Mówca: Sprawozdawca Marcin Horała
Data: 2016-10-04 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie połączonych komisji: Komisji Finansów Publicznych, Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii o rządowym projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw określających warunki prowadzenia działalności innowacyjnej. Projekt ten Sejm rozpatrzył w ramach pierwszego czytania na posiedzeniu 13 września i skierował do wymienionych połączonych komisji. Komisje 14 września wyłoniły podkomisję specjalną do prac nad projektem, której miałem zaszczyt przewodniczyć, i już 22 września przedstawiliśmy połączonym komisjom sprawozdanie z prac podkomisji. Komisje uchwaliły sprawozdanie, które dzisiaj prezentuję. Dwa słowa natury ogólnej o projekcie. Szanowni państwo, ten projekt, choć do tej pory nie wzbudził szerszego zainteresowania chociażby mediów, jest projektem, powiedziałbym, kluczowym, zasadniczym, bo odpowiada on na ten zasadniczy problem, który mamy i który będziemy za kilka lat mieli tym bardziej w przypadku polskiej gospodarki, wyczerpywania się pewnego modelu funkcjonalnego, a może raczej dysfunkcjonalnego, rozwoju gospodarczego. Czym on się charakteryzuje? Otóż przede wszystkim charakteryzuje się on oparciem na taniej sile roboczej, na eksploatacji zasobu naturalnego, co więcej, eksploatacji rabunkowej, dokonywanej na takich warunkach, że ten zasób, czyli Polacy, się nie odnawiał. Wszyscy znamy stan zapaści demograficznej, w jakim się obecnie znajdujemy. Młodzi Polacy zmuszeni do pracy ponad swoje siły za niewielkie stawki, często na złych warunkach, nie na podstawie umowy o pracę, wybierali emigrację lub, pozostając w kraju, nie czuli się na tyle pewnie, żeby założyć rodzinę, kupić mieszkanie, zapewnić byt swojej rodzinie, dzięki czemu również te rodziny powiększać. Tak że do tej pory nasz model gospodarczy - powtórzę to, bo to jest bardzo ważna sprawa - był oparty na rabunkowej eksploatacji nieodnawianego zasobu naturalnego. Musimy to zmienić. Musimy przejść do gospodarki, w której Polacy dobrze zarabiają, na stabilnych warunkach, która wiąże ich z Polską i powoduje, że chcą wiązać swoją przyszłość właśnie z nią, tu zakładać rodziny i żyć, a żeby to osiągnąć, musimy m.in. przejść do gospodarki opartej na wiedzy, na innowacjach, gospodarki tworzącej usługi i produkty wysokiej jakości, wysokomarżowe. Jak to wygląda obecnie? Nie najlepiej. Polska zobowiązała się do zwiększenia nakładów na badania i rozwój do 1,7% PKB w 2020 r. Tymczasem w 2014 r. było to zaledwie 0,94%, z czego jeszcze prawie połowa w firmach prywatnych. W unijnym rankingu innowacyjności zajmujemy dalekie 24. miejsce, a w globalnym rankingu konkurencyjności pod względem innowacji jesteśmy na miejscu 72. Możemy więc powiedzieć, że dotychczasowe, do tej pory obowiązujące mechanizmy wspierania innowacji są niewystarczające, a szczególnie niewystarczające są bodźce zachęcające do działań w obszarze: badania i rozwój w sektorze prywatnym. Dlatego konieczne jest - i taki jest cel tego projektu - skonstruowanie szeregu narzędzi, szeregu instrumentów, które będą premiować taką właśnie innowacyjną działalność. Ona się oczywiście wiąże w sposób naturalny z pewnymi ryzykami, z pewnymi kosztami, dlatego przedsiębiorcy często mogą nie być skłonni do tego, żeby te ryzyka, te koszty ponosić. Dlatego musimy skonstruować taki system podatkowy i całego otoczenia prawnego, który będzie te działania wspierał i promował. Podkomisja i komisje na swoich posiedzeniach przyjęły w odniesieniu do projektu łącznie trzy poprawki merytoryczne oraz szereg poprawek redakcyjnych. Teraz przedstawię te poprawki merytoryczne, prezentując pokrótce założenia ustawy. W trakcie będę odnosił się do przyjętych poprawek. Jakie są tu główne założenia? Po pierwsze, chodzi o zmianę w ustawach o podatkach dochodowych, która wyłączy z katalogu opodatkowanych kosztów przychodu wartości odpowiadające aportowi do spółek w postaci kapitału intelektualnego, czyli od tej pory spółki, które będą powstawały po to, żeby komercjalizować, żeby wdrażać innowacyjne produkty, pomysły, patenty czy tego rodzaju sprawy... Jeżeli ktoś przystępuje do takiej spółki, wnosząc swoją wartość intelektualną, to w związku z tym nie będzie mu naliczany opodatkowany przychód. Rozszerzamy również katalog kosztów kwalifikowanych na badania i rozwój. Będzie je można odliczać od podstawy opodatkowania. Zwiększamy kwoty tych odliczeń i przede wszystkim upraszczamy je dla małych i średnich przedsiębiorstw. Pozwoli to uniknąć kosztownej rachunkowości i kłopotliwego rozgraniczania charakteru poszczególnych kosztów, bo do tej pory te odliczenia były zróżnicowane dla poszczególnych rodzajów kosztów, a teraz dla tych tzw. misiów, czyli małych i średnich przedsiębiorstw, są one zunifikowane. Pierwsza zmiana - zasygnalizuję - którą przepracowaliśmy w ramach komisji, to wyłączenie tych ulg podatkowych z zakresu badań i rozwoju z katalogu dozwolonej pomocy publicznej w myśl regulacji unijnych. Bez tego wiązałyby się one z szeregiem dodatkowych szykan biurokratyczno-sprawozdawczych. Analiza porównawcza rozwiązań w innych krajach europejskich, jak również orzeczeń instytucji europejskich w tym zakresie wskazuje, że możemy je stąd wyłączyć i nie traktować ich jako dozwolonej pomocy publicznej. Wydłużamy z 3 do 6 lat okres rozliczenia tych nakładów. Kolejna bardzo ważna kwestia. W przypadku start-upów, a więc firm, które dopiero zaczynają swoją działalność i jeszcze długo mogą nie uzyskiwać ze swojej działalności wystarczających przychodów, czyli takich, aby móc skorzystać w pełni z tej powiększonej ulgi na badania i rozwój, wprowadzono mechanizm zwrotu gotówkowego kosztów kwalifikowanych. Deregulujemy również gospodarowanie mieniem publicznym o niskiej wartości z korzyścią dla instytutów badawczych, naukowych i uczelni wyższych, tak żeby mogły one szybciej i łatwiej pozyskiwać dodatkowe źródła przychodu na swoją działalność. Wprowadzamy możliwość objęcia finansowaniem środkami z funduszy na ochronę środowiska i gospodarkę wodną przedsięwzięć związanych z systemem weryfikacji technologii środowiskowej. Tu znów w ramach komisji wprowadzono zmianę, poprawkę umożliwiającą objęcie tym wsparciem programu GreenEvo, co jest realizacją zaleceń pokontrolnych NIK. Kolejną z istotnych zmian jest wyłączenie z reżimu gospodarowania majątkiem Skarbu Państwa wymagającego zgody ministra skarbu państwa przypadków, w których uczelnie realizują komercjalizację przedmiotu swoich badań np. przez centra transferu technologii. Uproszczona i zweryfikowana zostaje procedura tzw. uwłaszczenia naukowców, tj. nabywania przez pracowników naukowych praw do wyników swoich badań i prac rozwojowych. Wydłużamy okresy, w których naukowcom przysługuje prawo do udziału w korzyściach z komercjalizacji ich prac, uelastyczniamy kwestie własności wynalazków powstałych w wyniku finansowania badań przez NCBR i wreszcie wprowadzamy minimalny poziom wydatków ponoszonych przez jednostki naukowe na komercjalizację wyników badań. Tu również sygnalizuję zmianę merytoryczną dokonaną na posiedzeniach komisji. Otóż pierwotnie było to 0,5%, zwiększamy to do 2% środków przyznanych na finansowanie utrzymania potencjału badawczego. Chcemy tym mechanizmem zachęcić i skłonić, a nawet, powiedziałbym, odrobinę przymusić instytuty naukowe do tego, żeby wyniki ich badań były przekładane na realne korzyści gospodarcze, czyli, mówiąc krócej, po prostu komercjalizowane. Na zakończenie chciałbym dodać, że projekt ustawy był procedowany w sposób bardzo sprawny, spotkał się z poparciem wszystkich sił politycznych podczas obrad komisji i podkomisji, ponad podziałami. Poprawki zazwyczaj przechodziły jednogłośnie, bez uwag. Również końcowa treść projektu zawarta w sprawozdaniu została przez komisje zarekomendowana jednomyślnie. Kończąc, informuję, że połączone komisje rekomendują Wysokiej Izbie przyjęcie projektu w brzmieniu przedstawionym w sprawozdaniu. Dziękuję bardzo.