Mówca: Andrzej Kosztowniak
Data: 2020-07-23 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Panie i Panowie Ministrowie! Panowie Prezesi! Szanowni Państwo! Zostało mi dosłownie kilka minut na przedstawienie bardzo istotnego elementu budżetu państwa, a więc wykonania budżetu jednostek samorządu terytorialnego. Na pozytywną ocenę sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznie do 31 grudnia 2019 r. w zakresie dotyczącym wykonania budżetu jednostek samorządu terytorialnego zasługują: wyższe od prognozowanych wykonanie budżetów własnych skutkujące wzrostem udziału tych dochodów w dochodach ogółem, poprawa w zakresie pozyskania przez JST dochodów z majątku, wzrost dochodów JST na realizację programów, projektów lub zadań ujętych w dochodach ogółem, spadek deficytu budżetowego JST połączony ze spadkiem liczby JST, których deficyt przekracza 10%. Negatywnymi zjawiskami były pogłębiające się uzależnienie dochodów własnych JST od udziału w podatkach bezpośrednich - myślę tutaj o PIT i CIT - spadek udziału wydatków majątkowych w wydatkach ogółem, zwiększenie liczby JST niespełniających relacji z art. 243 ustawy o finansach publicznych, przyrost liczby JST wezwanych przez regionalną izbę obrachunkową do opracowania programów postępowań naprawczych, niższa od zakładanej relacja wydatków związanych z wykonaniem programów, projektów lub zadań z udziałem środków europejskich. Omówię dochody jednostek samorządu terytorialnego w 2019 r. Dokonując analizy budżetu jednostek samorządu terytorialnego w 2019 r., należy wskazać, że realizacja dochodów ogółem na poziomie 278,5 mld zł oznaczała wzrost względem 2018 r., szanowni państwo, o 10,6%, co świadczy o utrzymaniu stabilnej tendencji wzrostowej w odniesieniu do budżetu jednostek samorządowych. Zasadniczo było to zwiększenie wynikające z dotacji celowych o 15,4% w 2019 r. Szanowni państwo, to stwierdzenie zadaje kłam tym, którzy mówią, że sytuacja finansowa jednostek samorządu terytorialnego w 2019 r. znacząco się pogorszyła. Prawda jest taka, że w ostatnich 5 latach wartość przyrostu dochodów zarówno z PIT, jak i CIT w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego wzrosła w zależności od poszczególnych samorządów w wymiarze od kilku do nawet kilkudziesięciu procent rocznie. Należy odnotować, że 2019 r. był kolejnym rokiem, w którym z punktu widzenia poszczególnych typów jednostek samorządu terytorialnego doszło do zwiększenia znaczenia dochodów z podatków bezpośrednich, w przypadku PIT - 41,3%, zaś w przypadku CIT jest to 8%. Podobnie jak w latach poprzednich zauważalne jest duże zróżnicowanie znaczenia dochodów właściwych pomiędzy poszczególnymi typami jednostek. Dokonując oceny stopnia realizacji dochodów, należy zauważyć, że w 2019 r. udało się to zrealizować na poziomie 99% wielkości planowanych dochodów, przy czym w przypadku dochodów własnych osiągnięto wskaźnik na poziomie 101,2% wielkości planowanych dochodów. Przejdę do wydatków jednostek samorządu terytorialnego w 2019 r. Dokonując oceny wydatków JST w 2019 r., należy podkreślić, że realizacja tych wydatków na poziomie 280,2 mld oznacza ich wzrost w porównaniu z 2018 r. o 8%. W roku 2019 doszło do odwrócenia sytuacji, w której przeważał udział wydatków majątkowych w strukturze wydatków poszczególnych typów JST. W porównaniu z rokiem 2018 zwiększyły się udziały wydatków bieżących: z 79,6% do 81,8%. Natomiast zmniejszyły się udziały wydatków majątkowych: z 20,4 do 18,2%. Myślę, że to jest bardzo istotna uwaga dla wszystkich polskich samorządów. Z kolei w strukturze wydatków bieżących w 2019 r. najwyższy udział stanowiły wynagrodzenia wraz z pochodnymi, które osiągnęły poziom 39,2%. Sumarycznie w 2019 r. wydatki bieżące były wyższe o 11% niż wykonanie w 2019 r. Wskazane wartości dowodzą, że był to kolejny rok wysokiego wzrostu tych wydatków. Jednocześnie należy dodać, że przekazano jednostkom samorządu terytorialnego na te wydatki środki publiczne charakteryzujące się bardzo dużą dynamiką, której nie obserwowaliśmy przez wiele, wiele lat. Odniosę się do wykonania budżetu i zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego w 2019 r. W roku 2019 w porównaniu do roku 2018 dochody wykonane przez gminy były wyższe o 11,3%, zaś wykonanie wydatków w gminach było wyższe o 6,4%. Powiaty wykonały dochody w 2019 r. na poziomie wyższym o 9,8%, natomiast wykonanie przez nich wydatków było wyższe o 3,4%. Podobnie było w przypadku województw. Wartości te oznaczają, szanowni państwo, że sytuacja jednostek samorządu terytorialnego jest jednoznacznie stabilna. Należy niewątpliwie podkreślić to, że w 2019 r. 57,9% jednostek samorządu terytorialnego zamknęło budżet nadwyżką budżetową. W przypadku zaś innej sytuacji jednocześnie w porównaniu do 2018 r. doszło do zwiększenia liczby JST, które nie spełniały relacji do art. 243 ustawy o finansach publicznych. W 2019 r. było ich 32, o siedem więcej niż w 2018 r. Szanowni Państwo! Jeszcze dosłownie jedno zdanie czy dwa zdania dotyczące choćby omawianych wcześniej inwestycji. Wiele było mówione choćby o drogach. Wspomnę o Funduszu Dróg Samorządowych. Jest to program realizowany od 2019 r. do 2028 r. Przypomnę, że w 2019 r. zostało przekazane na ten program ponad 4489 mln, czyli praktycznie 4,5 mld zł. Przypomnę, że w poprzednich latach obserwowaliśmy raczej dofinansowanie na poziomie 800-850 mln zł. Mówimy, szanowni państwo, w tym programie o wzroście o ponad 500%. Nie o 5, nie o 55, nie o 155, ale o ponad 500%. Myślę, że trzeba pogratulować województwom mazowieckiemu i wielkopolskiemu (Oklaski) wysokiego poziomu uzyskanych dotacji. Dziękuję serdecznie.