Mówca: Marek Sowa
Data: 2018-06-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Chciałbym się odnieść do tych głosów, tych spraw, które tutaj były poruszane. (Oklaski) Po pierwsze, chcę państwu powiedzieć, że być może jeszcze w tym momencie, bo od godz. 15, przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej pan sędzia Hermeliński razem z szefową Krajowego Biura Wyborczego przedkładają informację w komisji samorządu terytorialnego o przygotowaniu - właściwie to jest informacja o braku przygotowania - PKW i KBW do przeprowadzenia wyborów, które przypadają na jesień br. Jeszcze przynajmniej w 200 gminach nie ma powołanych urzędników wyborczych. Po prostu nie ma nikogo zgłoszonego. Taki jest dzisiejszy stan przygotowania. W mojej ocenie PKW bezprawnie wydało decyzję o nieprzeprowadzeniu transmisji, o nienagrywaniu wyborów, bo to jest wprost wpisane w ustawie. A więc jeśli nie znowelizujecie państwo ustawy związanej z Kodeksem wyborczym, to będzie znaczyło, że te wybory zostaną przeprowadzone niezgodnie z Kodeksem wyborczym. Używacie do tego dyrektywy RODO, powołujecie się na stanowisko głównego inspektora ochrony danych osobowych, ale zapominacie, że te nagrania miały być przez 5 lat archiwizowane i służyć jako dowód w sprawie, czy wybory były uczciwie i rzetelnie przeprowadzane. Transmisja to jedno, a nagrania i źródło dowodu w sprawie prawidłowego przeprowadzenia procesu wyborczego to drugie. (Oklaski) Więc naprawdę macie masę problemów. Chcę także powiedzieć, że pewnie nikt nie wpadłby na pomysł, żeby przedkładać taki projekt ustawy gdyby nie jakiś w mojej ocenie dziwny pomysł pana prezydenta, aby połączyć referendum ogólnokrajowe z wyborami samorządowymi. Ustawa o referendum jest z roku 2003. Nikt dotychczas nie wpadł na pomysł, aby wykorzystać wybory samorządowe do przeprowadzenia w tym samym czasie referendum ogólnokrajowego. Dlaczego nikt nie wpadł na taki pomysł? Bo w art. 90 w ust. 1 jest bardzo precyzyjnie opisane, co następuje w przypadku przeprowadzania referendum w tym samym dniu, w którym odbywają się wybory do Sejmu i do Senatu lub wybory prezydenta Rzeczypospolitej, a w ust. 2 - gdy się odbywają wybory do Parlamentu Europejskiego. I w ust. 2 jest wprost napisane, jakie są zasady informowania, prowadzenia debaty, użyczania czasu antenowego i innych kwestii. Nie ma tu mowy o wyborach samorządowych. Natomiast pamiętajcie państwo, że jest ustawa o referendum lokalnym z roku 2000, w której nie ma żadnego zakazu. I my nie proponujemy zakazu organizowania w tym samym dniu wyborów samorządowych i referendum lokalnego. (Oklaski) Jeśli chodzi o sprawy lokalne, to mogą być do tego wykorzystywane wybory samorządowe. Słyszałem tutaj wypowiedzi posła Bakuna z klubu Kukiz’15 czy posła Piotra Liroya-Marca i w pełni się z nimi zgadzam. W żadnej mierze nie chcemy pokazywać, że wybory samorządowe są czymś ważniejszym od referendum. My nie wartościujemy tego, w żadnej mierze. Bardzo istotną kwestią są referenda, czy to lokalne, czy ogólnokrajowe, i bardzo istotną kwestią są wybory samorządowe i wybory parlamentarne. Jeśli mówimy o sprawach ogólnokrajowych, to możemy to robić razem, ale nie łączmy debaty o sprawach lokalnych z tematyką ogólnopolską, która zostanie zawłaszczona i przez media, i przez inne kwestie, przez co tak naprawdę te sprawy lokalne nie będą mogły się przebić. Z ubolewaniem muszę powiedzieć... Nie ma już co prawda pani posłanki Anny Milczanowskiej, która w imieniu klubu Prawa i Sprawiedliwości przedstawiała stanowisko klubu. W mojej ocenie ona całkowicie nie ma zrozumienia dla przedstawionego problemu. Nie chcę obrażać, ale nie ma ona chyba również zbyt dużego pojęcia o problematyce, która tutaj była poruszana, jak to są ważne i kluczowe kwestie. (Oklaski) Mówi o jakichś tańszych wyborach. Proszę się zapoznać z dokumentami Państwowej Komisji Wyborczej. Czytałem to. Przecież oni precyzyjnie wyjaśnili, czy te wybory będą tańsze, czy nie. Ta kwestia jeszcze później pojawiła się w pytaniu jakiegoś posła. To będzie zdublowanie kosztów. Muszę państwu powiedzieć, jak to będzie. W wyborach samorządowych będą dwie komisje. Dla tych, którzy pracują w dzień, będą wypłacone jedne diety, dla tych, którzy liczą w nocy, drugie diety. Natomiast przedstawicielom komisji obwodowej, którzy w sobotę i w niedzielę będą pracowali w komisji referendalnej, a w nocy będą liczyli głosy, będzie wypłacona jedna dieta. Co prawda za dwa dni, ale tej pracy do wykonania będzie dużo więcej. Tak państwo to robicie. Jak frekwencja wpłynie na wybory samorządowe? Zakładacie państwo, że jeśli ktoś pójdzie zagłosować w sobotę, to pójdzie również w niedzielę? Pani Milczanowska mówi, że przecież może być 15, 20 czy 30 pytań. Czy to będzie jasne dla obywatela, jak zaznaczać? Tutaj ma 5 głosów wyborczych do oddania, potem musi się zgłosić jeszcze w drugim lokalu, odpowiedzieć nie wiadomo na ile pytań. To będzie obniżało frekwencję. To nie będzie pozwalało nam skupić się na kwestiach najważniejszy. Bardzo serdecznie dziękuję przedstawicielom klubów Platformy Obywatelskiej, Nowoczesnej, Polskiego Stronnictwa Ludowego i Unii Europejskich Demokratów za głosy poparcia. Wydaje mi się również, że w pełni byśmy mogli znaleźć konsensus z przedstawicielami klubu Kukiz’15, bo - tak jak powiedziałem - absolutnie nie stawiamy wyborów samorządowych ponad referendum. Każdy akt jest bardzo istotny, każdy jest świętem demokracji, tylko nie przykrywajmy jednej problematyki drugą. To są osobne zagadnienia i w moim głębokim przekonaniu powinny się odbywać w osobnych wyborach. Jeśli jest zarzut, który padł ze strony pana posła Wojciecha Bakuna, o instrumentalnym wykorzystaniu referendum, to trzeba tu powiedzieć: tak. Tak, rok temu prezydent Duda chciał to instrumentalnie wykorzystać. Ale to nie jest uwaga do nas, tylko do prezydenta, to jest kolejna kwestia. W pełni podzielam pogląd, że powinny być wprowadzone sankcje za niewykonanie woli. Jeśli coś jest, ma odpowiednią frekwencję zapisaną w ustawie, ludzie dokonują takiego wyboru, to nie ma dla mnie żadnej wątpliwości, że to powinno być w 100% wiążące. I żadna interpretacja... Tutaj już nie powinna być prowadzona debata, tylko z automatu powinno to być uwzględnione w aktach prawnych, powinno być realizowane. Kolejna kwestia, która była tutaj poruszana przez pana posła Bańkowskiego: Czy można razem? W mojej ocenie art. 90 ustawy, o czym już mówiłem, w sposób jednoznaczny to rozstrzyga. Ponieważ znaleziono małą furtkę, może niedoprecyzowanie, że nie znalazł się zapis, że nie wolno robić tych wyborów, ktoś wpadł na pomysł i chce dzisiaj nam zaserwować połączenie tych wyborów. Ale to jest złe rozwiązanie. Czy będą oszczędności w PKW? Jednoznacznie żadnych oszczędności nie będzie. Czy jest możliwe upolitycznienie? Ja bym tego tak nie nazwał - kwestią upolitycznienia, bo przecież wybory samorządowe to też dokonywanie jakichś wyborów politycznych. Jedno i drugie - uważam - jest polityką. Ale na pewno, co do tego nie mam żadnych wątpliwości, nastąpi przykrycie tematów lokalnych tematami ogólnopolskimi, czyli narzucenie narracji ogólnopolskiej obecnej w debacie politycznej. Wówczas oczywiście na tematy lokalne, o których tutaj była mowa, na programy, w jakim kierunku powinny się rozwijać nasze lokalne samorządy, co powinno być realizowane, w jakiej kolejności, nie będzie już miejsca, bo ludzie w sposób naturalny będą się koncentrowali na tym, co jest przedmiotem debaty ogólnopolskiej. Paweł Skutecki - generalnie zgadzam się z jego stwierdzeniami, że referenda powinny być obligatoryjne, powinny być wiążące dla rządów. Co do progów można dyskutować, czy wprowadzony jest na zbyt wysokim poziomie czy nie. Tu zawsze można dyskutować, ale to nie jest przedmiotem propozycji zmiany ustawy. Pan poseł Suchoń - w pełni podzielam ten pogląd, ale od razu muszę powiedzieć, że mogą się odbyć w jednym budynku, natomiast nie mogą się odbyć w jednym lokalu, w jednej sali. Mogą się odbyć w jednym budynku. Jeśli mamy szkoły, które często wykorzystujemy do przeprowadzenia wyborów, to oczywiście w jednej sali mogą się odbywać wybory samorządowe, a w drugiej sali mogą się odbywać głosowania dotyczące referendum. Natomiast musi to być całkowicie niezależne. Powołane komisje muszą być całkowicie niezależne, zupełnie osobne muszą być spisy wyborców, obwieszczenia. To są dwa niezależne od siebie procesy wyborcze. Jeśli chodzi o urny, o których ktoś tutaj mówił, to oczywiście nie ulega żadnej wątpliwości, że 30 mln na zakup przezroczystych urn byłoby obligatoryjne do poniesienia. Jak państwo wiecie, urny zostały zakupione chyba w 2015 r. czy 2016 r., ale te urny zostały zakupione po jednej dla każdego obwodu. Dzisiaj mamy 26 tys. stałych obwodów i ok. 2 tys. obwodów zamkniętych. Jeśli zdublowałaby nam się ta liczba, podwoiła, to oczywiście 28 tys. urn wyborczych to byłby dodatkowy wydatek, który trzeba by było ponieść. Tak po prawdzie muszę państwu powiedzieć, że już nie ma na to czasu, bo nawet nie są zabezpieczone w budżecie środki na ten cel, żeby zgodnie z ustawą o zamówieniach publicznych do jesieni bieżącego roku to zrobić. I na zakończenie powiem, że w samej ustawie nie łączymy inicjatywy pana prezydenta. Ja powiedziałem to w formie dodatkowej, że to był istotny element, który również wpłynął na naszą decyzję. Gdy obserwowałem, jak państwo macie ogromny problem z inicjatywą referendalną pana prezydenta, że nie umiecie zająć wobec tego jednoznacznego stanowiska, wydawało mi się, że ten projekt de facto mógł wam spaść z nieba i rozwiązać te problemy, bo pomysł łączenia i jednoczesnego przeprowadzenia naprawdę, na pewno nie jest pomysłem racjonalnym. Liczę, że do momentu gdy w bloku głosowań będziemy podejmowali decyzję, czy wniosek Prawa i Sprawiedliwości zasługuje na uwzględnienie, o odrzuceniu projektu ustawy przedłożonego przez posłów Nowoczesnej, będziecie państwo mieli jeszcze refleksję osobistą. Zwracam się również do pana marszałka jako szefa klubu: być może warto jeszcze raz się zastanowić i nie odrzucać tego projektu, tylko go po prostu przyjąć, bo on jest naprawdę dobry i długofalowo bardzo, bardzo wartościowy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)