Mówca: Dariusz Piontkowski
Data: 2014-02-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Co do istnienia rzecznika prac pacjenta, nikt oczywiście nie będzie dyskutował, jest to instytucja. Biuro rzecznika jest oczywiście potrzebne pacjentom i, jak widać ze sprawozdania, w wielu wypadkach wypełnia swoją funkcję. Pojawia się jednak kilka wątpliwości, które spróbuję przedstawić w trakcie swojego wystąpienia. Pierwsza dotyczy terminu, w którym rozpatrujemy sprawozdania. Wydawałoby się, że informacje z poprzedniego roku są najbardziej aktualne i one mogłyby przynieść najwięcej korzyści i wniosków, które należałoby wykorzystać w pracy także tej instytucji. Niestety, mamy do czynienia ze sprawozdaniami za lata 2011-2012, co oznacza, że chyba nikt tych sprawozdań nie potrzebuje, nie czyta i nie wykorzystuje. Nie jest to zresztą jedyny przypadek, bo na ostatnim posiedzeniu komisji podobnie działo się ze sprawozdaniami dotyczącymi walki z alkoholizmem czy wcześniej z narkomanią. To być może oznacza, że te sprawozdania tak naprawdę nikomu nie są potrzebne, a praca, którą urzędnicy w to wkładają, niewiele daje. Rzeczywiście sprawozdania są dosyć obszerne. Pani rzecznik zresztą obszernie, zarówno w komisji, jak i dzisiaj podczas obrad Sejmu, przedstawiała je, ale ta obszerność jednocześnie oznacza, że brakuje kwintesencji i wniosków, które wskazywałyby, co należy dalej robić, aby sytuację pacjentów w Polsce poprawić, a to jest przecież chyba główne zadanie Biura Rzecznika Praw Pacjenta. Jednym z elementów, którym się chwalono, była wzrastająca liczba telefonów do biura rzecznika, pism i wizyt. Z jednej strony świadczy to pewnie w jakiś sposób o wzroście rozpoznawalności tej instytucji, dostrzeżeniu faktu, że ona istnieje. Ale z drugiej strony zabrakło pytania, czy być może nie jest to także wynikiem tego, że na przykład wzrasta liczba problemów. Nie wiemy, która z tych odpowiedzi jest prawdziwa. Przyjęto tę jedną optymistyczną, która wskazuje na większą rozpoznawalność. Element kolejny, dotyczący statystyk, który także pani rzecznik dzisiaj z tej trybuny przedstawiała. Pojawia się jednak podstawowe pytanie, czy najważniejszymi prawami pacjenta, które są łamane, są prawa, na które zwracamy dzisiaj najwięcej uwagi, to jest na przykład prawo do otrzymania dokumentacji medycznej, prawo do informacji czy prawo do poszanowania prywatności, bo na nich pani rzecznik się skupiła. Ale ewidentnie we wszystkich wskaźnikach prawem, o którym najwięcej mówią pacjenci, i chcieliby, aby nastąpiła reakcja instytucji państwowych, także rzecznika praw pacjenta, jest prawo do świadczeń zdrowotnych. Także w interwencjach wyraźnie to widać: prawie 2/3 zgłoszeń i spraw podjętych tam, gdzie wykazano łamanie prawa pacjenta, dotyczy właśnie tego prawa. Jednocześnie pani rzecznik nie była w stanie odpowiedzieć, czy długa kolejka do świadczeń zdrowotnych, wynosząca czasami kilka lat, to jest łamanie praw pacjenta czy nie. W związku z tym, skoro nie była w stanie odpowiedzieć na to pytanie, to tak naprawdę nie wiadomo, czy jest w stanie cokolwiek z tym głównym problemem pacjentów zrobić. Ta olbrzymia liczba informacji powoduje, że te sprawozdania gubią się troszeczkę w statystykach, tabelach i wykresach. Podam to choćby na przykładzie tego zestawienia, które pokazuje, ile jest sygnałów z poszczególnych części naszego kraju. Są tam mapki, wykresy i liczby pokazujące, że na przykład liczba interwencji z Mazowsza to ok. 30% sygnałów, naruszeń - 28% itd. Gdyby zestawić liczbę tych sygnałów z liczbą mieszkańców, to wtedy zobaczylibyśmy na przykład, czy Mazowsze, albo inne województwa, zgłasza się do Biura Rzecznika Praw Pacjenta mniej więcej w takim samym procencie statystycznym, jaki stanowi część mieszkańców naszego kraju, czy robi to znacznie częściej. Wystarczyło również zestawić na przykład liczbę sygnałów i zgłoszeń do Biura Rzecznika Praw Pacjenta z zestawieniem interwencji, które wskazywały na naruszenie prawa. Wtedy okazuje się, że nie zawsze te procenty są takie samy. W przypadku na przykład Mazowsza ta liczba naruszeń jest o kilka procent mniejsza niż zgłoszeń. W przypadku innych województw okazuje się, że zgłoszeń jest 2 czy 3%, a wśród zdarzeń, które są uznane za niezgodne z prawem, jest to już prawie dwa razy więcej, co może oznaczać, że Polakom z biedniejszych, odleglejszych od Warszawy województw jest trudnej dotrzeć do biura rzecznika, a jednocześnie skala problemu może być tam większa niż w województwach centralnych. To mogłoby wskazywać choćby na to, że może warto byłoby pomyśleć o jakichś biurach terytorialnych czy przedstawicielstwach terytorialnych Biura Rzecznika Praw Pacjenta. Na razie ma to miejsce tylko i wyłącznie w przypadku pacjentów psychiatrycznych, którzy mają przedstawicieli rzecznika w poszczególnych placówkach, co, jak się okazało, doprowadziło do ponaddwukrotnego wzrostu liczby zgłoszeń naruszeń praw pacjenta w skali kraju. I chociaż pani rzecznik pokazywała, że procentowo nastąpiła obniżka z 11 do 8%, to przecież w liczbach bezwzględnych liczba naruszeń praw pacjentów psychiatrycznych zdecydowanie wzrosła. Proszę więc też właściwie czytać dane statystyczne, które w tych sprawozdaniach są przedstawione. Jednocześnie wbrew temu optymizmowi co do tej coraz większej skuteczności widać z danych statystycznych przedstawionych w tych sprawozdaniach, że praktycznie wszystkie kontrole albo zdecydowana ich większość pokazują naruszenie praw pacjenta. Na przykład 63 kontrole w podmiotach leczniczych wykazały, że naruszenie praw pacjenta nastąpiło w 78% przypadków. Już abstrahuję od tego, czy było ono poważne, czy niewielkie. 37 podmiotów w zakresie opieki psychiatrycznej - leczenie, uzdrowienia - kontrola w 15 z nich, w 14 naruszenia praw pacjenta. Można powiedzieć, że tylko w odniesieniu do opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży w połowie przypadków stwierdzono naruszenie praw pacjenta i to była zdecydowanie najlepsza statystyka, jeśli chodzi o te obiekty, które były kontrolowane. Rzeczą, która w zasadzie przeszła bez echa, choć swego czasu budziła olbrzymie kontrowersje, jest naruszenie praw kobiet do przerywania ciąży. Pani rzecznik w sprawozdaniu o tym wspomniała na zasadzie wzmianki. Dziś praktycznie ten problem nie istnieje. Dawna wielka afera medialna tak naprawdę nie ma pokrycia dziś w rzeczywistości. Podobnie się dzieje z naruszeniem zbiorowych praw pacjenta. Jest to w zasadzie chyba na szczęście margines. Dobrze, że tam gdzie on występuje, rzecznik praw pacjenta interweniuje. Specyficzna jest tutaj kwestia dotycząca tzw. protestu pieczątkowego. Mam wrażenie, że tu biuro pani rzecznik i sama pani rzecznik wystąpiły raczej jako rzecznik rządu, a nie rzecznik praw pacjenta, bo pani rzecznik wystąpiła tak naprawdę z inicjatywy rządu, aby z tą sprawą wystąpić do pacjentów. Dziwnym trafem nie chciała pani rzecznik wystąpić natomiast skutecznie na przykład w sprawie zapisu w ustawie o refundacji leków, który ogranicza stosowanie leków w różnych chorobach. Jest przecież zapis w ustawie, który mówi, że leki refundowane można stosować tylko i wyłącznie zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego, zgodnie z charakterystyką leku, a nie można w innych skutecznie sprawdzonych, rozpoznanych przez lekarzy przypadkach. Pani rzecznik dziś wymieniła chyba tylko jedną czy dwie sytuacje incydentalne, kiedy dotyczyło to poszczególnych leków, ale nie mówiła o tym, jak chciałaby zmienić cały system odnoszący się do wszystkich leków w Polsce. Bardzo ważnym elementem, któremu poświęcono mało czasu, była kwestia tzw. błędów lekarskich, a duża część organizacji pozarządowych na to właśnie się nastawiała. Mam nadzieję, że pani rzecznik zwróci większą uwagę na to, a nie tylko i wyłącznie na otrzymywanie informacji statystycznych z sądów co do tego, jak dużo odbywa się tego typu spraw i jak długo trwają, i że także zwiększy się udział przedstawicieli rzecznika i zakres pomocy pacjentom. Stąd, poza kwestią niejako obszerności sprawozdania, w kolejności oczekiwalibyśmy raczej także konkretnych wniosków, które by wskazywały, jakie trzeba podjąć kroki, aby zwiększyć prawa pacjentów i stopień przestrzegania tych praw w Polsce. Kontrole wskazują pewien problem, ale jednocześnie na przykład kontrole, które pokazują, że warunki pobytu pacjentów w szpitalach psychiatrycznych są złe, związane z nasyłaniem straży pożarnej na kolejne podmioty lecznicze niewiele dają, bo nie usuwa to podstawowego problemu, jakim jest zbyt nisko wyceniany kontrakt na usługi psychiatryczne i brak pieniędzy na modernizację tych szpitali. Czy wyjściem z tej sytuacji będzie więc zamykanie kolejnych szpitali psychiatrycznych, dlatego że nie spełniają norm sanitarnych i przeciwpożarowych? Chyba nie o to chodzi w zwalczaniu patologii związanych z prawami pacjenta. Dziękuję bardzo. (Oklaski)