Mówca: Grzegorz Lorek
Data: 2021-09-30 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wolbórz. Najwcześniejszą wzmianką historyczną o Wolborzu, obok wzmianek o Łęczycy, Żarnowa, Rozprzy, jest zapis w tzw. falsyfikacie mogileńskim z 1065 r., który wiąże się z nadaniem przez Bolesława Śmiałego dla klasztoru w Mogile... Wolbórz wymieniany jest jako gród, który jest siedzibą kasztelanii wchodzącej w skład prowincji łęczyckiej. Fakt ten potwierdza zapis źródłowy w bulli papież Innocentego II. O lokalizacji grodu wolborskiego i jego szybkim rozwoju zdecydowało usytuowanie na trasie ważnego we wczesnym średniowieczu traktu handlowego gnieźnieńsko-kijowskiego. Przywilej papieża Eugeniusza III wydany w Rzymie w 1148 r., a następnie bulla papieska potwierdzają darowiznę grodu wolborskiego wraz z przyległymi wsiami biskupowi wrocławskiemu Wernerowi. W 1148 r. zostaje zakończona budowa kościoła św. Mikołaja w Wolborzu. W 1215 r. odbył się tu pod przewodnictwem abp Henryka Kietlicza synod prowincjonalny, na którym omawiane były potrzeby kościoła, kraju i problemy związane z wyznaczonym przez papieża Innocentego III soborem laterańskim. Zgromadzeni na synodzie oprócz duchowieństwa byli książęta dzielnicowej Polski. W 1228 r. księżna Grzymisława - wdowa po Leszku Białym zatwierdza granice kasztelani wolborskiej, które opierają się na rzekach Pirsnie, Grabówce, Wolbórce i Tesni. W 1273 r. książę sieradzki łęczycki Leszek Czarny nadał Wolborzowi prawa miejskie. Pozwolił biskupom osadzić na prawie niemieckim Wolbórz i wsie należące do Wolborza, a miasto Wolbórz obwarować murem kamiennym, ceglanym lub palisadą. Ludność Wolborza uzyskała zwolnienie od podatków i danin. Osiedlający się dostali place i po wybudowaniu domów byli przez 6 lat wolni od podatków. Miasto otrzymało też własne sądy. Z 1377 r. pochodzi pierwsza zmianka o zamku wolborskim. Wzniesiony został w miejscu z natury obronnym, w widłach rzeki Moszczanki. Kilka lat później określony został przez Janka z Czarnkowa mianem twierdzy. W końcu XIV w. historia potwierdziła walory miasta, przebiegał bowiem przez nie ważny tzw. szlak litewski z Małopolski przez Mazowsze na Litwę. Od początku XV w. rosło znaczenie polityczne i strategiczne Wolborza. W 1410 r. odbyła się w Wolborzu koncentracja wojsk na wyprawę przeciwko Krzyżakom, zgodnie z rozkazem króla Władysława Jagiełły. Król przybył do miasta w dniu św. Jana Chrzciciela. Był tam w dniu 26 czerwca 1410 r., by wyruszyć pod Grunwald na zwycięski bój. Król Władysław Jagiełło stawał w Wolborzu 16 razy, m.in. w lipcu 1420 r. Przyjął tu czeskich posłów, którzy ofiarowywali mu koronę Czech. W 1461 r. przebywał tu Kazimierz Jagiellończyk. W Wolborzu rezydowali często biskupi włocławscy, a niektórzy, jak np. Jakub z Sienna - niemal stale. Wieki XVI i XVII to okres świetności miasta. Liczni dygnitarze państwowi i kościelni gościli na zamku wolborskim, jadąc na Sejm do Piotrkowa Trybunalskiego. W 1503 r. w Wolborzu urodził się Andrzej Frycz Modrzewski. W latach 1553-1567 pełnił tu urząd wójta i położył podwaliny pod zorganizowane gaszenie pożaru. Modrzewski zmarł na zarazę jesienią 1572 r. Wolbórz w XVI wieku należał do największych miast województwa sieradzkiego i łęczyckiego. Liczył ok. 4 tys. mieszkańców. Od początku XVII w. Wolbórz zaczyna podupadać, wiele razy doświadczany przez klęski żywiołowe. W 1618 r. nawiedza miasto wielki pożar i zaraza. 13 czerwca 1766 r. płonie wolborski zamek. Próbę podźwignięcia Wolborza podejmuje bp Antoni Ostrowski. Dokonuje gruntownego remontu ratusza, przebudowy kościoła św. Mikołaja, wybrukowania ulic miasta i rynku oraz budowy nowej reprezentacyjnej siedziby biskupów na południu kraju. Budowa rezydencji trwała przez lata 1768-1773, a głównym projektantem był architekt królewski Francesco Placidi. W 1815 r. biskupie dobra wolborskie zostały skonfiskowane przez cara, a pałac biskupi przeznaczony na koszary wojskowe. Od 1843 nasila się krytyczny stosunek władz carskich. W maju 1870 r. burmistrz Wolborza otrzymał od naczelnika piotrkowskiego pismo w języku rosyjskim, w którym miasto zostaje pozbawione praw. W ostatnim 20-leciu prawa miejskie zostały przywrócone. Z dniem 1 stycznia 2011 r. Wolbórz został ponownie miastem. Dziękuję. (Oklaski)