Mówca: Andrzej Matusiewicz
Data: 2017-03-22 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu klubu sejmowego Prawa i Sprawiedliwości przedstawiam stanowisko klubu w przedmiocie nowelizacji art. 209 Kodeksu karnego, czyli przestępstwa niealimentacji. Kilka uwag generalnych. Projekt rządowy zmierza do poprawy efektywności egzekwowania przez osoby uprawnione świadczeń alimentacyjnych oraz wyeliminowania niepożądanych zjawisk w postaci celowego uchylania się osób zobowiązanych do alimentacji. Tutaj ta celowość w dotychczasowym zapisie o uporczywości została wyeliminowana jako znamię popełnienia tego przestępstwa. Dotychczasowe znamiona: uporczywość i niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w postaci podstawowej przestępstwa niealimentacji zostały wyeliminowane na rzecz bardziej obiektywnego kryterium w postaci zaległości alimentacyjnych stanowiących równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych albo opóźnienia świadczenia innego niż okresowe wynoszącego co najmniej 3 miesiące. W art. 209 § 2 Kodeksu karnego wprowadzony zostaje typ kwalifikowany przestępstwa niealimentacji. Mianowicie surowszej odpowiedzialności karnej - do lat 2 pozbawienia wolności - podlegał będzie ten, kto, uchylając się od wykonania obowiązku alimentacyjnego z § 1 art. 209 Kodeksu karnego, naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Tu jeszcze raz podkreślam, że to jest zmiana, jest odejście od wcześniejszego uregulowania. To jest postać kwalifikowana, która jest określona w § 2, czyli niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Nowelizacja nie budzi większych wątpliwości, również jeżeli chodzi o przepisy natury intertemporalnej - przestępstwo niealimentacji to przestępstwo trwałe, polega na wywołaniu, utrzymywaniu określonego skutku przestępczego, tym samym dla rozstrzygnięcia, czy w danym stanie faktycznym zastosowanie znajdą przepisy starej czy nowej ustawy, ma zastosowanie art. 4 § 1 Kodeksu karnego, czyli powinno się stosować ustawę względniejszą dla sprawcy przestępstwa. Dodanie w art. 209 § 5 i 6 Kodeksu karnego ma na celu likwidację skutku przestępczego przez uiszczenie w całości zaległych alimentów, i to zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego. W tym pierwszym przypadku sprawca nie podlega karze, jeżeli przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty, czyli postępowanie ulega umorzeniu, a w drugim przypadku na etapie postępowania sądowego sąd odstępuje od wymierzenia kary, chyba że wina sprawcy i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko temu odstąpieniu, wówczas tę karę się stosuje. Ustawodawstwo tą nowelizacją przyczynia się również do wzmocnienia praw podmiotowych wynikających z art. 71 ust. 1 konstytucji, który stanowi o szczególnej pomocy państwa rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Chciałem jeszcze podkreślić konieczność tej nowelizacji pewną statystyką, która jest zawarta również w uzasadnieniu tego projektu rządowego. Rocznie zapada w sądach ponad 50 tys. wyroków alimentacyjnych, w tym ok. 1/3 spraw jest w postaci ugody. 612 tys. spraw egzekucyjnych, alimentacyjnych było na koniec roku 2015. 13 tys. osób jest skazanych na karę pozbawienia wolności za przestępstwo niealimentacji - takie są dane za rok 2014 - a z tych skazanych średnio zatrudnionych było tylko 3700 osób. Zadłużenie dłużników alimentacyjnych wobec funduszu alimentacyjnego wynosi 10,5 mld zł. Wydatki z funduszu alimentacyjnego są na poziomie 1,5 mld rocznie. Wysoka Izbo! Wszystko to uzasadnia potrzebę nowelizacji tego przepisu.