Mówca: Joanna Fabisiak
Data: 2012-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Bardzo dziękuję, pani marszałek. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Chciałabym przedstawić stanowisko Platformy Obywatelskiej wobec informacji rządu o realizacji zadań związanych z dystrybucją pomocy społecznej przez szkoły i socjalnej funkcji szkoły. Pan minister bardzo szczegółowo przedstawił stan faktyczny, pewne realia. Ja zatem skoncentruję się tylko, po króciuteńkim wstępie, na pewnych faktach. Będą one dotyczyły tych kwestii, w których sytuacja jest zmieniona i jest poprawiona. Omówię także, tylko w pewnym aspekcie, dyskusję, która się odbyła podczas posiedzenia komisji, wskazując na pewne kwestie problemowe i sposoby ich rozwiązania. Jak już słyszeliśmy, dystrybucja pomocy społecznej przez szkoły realizowana jest przez dwa ministerstwa: Ministerstwo Edukacji Narodowej i Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz samorządy - samorządy poprzez partycypację w kosztach, jak i realizację zadań jako zadań zleconych lub zadań wynikających z ustawy. Zadania podejmowane przez MEN to głównie wyrównywanie szans edukacyjnych, pomoc stypendialna, profilaktyka zdrowotna i edukacja pozaszkolna. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej - jako zadanie główne należy wskazać dożywianie dzieci i młodzieży, przeciwdziałanie przemocy w szkole oraz przyznawanie dodatków do zasiłków rodzinnych. Rodzina musi mieć prawo do świadczenia i wtedy te różne zasiłki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego przyznaje ministerstwo. Przechodzę do kwestii, która wydaje się bardzo ważna. Dlaczego bardzo ważna? Otóż chciałabym najpierw powiedzieć o zadaniu ˝Wyprawka szkolna˝. Przypomnę państwu, jak ogromne dyskusje były toczone, podawano w wątpliwość możliwość korzystnego, satysfakcjonującego rozwiązania tego problemu - w sposób satysfakcjonujący dla rodziców i dla ucznia. I tylko dwie liczby: w 2009 r. na ten cel przekazano z budżetu państwa 104 mln zł, ale już w 2011 r. - 115 mln zł. To znakomity wzrost środków na wyprawkę szkolną. Tutaj wskażę tylko na dwie bardzo ważne kwestie. Otóż od 2010 r. do programu włączeni są wszyscy uczniowie, których rodzice z różnych powodów mają trudności z nabyciem podręczników. Zatem dzieci te po zgłoszeniu i podaniu przez rodziców powodu, bez jakiegoś specjalnego uzasadniania, są zaopatrywane w podręczniki. I jeszcze jedno. Od 2010 r. także dołączeni są wszyscy uczniowie z różnymi dysfunkcjami, a więc niedosłyszący, z dysfunkcjami wzroku, z pewnymi dysfunkcjami intelektualnymi i z dysfunkcjami sprzężonymi z tymi wcześniej wymienionymi. Wszyscy ci uczniowie bez względu na sytuację materialną są zabezpieczeni w tym programie. I wreszcie ważne jest także to - ponieważ każda stygmatyzacja, każde wymaganie zaświadczeń jest z całą pewnością przykre, nie mówię już nawet o dziecku, ale dla rodziców - że od 2008 r. rodzice mają prawo w ramach programu złożyć oświadczenie o dochodach bez przynoszenia zaświadczeń, które, jak już wskazałam, wiążą się z różnorodnymi przykrościami psychicznymi. Chciałabym zatem podkreślić, że, co jest niezmiernie istotne, w obecnym stanie rzeczy w wypadku dzieci wymagających takiego zaopatrzenia w wyprawkę szkolną program ten jest w pełni realizowany. Tutaj jeszcze tylko wspomnę o tym, że dodatkowym bardzo dużym wydatkiem dla rządu - było to realizowane z powodzeniem - były wszelkie dodatki, zasiłki nazywane powodziowymi dla dzieci rodziców, których dotknęły różnorodne kataklizmy zarówno w roku 2010, jak i w 2011. To był spory zasiłek na potrzeby edukacyjne, bo w wysokości - na dziecko w tej rodzinie, którą dotknął kataklizm - 1 tys. zł. Rząd przekazał w 2010 r. ponad 26 mln, w 2011 - ponad 12 mln na ten cel. Drugą ważną sprawą, gdy mówimy o dystrybucji pomocy społecznej ze strony szkoły, są stypendia. I znów pan minister przedstawiał przed chwilą liczby. Może zatem powiem tylko o tych kilku faktach, nieco zmienionych, które dotyczą przede wszystkim kryterium dochodowego. Stypendia w nowym roku szkolnym 2012/2013 będą już naliczane wedle nowego kryterium, które będzie przyjęte w październiku, co daje znakomitą gwarancję rozszerzenia grupy beneficjentów i pełnego wykorzystania środków, które nie zawsze mogły być wykorzystane właśnie z przyczyn formalnych, z powodu ustawowej niemożliwości przy tym niższym kryterium. Kryterium progu dochodowego jest szczególnie ważne przy stypendiach szkolnych, gdzie można mieć wątpliwości co do może dość niskiego progu dochodowego, a jednocześnie takiej dużej grupy dzieci, młodzieży, która winna mieć prawo korzystania z tej pomocy. Natomiast najliczniejsza grupa - nie mówię o stypendiach za wyniki w nauce - ogromna grupa, licząca blisko 170 tys., to są inne stypendia, przyznawane przez dyrektora szkoły za osiągnięcia w nauce i osiągnięcia sportowe, ale z budżetu szkoły. Mamy więc nieco inne podejście do tego, chociaż trzeba wziąć pod uwagę, że szkoła także ma możliwość pozyskiwania środków i w wielu szkołach, i to nie tylko szkołach stołecznych, które znam najlepiej, lecz także w bardzo małych szkołach, dyrektorzy pozyskują na ten cel środki od sponsorów zewnętrznych i nie jest to zjawisko rzadkie. Myślę, że warto byłoby, panie ministrze, aby w przyszłości wskazać także na sumy pozyskiwane przez szkoły właśnie na ten cel. Pokazują one bowiem taką i zaradność, i aktywność szkoły, poza tymi sumami przeznaczanymi z budżetu państwa. Wspomnę także o ważnej grupie - w kontekście rozmów i debat w komisji edukacji o innowacyjności, o tym kierunku jako naturalnym i niezbędnym kierunku rozwoju polskiej szkoły, polskich uczelni. Bardzo ważne są stypendia prezesa Rady Ministrów dla uczniów szczególnie uzdolnionych. Toć właśnie te dzieci i ta młodzież w przyszłości zasiądą w ławach wyższych uczelni i na nich szczególnie liczymy jako na tych naszych geniuszy, którzy będą rozwijali innowacyjność. Dlatego tak ważne jest, że liczba uczestniczących w programie wzrasta i w roku 2012 przekroczyła ona już 4 tys. To bardzo dobry symptom. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Eugeniusz Tomasz Grzeszczak) Pominę może już te sprawy, które nie koncentrowały tak uwagi. (Dzwonek) Pani marszałek pozwoli, że powiem jeszcze kilka słów o problemach...