Mówca: Krajowej Rady Sądownictwa Roman Hauser
Data: 2015-07-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Bardzo dziękuję. Wielce Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Panie Ministrze! Mam zaszczyt prosić Wysoką Izbę o wysłuchanie informacji z działalności Krajowej Rady Sądownictwa w 2014 r. Jeśli pan marszałek będzie tak łaskaw i pozwoli, to ograniczę się do przedstawienia pewnych syntetycznych, podstawowych informacji dotyczących działalności KRS. Ponieważ całe sprawozdanie jest dostępne w druku sejmowym, pozwolę sobie skupić się na tym, co było, moim zdaniem, najistotniejsze w minionym roku działalności Krajowej Rady Sądownictwa. Spośród kompetencji Krajowej Rady Sądownictwa wymienionych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej najwięcej czasu i uwagi zabiera Krajowej Radzie Sądownictwa kwestia przedstawiania prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej kandydatów na stanowiska sędziowskie. Na realizację tego zadania Krajowa Rada Sądownictwa poświęca, według obliczeń, 80% swojego czasu. Chciałbym wyrazić głęboką wdzięczność i podziękować Wysokiej Izbie, a także panu ministrowi sprawiedliwości za nowelizację ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, bo doprowadziło to do zmiany trybu przedstawiania kandydatów na stanowiska sędziowskie, mianowicie do wprowadzenia tzw. systemu e-nominacji. Ten system, który obowiązuje od 1 października ub.r., sprawił, że już w zeszłym roku okres oczekiwania na obsadzenie wakującego stanowiska sędziowskiego w sądach powszechnych skrócił się o 30 dni, prawie o miesiąc. W sytuacji gdy w powszechnym wymiarze sprawiedliwości mamy wiele wakujących stanowisk sędziowskich, każde działanie prowadzące do tego, by okres oczekiwania na obsadzenie stanowiska sędziowskiego był skrócony, jest niezwykle istotne i ważne. W minionym roku Krajowa Rada Sądownictwa rozpatrzyła kandydatury 1864 osób ubiegających o stanowiska sędziowskie, które złożyły łącznie 8093 zgłoszenia, ponieważ w poprzednim systemie prawnym każda osoba mogła ubiegać się o każde wolne stanowisko w każdym sądzie, w stosunku do którego ogłoszone było obwieszczenie o wakującym stanowisku sędziowskim. Ta nowelizacja, którą Wysoki Sejm był łaskaw uchwalić, doprowadziła do tego, że dziś możliwe jest zgłaszanie się tylko na jedno stanowisko sędziowskie, co w znakomity sposób pozwala usprawnić funkcjonowanie Krajowej Rady Sądownictwa. Istotne jest to, i chciałby to bardzo mocno podkreślić, że w minionym roku wśród kandydatów ubiegających się o pierwsze stanowisko sędziowskie wzrosła liczba osób wykonujących inne zawody prawnicze niż zawód referendarza sądowego czy asystenta sędziego. Ta liczba wzrosła do 11%, co jest znaczącą zmianą i poprawą w stosunku do poprzedniego stanu faktycznego. Krajowa Rada Sądownictwa w minionym roku przedstawiła prezydentowi 442 osoby z wnioskiem o powołanie ich na stanowiska sędziowskie. Chciałbym poinformować, że każda kandydatura, która wpłynęła do Krajowej Rady Sądownictwa, jest rozpatrywana w pierwszej kolejności przez 5-osobowy zespół członków Krajowej Rady Sądownictwa, a następnie zespół referuje indywidualnie każdą z kandydatur na posiedzeniu plenarnym Krajowej Rady Sądownictwa. Istotne jest to, że wprowadzamy w coraz szerszym zakresie rozmowy Krajowej Rady Sądownictwa, czy zespołów Krajowej Rady Sądownictwa, z osobami ubiegającymi się o stanowisko sędziowskie. W zeszłym roku Krajowa Rada Sądownictwa, zespoły Krajowej Rady Sądownictwa odbyły 475 posiedzeń poświęconych tego typu rozmowom. Nie ukrywam, że w tej nowej sytuacji prawnej, gdy liczba kandydatów zgłaszających się na stanowisko sędziowskie będzie mniejsza, chciałbym doprowadzić do tego, by prawie we wszystkich przypadkach kandydatów na pierwsze stanowisko sędziowskie odbywała się rozmowa członków Krajowej Rady Sądownictwa z kandydatami, by obraz osoby ubiegającej się o stanowisko sędziowskie był nie tylko kształtowany na podstawie dokumentów papierowych, a więc osiągnięć w zakresie wykształcenia, dodatkowych szkoleń, ale by była możliwość poznania osobistych walorów kandydata ubiegającego się o stanowisko sędziowskie. Jak paniom i panom posłom wiadomo, uchwały Krajowej Rady Sądownictwa dotyczące przedstawienia lub odmowy przedstawienia kandydata do powołania na stanowisko sędziowskie podlegają kontroli Sądu Najwyższego. W zeszłym roku do Sądu Najwyższego wpłynęło 78 odwołań od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa, z tych 78 odwołań Sąd Najwyższy uchylił do ponownego rozpoznania 11 uchwał, dwie dotyczyły stanu spoczynku, jedna nieprzedstawienia prezydentowi Rzeczypospolitej z wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziowskie i pozostałe o przedstawienie wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim. W minionym roku Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwały o przeniesieniu sędziego w stanie spoczynku w stosunku do 32 sędziów. Proszę mi pozwolić, że poinformuję, iż nad każdą taką uchwałą odbywa się w Krajowej Radzie Sądownictwa głęboka i wszechstronna dyskusja. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości, które pojawiałyby się w przypadku rozpatrywania takiego wniosku, Krajowa Rada Sądownictwa prowadzi postępowanie wyjaśniające, dowodowe, w szczególności w przypadku wniosku o przeniesienie w stan spoczynku ze względu na upadek sił zwraca się do biegłych o wydanie stosownego orzeczenia w przedmiocie stanu zdrowia sędziego, który wystąpił z wnioskiem o przeniesienie w stan spoczynku. Istotną kompetencją Krajowej Rady Sądownictwa jest opiniowanie aktów prawnych. W minionym roku Krajowa Rada Sądownictwa zaopiniowała łącznie 189 projektów aktów normatywnych. Na to składa się 112 projektów ustaw, 14 założeń do projektów ustaw, 60 projektów rozporządzeń, jeden projekt obwieszczenia marszałka Sejmu, jeden projekt zarządzenia ministra sprawiedliwości oraz szereg dokumentów rządowych. Rada wyraziła 120 opinii i zajęła 20 stanowisk. Proszę mi w tym miejscu pozwolić na pewną refleksję. Oczywiście dobrze, że w procesie legislacyjnym jest możliwość formułowania przez Krajową Radę Sądownictwa opinii i stanowisk. Natomiast coraz częściej obserwujemy takie sytuacje, że Krajowa Rada Sądownictwa nie ma realnej możliwości sformułowania takiej opinii. Jak panie posłanki i panowie posłowie dobrze wiecie, w coraz szerszym zakresie pojawił się obyczaj, że podmiot występujący z prośbą o zaopiniowanie wyznacza 14-dniowy termin na wyrażenie opinii, z adnotacją, że jeśli w tym terminie opinia nie zostanie przedstawiona, będzie to uznane za pozytywne stanowisko w przedmiocie przedstawionej opinii. Krajowa Rada Sądownictwa spotyka się na posiedzeniach plenarnych raz w miesiącu. Częstsze zwoływanie posiedzeń Krajowej Rady Sądownictwa, aczkolwiek możliwe, powodowałoby nie tylko wzrost kosztów funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa, bo z tym pewnie można by sobie poradzić, ale spowodowałoby odsunięcie sędziów, członków Krajowej Rady Sądownictwa, od orzekania. Chciałbym przypomnieć, że większość członków Krajowej Rady Sądownictwa to sędziowie, którzy normalnie wykonują obowiązki orzecznicze, w związku z tym głównym ich obowiązkiem jest wykonywanie obowiązków orzeczniczych. Stąd kompetencja Krajowej Rady Sądownictwa polegająca na opiniowaniu projektów aktów prawnych budzi mój głęboki niepokój i myślę, że jest w tym zakresie potrzebna refleksja wszystkich podmiotów, które zwracają się do Krajowej Rady Sądownictwa z wnioskami o opiniowanie aktów prawnych. Gdy chodzi o to, co zawsze jest przedmiotem zainteresowania pań i panów posłów, mianowicie sprawy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, to w zeszłym roku do sądów dyscyplinarnych łącznie wpłynęły 152 sprawy dotyczące różnych uchybień w postępowaniu sędziów. Wszystkie te sprawy były analizowane przez Krajową Radę Sądownictwa, wszystkie one są przedstawiane na posiedzeniach plenarnych Krajowej Rady Sądownictwa. Chciałbym jednocześnie przypomnieć, że to nie Krajowa Rada Sądownictwa jest organem inicjującym postępowania dyscyplinarne, bo te postępowania inicjują rzecznicy dyscyplinarni w sądach apelacyjnych i Krajowa Rada Sądownictwa ma kompetencje do ewentualnego wystąpienia o weryfikację orzeczeń sądu dyscyplinarnego. Krajowa Rada Sądownictwa w minionym roku wystąpiła do Sądu Najwyższego jako sądu dyscyplinarnego w odniesieniu do ośmiu uchwał, przy czym w siedmiu przypadkach Krajowa Rada Sądownictwa wystąpiła z wnioskiem o zmianę orzeczenia na niekorzyść sędziego ukaranego w postępowaniu dyscyplinarnym. W jednym tylko przypadku Krajowa Rada Sądownictwa wystąpiła z wnioskiem o zmianę orzeczenia sądu dyscyplinarnego na korzyść sędziego. Wniosek z tego można wyciągnąć następujący: Krajowa Rada Sądownictwa, analizując orzeczenia sądów dyscyplinarnych, wówczas gdy zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa wymierzona kara za delikt dyscyplinarny jest nieadekwatna, zbyt niska, Krajowa Rada Sądownictwa nie ma wątpliwości i występuje do Sądu Najwyższego o weryfikację orzeczenia. Do Krajowej Rady Sądownictwa, jak do wielu organów Rzeczypospolitej, dość licznie wpływają skargi na funkcjonowanie całego wymiaru sprawiedliwości czy poszczególnych sędziów. W minionym roku łącznie do Krajowej Rady Sądownictwa wpłynęło 1216 skarg w trybie skarg z Kodeksu postępowania administracyjnego dział VIII. Wszystkie te skargi zostały rozpatrzone i odpowiedzi zostały udzielone. Jest wielokrotnie tak, o czym także wszyscy działający w sferze publicznej wiedzą, że część osób kierujących skargi do organów państwa składa wielokrotnie skargi tej samej treści, uznając, że te odpowiedzi, które zostały udzielone, są odpowiedziami niesatysfakcjonującymi. Niekiedy wiążą się z tym wielokrotne czynności podejmowane przez Krajową Radę Sądownictwa. W jednej ze spraw Krajowa Rada Sądownictwa uznała, że potrzebna jest wizytacja sędziego. Taka wizytacja została przeprowadzona przez członka Krajowej Rady Sądownictwa w sądzie, w którym sędzia wykonywał swoje obowiązki. W wyniku tej wizytacji uznano, że zarzuty formułowane przez skarżącego są zarzutami, które nie znalazły potwierdzenia. Istotną kwestią, o której chciałbym powiedzieć i którą oceniam bardzo pozytywnie, jest coraz częstsze nagrywanie rozpraw odbywających się w sądach. To zawsze daje możliwość odtworzenia przebiegu rozprawy i sprawdzenia, czy rzeczywiście zarzuty kierowane pod adresem sędziego co do sposobu przeprowadzenia rozprawy, co do form zwracania się do stron są uzasadnione, czy nie. Mam świadomość, że część sędziów nie jest szczególnie zachwycona tą możliwością nagrywania, ale dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, nie mam cienia wątpliwości, jest to rozwiązanie korzystne, dobre, w szczególności właśnie dla ochrony sędziów, bo jest to swoisty dowód w postępowaniu skargowym czy wnioskowym - pozwala sprawdzić, czy prowadzenie postępowania sądowego było prawidłowe. Proszę mi pozwolić, że powiem jeszcze o tym, że w minionym roku Krajowa Rada Sądownictwa 47 sędziom nadała medal Bene Merentibus Iustitiae. Rocznie w polskim wymiarze sprawiedliwości w stan spoczynku czy poza wymiar sprawiedliwości odchodzi kilkuset sędziów. Ten wskaźnik, 47 tych medali, świadczy o tym, że Krajowa Rada Sądownictwa przywiązuje istotną wagę i znaczenie do tego, by nie był to, powiem, chleb powszedni, by nie było tak, że każdy sędzia odchodzący w stan spoczynku honorowany jest medalem Zasłużony dla Wymiaru Sprawiedliwości, lecz rzeczywiście dokonujemy głębokiej oceny, analizy funkcjonowania sędziego przez całe życie sądowe, tego, czy zasłużył na takie szczególne uhonorowanie przez Krajową Radę Sądownictwa. Sprawozdanie, jak panie posłanki i panowie posłowie zauważyliście, kończy się pewnymi postulatami Krajowej Rady Sądownictwa. Najistotniejszy z postulatów, który już jest bliski zwieńczenia, to powrót instytucji asesury. Jesteśmy w Krajowej Radzie Sądownictwa - i szerzej, dotyczy to większości sędziów wymiaru sprawiedliwości - przekonani o tym, że powrót do asesury pozwoli nam zadbać o to, aby do wymiaru sprawiedliwości trafiały osoby właściwie przygotowane. Dziś, kiedy dochodzi do powołania sędziego na pierwsze stanowisko sędziowskie, jest to osoba, która przed powołaniem na to stanowisko sędziowskie nigdy w życiu nie wydała samodzielnie żadnego orzeczenia, dlatego zawsze można mieć wątpliwości, czy jest to osoba właściwie przygotowana do sprawowania niezwykle istotnej i ważnej funkcji sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Chciałbym być dobrze zrozumiany. Tu nie chodzi o ograniczenie możliwości dochodzenia osób do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności z innych zawodów sędziowskich, ale o to, byśmy w momencie powoływania czy występowania do prezydenta z wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziowskie mieli pełne przekonanie, że jest to osoba właściwa, nie tylko dobrze wykształcona, ale także mająca umiejętności samodzielnego ferowania orzeczeń sądowych. Jestem także starym belfrem akademickim i mam tu pewne doświadczenie - niekiedy wybitni studenci, otrzymujący same oceny bardzo dobre, kiedy dochodzi do wykonywania funkcji samodzielnie, napotykają pewne bariery i nie potrafią tej wiedzy, którą na pewno mają, wykorzystać w odpowiedni sposób i wypełnić zadań, które przed nimi stoją. Wysoki Sejmie! Jeden z postulatów Krajowej Rady Sądownictwa, który także dzięki staraniom pana ministra sprawiedliwości, któremu bardzo dziękuję, bliski jest realizacji, to próba powołania rzecznika prasowego sądów. Jest tak, i to jest dla mnie oczywiste i zrozumiałe, że działanie całego wymiaru sprawiedliwości pozostaje pod głęboką kontrolą społeczną, która w szczególności wyrażana jest poprzez różnego typu enuncjacje prasowe. Jest także dla mnie zrozumiałe, że w różnego typu opracowaniach prasowych nie ma miejsca, bo to nie jest poczytne ani chwytliwe, na analizowanie większości orzeczeń sądowych, które dotyczą spraw drobnych, które nie budzą emocji społecznych. W enuncjacjach prasowych i w enuncjacjach innych mediów zawsze podnoszone są kwestie dotyczące spraw głośnych czy spraw, które budzą zainteresowanie społeczne. Dążymy do tego, aby po stronie wymiaru sprawiedliwości pojawiła się osoba w postaci rzecznika prasowego sądów, która kompetentnie będzie wyjaśniała opinii publicznej przesłanki takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sądowego. Na koniec chciałbym po raz kolejny zwrócić się do pań i panów posłów o dalsze wsparcie i pomoc w staraniach Krajowej Rady Sądownictwa o pozyskanie samodzielnej siedziby, by rada mogła swoje obowiązki dobrze wykonywać. Jednocześnie, jeśli pan marszałek pozwoli, jest to, moim zdaniem, dobry moment, by podziękować panu ministrowi za pracę w Krajowej Radzie Sądownictwa oraz państwu posłom: pani poseł Pawłowicz, panu posłowi Buremu, panu posłowi Pahlowi, panu posłowi Kopycińskiemu. Jestem pod wrażeniem zaangażowania państwa posłów w prace Krajowej Rady Sądownictwa, bo nie jest to zaangażowanie polegające tylko na czystym, formalnym uczestnictwie w pracach Krajowej Rady Sądownictwa, ale na uczestniczeniu w pracach zespołu Krajowej Rady Sądownictwa, w tym w przygotowywaniu opinii o kandydatach na stanowisko sędziowskie. Tyle, jeśli pan marszałek pozwoli, tego syntetycznego sprawozdania. (Oklaski) (Poseł Jan Bury: Gromkie brawa.)