Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-06-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie 155. rocznicy śmierci Katarzyny Antoniny Sowińskiej Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 9 czerwca obchodziliśmy 155. rocznicę śmierci Katarzyny Antoniny Sowińskiej. Chciałbym zatem przybliżyć postać tej działaczki patriotycznej i charytatywnej z okresu powstania listopadowego. Katarzyna Antonina Sowińska urodziła się 10 stycznia 1776 r. w Warszawie. Była córką probierza i zarządcy Mennicy Warszawskiej Jerzego Antoniego Schroedera oraz jego drugiej żony Katarzyny Małgorzaty z domu Bregencer. Po odebraniu starannego wykształcenia domowego podjęła dalszą naukę w ramach pensji Ledwańskiej-Kowalskiej w Warszawie. W wieku 33 lat z nominacji Izby Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego została członkinią Rady Dozorczej Dam. Instytucja ta sprawowała nadzór nad szkołami i pensjami żeńskimi. W 1815 r. Katarzyna Antonina poślubiła Józefa Longina Sowińskiego, oficera artylerii, komendanta Szkoły Aplikacyjnej w Warszawie. Salon państwa Sowińskich słynął z otwarcia i towarzyskich spotkań - pośród ich gości byli m.in. Mikołaj Chopin ze swoim synem Fryderykiem. Młody kompozytor grywał z Katarzyną na fortepianie, a nawet zadedykował jej jeden ze swoich utworów. Po wybuchu powstania listopadowego Sowińska została członkinią Związku Dobroczynności Patriotycznej po Domach. Towarzystwo to założyła grupa warszawianek, wzorując je na kobiecych kołach funkcjonujących w Prusach podczas wojen napoleońskich. Celem związku było zaktywizowanie kobiet do pracy charytatywnej oraz organizowanie zbiórek na wyposażenie ochotników powstańczych. Do innych jego zadań należało pielęgnowanie rannych i obejmowanie rodzin poległych powstańców opieką. Organizacja ściśle współpracowała z Komitetem Opieki Franciszka Nakwaskiego i służbą zdrowia powstania listopadowego. Po bitwie o Olszynkę Katarzyna Antonina Sowińska udostępniła swoje mieszkanie, by zorganizowano w nim lazaret. 6 września 1831 r. podczas obrony Woli zginął Józef Longin Sowiński. Wdowa osobiście udała się na pole walki w celu odnalezienia ciała męża, co jednak nie przyniosło skutku. Kilka dni później jeden z rosyjskich żołnierzy przekazał jej jedynie należącą do małżonka laskę. Po bezdzietnym owdowieniu Katarzyna Antonina Sowińska całą swoją energię poświęciła związkowi dobroczynności patriotycznej. W październiku została jego naczelną opiekunką. Cotygodniowe spotkania organizacji odbywały się w jej mieszkaniu na Krakowskim Przedmieściu. Po zakończeniu powstania towarzystwo działało dalej, wspierało finansowo opuszczających szpitale rannych, a także wdowy i dzieci poległych, potrzebującym przekazywało zbierane wcześniej obuwie i odzież. Sowińska prowadziła też współpracę z opiekującym się więźniami kapucynem Beniaminem Szymańskim. Wspólnie organizowali oni potajemne wyjazdy powstańców z Królestwa Polskiego. Działalność Katarzyny Antoniny Sowińskiej została zauważona przez władze carskie. W 1832 r. związek objęto nadzorem policyjnym. Usiłowano również wymusić na Sowińskiej podpisanie deklaracji o zaprzestaniu działań. Trzy lata później aresztowano ją i oskarżono o utrzymywanie korespondencji z polską emigracją patriotyczną. Dwa lata spędziła w więzieniu Warszawie oraz w klasztorach w Lublinie i Łomży. W 1837 r. została zwolniona. Po odzyskaniu wolności Sowińska powróciła do działalności społecznej. Organizowała też spotkania z byłymi uczniami i podkomendnymi męża. Zmarła w wieku 84 lat po zasłabnięciu mającym miejsce podczas udzielania pomocy ubogiej kobiecie. Została pochowana na cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie. Jej pogrzeb stał się patriotyczną manifestacją. Dziękuję.