Mówca: Pracy i Polityki Społecznej Władysław Kosiniak-Kamysz
Data: 2013-05-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Kiedy rozpoczynaliśmy w ministerstwie pracę nad pakietem rozwiązań prorodzinnych, nie przypuszczałem, że tak szybko będę mógł przedstawić państwu jeden z kluczowych elementów naszego programu - dłuższe urlopy dla rodziców. Pamiętam jedną z pierwszych narad w tej sprawie. To było tuż przed wakacjami ubiegłego roku, byliśmy już po serii spotkań z ekspertami od polityki rodzinnej i po przeglądzie rozwiązań prorodzinnych w innych krajach. Zostało nam zebranie wszystkich pomysłów i przygotowanie agendy na najbliższe miesiące. Omawialiśmy po kolei różne propozycje zmian, oceniając ich zasadność i szansę na realizację. Gdy doszliśmy do wydłużenia urlopów macierzyńskich, usłyszałem - już nie pamiętam, kto wypowiedział te słowa: To świetny pomysł, ale musimy mierzyć zamiary na siły. Zostawmy ten projekt na czas, kiedy gospodarka znów będzie pędzić w 6-procentowym tempie. Pomyślałem wtedy: Nie możemy dłużej czekać. Wystarczy spojrzeć na liczby. Wskaźnik dzietności już teraz mamy jeden z najniższych w Europie. Prognozy demografów są dla nas nieubłagane. Starzejemy się jako społeczeństwo i z czasem będzie nas coraz mniej. Chyba że coś zrobimy. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam dzisiaj zaszczyt przedstawić państwu rządowy projekt ustawy wydłużającej płatne urlopy dla rodziców, czyli projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw zawarty w druku nr 1310. Zakłada on wydłużenie urlopu dla rodziców z obecnych 24 tygodni aż do 52 tygodni, czyli całego roku, maksymalną elastyczność w dzieleniu się urlopem między rodzicami, możliwość skorzystania z dłuższych urlopów nie tylko dla rodziców zatrudnionych na etatach, ale dla wszystkich, którzy opłacają ubezpieczenie chorobowe, czyli także dla pracujących na umowach zlecenia i dla samozatrudnionych. Nie przesadzę, jeśli powiem, że proponowane przez nas zmiany są rewolucyjne. Wystarczy przypomnieć, że obecnie po urodzeniu dziecka rodzice mają prawo do płatnego urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego dla rodziców biologicznych dzieci, płatnego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego dla rodziców adopcyjnych, płatnego urlopu ojcowskiego przysługującego tylko ojcom wychowującym dziecko, bezpłatnego urlopu wychowawczego. Długość urlopu macierzyńskiego zależy od liczby urodzonych dzieci i waha się od 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka aż do 37 tygodni w przypadku urodzenia pięcioraczków lub większej liczby dzieci. Rodzic może też skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, który wynosi do 4 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie i do 6 w przypadku urodzenia bliźniaków lub większej liczby dzieci. Tak samo jest w przypadku rodziców adopcyjnych lub zastępczych. Zatem obecnie po urodzeniu dziecka możemy skorzystać z urlopu trwającego od 24 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka do maksymalnie 43 tygodni przy urodzeniu pięciorga lub większej liczby dzieci. W trakcie całego urlopu przysługuje nam zasiłek w wysokości 100% wynagrodzenia. Z kolei bezpłatny urlop wychowawczy można wziąć na nie dłużej niż 3 lata, z możliwością przedłużenia o kolejne 3 lata, jeżeli zajmujemy się niepełnosprawnym dzieckiem wymagającym osobistej opieki. Tak jest obecnie. Trudno byłoby kiedykolwiek i kogokolwiek przekonać, że te rozwiązania są wystarczające w obecnej sytuacji demograficznej. Dlatego czas na daleko idące zmiany. Pozwolę sobie teraz przedstawić najważniejsze rozwiązania nowej polityki rodzinnej. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Projekt przedkładany do rozpatrzenia Wysokiej Izbie umożliwia rodzicom skorzystanie z płatnego urlopu po urodzeniu dziecka przez pełny rok, a przy jednoczesnym urodzeniu większej liczby dzieci nawet przez okres dłuższy niż rok. Będzie to możliwe dzięki dotychczasowemu urlopowi macierzyńskiemu, dodatkowemu urlopowi macierzyńskiemu i nowemu - urlopowi rodzicielskiemu. I tak: długość urlopu macierzyńskiego pozostaje bez zmian. Dodatkowy urlop macierzyński wydłużamy o 2 tygodnie do 6 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka i do 8 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka. Chcę podkreślić, że zgodnie z jeszcze dzisiaj obowiązującymi przepisami pracownicy mieliby możliwość skorzystania z dłuższego dodatkowego urlopu macierzyńskiego dopiero od 2014 r. Do tego dochodzi jeszcze urlop rodzicielski trwający do 26 tygodni. Dzięki zmianom wprowadzonym niniejszym projektem rodzice będą mogli w sumie skorzystać aż z 52 tygodni urlopu w przypadku urodzenia jednego dziecka (obecnie to 24). Natomiast gdy urodzi się więcej jedno, urlop wyniesie od 65 do 71 tygodni, w zależności od liczby dzieci. Gdy przyjrzeć się długości urlopów dla rodziców w innych krajach, okaże się, że ta rewolucyjna zmiana stawia Polskę w awangardzie i w czołówce europejskiej. Szczególnie warto spojrzeć na kraje skandynawskie, które uchodzą za te o najbardziej rozwiniętej polityce prorodzinnej, i w tym kierunku zmierzamy. Oczywiście Szwecja pozostaje jeszcze przed nami, ale wymieniana Wielka Brytania, Dania czy Finlandia to będą kraje, z którymi będziemy mogli się porównywać w tym wymiarze. W naszym projekcie nie ograniczamy się jedynie do wydłużenia dodatkowych urlopów macierzyńskich. Proponujemy także szereg ważnych dla rodzin ułatwień. Jednym z nich jest przyznanie obojgu rodzicom takich samych praw do korzystania z dodatkowego urlopu. Znika przepis mówiący o tym, w jakich przypadkach to ojciec dziecka może z niego skorzystać. Jednocześnie przyjmujemy zasadę, że przy redakcji wszystkich przepisów dotyczących urlopu dodatkowego używamy tylko określenia ˝pracownik˝. To bardzo ważna zmiana. Dzięki niej przepisy ustawy adresowane będą zarówno do matki, jak i do ojca dziecka, dając im (Oklaski) takie same prawa i przywileje wynikające z dłuższego urlopu na opiekę nad dzieckiem. Co jeszcze zmieniamy? Proponujemy między innymi, aby dodatkowy urlop macierzyński mógł być wykorzystany nie tylko jednorazowo, ale także w częściach, przy czym każda z nich nie może być krótsza niż tydzień. Nadal jednak skorzystać z niego będzie można bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Dodatkowy urlop można będzie nadal łączyć z pracą na część etatu u dotychczasowego pracodawcy. Nie chcielibyśmy jednak komplikować sytuacji firmy, w której rodzic jest zatrudniony. Dlatego wniosek o dodatkowy urlop macierzyński nadal będzie udzielany na pisemny wniosek pracownika, wiążący pracodawcę, ale składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Pragnę zwrócić uwagę, że do tej pory termin ten był krótszy i wynosił 7 dni. Taki kompromis, uwzględniający interes obu stron, udało nam się wypracować w trakcie konsultacji społecznych projektu ustawy. Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Niewątpliwie kluczowe w naszym projekcie jest wprowadzenie nowego, maksymalnie 26-tygodniowego urlopu rodzicielskiego. Rodzice sami zdecydują, w jakim stopniu chcą z niego skorzystać. Jego długość nie będzie zależała od liczby urodzonych dzieci. Takie zróżnicowanie pozostaje jednak w przypadku urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Zachowujemy konsekwencję: urlop rodzicielski będzie możliwy po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Jednak biorąc pod uwagę stosunkowo długi okres urlopu rodzicielskiego, w projekcie zapisaliśmy możliwość skorzystania z niego jednorazowo lub w częściach, nie więcej niż trzech, z których każda nie mogłaby być krótsza niż 8 tygodni, przypadających jedna po drugiej. Proponujemy także, aby z urlopu rodzicielskiego mogli korzystać jednocześnie oboje rodzice dziecka. W sumie nie może to być jednak więcej niż 26 tygodni łącznie. To rozwiązanie gwarantuje jak największą elastyczność urlopu, umożliwia bowiem podejmowanie doraźnych decyzji o korzystaniu z kolejnych tygodni urlopu. Z kolei ograniczenie liczby części, w których urlop rodzicielski mógłby być wykorzystywany, a także określenie minimalnej długości każdej z nich jest korzystne dla pracodawców. Da im możliwość lepszej organizacji pracy w firmie pod nieobecność pracowników spowodowaną urlopem. Urlop rodzicielski będzie udzielany na pisemny wniosek pracownika składany u pracodawcy z co najmniej 14-dniowym wyprzedzeniem. Pracodawca nie będzie mógł odmówić udzielenia urlopu. Jednocześnie projekt zapewnia pracownikom korzystającym z rodzicielskiego gwarancje porównywalne z tymi, jakimi są objęci pracownicy na macierzyńskim. Nie będą między innymi mogli być w tym czasie zwolnieni. Rodzice będą mogli skorzystać z wymienionych urlopów na dwa sposoby. Tradycyjny, czyli składając kolejne wnioski u pracodawcy. Zatem jeszcze w trakcie urlopu macierzyńskiego składaliby wniosek o dodatkowy urlop macierzyński, w jego trakcie o udzielenie urlopu rodzicielskiego. Za każdym razem następowałoby to z 14-dniowym wyprzedzeniem. Stworzyliśmy również uproszczoną ścieżkę. Rodzic już na początku będzie mógł zadeklarować, że skorzysta z pełnego rocznego urlopu, czyli po kolei z macierzyńskiego, dodatkowego macierzyńskiego i rodzicielskiego. Musiałby taką deklarację złożyć nie później niż 14 dni po urodzeniu dziecka. Równie dobrze mogłoby to być jeszcze przed porodem. W takim przypadku wystarczyłby jedynie jeden wniosek do pracodawcy zamiast trzech różnych. Wybór jednego z wariantów pozostawiamy do decyzji rodziców. Pragnę podkreślić, że wybór drugiej opcji nie przekreśla możliwości podziału urlopu między oboje rodziców. Z urlopu zawsze będzie można zrezygnować w części lub w całości. Wówczas niewykorzystana część urlopu mogłaby być wykorzystana przez drugiego rodzica. Zarówno rezygnacja z urlopu, jak i jego przejęcie wymagałyby złożenia pisemnego wniosku u pracodawcy, z zachowaniem 14-dniowego wyprzedzenia. Pracodawca nie mógłby go odrzucić. Takie same zasady będą obowiązywały także wobec rodziców adopcyjnych i zastępczych. Celem naszego projektu jest również ułatwienie rodzicom łączenia opieki nad dzieckiem z pracą. Jesteśmy w pełni świadomi wątpliwości, jakie nowe uprawnienia pracowników mogą budzić, i zapewne budzą, wśród pracodawców. W licznych rozmowach z nimi i przedstawicielami ich organizacji starałem się rozwiewać te wątpliwości. Dziś po raz kolejny zapewniam: pracując nad projektem ustawy, szczegółowo ważyliśmy interesy i oczekiwania wszystkich zainteresowanych. Kompromisem niech będzie nasza propozycja, by rodzic mógł pracować w trakcie urlopu na nie więcej niż pół etatu, przy czym chodzi o połowę pełnego wymiaru czasu pracy, a nie wyłącznie połowę dobowego wymiaru czasu pracy jak obecnie. Dzięki temu rodzic nie będzie zmuszony do pracy po 4 godziny każdego dnia. W poniedziałek będzie mógł przyjść do firmy na 3 godziny, a we wtorek na 5 godzin albo jednego dnia w ogóle nie pojawi się w firmie, bo zatrzymają go obowiązki w domu, a potem odpracuje ten czas, zostając w pracy o godzinę dłużej w kolejnych dniach. Uelastycznienie przepisów z jednej strony pozwoli rodzicom łatwiej godzić opiekę nad dzieckiem z pracą, a z drugiej ułatwi pracodawcom planowanie zadań dla pracownika-rodzica. Jestem przekonany, że dzięki tej zmianie w przepisach również pracodawcy bardziej niż dotychczas otworzą się na pracowników-rodziców. Aby powrót pracownika po dłuższej nieobecności spowodowanej urlopem nie komplikował działalności firmy, zdecydowaliśmy się wydłużyć czas, w którym rodzic może złożyć wniosek o podjęcie pracy w trakcie urlopu. Proponujemy, by pracownik informował na piśmie pracodawcę o chęci powrotu do pracy z co najmniej 14-dniowym wyprzedzeniem, a nie jak obecnie z zaledwie 7-dniowym. Pozwoli to pracodawcom lepiej przygotować się do zmian. Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że nie każdą pracę i nie na każdym stanowisku można wykonywać w niepełnym wymiarze czasu. Jednak w takim przypadku pracodawca będzie miał obowiązek poinformować pracownika na piśmie o przyczynie odmowy. Jestem jednak przekonany, że będą to sytuacje tylko i wyłącznie wyjątkowe. Samym pracodawcom powinno przecież zależeć na tym, aby ich pracownicy mogli łatwo łączyć życie rodzinne z pracą. Czasami taką możliwość, zwłaszcza w przypadku rodziców mających małe dzieci, daje jedynie praca na część etatu. Do tej pory polscy pracodawcy na tle swoich europejskich kolegów słabo wykorzystywali tę możliwość. W Polsce jedynie 12% kobiet pracuje na niepełny etat, podczas gdy na przykład w Niemczech czy w Austrii, czyli krajach, które dzisiaj mają najniższe bezrobocie, jest to 44-45%. Wierzę, że zaproponowane przez nas zmiany ułatwią godzenie życia zawodowego z życiem rodzinnym. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Możliwość spędzenia roku z dzieckiem po jego narodzinach to rozwiązanie - nie bójmy się tego powiedzieć - rewolucyjne w polskiej polityce rodzinnej po 1989 r. Nie ograniczamy się jednak do wydłużenia samego czasu, który rodzina może spędzić razem. Za tym idą także środki finansowe powalające zapewnić rodzinom ten wyjątkowy czas. Obecnie w okresie płatnego urlopu związanego z urodzeniem dziecka pracownikom przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% ich wynagrodzenia. W trakcie urlopu rodzicielskiego zasiłek uległby zmniejszeniu do 60% pensji, a w przypadku gdy rodzic od razu zdecyduje się skorzystać z dodatkowych urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego, wysokość zasiłku wynosiłaby 80% wynagrodzenia w czasie wszystkich tych urlopów. Proponujemy, aby zmiany zawarte w druku nr 1310 weszły w życie z dniem 17 czerwca 2013 r., i to jest rzecz wynikająca z konsultacji społecznych. W prezentowanych wcześniej projektach poszczególnych klubów parlamentarnych była też mowa o tym, w którym momencie zostały one zgłoszone do laski marszałkowskiej, była mowa o różnych miesiącach. Pragnę przypomnieć jedną rzecz: pierwsza propozycja wydłużenia urlopów rodzicielskich, pierwsza propozycja stworzenia rewolucyjnej w III RP zmiany w podejściu do polityki prorodzinnej padła na tej sali w październiku, podczas tzw. drugiego exposé pana premiera, a nasz projekt trafił do konsultacji społecznych 8 listopada. Dobrze, że trwały one długo, bo po konsultacjach społecznych projekt ustawy wydłużającej urlopy macierzyńskie i rodzicielskie jest lepszy, obejmując wszystkie dzieci urodzone w 2013 r. Pragnę podkreślić, że z dłuższych urlopów będą mogli skorzystać nie tylko pracownicy zatrudnieni na etat, ale wszyscy, którzy dobrowolnie opłacają ubezpieczenie chorobowe. Taką możliwość mają osoby zatrudnione na umowach zlecenie, jak również samozatrudnione. Nowe regulacje obejmą również funkcjonariuszy służb mundurowych: Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Celnej, Służby Więziennej, a także policjantów, strażaków i żołnierzy zawodowych. Panie Marszałku! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Wydłużenie urlopów to jedna z propozycji szerszego rządowego programu działań na rzecz polskich rodzin. Jego częścią jest także opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne i stworzenie rozwiązań analogicznych do urlopu wychowawczego dla samozatrudnionych, dla rolników, dla osób jeszcze nieubezpieczonych. Kolejny punkt to zwiększenie puli środków na tworzenie i utrzymanie żłobków, klubów dziecięcych. Dziękuję za przyjęcie podczas ostatniego posiedzenia Sejmu tych rozwiązań, które ułatwiają opiekę nad najmłodszymi dziećmi, zakładanie żłobków i klubów dziecięcych, powstawanie instytucji dziennego opiekuna, umożliwiają rolnikom zatrudnianie niań oraz ujednolicają procedury związane z rejestracją. Dziękuję Wysokiej Izbie za przyjęcie tych rozwiązań, bo to kolejny punkt naszej polityki prorodzinnej w roku polskiej rodziny. Nie mogę nie wspomnieć także o podniesieniu zasiłków pielęgnacyjnych dla rodziców opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi. W tym momencie ten proces trwa. Pragnę przypomnieć, że podnieśliśmy również wysokość zasiłków i świadczeń z pomocy społecznej. Wymieniam jedynie projekty kierowanego przeze mnie resortu, a przecież wkrótce będziemy mieli także tańsze przedszkola czy przyjmowany dzisiaj, podczas trwających w tym momencie obrad Rady Ministrów, program ˝Mieszkanie dla młodych˝. Wróćmy jednak do samych urlopów dla rodziców. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Są takie projekty, które zamiast dzielić, łączą wokół wspólnego celu. Dłuższe urlopy dla rodziców są właśnie jednym z nich. Chciałbym, i myślę, że mówię teraz nie tylko w swoim imieniu, ale także obecnych i przyszłych rodziców, aby dla tych rozwiązań powstała jak najszersza ponadpartyjna koalicja. Zwracam się z uprzejmą prośbą o przekazanie projektu ustawy zawartego w druku nr 1310 do dalszych prac w komisjach sejmowych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)