Mówca: Eugeniusz Tomasz Grzeszczak
Data: 2014-12-17 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie ministrze, pani poseł, rozgrzeszenie w Sejmie jest niemożliwe. To raczej przy placu Trzech Krzyży. Sekretarz Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej Jarosław Duda: Powołuje się pani posłanka - i od tego rozpocznę - na przykład jednostkowy: chłopca, który jest w takim stanie, w jakim jest. Natomiast pani posłanko, przecież my nie orzekamy o niepełnosprawności w sensie zdrowotnym, tylko powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności orzekają w sensie funkcjonalnym i chodzi o to, żeby właśnie ten chłopiec się tam od czasu do czasu pojawił, żeby zobaczyć, jaki jest jego stan w danym momencie i czy poprzez oprotezowanie czy inne wsparcie może on na przykład podjąć zatrudnienie. Chodzi o to, żeby go ocenić od strony funkcjonalnej i dać mu szansę na aktywne funkcjonowanie. Mówmy o aktywności, mówmy o możliwości aktywizowania osób nawet z najtrudniejszymi dysfunkcjami. To jest rola rehabilitacji zawodowej, społecznej i zdrowotnej. Dlatego tutaj nie mogę się z panią zgodzić, żeby ktoś był pomijany, bo raz na zawsze... Wiadomo, noga nie odrośnie - pełna zgoda - ale chodzi o funkcjonalność. W naszym orzecznictwie, w odróżnieniu od zusowskiego, od krusowskiego, chodzi o funkcjonalność i chciałbym, żebyśmy to sobie wyjaśnili w tym przypadku. (Poseł Maria Zuba: Przyślę panu list ojca tego chłopca, który pisze, że odwołuje się od decyzji i musi stwierdzić...) Bardzo proszę. Jeszcze raz powtórzę: chodzi o to, żeby ten chłopiec był oceniany pod względem funkcjonalnym, tak żeby dobrać optymalne, adekwatne do potrzeb instrumenty jego wsparcia, i na tym to właśnie polega, prawda? Tu nie chodzi o świadczenia ani o inne tego typu wsparcie. Proszę państwa, oczywiście niektórzy z państwa poszli tą ścieżką, krótką, rozmowy nie o niepełnosprawności, tylko o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rozumiem, że to jest żywy temat i pewnie on też będzie musiał coraz bardziej podlegać gruntownym przemianom, natomiast proszę państwa, my nie mówimy o świadczeniach dla opiekunów i o rodzicach, którzy otrzymują świadczenie pielęgnacyjne w takiej czy innej wysokości. Koncentrujemy się na tym, będę to powtarzał nieustannie, jak niepełnosprawnych Polaków - poza świadczeniami, bo to jest w ogóle inny dział, inny budżet, pani posłanka doskonale o tym wie, to są inne kwestie niż państwowy fundusz rehabilitacji i rola pełnomocnika - aktywizować, jeśli chodzi o możliwość pełnego uczestnictwa w życiu społecznym, i na tym się będziemy koncentrować. Jeszcze raz powtórzę: świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane osobie niepełnosprawnej, ale jej opiekunowi... (Poseł Maria Zuba: Ale ja tak nie mówiłam.) Nie, nie. Ja tylko patrzę w tę stronę. Oczywiście, pani posłanko, nie mówiłem do pani. Więc chciałbym, żebyśmy o tym pamiętali. Wiele tematów związanych z budżetem poruszyliście państwo w swoich wystąpieniach. Otóż mamy taką sytuację - powtórzę to raz jeszcze, ale dla większości z państwa jest to oczywiste - że budżet jest zbudowany, mówię o budżecie państwowego funduszu, z dotacji z budżetu państwa, być może niewiele się różniących, tu przyznam rację panu posłowi Tomaszewskiemu, od wielu lat utrzymujących się na bardzo zbliżonym poziomie, tj. ok. 745 mln zł - oczywiście ja zawsze chcę więcej i wnioskuję o więcej, ale możliwości są takie, jakie są - natomiast pozostała część zależy od tego, ile zgromadzimy z wpłat za niezatrudnianie osób niepełnosprawnych. Na przykład w tamtym roku dostaliśmy 300 mln mniej, niż się spodziewaliśmy, i to jest właśnie wynikiem swoistej dekoniunktury - firmy albo się zamykają, albo zawieszają swoją działalność i po prostu tych środków nie ma tyle, ile byśmy chcieli. Na pewno będą potrzebne decyzje o charakterze systemowym, ponieważ system, który dzisiaj mamy, sprawdza się, ale niejednokrotnie nie odpowiada na indywidualne potrzeby osoby z niepełnosprawnością. Musimy zindywidualizować pomoc i środki powinny być tak transferowane, żeby trafiały bezpośrednio do osoby, i powinny być one zróżnicowane. Nie może być tak, jak w przypadku świadczeń pielęgnacyjnych, i o tym też mówiłem, że w stopniu znacznym mamy różne stany chorobowe i społeczne: ktoś ma jedną dysfunkcję, która nie uniemożliwia mu funkcjonowania w otwartym społeczeństwie, ktoś inny musi otrzymywać wsparcie całodobowe, a dostaje to samo świadczenie. To jest wyzwanie, które jest konieczne. Ale zwrócę się jeszcze do pana posła Tomaszewskiego, bo po raz kolejny potwierdza się to, o czym mówimy, a w najbliższej lub nieco dalszej perspektywie musimy to zrobić: usytuowanie pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych nie może być na poziomie jednego, obojętnie jakiego, ministerstwa, czy to Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, czy to Ministerstwa Zdrowia. Pełnomocnik rządu powinien być usytuowany co najmniej w kancelarii premiera w randze sekretarza stanu, aby mieć przegląd horyzontalny wszystkich działań. Wtedy też jest inna jego rola przy takim sprawozdaniu, prawda? Oczywiście nie ustanę w wysiłkach, dopóki będę pełnił swoją funkcję, żeby swoje koleżanki i kolegów motywować, prosić bardzo gorąco, o to, żeby przede wszystkim w szeroko pojętej administracji publicznej osoby z niepełnosprawnościami znalazły swoją aktywność, swoje miejsce. Powiedzieliśmy, dlaczego to nie jest takie proste, znamy przyczynę. Większość urzędów, zarówno samorządowych, jak i rządowych, woli z jakiś względów płacić, ale to nie jest wynikiem tylko ich błędów. Naprawdę proszę mi wierzyć, a wiem to po swoim ministerstwie, jeśli osoba z niepełnosprawnością przyjdzie i stanie do konkursu albo dowie się przed stanięciem do konkursu, jakie są potem, po pierwsze, wymagania, po drugie, płaca, mamy często taką sytuację, że po prostu rezygnuje. Jak już sobie powiedzieliśmy, są określone profesje, zawody i wykształcenie, które są do tego przydatne czy predestynują. Jeśli chodzi o pytanie dotyczące zasiłku pielęgnacyjnego, trwają prace, a tak naprawdę symulacje budżetowe, na ile moglibyśmy zbliżyć się do tego poziomu, który jest w układzie zusowskim, a nie tylko u nas. Jest to jedno z podstawowych wyzwań, jakie stoją przed nami w roku 2015, ponieważ wiemy, że to zróżnicowanie jest niesprawiedliwe, a poza tym kwota 153 zł niewątpliwie nie jest wystarczająca, czyli po prostu szukamy środków. Pan poseł Andrzej Szlachta pytał o zainteresowanie uzyskaniem stopnia niepełnosprawności. Proszę państwa, nie jest to jakaś dodatkowa umiejętność, lecz możliwość dodatkowego wsparcia i pozyskania np. środków zewnętrznych, ale też możliwość zatrudnienia się, stąd też coraz bardziej świadome osoby są zainteresowane tym, aby dotrzeć do powiatowych zespołów do spraw orzekania, mówię o naszym obszarze, i po prostu o takie orzeczenia się ubiegać. Co do podniesionych wymagań, nie dostrzegam ich, natomiast chciałbym powiedzieć o podwyższonej jakości orzeczniczej, ponieważ z tym mamy kłopoty i z tym borykamy się, aby dopracować najwyższe standardy. Gdzie są jeszcze inne środki, o które pytał pan poseł Andrzej Szlachta? Jeśli chodzi o studentów, mamy je w aktywnym samorządzie i w ramach tych pieniędzy, które dostają uczelnie wyższe na to, żeby studentów z niepełnosprawnościami mieć jak najwięcej. Pytanie pani posłanki Nowak dotyczyło szczegółów, więc nie odpowiem. Jeśli chodzi o dochody gospodarstw, możemy mówić o średnich dochodach, jednoosobowych. Sprawdzę to po prostu, bo w tej chwili nie jestem w stanie pani poseł odpowiedzieć na to tak bezpośrednio, ale chętnie się zapoznam z danymi, które mamy w tym obszarze, żeby pani odpowiedzieć. Co do programu ministra sportu, od razu mówię, że nie mam dzisiaj możliwości oceny. Nie wiem, jakie są skutki jego zafunkcjonowania w rzeczywistości. Oczywiście są tam, pani zdaniem, za małe środki, ale z reguły środki zawsze są niewystarczające i dlatego nie umiem odpowiedzieć na to, jakie są rezultaty tego programu. (Poseł Maria Nowak: Uważam, że za te 13 mln za mało zrobiono.) OK, to pytanie pewnie bardziej do ministra sportu, ale też się tym oczywiście zainteresuję, jako pełnomocnik rządu zainteresuję się tą kwestią. (Poseł Maria Nowak: To dotyczyło osób niepełnosprawnych.) Tak, rozumiem, że to było dedykowane tej kategorii osób. Pan Piotr Polak zadał pytanie dotyczące warsztatów terapii zajęciowej, ZAZ i ŚDS. Panie pośle, nie dostrzegam pana, ZAZ do tej grupy nie można włączyć, dlatego w ZAZ się pracuje. Tam nie ma dotacji, tak jak w WTZ i ŚDS. Natomiast chcę powiedzieć o jednej rzeczy, ogromnym wyzwaniu dotyczącym tego, w jaki sposób... Nie byłbym zwolennikiem wyrównywania dotacji na uczestnika warsztatów terapii zajęciowej i środowiskowego domu samopomocy. Pomijam to, że są finansowane z dwóch różnych źródeł, jedno z budżetu, który idzie przez wojewodów i z ministerstwa pracy, a warsztaty terapii zajęciowej są finansowane przez państwowy fundusz i w niewielkiej części przez samorząd. Rzeczywiście ostatnia rewaloryzacja tych świadczeń była w 2008 r., już wtedy byłem pełnomocnikiem i takiej rewaloryzacji mogliśmy dokonać, ale było to wynikiem tego, że koniunktura w sensie finansowym była zdecydowanie lepsza. Nie możemy zostawić oczywiście tego bez odpowiedzi, bo wiemy, że sytuacja w warsztatach terapii zajęciowej jest coraz bardziej napięta, gdyż odchodzą specjaliści. W związku z płacami, które tam są, po prostu szukają sobie innych możliwości. Odpowiedzią być może będzie w jakiejś perspektywie, bo jest to niesłychanie trudne, zastanowienie się nad tym, czy warsztat terapii zajęciowej jest miejscem docelowego funkcjonowania. Przypomnę, że w założeniach warsztat terapii zajęciowej miał być miejscem przygotowania do aktywizacji. Dzisiaj wiem, że jest to przyzwoite, dobre, dzienne miejsce pobytu osoby z niepełnosprawnością, gdzie dostaje bardzo wszechstronne wsparcie, gdzie ma do dyspozycji wiele pracowni edukacyjnych, w których może nabywać umiejętności, uczyć się wszystkich czynności życiowych i przez to być bardziej aktywna, stąd też szukamy środków. Proszę państwa, skąd te środki? Jest to podstawowe pytanie. To, co chcemy zrobić w najbliższej perspektywie, mówiliśmy o tym dzisiaj na posiedzeniu rady nadzorczej państwowego funduszu rehabilitacji, to przyjrzenie się bardzo szczegółowo art. 22. Mówi on o ulgach, które są przyznawane pracodawcom za zlecane zadania. Mówiąc wprost, w moim przekonaniu są tam duże możliwości pozyskania środków, które chcielibyśmy przeznaczyć na wsparcie dwóch obszarów: przede wszystkim organizacji pozarządowych, bo wiem, że tych środków jest za mało, i samorządów, bo tam jest człowiek i tam powinny te środki trafiać, jeśli chodzi o ich wykorzystanie. (Poseł Tadeusz Tomaszewski: Z zadań realizowanych przez organizacje pozarządowe.) Z zadań realizowanych przez organizacje pozarządowe, bo dzisiejszy piętnasty konkurs, o którym pewnie pan poseł chciałby coś powiedzieć, nie wypełnia wszystkich zobowiązań, które mamy, również tych, które są otwarte. Dlatego też w ciągu roku, jak państwo wiecie, instytucja, jaką jest państwowy fundusz, jest na tyle elastyczna, że możemy, gdy dostrzegamy większe wpływy albo gdy mamy nadwyżkę, przesunąć te środki decyzją Komisji Finansów Publicznych oraz ministra finansów na rzecz tych obszarów, w przypadku których to jest możliwe. Innych środków nie będzie, to trzeba sobie powiedzieć. Poza tym budżet jest skonstruowany - pytała o to pani posłanka Rafalska - na miarę naszych możliwości, czyli tego, co wpłynęło do państwowego funduszu z budżetu, i tego, co po prostu się uzbierało, przepraszam za to określenie, z wpłat czy, jak niektórzy wolą, z kar za niezatrudnianie. Odchodząc od materii sprawozdania, bo dotykamy tu spraw najbardziej nas interesujących, bieżących, chcę powiedzieć, że państwowy fundusz rehabilitacji jest w perspektywie 2015 r. absolutnie stabilną instytucją finansową, zabezpieczone jest finansowanie większości zadań. Niepokoją mnie trochę za małe środki na samorząd, ale w trakcie roku będziemy chcieli je zwiększyć i znaleźć jeszcze środki na konkursy dotyczące organizacji pozarządowych, a zatem będziemy poszukiwać tego rodzaju rozwiązań. Kończąc, dziękuję za dyskusję i dziękuję za pytania. Mam świadomość i zawsze będę to powtarzał, iż to jest tego rodzaju obszar, że jest bardzo wiele do zrobienia, szczególnie trzeba wznieść się nieco ponad system, ale dostrzegać osoby z niepełnosprawnością, która będzie w centrum zainteresowania wszystkich instytucji, od organizacji pozarządowych, samorządu poczynając, tak żebyśmy mogli realizować zasadę pomocniczości przy wykorzystaniu środków państwowego funduszu rehabilitacji. Nie unikniemy tego, że niejednokrotnie w wyniku albo błędu urzędnika, albo innych spraw potrzeby osób z niepełnosprawnością zostaną niedostrzeżone. Tak się zdarza, ale robimy wszystko - proszę przyjąć moje zapewnienie - aby takich sytuacji jednostkowych było jak najmniej. Co do systemowych rozwiązań niewątpliwie, tak jak już powiedziałem, w perspektywie należy położyć nacisk na większe zindywidualizowanie, na to, aby osoba z niepełnosprawnością była zaopiekowana, przepraszam za to określenie, w sensie pilotowania i wsparcia na przykład poprzez asystenta osoby z niepełnosprawnością, poprzez trenera pracy, poprzez inne aktywizowanie po to, żeby - jeszcze raz powtórzę - jak najwięcej niepełnosprawnych Polaków mogło zarabiać i samodzielnie finansować realizację swoich potrzeb, a nie czekać na świadczenia, czyli transfery socjalne, bo jak wiadomo upodmiotowienie jest kluczową kwestią. Z nadzieją patrzę na to, że następuje zmiana świadomości, że dla coraz większej liczby pracodawców osoba z niepełnosprawnością jest dzisiaj pożądanym podmiotem na rynku pracy. Spotykam się z pracodawcami, którzy proszą, by kierować do nich do pracy osoby niepełnosprawne, bo chętnie je zatrudnią, tyle że niejednokrotnie nie ma ich w otoczeniu czy też nie są wystarczająco przygotowane. Wyzwań jest zatem dużo. Będziemy kontynuować misję, która jest skupiona na tym, żeby niepełnosprawny Polak mógł czuć się zaopiekowany, bezpieczny, by nie miał poczucia osamotnienia i wykluczenia. Oczywiście jest to wyzwanie, ale wszyscy, którzy będą w to się angażować, niewątpliwie muszą mieć świadomość, że mamy i środki, i system, dzisiaj może niewystarczający, ale jednak wiele przez ostatnie lata udało się zrobić. Mówił o tym pan Michał Stuligrosz, sprawozdawca komisji, za co dziękuję raz jeszcze, dziękuję za tak obszerne i rzetelne przedstawienie tej informacji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)