Mówca: Sprawozdawca Gabriela Masłowska
Data: 2021-07-21 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Rządowy projekt ustawy o kasach zapomogowo-pożyczkowych z druku nr 1313 był przedmiotem pierwszego czytania w Komisji Finansów Publicznych w dniu 20 lipca. Projekt nie wzbudzał wielu kontrowersji. Uwagi to w większości propozycje legislacyjne i porządkujące Biura Legislacyjnego Sejmu. Działalność pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, znana powszechnie od lat, była regulowana dotychczas w ustawie o związkach zawodowych z 23 maja 1991 r. oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z 19 grudnia 1992 r. w sprawie pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych w zakładach pracy. W wyniku zmiany ustawy o związkach zawodowych obowiązującej od 1 stycznia 2019 r., która wprowadziła w miejsce zakładu pracy i pracowników pojęcie pracodawcy i osoby wykonującej pracę zarobkową, oraz w związku z tym, że problematyka kas zapomogowo-pożyczkowych wiąże się z działalnością związków zawodowych jedynie pośrednio przez społeczną kontrolę związków zawodowych nad kasami, postanowiono wyłączyć z ustawy o związkach zawodowych przepisy dotyczące kas zapomogowo-pożyczkowych i zawrzeć je w odrębnej ustawie. W wyniku rozwiązań przyjętych w omawianej ustawie aby być członkiem kasy zapomogowo-pożyczkowej, nie trzeba należeć do związków zawodowych, a kasy zapomogowo-pożyczkowe mogą powstać u pracodawcy, u którego nie ma związków zawodowych. Ustawa zawiera zasady tworzenia, organizowania i działania organów kas zapomogowo-pożyczkowych u pracodawców oraz zasady ich likwidacji. Konkretne przepisy mają być zawarte w statutach kas zapomogowo-pożyczkowych i w ustawie jest określony cały wachlarz tych przepisów, które nie tworzą jednak zamkniętego katalogu. Kasy zapomogowo-pożyczkowe u pracodawcy może utworzyć 10 osób wykonujących u tegoż pracodawcy pracę zarobkową, a nie, jak to było dotychczas, 10 pracowników. Jak wspomniałam, różnica polega na tym, że pojęcie osoby wykonującej pracę zarobkową jest pojęciem szerszym od pojęcia pracownika, bo obejmuje także, poza tymi osobami, które pobierają wynagrodzenie ze stosunku pracy, osoby takie jak np. zleceniobiorcy czy wykonawcy dzieł itd. Ustawa reguluje też sprawę kontroli nad działalnością kas zapomogowo-pożyczkowych. Kontrolę sprawują wszystkie związki zawodowe u danego pracodawcy, a jeśli nie ma w tym zakresie jednomyślności i porozumienia, to największy związek zawodowy. Jeżeli nie ma związków zawodowych, z czym się także spotykamy, kontrolę taką sprawuje rada pracownicza. W przypadku braku rady pracowniczej kontrolę sprawuje reprezentacja osób wyłoniona według procedury przyjętej u danego pracodawcy. Zachowane zostały więc, jak wspomniałam przed chwilą, funkcje kontrolne związków zawodowych względem kas zapomogowo-pożyczkowych, np. poprzez prawo zwołania walnego zebrania członków kasy na wniosek przedstawicieli związku zawodowego, a także uczestnictwa w nim osoby reprezentującej związek zawodowy. Projekt zawiera ponadto przepisy dotyczące obligatoryjnego i fakultatywnego skreślania członków kasy zapomogowo-pożyczkowej z listy członków, określa zasady udzielania pożyczki i zapomogi, zasady odwołania członka zarządu lub komisji rewizyjnej przed upływem kadencji i przeprowadzenia wyborów uzupełniających, mówi także o pokrywaniu kosztów działalności międzyzakładowej kasy zapomogowo-pożyczkowej, zawarte są w nim również przepisy dotyczące wypłaty wkładu członkowskiego, podjęcia uchwały o likwidacji, jeśli walne zebranie członków zgłosi taką inicjatywę. W ustawie znajdziemy również przepisy dotyczące postępowania z danymi objętymi RODO, a także wskazanie 18-miesięcznego okresu dostosowania statutów do przepisów obecnej ustawy - 18 miesięcy od wejścia jej w życie - oraz 18-miesięcznego terminu zgłoszenia do krajowego rejestru urzędowego. Wątpliwości posłów podczas prac komisji wzbudzała ochrona danych osobowych, zwłaszcza w tym zakresie, który dotyczy danych wrażliwych związanych ze stanem zdrowia. Wyjaśnienia ze strony ministerstwa sprowadzają się do tego, że dane dotyczące stanu zdrowia będą wymagane, będą obligatoryjne jedynie w sytuacji, gdy ich pozyskanie będzie niezbędne do udzielenia pomocy w postaci pożyczki lub zapomogi. Zgłoszona została także pewna dosyć interesująca propozycja, aby zapomogi udzielane przez kasy zapomogowo-pożyczkowe wyjąć spod egzekucji. Do projektu ustawy bardzo dużo uwag zgłosiły różne instytucje państwa - mamy je zawarte w protokole dołączonym do tej ustawy - zarówno GIODO, jak i ˝Solidarność˝ i inne związki zawodowe, przedstawiciele pracodawców. Uważam, że - jak wynika z informacji zawartej w protokole - nie wszystkie postulaty tychże organów zostały uwzględnione podczas konsultacji. Sądzę, że warto by się nad nimi jeszcze raz pochylić i niektóre z tych postulatów być może uwzględnić jeszcze na tym etapie procedowania. Wnoszę jako sprawozdawca o dalsze procedowanie nad projektem ustawy, który jako jednolity projekt dotyczący działalności kas zapomogowo-pożyczkowych całościowo obejmuje problematykę w odrębnej ustawie. Tym samym będzie łatwiejszy dostęp osób zainteresowanych, często słabo poruszających się w problematyce prawnej, do przepisów tej ustawy, z której korzysta bardzo dużo Polaków. Z dobrodziejstw kas zapomogowo-pożyczkowych wielu Polaków korzysta od lat. Dziękuję za uwagę.