Mówca: Tadeusz Tomaszewski (tekst niewygłoszony)
Data: 2023-07-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Moje oświadczenie dotyczy apelu polskich ekonomistów o przywrócenie przejrzystości finansów publicznych. Apel: My, niżej podpisani, zwracamy się o pilną interwencję w sprawie przywrócenia właściwej rangi budżetowi państwa jako głównemu planowi finansów publicznych. W ocenie ekspertów budżety w ostatnich latach w rażący sposób łamią zasady, ramy i granice, które organy publiczne powinny uwzględniać podczas planowania, a potem uchwalania i realizowania budżetu państwa. Jednym z podstawowych zastrzeżeń jest wykluczenie z ustawy budżetowej tych wydatków, które realizowane są przez Bank Gospodarstwa Krajowego i Polski Fundusz Rozwoju oraz emisji papierów dłużnych na pokrycie tych wydatków. Dnia 29 czerwca 2023 r. ukazał się raport Instytutu Odpowiedzialnych Finansów, Fundacji Przyjazny Kraj oraz Instytutu Finansów Publicznych pt. ˝Zagrożenia nadmiernego długu publicznego. Edycja 2023˝. Jego autorzy wskazują, że pominięcie tej części operacji finansowych w ustawie budżetowej jest nieuzasadnione, ponieważ są to działania wynikające z realizacji zadań publicznych i mające poważne skutki dla całości finansów państwa. Wybiórcze ujęcie wydatków w budżecie państwa obniża jego konstytucyjną rangę, skutkując m.in. brakiem możliwości kontroli parlamentu nad wykonywaniem przez rząd zadań związanych z zarządzaniem finansami publicznymi. Eksperci zwracają też uwagę na eskalację nieprzejrzystości finansów publicznych. Z każdym rokiem jej skala zwiększa się. Według danych Ministerstwa Finansów deficyt budżetu państwa w 2022 r. wyniósł 12,6 mld zł (deficyt zapisany w budżecie). W istocie jednak prawdziwy deficyt budżetu państwa wyniósł 101 mld zł, co wynika z danych przekazywanych przez Polskę do Komisji Europejskiej. Oznacza to, że Rada Ministrów w sprawozdaniu z wykonania budżetu za 2022 r. przedstawia ok. 12% prawdziwego deficytu rządowego. Ta sytuacja w połączeniu z innymi działaniami zaburzającymi przejrzystość finansów publicznych sprawia, że kontrola społeczna i parlamentarna nad rozporządzaniem przez rząd środkami finansowymi obywateli jest niemożliwa. Zwróciła na to uwagę Najwyższa Izba Kontroli, w wyniku czego Kolegium NIK po raz pierwszy w historii nie wyraziło pozytywnej opinii dla sprawozdania Rady Ministrów z wykonania budżetu państwa za rok miniony. Kolegium NIK w swojej uchwale wyraziło zaniepokojenie faktem, że od 2020 r. gospodarka finansowa państwa w znacznej części prowadzona była poza budżetem państwa i z pominięciem rygorów właściwych dla tego budżetu. Najwyższa Izba Kontroli zwraca uwagę, że od 3 lat na niespotykaną dotychczas skalę prowadzone są działania naruszające podstawowe zasady budżetowe, w tym w szczególności przejrzystości, jedności, jawności oraz roczności budżetu. Wpływają one na ograniczenie znaczenia budżetu państwa jako najważniejszego planu finansowego państwa określonego w art. 219 Konstytucji RP oraz w art. 109 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Działania te nie tylko wpływają na zaburzenie przejrzystości prezentowanych danych o finansach publicznych, ale również uniemożliwiają ich porównanie w kolejnych latach, a co najistotniejsze, utrudniają kontrolę parlamentarną społeczną nad gromadzeniem i wydatkowaniem środków publicznych - uchwała Kolegium NIK w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów za rok 2022. Obywatele mają prawo do zrozumienia sposobu pozyskiwania i wydawania środków publicznych oraz wpływania na nie. Niestety to prawo obywatelskie w ostatnich latach nie jest respektowane. Wobec powyższej sytuacji organizacje pozarządowe i instytucje naukowe podejmują samodzielne, oddolne starania na rzecz zapewnienia dostępu opinii publicznej do kompletnej informacji o finansach publicznych. Zawiązaliśmy Koalicję na Rzecz Przejrzystości Finansów Publicznych, do której przystępują niżej podpisane organizacje. Jako koalicja wspieramy projekt powołania przy Instytucie Finansów Publicznych obywatelskiego rzecznika przejrzystości finansów publicznych, którego rolą będzie monitorowanie budżetowych i pozabudżetowych operacji finansowych państwa oraz zabieganie o przywrócenie jawności i społecznej kontroli nad zarządzaniem środkami finansowymi obywateli. Rzecznik będzie działać w imieniu obywateli ze wsparciem koalicji. Budżet państwa jest instytucją konstytucyjną i wymaga szczególnej ochrony. Ani pandemia, ani wojna nie usprawiedliwiają umniejszania jego rangi, wyprowadzania spod kontroli społecznej ogromnych kwot wydatków publicznych oraz stosowania kreatywnych trików księgowych w celu zaniżania deficytu budżetowego i omijania reguł budżetowych. W związku z tym apelujemy o podjęcie natychmiastowych działań organizacyjnych i legislacyjnych: zabraniających stosowania zabiegów księgowych w celu zaniżania deficytu budżetowego oraz przywracających pełną kontrolę parlamentu, a co za tym idzie, kontrolę społeczną nad pełnym, prawdziwym budżetem państwa. Niezależnie od poglądów politycznych, paradygmatów ekonomicznych - czy to bardziej wolnorynkowych, czy to bardziej socjalnych - wszystkim nam powinno zależeć na pełnym, prawdziwym obrazie finansów publicznych. Przejrzystość finansów publicznych jest fundamentem państwa demokratycznego. Przebieg posiedzenia