Mówca: Łukasz Gibała
Data: 2013-10-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu parlamentarnego Twój Ruch zaprezentować nasz pomysł na zmianę systemu finansowania partii politycznych w Polsce. Pomysł ten został zawarty w projekcie ustawy w druku nr 1648. Ten projekt składamy po raz trzeci. Po raz pierwszy złożyliśmy go w styczniu 2012 r. Debata nad nim odbyła się 4 miesiące później, w kwietniu. Ten projekt nie uzyskał niestety większości, został odrzucony w pierwszym czytaniu. Złożyliśmy go więc ponownie, miesiąc później, w maju 2012 r., ponieważ dokonaliśmy w nim pewnych zmian, które były odpowiedzią na krytyczne uwagi tych klubów, które były za odrzuceniem tego projektu w pierwszym czytaniu, czyli de facto, poza Solidarną Polską, wszystkich klubów. Złożyliśmy go w głębokim przekonaniu, że zmieniony pod wpływem tych krytycznych uwag projekt uzyska aprobatę dzięki właśnie takiej zmienionej formie. Niestety pomimo iż w dużej mierze uwzględniliśmy te krytyczne uwagi, ten złożony po raz drugi projekt został odrzucony we wrześniu 2012 r. Przez kolejne 9 miesięcy w związku z tym z tym projektem nie robiliśmy nic. W czerwcu tego roku okazało się, że istotnej zmianie uległo stanowisko Platformy Obywatelskiej oraz SLD i PSL. Pod wpływem doniesień medialnych dotyczących tego, jak wydatkowane są pieniądze z subwencji, pieniądze publiczne, które trafiają do partii politycznych - a często wydatkowane są one w sposób bulwersujący - premier ogłosił, że będzie za likwidacją dotychczasowego modelu finansowania partii politycznych. Stwierdziliśmy, że jest to dobry sygnał i że w związku z tym ponownie złożymy nasz projekt. Być może tym razem uzyska on aprobatę Wysokiej Izby. Gdyby projekt ten wszedł w życie, w naszym odczuciu we właściwy sposób rozwiązałby problem afery garniturowo-cygarowej. Zapewniłby on właściwą, optymalną kontrolę nad wydatkowaniem pieniędzy przez partie polityczne. W naszym mniemaniu gdyby projekt ten obowiązywał, to nie doszłoby do tej sytuacji - partie nie wydawałyby pieniędzy ani na garnitury, ani na cygara, ani na SPA, ani na inne tego typu rzeczy niemające nic wspólnego z działalnością publiczną. W swoim krótkim wystąpieniu przedstawię najpierw istotę tego projektu, potem jego zalety, a potem powiem, w jaki sposób zapobiegnie on w przyszłości takim patologiom jak te, które zostały ujawnione najpierw przez ˝Newsweek˝, a potem przez inne gazety w czerwcu tego roku. Otóż istotę tego projektu najlepiej jest przedstawić poprzez analogię. Każdy z nas albo przynajmniej większość z nas co roku wypełnia zeznanie podatkowe PIT. Wypełniający zeznanie może skorzystać z możliwości przeznaczenia 1% pieniędzy ze swojego podatku, w formie odpisu od podatku, na działalność jakiejś wybranej przez siebie organizacji pożytku publicznego. W odpowiedniej rubryce wpisuje nazwę tej organizacji i dzięki temu urząd skarbowy przekazuje równowartość 1% jego podatków właśnie na rzecz tej organizacji. My proponujemy z jednej strony zlikwidować subwencję, którą dzisiaj każda partia, która uzyskała co najmniej 3% w ostatnich wyborach do Sejmu, dostaje co roku z budżetu państwa, a w zamian za to wprowadzić podobny model, jeśli chodzi o finansowanie partii politycznych, polegający na dobrowolnym odpisie od podatku dochodowego, od podatku PIT, kwoty w wysokości 0,5% najniższego wynagrodzenia w Polsce. Zgodnie z dzisiejszą wysokością najniższego wynagrodzenia byłaby to kwota 4,50 zł. Oczywiście byłaby ona co roku rewaloryzowana. Mówiąc krótko, proponujemy, żeby każdy obywatel, składając zeznanie PIT, mógł wybrać jakąś partię i przeznaczyć na tę partię 4,50 zł. Oczywiście nie będzie miał takiego obowiązku. Obywatel może też nie wybierać żadnej partii i nie przeznaczać tych 4,50 zł na żadną partię. Jakie zalety ma ten mechanizm? Pierwszą i podstawową zaletą, którą widać gołym okiem, jest dobrowolność. W przeciwieństwie do obecnego systemu finansowania partii politycznych, który polega na tym, że podatki z moich pieniędzy idą na finansowanie każdej partii politycznej niezależnie od tego, czy tego chcę, czy nie chcę, tak samo podatki każdego podatnika idą na finansowanie każdej partii politycznej, po wprowadzeniu naszego mechanizmu każdy z nas będzie mógł wybrać, czy chce finansować jakąś partię polityczną, a jeśli tak, to którą. To jest pierwsza zaleta, czyli dobrowolność, a nie przymus. Druga zaleta polega na tym, że ten system jest znacznie bardziej sprawiedliwy. W obecnym systemie weryfikacja kwot, które dostaje dana partia, w stosunku do poparcia, jakim dysponuje, następuje raz na 4 lata przy okazji wyborów do Sejmu. Tymczasem w tym naszym systemie ta weryfikacja będzie następowała co roku. Obecnie partia, która dwa lata temu w wyborach uzyskała 40%, a dzisiaj ma 4% poparcia, ciągle dostaje tyle pieniędzy, jakby miała 40% poparcia. Gdy wejdzie w życie nasz projekt, to partia nie będzie dostawała tylu pieniędzy. Dostanie ona tyle pieniędzy, ilu wyborców realnie poprze ją poprzez zaznaczenie tego poparcia w odpowiedniej rubryce w deklaracji PIT. Tym samym szybciej będą następowały te zmiany, które odzwierciedlają zmianę realnego poparcia w społeczeństwie. To jest druga zaleta. Trzecia zaleta to możliwość odbetonowania polskiej sceny politycznej. Obecnie jest tak, że te partie, które już są w parlamencie albo które przynajmniej przekroczyły 3% poparcia, mają gigantyczną przewagę nad partiami, które dopiero teraz są zakładane. Dlaczego? Dlatego że te partie już dostają pieniądze z budżetu państwa. Natomiast taka partia, która jest założona czy która zostanie założona dzisiaj, nie będzie otrzymywała tych pieniędzy jeszcze co najmniej przez dwa lata, to znaczy do najbliższych wyborów. Naszym zdaniem jest to niesprawiedliwe i niewłaściwe. Jeśli wejdzie w życie nasz projekt, to każda partia, nawet założona dzisiaj, może dostać pieniądze przy okazji kolejnego wypełniania przez podatników podatku PIT, czyli w ciągu 12 miesięcy. W zależności od tego, kiedy założy się tę partię - czy w kwietniu, czy w maju, czy w jakimś innym miesiącu - będzie to okres od 1 do 12 miesięcy. Tym samym te partie, które będą zakładane, będą mogły łatwiej konkurować z obecnymi partiami. Wierzymy, że taka konkurencja jest czymś zdrowym, czymś, co podniesie jakość demokracji i debaty publicznej w Polsce. Czwarty argument, przedostatni, to lepsza komunikacja przedstawicieli partii politycznych z wyborcami. Obecnie większość Polaków uważa, że partie polityczne nie interesują się wystarczająco tym, co myślą ludzie, nie interesują się rzeczywistymi potrzebami i problemami ludzi. Politycy w zbyt małym stopniu rozmawiają z wyborcami, w zbyt małym stopniu zasięgają ich opinii. Otóż rzeczywiście jest tak, że w obecnym systemie politycy mają tak naprawdę bodziec tylko do tego, żeby raz na 4 lata, przy okazji wyborów, wyjść i porozmawiać z wyborcami, zapytać o ich zdanie, stworzyć jakiś program i złożyć obietnice na miarę oczekiwań wyborców. Tymczasem po wejściu w życie tego projektu taki bodziec będzie się pojawiał co roku, nie raz na 4 lata, tylko co roku, dlatego że co roku partie będą musiały zabiegać o przekazanie środków na ich rzecz, na ich funkcjonowanie, a tym samym będą musiały 4 razy częściej rozmawiać z ludźmi, przekonywać ich do swoich racji, przechodzić zwykły test wyborczy czy quasi-wyborczy, bo to oczywiście nie będą wybory, niemniej będzie to podobna procedura. Piąty i ostatni argument to argument najważniejszy, który ma związek z aferą, która wybuchła w czerwcu tego roku. Dokładnie 17 czerwca ˝Newsweek˝ ujawnił fakty dotyczące niewłaściwego w zgodnej opinii większości komentatorów wykorzystywania praktycznie przez wszystkie partie polityczne środków z subwencji. Te fakty zbulwersowały opinię publiczną. W jaki sposób nasz projekt zapobiega występowaniu tego typu patologii w przyszłości? W sposób wyjątkowo prosty. Otóż zastanówcie się państwo, czy jakikolwiek wyborca zdecyduje się przeznaczyć pieniądze ze swojego podatku na rzecz partii, gdy przeczyta w gazecie, że ta partia wydaje te pieniądze na garnitury dla swoich polityków albo na cygara, albo na SPA, albo na cokolwiek innego tego typu. Oczywiście nie. Mówiąc krótko, ten projekt kontrolę wydatków partii politycznych oddaje obywatelom, ludziom, wyborcom. To jest najskuteczniejszy sposób kontroli. Nie urzędnicy, nie PKW, którzy oczywiście zachowają swoje uprawnienia, nie oni, lecz wyborcy w połączeniu z dziennikarzami są w stanie w sposób najbardziej skuteczny kontrolować polityków. Mając do dyspozycji mechanizm w postaci możliwości wstrzymania pieniędzy dla danej partii, będą to robili w moim mniemaniu bardzo skutecznie. Z tych powodów uważam, że nasze rozwiązanie jest warte poparcia. Apeluję do wszystkich klubów parlamentarnych o skierowanie tego projektu do dalszych prac w komisji. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)