Mówca: Maria Nowak
Data: 2014-04-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dziś, zgodnie z zapowiedzią wygłaszaną na poprzednich posiedzeniach, będą kontynuowała swoje wystąpienie, czyli przedstawię ciąg dalszy historii Śląska. Ostatnią wypowiedź zakończyłam na roku 1740, który był okresem ponad 200-letniego panowania na tych ziemiach cesarstwa austro-węgierskiego. W tymże 1740 r. rozpoczęła się I wojna śląska, po wkroczeniu do tego regionu wojsk króla pruskiego Fryderyka II z rodu Hohenzollernów. Na Górnym Śląsku ludność stawiła zdecydowany opór najeźdźcy, ale mimo to po dwóch latach walk prawie cały Śląsk otrzymały Prusy, przy Austrii pozostały tylko niewielkie skrawki na południu. Po kolejnych dwóch latach wybuchła II wojna śląska, a przez Śląsk przemaszerowały armie pruska, austriacka, węgierska oraz króla Polski Augusta III jako władcy Saksonii. Szybko podpisany pokój utwierdzał pruskie panowanie nad Śląskiem. W kilka lat później wybuchła III wojna śląska, nazwana siedmioletnią, przynosząca tej ziemi ponownie rabunki i zniszczenia, a zakończyła się trwałym podziałem Śląska. W wyniku tych wydarzeń Śląsk utracił swą względną niezależność i przywileje, król Fryderyk unieważnił krajowy parlament stanowy, a księstwo zreorganizował na wzór innych prowincji pruskich. Nastąpiła też planowa germanizacja ludności. Wprowadzony został urzędowy język niemiecki do administracji, szkół i fabryk. Zakazano obchodzenia polskich świąt ludowych i religijnych, zwalczano także polskie nabożeństwa, a osoby nieposługujące się językiem niemieckim były zdecydowanie dyskryminowane, na przykład nie mogły zawrzeć związku małżeńskiego. Mimo to pod koniec wieku XVIII na Dolnym Śląsku ludność polska stanowiła nadal 20% ogółu, a na Górnym Śląsku, co warte jest podkreślenia - aż 72%. W okresie wojen napoleońskich miejscowa ludność, widząc polskie oddziały u boku Francuzów, miała nadzieję na zmianę sytuacji politycznej. Tak się jednak nie stało, a podczas regulowania spraw Europy na kongresie wiedeńskim o Śląsku w ogóle nie było mowy. Zmiany nadeszły dopiero w okresie Wiosny Ludów. Demonstracje i walki miały miejsce nie tylko w miastach, ale także na śląskiej wsi, którą w efekcie zwolniono z części feudalnych ciężarów. Najważniejsze jednak, że polska ludność zażądała poszanowania ojczystego języka. Na Górnym Śląsku zaczęły powstawać polskie organizacje, pisma, biblioteki. Akcjami tymi kierowali Józef Lompa i Emanuel Smołka. W berlińskim Zgromadzeniu Narodowym pojawiło się aż 13 posłów polskich z Górnego Śląska pod przewodnictwem księdza Józefa Szafranka z Bytomia. Powstał Klub Narodowy w Bytomiu zrzeszający polskich górników i chłopów. W tym czasie nastąpił też szybki rozwój ekonomiczny i przemysłowy Śląska. Pierwsza linia kolejowa powstała w 1842 r. pomiędzy Wrocławiem i Oławą. Na Górnym Śląsku silnie rozwinęło się górnictwo węgla kamiennego i hutnictwo, a wraz z tym równie szybko rosły miasta górnośląskie związane z przemysłem - Katowice, Gliwice, Królewska Huta, obecna nazwa to Chorzów, i wiele innych. Z czasem Górny Śląsk z 5 mln mieszkańców stał się najważniejszym obok Zagłębia Ruhry zapleczem przemysłowym Prus przynoszącym zresztą ogromne dochody państwu i właścicielom hut i kopalń. Jest to okres przeobrażania się Prus i innych państw niemieckich w Cesarstwo Niemieckie. To czas początków kulturkampfu kanclerza Bismarcka, co zakończy względną swobodę, jaką na tle narodowościowym cieszyli się Górnoślązacy uważani wtedy za Prusaków mówiących po polsku. Ponieważ mój czas się kończy, na następnym posiedzeniu Sejmu postaram się kontynuować przedstawianie historii Śląska (Dzwonek), ze szczególnym uwzględnieniem Górnego Śląska. Dziękuję bardzo.