Mówca: Barbara Bartuś (tekst niewygłoszony)
Data: 2023-07-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Oświadczenie poselskie z 13 lipca 2023 r. w sprawie działań emisariusza Polski Podziemnej Jana Karskiego w 23. rocznicę jego śmierci Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dziś przypada 23. rocznica śmierci Jana Karskiego - kuriera i emisariusza, człowieka o niezwykłych zdolnościach i odwadze, który oddał Polsce ogromne zasługi zarówno w czasie wojny, jak i w okresie późniejszym. Jan Romuald Kozielewski, bo tak brzmiało jego właściwe nazwisko, urodził się 24 czerwca 1914 r. w Łodzi, a zmarł 13 lipca 2000 r. w Waszyngtonie. Przed wojną pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. We wrześniu 1939 r. brał udział w wojnie obronnej Polski. Jako oficer artylerii trafił do sowieckiej niewoli i gdyby nie przytomność umysłu i spryt, podzieliłby los wielu swoich kolegów w katyńskich dołach śmierci. Dzięki temu, że udawał szeregowca, został objęty wymianą jeńców pomiędzy Związkiem Sowieckim i Niemcami, zbiegł z transportu i dotarł do Warszawy, gdzie włączył się w działalność konspiracyjną. Powierzono mu niezwykle trudną i niebezpieczną misję kuriera pomiędzy rządem emigracyjnym na Zachodzie a władzami Polskiego Państwa Podziemnego. Dwukrotnie przedostał się do warszawskiego getta oraz wszedł w przebraniu ukraińskiego strażnika do obozu w Izbicy, skąd wysyłane były transporty Żydów do obozu zagłady w Bełżcu. Na podstawie poczynionych obserwacji wraz z bratem Marianem pod koniec grudnia 1939 r. stworzył raport na temat sytuacji w okupowanym kraju. Powstały jeszcze dwa takie raporty, drugi w kolejności wiosną 1940 i trzeci sporządzony w grudniu 1942 r. Szczególnie ten ostatni stał się bardziej znany. Spisany przez Karskiego w Londynie dla polskiego rządu składał się z dwóch części: jedna opisywała fenomen i skalę działania Polskiego Państwa Podziemnego, druga dotyczyła eksterminacji Żydów prowadzonej przez Niemców na terenie okupowanej Polski. Obok raportów rotmistrza Witolda Pileckiego z Oświęcimia to świadectwa przekazane przez Jana Karskiego stały się najważniejszymi dokumentami powstałymi w czasie wojny, które dotyczyły Holokaustu. Rząd polski raport Karskiego przekazał rządom Anglii i USA z prośbą o pomoc i podjęcie działań, które zatrzymałyby dokonywane przez Niemców ludobójstwo. W lipcu 1943 r. Karski został przyjęty przez prezydenta Franklina Delano Roosevelta. Reakcję tego ostatniego na informacje przedstawione przez kuriera z Polski i jego propozycję, jak powstrzymać Holokaust, w sposób lapidarny i wymowny oddaje kadr z filmu animowanego ˝Niezwyciężeni˝ zrealizowanego z inicjatywy IPN w 2017 r. i słowa lektora: To my pierwsi mówimy światu o Holokauście, lecz polityka okazuje się ważniejsza niż ludzkie życie i nikt nas nie słucha. Jan Karski przedstawiał swój raport wszędzie, gdzie mógł, spotykał się politykami, naukowcami, duchownymi, pisarzami, przedstawicielami mediów i producentami Hollywood. Nie znalazł jednak zainteresowania tragedią narodu żydowskiego, podobnie jak Szmul Zygielbojm. Ameryka nie dowierzała informacjom przekazywanym przez Polaków i Karskiego osobiście, uznając je za element propagandy polskiego rządu. W 1944 r. na polecenie rządu emigracyjnego w Londynie Karski napisał książkę ˝Tajne państwo˝, dzięki której informacje o bezprecedensowym w skali okupowanej Europy ruchu oporu w Polsce, jego wkładzie w zwycięstwo nad III Rzeszą, cierpieniach i grozie okupacji i skali Holokaustu przebiły się do świadomości tysięcy Amerykanów. Po wojnie Jan Karski, podobnie jak tysiące naszych rodaków, pozostał na emigracji. Przez wiele lat pracował na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie, był doradcą Departamentu Stanu oraz Departamentu Obrony Narodowej, autorem fundamentalnej monografii ˝Wielkie mocarstwa wobec Polski 1919-1945. Od Wersalu do Jałty˝. Za swoje dokonania został uhonorowany wieloma odznaczeniami, m.in. dwukrotnie Krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, amerykańskim Prezydenckim Medalem Wolności. Otrzymał tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata i honorowe obywatelstwo państwa Izrael, a w 1998 r. był nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W naszych dziejach nie brakuje ludzi wybitnych i niezwykłych, zwłaszcza historia XX w. obfituje w postacie, które wniosły istotny wkład w dzieje nie tylko naszej Ojczyzny, ale całej Europy i świata. Jest nią bohater mojego dzisiejszego oświadczenia Jan Karski, ale też wspomniany Witold Pilecki, Jan Nowak-Jeziorański i wielu, wielu innych. W tym kontekście zastanawiające są przyczyny, dla których regularnie w prasie wielu państw pojawiają się kłamliwe wiadomości o polskich obozach zagłady czy insynuacje współodpowiedzialności narodu polskiego za Holokaust. Potomkowie tych, którzy w 1943 r. odwracali głowy i pozostawali głusi na doniesienia z okupowanej Polski o dokonywanym tam ludobójstwie, które z narażeniem życia dostarczali zachodnim rządom ludzie tacy jak Jan Karski, rzucają dziś pod adresem Polski i Polaków oskarżenia. Czy jest to cyniczna gra polityczna, próba wyłudzenia pieniędzy czy chęć zatarcia i odsunięcia od siebie pamięci o bezczynności i zaniechaniu? Mamy obowiązek przypominania o prawdzie historycznej, dbania o to, aby wkład Polski i Polaków w dzieje świata był należycie oceniany i doceniany. Należy jak najczęściej mówić i przypominać o bohaterach takich jak Jan Karski działający w imieniu Polskiego Państwa Podziemnego. Należy podkreślać ich zasługi oraz dokonania i nie pozwolić na zawłaszczenie przestrzeni informacyjnej przez nierzadko wrogie nam ośrodki w kraju i za granicą. Nie możemy pozwolić sobie narzucić narracji historycznej, która po bez mała 80 latach od zakończenia II wojny światowej z ofiar robi sprawców, a sprawców wybiela i relatywizuje ich winę.