Mówca: Krajowej Rady Sądownictwa Roman Hauser
Data: 2014-07-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Wielce Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Mam zaszczyt prosić państwa o wysłuchanie informacji z działalności Krajowej Rady Sądownictwa w 2013 r. Jak paniom i panom posłom wiadomo, Krajowa Rada Sądownictwa jest szczególnym organem w naszym systemie konstytucyjnym, ponieważ w swej istocie jako jedyny organ skupia w sobie przedstawicieli trzech władz. Główny trzon Krajowej Rady Sądownictwa to sędziowie wszystkich rodzajów sądów, sądów powszechnych, sądów wojskowych, sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, czterej przedstawiciele Sejmu, dwaj senatorowie oraz pan minister sprawiedliwości. To jest zbiór, który pozwala nam w toku dyskusji i prac Krajowej Rady Sądownictwa dążyć do wypośrodkowania stanowiska, do poznania różnych punktów widzenia. Krajowa Rada Sądownictwa nie jest zatem tym, czego niektórzy sędziowie oczekiwaliby od Krajowej Rady Sądownictwa, a więc nie jest typową reprezentacją czy związkiem zawodowym sędziów, tylko jest konstytucyjnym organem państwa, który zgodnie z konstytucją ma stać na straży niezawisłości sędziów i niezależności sądów. To główne zadanie Krajowej Rady Sądownictwa. Jeżeli chodzi o stanie na straży niezawisłości sędziów, to tej kwestii chciałbym poświęcić parę słów. Działalność Krajowej Rady Sądownictwa w tym względzie przede wszystkim przejawia się w prezentowaniu stanowisk wobec projektów aktów prawnych, ale także aktualnych zdarzeń w wymiarze sprawiedliwości, które mogą być uznawane za naruszające niezawisłość sędziowską. Moim zdaniem, prezentowałem to na posiedzeniu komisji sprawiedliwości, w chwili obecnej nie ma zagrożeń dla niezawisłości sędziowskiej. Nie zauważam także w swojej karierze sędziowskiej jakichkolwiek prób wpływania na kierunki orzekania czy to przez polityków, czy to przez osoby pełniące funkcje kierownicze w resorcie sprawiedliwości, kierownictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pewne elementy próby wpływania na kierunki orzecznictwa, a więc także na niezawisłość sędziowską, oczywiście płyną ze strony mediów. To jest zjawisko o szerszym charakterze. Nie jest to zjawisko typowo polskie. W wielu krajach Europy i świata media starają się kreować czy wpływać na kształt i kierunki orzeczeń sądowych. Rzecz w tym, by sędziowie mieli głęboką wewnętrzną niezawisłość i by nie poddawali się także tego typu wpływom na kierunki orzecznictwa. Niezawisłość sędziowska, która jest wyraźnie gwarantowana w konstytucji, a wiele elementów zostało rozwiniętych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jest oczywiście podstawą sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Wszyscy musimy zrobić to, co do nas należy, aby chronić niezawisłość sędziowską, nie dopuścić do jej naruszania, bo jeżeli dopuścimy do naruszenia niezawisłości sędziowskiej, to runą podstawy demokratycznego państwa prawnego i samej istoty orzekania i sprawowania wymiaru sprawiedliwości, a ci, którzy będą przychodzili do sądu, nie będą mieli pewności, że uzyskają satysfakcjonujące, sprawiedliwe orzeczenie. Powiedziałem przed chwilą, że nie widzę zagrożeń dla tak pojętej niezawisłości sędziowskiej, ale muszę się podzielić - proszę mi wybaczyć - pewnym niepokojem związanym z jednym z elementów niezawisłości sędziowskiej. Nie jest to jakiś mój wymysł, na całym świecie podkreśla się, że jednym z elementów wymiaru sprawiedliwości jest pewność płacowa, czyli możliwości płacowe sędziów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Ja nie chciałbym w tym wystąpieniu mówić o tym, czy płace sędziów są za wysokie, czy za niskie, nie o to mi chodzi. Chodzi mi o zapewnienie pewnego spokoju sędziów w zakresie stabilności reguł wynagradzania sędziów. Jak Wysoka Izba pamięta, w zeszłym roku doszło do zamrożenia płac sędziowskich. Sprawa została rozstrzygnięta przez Trybunał Konstytucyjny, który orzekł, że jednorazowe zamrożenie jest możliwe, byleby to zamrażanie nie miało charakteru permanentnego. Część sędziów, o czym także Wysoka Izba wie, nie pogodziła się z tym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego i uruchomiła skargi przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Nie jest to - i mówię to po raz kolejny publicznie - zachowanie sędziów, które byłbym gotów witać ze szczególnie wielką radością. Jeśli sędziowie sami sprawujący wymiar sprawiedliwości oczekują, że ich orzeczenia będą szanowane, to podejmowanie przez sędziów prób kwestionowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego z argumentem dotyczącym osoby prezesa Trybunału Konstytucyjnego jest dla mnie trudne do zrozumienia. Jednocześnie proszę zauważyć, że kilka tygodni temu pojawiała się informacja o tym, że w Ministerstwie Finansów trwają prace nad zmianą reguł obliczania wynagrodzeń sędziowskich. Dziękuję panu ministrowi sprawiedliwości, który w sposób zdecydowany sprzeciwia się takim działaniom. Pewien niepokój, który tego typu ruchy wywołują w środowisku wymiaru sprawiedliwości, wpływa niekorzystnie na stabilność funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, na działania sędziów w sferze orzeczniczej. Chcę także powiedzieć, że niepokoją mnie działania niektórych stowarzyszeń sędziowskich. W demokratycznym państwie prawa nie może być tak, by sędziowie z niezawisłością łączyli elementy wyłączenia wymiaru sprawiedliwości spod jakiegokolwiek wpływu ministra sprawiedliwości. Minister sprawiedliwości jako konstytucyjny organ państwa jest zobowiązany i odpowiada za funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, zatem musi mieć pewne instrumenty umożliwiające obserwację tego, co dzieje się w wymiarze sprawiedliwości. W związku z tym wypowiedzi niektórych sędziów, które pojawiają się także w obiegu publicznym, zmierzające do tego, by ministra sprawiedliwości pozbawić jakichkolwiek możliwości obserwowania funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, oceniam zdecydowanie negatywnie i trudno mi się z nimi pogodzić. Nie uważam za uzasadnione także tych postulatów, które niekiedy się pojawiają, aby nadzór nad sądownictwem powszechnym został wyjęty z gestii ministra sprawiedliwości i przejęty czy to przez pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, czy przez Krajową Radę Sądownictwa, bo to w swej istocie byłoby tworzenie nowego, dodatkowego resortu, który przecież musiałby wykonywać te obowiązki, które dziś wykonuje minister sprawiedliwości. Proszę państwa, teraz pewne dane, zupełnie podstawowe dane statystyczne. Ja nie chciałbym powtarzać całego sprawozdania, które zostało państwu przekazane, ale pewne dane statystyczne jestem zobowiązany państwu przedstawić. Jak już wspominałem, Krajowa Rada Sądownictwa składa się z 25 członków, w tym przedstawicieli władzy ustawodawczej. Myślę, że to jest dobry moment, by podziękować pani poseł Pawłowicz, panu posłowi Kopycińskiemu i panu posłowi Pahlowi za niezwykle aktywny udział w pracach Krajowej Rady Sądownictwa, nie tylko w posiedzeniach plenarnych, ale także w podejmowaniu działań związanych z bieżącą pracą, z opiniowaniem kandydatów. Ja jestem członkiem Krajowej Rady Sądownictwa już ponad 16 lat i po raz pierwszy obserwuję tak efektywną pracę posłów, także senatorów, w Krajowej Radzie Sądownictwa. Bardzo dziękuję również panu ministrowi, który jest bardzo częstym gościem na posiedzeniach Krajowej Rady Sądownictwa. W roku sprawozdawczym rada odbyła 14 posiedzeń plenarnych, trwających łącznie 54 dni. Ważne jest to, że oprócz odbywania posiedzeń plenarnych rada pracuje także w zespołach. W związku z tym tych dni, które sędziowie poświęcają na pracę w Krajowej Radzie Sądownictwa, jest niesłychanie dużo. Proszę zauważyć, że to jest dodatkowy obowiązek, sędziowie normalnie wykonują swoje obowiązki sędziowskie, a oprócz tego swój czas poświęcają na pracę w Krajowej Radzie Sądownictwa. Nie skrywam, że najtrudniejszym elementem i zabierającym najwięcej czasu w pracach Krajowej Rady Sądownictwa jest opiniowanie wniosków kandydatów na stanowiska sędziowskie i podejmowanie uchwał o przedstawieniu kandydatów prezydentowi do powołania na stanowiska sędziowskie. W roku sprawozdawczym Krajowa Rada Sądownictwa rozpoznała 4804 zgłoszenia kandydatów do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, z której to liczby 367 kandydatów zostało przedstawionych prezydentowi Rzeczypospolitej do powołania na stanowisko sędziowskie. Każdy z wniosków wpływających do Krajowej Rady Sądownictwa jest rozpoznawany przez specjalnie powołany w tym celu dla poszczególnych sądów zespół, który indywidualnie rozpatruje wszystkie kandydatury. W przypadkach wątpliwych na posiedzenia Krajowej Rady Sądownictwa zapraszani są prezesi sądów apelacyjnych, okręgowych, sędziowie wizytatorzy, tak byśmy mieli pełniejszą wiedzę o wartości kandydata, nad którym będziemy się zastanawiali. Wtedy, kiedy jest to możliwe pod względem technicznym, staramy się ograniczać dojazdy, także z przyczyn finansowych, i organizujemy telekonferencje, podczas których w formie teleinformatycznej prowadzimy rozmowy z kandydatami oraz prezesami i wizytatorami. To jest dziś, proszę państwa, problem, który w niedługim czasie ustąpi w tym zakresie, w jakim mamy go obecnie. Za chwilę wejdzie w życie ustawa, która ogranicza możliwość kandydowania jednej osoby na parę stanowisk sędziowskich do czasu zakończenia procedury. To w znaczący sposób ograniczy liczbę wniosków wpływających do Krajowej Rady Sądownictwa, w związku z czym myślę, że będzie także dalej idąca możliwość bliższego, jeszcze pełniejszego przyglądania się kandydatom na stanowiska sędziowskie. Z drugiej strony - proszę pozwolić, że to powiem - odczuwam głęboki niedosyt przy rozpatrywaniu zgłoszeń kandydatów na stanowiska sędziowskie. Obecnie są to osoby wywodzące się głównie spośród asystentów i referendarzy sędziowskich, dojrzałe, bo średnia wieku osób powoływanych na stanowiska sędziowskie to dziś 35 lat, czyli zbliżamy się do wieku 40 lat, o którym mówi się, że jest wiekiem prawie idealnym do objęcia stanowiska sędziowskiego, jesteśmy blisko. Badając tych kandydatów, możemy na podstawie wizytacji dość dobrze prześwietlić ich wiedzę, zaangażowanie i dotychczasową pracę, natomiast powołujemy na stanowiska sędziowskie - i to na stałe, bez możliwości odwołania ze stanowiska, poza nielicznymi przykładami odpowiedzialności dyscyplinarnej - osoby, które nigdy nie siedziały za stołem sędziowskim, które rozpoczynają swoje urzędowanie na stanowisku sędziowskim, rozpoczynają orzekanie i nie mają w tym zakresie żadnego doświadczenia. Z tych względów Krajowa Rada Sądownictwa włączyła się do prac nad prezydenckim projektem dotyczącym przywrócenia instytucji asesora sądowego, inaczej kreowanego czy powoływanego niż w poprzednim stanie prawnym. Wiem, że są wątpliwości, jeśli chodzi o instytucję asesora, są one także zgłaszane na forum publicznym. Chcę poinformować, o czym zresztą państwo dobrze wiecie, że instytucja asesora jest pewnym odpowiednikiem instytucji sędziego na próbę, która funkcjonuje w wielu systemach prawnych. Niepokój, który niekiedy się pojawia, że asesor, ponieważ liczy na powołanie w przyszłości na stanowisko sędziowskie, może orzekać, że tak powiem, na żądanie, życzenie czy zgodnie z oczekiwaniami, moim zdaniem nie jest dobrym argumentem. Instytucja sędziego na próbę na przykład w systemie sądownictwa niemieckiego sprawdza się od ponad 55 lat i nikt tam nie ma wątpliwości, że sędzia na próbę orzeka rzetelnie i jest sędzią niezawisłym. W związku z tym Krajowa Rada Sądownictwa jest zdecydowanie za powrotem instytucji asesora, byśmy mieli materiał, który pozwoli nam po kilku latach orzekania przez asesorów sprawdzić jakość ich orzekania, stabilność ich orzecznictwa, a także elementy ważne w odbiorze wymiaru sprawiedliwości, np. to, jak zachowują się na sali, jaki mają kontakt ze stronami, jaki jest ich stosunek do stron i pracowników sądu. To są główne elementy, które przemawiają za powrotem instytucji asesora sądowego. Kolejne ważne zadanie Krajowej Rady Sądownictwa to opiniowanie projektów aktów normatywnych dotyczących sądownictwa i sędziów. W minionym roku Krajowa Rada Sądownictwa zaopiniowała 187 projektów aktów normatywnych. To spore obciążenie, tym bardziej że ich oceny dokonują sędziowie, którzy nie są legislatorami. Te oceny mogą dotyczyć pewnych merytorycznych kwestii, ale nie sposobu regulacji, bo takiej wiedzy sędziowie z oczywistych względów nie mają. Mogę w tym zakresie powiedzieć tylko tyle, że ubolewamy nad tym, że wiele projektów w sprawach ważnych dla wymiaru sprawiedliwości nie dociera do Krajowej Rady Sądownictwa, a niektóre docierają w takim terminie i z takim terminem, w którym rada ma się wypowiedzieć, że nie jest możliwe sformułowanie opinii Krajowej Rady Sądownictwa, której posiedzenia odbywają się raz w miesiącu. W związku z tym kieruję apel pod adresem Sejmu i Senatu, aby te projekty były przekazywane w terminie, w którym jest możliwe wypracowanie stanowiska i przedstawienie opinii, by nie były to opinie indywidualne, bo akurat nie ma takiej możliwości, żeby krajowa rada in pleno mogła wypowiedzieć się w kwestiach, które zostały jej przedstawione. Kolejna kwestia, co do której chciałbym się z państwem podzielić kilkoma refleksjami, to sprawy dyscyplinarne sędziów. Wiem, że są one przedmiotem żywego zainteresowania pań posłanek i panów posłów, a także opinii publicznej, co oczywiste i zrozumiałe. Krajowa Rada Sądownictwa analizuje wyroki sądów dyscyplinarnych, a także ma uprawnienia do podjęcia czynności dyscyplinarnych i zaskarżania orzeczeń sądów dyscyplinarnych oraz żądania wznowienia postępowań dyscyplinarnych. W minionym roku do Krajowej Rady Sądownictwa wpłynęły 103 wnioski o charakterze dyscyplinarnym, różnego typu: żądające zniesienia środka zaskarżenia, żądające wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Zawsze powiem, że to o 103 za dużo. Byłbym szczęśliwy, gdyby nie było żadnej sprawy dyscyplinarnej. Z drugiej strony chcę powiedzieć, że 103 wnioski dyscyplinarne w stosunku do 10-tysięcznej rzeszy sędziów to nie jest liczba dramatyczna, to jest promil sędziów orzekających, w stosunku do których formułowane są zarzuty dyscyplinarne, a nie wszystkie z tych zarzutów dyscyplinarnych są uzasadnione. Chciałbym poinformować, że stanowisko Krajowej Rady Sądownictwa, a także moje jako przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa, będziemy konsekwentnie realizować, że nie ma zgody Krajowej Rady Sądownictwa na działania sędziowskie naruszające zasady etyki sędziowskiej. Krajowa Rada Sądownictwa będzie działała w sposób stanowczy, w szczególności korzystając z możliwości zaskarżania orzeczeń sądów dyscyplinarnych przy sądach apelacyjnych do Sądu Najwyższego. W zeszłym roku stało się tak w przeszło dziesięciu sprawach, kiedy żądaliśmy podwyższenia kary dyscyplinarnej orzeczonej przez sąd dyscyplinarny apelacyjny. Proszę państwa, myślę, że Krajowa Rada Sądownictwa wypełnia swoje funkcje konstytucyjne. Krajowa Rada Sądownictwa nie ma i, moim zdaniem, nie powinna mieć instrumentów, o których niekiedy się wspomina, inicjatywy ustawodawczej, elementów wykonawczych, to nie jest potrzebne. Krajowa Rada Sądownictwa ma, w moim głębokim przeświadczeniu, być organem uczestniczącym twórczo w procesie nominowania sędziów i organem opiniującym wszystko to, co dzieje się wokół wymiaru sprawiedliwości i dotyczy wymiaru sprawiedliwości. Jak państwo wiecie, w roli przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa występuję w Wysokie Izbie po raz pierwszy, dwa miesiące temu zostałem wybrany na stanowisko przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa. To dla mnie oczywiście niezwykłe zobowiązanie, ale także wyraz uznania dla sądownictwa administracyjnego, gdy osoba kierująca małym fragmentem polskiego wymiaru sprawiedliwości zostaje obdarzona przez sędziów sądów powszechnych tak wielkim zaufaniem. Myślę, że 16 lat mojej działalności w Krajowej Rady Sądownictwa pozwala mi na stwierdzenie, że mam także orientację, gdy chodzi o funkcjonowanie powszechnego wymiaru sprawiedliwości, i że będą mógł kompetentnie w tych sprawach się wypowiadać. Zapewniam państwa, że dołożę sił i wszelkich starań, by kierowana przeze mnie Krajowa Rada Sądownictwa funkcjonowała dobrze, sprawnie, aby wszystkie sprawy, które stoją przed Krajową Radą Sądownictwa, były załatwiane w sposób prawidłowy. Mija 25 lat funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa. Krajowa Rada Sądownictwa ma swoje miejsce w konstytucji. Krajowa Rada Sądownictwa ma swoje miejsce w wielu ustawach, ale Krajowa Rada Sądownictwa nie ma swojego miejsca w Warszawie. Od 25 lat Krajowa Rada Sądownictwa wynajmuje różne pomieszczenia. Będę apelował do państwa, złożę też stosowne propozycje i będę liczył na państwa wsparcie, by Krajowa Rada Sądownictwa nie od zaraz, ale w pewnej perspektywie, mogła dysponować właściwymi pomieszczeniami do wykonywania swych funkcji. To także w niewielkim odstępie czasowym sprawi, że koszty funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa będą niższe. Gdy chodzi o koszty funkcjonowania, te takie ewidentne, to są to koszty związane z wynajmowaniem pomieszczeń przy ul. Rakowieckiej, to jest 1700 tys. zł, a od nowego roku będą to ponad 2 mln zł, to jest wynajmowanie pomieszczeń hotelowych, ponieważ sędziowie Krajowej Rady Sądownictwa dojeżdżają do Warszawy, to jest kwota blisko 1 mln zł. To są 3 mln. Te 3 mln wydawane co roku, gdyby je, że tak powiem, przeznaczyć na sfinansowanie choćby ratalnego kupna budynku czy jakichś pomieszczeń dla Krajowej Rady Sądownictwa, to byłoby rozsądne i z ekonomicznego punktu widzenia uzasadnione. Panie Marszałku! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Dziękuję za wysłuchanie informacji i proszę o jej przyjęcie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)