Mówca: Wincenty Elsner
Data: 2013-07-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! W zasadzie na samym początku należałoby zadać pytanie, dlaczego w Polsce nie ma odwróconej hipoteki, skoro ta hipoteka istnieje, tak jak tu powiedziano, jak pan poseł Brzezinka powiedział, od lat 80. w innych krajach; w Polsce, gdzie mamy tradycyjny kredyt hipoteczny, który przez ostatnich kilkanaście lat dał możliwość setkom tysięcy albo milionom młodych ludzi otrzymania własnego mieszkania, oczywiście kosztem płacenia co miesiąc przez wiele lat olbrzymich rat, ale te osoby mają własne mieszkanie. Odwrócony kredyt hipoteczny daje możliwość uwolnienia często znacznego zamrożonego kapitału, kapitału ludzi starszych szczególnie, którzy często mają duże mieszkania, mają zbyt duże domy, a jednocześnie brakuje im środków na codzienne życie ze względu na niskie emerytury. Komu zależy na tym, żeby w Polsce nie było odwróconego kredytu hipotetycznego? Przede wszystkim, jak już pani posłanka Łybacka mówiła, na pewno firmom, które udzielają w tej chwili takiego kredytu, ale to nie jest odwrócony kredyt hipoteczny, to jest - nawet można dyskutować, czy tak jest - umowa dożywocia z 1964 r., ale w jakimś stopniu nadużywana, dlatego że ona nie po to w 1964 r. została wprowadzona, żeby wykorzystywano ją komercyjnie, aby firmy starały się... Ona była traktowana jako forma normowania stosunków pomiędzy rodzicami i dziećmi, przekazywania nieruchomości dzieciom w zamian na dożywotnią rentę np. Taki był cel tamtej umowy o dożywocie. Ona jest tutaj tylko wykorzystywana. Wrócę do tego projektu. Nie podoba mi się to, że państwo stawiacie na równi jak gdyby to, przewidując, że będą funkcjonowały dwa modele, model odwróconej hipoteki i model ten, jak to nazywacie, sprzedażowy. Nie, on powinien być również jakiejś kontroli poddany. Bardzo dobrze, że tych umów, tak jak pani posłanka Łybacka mówiła, jest dopiero 6 tys. Gorzej będzie, kiedy ich będzie 60 tys. albo 600 tys. i okaże się, że te firmy plajtują, że się pojawiają nowe Amber Goldy, jeszcze gorsze, dlatego że ci ludzie nie będą tracili lokat w złocie, ale będą tracili swoje mieszkania, których właściwie już nie mają, bo te mieszkania... I tu jest podstawowa różnica. A jaka będzie sytuacja emerytów, wiadomo. Dyskutujemy w tej chwili o OFE, dyskutujemy o przejściu na kapitałowe wyliczanie emerytur. Wiadomo, że te emerytury będą niskie i będzie bardzo trudno zapewnić godziwe warunki życia ludziom starym. Wrócę do pytania, które zadałem na początku: Dlaczego dotychczas nie ma odwróconej hipoteki? Jest jeszcze jedna grupa, której to nie pasuje. Gdzieś w perspektywie to jest strata dla potencjalnych spadkobierców. Tak więc przede wszystkim odróżnijmy te dwie sprawy. Przeniesienie własności, z czym mamy w tej chwili do czynienia na rynku, to nie jest odwrócony kredyt hipoteczny. Mówmy jedynie o odwróconym kredycie oferowanym przez instytucje bankowe, przez instytucje finansowe, tak jak jest w całym cywilizowanym świecie i jak jest w przypadku klasycznego kredytu hipotecznego w Polsce. Odwrócony kredyt hipoteczny w zamian za jednorazową wypłatę, co może nie jest specjalnie szczęśliwym rozwiązaniem, ale jest możliwe, a w klasycznym rozwiązaniu będzie to wypłata ratalna w postaci renty albo czasowej, albo - powinna być to formuła oczekiwana - renty dożywotniej. Jakie dwie najważniejsze cechy powinien mieć kredyt odwróconej hipoteki? Przede wszystkim chodzi o bezpieczeństwo. Mamy tu do czynienia zazwyczaj z ludźmi w podeszłym wieku z nieruchomościami, jednocześnie z ludźmi, którzy niekoniecznie są dostatecznie dobrze fachowo zorientowani co do warunków rynkowych otrzymywania tych kredytów. Tak więc zgłoszona przez Związek Banków Polskich propozycja stworzenia dodatkowego doradztwa pozwalającego na lepsze ekonomiczne, trafniejsze decyzje co do wyboru odwróconej hipoteki również jak najbardziej zasługuje na poparcie. Pani posłanka Masłowska mówiła o tym, że jest tu wiele nieprecyzyjnych zapisów. Tak, jest tu wiele nieprecyzyjnych zapisów. Za chwileczkę będę o tym mówił. Ale doprecyzowanie tych zapisów powinno iść w tym kierunku, aby przede wszystkim zapewnić bezpieczeństwo, jednak nie kosztem bezpieczeństwa banków. Zdajmy sobie sprawę, że odwrócona hipoteka jest produktem stosunkowo ryzykownym dla banków. Jest coś takiego jak współczynnik LTV, określający stosunek kwoty kredytu do wartości zabezpieczenia hipotecznego. Ten współczynnik jest wykorzystywany przez banki do szacowania ryzyka związanego z udzieleniem kredytu. Tak więc nieruchomość, przykładowo, ma wartość wynoszącą 100 tys. zł, a kwota kredytu wynosi 70-70% LTV. Im bardziej będziemy się starali zapewnić bezpieczeństwo kredytobiorcom kosztem kredytodawców, tym szybciej możemy się spotkać z obniżaniem tego współczynnika LTV, bo w odwróconej hipotece on nie uzyska nigdy 100%. On podlega na etapie starania się o kredyt negocjacjom i zależy od płci, wieku właściciela, ale także czasami od jego stanu zdrowia. Najczęściej jest to przedział 30-70% wartości nieruchomości, tyle w ramach tego kredytu możemy otrzymać. Tak więc, stety, niestety, musimy również w ustawie przewidzieć dostateczne gwarancje dla kredytodawców, aby w konsekwencji kredytobiorcy uzyskali jak najlepszy, jak najwyższy kredyt, o jak najwyższym współczynniku LTV. Narodowy Bank Polski zwraca również uwagę na to, że problem odwróconej hipoteki nie jest tam rozwiązany kompleksowo. Zgoda, jestem zdania, że po wprowadzeniu odwróconej hipoteki należałoby zająć się sposobem rozwiązania problemu tych właśnie umów dożywocia, tak aby w jakimś stopniu również podlegały regulacji. Przechodząc do samej konstrukcji projektu, chciałbym powiedzieć, że niestety zgadzam się z tym, co mówił pan poseł Brzezinka, co pisze w swoich opiniach Narodowy Bank Polski, co pisze Związek Banków Polskich. Ten projekt od strony legislacyjnej jest przygotowany słabo, żeby nie powiedzieć źle. Chodzi o niefortunne zwroty, sformułowania wprowadzające w błąd, brak wskazania zobowiązań, niewskazanie sankcji za to czy za tamto. Ponadto proponowany przepis odsyła do przepisu, który został uchylony itd., itd. Tak samo krytycznie możemy ocenić przygotowanie uzasadnienia do tego projektu, faktycznie chyba na czterech stronach, bez szczegółowego przedstawienia konstrukcji samego projektu. Tak więc w zasadzie można by powiedzieć, że państwo posłowie wnioskodawcy mogliby podziękować legislatorom Narodowego Banku Polskiego, legislatorom Związku Banków Polskich, bo projekt został przez nich bardzo dokładnie przeczytany i zgłoszono bardzo wiele cennych uwag. (Poseł Krystyna Łybacka: Podziękujemy.) Zostało mi niewiele czasu, ale chciałbym omówić jeszcze parę uwag związanych z tym, co należałoby zmienić. Niezwykle ważna jest kwestia wyceny nieruchomości, bo wówczas na podstawie kwoty wyceny nieruchomości możemy mówić o kwocie kredytu. Później, jeżeli nastąpi przeniesienie własności nieruchomości na rzecz instytucji kredytującej, będzie się decydowało, czy spadkobiercy uzyskają jakąś część z tej przejętej przez instytucję finansową czy bankową. W art. 32 ust. 1 stwierdza się, że instytucja kredytująca w uzgodnieniu z kredytobiorcą, spadkobiercami i innymi wymienionymi osobami zleca rzeczoznawcy majątkowemu określenie aktualnej wartości rynkowej nieruchomości. Co się stanie, jeżeli instytucja kredytująca nie może dojść do porozumienia z kredytobiorcą, ze spadkobiercami lub z innymi uprawnionymi osobami? Co będzie, jeżeli kredytobiorca, spadkobierca czy inny podmiot nie akceptuje takiej wyceny? (Dzwonek) To jest jeden przykład wymagający doprecyzowania, doregulowania. Niestety, na więcej nie starcza mi czasu. Generalnie absolutnie jesteśmy za tym, żeby instytucja odwróconej hipoteki zaistniała w polskim prawie. Jesteśmy zdania, że potrzeba bardzo wiele pracy, jeżeli ten projekt miałby stać się obowiązującym prawem, a nie obowiązującym bublem. Bardzo dużo pracy czeka nas w komisji. Oczywiście Klub Poselski Ruch Palikota jest za skierowaniem tego projektu do Komisji Finansów Publicznych. Dziękuję. (Oklaski)