Mówca: Sprawozdawca Katarzyna Kierzek-Koperska
Data: 2025-07-08 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy jest odpowiedzią na dyrektywę unijną, a także wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o sygn. C-652/22 i C-266/22. Akty prawne i wyroki Unii Europejskiej wskazują, że wykonawcy z państw trzecich, z którymi Unia Europejska nie jest związana żadną umową międzynarodową gwarantującą na zasadzie wzajemności i równości dostęp do rynku zamówień publicznych, nie mają zapewnionego dostępu do unijnego rynku zamówień publicznych. Jednocześnie wykonawcy ci nadal będą mogli ubiegać się o udzielenie zamówienia publicznego w państwach członkowskich Unii Europejskiej, z tym że decyzja o dopuszczeniu takich wykonawców do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, jak również określenie, na jakich zasadach będą oni dopuszczeni, pozostaje wyłącznie w gestii zamawiającego, o ile spełnione zostaną warunki, o których mowa w cytowanych orzeczeniach TSUE, co oznacza, że Unia Europejska nie skorzystała z wyłącznej kompetencji w tym zakresie. Projektowane zmiany dotyczą dwóch ustaw: ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych oraz ustawy z dnia 21 października 2016 r. o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi. Zmiany przewidziane w ustawie - Prawo zamówień publicznych. Proponuje się dodanie w dziale I Przepisy ogólne rozdziale 2 Zasady udzielania zamówień przepisów art. 16a i art. 16b, które jako przepisy ogólne miałyby zastosowanie do zamówień klasycznych w rozumieniu art. 7 pkt 33 ustawy p.z.p. oraz do zamówień sektorowych w rozumieniu art. 7 pkt 35 ustawy p.z.p., a także do konkursów w rozumieniu art. 7 pkt 8 ustawy p.z.p., w związku z odesłaniem w art. 325 ust. 4 Prawa zamówień publicznych do odpowiedniego stosowania przepisów działu I rozdziału 2 w zakresie organizacji konkursów. Oznacza to, że podczas udzielania zamówień publicznych oraz organizowania konkursów wykonawcy z państw, z którymi Unia Europejska zawarła porozumienie Światowej Organizacji Handlu w sprawie zamówień rządowych lub inne umowy międzynarodowe gwarantujące na zasadzie wzajemności i równości dostęp do rynku zamówień publicznych - dotyczy to również robot budowlanych, dostaw i usług pochodzących z tych państw - powinni być traktowani tak samo jak wykonawcy z Unii Europejskiej oraz roboty budowlane, dostawy i usługi pochodzące z Unii Europejskiej. Aktem prawnym, który może służyć pomocą w zakresie odnoszącym się do zagadnienia dostępu wykonawców, towarów i usług z państw trzecich do unijnych rynków zamówień publicznych i koncesji, jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1031 z dnia 23 czerwca 2022 r. w sprawie dostępu wykonawców, towarów i usług z państw trzecich do unijnych rynków zamówień publicznych i koncesji oraz procedur wspierających negocjacje dotyczące dostępu unijnych wykonawców, towarów i usług do rynków zamówień publicznych i koncesji państw trzecich. Należy również zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 60 unijnego kodeksu celnego towar całkowicie uzyskany w danym kraju lub na danym terytorium uznawany jest za pochodzący z tego kraju lub terytorium, zaś towar, w produkcję którego zaangażowane są więcej niż jeden kraj lub więcej niż jedno terytorium, uznaje się za pochodzący z kraju lub terytorium, w którym lub na którym towar ten został poddany ostatnim istotnym, ekonomicznie uzasadnionym przetwarzaniu lub obróbce, w przedsiębiorstwie przystosowanym do tego celu, co spowodowało wytworzenie nowego produktu lub stanowiło istotny etap wytwarzania. Istotną częścią procedowanej ustawy wprowadzającej zmiany w ustawodawstwie krajowym jest cytowany wyrok Trybunału Sprawiedliwości, który jest wykładnią przepisów Unii Europejskiej w zakresie, w którym mogłyby pojawiać się wątpliwości. W przepisach tych wskazuje się na uprawnienia zamawiających dotyczące podejmowania przez nich decyzji w zakresie zasad udziału wykonawców z krajów trzecich w postępowaniach o udzielenie zamówień publicznych oraz decyzji odnośnie do odrzucenia odpowiednio wniosków oraz ofert takich wykonawców, przy czym momentem podjęcia takiej decyzji przez zamawiającego jest etap ustalania warunków zamówień i tworzenia dokumentów zamówienia. Zgodnie z dodawanym art. 16b ust. 1 ustawy p.z.p. zamawiający może określić w dokumentach zamówienia lub w ogłoszeniu o zamówieniu, że o udzielenie zamówień mogą ubiegać się również wykonawcy, którzy prowadzą działalność gospodarczą oraz mają siedzibę albo miejsce zamieszkania w innych państwach niż państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz innych niż państwa będące stronami porozumienia Światowej Organizacji Handlu w sprawie zamówień rządowych lub stronami innych umów międzynarodowych gwarantujących na zasadzie wzajemności i równości dostęp do rynku zamówień publicznych, których stroną jest Unia Europejska. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wykonawcy wspólnie z wykonawcami z państw trzecich, niebędących stronami umów międzynarodowych. Wykonawcy mogą polegać na potencjale podmiotów udostępniających zasoby z państw trzecich, niebędących stronami umów międzynarodowych. Wykonawcy mogą powierzyć wykonanie części zamówienia podwykonawcom z państw trzecich, niebędących stronami umów międzynarodowych. Podwykonawcy mogą powierzyć wykonanie części zamówienia dalszym podwykonawcom z państw trzecich, niebędących stronami umów międzynarodowych. Istotne jest tutaj słowo ˝mogą˝, bo już nie będą mieć tu obowiązku, jeśli procedowany projekt wejdzie w życie. Zgodnie jednak z wykładnią cytowanego wyroku TSUE zamawiający powinien dokonać oceny, czy należy dopuścić do postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wykonawców z państw trzecich. A zatem z orzeczenia Trybunału wynika, iż tacy wykonawcy nie są domyślnie dopuszczeni do udziału w postępowaniu. Warunkiem ich dopuszczenia w konkretnym postępowaniu jest zaś wyraźna deklaracja zamawiającego zawarta w dokumentach zamówienia. Podobna nowa regulacja została zaprojektowana w art. 146 ust. 1 pkt 4a ustawy p.z.p. w odniesieniu do wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, a także w art. 343 ust. 3 pkt 4a w odniesieniu do wniosków o dopuszczenie do udziału w konkursie. Wymaga również wyjaśnienia, że projektowane w ustawie p.z.p. przepisy art. 16a i 16b nie będą miały zastosowania do zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa w rozumieniu art. 7 pkt 36 ustawy p.z.p., gdyż zgodnie z projektowaną zmianą w art. 395 ust. 1 pkt 2 wyłączone zostały zastosowania art. 16a i 16b w przypadku zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa. Kwestie dotyczące ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego przez wykonawców z państw trzecich są już obecnie unormowane odrębnie w art. 404 ustawy p.z.p. Ponieważ w prawie Unii Europejskiej brak przepisów, które zabraniałyby zamawiającemu dopuszczenie wykonawców z państw trzecich niebędących stronami umów międzynarodowych do udziału w postępowaniach o zawarcie umowy koncesji na roboty budowlane lub usługi, wykonawcy ci mogą być dopuszczeni przez zamawiających do takich postępowań, ale nie mogą w związku ze swoim udziałem w takim postępowaniu powoływać się na dyrektywę 214/23 Unii Europejskiej w sprawie udzielenia koncesji i odpowiednio na wdrażające ją przepisy krajowe i w ten sposób domagać się równego traktowania swoich ofert z ofertami złożonymi przez wykonawców z państw członkowskich Unii Europejskiej i wykonawców z państw, z którymi Unia Europejska zawarła porozumienie Światowej Organizacji Handlu w sprawie zamówień rządowych lub inne umowy międzynarodowe gwarantujące na zasadzie wzajemności i równości dostęp do rynku zamówień publicznych. Analogicznie do projektowanego art. 16b ustawy p.z.p. projektowany przepis art. 12b ust. 2 ustawy o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi przyznaje zamawiającym dodatkowe uprawnienia w zakresie określenia warunków koncesji mniej korzystnych w odniesieniu do wykonawców z państw trzecich niebędących stronami umów międzynarodowych niż stosowane w odniesieniu do wykonawców z państw, o których mowa w art. 12a tej ustawy, lub do robót budowlanych, dostaw i usług pochodzących z tych państw. Przy tym projektowany art. 12b ust. 2 ustawy o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi nie odnosi się do towarów unijnych, o których mowa w art. 5 pkt 23 unijnego kodeksu celnego, tj. w szczególności towarów wprowadzonych na obszar celny Unii Europejskiej z krajów lub terytoriów znajdujących się poza obszarem i dopuszczonych do obrotu. Zgodnie z nowo projektowanym w art. 54 ust. 1a ustawy o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi środki ochrony prawnej nie przysługują wykonawcom z państw trzecich oraz innym podmiotom, o których mowa w art. 54 ust. 1 tej ustawy, z państw trzecich niebędących stronami umów międzynarodowych. W tym przypadku też uwzględniono przepisy przejściowe, przy czym do postępowań o zawarcie umowy koncesji na roboty budowlane lub usługi wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosownie do art. 5 ust. 1 projektu ustawy stosuje się przepisy ustawy o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi w brzmieniu dotychczasowym. Z tym że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 przepis art. 12a ustawy o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi stosuje się również do postępowań o zawarcie umowy koncesji na roboty budowlane lub usługi wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie projektowanej ustawy. Zgodnie z projektowanym w art. 5 ust. 1 pkt 2 zamawiający będzie mógł ponownie ocenić i odrzucić ofertę wykonawcy lub wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o zawarcie umowy koncesji, o ile nie sprzeciwia się to warunkom określonym w dokumentach koncesji. Co do terminu wejścia w życie ustawy, to zgodnie z projektowanym art. 6 przewiduje się, że ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Wydaje się, że jest to akt prawny, na który bardzo czekają polscy przedsiębiorcy. Dziękuję. (Oklaski)