Mówca: Krajowej Rady Sądownictwa Dagmara Pawełczyk-Woicka
Data: 2022-06-09 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Powołanie Krajowej Rady Sądownictwa wynikało z ustaleń okrągłego stołu. Krajowa Rada Sądownictwa została utworzona z dniem 29 grudnia 1989 r. na mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1989 o Krajowej Radzie Sądownictwa. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa poszerzył zakres kompetencji rady m.in. o współdecydowanie o budżecie wymiaru sprawiedliwości. Do kompetencji rady przekazano także uchwalanie zbioru zasad etyki zawodowej sędziów. Zaowocowało to systematycznym wzrostem nakładów na sądownictwo powszechne. Rada jest strażnikiem niezależności sądów i niezawisłości sędziów - art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Rada jest także jedynym organem państwa uprawnionym do przedstawiania prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosków o powołanie na urząd sędziego, na wszystkie stanowiska sędziowskie. Krajowa Rada Sądownictwa jest samodzielnym, centralnym organem państwowym, którego funkcje powiązane są z władzą sądowniczą. Krajowa Rada Sądownictwa wykonuje swoje zadania przy pomocy biura rady. Ustrój, zakres, działania i tryb pracy Krajowej Rady Sądownictwa oraz sposób wyboru jej członków określa ustawa z 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa. Istotne zmiany dotyczące funkcjonowania i zasad wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa wprowadziła ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem 17 stycznia 2018 r. Ustawą tą zmieniono sposób wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa spośród sędziów. Przedmiotowa ustawa przyznała możliwość zgłaszania kandydatów na sędziów członków Krajowej Rady Sądownictwa grupie co najmniej 2 tys. obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy ukończyli 18 lat, mają pełna zdolność do czynności prawnych i korzystają z pełni praw publicznych, lub grupie co najmniej 25 sędziów w stanie czynnym. Ostateczny wybór przyznano zaś Sejmowi, który wybiera 15 sędziów spośród zgłoszonych kandydatów na wspólną 4-letnią kadencję. Wspólna kadencja dla członków rady, którzy są sędziami, została wprowadzona w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 czerwca 2017 r. uznającym za niekonstytucyjne rozumienie kadencji członków rady wybranych spośród sędziów w ten sposób, że ma ona charakter indywidualny. Kwestia wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa przez Sejm stanowi źródło sporu politycznego. Art. 9a ustawy o Krajowej Rady Sądownictwa stanowiący o wyborze sędziów członków Krajowej Rady Sądownictwa przez Sejm został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 25 marca 2019 r. w sprawie o sygn. akt K12/18 uznał, że art. 9a jest zgodny z art. 187 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 w związku z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 173 oraz z art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustrojodawca zasadnicze kwestie związane z funkcjonowaniem rady przekazał do regulacji ustawowej, pozostawiając w tekście konstytucji jedynie pewien minimalny standard konstytucyjności Krajowej Rady Sądownictwa. Zarówno na etapie prac nad tekstem konstytucji, jak i współcześnie sam fakt istnienia Krajowej Rady Sądownictwa umocowanej konstytucyjnie nie jest immanentnie wpisany w istnienie demokratycznego państwa prawa. Fakt bycia reprezentacją środowiska prawniczego wynika bowiem nie ze sposobu wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa, ale z tego, że z dużą przewagą wybierani są do jej składu sędziowie, co jest objęte gwarancją konstytucyjną. W 2021 r. ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa nie była nowelizowana, natomiast uchwalą Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 28 maja 2021 r. dokonano zmiany w Regulaminie Krajowej Rady Sądownictwa stanowiącym załącznik do uchwały nr 158/2019 z dnia 24 stycznia 2019 r. w sprawie Regulaminu Krajowej Rady Sądownictwa. Nowe brzmienie otrzymały § 5, § 8 i § 26a ust. 1 Regulaminu Krajowej Rady Sądownictwa. Zgodnie ze zmienionym § 5 ust. 2 Regulaminu Krajowej Rady Sądownictwa członek rady potwierdza udział w innych niż posiedzenie plenarne pracach na rzecz rady złożeniem podpisu w karcie pracy i wskazaniem rodzaju wykonywanej pracy. Po § 8 ust. 1 Regulaminu Krajowej Rady Sądownictwa dodano ust. 1a, w myśl którego członek Krajowej Rady Sądownictwa może brać udział maksymalnie w pracach dwóch komisji problemowych powołanych w radzie. W § 26a ust. 1 dokonano zmiany umożliwiającej komisjom rady odbywanie posiedzeń przy użyciu środków komunikacji elektronicznej oraz głosowanie w trybie obiegowym w przypadkach określonych w odrębnych przepisach. Uprzednio taki tryb pracy był dopuszczalny w przypadku rady, prezydium rady i zespołu członków Krajowej Rady Sądownictwa. Art. 179 konstytucji wskazuje, że Krajowa Rada Sądownictwa posiada wyłączną kompetencję do przedstawiania prezydentowi wniosków w sprawie powołania sędziów. Art. 186 ust. 2 konstytucji stanowi podstawę do występowania przez Krajową Radę Sądownictwa do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności z konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Natomiast zgodnie z ustawą o Krajowej Radzie Sądownictwa do kompetencji rady należy: przedstawianie prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosków o mianowanie egzaminowanych aplikantów aplikacji sędziowskiej i aplikacji prokuratorskiej na stanowiska asesorów sądowych w sądach powszechnych lub wyrażanie sprzeciwu wobec mianowania kandydatów na te stanowiska; uchwalanie zbioru zasad etyki zawodowej sędziów i asesorów sądowych oraz czuwanie nad ich przestrzeganiem; wypowiadanie się o stanie kadry sędziowskiej i asesorskiej; wyrażanie stanowiska w sprawach dotyczących sądownictwa, sędziów i asesorów sądowych, wniesionych pod jej obrady przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, inne organy władzy publicznej lub organy samorządu sędziowskiego; opiniowanie projektów aktów normatywnych dotyczących sądownictwa, sędziów i asesorów sądowych, a także przedstawianie wniosków w tym zakresie; opiniowanie programów szkolenia w ramach aplikacji sędziowskiej, zakresu i sposobu przeprowadzania konkursów na aplikację sędziowską oraz egzaminów sędziowskich; opiniowanie rocznych harmonogramów działalności szkoleniowej w zakresie dotyczącym szkolenia i doskonalenia zawodowego sędziów, asesorów sądowych i pracowników sądów; rozpatrywanie wniosków o przeniesienie sędziego w stan spoczynku; wyrażanie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego - po osiągnięciu granicy wieku przejścia w stan spoczynku; rozpatrywanie oświadczeń o przejściu w stan spoczynku składanych przez sędziów, którzy uzyskali zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego; rozpatrywanie wystąpień sędziów w stanie spoczynku o powrót na stanowisko sędziowskie; rozpatrywanie odwołań sędziów i asesorów sądowych od zmian zakresu ich czynności; wyrażanie opinii w sprawie odwołania prezesa albo wiceprezesa sądu powszechnego oraz prezesa albo zastępcy prezesa sądu wojskowego; prawo wskazywania jednego członka Rady Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury; prawo do wyrażania opinii w sprawie powołania i odwołania dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury; rozpatrywanie skarg i wniosków w sprawach wskazanych w ustawie; i wreszcie nowa kompetencja - od 4 maja 2019 r. -sprawowanie nadzoru nad przetwarzaniem danych osobowych przez Trybunał Konstytucyjny, Trybunał Stanu, Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny oraz sądy apelacyjne i wojskowe sądy okręgowe, w ramach prowadzonych przez nie postępowań. Proszę państwa, w dalszej części sprawozdania omówię te poszczególne kwestie, jak to wyglądało w 2021 r. Prezydium Krajowej Rady Sądownictwa w 2021 r. składało się z pana sędziego Leszka Mazura, który był przewodniczącym rady od 27 kwietnia 2018 r. do 21 stycznia 2021 r., kiedy złożył rezygnację z funkcji przewodniczącego, sędziego Pawła Styrny, który został przewodniczącym rady od 29 stycznia 2021 r., posła Arkadiusza Mularczyka, wiceprzewodniczącego rady od 13 października 2020 r., sędziego Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku Wiesława Johanna, który był wiceprzewodniczącym rady, sędziego Marka Jaskulskiego, członka prezydium, sędziego Joanny Kołodziej-Michałowicz, członka prezydium od dnia 19 lutego 2021 r., sędziego Teresy Kurcyusz-Furmanik, członka prezydium do 11 stycznia 2021 r., kiedy nastąpiło wygaśnięcie mandatu członka Krajowej Rady Sądownictwa w związku z przejściem w stan spoczynku z dniem 12 stycznia 2021 r., oraz sędziego dr. Macieja Mitery, członka prezydium. Rada wewnętrznie jest podzielona na komisje. Są to komisje stałe, co wynika z ustawy: Komisja do spraw odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów i asesorów sądowych, Komisja budżetowa, Komisja do spraw wizytacji i lustracji, Komisja do spraw etyki zawodowej sędziów i asesorów sądowych. W 2021 r. działały również komisje problemowe, są to ad hoc powoływane komisje: Komisja do spraw kontaktów międzynarodowych, Komisja do spraw skarg, wniosków i petycji, Komisja do spraw reformy wymiaru sprawiedliwości, a także Komisja biblioteczna, zlikwidowana uchwałą rady nr 611/2021 z dnia 28 maja 2021 r., oraz Komisja do spraw nadzoru nad przetwarzaniem danych osobowych. Proszę państwa, do 14 stycznia 2021 r. funkcję rzecznika prasowego pełnił sędzia dr Maciej Mitera, który został odwołany uchwałą nr 36/2021 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 14 stycznia 2021 r. W 2021 r. nie dokonano wyboru nowego rzecznika prasowego. Zastępcą rzecznika prasowego w 2021 r. był sędzia Jarosław Dudzicz. W skład Rady Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury wchodzi również członek wskazany przez Krajową Radę Sądownictwa. Dnia 29 grudnia 2017 r. na członka rady programowej został wskazany sędzia Sądu Najwyższego Dariusz Zawistowski, który zajmował swoje stanowisko w radzie programowej przez okres 4 lat, do upływu kadencji. W dniu 30 listopada 2021 r. rada wskazała sędziego Jarosława Dudzicza jako swojego przedstawiciela w Radzie Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Dodam, że wygaśnięcie mandatu w radzie nie powoduje jednoczesnego wygaśnięcia tego mandatu. W skład komisji konkursowej do przeprowadzenia konkursu na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską w 2021 r. jako przedstawiciela Krajowej Rady Sądownictwa powołano sędzię Katarzynę Chmur. Proszę państwa, w Krajowej Radzie Sądownictwa działa wspólna komisja orzekająca w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Od 12 września 2017 r. do 20 października 2021 r. przedstawicielem w tej komisji był sędzia Sądu Apelacyjnego w Krakowie Jan Kremer (Dzwonek), a od 20 października 2021 r. zastąpił go sędzia Leszek Mazur.