Mówca: Waldemar Andzel
Data: 2015-01-16 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawić stanowisko wobec sprawozdania z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., druk nr 2851. Odnośnie do tego, co tutaj mówiła pani poseł, że w Izbie też jest przemoc, to chyba najwięcej przemocy doznajemy ze strony rządu. Wczoraj doskonale to było widać. (Poseł Agnieszka Hanajczyk: Ja nie szłam w tym kierunku. Ja mówiłam o wszystkich.) Wiem, że państwo posłowie z Platformy Obywatelskiej macie inne zdanie, bo stosujecie tę przemoc. Dobrze. Dokument ten stanowi opis najważniejszych działań realizowanych w 2013 r. w ramach ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝. Program ten w swoim założeniu nakłada na wszystkie szczeble administracji publicznej zadania, które wskutek kompleksowych, interdyscyplinarnych działań mają na celu skutecznie przeciwdziałać przemocy w rodzinie, zarówno chronić ofiary przemocy w rodzinie, jak i umożliwiać podejmowanie działań skierowanych do osób stosujących przemoc w rodzinie. Zakłada on także działania profilaktyczne dla osób i rodzin zagrożonych przemocą, których realizację ceduje na wiele instytucji i urzędów, takich jak m.in. Ministerstwo Sprawiedliwości, Komenda Główna Policji czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Jeśli chodzi o badania, które są przywołane w sprawozdaniu i na które niektórzy posłowie się tutaj powołują, można mieć jednak do tego dosyć duże zastrzeżenia. Posiadam dokument wydany przez Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris - nad tym także należałoby się pochylić - w którym m.in. jest napisane, że dane zawarte w sprawozdaniu Rady Ministrów, a pochodzące z raportu, z badania ˝Ewaluacja lokalnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie - doświadczenia dotyczące sposobów pomagania i nasilenia stresu pourazowego z perspektywy osób dotkniętych przemocą w rodzinie˝, są coraz częściej wykorzystywane w debacie publicznej przez zwolenników ratyfikacji Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej dla usprawiedliwienia związania Polski przepisami dokumentu Rady Europy przez wykazanie znaczącej nadreprezentacji kobiet jako ofiar przemocy wśród ogółu osób doświadczających przemocy w rodzinie, zgłaszających się do placówek i instytucji lokalnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie - dominują kobiety, stanowią 96%, jest to zawarte w dokumencie, na który niektórzy się tutaj powołują - abstrahując od tego, że ewentualne zróżnicowanie sytuacji prawnej w zakresie poziomu przysługującej jednostce ochrony powinno być uzasadnione charakterem jakościowym, a nie ilościowym. Już pobieżna analiza danych zawartych w sprawozdaniu z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ uzasadnia sformułowanie szeregu zastrzeżeń pod kątem metodologii przeprowadzonych badań. Jak wynika z dokumentu, badano przede wszystkim efektywność pomocy udzielanej ofiarom przemocy w rodzinie przez różne instytucje, a nie skalę zjawiska przemocy. Na to trzeba by było zwrócić uwagę, jak zostały przeprowadzone te badania, jeśli chodzi o ich rzetelność. Mówię: nie uważam, żeby można było się na nie powoływać. Wygląda to tak, jak wynika z tych badań. Wracam do ustawy. Jak się jednak okazuje, z wykonywaniem programu nie jest najlepiej, o czym świadczy raport Najwyższej Izby Kontroli, która wydała negatywną ocenę realizowanych działań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Co prawda raport NIK-u dotyczy lat 2010-2012, jednak podjęte przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej działania naprawcze skupiły się przede wszystkim na sprawach doraźnych, takich jak podnoszenie kompetencji przedstawicieli i służb odpowiedzialnych za realizację programu, co nie przynosi niestety zamierzonych efektów. W swoim raporcie Najwyższa Izba Kontroli krytycznie wypowiada się na temat nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, która została przeprowadzona w 2010 r. Moje zdanie i zdanie Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość są podobne. Ustawa z 2010 r., ta nowelizacja, jest bardzo zła, jest tam bardzo dużo szkodliwych zapisów. Według raportu przepisy nie polepszyły dotąd sytuacji ofiar przemocy w rodzinie, okazało się bowiem, że odpowiednie instytucje wciąż mają problemy ze sprawnym udzielaniem pomocy, a procedury są przewlekłe i działają demotywująco na ofiary. Nadmierna biurokratyzacja nie pomaga również urzędnikom w rzetelnym wykonywaniu obowiązków. W praktyce nie sprawdza się również połączenie w ramach zespołów interdyscyplinarnych kompetencji wszystkich instytucji odpowiedzialnych za przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Instytucje te miały współpracować już od momentu policyjnej interwencji, co nie zawsze się udaje. Procedura ˝Niebieskiej karty˝ jest nadmiernie zbiurokratyzowana i czasochłonna, co zniechęca osoby pokrzywdzone do zgłaszania przypadków przemocy. Zgodnie ze zmienionymi przepisami poszkodowane osoby wzywane są na spotkania zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej, gdzie przed szerokim audytorium muszą opowiadać o tym, co je spotkało, co jest często krępujące, a nawet upokarzające dla tych osób. Natomiast wezwania kierowane przez zespoły interdyscyplinarne są często ignorowane przez sprawców, zespoły nie mają bowiem żadnych narzędzi, żeby wyegzekwować od nich przybycie. W konsekwencji zmniejsza się odsetek ujawnianych przypadków przemocy w rodzinie, co skutkuje utrzymaniem się wysokiej skali zjawiska przemocy domowej, a liczba interwencji nie maleje. Wprowadzone zmiany scedowały podjęcie pierwszych działań pomocowych na utworzone zespoły interdyscyplinarne i grupy robocze, co w znacznym stopniu opóźnia udzielenie pomocy, podczas gdy wcześniej obowiązujące przepisy nakładały ten obowiązek na policję, która podejmowała szybsze i skuteczniejsze działania. Organem decydującym o terminie wizytacji stał się zespół dyscyplinarny, którego członkowie nie zostali wyposażeni w żadne instrumenty wsparcia, jak choćby rekompensaty za poświęcony czas, co sprawia, iż działają one nieefektywnie. Naprawdę to bardzo ciężki... Mam kontakt z ośrodkami pomocy społecznej, które sygnalizują, że wielu przedstawicieli nie uczestniczy w zespołach interdyscyplinarnych, które są powołane z mocy ustawy. Nauczeni doświadczeniem komendanci Policji wysyłają dzielnicowych na wizytację rodziny dotkniętej przemocą z wyprzedzeniem, nie czekając na terminy wynikające z przyjętych procedur. Zdarzało się bowiem, iż w skrajnych przypadkach pomoc taka docierała dopiero po upływie sześciu miesięcy od zgłoszenia, a spowodowane to było tym, iż zespół interdyscyplinarny nie był w stanie wydać wcześniej decyzji. To na gminach spoczywa obowiązek zapewnienia bezpłatnego wsparcia ofiarom przemocy, w tym schronienia w specjalistycznym ośrodku. Tych ośrodków jest mało. Nie zagwarantowano odpowiedniego finansowania ze strony rządu na zlecane coraz to nowe zadania. Z przeprowadzonej kontroli wynika bowiem, iż gminy w zdecydowanej większości nie tworzą specjalnych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy. To znaczy tych specjalnych ośrodków jest 35, jak wynika z dokumentu. Punktów konsultacyjnych, z tego, co się doczytałem, jest 1131, a gmin mamy w Polsce prawie 2,5 tys. To samo dotyczy ośrodków interwencji kryzysowej. Jest ich na terenie Polski 181, a powinny być właściwie w każdym powiecie, a powiatów mamy prawie 400. To nie wygląda tak wspaniale, jak się mówi. Równie fatalnie wygląda sytuacja, jeśli chodzi o odbieranie dzieci rodzicom przez pracownika socjalnego. Zdarzają się sytuacje, kiedy z powodu tzw. donosu sąsiedzkiego bądź niewielkich trudności wychowawczych z dzieckiem dochodzi do odebrania go i umieszczenia w ośrodku, często wbrew woli dziecka, z wielką krzywdą rodziców i całej rodziny. Również sądownictwo w tym zakresie nie spełnia oczekiwań. Wobec sprawców przemocy zasądzane są zazwyczaj wyroki w zawieszeniu, często dotyczy to również recydywistów. W zaledwie 6% przypadków sprawcy przestępstw korzystają z działań korekcyjno-edukacyjnych, co również świadczy o porażce wprowadzonych zmian. W sprawozdaniu natknąłem się na informację, że 571 dzieci zostało odebranych rodzinom. Nie ma rozróżnienia, o co apelował już we wcześniejszych latach klub Prawa i Sprawiedliwości, z jakiego powodu dzieci są odbierane. Szczególnie interesuje posłów i członków Komisji Polityki Społecznej i Rodziny odbieranie z powodu biedy, a takie przypadki się zdarzają, o czym bardzo często informują media. Jeśli chodzi o te przepisy, wielu pracowników socjalnych nie było zachwyconych ich wprowadzeniem. Myśmy także, kiedy była omawiana ta ustawa, kwestionowali tak daleko idące zmiany w prawie. Jeszcze przypomnę, że tylko w 55 sprawach orzeczono separację wraz z eksmisją małżonka. To pokazuje, w jaki sposób działają przepisy prawa, że nie działają dobrze. Mamy bardzo krytyczny stosunek do tej ustawy. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Pani Minister! Przedstawione sprawozdanie z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. nie odzwierciedla prawdziwej sytuacji polskich rodzin dotkniętych przemocą, jedynie tworzy wizję sytuacji, w której kwestie te zostają rozwiązane w odpowiedni sposób. Potrzeba zintensyfikowania działań (Dzwonek), a co najważniejsze - zwiększenia środków na realizację programu, bo bez tego pozostajemy jedynie w sferze teorii, która nie ma wiele wspólnego z realiami życia rodzin, w których te zjawiska patologiczne występują. Dlatego klub Prawo i Sprawiedliwość opowie się za odrzuceniem sprawozdania i składa wniosek o odrzucenie w całości przedstawionego przez Radę Ministrów sprawozdania z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝. Dziękuję bardzo, pani marszałek. (Oklaski)