Mówca: Sprawozdawca Ewa Schädler
Data: 2026-01-22 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W dniu 8 stycznia tego roku obradowały połączone komisje: Gospodarki i Rozwoju oraz Spraw Zagranicznych. Przedmiotem ich obrad był rządowy projekt ustawy zawarty w drukach nr 2037 i 2074, który to projekt zakłada wyrażenie zgody na dokonanie przez prezydenta ratyfikacji Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej o wygaśnięciu trwających skutków prawnych Artykułu 13 Umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji, podpisanej w Londynie dnia 8 grudnia 1987 r. W związku z faktem, że umowa dotyczy spraw uregulowanych w ustawie lub spraw, w przypadku których konstytucja wymaga ustawy, związanie Rzeczypospolitej Polskiej umową w drodze ratyfikacji wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie. Traktaty dotyczące inwestycji mają zapewniać ochronę inwestorom z państw stron umowy oraz ich inwestycjom, w szczególności poprzez możliwość dochodzenia roszczeń przed międzynarodowym trybunałem arbitrażowym. Obowiązywanie takich umów inwestycyjnych w relacjach pomiędzy krajami członkowskimi, w szczególności zawierających mechanizmy rozstrzygania sporów inwestycyjnych, było wielokrotnie kwestionowane przez Komisję Europejską. Podnosiła ona, że zakres takich umów w większości przypadków pokrywa się lub jest wprost sprzeczny z treścią Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W sprawie takich umów wypowiedział się ponadto TSUE 6 marca 2018 r., orzekając, że klauzule arbitrażowe inwestor - państwo, zawarte w ramach traktatów inwestycyjnych pomiędzy członkami Unii Europejskiej, są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej, gdyż naruszają jego autonomię. Polska przystąpiła do tego postępowania i przedstawiła w nim stanowisko wyrażone przez Komitet do Spraw Europejskich w 2011 r., wskazując, że dwustronne traktaty inwestycyjne powinny zostać wypowiedziane. Z uwagi na stanowisko Komisji i TSUE państwa członkowskie wypracowały w 2020 r. porozumienie o wygaśnięciu dwustronnych traktatów inwestycyjnych między tymi państwami. Wielka Brytania znalazła się jednak wśród krajów, które nie zdecydowały się na jego podpisanie, w związku z czym Komisja Europejska wszczęła postępowanie w sprawie naruszenia prawa. Polska przystąpiła jednak do realizacji opcji rozwiązania takich umów lub ich wypowiedzenia, jeśli dane państwo członkowskie nie było zainteresowane rozwiązaniem umowy. W przypadku umowy w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji Wielka Brytania nie była zainteresowana rozwiązaniem umowy za wypowiedzeniem. W związku z tym Polska wypowiedziała umowę ze skutkiem od dnia 22 listopada 2019 r. Art. 13 umowy w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 1987 r. zakładał, że inwestycje dokonane przed wejściem w życie wypowiedzenia tej umowy są chronione na jej mocy przez 15 lat od czasu wygaśnięcia umowy. Wypowiadając umowę, Polska złożyła zgodnie z przyjętym przez Unię Europejską stanowiskiem deklarację o braku jurysdykcji trybunałów arbitrażowych. Jednocześnie kontynuowane były rozmowy z Wielką Brytanią w celu rozwiązania umowy za porozumieniem wraz z klauzulą przedłożenia obowiązywania ochrony. W wyniku prowadzonych rozmów w marcu 2025 r. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych wpłynęła nota ambasady brytyjskiej zawierająca propozycję zawarcia umowy będącej przedmiotem niniejszego druku o wygaśnięciu skutków prawnych art. 13. Zgodnie z propozycją strony brytyjskiej niezależnie od treści art. 13 postanowienia umowy miały przestać obowiązywać w odniesieniu do inwestycji dokonanych w czasie obowiązywania umowy. Umowa o wygaśnięciu tych skutków prawnych ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymano późniejsze zawiadomienie między stronami, potwierdzające zakończenie odpowiednich procedur wewnętrznych. Należy zaznaczyć, że projekt ustawy nie przewiduje wystąpienia skutków o charakterze politycznym ani społecznym. Zawarcie tej umowy nie powinno również wpłynąć na stosunki gospodarcze pomiędzy Polską a Wielką Brytanią. Pomimo wysokiego udziału brytyjskiego kapitału w inwestycjach zagranicznych na terenie Polski, tj. ok. 8%, oraz relatywnie wysokiego udziału Wielkiej Brytanii w polskich inwestycjach zagranicznych, tj. ok. 5%, zgodnie z informacjami z Ministerstwa Rozwoju i Technologii polscy inwestorzy nie kierowali żadnych roszczeń do trybunału arbitrażowego przeciwko Wielkiej Brytanii, a Polska została na tej podstawie pozwana wyłącznie jeden raz. Jednocześnie umowa będąca przedmiotem druków może jedynie zmniejszyć obciążenia państwa pod względem finansowym, gdyż nie będzie zachodzić konieczność ponoszenia kosztów postępowań arbitrażowych. Połączone komisje: komisja gospodarki i Komisja Spraw Zagranicznych przyjęły projekt ustawy bez poprawek. Dziękuję.