Mówca: Henryk Smolarz
Data: 2013-09-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Debata, która toczy się wokół rządowych propozycji zmian w systemie emerytalnym, należy nie tylko do najdłuższych, ale i do najbardziej wyczerpujących. Jako Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego mamy wrażenie, iż padły w niej wszystkie argumenty. Opinia publiczna miała okazję poznać stanowiska wszystkich zainteresowanych stron. Dobrze ujmuje to przekazana Sejmowi 19 września bieżącego roku informacja Rady Ministrów o skutkach obowiązywania ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych. A zatem każdy, kto chciał wyrobić sobie pogląd na temat kierunku zmian proponowanych przez rząd w systemie emerytalnym, miał ku temu wiele okazji. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Działalnością otwartych funduszy emerytalnych zajmujemy się nie od kilku miesięcy, lecz co najmniej od roku 2001, gdy przed wyborami parlamentarnymi po raz pierwszy pojawiły się pomysły ich likwidacji. W jednym z ostatnich wywiadów lider SLD Leszek Miller przyznał, iż obejmując funkcję premiera, myślał o tym. Szkoda jednak, że nie zdecydował się na ten krok. Być może dziś bylibyśmy w innym, znacznie korzystniejszym położeniu. Także prezes Jarosław Kaczyński nie krył swych krytycznych ocen związanych z funkcjonowaniem OFE. (Poseł Anna Bańkowska: Trzeba iść tą drogą.) Podobnie jak jego otoczenie, wielokrotnie deklarował, że jeśli wyborcy mu zaufają i złożą w jego ręce władzę, on wzorem premiera Viktora Orbána znajdzie rozwiązanie problemu otwartych funduszy emerytalnych. Pozwolę sobie wyrazić pogląd, iż, nie bacząc na dzielące nas różnice polityczne w tej Izbie, w kwestii funkcjonowania i przyszłości OFE mamy zbliżone poglądy. Nie sposób zliczyć publikacji poświęconych funduszom, które w ostatnich 12 latach ukazały się na łamach prasy. O dotyczących ich rządowych planach dyskutowano przed kamerami i mikrofonami wszystkich działających w Polsce stacji telewizyjnych i radiowych. W tych debatach padły wszystkie prawdziwe i nieprawdziwe argumenty, jakie można było sobie wyobrazić. Jeśli dziś obrońcy status quo twierdzą, iż dyskusja ta nadal winna się toczyć, nie mają racji. Za to doskonale wiedzą, że każdy dodatkowy tydzień, miesiąc konsultacji oznacza ekstrazysk dla powszechnych towarzystw emerytalnych, czyli prywatnych spółek zarządzających dziś pieniędzmi przyszłych emerytów. Mylą się także, przedstawiając zamiary rządu jako prymitywny skok na kasę, dowód nieudolności premiera i ministra finansów, którzy w obliczu rosnącego długu publicznego zdecydowali się zagarnąć oszczędności Polaków, by móc dalej bezkarnie zadłużać kraj. Prawda jest inna. Polska w ostatnich latach stanęła przed historyczną szansą modernizacji infrastruktury, przemysłu i rolnictwa. Dzięki obecności w Unii Europejskiej otrzymaliśmy olbrzymie środki, które mogliśmy wykorzystać, dokładając z własnej kieszeni część kapitału. Jaki wybór miał rząd? Podnieść podatki? Obciąć i tak niskie wydatki na cele socjalne? Tak, to prawda - rząd zwiększył zadłużenie kraju, lecz korzyści płynące z tego już są widoczne. Myślę o oddanych do użytku drogach i autostradach, nowych laboratoriach naukowych, tysiącach przedsiębiorstw, które skorzystały z unijnego wsparcia. Tego nikt nam nie zabierze. Wczoraj jedna z instytucji lobbujących za utrzymaniem status quo przysłała mi dokument będący, nie wiem, stanowiskiem, ostrzeżeniem dotyczącym zmian, nad którymi pracujemy. W dokumencie tym roi się od takich zwrotów, jak ˝nacjonalizacja˝, ˝przywłaszczenie˝, ˝przejęcie˝, ˝likwidacja˝ i oczywiście ˝naruszenie konstytucji˝. Autorzy zapowiadają odwołanie do Trybunału Konstytucyjnego, a jeśli będzie taka potrzeba, do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Pytanie, czyj interes reprezentują, ma moim zdaniem charakter retoryczny. I zapewniam Wysoką Izbę - nie jest to interes przyszłych emerytów. Rząd, który z mocy prawa jest odpowiedzialny za stan finansów publicznych i sprawne funkcjonowanie systemu emerytalnego, w ocenie Klubu Parlamentarnego PSL jak dotąd wykazał się dużą wstrzemięźliwością. Może nawet zbyt dużą wobec mało wybrednych i merytorycznie nietrafionych zarzutów ze strony promotorów otwartych funduszy emerytalnych. Pochwalamy taką postawę. W czasach gdy temperatura (Oklaski) debaty publicznej zbyt często staje się wysoka, spokojny ton i unikanie ostrych zwrotów w dyskusji winny zostać docenione. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Spór o przyszłość otwartych funduszy emerytalnych w swej istocie jest sporem głęboko ideologicznym. Zwolennicy zachowania obowiązujących rozwiązań przekonują, że tylko fundusze mogą zapewnić nam bezpieczną starość, a konsekwencje przyjęcia rządowych propozycji będą straszne, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych to instytucja niewydolna, kosztowna i bez przyszłości, podobnie jak KRUS, który w imię czystości idei liberalnej winien zostać zlikwidowany. Oczywiście im szybciej, tym lepiej. Promotorzy wysokich zysków właścicieli powszechnych towarzystw emerytalnych dowodzą, iż tylko ich mocodawcy są w stanie skutecznie i efektywnie zarządzać środkami przymusowo gromadzonymi przez przyszłych emerytów. Odrzucamy ten argument, tak jak kiedyś nie wierzyliśmy w kampanię reklamową jednego z OFE, w której obiecywano Polakom wczasy pod palmami. Obowiązujące w naszym kraju prawo oraz dorobek judykatury stanowią, iż państwo ma obowiązek zapewnienia swym obywatelom świadczeń emerytalnych. Prywatni właściciele PTE wiedzą o tym doskonale. Wiedzą też, że jeśli instytucje te zbankrutują, nie będzie sposobu, by odzyskać utracone środki. By się o tym przekonać, wystarczy sięgnąć do publikacji w prasie amerykańskiej, brytyjskiej lub niemieckiej, gdzie nie brak opisów nieszczęść, które spadły na osoby zbytnio ufające przedstawicielom sektora finansowego. Zapewnienie osobom starszym godnej emerytury jest fundamentalnym zobowiązaniem każdego cywilizowanego społeczeństwa. Wypełnienie tego obowiązku należy do nas wszystkich. Oczywiście jeśli ktoś głosi, iż instytucje prywatne mogą na tym polu osiągnąć więcej, ma do tego prawo, lecz nie wolno nam w to wierzyć. Rodzi się przy tym pytanie, dlaczego ci obrońcy wolności gospodarczej odmawiają milionom Polaków możliwości wyboru między prywatnymi OFE a państwowym ZUS. Czyżby obawiali się, że wspierane przez nich instytucje mogą okazać się mniej wiarygodne niż Zakład Ubezpieczeń Społecznych? To słuszna obawa. W ostatnich latach prywatne banki i towarzystwa ubezpieczeniowe zrobiły wiele, by zrujnować przekonanie swych klientów o swej nieomylności. W Polsce nie jest to tak widoczne, jak w Stanach Zjednoczonych, Irlandii czy Wielkiej Brytanii, lecz coraz więcej osób pojmuje, iż należy krytycznie odnosić się do poglądów głoszonych przez promotorów tego sektora. Dziś, 5 lat po upadku banku Lehman Brothers, dobrze znamy konsekwencje tego, co się wówczas stało. Wiemy też, że bez wsparcia państwa, czyli pieniędzy podatników, sektor finansowy nie jest w stanie udzielić nam żadnych wiarygodnych gwarancji. W tych okolicznościach rząd Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego miał obowiązek uczynić wszystko, by Polacy w przyszłości nie musieli zmagać sią z problemami, których nie wywołali. Gromadzenie środków i przyszła wypłata świadczeń emerytalnych jest sprawą zbyt poważną, by pozostawić ją w rękach przedstawicieli prywatnego sektora. Podobne poglądy prezentują dziś wszystkie rządy europejskie i zapewne mają ku temu solidne powody. Nie jesteśmy przekonani i nie podzielamy poglądu zwolenników utrzymania status quo, iż w dłuższej perspektywie, czyli za 30-40 lat, otwarte fundusze emerytalne pokażą, na co je stać. Nisko też oceniamy dotychczasową działalność powszechnych towarzystw emerytalnych, bowiem nie jest niczym nadzwyczajnym korzystanie z przymusowo pozyskiwanych od obywateli środków i pobieranie od tego zbyt wysokich naszym zdaniem prowizji. Rząd ma rację, chcąc przenieść wyrażone obligacjami zobowiązania Skarbu Państwa z otwartych funduszy emerytalnych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma też rację, chcąc umożliwić ubezpieczonym dokonanie wyboru, czy chcą w dalszym ciągu przekazywać swoją składkę do OFE, czy też wolą zaufać ZUS. Ma rację premier Donald Tusk, proponując, by co dwa lata była możliwość przeniesienia swych składek do OFE. Oby stało się to zachętą do większej efektywności dla powszechnych towarzystw emerytalnych, a skorzystamy na tym wszyscy, choć dziś nie ma podstaw do optymizmu. Obawiam się tylko, by osoby zarządzające środkami przyszłych emerytów nie uznały propozycji premiera za objaw słabości i nie wystąpiły z kolejnymi żądaniami. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W lutym 2009 r. wypłacono pierwszą emeryturę z OFE. Była to kwota 23,65 zł. Przyjmuję argument, że tak niskie świadczenie było wynikiem krótkiego okresu członkostwa, czyli 10 lat. W roku 2011 średnia emerytura kapitałowa wzrosła do 94,18 zł, przy czym świadczenia dla niektórych osób mogły pozostać niższe. Pytam, czy taki był cel autorów reformy z roku 1998? Nie wolno nam tolerować sytuacji, w której 11 z 13 obecnie funkcjonujących na rynku OFE pobiera opłatę na maksymalnie dopuszczalnym poziomie 3,5%. W bardziej rozwiniętych od nas krajach na podobne prowizje decydują się fundusze oferujące swym klientom bardzo wysokie stopy zwrotu przy jednoczesnym wysokim ryzyku. Powszechne towarzystwa emerytalne ani zbytnio nie ryzykują, ani też nie mogą pochwalić się nadzwyczajnymi sukcesami. Doradzałbym im większą wstrzemięźliwość w pobieraniu opłat. Być może wtedy cieszyłyby się większym zaufaniem Polaków. To normalne, że chcemy w przyszłości mieć zapewnione godne świadczenia. Gdyby przymusowe pobieranie składek i inwestowanie ich na giełdzie lub w papiery wartościowe było skutecznym sposobem pomnażania kapitałów, świat z pewnością korzystałby z tego rozwiązania. Ale tak nie jest. Dlaczego? Ponieważ jedynym gwarantem zapewnienia godnych świadczeń w przyszłości jesteśmy my sami. Zbyt często tak zachwalana niewidzialna ręka rynka w sektorze finansowym okazywała się ręką aferzysty. (Dzwonek) Jeśli można, pani marszałek. Winniśmy ufać jednak we własne siły. Dobrze przy okazji tej debaty, że rząd przypomina nam właśnie o tym. Jeśli będziemy krajem bogatym, o niskim bezrobociu, wysokich pensjach, a nasze zakłady przemysłowe będą zaliczały się do najnowocześniejszych w świecie, będziemy mogli być spokojni o wysokość emerytur. Po prostu będzie nas jako społeczeństwo na nie stać. Jeśli zaś pozostaniemy krajem biednym, o wysokim bezrobociu, będącym montownią Europy, a jedyną naszą przewagą konkurencyjną okaże się tania i zdyscyplinowana siła robocza oraz niskie podatki, to z otwartymi funduszami emerytalnymi czy też bez nich przyjdzie nam borykać się ze skromnymi świadczeniami, kiepską służbą zdrowia i wynikającymi z tego problemami społecznymi. Głęboko wierzę w to, że ten scenariusz się nie spełni, że mądrze wykorzystamy szanse, jakie daje nam członkostwo w Unii Europejskiej, że rząd Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego skutecznie będzie dbał o stan polskiej gospodarki. Jeśli dzięki proponowanym dziś zmianom pojawi się możliwość obniżenia poziomu długu publicznego, należy to uczynić. Nawet jeśli nie podoba się to tzw. ekspertom, oczywiście niezależnym. Jednocześnie krok ten stanie się zobowiązaniem wobec milionów rodaków: skoro to uczyniliście, pokażcie, na co was stać. Czy rząd w sposób odczuwalny obniży bezrobocie? Czy poszerzy bazę płatników świadczeń, a dzięki temu na przykład ZUS i Narodowy Fundusz Zdrowia będą dysponowały większymi budżetami? To proste i konkretne cele. Mamy nadzieję, że zostaną osiągnięte. Pani Marszałek! Bardzo dziękuję za dłuższy czas. Oświadczam, iż klub Polskiego Stronnictwa Ludowego w pełni popiera i akceptuje przedstawioną przez rząd informację. Dziękuję bardzo. (Oklaski)