Mówca: Beata Szydło
Data: 2012-06-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pozwolę sobie na dość szczegółowe uzasadnienie tego projektu ze względu na nadzieję, a opieram tę nadzieję na wypowiedzi na dzisiejszym porannym posiedzeniu Komisji Finansów jednej z posłanek Platformy Obywatelskiej, że na posiedzeniach komisji i podkomisji warto bywać, zgłaszać poprawki i że tam jest miejsce na dyskusję. Chcę zachęcić parlamentarzystów koalicji rządzącej, aby nie zgłaszali wniosku o odrzucenie tego projektu, tylko żeby zgodzili się na to, by ten projekt trafił do komisji i żebyśmy tam mogli nad nim pracować, bo to są dobre rozwiązania, rozwiązania, o których zapewne państwo myślicie czy które chcielibyście wprowadzić, a które być może do tej pory z różnych powodów, leżących też poza waszymi decyzjami, tutaj się nie znalazły. A zatem rozpocznę może od krótkiego przypomnienia, jaki jest obecnie stan dotyczący ustawy o podatku dochodowym. Przepisy regulujące opodatkowanie podatkami dochodowymi w Polsce po 20 latach obowiązywania wymagają daleko idącej przebudowy. Upływ czasu, zmiany stosunków gospodarczych, społecznych, a zwłaszcza kryzys finansów publicznych, którego jednym z najważniejszych źródeł jest niewydolność systemu fiskalnego, zwłaszcza w sferze podatków bezpośrednich, wymagają dokonania radykalnej zmiany polskiego systemu podatkowego. Od ponad 20 lat opodatkowanie dochodów w Polsce odbywa się z dwóch tytułów podatkowych - podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych. Podatek dochodowy od osób fizycznych uregulowany jest obecnie w dwóch ustawach. Podstawowym aktem prawnym w tym zakresie jest ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a oprócz niej obowiązuje ustawa z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Ustawa z 1991 r. była nowelizowana 199 razy. Liczne nowelizacje tej ustawy, które okazały się konieczne już po pierwszych miesiącach jej obowiązywania, spowodowały potrzebę ogłoszenia przez ministra finansów już w 1993 r. po raz pierwszy tekstu jednolitego tej ustawy. Potem następowały kolejne nowelizacje i ogłaszanie tekstów jednolitych. Ponadto ustawa z 1991 r. nie ma charakteru regulacji wyczerpującej. Po pierwsze, od 1 stycznia 1999 r. obowiązuje również ustawa z listopada 1998 r. regulująca opodatkowanie zryczałtowanym podatkiem dochodowym niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, osiągające przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, podzierżawy. Chociaż ustawa ta nie wprowadza odrębnych podatków dochodowych, to w istocie określa dalece autonomiczne reżimy opodatkowania dochodów osób fizycznych w Polsce, przyczyniając się do nadmiernego skomplikowania tychże. Ta ustawa z listopada 1998 r. była zmieniana dotychczas 30 razy. Po drugie, prawa i obowiązki podatnika podatku dochodowego od osób fizycznych wynikają również z bardzo wielu ustaw, które nie są explicite ustawami podatkowymi, takich jak: ustawa o rachunkowości, ustawa o specjalnych strefach ekonomicznych, ustawa o gwarancji wolności sumienia i wyznania, ustawa o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym etc. W konsekwencji nawet biegła znajomość dwóch ustaw o podatku dochodowym od osób fizycznych nie jest wystarczająca do tego, aby prawidłowo obliczyć ten podatek. Podatek dochodowy od osób prawnych wprowadzono ustawą z 31 stycznia 1989 r. Wkrótce konieczna była również jego nowelizacja, ujednolicenia i tak doszliśmy do tego, że ta ustawa była nowelizowana 140 razy. Sama ustawa z 15 lutego 1992 r. nie reguluje wyczerpująco problematyki opodatkowania dochodów osób prawnych. Zagadnienia podatku dochodowego od osób prawnych są uregulowane również w innych ustawach, takich jak: ustawa o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ustawa o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe, ustawa o specjalnych strefach ekonomicznych, ustawa o szkolnictwie wyższym, ustawa o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego ˝Polskie Koleje Państwowe˝, ustawa o restrukturyzacji finansowej górnictwa siarki, i w wielu jeszcze innych. Należy również wskazać, że źródłem prawa w zakresie podatków dochodowych i od osób fizycznych, i od osób prawnych są również ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz ogromna liczba aktów wykonawczych, przede wszystkim wydanych przez ministra finansów. Wiele nowelizacji ustaw regulujących opodatkowanie podatkami dochodowymi stanowiło próbę realizacji licznych, często związanych z wyborami obietnic, poszukiwania w podatkach źródeł finansowania bieżących potrzeb politycznych, również szybkiej zmiany otoczenia politycznego, społecznego i gospodarczego. Tym samym doszliśmy do tego, że w Polsce w tej chwili mamy taki oto system prawny, że zarówno w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych, jak i w przypadku podatku dochodowego od osób prawnych jest to tak naprawdę dokument, wokół którego roztoczona jest kilkusettysięczna, kilkutysięczna sfera interpretacji, nowelizacji, orzeczeń, wyroków, i trudno w tym gąszczu przepisów tak naprawdę się odnaleźć. To, że system opodatkowania dochodów w Polsce stanowi plątaninę często rozbieżnych, nieczytelnych i wadliwych przepisów, potwierdza fakt, iż od początku obowiązywania ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych uchwalonych zostało ok. 800 przepisów przejściowych do tej ustawy, a w przypadku ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przepisów przejściowych wprowadzono ponad 600. Odrębnym, bardzo istotnym problemem jest brak zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej wielu dotychczas obowiązujących regulacji w zakresie opodatkowania podatkami bezpośrednimi. Trybunał Konstytucyjny w wielu wyrokach negatywnie oceniał metody i zakres zbyt częstych zmian regulacji prawnych dotyczących podatków dochodowych. W uzasadnieniach swoich orzeczeń Trybunał Konstytucyjny podnosił, że w prawie podatkowym, które odnosi się do działań gospodarczych obywateli, stanowiących często podstawę ich egzystencji i poczucia bezpieczeństwa socjalnego oraz przesłankę ich różnych decyzji majątkowych, obowiązują szczególne gwarancje ochrony interesu jednostki. Dlatego w procesie stanowienia norm prawa podatkowego ustawodawca nie może naruszyć kardynalnych zasad państwa prawa, a mianowicie zakazu retroaktywności, zapewnienia odpowiedniego vacatio legis, ochrony praw niewadliwie nabytych, zakazu ingerowania w system podatkowy w trakcie roku podatkowego. Wszystkie te zasady były wielokrotnie naruszane przy wprowadzaniu licznych zmian do podatków dochodowych w Polsce w ciągu ostatnich 20 lat. Rolę ustawodawcy, którego zadaniem jest wprowadzenie rozsądnych i skutecznych norm prawa podatkowego, zapewniających zrównoważony wpływ dochodów do budżetu państwa, przejęły w ostatnich latach organy podatkowe, które - usprawiedliwiane zamiarem likwidowania dziury budżetowej - prezentują coraz bardziej restrykcyjne podejście wobec podatników, w dodatku tych płacących podatki i nieuchylających się od opodatkowania. Dla tych podatników system fiskalny tak w sferze przepisów, jak też praktyki ich stosowania stał się źródłem zagrożenia dla ich funkcjonowania, a wręcz istnienia. Mieliśmy ostatnio najlepszy przykład, proszę państwa. Zebrali się tutaj, w Warszawie, właśnie tacy ludzie, którzy zostali pokrzywdzeni przez niesprawiedliwe decyzje i orzeczenia fiskusa. Stracili bardzo często majątek, dorobek swojego życia, stracili możliwość prowadzenia swojej działalności gospodarczej. Ten system musimy jak najszybciej zmienić i jak najszybciej poprawić. Jest to znaczna grupa podatników, którym trzeba po prostu w tej chwili stworzyć warunki bezpiecznego funkcjonowania w polskich warunkach gospodarczych. Z drugiej strony coraz więcej osób uwierzyło, że można legalnie zaprzestać płacenia podatków lub płacić mniej. Jest to znaczna grupa podatników, którzy nie ujawniają swoich dochodów. Fiskus nie jest dla nich groźny. Nie wdraża się żadnych procedur mających za zadanie ujawnianie rzeczywistych, ale niedeklarowanych podstaw opodatkowania. Dlatego liczba podmiotów, które powszechnie i metodycznie unikają obowiązków podatkowych, wzrasta. Bezkarność nieregulowania w ogóle zobowiązań podatkowych przez niektóre kategorie podatników jest w pewnym sensie oczywistością, a jeśli chodzi o postawę organów skarbowych w tym zakresie, nawet jeżeli mają one dobre zamiary i chcą doprowadzić do końca procedowanie, to wykładnia czy tysiące interpretacji, orzeczeń pozwalają tym podatnikom na unikanie płacenia odpowiednich podatków. Istnieje ponadto wiele sfer, które nie są w ogóle opodatkowane, a powinny być, natomiast systematycznie wzrasta obciążenie podatkami dochodowymi tych podatników, którzy już istotnie są nimi obciążeni. Działa więc zasada: skoro stać cię na płacenie podatków, to zapłacisz jeszcze więcej i więcej, bo w naszym przypadku trzeba łatać dziurę budżetową. Kolejną chorobą aktualnie obowiązującego systemu opodatkowania dochodów w Polsce jest nieograniczona wręcz swoboda interpretacyjna organów podatkowych. Liczne interpretacje urzędowe w minimalnym stopniu przyczyniają się do zwiększenia pewności prawa. Treść przepisów, czasem całkiem zrozumiałych, staje się wątpliwa oraz niepewna ze względu na liczne, często sprzeczne i wzajemnie wykluczające się interpretacje w indywidualnych sprawach, co oznacza niemożliwość ustalenia obowiązującego prawa nawet w prostych przypadkach. Dotychczas wydano kilkaset tysięcy oficjalnych interpretacji przepisów prawa podatkowego, a znaczna ich część dotyczy właśnie podatków dochodowych. Każdego roboczego dnia fiskus wydaje średnio ponad 100 indywidualnych interpretacji podatkowych. O tym, jak wiele wątpliwości mają podatnicy, świadczą dane Ministerstwa Finansów: w 2009 r. wydano ponad 28 tys. interpretacji indywidualnych, z czego ponad 70%, a dokładnie 20 192, stanowiły wnioski złożone w zakresie działalności gospodarczej. Oznacza to, że średnio w każdy dzień roboczy wpływało do urzędów ponad 110 zapytań do fiskusa, z czego prawie 80 składali przedsiębiorcy. Wśród nich dominowały właśnie najmniejsze firmy, mikro- i małe, których wnioski stanowiły prawie 80% wszystkich złożonych przez przedsiębiorców wystąpień o indywidualną interpretację przepisów prawa podatkowego. Nie wynikało to z tego, że ci ludzie nie chcieli płacić podatków, tylko z tego, że chcieli je zapłacić, ale mieli wątpliwości i te przepisy, na których opierali swoje zeznania, były na tyle niejasne, że w obawie o odpowiednie postępowanie musieli zwracać się o interpretację do Ministerstwa Finansów. Z przedstawionego obrazu polskich podatków dochodowych w ostatnich 20 latach wypływa więc wniosek, że stan tych podatków jest już w tej chwili nie do przyjęcia, nie da się tego naprawić drogą kolejnych nowelizacji, dlatego proponujemy takie rozwiązanie, aby przyjąć nowy projekt, w którym te wszystkie kwestie zostaną uregulowane. W tym stanie rzeczy konieczne jest opracowanie projektu nowej ustawy o podatku dochodowym. Proponowane uregulowania, które przedkładamy Wysokiej Izbie, są precyzyjne i powszechne. Projekt ustawy o podatku dochodowym nie ogranicza się jedynie do zastąpienia dotychczasowych regulacji prawnych dotyczących opodatkowania dochodów podatników, które dotychczas były rozproszone w różnych aktach prawnych, jedną ustawą. Celem wprowadzenia jednolitej ustawy o podatku dochodowym jest stworzenie nowej jakościowo regulacji, której istotne elementy zostały sformułowane w identyczny sposób dla każdego podatnika. Stworzy to nową jakość dla podatników będących osobami fizycznymi, prawnymi i innymi jednostkami organizacyjnymi. Występujące odrębności będą jedynie obiektywnie koniecznymi i czytelnymi wyjątkami. W projektowanej ustawie normującej opodatkowanie dochodów konieczne było ustalenie zupełnie nowych zasad systemu podatkowego, ponieważ tylko one mogą decydować o jego ewentualnej naprawie. Przede wszystkim celem projektowanej nowej ustawy jest stworzenie jednolitej regulacji powszechnego podatku dochodowego - zastąpienie dotychczas obowiązujących regulacji prawnych dotyczących opodatkowania dochodów podatników, rozproszonych dotychczas w różnych aktach prawnych, jedną ustawą. Ustawa zawiera przepisy, których treść pozwala precyzyjnie określić ciążące na podatnikach obowiązki oraz przysługujące im prawa, bez odsyłania do innych przepisów, a w tym bez nadmiernego odsyłania do rozporządzeń wykonawczych, których zakres ograniczamy do minimum. Kompleksowy charakter ustawy przejawia się w szczegółowym określeniu zasad opodatkowania, co ma służyć zapewnieniu podatnikom czytelnych reguł opodatkowania, przy ograniczeniu do minimum ryzyka interpretacyjnego, czyli stworzenia dla podatników bezpiecznego systemu, aby nie musieli się oni obawiać, że płacąc podatki, mogą potem być postawieni przed faktem, że będą poddani postępowaniu o to, że dokonana przez nich interpretacja tych przepisów była niedobra. W celu upowszechnienia podatku dochodowego wprowadzono także precyzyjne regulacje prawne określające zakres podmiotowy tego podatku. Podatnikami są osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz grupy podatkowe, a także zagraniczne zakłady obcych przedsiębiorstw położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nową kategorią podatników są spółki niemające osobowości prawnej. W ustawie o podatku dochodowym zachowano podstawową zasadę podatku dochodowego, jaką jest opodatkowanie dochodu rozumianego jako nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania. Ustanowiono także zasadę ogólną opodatkowania skumulowanego dochodu podatnika podatku dochodowego uzyskanego ze wszystkich źródeł uzyskania przychodów. Jedną z najważniejszych nowości projektowanej ustawy jest zerwanie z dyskryminacją podatkową pracy. Wszyscy podatnicy podatku dochodowego, zarówno podmioty gospodarcze, jak i pracownicy, muszą mieć porównywalną podstawę opodatkowania, czyli dochód podatkowy. Każdemu podatnikowi musi być przyznane prawo do rzeczywistych kosztów uzyskania przychodów, ponieważ dzisiejszy stan dyskryminacji w podatku dochodowym od osób fizycznych pracowników jest sprzeczny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Dlatego zgodnie z projektem opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegać będzie dochód. Podstawą opodatkowania będzie realne przysporzenie majątku podatnika w danym okresie. Przy jego ustalaniu podatnik będzie miał prawo do obniżenia przychodu o realnie poniesione i udokumentowane koszty jego uzyskania, bez względu na rodzaj działalności. Prawo do uwzględnienia realnych kosztów uzyskania przychodów będą mieli także podatnicy w zakresie ustalania dochodów z pracy najemnej, co jest całkowitym novum. W związku z postępującą w Polsce zapaścią, problemami, trudną sytuacją gospodarczą, konieczne było wprowadzenie do projektowanej ustawy o podatku dochodowym rozwiązań prorozwojowych. Idzie tu przede wszystkim o wyłączenie z podstawy opodatkowania wydatków o charakterze inwestycyjnym. W dotychczasowym stanie prawnym wydatki o charakterze inwestycyjnym podatników prowadzących działalność gospodarczą nie miały bezpośredniego wpływu na wielkość podstawy opodatkowania tym podatkiem. Zmieniamy to, dajemy taką możliwość wszystkim tym, którzy będą prowadzili działalność i będą chcieli, ażeby podmiot gospodarczy inwestujący... może wtedy nastąpić, ta ustawa dopuszcza, ażeby... Wydatkami inwestycyjnymi, które będą mogły być wyłączone z podstawy opodatkowania, są wszelkie wydatki na zakup lub wytworzenie środków trwałych podlegających amortyzacji, oddawanych do użytkowania na terytorium kraju. Wydatki inwestycyjne stanowiące podstawę wyłączenia nie mogą być wyższe, zakładamy w projekcie, niż 50% dochodu podatnika. Nowy podatek musi również służyć dobru publicznemu, które wymaga, aby podatek był efektywny fiskalnie. Zdecydowana większość podatników dobrowolnie i bez przymusu egzekucyjnego wpłacała zobowiązania podatkowe na podstawie rzetelnie i zgodnie z prawem sporządzonych deklaracji. W projekcie ustawy o podatku dochodowym utrzymana została wysokość stawek na niezmienionym poziomie. Jeśli chodzi o udoskonalenie podatku dochodowego, proponujemy, ażeby nie zmieniać stawek. Natomiast wzrost efektywności fiskalnej tego podatku zostanie osiągnięty dzięki zwiększeniu liczby podatników, opodatkowaniu wydatków, które dziś stanowią faktycznie szarą strefę, wyeliminowaniu przypadków uchylania się od podatku dochodowego czy organizowania transferów powodujących obniżenie podstawy opodatkowania oraz ucieczkę od opodatkowania. Projekt ustawy jasno i precyzyjnie odnosi poszczególne stawki podatku do konkretnych podstaw opodatkowania. W projekcie ustawy o podatku dochodowym należało wprowadzić także mechanizmy służące ochronie interesu budżetu państwa, w przypadku gdy zobowiązania podatkowe rozliczane są w obcym państwie, mimo że podatnik rzeczywiście uzyskał dochody na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rozwiązania takie nawiązują do najnowszych kierunków zmian prawa podatkowego w Europie. Mając powyższe na względzie, proponuje się wprowadzenie szczególnego podatku dochodowego, w przypadku gdy podatnik będący osobą fizyczną nie deklaruje w deklaracji rocznej podatku dochodowego podstawy opodatkowania lub zaniża tę podstawę opodatkowania, ponieważ przychody ujawnia na potrzeby podatku o podobnym charakterze do polskiego podatku dochodowego w państwie członkowskim Unii Europejskiej innym niż Rzeczpospolita Polska lub w innym państwie. Jest to przypadek unikania obowiązku podatkowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W takim przypadku zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym ustalałby organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej, a podstawą opodatkowania byłaby kwota nieujawniona lub zaniżona. Upraszczamy również sposób składania deklaracji na podatek dochodowy - podatnik ma składać jedną roczną deklarację podatku dochodowego. Ograniczamy do minimum wszelkie załączniki, wprowadzamy formę oświadczeń, które dołączane są do takiej deklaracji. I wreszcie bardzo ważna zmiana, o której również trzeba powiedzieć i która została zaproponowana w tym projekcie, dotyczy jednej z najważniejszych aktualnie spraw związanych z demografią. Chodzi o to, że w projekcie ustawy o podatku dochodowym zawarliśmy ulgę na wychowanie dzieci. Podatnik ma prawo zmniejszyć kwotę podatku należnego o kwotę stanowiącą 1/6 kwoty zmniejszającej podatek w pierwszym przedziale skali za każdy miesiąc kalendarzowy, w którym wykonywał władzę, pełnił funkcję lub sprawował opiekę nad pierwszym lub drugim dzieckiem. Z ulgi będą mogli korzystać podatnicy, którzy w roku podatkowym wykonywali władzę rodzicielską, pełnili funkcję opiekuna prawnego lub sprawowali opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą. Ta ulga ma charakter progresywny. Kwotę zmniejszenia podatku należnego z tytułu wykonywania władzy, pełnienia funkcji lub sprawowania opieki nad trzecim i czwartym dzieckiem określać się będzie już w wysokości wzrastającej. A więc wszystkie najważniejsze rozwiązania, które proponujemy państwu do przyjęcia, są związane z prorozwojowym charakterem tego projektu ustawy, czyli są to ulgi inwestycyjne, ulgi na dzieci. Opodatkowujemy tych, którzy w tej chwili unikają podatków, zrównujemy prawa podmiotów, które osiągają dochód na terenie naszego kraju, ale z różnych powodów nie są w tej chwili opodatkowane, tylko prowadzą działalność poza... Wszystkie normy prawne, te najistotniejsze, plus to, co związane jest z uporządkowaniem systemu i rzeczywiście stworzeniem systemu bezpiecznego przede wszystkim dla podmiotów gospodarczych, wydaje się, że jest warte rozważenia. Apeluję więc do państwa, żebyście zechcieli pracować nad tym projektem w komisji, tak aby przyjąć ten projekt. Poprawmy system podatkowy w Polsce, stwórzmy bezpieczny system, który będzie promował rozwój gospodarczy, polską rodzinę, a nie podnośmy, tak jak państwo proponujecie, podatków. Dziękuję bardzo. (Oklaski)