Mówca: Edward Czesak
Data: 2012-10-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W 2012 r. mija 85. rocznica powstania Zakładów Azotowych w Tarnowie-Mościcach. Decyzja rządu polskiego z 1927 r. o budowie Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Mościcach spowodowała napływ do Tarnowa wielu fachowców z całej Polski. Jedną z najwybitniejszych postaci tamtych lat był Eugeniusz Kwiatkowski. Należy on - podobnie jak Władysław Grabski, premier pozaparlamentarnego rządu, skupiającego ekspertów niezwiązanych blisko z poszczególnymi ugrupowaniami politycznymi, człowiek, który dokonał w przedwojennej Polsce reformy walutowej - do tych nielicznych postaci historycznych, których znaczenie i ranga w miarę upływu lat nie maleją, lecz rosną. Nie sposób wyliczyć wszystkich zakładów przemysłowych i gospodarczych, instytutów badawczych, które powstały z inicjatywy Eugeniusza Kwiatkowskiego. Jego dziełem były między innymi Gdynia i polska flota handlowa, rozbudowa Warszawskiego Okręgu Przemysłowego, Stalowa Wola i Centralny Okręg Przemysłowy. Eugeniusz Kwiatkowski urodził się 30 grudnia 1888 r. w Krakowie. Studiował na Politechnice Lwowskiej oraz na uniwersytecie w Monachium. W czasie I wojny światowej walczył w Legionie Wschodnim, a następnie w Legionach Polskich. Wystąpił z wojska w 1921 r. w stopniu porucznika i podjął pracę jako inżynier chemik. W 1923 r. Ignacy Mościcki powołał Eugeniusza Kwiatkowskiego na stanowisko dyrektora technicznego w fabryce związków azotowych w Chorzowie. W 1926 r. prezydent Ignacy Mościcki zarekomendował go na stanowisko ministra przemysłu i handlu. Funkcję tę pełnił on do 1930 r. Oprócz znacznego ożywienia wszystkich działów swojego resortu stworzył wielki, nowoczesny port w Gdyni. Po 1926 r. rośnie w Polsce zapotrzebowanie na nawozy sztuczne. Rozpoczyna się budowa Państwowej Fabryki Związków Azotowych pod Tarnowem, w późniejszych Mościcach. Niestety, zaraz po uruchomieniu fabryki następuje okres wielkiego kryzysu. Mościcom grozi wstrzymanie produkcji. W 1931 r. na stanowisko dyrektora naczelnego zostaje powołany Eugeniusz Kwiatkowski. W trudnych warunkach kryzysowych zdaje egzamin z energii i pomysłowości, ratuje fabrykę. Jako dyrektor Mościc utrzymuje wysokie zatrudnienie i wysoki prestiż organizatorów produkcji, kierowników, inżynierów i techników. Pomaga bezrobotnym, powodzianom, troszczy się o sprawy socjalne pracowników. Dba o rozwój rozbudowującego się osiedla przyfabrycznego. O wielkim szacunku i oddaniu pracowników i mieszkańców Mościc niech świadczy fakt, że kiedy 13 października 1935 r. został powołany na stanowisko wicepremiera oraz ministra skarbu i wraz z rodziną opuszczał Mościce, mieszkańcy żegnali go kwiatami, tworząc szpaler od bram fabryki aż do pociągu, którym odjeżdżał. Po wojnie w okresie PRL w pełni sił został przeniesiony na przymusową emeryturę z jednoczesnym zakazem pobytu na Wybrzeżu. Władze odebrały mu bezprawnie majątek pod Krakowem. Zamieszkał w małym dwupokojowym mieszkaniu w Krakowie. Uniemożliwiono mu jakiekolwiek kontakty z przemysłem i młodzieżą. Zajął się pracą naukową z dziedziny chemii i historii. Propozycji objęcia katedr na Politechnice Gdańskiej oraz w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Sopocie, otrzymanych w 1956 r., nie przyjął. Zmarł 22 sierpnia 1974 r. w Krakowie. Spoczywa na Cmentarzu Rakowickim. 3 dni przed śmiercią Uniwersytet Gdański przyznał mu tytuł doktora honoris causa za wkład w rozwój polskiej gospodarki morskiej oraz ogólnej teorii ekonomii. W 1996 r. pośmiertnie został odznaczony Orderem Orła Białego. Jednym z głównym akcentów obchodów jubileuszowych powstania zakładów azotowych, uświetnionych obecnością pani Julity Maciejewicz-Ryś, wnuczki Eugeniusza Kwiatkowskiego, było odsłonięcie 9 października br. pomnika tego wielkiego Polaka. Społeczność lokalna kultywuje pamięć o Eugeniuszu Kwiatkowskim. W 120. rocznicę jego urodzin, z inicjatywy (Dzwonek) Towarzystwa Przyjaciół Mościc, Rada Miejska w Tarnowie uchwaliła rok 2008 Rokiem Eugeniusza Kwiatkowskiego. Jubileusz Azotów Tarnów to wydarzenie dotyczące firmy, która jest gospodarczą wizytówką miasta i regionu. Azoty Tarnów to przecież historia fabryki wpisanej w polską naukę i przemysł, a także mecenat sportowy. Z okazji pięknego jubileuszu 85-lecia firmy składam najserdeczniejsze gratulacje zarządowi, kadrze inżynierskiej i całej załodze, życzę dalszych sukcesów w budowie wielkiej polskiej chemii. Życzę również zdrowia i wszystkiego najlepszego. Dziękuję bardzo. (Oklaski)