Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2019-02-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa o senackim projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska, druki nr 3212 i 3230. Wysoka Izbo! Marszałek Sejmu, zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu, skierował w dniu 15 lutego tego roku powyższy projekt ustawy do Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa do pierwszego czytania. Komisja Ochrony Środowiska w dniu dzisiejszym przeprowadziła pierwsze czytanie. W głosowaniu przyjęła skrócony termin przystąpienia do pierwszego czytania - 6 dni, a nie 7 dni, jak stanowi regulamin Sejmu. Wysoka Izbo! Senacki projekt ustawy z druku nr 3212 ma na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt K 2/17, w którym stwierdzono niezgodność art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska z konstytucją. Trybunał orzekł w tym wyroku, że art. 129 ust. 4 Prawa ochrony środowiska jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przypomnę tylko, że art. 64 dotyczy prawa własności. Ust. 1 stanowi, że każdy ma prawo do własności i innych praw majątkowych, że te prawa podlegają dziedziczeniu, natomiast art. 31 ust. 3 mówi, że ograniczenia tych praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i nie mogą naruszać istoty wolności i praw. A zatem w myśl art. 129 ust. 4, zakwestionowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z roszczeniem, o którym mowa w przepisach ust. 1-3 tego artykułu, można wystąpić w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Ten termin 2-letni określony w przepisie jest terminem prekluzyjnym, czyli terminem zawitym, tzn. takim, którego przekroczenie skutkuje wygaśnięciem roszczeń przysługujących podmiotowi uprawnionemu. Wysoka Izbo! Chcę tutaj jeszcze wyjaśnić, bo nie wszyscy znają dokładnie Prawo ochrony środowiska, że ten przepis art. 129 ust. 4 odnosi się do tych roszczeń: o wykup nieruchomości lub jej części przez właściciela, o co może wystąpić właściciel nieruchomości; o odszkodowanie za poniesioną szkodę, też dotyczy to właściciela nieruchomości; o wykup nieruchomości lub jej części albo odszkodowanie, o co może wystąpić użytkownik wieczysty. Te sytuacje są właśnie szczegółowo opisane w tymże art. 129 ust. 1, 2 i 3. Dodam jeszcze, że przepisy te znajdują zastosowanie przy ustanawianiu obszarów chronionych, takich jak parki narodowe, rezerwaty przyrody i inne formy ochrony przyrody określone w art. 6 ustawy o ochronie przyrody, jak również przy wyznaczaniu ich otulin na gruncie ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, a także przy wyznaczaniu obszarów cichych w aglomeracjach lub poza aglomeracjami. Ponadto przepisy art. 129 ust. 4 w związku z art. 129 ust. 1-3 są stosowane w przypadku utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania na zasadzie art. 135 Prawa ochrony środowiska. W tym zakresie podmiotem obowiązanym do odpowiedzenia na roszczenia o wykup albo odszkodowanie jest ten podmiot, którego działalność spowodowała wprowadzenie ograniczeń w związku z ustanowieniem tegoż obszaru ograniczonego użytkowania. Wszystkie sprawy w tym zakresie są rozstrzygane na drodze sądowej. Przedsięwzięcia, z powodu których można ustanowić ten obszar ograniczonego użytkowania, to np. utworzenie oczyszczalni ścieków, składowiska odpadów komunalnych, kompostowni, trasy komunikacyjnej, a także utworzenie lotniska. Tu należy podkreślić, że w przypadku lotnisk na przestrzeni ostatnich lat bardzo zmienił się charakter tych procesów odszkodowawczych. O ile dawniej właściciele czy użytkownicy skarżyli podmioty publiczne o rekompensatę kosztów izolacji akustycznej, o tyle w ostatnich latach ma miejsce zmiana charakteru tych roszczeń, bo to są roszczenia dotyczące utraty wartości nieruchomości z powodu istnienia lotniska. W związku z powyższym radykalnie wzrasta wysokość żądanych odszkodowań. Jak możemy przeczytać w opinii do ustawy, w 2013 r. zgłoszono 4700 roszczeń na sumę 72 mld zł. Oczywiście, że zawsze te żądania są nieco przesadzone, ale podaję tę wielkość, dlatego że to mówi o charakterze tych odszkodowań, na które narażone są podmioty publiczne. W wyroku K 2/17 Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zarzut zbyt krótkiego terminu zawitego dotyczy w gruncie rzeczy ograniczenia własności i praw majątkowych. Dlaczego? Dlatego że w ocenie trybunału, wprowadzając ten przepis art. 129 ust. 4, ten krótki, 2-letni termin zawity na dochodzenie roszczenia, w istocie prawodawca liczył na to, że nie wszyscy uprawnieni zdążą skorzystać z przysługujących im roszczeń. Trybunał mówi tu bez ogródek, że daje się zauważyć troskę o finanse publiczne, chęć ograniczenia wydatków obciążających budżet państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, a mniejszą rolę odgrywała wola wynagrodzenia wszystkich uszczerbków poniesionych na skutek ograniczenia własności i innych praw majątkowych. No, nie można odmówić słuszności temu spostrzeżeniu trybunału. Jeszcze dodam, że trybunał postanowił w swoim rozstrzygnięciu, w drugiej jego części, że odracza o 12 miesięcy termin utraty mocy obowiązującej tej normy prawnej zawartej w art. 129 ust. 4. Wysoka Izbo! Chciałabym powiedzieć parę słów o tych zapisach, które w projekcie ustawy przepracowanej w dniu dzisiejszym przez komisję, a zatem w sprawozdaniu komisji, się znalazły. Ostatecznie art. 1 ust. 4 ma brzmienie następujące: Z roszczeniem, o którym mowa w ust. 1-3, można wystąpić w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. A zatem wydłużono ten termin zawity o połowę. Art. 2 to jest pewnego rodzaju przepis przejściowy. Art. 2 stanowi: Do roszczeń, o których mowa w art. 129 ust. 1-3 ustawy zmienianej w art. 1 - czyli jest tu mowa o Prawie ochrony środowiska - powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w stosunku do których nie upłynął termin, o którym mowa w art. 129 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się art. 129 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Art. 3 stanowi: Ustawa wchodzi w życie z dniem 14 marca. Wysoka Izbo! W toku prac komisji zostały złożone dwie poprawki. Ostatecznie komisja zdecydowała się je odrzucić, nie uwzględnić ich. Pierwsza poprawka odnosiła się do art. 1 i postulowano w niej zastąpienie terminu 3 lat terminem 5 lat. Komisja uznała, że ten termin byłby jednak zbyt długi, i 9 głosami ta propozycja została odrzucona. Tę poprawkę komisja przedstawia jako wniosek mniejszości. Druga poprawka, która została również odrzucona przez komisję, w pewnym sensie prowadziłaby do odżycia roszczeń, i to nawet takich, które już uległy przedawnieniu na zasadach ogólnych, bo poprawka, która została złożona, a następnie odrzucona przez komisję, brzmi następująco: W przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 129 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, z roszczeniem, o którym mowa w art. 129 ust. 1-3 ustawy zmienianej w art. 1, można wystąpić w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Ta propozycja została odrzucona 11 głosami posłów komisji ochrony środowiska i również jest przedstawiona w sprawozdaniu komisji jako 2. wniosek mniejszości. Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa uprzejmie proszę o uchwalenie projektu ustawy zawartego w sprawozdaniu komisji w druku nr 3230. Kończąc swoje wystąpienie, chciałam bardzo serdecznie podziękować Senatowi za inicjatywę ustawodawczą, która poprowadzi do tego, że mamy szansę w terminie wywiązać się jako ustawodawcy z tych zmian, do których nas zobligował Trybunał Konstytucyjny. Dziękuję bardzo. (Oklaski)