Mówca: Anita Kucharska-Dziedzic (tekst niewygłoszony)
Data: 2023-07-11 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie i Panowie Posłowie! 9 lipca 2023 r. w Częstochowie dyrektor Radia Maryja Tadeusz Rydzyk otrzymał od ministra aktywów państwowych Jacka Sasina i prezesa Grupy Enea Pawła Majewskiego działającego w imieniu Fundacji Enea historyczny miecz ˝z czasów Mieszka I˝. Jak poinformowała Grupa Enea, miecz pochodzi z obszaru Europy Środkowej i ma ok. 1000 lat. Eksperci i historycy podkreślają, że to bez wątpienia unikatowy egzemplarz o ogromnej wartości historycznej dla polskiego i europejskiego społeczeństwa. Na podstawie przekazanych informacji i dostępnych materiałów zdjęciowych należy zatem uznać przekazany miecz za zabytek archeologiczny. Posiada on bowiem nie tylko wartość historyczną, ale również artystyczną i naukową, a jego zachowanie z pewnością leży w interesie społecznym. Zgodnie z informacjami udostępnionymi przez Fundację Enea miecz został nabyty na jej polecenie za pośrednictwem Fundacji Tożsamość w jednym z polskich antykwariatów. Pragnę jednak zauważyć, że zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wszystkie zabytki archeologiczne z obszaru Polski, bez względu na sposób odkrycia, stanowią własność Skarbu Państwa. Jest on więc ich pierwotnym nabywcą ex lege. Jednocześnie więc regulacja ta nadaje zabytkom archeologicznym wypełniającym kryteria określone w art. 35 ust. 1 status res extra commercium, czyli rzeczy wyłączonej z obrotu handlowego. Każdy, kto wejdzie w ich posiadanie, powinien o tym niezwłocznie poinformować odpowiednie instytucje i organy ścigania, w tym m.in. policję. Należy zatem uznać, że każda osoba, zabierając zabytek archeologiczny w celu przywłaszczenia, popełnia nie tylko przestępstwo kradzieży, art. 278 § 1 k.k., za co grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności i które może przy tym być kwalifikowane z art. 294 § 2 k.k., czyli popełnione w stosunku do dobra o szczególnym znaczeniu dla kultury, najczęściej w połączeniu ze zniszczeniem lub uszkodzeniem zabytku, jakim jest stanowisko archeologiczne w całości, ale również przywłaszcza sobie zabytek uzyskany w wyniku poszukiwań, art. 284 k.k. i przede wszystkim narusza zapisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. 25 czerwca 2007 r. utworzono przy Biurze Kryminalnym Komendy Głównej Policji Krajowy Zespół do Walki z Przestępczością przeciwko Dziedzictwu Narodowemu. Wyodrębnienie w ramach struktur policji zespołu zajmującego się tak specyficznym rodzajem przestępczości, jaką niewątpliwie jest przestępczość skierowana przeciwko zabytkom, stało się koniecznością, co tłumaczono eskalacją działań przestępczych. Handel zabytkami archeologicznymi miał zostać wyeliminowany, a w myśl art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków organy ścigania miały pełnić nadzór nad tym, czy pochodzenie zabytków będących w rękach osób fizycznych, antykwariatów czy handlarzy odzwierciedlone jest w posiadanych przez nich dokumentach potwierdzających ich prawo własności. Jak bowiem pokazuje doświadczenie przywołanego zespołu, gros oferentów nie posiada takiego tytułu, bowiem znajdujące się w ich zbiorach zabytki zostały przez nich nielegalnie wydobyte bądź nabyte od osoby nieuprawnionej, a więc takiej, która nigdy nie dysponowała prawem ich własności. Pragnę także podkreślić, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jednym z obowiązków państwa jest strzeżenie dziedzictwa narodowego. Obowiązek ten dąży również na organach ścigania, do których należy m.in. policja. Biorąc pod uwagę powyższe, należy uznać, że jeżeli jako państwo będziemy akceptować działania nielegalne, będziemy skłaniać przedstawicieli czarnego rynku zabytków archeologicznych do popełniania kolejnych przestępstw i dalszego niszczenia polskiego dziedzictwa archeologicznego. W związku z powyższym wyborczyniom i wyborcom należą się odpowiedzi na następujące pytania: Czy funkcjonujący przy Biurze Kryminalnym Komendy Głównej Policji Krajowy Zespół do Walki z Przestępczością przeciwko Dziedzictwu Narodowemu uczestniczył w procesie obrotu ˝mieczem z czasów Mieszka I˝ na którymkolwiek z jego etapów, tzn. sprawdzenia prawa własności do niego, badania jego pochodzenia itp.? Jeżeli tak, proszę o ujawnienie zebranych w toku tego postępowania informacji. Czy służby policji, w tym przedstawiciele zespołu, skontrolowali antykwariat, w którym nabyto miecz, i zapoznali się z historią wpisów o obiekcie do księgi ewidencyjnej w obrocie zabytkami, czyli dokumentu wprowadzonego w celu usprawnienia obrotu zabytkami, zapewnienia większego bezpieczeństwa w handlu oraz przeciwdziałania obrotowi dobrami kultury pochodzącymi z nielegalnych źródeł? Jeżeli obiekt został wpisany do ksiąg, proszę o ujawnienie treści tych wpisów wraz z podaniem historii jego nabywania i zbywania oraz przeprowadzania wszystkich ekspertyz. Wraz z nowelizacją ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w 2017 r. wszedł w życie przepis stanowiący, iż: Kto wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie prowadzi księgi ewidencyjnej albo prowadzi ją w sposób nierzetelny lub niezgodny z prawdą, podlega karze grzywny. Czy jeżeli wpis obiektu nie był ujawniony w księdze, policja nałożyła grzywnę na kontrolowany podmiot? Jeżeli tak - kiedy dokonano takiej kontroli i w jakiej wysokości grzywnę na ten podmiot nałożono? Czy w związku z podjętymi przez policję czynnościami związanymi z obiektem ujawniono przesłanki do postawienia zarzutów któremukolwiek z podmiotów uczestniczących w obrocie obiektem: antykwariatowi, Fundacji Tożsamość, Fundacji Enea, Grupie Enea lub ministrowi aktywów państwowych o czyn z art. 278 § 1 k.k. i/ lub z art. 294 § 2 k.k. i/ lub z art. 284 k.k.)? Czy podmiotom wymienionym w pyt. 4 postawiono inne zarzuty? Jeżeli tak, jakie?