Mówca: Stanisław Chmielewski
Data: 2014-07-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Pani Marszałek! Panie Prezesie! Wysoka Izbo! Zanim przejdę do tego, co sobie przygotowałem, chcę powiedzieć, że gdy słuchałem wypowiedzi pana prezesa i posła sprawozdawcy, przyszło mi na myśl, że na pewno to było marzenie, pojawienie się Trybunału Konstytucyjnego te kilkadziesiąt lat temu to było spełnienie marzeń wielu Polaków o tym, żeby Polska się zmieniała i żeby była państwem demokratycznym w sensie prawa, ale też w sensie tego wszystkiego, co dotyka obywateli, i my wszyscy wspólnie, w ramach współdziałania, również z wysokim trybunałem, jestem o tym przekonany, przyczyniliśmy się, dzisiaj się przyczyniamy i będziemy się dalej przyczyniać do tego, że Polska się zmieniła i że takim państwem jest. Na pewno obecnie obowiązująca ustawa, która jest chyba z 1 sierpnia, o ile dobrze pamiętam, i która ma już za sobą kilkanaście lat, wymaga zmiany, i o tym też za chwilę powiem, w sensie sygnału wspierającego tę zmianę. Była ona uchwalona po wejściu w życie konstytucji, ale czasy, jak się okazuje, ciągle są inne i trybunał to dostrzega, my to dostrzegamy w ramach kontaktu z obywatelami i z całą pewnością powinniśmy to dostrzec w ramach pozytywnego rozpatrzenia projektu, który przedłożył prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska zabrać głos w sprawie informacji o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2013 r., chociaż, o czym będę mówił na końcu, ta informacja dotyka również pewnej części okresu dłuższego i za to już teraz dziękuję, bo w mojej ocenie to jest bardzo ważna część tejże informacji. Trybunał Konstytucyjny, stojąc na straży praw i wolności konstytucyjnych, jest gwarantem praworządności w Polsce, a jego merytoryczne orzecznictwo zapewnia zgodne z konstytucją rozstrzygnięcia, zwłaszcza w sprawach, w których przepisy prawa sprawiają trudności interpretacyjne, powodując niejednolitą również czasami linię orzecznictwa sądów powszechnych. Wyroki stwierdzające niezgodność przepisów z konstytucją skłaniają władzę ustawodawczą, ale też władzę wykonawczą do jeszcze bardziej starannej, rzetelnej pracy w procesie legislacyjnym, która ma w efekcie przełożenie na jakość stanowionego prawa. Nie ulega dla mnie wątpliwości, że przepisy powinny być jak najbardziej przejrzyste i czytelne oraz oczywiście zgodne z tym, co obywatele postulują. Tu działalność akurat Trybunału Konstytucyjnego, który w 2013 r. w 39 wyrokach stwierdził, że chociaż jeden z kwestionowanych przepisów jest niezgodny z konstytucją - co dało, tak jak tu zarówno przedmówca, jak i pan prezes mówili, około 50-procentową, można powiedzieć, skuteczność w zakresie uchwalania prawa, na oczywiście niepełnej próbie porównawczej - jest przyczynkiem do tego, żebyśmy się jednak dalej zastanawiali nad tym, czy konieczne są te działania, o których mówił pan prezes, aby jednak proces konstytucjonalizacji naszego prawa postępował. W mojej ocenie jest to wyzwanie, może i marzenie, które dzisiaj przed nami stoi, tak abyśmy takich wyroków Trybunału Konstytucyjnego mieli jak najmniej. Jednocześnie średni czas rozpatrywania spraw, który wskazuje się, podobnie jak w 2012 r., na ok. 19 miesięcy, jest oceniany przez obywateli może nie do końca negatywnie, ale pojawiają się postulaty, mówi się wprost, żeby coś zrobić, aby skrócić ten okres. Pan prezes mówił, żeby to było 16 miesięcy. Żyjemy dzisiaj w takim miejscu i w takim czasie, że nasi obywatele coraz bardziej skutecznie dochodzą swoich spraw, i to zarówno w sądach powszechnych, jak i potem w sądzie prawa, jakim jest Trybunał Konstytucyjny. Ich skargi będą coraz lepiej przygotowane. Dotyczą one fundamentalnych problemów społecznych. Na pewno powinniśmy dążyć do tego, aby w dyskusji nad projektem ustawy, który jest w Wysokiej Izbie, doprowadzić do sytuacji, w wyniku której zostaną skrócone pewne okresy przygotowawcze do rozpatrzenia sprawy i w efekcie zwiększy się pozytywne oddziaływanie trybunału - czego oczekują obywatele - na ochronę ich praw i wolności. Szanowna Pani Marszałek! Szanowny Panie Prezesie! Wysoka Izbo! Odnosząc się już do konkretnych tematów poruszonych w informacji w zakresie orzecznictwa trybunału, w zakresie naruszeń standardów ochrony praw człowieka i praw obywatelskich, chciałbym wskazać, iż przedmiotem kontroli trybunału zostało objęte stosowanie środków przymusu bezpośredniego w sprawie, która zakończyła się wyrokiem z dnia 24 lipca 2013 r. Ustawodawca, posługując się nieprecyzyjnym terminem ˝inne urządzenia techniczne˝, pozostawił organom ścigania i służbom dużą swobodę w zakresie doboru środków przymusu i ich stosowania. Trybunał stwierdził, iż w ten sposób ustawodawca narusza standard konstytucyjny. W innej sprawie trybunał uznał za niekonstytucyjne przekazanie do uregulowania w rozporządzeniu warunków użycia środków przymusu bezpośredniego, w tym dotyczących używania broni palnej. W wyroku z dnia 26 marca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny przypomniał, iż konstytucja bezwzględnie wymaga uregulowania zasad ograniczenia wolności osobistej człowieka w ustawie. Innym zagadnieniem poruszanym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w ubiegłym roku były sprawy dotyczące praw socjalnych oraz sprawy dotyczące konieczności zapewnienia dostatecznej i należytej ochrony osobom niepełnosprawnym w Polsce. Tak się złożyło, że przed naszą dyskusją w Wysokiej Izbie toczyła się dyskusja o zabezpieczeniu społecznym. Z tej dyskusji z całą pewnością wyniknęło również to, co wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Mianowicie to są dzisiaj tak istotne problemy, iż w przypadku zabezpieczenia społecznego musimy dopracować regulacje, które będą mieć na względzie treść art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej określającego prawo do zabezpieczenia społecznego, ale które jednocześnie będą potwierdzały możliwości naszego państwa w zakresie budżetu. Jak się okazało w czasie tej dyskusji, przykładowo jeżeli chodzi o Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, co trzecia złotówka wypłacana w ramach tego funduszu jest złotówką podatkową, a nie złotówką ze składek, które wpływają do tego funduszu. To też musimy mieć na uwadze. Kolejnym potwierdzeniem tej potrzeby jest wyrok trybunału z dnia 5 grudnia 2013 r., w którym stwierdzono naruszenie prawa do zabezpieczenia społecznego w odniesieniu do przepisów ustawy pozbawiającej część uprawnionych świadczeń pielęgnacyjnych, które przysługiwały im z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Trybunał orzekł, iż ustawodawca naruszył bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych, które były bezpośrednimi beneficjentami świadczeń. Jest też wyrok z dnia 13 czerwca 2013 r., w którym sędziowie trybunału uznali, iż naruszono normy konstytucyjne poprzez zrównanie wymiaru czasu pracy osób ze znaczną lub umiarkowaną niepełnosprawnością oraz osób pełnosprawnych. Trybunał odniósł się w tej sprawie do zasady sprawiedliwości społecznej, która wymaga, by uwzględnić słabszą pozycję społeczną osób niepełnosprawnych w określaniu statusu prawnego tychże osób. Następnym zagadnieniem poruszanym w orzecznictwie trybunału jest sytuacja jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności kwestia ochrony samodzielności i praw tych jednostek, o czym stanowi art. 16 konstytucji oraz rozdział VII, gdzie zamieszczono przepisy dotyczące samorządu terytorialnego. Sprawą, która wzbudzała duże kontrowersje, było tzw. janosikowe. W wyroku z dnia 31 stycznia 2013 r. trybunał uznał, iż wybór kryteriów wskazujących jednostki zobowiązane do wpłat, jak również metod ustalania ich wysokości oraz zasad podziału środków z nich uzyskanych znajdował się w zakresie swobody ustawodawcy. Mając na względzie tę swobodę, oczywiście trzeba powiedzieć, że ta swoboda ma też swoje granice i musi się ona mieścić w ramach potrzeb (Dzwonek) społecznych państwa oraz w zakresie możliwości finansów publicznych. W tym kontekście... Pani marszałek, jeżeli mogę, jeszcze minutę. ...należy podnieść, iż trybunał zajął się również ważną z punktu widzenia finansów publicznych sprawą opodatkowania tzw. nieujawnionych dochodów. W sprawie dotyczącej prawa daninowego przedmiotem kontroli była definicja pojęcia ˝nieujawnione dochody˝. Trybunał orzekł, że podatek karny w wysokości 75% od nieujawnionych dochodów jest zgodny z konstytucją, jednakże aspekty proceduralne i językowe przepisów tejże ustawy rodziły potrzebę reakcji trybunału. Chciałbym, Wysoka Izbo, zwrócić jeszcze uwagę na to, iż w ramach tej informacji ukazał się aneks, który nawiązuje do dziesięciu lat Polski w Unii Europejskiej, zatytułowany ˝Integracja europejska w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego˝. Tam jest bardzo ważne stwierdzenie, bo często kwestionuje się suwerenność Polski poprzez tę właśnie decyzję, tę umowę międzynarodową, a w opracowaniu wyraźnie stwierdza się, iż przejawem suwerenności Polski jest nasza konstytucja i poprzez jej pryzmat, poprzez te wzorce będziemy zawsze patrzyli na to, jak wolności i prawa obywateli w naszym kraju będą wykonywane również w kontekście naszego udziału, Polski, w Unii Europejskiej. Dziękując za ten kolejny rok odpowiedzialnej, wytężonej pracy zarówno trybunałowi, jak i wszystkim współpracownikom pana prezesa i sędziów trybunału, chcę podkreślić, że dla nas, mam na myśli władzę ustawodawczą i władzę wykonawczą, ta informacja jest bardzo cenna i warto ją czytać, warto analizować orzecznictwo, aby, tak jak zacząłem, powiedzieć, że Polska jest państwem demokratycznym, państwem prawa. Dziękuję bardzo. (Oklaski)