Mówca: Krzysztof Gawkowski
Data: 2020-01-09 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Zakłady Chemiczne Zachem w Bydgoszczy powstały w roku 1948 i były producentem m.in. materiałów wybuchowych, barwników oraz wielu innych półproduktów chemicznych. Należały do strategicznych w swojej branży. Profil produkcji w zakładach chemicznych zmieniał się jednak na przestrzeni lat wielokrotnie i niestety 30 grudnia 2013 r. zarząd spółki złożył do sądu wniosek o upadłość ze względu na utratę płynności finansowej, a w marcu 2014 r. sąd ogłosił upadłość spółki. Zakłady upadły, ale zanieczyszczenia po nich niestety pozostały. Śmiało można powiedzieć, że Zachem może być polskim Czarnobylem, gdyż problemem dotknięty jest teren o powierzchni ponad 1600 ha, nad którym pieczę sprawuje wielu właścicieli. Głównym miejscem zanieczyszczeń jest składowisko Zielona. Ma ona powierzchnię ponad 11 ha, ale chmura zanieczyszczeń, które są przez lata emitowane, można śmiało powiedzieć, że nawet przez 50 lat, jest bardzo duża i oddziałuje na ponad 600 ha. Na tym obszarze działa przynajmniej kilkanaście organów administracji i służb, które prowadzą różną działalność szczątkową, które mają poszerzyć te badania. Niestety przez lata był między nimi dość wąski przepływ informacji. Na podstawie badań, które przeprowadzone były w latach 2017 i 2018 przez AGH, wynika, że w kierunku Łęgnowa napływa pięć chmur zanieczyszczeń. Konieczne jest ustalenie diagnozy stanu środowiska, określenie, z jakimi substancjami mamy do czynienia, i zaproponowanie odpowiednich działań. Do tego niestety nie wystarczą nam środki samorządu terytorialnego i niezbędne jest zaangażowanie państwa, żeby poradzić sobie z tą tykającą bombą. Warto przypomnieć, że do pana premiera i Rady Ministrów została złożona przez mieszkańców 9 lutego 2019 r. petycja w sprawie rozbrojenia bomby ekologicznej na terenie Zachemu w Bydgoszczy. Petycja została podpisana przez 906 osób, a mieszkańcy biorący udział w podpisywaniu tej petycji podkreślali, że spora liczba dzieci, które tam mieszkają, już może ponosić straty związane z chorobami, na które są one narażone. Prowadzone obecnie badania wskazują, że te zanieczyszczenia są coraz większe i rozprzestrzeniają się w niebywałym tempie. Już niedługo zbliżą się do rzeki Wisły, w pobliże cennego przyrodniczego obszaru Natura 2000 Dolina Dolnej Wisły. Zanieczyszczenia te mogą oddziaływać również na Morze Bałtyckie, co z kolei nadaje przedmiotowemu problemowi znaczenie o zasięgu międzynarodowym. Zwracam się zatem z apelem do pana premiera Mateusza Morawieckiego i ministra klimatu o podjęcie interwencji w przedmiotowej sprawie. Potrzebne jest szybkie przekazanie środków finansowych, które pozwolą na zmniejszenie zagrożenia oraz uchronią Polskę przed ekologiczną degradacją wielu tysięcy hektarów. Problem Zachemu to problem całej Polski, to problem, który niestety wymaga inwestycji, można nawet powiedzieć: wielomiliardowych, a jeżeli dzisiaj nie zaczniemy rozwiązywać tego problemu, nie będziemy uczestniczyli w dyskusji, która pozwoli zabezpieczyć środki finansowe i zbudować odpowiednią strategię przeciwdziałania, to w przyszłości możemy zapłacić taką cenę, jaką w 1986 r. zapłaciła Europa po katastrofie w Czarnobylu. To jest problem ponadpolityczny, to jest problem, który powinniśmy rozwiązać wspólnymi siłami: i ci z prawa, i ze środka, i z lewa, wszyscy razem, dla wspólnego celu - ochrony środowiska, ochrony życia i zdrowia mieszkańców, a przede wszystkim zdrowej, ekologicznej ziemi, która płaci dzisiaj cenę za to, że przez lata była wykorzystywana przez człowieka. Człowiek dzisiaj powinien zapłacić za to, że odtworzy tę ziemię. Dziękuję bardzo. (Oklaski)