Mówca: Witold Pahl
Data: 2014-11-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić poselski projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny wykonawczy. Projekt przedkładam w imieniu grupy posłów Platformy Obywatelskiej. Jak pewnie świetnie państwo, panie posłanki i panowie posłowie, wiedzą, wynika to z treści uzasadnienia, bezpośrednim impulsem do podjęcia inicjatywy ustawodawczej było niedobre w rozumieniu skutków prawnych dla państwa polskiego orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Dotyczyło to skarg osób prywatnych w związku z zarzutem pogwałcenia art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Trybunał potwierdził zasadność zarzutów opisanych w uzasadnieniu projektu i w związku z tym należało przyjrzeć się bardzo dokładnie przede wszystkim zasadom kwalifikacji osób, które odbywają karę pozbawienia wolności, ale także są tymczasowo aresztowane, a którym w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy Kodeksu karnego wykonawczego został przypisany określony reżim więzienny. Szczególnie dotyczyło to art. 212a § 3 Kodeksu karnego wykonawczego, a więc też automatyzmu, który skutkował tym, iż każda osoba, której postawiono zarzut, a więc była podejrzana jako tymczasowo aresztowana, lub która została skazana za popełnienie określonego przestępstwa wskazanego właśnie w tych przepisach, szczególnie chodzi tutaj o przestępstwa popełniane w zorganizowanej grupie przestępczej, trafiała na oddział dla więźniów niebezpiecznych, tzw. enek. Generalnie mimo funkcjonującej w tym przepisie, a właściwie w przepisie art. 212b, możliwości wyjątkowego odstępstwa od stosowania tego rodzaju reżimu, jak stwierdził Trybunał Praw Człowieka oraz Europejski Komitet do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu, takich sytuacji, a więc odstępstw przy stosowaniu tego rodzaju reżimu, nie było wiele. Szanowni państwo, stosowanie szczególnych reżimów jest dozwolone, dlatego że wynika to z zasad określonych chociażby polską konstytucją, która mówi o tym, iż pewne prawa i wolności obywatelskie mogą być ograniczane w przypadku, kiedy jest to konieczne dla demokratycznego państwa prawnego i ma to służyć bezpieczeństwu, porządkowi publicznemu, zdrowiu, życiu innych osób. A więc sama instytucja stosowania tych szczególnych reżimów nie jest i wydaje się, że nie może być zakazana. Natomiast jeśli chodzi o osoby, które są lub będą w przypadku przyjęcia tego projektu poddawane takim reżimom, a ten reżim wiąże się z ograniczeniem kontaktów, spacerów, korzystania z innych form funkcjonowania w areszcie śledczym czy w zakładzie karnym, istotna jest przede wszystkim konieczność ustalenia, czy dana osoba rzeczywiście stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa, dla funkcjonowania zakładu karnego. Z tych względów konieczne jest zdaniem wnioskodawców dookreślenie funkcjonujących w tym zakresie przepisów poprzez wskazanie, wprowadzenie katalogu przestępstw oraz sytuacji, w których to komisja penitencjarna będzie decydowała o zastosowaniu takiego reżimu. Co jest szczególnie istotne i na co zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka, to przede wszystkim odejście od dotychczasowej zasady bezterminowego stosowania takich szczególnych środków wobec osób, co do których ustalono, iż stanowią szczególne zagrożenie dla wskazanych przeze mnie chronionych dóbr. Dlatego też pojawiła się propozycja, aby wprowadzić obligatoryjność co do monitorowania sytuacji, właściwości osobistych związanych z osadzoną czy poddaną określonemu reżimowi więziennemu osobą. To monitorowanie może służyć rozstrzygnięciom, które będą skutkowały nie tylko wprowadzeniem bardziej swobodnego reżimu, mniej restrykcyjnego, ale również, w sytuacji kiedy taka osoba dopuści się szeregu wykroczeń chociażby o charakterze porządkowym albo zostaną ujawnione pewne okoliczności, które będą kwalifikowały tę osobę w oparciu o zaproponowane przepisy do stosowania wobec niej właśnie tego szczególnego reżimu, zastosowaniem reżimu ostrzejszego, a więc podwyższonego rygoru ochrony. Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Aby nie przedłużać - mamy już opóźnienie, jeśli chodzi o porządek obrad - chciałbym jedynie zwrócić uwagę na to, iż w dalszym ciągu pozostają tutaj zachowane standardy mówiące o konieczności stosowania zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 konstytucji. Z drugiej strony musimy jednak pamiętać o tym, iż godność ludzka jest najwyższą wartością, a zakaz poniżającego traktowania, pomimo niezdefiniowania tego w pełni przez orzecznictwo, w tej konkretnej sprawie przez orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, powoduje, iż przy przyjmowaniu tej regulacji powinniśmy brać pod uwagę również konieczność zapewnienia bezpieczeństwa osobom, które nadzorują osoby skazane. Wczoraj odbyła się również debata poświęcona realizacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w zakresie prawa do prywatności osób osadzonych w zakładach karnych. Podsumowując, pragnę zwrócić uwagę na to, iż te przepisy mają zagwarantować przede wszystkim podstawowe prawa i wolności obywatelskie. Prosiłbym jednak, aby nie tylko rozumieć to przesłanie jako gwarancję dla osób osadzonych, jeśli chodzi o ochronę tych praw i wolności, ale także aby spojrzeć na to szerzej, w kontekście zapewnienia pełnych gwarancji ustawowych osobom współosadzonym, jak również osobom, które pracując, wykonując ciężką pracę w zakładach karnych oraz aresztach śledczych, muszą korzystać z tej ochrony, gwarancji dotyczącej ich osobistego bezpieczeństwa. Będzie to budowało zasadę zaufania obywateli do państwa i będzie dodatkową gwarancją praworządności w demokratycznym państwie prawa. Bardzo dziękuję. (Oklaski)