Mówca: Krystyna Skowrońska
Data: 2013-07-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Premierze! Państwo Ministrowie! Panie i Panowie Prezesi! Zabierając głos w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska, mam zaszczyt przedstawić opinię na temat sprawozdania Komisji Finansów Publicznych o wykonaniu budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. Przewodniczący Rosati w imieniu Komisji Finansów Publicznych przedłożył sprawozdanie z wykonania budżetu, poinformował o wszystkich wielkościach dotyczących realizacji budżetu oraz poinformował o pozytywnej opinii komisji o wykonaniu budżetu i zaopiniowaniu pozytywnie wniosku o udzielenie rządowi absolutorium. Cieszę się, że w tej debacie zabrał głos prezes Najwyższej Izby Kontroli, który w swoim wystąpieniu przedstawił opinię Najwyższej Izby Kontroli dotyczącą wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej, która jest opinią pozytywną. To Najwyższa Izba Kontroli jako naczelny organ kontroli państwowej sporządza corocznie analizę wykonania budżetu. Analiza ta zawiera oceny wykonania m.in. budżetu państwa, budżetu środków europejskich, ocenia warunki wykonania budżetu i stan finansów publicznych. Na podstawie kontroli wykonania budżetu państwa, audytu sporządzana jest opinia o rzetelności sprawozdania Rady Ministrów z realizacji budżetu państwa i o rzetelności sprawozdań kontrolowanych jednostek. Na podstawie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli to właśnie NIK przedstawia analizę budżetu państwa i opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów. Przed chwilą wysłuchaliśmy zarówno cytatu z opinii Najwyższej Izby Kontroli przytoczonego przez przewodniczącego Rosatiego, jak i samego wystąpienia pana prezesa Jezierskiego, który przedstawił Wysokiej Izbie pozytywną opinię. Ustawa budżetowa na rok 2012 została uchwalona 2 marca 2012 r. Uwzględniała proponowane przez rząd działania oszczędnościowe, które zmierzałyby do likwidacji nadmiernego deficytu, tak aby deficyt instytucji rządowych, samorządowych został zmniejszony do poziomu nieprzekraczającego 3%. Zatem w projekcie budżetu zaplanowano dochody na poziomie 293,7 mld zł, wydatki - 328,7 mld oraz określono, że poziom deficytu nie powinien być większy niż 34,9 mld zł, prawie 35 mld zł, zaś w budżecie środków europejskich określono wydatki na kwotę 77 mld zł, które są ujęte w częściach budżetowych i w rezerwie celowej. Założenia w budżecie na rok 2012 zaplanowano, uwzględniając, iż najważniejsze wskaźniki makroekonomiczne kształtować się będą na następującym poziomie: wzrost PKB o 2,5%, inflacja na poziomie 2,8%, konsumpcja na poziomie 2,9%, wzrost wynagrodzeń o 1,1%, a także wzrost zatrudnienia w gospodarce narodowej o 0,8%. Pamiętając o wydatkach, zastosowano tymczasową regułę budżetową, która miała znaczenie dyscyplinujące. Wprowadzono ograniczenie wydatków o charakterze uznaniowym, czyli tych, które nie są regulowane ustawowo, i założono, że ich wzrost nie będzie wyższy niż 1%. Ważne jest, iż w roku 2012 utrzymano wielkość wynagrodzeń na poziomie roku poprzedniego. W tych trudnych warunkach zamrożenie wynagrodzeń po raz czwarty z rzędu wskazywało na bardzo oszczędny sposób wydatkowania środków publicznych. Dochody ze środków europejskich zaplanowano w budżecie w wysokości 72,5 mld zł, w tym m.in. na realizację najważniejszych zadań, jak Narodowej Strategii Spójności na lata 2007-2013 - w wysokości blisko 60 mld zł, a także wspólnej polityki rolnej, gdzie wielkość wynosi 19,7 mld zł. Określono, iż poziom zadłużenia na koniec roku będzie się kształtował w wysokości 52,4%. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Warto przypomnieć, że budżet w 2012 r. realizowano w pogarszającej się sytuacji gospodarczej. W skali globalnej tempo wzrostu PKB gospodarki światowej - mówił o tym przewodniczący Rosati, jak i prezes Najwyższej Izby Kontroli - obniżało się, a polska gospodarka uzależniona jest w dużej mierze od sytuacji w Unii Europejskiej, w tym zwłaszcza od gospodarki niemieckiej. Kraje Unii Europejskiej odnotowały w 2012 r. ujemny wzrost produktu krajowego brutto, to było -0,3%. Najgłębszy kryzys gospodarczy wystąpił w południowych krajach Unii Europejskich. Spadek wystąpił w Belgii, Holandii, Finlandii. Niski wzrost PKB notowały również największe gospodarki Unii: Niemcy - 0,9% wzrostu PKB, Francja - 0% wzrostu PKB, Wielka Brytania - odnotowano 0,2% wzrostu PKB. Warto na tej sali podkreślać, że również na te informacje, jako informacje o obiektywnie trudnych warunkach w otoczeniu zewnętrznym, w jakich przychodziło realizować rządowi budżet, wskazuje w swojej analizie Najwyższa Izba Kontroli. W Polsce wzrost PKB w 2012 r. wyniósł 1,9%, a w latach poprzednich odpowiednio: w 2010 r. - 3,9%, w 2011 r. - 4,5%. Polska była liderem wśród krajów notujących wzrost PKB w czasie kryzysu. Chcielibyśmy, zapewne tak jak wszyscy państwo posłowie, aby wzrost PKB w 2012 r. był wyższy, ale przecież nie było za granicą zapotrzebowania na nasze produkty na taką skalę, na jaką mogliśmy je wytworzyć, niższa była konsumpcja, chociaż i tak głównym czynnikiem wspierającym wzrost gospodarczy był eksport netto - spadł on w porównaniu do lat poprzednich, ale jego wskaźnik na koniec roku wyniósł 2,1%, to jest dobry poziom. Rząd, przedkładając projekt budżetu na 2012 r., założył, jak już wcześniej wspomniałam, wzrost PKB na poziomie 2,5%, w rzeczywistości osiągnięto 1,9%, co oznacza, że skala spowolnienia polskiej gospodarki była większa, niż założono. Inflacja - średnioroczny wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych - wyniosła 3,7% i była wyższa o 0,9%. Osłabienie wzrostu gospodarczego było powodem zahamowania wzrostu zatrudnienia w gospodarce narodowej. Liczba osób pozostających bez pracy jest większa, niż zakładano. Stopa bezrobocia na koniec roku wyniosła 13,4% i była wyższa, niż zakładano, o 2,1%. Wszystkie te wskaźniki ekonomiczne miały istotny wpływ na realizację budżetu państwa. Jak zatem ukształtowały się podstawowe wielkości budżetu państwa w 2012 r.? Zaplanowane dochody: wykonanie - 287,5 mld zł, czyli 97,9% planu, wydatki w budżecie: 318 mld zł i wykonanie w stosunku do planu na poziomie 96,7%, deficyt: 30,4 mld zł i wykonanie w blisko 87%. To pokazuje, że w trudnych warunkach bardzo oszczędnie realizowano budżet, wskazując, iż wydatki powinny być niższe niż osiągane dochody. Ta relacja została zachowana. Dochody w porównaniu do ustawy budżetowej z marca 2012 r. okazały się niższe o 6,171 mld zł, czyli o 2%, i na to największy wpływ miały: realny wzrost PKB, który był niższy od zakładanego tempa spożycia - czyli konsumpcji, która była również niższa - a także przeciętne zatrudnienie w gospodarce, wzrost wynagrodzeń oraz poziom inflacji. Powyższe wskaźniki wpłynęły na wykonanie dochodów podatkowych budżetu państwa poniżej prognozy w ustawie budżetowej i było to niewiele powyżej poziomu z roku poprzedniego, bo tylko o 2,1%. W zakresie tego, jak realizowano dochody, przedstawiono odpowiednie sprawozdania, chciałabym jednak podkreślić, że poziom dochodów nie został zrealizowany, chodzi o kwotę w wysokości 6,1 mld zł, a największy poziom niewykonania był po stronie dochodów podatkowych - ogółem o 16,5 mld zł były te dochody niższe. W tej grupie najmniejsze wykonanie czy największe odchylenie od planu to kwota 12,1 mld zł - wykonanie w zakresie wpływu podatku od towarów i usług - i ten wskaźnik generalnie rzutował na wykonanie dochodów. Odchylenia od planu były jednak również w zakresie podatku od osób prawnych - w wysokości ok. 1,5 mld zł, a także jeśli chodzi o pobór podatku akcyzowego - w wysokości 2,1 mld zł. Wydatki w roku 2012 zrealizowano w wysokości 318 mld zł i były one niższe od zaplanowanych w budżecie o 3,3%, czyli o 10,7 mld zł, których w stosunku do planu nie wydano, tak aby utrzymać balans pomiędzy dochodami a wydatkami, wskazując na to i ostrożnie podchodząc do kolejnego zadłużania się w zakresie wysokości deficytu budżetowego. A zatem jeśli chodzi o różnicę między planem po zmianach a wykonaniem wydatków, najważniejsze było wykorzystanie środków na wydatki bieżące i z nierozdysponowanych rezerw - wydatki bieżące to kwota 3 mld zł, z czego nierozdysponowane rezerwy to kwota 1,343 mld zł. Również w zakresie wydatków chciałabym podkreślić, że w porównaniu do roku 2011 zrealizowane wydatki państwa były wyższe o 15,3 mld zł, tj. o 5,1%. Udział zrealizowanych wydatków budżetu państwa w szacowanym PKB miał wynosić według założeń 20%, rzeczywiście wykonany został w wysokości 19,9%. Największe wydatki zrealizowano w następujących grupach: w przypadku dotacji i subwencji był to wydatek odpowiadający blisko połowie budżetu, bo była to kwota 155,3 mld zł, w przypadku świadczeń na rzecz osób fizycznych - 22,9 mld. Do dużej pozycji budżetowej należą wydatki na obsługę Skarbu Państwa wykonane w wysokości 42 mld zł oraz wydatki na środki własne Unii Europejskiej i współfinansowanie projektów z Unii Europejskiej. Chciałabym powiedzieć, że w pozycji: dotacje i subwencje, na którą przeznacza się jako wydatek sztywny zdeterminowany prawie połowę budżetu, mieści się również 75% wydatków zdeterminowanych, a m.in. w tej grupie są subwencje dla jednostek samorządu terytorialnego, a także dotacje zarówno dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak i dla KRUS-u, gdzie razem z kosztami obsługi łączna kwota to 76 mld zł. Każdorazowo powtarzamy, że system emerytalno-rentowy nie jest systemem zbilansowanym i do każdej wypłaty świadczenia emerytalnego 1/3 emerytury dopłaca budżet państwa. Dla zapewnienia bezpieczeństwa do świadczenia emerytalno-rentowego, które otrzymuje rolnik, dopłata z budżetu państwa każdorazowo wynosi 90% tego świadczenia. Warto powiedzieć, na co idą transfery, bo niektórzy mówią, iż te pieniądze wydatkowane są w sposób dowolny, a tych dowolnych wydatków, na które możemy wpływać i w przypadku których możemy kreować zmiany w zakresie wydatkowania pieniędzy, jest naprawdę niewiele. Chciałabym również zatrzymać się przy wydatkach i, zanim moje koleżanki i moi koledzy będą omawiali poszczególne części, przypomnieć, że w 2012 r. - pewno dzisiaj nikt o tym nie pamięta - w ramach trudnego budżetu rząd zdecydował o wprowadzeniu podwyżki dla służb mundurowych. Jakże szybko zapominamy, pamięć nasza jest ulotna. Wprowadzono podwyżkę dla służb mundurowych w wysokości 300 zł. Otrzymały ją wojsko, Policja, straż pożarna, wszystkie służby mundurowe. A zatem w roku 2012 był to wydatek i w roku 2013 w rachunku ciągnionym jest to znacznie wyższa kwota, która skutkuje zwiększeniem wydatków w tych częściach budżetowych. W trudnych latach starano się realizować to, o czym strategicznie Platforma mówiła podczas konstruowania programów i o czym mówił pan premier w exposé - o przeznaczeniu większych środków, większych wydatków na oświatę. Pamiętamy, i warto o tym pamiętać, że od roku 2008 do roku 2012 zwiększano wynagrodzenia nauczycieli, tak że zostały one zwiększone o 50%. Dzisiaj średnie wynagrodzenie nauczyciela dyplomowanego to kwota 5 tys. zł. Sięgnijmy pamięcią do roku 2008, roku 2007, do tego, jak wyglądało finansowanie oświaty. A zatem w latach kryzysu zrealizowano to, co obiecano. Dzisiaj prezentując budżety, jeśli chodzi o budżet na rok 2013, wskazywaliśmy, że w poprzednich latach zwiększyły się wydatki m.in. na oświatę o 10 mld zł, a liczba uczniów zmniejszyła się o 1 mln. A zatem to również jest duża pozycja wydatkowa. Na szkolnictwo wyższe w roku 2012 wydano 12,4 mld zł, to jest 103,4%, a więc krok po kroku następuje zwiększanie wynagrodzeń również pracowników naukowych. Na naukę wydano kwotę prawie 5 mld zł - tu również jest wskaźnik wzrostu. Dużą pozycją - myślę, że kolega będzie szczegółowo omawiał te wydatki - jest obrona narodowa. Zastosowano wskaźnik, zapis ustawowy mówiący o 1,95. Nawet w czasach kryzysu dotrzymujemy tego zobowiązania, wykonujemy to zadanie. Na kulturę przeznaczono wydatki w wysokości prawie 3 mld zł. Jeśli chodzi o zdrowie, poza Narodowym Funduszem Zdrowia, wykonanie wydatków to kwota w wysokości 4,1 mld zł. Największe wydatki dotyczyły programów profilaktyki zdrowotnej, finansowania świadczeń specjalistycznych i programów wieloletnich. W przypadku programów wieloletnich została założona kwota prawie 1 mld zł, wykonanie - jakieś 83%, na 7 dużych inwestycji realizowanych w ramach ochrony zdrowia. Przejdę do prezentacji długu publicznego. Na koniec 2012 r. po raz pierwszy od początku 2007 r. nastąpił spadek relacji długu publicznego do PKB. Relacja państwowego długu publicznego do PKB wyniosła 52% wobec 53,4 na koniec roku 2011. Poziom zadłużenia Polski w relacji do PKB jest istotnie niższy w porównaniu z wielkością tej relacji we wszystkich krajach europejskich, o czym mówił pan minister Rostowski na początku, kiedy debatowaliśmy o zmianie ustawy o finansach publicznych, czyli już dzisiaj na tej sali mówił mówiliśmy o tym, jak wygląda dług publiczny. Warto jeszcze raz przypomnieć, że przy realizacji dochodów i wydatków deficyt budżetu państwa został zrealizowany na znacznie niższym poziomie, niż zakładano, bo w wysokości 30,4 mld zł, i był on niższy o 4,6 mld zł, tj. o 13,1%. W debacie, jak zawsze, pojawiały się informacje o tym, że w takiej sytuacji jest zdecydowanie za mało pieniędzy na pomoc dla najuboższych, m.in. na dożywianie dzieci. Zajmowaliśmy się tym szczególnie na posiedzeniu komisji finansów i na podstawie informacji rządu nie wskazano, że środki na ten cel w pełni zostały zabezpieczone w budżecie państwa. W bieżącym roku środki na aktywne formy zwalczania bezrobocia zostały zwiększone, ale i w poprzednim roku przeznaczano środki na zwalczanie bezrobocia. Chciałabym zapoznać państwa z jeszcze jedną informacją, bo zawsze tak krytycznie, ale i z dużą uwagą mówimy o problemie bezrobocia. Opozycja próbuje się przerzucać z koalicją rządzącą co do tego, kto jest temu winien. Otóż w takich materiałach, dokumentach, jak strategia rozwoju kraju, która została uchwalona 29 listopada 2006 r. - jeszcze raz powtórzę datę - 29 listopada 2006 r., jednym ze wskaźników rozwoju kraju jest wskaźnik bezrobocia wśród osób w wieku od 15 do 24 lat. Został on określony w 2010 r. na poziomie... Wtedy, w 2006 r. określono go na poziomie 26%, a chcę przypomnieć, że realizacja tego wskaźnika w 2010 r. - i dobrze, z tego się cieszymy - była na poziomie 23,7% czyli znacznie niższym niż prognozował to rząd Prawa i Sprawiedliwości, Ligi Polskich Rodzin i Samoobrony, który wówczas kreował i przygotowywał strategię rozwoju kraju. A zatem to państwo wtedy sami... Dzisiaj próbujecie powiedzieć, że ten wskaźnik, mimo że jest na porównywalnym poziomie w okresie bardzo złej koniunktury gospodarczej... Wy w okresie dobrej koniunktury, w 2006 r. przewidywaliście znacznie gorszą sytuację dla Polaków, szczególnie dla młodych Polaków. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska chcę oświadczyć, że klub będzie głosował za przyjęciem sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. i za udzieleniem rządowi absolutorium. Dziękuję bardzo.