Mówca: Arkadiusz Myrcha
Data: 2023-03-07 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska pragnę podtrzymać ogólnie pozytywną ocenę projektowanej ustawy. Zmierza ona bowiem do zapewnienia szerszej ochrony osobom nieletnim, które mają status osoby podejrzanej bądź oskarżonej, co jest konsekwencją implementacji tzw. dyrektywy dziecięcej, która zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie do zapewnienia pełnej ochrony prawnej osobom nieletnim. Tak jak wspomniałem, ten projekt ustawy nie wzbudza szerszych kontrowersji - zarówno tu, w naszej Izbie, jak i w środowisku organizacji pozarządowych, w środowisku prawniczym. Niemniej jednak pojawiają się drobne wątpliwości co do samej realizacji tych postulatów czy postanowień projektowanej ustawy. Jedna z tych wątpliwości dotyczy art. 300 Kodeksu postępowania karnego, artykułu stanowiącego o prawie do informacji o osobie podejrzanej. Wszyscy doskonale bowiem wiemy, że informowanie o przysługujących podejrzanym prawach odbywa się często dość trudnym, hermetycznym, prawniczym językiem i mimo że co jakiś czas jest staranie, by te formularze były udoskonalane, to jednak nadal jest to informacja jedynie o obowiązujących przepisach. Rodzi się więc naturalna wątpliwość, że skoro te pouczenia często przysparzają problemów osobom dorosłym, to czy w stosunku do osób nieletnich ten sposób pouczenia nie powinien wyglądać nieco inaczej. W tym zakresie prosiłbym przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości o informację, czy są planowane zmiany w sposobie przekazywania tych pouczeń, zważając oczywiście na wiek osoby. Podobną wątpliwość budzi kwestia prawa osoby podejrzanej do zapewnienia jej wsparcia osoby bliskiej czy asystenta rodziny, tak żeby mogła ona mieć na każdym etapie postępowania pomoc osoby pełnoletniej. Natomiast słusznie w tym aspekcie podnoszona jest wątpliwość, przede wszystkim przez Helsińską Fundację Praw Człowieka, czy ten dość sztywno ustalony katalog, obejmujący mianowicie opiekuna prawnego, asystenta rodziny, nie powinien zostać stworzony bardziej elastycznie, tak by osoba zatrzymana, osoba nieletnia, mogła w sposób bardziej swobodny wskazać osobę pełnoletnią, która mogłaby jej towarzyszyć przy wszystkich czynnościach w postępowaniu przygotowawczym, a następnie w toku ewentualnego procesu. Bo przecież to nie zawsze musi być opiekun prawny - mówię o osobie, która cieszy się zaufaniem, która może w trudnych momentach pomóc osobie nieletniej. To nie musi być asystent rodziny, to czasami może być inny członek rodziny, to może być jakiś najbliższy przyjaciel, więc tutaj jest pod rozwagę kierowany apel o ewentualną modyfikację tego przepisu. Oczywiście pozostaje ostatnia wątpliwość, która jest pewną zmorą polskiego wymiaru sprawiedliwości nie tylko w tym zakresie, nie tylko w kontekście osób nieletnich, ale ogólnie. Chodzi mianowicie o rejestrowanie audio i wideo czynności podejmowanych w toku postępowania przygotowawczego i w trakcie rozpraw sądowych. Wiemy doskonale, że gros tych czynności nie jest rejestrowane przez funkcjonariuszy. Dzieje się tak nawet w sytuacji, kiedy podejrzany nie ma obok siebie swojego obrońcy czy radcy prawnego pełniącego funkcję pełnomocnika z urzędu i gdy dochodzi do zadawania pytań, realizowane są konkretne czynności procesowe. Wydaje się, że polski wymiar sprawiedliwości i polskie sądownictwo powinny w tym zakresie poczynić jakieś dalej idące zmiany, tak żeby faktycznie osobom podejrzanym zapewnić możliwość rejestrowania wszystkich czynności w postępowaniu (Dzwonek), w szczególności w postępowaniu przygotowawczym, jeżeli nie ma obok nich adwokata lub pełnomocnika z urzędu. To tyle wątpliwości, które pojawiają się po lekturze tego projektu ustawy.