Mówca: Sprawozdawca Jerzy Gosiewski
Data: 2016-05-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowny Panie Ministrze! W imieniu Komisji Finansów Publicznych mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie komisji o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, pierwotny druk nr 367. W wyniku wielogodzinnych prac podkomisji stałej do monitorowania systemu podatkowego wypracowano dokument, nad którym w dniu 28 kwietnia 2016 r. obradowała Komisja Finansów Publicznych, w imieniu której przedstawiam sprawozdanie zawarte w druku nr 464. Głównym celem przedstawianej nowelizacji jest wprowadzenie do polskiego prawodawstwa klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Unikanie opodatkowania przez część korporacji wielonarodowych powoduje straty dla budżetu państwa. Warto zauważyć, że korporacje te podobnie jak ich konkurenci działający jedynie w kraju w takim samym stopniu korzystają z różnych publicznych dóbr i usług w miejscu ich działalności. Unikanie opodatkowania przez korporacje wielonarodowe obciąża budżet państwa i jednocześnie zwiększa nierówność. Firmy krajowe dotychczas były stawiane w gorszej sytuacji. Kontrola ściągalności podatków przedstawiona przez NIK podczas jednego z posiedzeń Komisji Finansów Publicznych wykazała, że sumy, które wyprowadzano z kraju, to wiele dziesiątków miliardów złotych. Dotychczasowy brak klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania stanowi przeszkodę w zapewnieniu szczelności polskiego systemu podatkowego. Za wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, zgodnie z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przemawia szczególna ochrona konstytucyjnych zasad sprawiedliwości podatkowej, powszechności opodatkowania oraz ochrona równowagi budżetowej i stabilności finansów publicznych. Wprowadzenie omawianej klauzuli powinno skutecznie zniechęcić podatników do stosowania praktyk polegających na unikaniu opodatkowania. Wprowadzona klauzula będzie miała zastosowanie, jeżeli rezultatem działań mających cechy agresywnej optymalizacji podatkowej będzie korzyść podatkowa, której rozmiary przekraczają 100 tys. zł. W przedstawionym projekcie ustawy zakłada się powołanie Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania, która jako niezależny opiniodawczy panel ekspercki wzmocni przewidywalność i wyważony sposób stosowania klauzuli w indywidualnych sprawach. Zakres przedmiotowy proponowanych zmian obejmuje ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, ustawę z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawę z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Podczas prac podkomisji stałej do monitorowania systemu podatkowego zgłoszono wiele poprawek, z których znaczna część przyjęta została do sprawozdania podkomisji, a później komisji. Przyjęte poprawki, polegające na dodaniu w projekcie z druku nr 367 pkt 4a w art. 1, pkt 3 w art. 3 oraz na nadaniu nowego brzmienia art. 7, podkomisja uznała za konieczne, ponieważ ich przyjęcie to dodatkowe rozwiązania, co w jeszcze większym zakresie przyczyni się do uszczelnienia systemu podatku VAT, który jest szczególnie podatny na nadużycia. W sprawozdaniu komisji, czyli w druku nr 464, poprawki te to obecnie: dodanie pkt 5 w art. 1, pkt 2 w art. 3 oraz zmiana brzmienia art. 9. Poprawka w art. 1 polega na nałożeniu z dniem 1 lipca 2016 r. na dużych podatników prowadzących księgi rachunkowe przy użyciu komputera obowiązku przesyłania za pomocą środków elektronicznych jednolitego pliku kontrolnego w zakresie ewidencji VAT, który został już opublikowany na stronie Ministerstwa Finansów. W poprawkach uwzględnionych w sprawozdaniu komisji, które są zawarte w art. 3 i art. 9, proponuje się, by od 1 stycznia 2017 r. podatnicy składali ww. jednolity plik kontrolny uzupełniony o numer identyfikacji podatkowej kontrahentów. Od 1 stycznia 2018 r. obowiązek przesyłania co miesiąc elektronicznej informacji o prowadzonej ewidencji VAT objąłby już wszystkich czynnych podatników VAT. Do przesyłania plików zawierających dane będzie wykorzystywane oprogramowanie interfejsowe, które będzie obsługiwać również przekazywanie plików jednolitego pliku kontrolnego na cele kontrolne. Podkomisja przyjęła również poprawkę do art. 1 polegającą na dodaniu § 2 w art. 119b w ustawie Ordynacja podatkowa. Dotychczasowy § 2 został skreślony w ramach poprawek legislacyjnych. Przyjęta poprawka wynika z konieczności umożliwienia stosowania działu IIIA zatytułowanego ˝Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania˝ w odniesieniu do międzynarodowych stanów faktycznych objętych umowami o unikaniu podwójnego opodatkowania. Z uwagi na fakt, że klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania zawarta w art. 119a projektu ustawy w dużej części pokrywa się koncepcyjnie z przesłankami stosowania przedmiotowych klauzul umownych, uzasadnione jest umożliwienie stosowania reguł zawartych w dziale IIIA projektu ustawy do tych klauzul ogólnych. Właśnie takie postępowanie z uwagi na istotne rozbudowanie działu IIIA projektu ustawy gwarantuje też podatnikom znacznie dalej idącą ochronę aniżeli stosowanie klauzul wprost z umów podatkowych. Planowana, zakładana centralizacja postępowań będzie się wiązała z możliwością zapewnienia wysokiego stopnia profesjonalizmu przy zastosowaniu klauzuli przeciwko unikaniu podwójnego opodatkowania. Podatnik będzie miał również możliwość zasięgnięcia opinii Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania, co w przypadku stosowania klauzul umownych przez terenowe organy podatkowe nie byłoby możliwe. Dodatkowo do projektu zawartego w druku nr 367 podkomisja dodała obecny art. 4, zmieniając w ten sposób art. 29 w ustawie z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw. Wprowadzenie tej poprawki doprecyzowało, że uprawnienie do fakultatywnego przekazywania w okresie przejściowym, czyli przez 2 lata, ksiąg i dowodów w formie jednolitego pliku kontrolnego przez małych i średnich przedsiębiorców przysługuje również mikroprzedsiębiorcom, bowiem mikroprzedsiębiorca nie może być w gorszej sytuacji niż mały i średni przedsiębiorca. Podkomisja zmieniła również obecną treść art. 7, w którym słowa ˝czynności dokonanych˝ zmieniła na słowa ˝korzyści podatkowej uzyskanej˝. Zmiana ta zlikwiduje wątpliwości interpretacyjne wynikające z wieloznaczności terminu ˝czynność˝. Wskazanie konkretnego momentu dokonania czynności mogłoby być trudne do określenia w praktyce. Obecnie termin ˝korzyść podatkowa˝ w rozumieniu zmienianych przepisów odwołuje się do określeń, czyli terminów, które zostaną zdefiniowane w Ordynacji podatkowej. Skutkiem prawnym istotnym z punktu widzenia przepisów o klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania nie jest samo istnienie sztucznej struktury, ale wystąpienie w jej wyniku korzyści podatkowych. Dlatego też podkomisja przy akceptacji przedstawicieli rządu uwzględniła te poprawki w sprawozdaniu podkomisji, które to sprawozdanie na posiedzeniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. przyjęła Komisja Finansów Publicznych, i rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie sprawozdania zawartego w druku nr 464. Bardzo dziękuję. (Oklaski)