Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2018-07-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie 155. rocznicy zwycięstwa w bitwie pod Janowem Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Bitwa pod Janowem, której rocznicę obchodzić będziemy jutro, stoczona została 6 lipca 1863 r. i była jedną z batalii toczonych w trakcie powstania styczniowego. Walka toczyła się między oddziałem powstańczym pod dowództwem Zygmunta Chmieleńskiego a oddziałem rosyjskim i zakończyła się zwycięstwem powstańców. Swój oddział powstańczy kpt. Zygmunt Chmieleński zorganizował w powiecie olkuskim, przeciwko niemu Rosjanie wysłali z Częstochowy sotnię kozaków oraz trzy roty piechoty. Dwie z nich, wraz z kozakami, stanęły w Janowie, natomiast rota piechoty udała się do Lelowa celem ewentualnego odcięcia powstańcom możliwości odwrotu. Gdy Rosjanie dowiedzieli się, że Chmieleński wraz z oddziałem rozbił obóz w skalno-leśnym stanowisku pod Złotym Potokiem, które było bardzo dobrym miejscem do obrony, postanowili wezwać posiłki. Jednak gdy oczekiwali na ich przybycie, Chmieleński zdecydował się pierwszy zaatakować obóz, część oddziału pozostawiając w umocnionym obozie. Na czele 156 ludzi udał się do wsi Ponik, leżącej wówczas w odległości 500 kroków od Janowa, gdzie zaskoczył kąpiących się w stawie oraz czyszczących konie Rosjan. Powstańcy ukryci w zbożu podeszli do kąpiących się, po czym otworzyli ogień. Moskale zaczęli uciekać do Janowa, a za nimi ruszyli Polacy. Do ponownego starcia doszło w okolicach rynku, gdzie zaczęli gromadzić się żołnierze rosyjscy, którzy jednak nie wytrzymali natarcia i zaczęli w popłochu uciekać. Jednakże do Janowa zaczęły zbliżać się wezwane wcześniej rosyjskie posiłki, co zmusiło Chmieleńskiego do odwrotu. W raporcie z dnia 15 grudnia 1863 r. ˝Dokumenty terenowe władz wojskowych˝ płk Chmieleński przekazał informacje do Rządu Narodowego o rezultatach bitwy pod Janowem: ˝(...) w tydzień potem ze 156 ludźmi rzuciłem się na Janów na 350 Moskali, wypędziłem ich z miasta, do stu Moskali było zabitych i rannych, następnie kiedy Ernroth z całymi siłami i armatami z Częstochowy, a Szachowski z Olkusza na mnie wyszli, spotkałem się w lesie pod Julianką, biłem się, oddziału nie straciłem i nie rozpuściłem, następnie biłem się pod Rudnikami (...)˝. Oddziały rosyjskie przybyłe do Janowa w ramach posiłków dokonały w nim rabunku, w trakcie którego zabitych zostało sześciu cywili. Wycofując się z miasta, spalili zarówno Janów, jak i pobliską wieś Ponik. W wyniku pożaru w Janowie ocalało jedynie pięć domów i kościół, natomiast ciała zamordowanych cywili wrzucono do stojącej na rynku studni. Stoi ona do dziś na janowskim rynku, a zgodnie z tradycją od tego czasu zaprzestano całkowicie czerpania z niej wody. Straty po stronie rosyjskiej wyniosły około 100 zabitych i rannych, wśród nich sam kapitan oddziału i kilku oficerów. Kilkudziesięciu zabitych pochowano w dwóch dużych dołach, a kilka wozów rannych wysłano do Częstochowy. Straty po stronie polskiej natomiast to kilku zabitych oraz kilkunastu rannych. Polscy powstańcy w wyniku walk zdobyli także kilkanaście kozackich koni, kilkadziesiąt sztuk broni oraz porzucone przez Rosjan wyposażenie. Po tej porażce Rosjanie skoncentrowali się pod dowództwem płk. Ernrotha i ruszyli za powstańcami do Złotego Potoku, gdzie parę dni później doszło do kolejnej bitwy. Dziękuję.