Mówca: Jacek Bogucki
Data: 2012-02-15 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Solidarna Polska przedstawić stanowisko wobec wspomnianego projektu ustawy. Aby mówić o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, trzeba by sięgnąć do podstaw tworzenia pierwszych ustaw i do ich zmian na przestrzeni tych ponad 20 lat. Otóż, zamieniając dotacje na udziały w podatkach, głównie w podatku PIT i CIT, doprowadzono do takiej sytuacji, że jedni zyskiwali, ci, którzy mieli wysoki potencjał dochodowy, ale tracili na tym ci, którzy mają niski potencjał dochodowy. Zadania samorządów są takie same na tym samym szczeblu, a więc i ich dochody powinny być zbliżone. System tzw. janosikowego miał wyrównywać te różnice. Na pewno nie działa on w sposób doskonały. Na pewno są kwestie, które należałoby zmienić. Natomiast wątpliwości może budzić to, czy ten projekt poprawia sytuację np. wymienianego tu Fromborka, powiatu legionowskiego, czy tylko prowadzi do tego, że ubożsi oddadzą 20% tej nadwyżki, tego janosikowego, które otrzymywali do tej pory, bogatszym, a żadne inne zmiany nie nastąpią. A przecież to jest główna istota tego projektu. Najtrudniej jest zgodzić się z urealnieniem liczby mieszkańców poprzez zastosowanie sufitowego wskaźnika 1,5 w przypadku Warszawy i 1,1 w przypadku innych miast, bo przecież ten wskaźnik nie został wyliczony w oparciu o jakiekolwiek dane. Ale zapominamy często, że w przypadku Warszawy jest tak, że siedzibę mają tu firmy, które działalność prowadzą na terenie całego kraju, że mają one swoich przedstawicieli handlowych, a całość podatków wpływa do stolicy. Mimo systemu janosikowego różnica - mam dane za rok 2010 - w dochodach miast wojewódzkich w przeliczeniu na jednego mieszkańca pomiędzy miastem Warszawa a miastem, które ma najmniejsze dochody, a był to Szczecin, jest taka, że jest to prawie dwukrotność. Podobnie jest, jeśli chodzi o miasta na prawach powiatu, gdzie różnica to jest już prawie trzykrotność. A w przypadku gmin małych miast różnica pomiędzy miastem, które ma najwyższe dochody w przeliczeniu na jednego mieszkańca, a miastem, które ma najniższe dochody, to jest 30-krotność. W przypadku gmin wiejskich ta różnica to jest także prawie 30-krotność. A więc ten system wyrównawczy do końca nie równoważy różnic w dochodach jednostek samorządu terytorialnego, i o tym trzeba przy dalszych pracach nad tym projektem pamiętać. Wysoka Izbo! Najtrudniej zgodzić się z zastąpieniem subwencji dotacją. Chyba trzeba mieć niewielkie doświadczenie samorządowe, żeby nie zdawać sobie sprawy z tego, że kierunek zmian przez ostatnich 20 lat na ogół był odwrotny. Staraliśmy się dochodami własnymi, subwencjami zastępować dotacje, bo system przyznawania dotacji zawsze będzie niesprawiedliwy, zawsze będzie budził podejrzenia o stronniczość, o to, że przyznaje się swoim, tym, którym przyznać by się chciało. A myślę, jeżeli chodzi o zarzut, że część gmin wykorzystuje w sposób niewłaściwy swoje dochody, że zarzut ten wobec budżetu państwa i gospodarowania przez rząd pieniędzmi można by postawić jako w jeszcze większym stopniu uzasadniony. Im mniejsza gmina, tym lepszy jest nadzór bezpośredni, taki codzienny. Gospodarowanie środkami publicznymi w małych gminach jest jednak chyba trochę lepsze niż w największych miastach. Wysoka Izbo! Oczywiście nad zmianami w systemie finansów samorządowych pracować trzeba, dlatego w imieniu klubu wnoszę o skierowanie tego projektu do komisji samorządu terytorialnego i do Komisji Finansów Publicznych, ale żebyśmy nie zapominali o tym, że cały kraj powinien rozwijać się równomiernie i że system janosikowego jest oparty na środkach stanowiących tylko 20% nadwyżki powyżej 150% średniej krajowej, a więc że gminy tylko 1/5 tego, co uzyskują - taki jest wskaźnik - ponad 150% średniej krajowej, muszą na to wpłacać. Potem (Dzwonek), jako że system ten jest progresywny, ten wskaźnik rośnie. Tak więc, Wysoka Izbo, wnoszę o skierowanie tego projektu do Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz do Komisji Finansów Publicznych. Dziękuję. (Oklaski)