Mówca: Piotr Pyzik (tekst niewygłoszony)
Data: 2018-10-04 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Miałem zaszczyt w dniu wczorajszym reprezentować Wysoką Izbę, towarzysząc panu marszałkowi Markowi Kuchcińskiemu na uroczystym otwarciu wystawy z okazji 550-lecia polskiego parlamentaryzmu w gmachu Parlamentu Europejskiego w Strasburgu. Z tej okazji pragnę zarysować pewne konteksty historyczne, które zazwyczaj umykają powszechnej świadomości, a co smutne, przeważnie brak ich także w debacie publicznej czy gorących sporach o kształt obecny i ustrojową przyszłość Najjaśniejszej Rzeczypospolitej. W roku 1468, który uznaliśmy za historyczną datę narodzin dojrzałego parlamentaryzmu w naszym kraju, dwuizbowy parlament zebrany w Piotrkowie nie wyskoczył niczym Atena z głowy Zeusa. Dojście do formuły wyboru po dwóch posłów z każdej ziemi, jako reprezentantów lokalnej społeczności wyrażającej swą wolę poprzez obrady sejmików, miało swoje korzenie we wcześniejszych formach reprezentacji narodu politycznego. Kulturowym fundamentem, na jakim zbudowana została cała ideologia ustroju parlamentarnego Polski, była bez wątpienia kronika błogosławionego biskupa, mistrza Wincentego Kadłubka napisana u schyłku XII w. To w niej zawarte są podstawy filozoficzne i kulturowe, wedle których państwo nie należy do jego władcy, a do społeczeństwa rządzącego się stanowionym prawem. Ten pomnik chrześcijańskiego humanizmu wywarł zdecydowanie najważniejsze piętno, kształtując ideowe i filozoficzne jądro polskiego pojmowania wartości, jaką jest państwo. Mistrz Wincenty był także twórcą określenia Polski mianem Rzeczypospolitej, a więc wartości wspólnej, będącej obowiązkiem wszystkich stanów. ˝Historia Polonica˝ jest dziełem, któremu należy się jedno z najbardziej poczesnych miejsc w katalogu literackich fundamentów nie tylko naszej ojczyzny, ale całej cywilizacji łacińskiej po obu stronach Oceanu Atlantyckiego. Warto także przywołać datę i okoliczności pierwszego Sejmu ogólnopolskiego, który w maju roku 1331 zwołał do Chęcin król Władysław Łokietek. Zebrane rycerstwo obradowało na temat wojny z zakonem krzyżackim, udzielając swojego poparcia rozstrzygnięciu militarnemu. Od tej pory podobnych, większych lub mniejszych, zjazdów szlachty w celu zaaprobowania najważniejszych kierunków polityki króla odbyło się wiele. Wykształcił się wygodny w ówczesnych realiach system polityczny, w którym obradowały sejmiki poszczególnych ziem, delegując wyposażonych w instrukcje posłów na sejm walny, wspólny dla całego państwa. Ostatecznie właśnie w 1468 r. wykształcił się system, w którym każdy sejmik ziemski delegował dwóch posłów na Sejm. Z niewielkimi zmianami, tak ukształtowany ustrój polskiego parlamentu funkcjonował aż do upadku Rzeczypospolitej na skutek działań absolutystycznych mocarstw zaborczych w II połowie XVIII w. Sejmy od swojego zarania decydowały przede wszystkim o polityce zagranicznej, a więc wojnie i pokoju, oraz ustalały wysokość i sposób poboru podatków. W roku 1505 Sejm obradujący w Radomiu uchwalił konstytucję zwaną: Nihil novi sine communi consensu. Był to krok milowy, stanowiący fundament ustroju demokratycznego Polski. Stał się też wzorem dla innych państw budujących swój ustrój na zasadzie politycznej wolności narodu i prawa stanowionego. Niemal w identycznych słowach wyraża się przecież pierwsza zasada ustroju największego mocarstwa dzisiejszych czasów - Stanów Zjednoczonych Ameryki: No taxation without representation, a więc zasada zachowania wyłącznego prawa nakładania podatków dla reprezentacji społeczeństwa. Od początków XVI w. stawała się Polska państwem, w którym życie publiczne regulowało prawo stanowione wolą narodu. W roku 1569 w obliczu zmagań z ekspansją moskiewską obradujące w Lublinie Sejmy Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego dokonały kolejnego dziejowego przełomu. Uchwaliły akt unii, który powoływał do życia wspólny organizm państwowy - Rzeczpospolitą Obojga Narodów, z jednym, wspólnym Sejmem i wspólnie obieranym, jednym władcą. Mimo zachowania regionalnych odrębności, struktury wojskowej i urzędów, polsko-litewskie państwo stanowiło jedność, która znalazła swoje prawne zwieńczenie w akcie Konstytucji 3 maja 1791 r., niestety za późno, by na czas zabezpieczyć nasze wspólne państwo przed zakusami obcych. Przeszło wiek trzeba było czekać, walczyć, pracować i uczyć się, by znów wolna Polska odzyskała niepodległość. Rozważając dziś ustrojowy kształt naszej ojczyzny, kierunki, w jakich chcielibyśmy go poprawić, a nade wszystko mając na względzie nieustanną troskę o zapewnienie narodowi godnej i zgodnej z jego wolą reprezentacji, powinniśmy częściej mieć na uwadze nasze własne, przez setki lat budowane i szlifowane tradycje. Wzory innych państw nie powinny przesłaniać nam naszej historii ani kulturowych i filozoficznych fundamentów Rzeczypospolitej. Zacznijmy twórczo czerpać z wielkiego dorobku, jaki pozostał po naszych przodkach, mających śmiałość myśli, wolę czynu i poczucie odpowiedzialności za tę najdroższą rzecz wspólną. Dziękuję. Przebieg posiedzenia