Mówca: Katarzyna Lubnauer
Data: 2016-05-18 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie i Panowie Posłowie! Pani Marszałek! W uzasadnieniu projektu ustawy o zmianie ustawy o instytutach badawczych można przeczytać, że celem głównym jest wzmocnienie nadzoru sprawowanego przez właściwych ministrów nad instytutami badawczymi. Autorzy projektu wyszli z założenia, że kompetencje właściwego ministra są niewystarczające i wymagają rozszerzenia. Słuszne jest podjęcie dyskusji nad zmianami dotyczącymi funkcjonowania instytutów badawczych, ale projektowane w projekcie zmiany są niekorzystne. Projekt wskazuje na brak zaufania do środowiska naukowego tych instytutów. Projekt daje ogromną władzę ministrowi i umożliwia szybką wymianę dyrektorów wybranych instytutów. Proponowane zmiany umożliwią w każdym instytucie szybką wymianę dyrektora i wicedyrektorów na osoby wskazane przez ministra, wzmacniają jego reprezentantów w komisji konkursowej i stworzą możliwość mianowania na tymczasowego dyrektora osobę niewyłonioną w konkursie, nawet jeśli nie posiada wymaganych w ramach konkursu kwalifikacji. Projekt ustawy wpisuje się w całościową politykę kadrową prowadzoną przez Prawo i Sprawiedliwość. Polega ona na wierze, że większa kontrola państwowa i urzędnicza spowoduje lepsze funkcjonowanie jednostki. Ewentualne wprowadzenie zaproponowanych zmian doprowadzi do ograniczenia twórczej i kreatywnej działalności instytutów, które będą wykonywać polecenia urzędników niemających specjalistycznej wiedzy. Należy zauważyć, że na podstawie przepisów przywołanej ustawy minister nadzorujący ma obecnie prawo do kontroli w instytutach badawczych, a w razie niezastosowania się do zaleceń pokontrolnych ma prawo odwołania dyrektora instytutu. Nie ma natomiast kompetencji co do uchylania uchwał rady naukowej instytutu. Wprowadzenie takiej możliwości jest niezgodne z zasadą wolności badań naukowych. Klub Nowoczesna chce złożyć na ręce marszałka poprawki do wymienionego projektu ustawy. Uważamy, że szereg rzeczy wymaga zmiany, aczkolwiek jesteśmy w ogóle przeciwni tej ustawie jako całości. Poprawki są tylko na wypadek, gdyby jednak ta ustawa miała zacząć obowiązywać. Przede wszystkim chcemy uchylić przepis dający możliwość odwołania dyrektora w przypadku zmiany zakresu działalności instytutu. Chcemy, żeby skreślić ustęp, że minister nie powołuje dyrektora w przypadku, gdy konkurs został przeprowadzony z naruszeniem prawa lub kandydat nie spełnia wymogów formalnych. Usunięte zostaną punkty mówiące o niespełnianiu kryteriów konkursowych przez kandydatów zaprezentowanych przez komisję konkursową. Przyjęcie proponowanych przez państwo zmian doprowadziłoby do tego, że minister swobodnie decydowałby o tym, kto będzie dyrektorem, nie biorąc pod uwagę żadnych rekomendacji komisji konkursowej. Dodatkowo uważamy, że np. proponowana zmiana w art. 27 polegająca na tym, aby minister nadzorujący powoływał i odwoływał zastępców dyrektora, jest uprawnieniem zbyt daleko idącym, ponieważ to uprawnienie tak naprawdę odbiera dyrektorowi swobodę wyboru osób na najbliższych współpracowników. Nie było dotychczas takich zapisów w innych tego typu ustawach. Następnie nie ma też uzasadnienia, aby przewodniczący rady naukowej był wybierany tylko spośród kandydatów powołanych przez ministra nadzorującego. Nie ma żadnych przesłanek, aby bronić tego zapisu. Jest to kolejne ograniczenie swobody naukowej i uprawnień wynikających z funkcjonowania instytutu jako jednostki badawczej. Tak samo jesteśmy przeciwni temu, żeby minister mógł uchylać uchwały w drodze decyzji administracyjnej. Podsumowując, klub Nowoczesna sprzeciwia się ingerencji urzędniczej proponowanej przez PiS w obszarze działalności naukowej. Zawsze będziemy bronić swobody wykonywania zawodu, bo na tym opiera się podstawowe zaufanie do naszych rodaków. To od ich uczciwości, przedsiębiorczości, kreatywności, pracowitości, a równocześnie pewnej swobody naukowej oczekujemy wyników w postaci dobrego funkcjonowania instytutów, a nie od silnych uprawnień kontrolnych ze strony ministerstwa. Ministerstwo powinno w większym stopniu korzystać z tych uprawnień, które ma już obecnie, zamiast wprowadzać zasady, których - trudno się oprzeć wrażeniu - jedynym celem jest ręczne sterowanie możliwościami obsadzania kadr instytutów badawczych. W związku z tym, po pierwsze, składam poprawki, po drugie, zasadniczo Nowoczesna jest przeciwna w ogóle ustawie o instytutach badawczych.