Mówca: Sprawozdawca Urszula Koszutska
Data: 2026-02-11 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Edukacji i Nauki dotyczące rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Projekt ma na celu stworzenie warunków do przygotowania wysokiej jakości podręczników poprzez zapewnienie rzeczoznawcym oceniającym podręczniki w procesie dopuszczenia ich do użytku szkolnego adekwatnego wynagrodzenia finansowego z opłat wnoszonych przez wydawnictwa, poprzez zwiększenie limitów wydatków z budżetu państwa przeznaczonych na zakup podręczników, materiałów edukacyjnych, materiałów ćwiczeniowych przez szkoły podstawowe i wprowadzenie przepisu, który pozwoli na wdrożenie zmian już od 1 kwietnia 2026 r. To niezwykle ważna, potrzebna i pilna ustawa. W wyniku zawetowania przez prezydenta RP ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw konieczne jest pilne przygotowanie nowego projektu ustawy zawierającego trzy zmiany, które były ujęte w ww. ustawie z dnia 21 listopada 2025 r. Zmiany te spowodują dodatkowe skutki finansowe dla sektora finansów publicznych, w tym budżetu państwa. Wydatki na ten cel w roku 2026 zostały zabezpieczone w ramach wyznaczonych limitów. Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych jest stworzenie warunków do przygotowania wysokiej jakości podręczników. Projekt ustawy przewiduje, po pierwsze, zmiany w art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty w zakresie wysokości opłaty wnoszonej przez wydawców wraz z wnioskiem o dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika. Wydatki związane z realizacją zadań w zakresie dopuszczenia do użytku szkolnego podręczników są finansowane z budżetu państwa w części 30: Oświata i wychowanie. Podmioty składające do ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania wnioski o dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika wnoszą opłatę, która stanowi dochód budżetu państwa. W ramach prowadzonych postępowań o dopuszczenie do użytku szkolnego podręczników są zawierane umowy z rzeczoznawcami wskazanymi do opiniowania poszczególnych podręczników. Dzięki podwyższeniu wysokości opłaty wnoszonej przez wydawców wraz z wnioskiem o dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika będzie możliwe podwyższenie wynagrodzenia dla rzeczoznawców opiniujących podręczniki. Maksymalna stawka opłaty wnoszonej przez wydawcę wraz z wnioskiem o dopuszczenie podręcznika w postaci papierowej do użytku szkolnego wynosi obecnie 4800 zł. Każdy z trzech rzeczoznawców podręcznika otrzymuje obecnie wynagrodzenie w wysokości 1600 zł brutto. Wynagrodzenie to zostało ustalone ponad 20 lat temu i od tego czasu nie było zmieniane. Po drugie, projekt przewiduje rozwiązanie umożliwiające podniesienie przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia maksymalnych kwot dotacji celowej na wyposażenie szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe. Planuje się, aby nowe kwoty ww. dotacji celowej obowiązywały od 1 kwietnia 2026 r. Od momentu wprowadzenia w 2015 r. dotacji celowej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe dwukrotnie podnoszono maksymalne kwoty dotacji celowej na ucznia. W roku 2021 nastąpił 20-procentowy wzrost kwoty dotacji celowej na podręczniki i materiały edukacyjne, a w 2023 r. nastąpił 10-procentowy wzrost kwoty dotacji celowej na podręczniki. Jednak środki te nie pokrywają wzrostu kosztów przygotowania i wydania podręczników i w konsekwencji wydawcy, aby zmieścić się w tej kwocie dotacji, zmniejszają koszty wydawnicze poprzez np. ograniczanie liczby stron podręczników, zakup gorszej jakości papieru, ograniczanie liczby ilustracji i materiału graficznego. Ustalenie nowych limitów wydatków z budżetu państwa na zadanie związane z wyposażeniem szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe, które uwzględniają podwyższenie kwot dotacji celowej, pozwoli na zakup lepszej jakości podręczników, lepszej jakości materiałów edukacyjnych i lepszych materiałów ćwiczeniowych przez szkoły podstawowe oraz szkoły artystyczne realizujące kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej oraz poszerzy możliwości wyboru podręczników z oferty wydawniczej. Ponadto, zgodnie z art. 50 ust. 1c ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Rada Ministrów przedstawia Sejmowi na 3 lata przed upływem 10-letniego okresu projekt zmiany ustawy określający maksymalne limity wydatków jednostek sektora finansów publicznych wyrażone kwotowo na okres kolejnych 10 lat budżetowych wykonywania ustawy. Obowiązek ten zrealizowano w przedłożonym projekcie ustawy. Projekt zawiera zmianę art. 120 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych polegającą na zmianie wysokości maksymalnych limitów wydatków z budżetu państwa przewidzianych na zadanie związane z wyposażeniem publicznych oraz niepublicznych szkół podstawowych artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe w 2026 r. i w 2027 r. oraz określeniu nowych ww. limitów na kolejne 8 lat, czyli na lata 2028-2035. Szanowni Państwo! Komisja Edukacji i Nauki po przeprowadzeniu w dniu 23 stycznia 2026 r. pierwszego czytania oraz po rozpatrzeniu projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie edukacji oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie projektu ustawy bez poprawek. Na posiedzeniu komisji zostały przedstawione dwie poprawki i były to poprawki mniejszości. Prosimy, aby Wysoki Sejm raczył uchwalić projekt ustawy z druku nr 2178 bez poprawek. Dziękuję serdecznie. (Oklaski)