Mówca: Sprawozdawca Dorota Marek
Data: 2025-07-23 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu połączonych Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Finansów Publicznych mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie z prac nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw. Projekt ten ma na celu usprawnienie procedur związanych z uzyskiwaniem przez banki oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe informacji o zgonie posiadacza rachunku bankowego z rejestru PESEL. Nowelizacja wprowadza rozwiązania, które umożliwiają instytucjom finansowym dostęp nie tylko do samego faktu śmierci, ale przede wszystkim do dokładnej daty zgonu lub daty znalezienia zwłok. Wysoka Izbo! Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy - Prawo bankowe oraz ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych moment śmierci posiadacza rachunku jest kluczowy dla rozwiązania umowy rachunku bankowego. Niestety w obecnym stanie prawnym możliwe jest jedynie potwierdzenie samego faktu śmierci bez wskazania tej daty, a to generuje poważne trudności. Brak precyzyjnych danych prowadzi do opóźnienia, niepewności prawnej i ryzyka wypłaty środków przez osoby nieuprawnione. Banki muszą obecnie wykazać tzw. interes prawny, by uzyskać dane z rejestru PESEL, co nierzadko kończy się odmową. Celem nowelizacji jest umożliwienie bankom i SKOK-om uzyskania dokładnej daty zgonu z rejestru PESEL, uproszczenie procedur związanych z rachunkami uśpionymi, czyli rachunkami nieaktywnymi przez wiele lat, ograniczenie ryzyka wypłat środków osobom nieuprawnionym. Do kluczowych rozwiązań przewidzianych w projekcie należy obowiązek banku wystąpienia do rejestru PESEL po upływie 5 lat od ostatniej dyspozycji klienta celem ustalenia, czy posiadacz rachunku żyje, a jeżeli nie żyje, to jaka była data zgonu. W przypadku rachunków na czas oznaczony, jeżeli w ciągu 3 miesięcy od ich wygaśnięcia nie nastąpi żadna dyspozycja, również następuje weryfikacja w rejestrze PESEL. Wysoka Izbo! Projekt ustawy stanowi odpowiedź na realne potrzeby praktyki bankowej, cywilnej i spadkowej. Jest to krok w stronę większej przejrzystości i pewności prawnej, lepszej ochrony praw spadkobierców, bardziej efektywnej organizacji procesów związanych z rachunkami osób zmarłych oraz ograniczenia ryzyk finansowych. Nowelizacja jest także odpowiedzią na postulaty zgłaszane przez sektor finansowy i środowiska prawnicze, które od lat wskazywały na luki w obowiązujących przepisach. Projekt ustawy przewiduje 3-miesięczne vacatio legis, co pozwoli bankom i kasom na odpowiednie przygotowanie się do zmian. Z tego miejsca chciałabym podziękować Radzie Ministrów oraz kierownictwu Ministerstwa Finansów za podjęcie tej inicjatywy w ramach pakietu deregulacyjnego upraszczającego Prawo bankowe i ułatwiającego procedury zarówno instytucjom, jak i osobom, które w wyniku śmierci bliskich znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. W toku prac komisji, które odbyły się 7 lipca 2025 r., pojawiły się pytania oraz głosy poparcia. Pozwolę sobie przywołać niektóre z nich. Poseł Gawron zapytał, czy po 5 latach osoba, która występuje do banku o informację o zmarłym, nie zostanie odesłana z niczym. Ministerstwo Finansów odpowiedziało jednoznacznie, że jeżeli osoba posiada tytuł prawny, np. w postaci prawomocnego orzeczenia sądu lub testamentu, to nawet po upływie 5 lat bank ma obowiązek udzielić takiej informacji. Poseł Ćwik zasugerował, że może lepszym rozwiązaniem byłoby uzależnienie obowiązku banku od daty ostatniego logowania, a nie ostatniej dyspozycji. Resort wyjaśnił, że logowanie jest jedynie formą autoryzacji, która nie daje pewności, czy czynność dokonana została przez samego klienta czy np. osobę trzecią. Dlatego powstał zapis o ostatniej dyspozycji na rachunku. Związek Banków Polskich podkreślił, że projekt nie tylko ułatwia procedury bankowe, ale również zabezpiecza masę spadkową przed nieuprawnioną wypłatą środków. Podano również przykład, że każdego miesiąca banki składają ponad 100 tys. wniosków do rejestru PESEL. Zaznaczyć należy, że w tej statystyce nie ujęto całego sektora bankowego. To generuje ogromne obciążenia administracyjne, koszty, które jak słusznie zauważyła poseł Skowrońska, mogą ostatecznie zostać przerzucone na klientów. Szanowni Państwo Posłowie! Wysoka Izbo! Połączone Komisja do Spraw Deregulacji oraz Komisja Finansów Publicznych jednogłośnie przyjęły sprawozdanie i wnoszą o uchwalenie niniejszego projektu ustawy. Dziękuję.