Mówca: Józef Zych
Data: 2013-08-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego zapoznał się ze sprawozdaniem Komisji Nadzwyczajnej do Spraw Zmian w Kodyfikacjach o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, Kodeks karny i niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1586) i oświadcza, iż ta kodyfikacja ma bardzo istotne znaczenie. Należy na wstępie zgodzić się z poglądem, że wprowadzenie procesu kontradyktoryjnego niesie pewne ryzyko. Ale wszystko zależeć będzie od tego, w jaki sposób prokuratorzy, adwokaci, radcowie prawni zostaną przygotowani do prowadzenia tego procesu, w jaki sposób, jak podejdą do gromadzenia dowodów. Tak więc to jest problem pierwszy. Wydaje się, że w niektórych środowiskach prawniczych, głównie w prokuraturze, co do tego istnieją pewne obawy. Przechodząc jednak już do szczegółowego omawiania samego projektu, chciałbym zwrócić uwagę, że przede wszystkim wprowadzenie możliwości postępowania mediacyjnego jest godne podkreślenia. Oczywiście my w Polsce mamy pewne doświadczenia, jeżeli chodzi o mediacje. One występowały najpierw głównie w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, kiedy chodziło o problemy rozwodowe, następnie mieliśmy do czynienia z nimi w prawie cywilnym, gdy chodziło o odszkodowania. I tutaj tę rolę spełniały zazwyczaj zakłady ubezpieczeń, które prowadziły tzw. postępowanie ugodowe przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Powodzenie tej instytucji zależeć będzie przede wszystkim od tego, jak do postępowania mediacyjnego będą przygotowane osoby, do których prokurator i pokrzywdzony zgodzą się wystąpić, a także inne instytucje. Pewne doświadczenia w tym zakresie na dzień dzisiejszy ma Krajowa Rada Radców Prawnych, która od dłuższego czasu przygotowuje radców prawnych do prowadzenia takiego postępowania. Sądzę, że również adwokatura powinna się włączyć w ten proces. I to może w istotny sposób w przyszłości ograniczyć ilość spraw sądowych. Zagadnieniem bardzo ważnym, ale to już z punktu widzenia samych poszkodowanych, jest to ujęte w art. 49a i 291 § 1, w którym ustawa odnosi się do art. 46 Kodeksu karnego. Przypomnę, że art. 46 Kodeksu karnego w § 1 stanowi, że w razie skazania sąd może orzec na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a przepisów prawa o przedawnieniu nie stosuje się. I teraz okazuje się, że mamy propozycję w art. 49a, która brzmi następująco: ˝Jeżeli nie wytoczono powództwa cywilnego, pokrzywdzony, a także prokurator, może aż do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć wniosek, o którym mowa w art. 46 § 1 Kodeksu karnego˝. A więc chodzi o nałożenie obowiązku naprawienia szkody w całości lub w części albo zadośćuczynienia. Najczęściej, jak wykazuje praktyka, z art. 46 w postępowaniu karnym, a więc w postępowaniu adhezyjnym, korzystają ci poszkodowani, dotyczy on tych, którzy ulegli wypadkom drogowym, bo tak się składa, że w Polsce tych wypadków i poszkodowanych jest najwięcej, rocznie to jest ok. 52 tys. wypadków, a samych pokrzywdzonych jest ok. 150 tys. Zatem jest to bardzo istotny przepis, z tym że trzeba od razu powiedzieć, że z reguły właśnie postępowanie cywilne o odszkodowanie, w tym o zadośćuczynienie, występuje w procesie cywilnym dopiero po zakończeniu procesu karnego, bo wtedy mamy już rozstrzygnięty problem odpowiedzialności. I drugi przepis - art. 291 § 1, również bardzo istotny z punktu widzenia ochrony pokrzywdzonych, który stanowi, że w razie zarzucenia oskarżonemu popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, nawiązkę lub świadczenie pieniężne albo nałożyć obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego. A więc to jest przepis istotny, z tym że oczywiście to wszystko zależy także od tego, jakie są możliwości samego takiego oskarżonego, który dopuścił się najpierw popełnienia przestępstwa, a następnie, przy popełnieniu przestępstwa, wyrządzenia szkody. Wysoki Sądzie! Sprawą niezwykle ważną... (Głos z sali: Jesteśmy w Sejmie.) ...która w ostatnim okresie w orzecznictwie sądowym wystąpiła - szczególnie mamy ten przypadek orzeczenia w Lublinie - jest problem niedopuszczalności korzystania z dowodu uzyskanego dla celów postępowania karnego za pomocą czynu zabronionego. Zagadnienie to występowało w doktrynie i oczywiście poglądy na ten temat w różnych okresach zresztą były różne. Trzeba przyjąć, że to jednoznaczne rozstrzygnięcie absolutnie jest zgodne z zasadami postępowania, a także kładzie tamę takim możliwościom, które niestety w ostatnim czasie w Polsce występują, a mianowicie przygotowywania, że tak powiem, dowodów za pomocą różnego rodzaju czynów niedozwolonych. A zatem mamy tu istotny postęp. W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego oświadczam, że będziemy głosować zgodnie z rekomendacją komisji. Dziękuję.