. dzieci. Porównując na te dwie liczby, widzimy, że od 2007 r. liczba dzieci w wieku przedszkolnym wzrosła o 100 tys. Tak więc ten problem związany z zapewnieniem miejsc w przedszkolach od 2007 r. zwiększył się o tę dodatkową liczbę 100 tys. dzieci. Gdyby nie to, gdyby nie ta sytuacja, że w systemie mamy o 100 tys. dzieci więcej, dzisiaj przy tej liczbie 1160 tys. miejsc w przedszkolach mielibyśmy już 82% dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. W roku 2006 to było 60%. Wyrównujemy zatem nie tylko deficyt miejsc związany z tym, że jeszcze kilka lat temu liczba dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym była w naszym kraju bardzo niska, wyrównujemy nie tylko ten brak spowodowany bardzo małym upowszechnieniem edukacji przedszkolnej na przełomie lat 1999/2000, na początku XXI w., ale również musimy dodatkowo zmierzyć się z tym, że liczba dzieci w wieku od 3 do 5 lat czy od 3 do 6 lat jest większa, niż była wcześniej. Te ostatnie lata dla edukacji przedszkolnej były dobrym okresem. Nie chodzi o to, żeby się tym zachwycać czy podważać potrzebę upowszechnienia edukacji przedszkolnej, ale też warto, myśląc o rozwiązaniach na przyszłość, przypomnieć sobie i popatrzeć na to, co się zdarzyło w ciągu ostatnich 4, 5 czy 6 lat, jak chcą państwo posłowie. Pan poseł Moskal podważał uzasadnienie projektu obywatelskiego przygotowane przez rząd. Poprosiłam o dane dotyczące uczestnictwa w wychowaniu przedszkolnym albo liczby miejsc w zakresie wychowania przedszkolnego od 2000 r. do 2005 r. W 2000 r. to było 885 tys. miejsc, w 2002 r. 840 tys., w 2003 r. 831 tys. Te liczby pokazują, że liczba miejsc, jeśli chodzi o wychowanie przedszkolne, wcale nie rosła, tych miejsc było mało. Rzeczywiście pomiędzy rokiem 2006 i 2007 liczba miejsc w zakresie wychowania przedszkolnego wzrosła o 9 tys. Natomiast pomiędzy 2008 r. i 2009 r. wzrosła o 75 tys., między 2009 r. i 2010 r. wzrosła o 65 tys., a między 2010 r. i 2011 r. wzrosła o 100 tys. Tak że widać, że wysiłek samorządów terytorialnych związany z upowszechnianiem edukacji przedszkolnej przyniósł efekty. Dzisiaj w edukacji przedszkolnej mamy 72% dzieci w wieku od 3 do 5 lat, gdybyśmy wzięli pod uwagę dzieci w wieku 3-6 lat, to jest to 75%. Liczba miejsc zwiększa się systematycznie, ale teraz trzeba jeszcze myśleć, jak dalej zwiększać liczbę miejsc w zakresie edukacji przedszkolnej. Pytaliście państwo posłowie, czy np. prawo pięciolatka do wychowania przedszkolnego nie powoduje zmniejszenia liczby miejsc w przedszkolach dla dzieci 3- i 4-letnich. Podam kilka liczb, bo one najlepiej obrazują to, co się dzieje w systemie, już bez komentarza. Otóż w roku 2007 liczba dzieci 3-letnich w wychowaniu przedszkolnym wyniosła 127 tys. W 2011 r. to było 220 tys., czyli nastąpił prawie dwukrotny wzrost. Jeżeli chodzi o dzieci 4-letnie, to w 2007 r. było to 167 tys., prawie 168 tys. Obecnie jest to prawie 265 tys., tak że widać tutaj wzrost. Przypomnijmy, że dzisiaj wszystkie dzieci 5-letnie objęte są edukacją przedszkolną, ponieważ istnieje obowiązek rocznego przygotowania pięciolatka do edukacji szkolnej. Od 2007 r. do września 2011 r. przybyło 1505 przedszkoli, przybyło 4137 oddziałów przedszkolnych w szkołach, przybyły 1422 inne formy wychowania przedszkolnego. To również wynik wysiłku tego parlamentu, ponieważ uchwalono ustawę, która pozwalała na organizowanie innych form wychowania przedszkolnego. Dotyczy to przede wszystkim terenów wiejskich i tych miejsc, w których nie ma takiej potrzeby objęcia dzieci całodzienną opieką. Tam rodzice mogą skorzystać z tej formy przygotowania, rozwijania dziecka. Państwo posłowie pytali o to, co rząd robił czy też co robi, jeżeli chodzi o edukację przedszkolną, o zwiększenie liczby miejsc w ramach edukacji przedszkolnej. Otóż wspomnę o przywołanym tutaj przez wielu państwa posłów projekcie finansowanym z funduszu społecznego, czyli chodzi o współfinansowanie tworzenia i rozwoju edukacji przedszkolnej w tych miejscach, w tych gminach, w których jest najmniejsza liczba przedszkoli, liczba miejsc. W ramach tego projektu są pieniądze na tworzenie nowych przedszkoli w 30% gmin z terenu każdego województwa o najniższym w skali regionu stopniu upowszechnienia edukacji przedszkolnej. To są pieniądze na tworzenie nowych przedszkoli, nowych punktów wychowania przedszkolnego. Są tam jednak również środki na wsparcie istniejących przedszkoli w celu zwiększenia liczby miejsc w edukacji przedszkolnej. Rzeczywiście, na początku, w ramach tej perspektywy zaplanowane były 243 mln euro na zwiększenie, rozwój edukacji przedszkolnej. Te pieniądze są już zakontraktowane. Prawie miliard złotych z tych środków trafił do gmin na tworzenie i funkcjonowanie przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego. I gdybyśmy tylko na tym skończyli, to słusznie mielibyście państwo posłowie prawo zarzucać, że w tej sprawie niczego nie robimy. Jednak środki na tworzenie miejsc przedszkolnych w ramach funduszu, środków europejskich, zostały zwiększone o 126,6 mln euro i to są pieniądze, które będą mogły być wykorzystane, zgodnie z zasadami korzystania z nich, do 2015 r. Pracujemy w tej chwili nad nową perspektywą i w jej ramach bardzo zabiegamy o to - i myślę, że będziemy to robić skutecznie - aby również w następnej perspektywie możliwe było finansowanie edukacji przedszkolnej ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Innym działaniem rządu jest obniżenie wieku szkolnego. Dzisiaj 70 tys. sześciolatków uczestniczy w edukacji szkolnej. Przypomnę, że edukacja szkolna jest dofinansowywana z budżetu państwa poprzez subwencję oświatową, która przekazywana jest do samorządów na danego ucznia. Te 70 tys. sześciolatków w szkołach to dodatkowe środki dla gmin na funkcjonowanie szkół na ich terenie. To również dodatkowe możliwości ratowania szkół, które w tej sytuacji, gdyby tych dzieci w nich nie było, byłyby zagrożone likwidacją. W kontekście debaty o zmianach w systemie emerytalnym i wzmacnianiu polityki prorodzinnej ważne jest, aby w ramach wspierania gmin w wykonywaniu przez nie ich zadań własnych, w te działania gmin wpleść wsparcie z budżetu państwa. Chciałabym jednak w tym momencie przypomnieć państwu, że od 1991 r., od kiedy obowiązuje obecny podział zadań pomiędzy administrację państwową i administrację rządową, prowadzenie przedszkoli stało się zadaniem własnym samorządu terytorialnego. W tym czasie, wraz z przekazywaniem samorządom zadań, wraz z przekazywaniem przedszkoli, zwiększono również dochody jednostek samorządu terytorialnego, tak aby mogły te zadania finansować z własnych środków. Uznając jednak ważność wychowania przedszkolnego, to, że upowszechnienie wychowania przedszkolnego to jedna z ważniejszych cywilizacyjnych zmian, ze strony rządu padła propozycja wprowadzenia mechanizmów, które pozwolą dofinansować z budżetu państwa prowadzenie przedszkoli, ale w taki sposób, aby również powodowało to obniżenie kosztów związanych z opieką przedszkolną ponoszonych przez rodziców. Tak więc przygotowywany w ministerstwie edukacji projekt zmian związany ze wsparciem finansowym dla gmin, przekazaniem do gmin dodatkowych środków na edukację przedszkolną, jest powiązany również z tym, aby opłaty wnoszone przez rodziców na edukację przedszkolną były mniejsze. Edukacja przedszkolna, jej upowszechnienie to wspólne zadanie rządu i samorządu terytorialnego. Myślę, że przy przygotowaniu i w trakcie dyskusji nad tym projektem będziemy ściśle współpracować ze stroną samorządową. Państwo posłowie zadali również wiele pytań bardziej szczegółowych, odniosę się może tylko do niektórych. Pan poseł Moskal pytał o rozbieżność dat przyjęcia stanowiska rządu i obywatelskiego projektu zmiany ustawy o systemie oświaty. Pan poseł jest bardzo doświadczonym parlamentarzystą i pan poseł doskonale wie, że żywot projektów obywatelskich złożonych w trakcie kadencji nie kończy się w momencie, kiedy kończy się kadencja. One przechodzą na następną kadencję. Projekt obywatelski został złożony w 2010 r., zostało do niego przygotowane stanowisko rządu, ale w związku z tym, że rozpoczęła się nowa kadencja, musiało zostać przygotowane nowe stanowisko rządu do projektu obywatelskiego, nad którym w tej chwili państwo debatujecie. Co konkretnie zrobił minister, aby upowszechnić wychowanie przedszkolne? O tym już mówiłam. Wielu posłów pytało o możliwość obniżenia wieku, w którym dziecko mogłoby rozpocząć edukację przedszkolną. Dzisiaj do przedszkola może zostać przyjęte dziecko 2,5-letnie. W projekcie obywatelskim proponuje się, aby możliwe było przyjęcie dziecka w wieku 2 lat. Oczywiście, jeżeli rozwój emocjonalny i rozwój dziecka na to pozwalają, a to oceniają rodzice wspólnie z dyrektorem szkoły i nauczycielami, to rząd nie będzie się takiej propozycji sprzeciwiać. Jednak to nie jest obligatoryjne, to nie jest przepis, który powinien być rozciągnięty na wszystkie dzieci. W szczególnych warunkach dziecko 2-letnie można byłoby przyjąć do przedszkola. Pan poseł Ziobro pytał o następną perspektywę. Już na to odpowiedziałam. Pytanie dotyczyło również wolnych sal w szkołach podstawowych czy w szkołach. Rzeczywiście, jest tak, że niż demograficzny, który dotknął nasz kraj w ostatnich latach, jest bardzo głęboki. Około 1 mln dzieci ubyło z systemu szkolnego od 2005 r. - to dotyczy szkół podstawowych i gimnazjów - co pociąga za sobą również taką sytuację, że są szkoły, w których są wolne pomieszczenia dydaktyczne. Z systemu informacji oświatowej wynika, że jest około 30 tys. takich sal w szkołach podstawowych. To jest liczba, która odzwierciedla wszystkie wykazane przez dyrektorów szkół wolne sale dydaktyczne. To różnie rozkłada się w skali kraju. Najlepszym przykładem różnorodności problemów, które występują w jednostkach samorządu terytorialnego, są chociażby duże miasta, nowe dzielnice, w których budowane są mieszkania dla młodych ludzi. Tam problemy demograficzne są inne, bo tam są przede wszystkim małe dzieci objęte edukacją przedszkolną i edukacją szkolną. Problem całkiem inny mają te dzielnice, które się wyludniają albo w których mieszkają ludzie starsi. Sami państwo posłowie pewnie w swoim otoczeniu znajdą przykłady takich sytuacji. I to jest przede wszystkim problem, który musi być brany pod uwagę i musi być rozwiązywany na poziomie jednostki samorządu terytorialnego. Dlatego jest tak ważne wcześniejsze informowanie samorządów terytorialnych, jakie zmiany w zakresie obowiązku szkolnego czy upowszechnienia edukacji przedszkolnej planujemy, bo one do tych zmian muszą się przygotować i muszą również przygotować swoje szkoły. Pytaliście, państwo posłowie, dlaczego rząd zaopiniował negatywnie obywatelski projekt zmiany ustawy o systemie oświaty. Otóż dzisiaj rozmawiamy tylko o jednym z wycinków tego projektu, o edukacji przedszkolnej, natomiast cały projekt, gdyby go zrealizować w takim kształcie, w jakim został przedstawiony Wysokiej Izbie, kosztowałby budżet państwa około 17 mld rocznie, bo on dotyczy nie tylko edukacji przedszkolnej, ale i zmiany zasad finansowania w ogóle - nie tylko przedszkoli, ale całego systemu edukacji. Stąd niemożliwe było pozytywne zaopiniowanie tego projektu, ponieważ skutki finansowe tego projektu byłyby nie do udźwignięcia dla budżetu państwa w obecnej sytuacji finansowej. Natomiast w odniesieniu do tego projektu dokładnie wskazaliśmy, że edukacja przedszkolna i ten fragment dotyczący edukacji przedszkolnej są przedmiotem starań rządu i że w moim resorcie przygotowywany jest projekt zmiany ustawy o systemie oświaty, tak aby umożliwić dofinansowanie edukacji przedszkolnej. I to w tej chwili robię w Ministerstwie Edukacji Narodowej. Dziękuję państwu za dyskusję. Myślę, że odpowiedziałam na większość zadanych przez państwa pytań. Dziękuję. (Oklaski)