Mówca: Andrzej Romanek
Data: 2013-03-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie, Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Z zaciekawieniem przysłuchiwałem się dyskusji prowadzonej w ramach poprzedniego punktu porządku obrad, która miała pokazać, jak - jeżeli chodzi o scenę polityczną - kształtują się poglądy co do liberalnej czy bardziej restryktywnej koncepcji prawa karnego. Oczywiście w różnym wymiarze, bo nie można mówić tu w sposób zdecydowany i kategoryczny, można natomiast opowiadać się za różnymi rozwiązaniami mniej lub bardziej liberalnymi, mniej lub bardziej restryktywnymi. Solidarna Polska chce zwrócić uwagę na kwestię szczególną, dlatego że mamy świadomość, że szersze regulacje w tym zakresie napotykają bardzo daleko idący opór części sceny politycznej, szczególnie Platformy Obywatelskiej, ale nie tylko Platformy Obywatelskiej, bo do tego głosu przyłącza się również Sojusz Lewicy Demokratycznej. Zanim przejdę do omawiania projektowanej regulacji, chciałbym przytoczyć kilka przykładów. Przypominacie sobie państwo, że nie tak dawno w Cieszynie znaleziony został 2-letni Szymon. Dziecko zginęło w tragicznych okolicznościach. Nie ma orzeczenia, ale jest wysoce prawdopodobne, że w istocie zostało zamordowane. Madzia z Sosnowca, 6 miesięcy. Toczy się postępowanie, zresztą postępowanie, które bardzo szeroko komentują media. Jest prawdopodobieństwo, że to dziecko zostało zamordowane. 4-letni Gabryś z Morąga, prawdopodobnie zamordowany. Jego ciało zawinięte w folię przez kilka miesięcy leżało w wersalce, w domu razem ze swoją matką. Ostatnio półtoraroczne dziecko w Szczecinie. Oczywiście ktoś mógłby powiedzieć, że reakcja karna czy zmiany w Kodeksie karnym nie powinny być wynikiem, elementem, przynajmniej nie głównym elementem tego, co dzieje się w społeczeństwie, i słusznie. Jest to jednak jeden z istotnych i ważnych elementów, na który powinniśmy zwrócić uwagę. Solidarna Polska nie chce przechodzić obok takich zdarzeń obojętnie, dlatego że nie tylko statystyki, ale zwłaszcza istota tej przestępczości polegającej na zabójstwie osoby, szczególnie osoby małoletniej, budzi gigantyczne kontrowersje. Co więcej, zabójstwo tej osoby małoletniej niesie w sobie gigantyczny negatywny społecznie ładunek i gigantyczną społeczną szkodliwość czynu, a przecież w tym wymiarze materialnym aspekt społecznej szkodliwości powinien mieć ogromny wpływ na wymiar i stopień karalności. Dlatego też Solidarna Polska uważa, że dzisiaj obowiązujące regulacje zawarte w art. 148 są regulacjami niewystarczającymi. Jakie zmiany proponuje? Po pierwsze chce, aby zabójstwo dziecko było typem kwalifikowanym, tak jak i inne typy kwalifikowane przewidziane w art. 148 § 2 i 148 § 3. Od razu chciałbym zwrócić uwagę na drugi aspekt. Uważamy, że wszystkie typy kwalifikowane - zarówno ten, o którym mówimy, który chcemy wprowadzić do Kodeksu karnego, a więc zabójstwo dziecka, zabójstwo osoby małoletniej, jak i pozostałe z art. 148 § 2 i § 3 - powinny mieć podwyższony stopień karalności. Nie powinno być tak jak dzisiaj, że dolna granicą karalności wynosi 12 lat, jest kara 25 lat lub dożywocia, ale powinno to być 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotnie pozbawienie wolności. Dlaczego? Dlatego że społeczny ładunek właśnie tej szkodliwości jest ogromny. Podkreślam, że są to zabójstwa popełnione ze szczególnym okrucieństwem w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem, popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie, także z użyciem materiałów wybuchowych. Ostatnio wprowadzona regulacja, bodajże dwa lata temu, dotyczy zabójstwa funkcjonariusza publicznego. Trzecia zmiana. Proponujemy, aby przygotowanie do zabójstwa nie było, jak dotychczas, niekaralne, ale aby właśnie z uwagi na okoliczności, o których mówię, zostało spenalizowane. Proponujemy tu, aby przygotowanie do takiego przestępstwa było zagrożone karą ustawową od 2 do 12 lat pozbawienia wolności. Przypomnę tylko, że przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. A więc w przepisach szczególnych Kodeksu karnego musi być wyraźny zapis, że przygotowanie do danego typu przestępstwa jest przygotowaniem karalnym, to szczególnie w wypadku przestępstw z rozdziału XVI, ale też i rozdziału XVII zostały przewidziane takie typy przygotowania i karalności przygotowania. Teraz przejdę do kolejnego aspektu tej kwestii, na który chciałbym zwrócić uwagę, do którego chciałbym się odnieść, ażeby państwa przekonać o racjonalności i rozsądku propozycji składanej przez Solidarną Polskę. Otóż nie ulega chyba najmniejszej wątpliwości, że zabójstwo jest strasznym przestępstwem. A zabójstwo dziecka jest czynem - jak już podkreśliłem - o szczególnej nośności. Chodzi o zabójstwo dziecka, osoby bezbronnej, podkreślam, osoby, której relacja z dorosłym jest oparta na czym - na zaufaniu. Kiedy tego zabójstwa dokonuje do tego matka lub ojciec, to poziom społecznej szkodliwości czy odium społeczne jest jeszcze większe. Tego się po prostu w racjonalnych rozmiarach opisać nie da. Niestety takie przypadki mają miejsce, i to podkreślam, nie tak rzadko. Na ten aspekt chcemy szczególnie zwrócić uwagę. Dlatego uważamy, że właśnie typ kwalifikowany zabójstwa osoby do lat 18 powinien znaleźć się jako typ kwalifikowany w Kodeksie karnym. Dlaczego? Otóż dlatego, że przecież, jak podkreślam, nie tak dawno wprowadzono typ kwalifikowany zabójstwa funkcjonariusza publicznego - właśnie to znamy - pełniącego swoje obowiązki służbowe. Dlaczego to znamię miałoby kwalifikować do przyjęcia wyższej karalności, a nie znamię wieku? Toczą się oczywiście spory, są opinie w tej materii. Chciałbym zwrócić uwagę na przeprowadzoną przez Biuro Analiz Sejmowych na moją prośbę analizę prawno-porównawczą, jak te kwestie właśnie z uwagi na znamię wieku wyglądają w innych krajach. To jest bardzo ciekawa opinia, i pozwolę sobie tę kwestię rozwinąć. Otóż, proszę państwa, przestępstwo zabójstwa małoletniego jako typ kwalifikowany znajduje się w kodeksach karnych takich państw, jak: Albania, Czarnogóra, Gruzja, Łotwa, Bułgaria, Czechy, też Francja, Słowacja i Węgry, ale też Rosja i Stany Zjednoczone. Zatem trzeba sobie zdawać z tego sprawę, że właśnie ten typ kwalifikowany przez znamię wieku nie jest typem odosobnionym, jest powszechny, można powiedzieć, w wielu systemach karnych prawa też naszego, europejskiego, kontynentalnego. Ktoś może powiedzieć, że prawo amerykańskie stanowe ma swoje szczególne regulacje. Ale podkreślam - w wielu krajach europejskich systemu kontynentalnego, w który my się przecież wpisujemy jako Polska - właśnie to znamię kwalifikowane przez to znamię wieku jest podstawą do przyjęcia typu kwalifikowanego. To jest pierwszy ważny aspekt, na który chciałem zwrócić uwagę. Druga kwestia, na którą chciałbym zwrócić uwagę, dotyczy sprawy podwyższonej karalności. Jeżeli chodzi o typy kwalifikowane, to nie tak jak dzisiaj - 12 lat, 25 lub dożywotnie pozbawienie wolności. Mówimy, że typy kwalifikowane, o których mówiłem, plus ten dodany nowy typ kwalifikowany powinny być karane karą co najmniej 25 lat pozbawienia wolności, do 25 lat albo karą dożywotniego pozbawienia wolności. Pojawiają się tu też pewne zarzuty odnośnie do ustawowego i sądowego wymiaru kary, łącznie z zarzutami, i na to chcę zwrócić uwagę, dotyczącymi niekonstytucyjności. Chcę podkreślić, że podczas prac Komisji Ustawodawczej była debata dotycząca tej materii. Uznano, że projekt nie jest projektem niekonstytucyjnym i przekazano go do dalszego procedowania. Ale, proszę państwa, chciałbym zwrócić państwa uwagę i poddać też pod państwa rozwagę kwestię odnośnie tego - to się zarzuca - że będzie to kara 25 lat i te 25 lat, jeżeli chodzi o ustawowy wymiar kary, będzie w zasadzie bezwzględnie oznaczone. Z tym się oczywiście nie można zgodzić, bo mamy dwie kary - 25 lat i karę dożywotniego pozbawienia wolności. Wiem, że to są kary wysokie, mam tego absolutnie pełną świadomość. Ale znowu odwołam się do analizy porównawczej, bo to jest bardzo ciekawa rzecz. Proszę państwa, otóż w takich krajach, jak chociażby Słowacja, może zacznę od bliższych nam, zacytuję z analizy Biura Analiz Sejmowych: zabójstwo, jeżeli chodzi o samą karalność i kwestię sądowego wymiaru kary, zabójstwo osoby chronionej, w tym wypadku dziecka, podlega karze pozbawienia wolności na okres 25 lat albo dożywotniego pozbawienia wolności. Analogiczna regulacja w Słowacji, do tej, jaką proponujemy. Tam nie ma problemów konstytucyjnych, a nie sądzę, powiem więcej: jestem przekonany, chociaż nie znam konstytucji Słowacji, żeby zasady konstytucyjne w europejskich systemach prawnych tak dalece się różniły, nie sądzę, żeby tak było. Idąc dalej, bo to jest też ciekawe i na też trzeba zwrócić uwagę. Otóż wydawałoby się, że bliska nam poniekąd, chociaż nie w systemie prawnym, ale w cywilnym być może, w karnym może mniej, Francja. Proszę państwa, zabójstwo dziecka, gdy ofiara umyślnego zabójstwa nie ma lat 15, podlega karze dożywotniego pozbawienia wolności, jednej karze. Tu nie ma problemów pomiędzy ustawowym wymiarem kary a sądowym wymiarem kary w kwestiach dotyczących bezwzględnej oznaczoności kary i zarzutu ewentualnej niekonstytucyjności. Mówię o tym dlatego, że chcę przemówić do państwa nie tylko serc, ale i umysłów, żebyśmy mieli świadomość, że te propozycje nie są ewenementem, ale takie regulacje są też w Europie. Mało tego, nie wywołują one kontrowersji. To jest ważne i na to chcę zwrócić uwagę. Oczywiście nie będę cytował innych propozycji, zwrócę na te dwie uwagę, co do Słowacji, ale też i co do Francji, żeby państwu uzmysłowić, że te twierdzenia, które są podnoszone między innymi w opiniach, to są twierdzenia nie do końca odpowiadające pewnym kierunkom czy propozycjom, czy regulacjom, które są w europejskich kontynentalnych systemach karnych, zwracam na to szczególną uwagę. Odniosę się do kolejnego aspektu ? propos sprawy dotyczącej podwyższenia tej dolnej granicy kary, czyli z 12 lat do 15, a pozostawienia kary 25 lat i kary dożywotniego pozbawienia wolności. Otóż taka regulacja w Kodeksie karnym, naszym, polskim, była w latach 2005-2009. Ona została uchylona, ale z uwagi na błędy proceduralne, trybunał co do zasady nie odnosił się do aspektów merytorycznych. W kontekście tych zarzutów, które tutaj się zapewne pojawią, a już się pojawiły w opiniach, odnośnie do art. 10 konstytucji, art. 175 czy też art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej. Proszę państwa, zwracam na to uwagę i chcę, żebyście państwo mieli to na uwadze w momencie, kiedy będziecie podejmować decyzję, co dalej zrobić z tym projektem, wedle naszej opinii, Solidarnej Polski, dobrym projektem. Kolejny aspekt, na który chcę zwrócić uwagę, to kwestia przygotowania, które chcemy penalizować zagrożeniem kary od 2 do 12 lat pozbawienia wolności. Otóż jak podkreśliłem, przygotowanie jest karalne wówczas, gdy kodeks wyraźnie tak stanowi. Jest to wyjątek od reguły niekaralności przygotowania. Dlaczego przygotowanie powinno być karane? Otóż podkreślamy, odium społecznej szkodliwości, które może nastąpić, jeżeli nie ukarzemy sprawcy przygotowania, jest straszne. Pozbawienie życia osoby dorosłej, ale czasami, w tych typach kwalifikowanych, które proponujemy, osoby małoletniej. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, aby z uwagi na charakter przestępstwa, jego społeczną szkodliwość, nie wprowadzić karalności przygotowania. Oczywiście przesłanki historyczne, o których się czasami mówi i podnosi w opiniach, nie mają tu pierwszorzędnego znaczenia. Mało tego, kwestie dowodowe, o których też się mówi, to się podnosi, że to jest trudne do udowodnienia, też nie powinny mieć tu istotnego znaczenia. Przypomnę tylko jeden aspekt, na który warto zwrócić uwagę. Przecież być może, chociaż nie chciałbym tu ferować wyroków, ale gdy popatrzymy na przykład śmierci 6-miesięcznej Madzi z Sosnowca, wiemy, że osoba, która jest dzisiaj podejrzana o zabójstwo, szukała w Internecie informacji dotyczących sposobu pozbawienia życia tegoż dziecka. To są informacje medialne, na nie się powołuję. A zatem nieprawdą jest, szczególnie w przypadku przestępstw, kiedy są popełniane, np. zabójstwa, z premedytacją, kiedy grupy przestępcze się przygotowują albo osoba chce się przygotować, nieprawdą jest, że każdy ma w domu nóż, a co za tym idzie - ciężko będzie udowodnić zabójstwo. To nieprawda, bo przecież nie każdy ma w domu broń, nie każdy ma w domu materiał wybuchowy, ale też inne narzędzia. Nie każdy szuka takich informacji w Internecie. To jest do udowodnienia. Nawet jeżeli przyjęlibyśmy, że nie we wszystkich przypadkach da się to dowieść, to nie znaczy, że nie powinno być takiej regulacji, jeżeli chodzi o karalność przygotowania. Zwracano na to uwagę i wierzę, że ta argumentacja państwa przekonuje. Na koniec á propos sądowego wymiaru kary, bo to też jest wymowne i na to też trzeba zwracać uwagę. Otóż chcę zwrócić uwagę na to, że za przestępstwa zabójstwa kara dożywotniego pozbawienia wolności orzekana jest w Anglii i Walii w 85% - w zasadzie 86% - przypadków, a w Niemczech, proszę państwa, prawie w 15%. Gdybym państwa zapytał, w jakim procencie w Polsce jest orzekana ta kara w sądowym wymiarze kary, mimo że jest w ustawowym zagrożeniu, to nie sądzę, żeby ktokolwiek na tej sali, pewnie łącznie - z całym szacunkiem, panie ministrze - z panem, był w stanie odpowiedzieć na to pytanie. Otóż w Polsce kara dożywotniego pozbawienia wolności za przestępstwo zabójstwa orzekana jest w 1,3% przypadków. To jest znikoma ilość, mówiąc wprost, żadna. Oczywiście nie mówimy i nie patrzymy tylko przez pryzmat sądowego wymiaru kary i praktyki sądowej. W związku z powyższym trzeba podwyższyć dolne granice. Zwracamy na to uwagę, bo jest to symptomatyczne. Oczywiście jeżeli sądy mają możliwość orzekania w dolnych granicach, to niestety w naszych przypadkach w Polsce tak się dzieje - i nie dotyczy to tylko przestępstwa chociażby zabójstwa. Przypominam projekt Solidarnej Polski dotyczący zgwałcenia - już kończę, panie marszałku - w wypadku którego w prawie 40% są orzekane kary na poziomie dolnej granicy - 2 lat w zawieszeniu. Jakie to robi wrażenie na społeczeństwie? Jaka tu jest prewencja generalna? Przecież ci ludzie czują się całkowicie bezkarni. Ofiary przestępstw zgwałcenia mówią: nie widzimy żadnej - podkreślam - kary wobec tych osób, bo one co prawda są skazane, ale wyrok jest zawieszony. Niestety to są fakty. Musimy zwracać uwagę na te aspekty. Kształtując politykę karną, musimy mieć na uwadze - chociażby w aspekcie prewencji generalnej - właśnie ustawowe zagrożenie i przez ten pryzmat ustawowego zagrożenia patrzeć też na całość polityki karnej, nie mówiąc już o tym, że kluczowe znaczenie ma szybkość karania, a nie wysokość kary. Ma jedno, ma też i drugie. Niewątpliwie w przypadkach drastycznych, a o takich mówimy, zabójstwach, w tym zabójstwach dzieci czy osób małoletnich, zgwałceniach, kara powinna być po prostu surowa - nie tylko w wymiarze teoretycznym, lecz także w wymiarze praktycznym. Dziękuję i wierzę w to, że ta argumentacja przekona wszystkich tu obecnych, łącznie z panią i panem ministrem, i że ten projekt będzie dalej procedowany oraz po prostu będziemy mogli porozmawiać o tych trudnych dla Polski i Polaków sprawach. Dziękuję uprzejmie.