Mówca: Antoni Duda
Data: 2017-10-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! 16 października br. w wieku 80 lat odszedł od nas nieodżałowanej pamięci dr Ryszard Kowalczyk, człowiek ˝Solidarności˝, fizyk, świetny dydaktyk, emerytowany pracownik Instytutu Matematyki, Fizyki i Chemii Politechniki Opolskiej. W 1972 r. skazany został na 25 lat więzienia wraz ze swym bratem Jerzym skazanym na karę śmierci, zamienioną później na dożywocie, w sprawie, która w annałach historii znana jest jako sprawa Kowalczyków. Na temat samego wydarzenia i procesu powstało wiele artykułów, opracowań i kilka książek, i do nich odsyłam zainteresowanych. Tu powiem tylko kilka słów na ten temat. Aula Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu została wysadzona w nocy z 5 na 6 października 1971 r., w przeddzień przygotowywanej akademii z okazji 27. rocznicy powstania Milicji Obywatelskiej i organów bezpieczeństwa Polski Ludowej. Władze chciały tam odznaczyć funkcjonariuszy pacyfikujących strajki na Wybrzeżu w grudniu 1970 r., a sama uroczystość miała usankcjonować popełnioną zbrodnię, kiedy do pokojowo protestujących robotników m.in. w Gdańsku, Elblągu czy Szczecinie strzelali milicjanci, a także wojsko, zabijając kilkudziesięciu z nich, wielu zaś ciężko raniąc. W jednym z wywiadów Ryszard Kowalczyk tłumaczył powody, dla których bracia zdecydowali się wysadzić aulę. Braciom chodziło bardziej o wystraszenie komunistycznych dygnitarzy i ich ośmieszenie. Wybuch, który nastąpił o godz. 0.40, był spowodowany detonacją trotylu odpalonego za pomocą przewodów elektrycznych. Nikt nie odniósł obrażeń, gdyż Jerzy Kowalczyk - wbrew późniejszym oskarżeniom prokuratorów PRL - dokładnie sprawdził, czy w godzinie detonacji w auli oraz jej pobliżu znajdowały się jakiekolwiek osoby. Z radością i nadzieją przyjmowaliśmy kolejne starania środowisk niepodległościowych o uruchomienie procedury kasacyjnej wobec Ryszarda Kowalczyka, w tym inicjatywę ministra sprawiedliwości Lecha Kaczyńskiego, przygotowaną na wniosek m.in. opolskiego Stowarzyszenia Pamięci Narodowej i Osób Represjonowanych w PRL, podjętą w 2001 r. W roku 2003 Komisja Krajowa NZS wraz z grupą młodych radnych opolskich wystąpiła z inicjatywą nadania Jerzemu i Ryszardowi Kowalczykom honorowego obywatelstwa miasta Opola. W październiku 2006 r. w nowo oddanym ˝Łączniku˝ Politechniki Opolskiej przy ul. Mikołajczyka otwarta została wystawa pt. ˝Opolska droga do niepodległości˝ przygotowana w 35. rocznicę czynu braci Kowalczyków, czyli wysadzenia auli ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Drugą okazją do przygotowania wystawy było 25 lat, jakie upłynęły od ogłoszenia w Polsce stanu wojennego. Wyboru materiału dokonali członkowie ˝Solidarności˝, a przychylność władz Politechniki Opolskiej pozwoliła na wyeksponowanie wystawy w tak pięknym miejscu. Wernisaż wystawy stał się także okazją do spotkania przedstawicieli środowisk dawnej opozycji, a wśród nich nie zabrakło naszego bohatera - pana Ryszarda. Natomiast z inicjatywy Anny Walentynowicz i Andrzeja Gwiazdy w 2010 r. uhonorowano Ryszarda i Jerzego Kowalczyków tablicą na Ścianie Pamięci przy Pomniku Poległych Stoczniowców w Gdańsku. We wrześniu 2016 r. Patryk Jaki, sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, złożył wojewodzie opolskiemu propozycję uczczenia bohaterskiego czynu braci Kowalczyków. Adrian Czubak, wojewoda opolski, zaaprobował pomysł ministra Patryka Jakiego w sprawie zmiany nazwy jednej z sal i od 5 października zeszłego roku dawna Sala Złota w Opolskim Urzędzie Wojewódzkim nosi imię braci Jerzego i Ryszarda Kowalczyków. Wczoraj mszą św. w starej kaplicy na cmentarzu w Opolu-Półwsi rozpoczął się pogrzeb śp. Ryszarda Kowalczyka. Uroczystość pogrzebowa miała charakter państwowy, a ciało śp. Ryszarda Kowalczyka zostało złożone w alei zasłużonych opolskiego cmentarza. Honorową asystę wojskową zapewniła 10. Opolska Brygada Logistyczna. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele najwyższych władz państwowych i samorządowych. W imieniu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy głos zabrał sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej pan Andrzej Dera. W imieniu ministra obrony narodowej Antoniego Macierewicza list okolicznościowy odczytał podsekretarz stanu w MON pan Wojciech Fałkowski. W imieniu ministra spraw wewnętrznych i administracji Mariusza Błaszczaka list okolicznościowy odczytał komendant wojewódzki Policji w Opolu insp. Jarosław Kaleta. W imieniu szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Jana Kasprzyka głos zabrał pan Piotr Kolanowski z Departamentu Uroczystości Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W uroczystości uczestniczyli liczni mieszkańcy Opola i regionu, przyjaciele i znajomi bohatera. Cześć jego pamięci. (Oklaski)