Mówca: Tomasz Makowski
Data: 2013-02-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Debata, która dzisiaj nas czeka, rozpoczyna dyskusję nad pakietem projektów ustaw przygotowanych przez Klub Poselski Ruch Palikota. Dotyczą one reformy samorządu, ale i wykonywania zawodu polityka. Reforma zakłada: ograniczenie kadencyjności parlamentarzystów, likwidację powiatów, likwidację Senatu, ograniczenie kadencyjności radnych. To, co dzisiaj chciałbym zaprezentować, to druk nr 1015, mówiący o ograniczeniu kadencyjności wójtów, burmistrzów i prezydentów. Celem niniejszego projektu jest wprowadzenie ograniczenia okresu sprawowania funkcji publicznej wójta, burmistrza, prezydenta miasta poprzez wskazanie maksymalnej liczby kadencji organu samorządowego wybieranego w wyborach bezpośrednich, podczas których dana osoba może tę funkcję pełnić. W tym celu konieczna jest zmiana ustawy Kodeks wyborczy poprzez wprowadzenie zakazu sprawowania funkcji wójta, burmistrza i prezydenta miasta przez okres więcej niż dwóch kadencji. W obecnym stanie prawnym liczba potencjalnych kadencji, w czasie których sprawuje się urząd wójta, burmistrza i prezydenta miasta, nie jest limitowana. W praktyce więc często mają miejsce sytuacje, w których jedna osoba pełni wymienioną funkcję przez kilka kadencji, nawet przez okres kilkunastu lat. W niektórych przypadkach jest to kilkadziesiąt lat, bo osoby te były wcześniej naczelnikami. Według statystyk na ogólną liczbę 2478 wójtów, burmistrzów i prezydentów miast w Polsce prawie 300 z nich pełni swój urząd przez pięć kadencji. Pięć kadencji, powtarzam. To jest prawie 12% ogółu. Oznacza to, że 224 wójtów, czyli 14% ogółu, i 38 burmistrzów w Polsce zarządza swoją gminą nieprzerwanie od pierwszych wyborów samorządowych, które odbyły się 27 maja 1990 r. Taki stan rzeczy często sprzyja relacjom korupcjogennym w organach samorządu terytorialnego, ponadto utrwala obsadę personalną lokalnych struktur władzy lokalnej - mamy dzisiaj często przypadki ustawiania konkursów na pracowników administracji samorządowej - de facto zamykając dostęp do nich osobom spoza nieformalnej grupy interesu, które chcą być naprawdę urzędnikami, pracować merytorycznie, być spełnionymi urzędnikami dla obywatela. Tym samym na poziomie podstawowej jednostki podziału terytorialnego, jaką jest gmina, blokowane są mechanizmy demokratyczne umożliwiające społeczeństwu udział w sprawowaniu władzy. Samo ograniczenie liczby sprawowanych kadencji jest rozwiązaniem stosowanym już w polskim porządku prawnym zarówno w stosunku do władz publicznych obsadzanych w wyborach powszechnych, jak i innych. Przykładem są regulacje dotyczące sprawowania takich urzędów, jak: prezydent Polski, prezes Narodowego Banku Polskiego, prezesi sądów, czy też rektorzy uczelni publicznych. Na mocy bowiem m.in. art. 127 ust. 1 Konstytucji RP prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na 5-letnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz. Z kolei art. 77 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stanowi, iż w uczelni publicznej rektor, prorektor, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej i jego zastępca nie będą mogli być wybrani do pełnienia tej samej funkcji na więcej niż dwie następujące po sobie kadencje. Jeśli zatem prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest ograniczony w ilości sprawowanych kadencji, trudno znaleźć uzasadnienie dla takiej sytuacji, w której wójt, burmistrz i prezydent miasta mogą niemalże dożywotnio piastować swój urząd. Instytucja ograniczenia ilości kadencji organów władzy wykonawczej jest szeroko stosowana w świecie i jest znana w języku angielskim pod pojęciem term limit. Dotyczy ona przede wszystkim urzędu prezydenta, a w Unii Europejskiej również przewodniczącego Rady Europejskiej oraz prezesa Europejskiego Banku Centralnego. Do samorządów terytorialnych najszerzej ograniczenia w kadencyjności organów władzy wykonawczej stosowane są w Stanach Zjednoczonych. Dla przykładu, w mieście Nowy Jork liczba sprawowanych kadencji w przypadku niemal wszystkich urzędów publicznych ograniczona jest tylko do dwóch lub trzech. W Cincinnati obowiązuje ograniczenie do dwóch następujących po sobie 4-letnich kadencji burmistrza. Z kolei w Filadelfii burmistrz może być wybrany nie więcej niż na 3 następujące po sobie kadencje. (Poseł Zbigniew Babalski: Jedziemy do Filadelfii.) Na gruncie obowiązujących przepisów zarówno Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, jak i Europejska Karta Samorządu Lokalnego nie narzucają żadnych konkretnych rozwiązań lub nie zawierają wytycznych w przedmiocie ograniczenia ilości pełnionych kadencji przez osoby piastujące urząd organu samorządowego. Ograniczenie liczby kadencji wójtów, burmistrzów, prezydentów przede wszystkim utrudni tworzenie i funkcjonowanie korupcjogennych powiązań koteryjnych w środowisku lokalnym. Gminy w Polsce, stanowiące z reguły niewielkie społeczności, a co za tym idzie, posiadające mniejszy potencjał w zakresie przepływu kapitału ludzkiego, są szczególnie podatne na powstawanie takich nieformalnych układów blokujących mechanizmy sprawnego i uczciwego rządzenia. Również liczba osób konkurujących o dostęp do obsadzanych urzędów jest siłą rzeczy mniejsza niż w większych ośrodkach miejskich. Znamy to z życia - jest 30 kandydatów, a jeden z nich jest już i tak dawno wybrany. W związku z tym ta osoba, która została namaszczona, wygrywa konkurs. Proponowana zmiana ustawy uczyni zatem bardziej realnym dostęp do organów władzy wykonawczej samorządów dla nowych osób, a tym samym zwiększy udział obywateli w sprawowaniu władzy przedstawicielskiej stanowiący podstawę ustroju demokratycznego. Nie bez znaczenia są również argumenty natury psychologicznej. Z reguły u ludzi długo sprawujących władzę po latach występuje bowiem stan marazmu, brakuje im inicjatywy, energii, środka motywującego do tego, żeby funkcjonować, bo już mają władzę. Natomiast wprowadzenie faktycznego przymusu cyrkulacji w sprawowaniu funkcji wójta, burmistrza, prezydenta miasta umożliwi obsadzenie tych urzędów nowymi ludźmi, którzy świeżym okiem, jak w audytach certyfikujących, spojrzą na gminę, miasto, będą mieli inne, świeże, nowoczesne spojrzenie. Będą oni mogli spojrzeć na problemy społeczności lokalnej oraz realizować nowe pomysły, a w końcowym rozrachunku z pewnością pobudzi to rozwój i inicjatywę jednostek samorządu terytorialnego. Rozwiązanie zawarte w projekcie powinno poprawić również efektywność wykonywania swoich zadań przez wójtów, burmistrzów czy prezydentów miast. Osoby piastujące te urzędy mają z góry wyraźnie zarysowane ramy czasowe, przysługujące im mandatowo. Będą one niejako zmuszone do planowanej i sprawnej realizacji zaaprobowanego w trakcie wyborów programu politycznego już od początku pierwszej kadencji. Będą one mogły realizować inwestycje, które w czasie trwania kampanii wyborczej wypisali na swoich billboardach, ulotkach, plakatach. Do jego pełnej realizacji należy uznać za wystarczający 8-letni okres kadencji. Tymczasem obecnie wójtowie, burmistrzowie i prezydenci, pozbawieni często poczucia ograniczenia czasowego sprawowanego przez nich urzędu, nie są zdyscyplinowani i zmotywowani do szybkiego i wydajnego działania na rzecz lokalnej społeczności. Kolejnym argumentem za proponowaną zmianą jest fakt, iż urzędujący wójt, burmistrz czy prezydent w kolejnych wyborach już na starcie dysponuje przewagą nad osobą kandydującą dopiero do tych stanowisk, bo on już tam jest, a ktoś nowy chce tam być. Powstaje blokada, ponieważ ktoś przez 3 czy 4 kadencje zawładnął całą gminą czy miastem. Osoba piastująca urząd, starając o reelekcję, jest już rozpoznawalna w środowisku wyborczym, ma dostęp do mediów lokalnych i dysponuje pewnym doświadczeniem osobistym, przede wszystkim jednak ma dostęp do środków finansowych z budżetu miasta. Chciałbym zwrócić uwagę na promocję miast i gmin pod szyldem: imię i nazwisko, a dopiero potem funkcja. To jest przykład skandalicznej kampanii informacyjnej gminy. Nie wolno wymieniać z imienia i nazwiska danego wójta, burmistrza czy prezydenta, ponieważ on reprezentuje ogół, całą społeczność danej gminy, a to jest stosowane na porządku dziennym. Przede wszystkim jednak prowadzenie inwestycji może być wykorzystywane do autopromocji danego wójta, burmistrza czy prezydenta. Tymczasem konkurent, pretendent do tej funkcji ma zwykle bardzo ograniczone fundusze na kampanię. Ograniczenie kadencyjności w odniesieniu do urzędów wójta, burmistrza czy prezydenta pomogłoby zniwelować wspomniane elementy przewagi dotychczasowych piastunów wspomnianych urzędów, a także umacniałoby praktykę uczciwej konkurencji i dostępu do władzy publicznej. Należy pamiętać o tym, iż demokracja w naszym kraju funkcjonuje dopiero od 20 lat - o tym jeszcze powiem w kolejnym etapie mojego przemówienia - zatem obywatele ciągle uczą się mechanizmów demokracji. Wymuszenie w drodze proponowanej zmiany rotacji na stanowiskach samorządowych sprzyjałoby poszerzaniu społecznej świadomości zasad demokracji przedstawicielskich oraz poznawaniu korzyści płynących z uczestniczenia w życiu publicznym społeczności lokalnej. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Trochę historii samorządu terytorialnego w Polsce. Polska jest krajem o wielowiekowej tradycji samorządu, samorząd terytorialny ma długą historię i trudno jest teraz jednoznacznie wskazać jego początek. W dawnej Rzeczypospolitej Polskiej powstał i rozwinął się samorząd szlachecki oraz miejski. Tradycja samorządu terytorialnego w Polsce to z jednej strony tradycja prawa miejskiego sięgająca średniowiecza, a z drugiej tradycja prawa ziemskiego. Podstawą administracji terytorialnej Korony Królestwa Polskiego w ramach podstawowej jednostki podziału terytorialnego, którą stanowiła ziemia, był szlachecki samorząd ziemski. Ziemię stanowiło dawne księstwo z doby rozbicia dzielnicowego, posiadające własną hierarchię urzędniczą, sąd ziemski oraz sejmik. Urzędnicy i sędziowie ziemscy mogli rekrutować się tylko spośród szlachty osiadłej na danej ziemi. Ziemia pozostawała w różnym stosunku do jednostki terytorialnej, w której występował wojewoda. Zasadą była tożsamość ziemi i województwa, choć i wtedy mówiono o sejmiku ziemskim czy sądzie ziemskim, a nie o wojewódzkim. Współcześnie śladów dawnych praw doszukać się można chociażby w nazewnictwie urzędów takich jak burmistrz czy starosta. Pewne jest, że samorząd funkcjonował co najmniej od połowy XVI w. W międzyczasie wiele razy był zarówno powoływany, jak i likwidowany na skutek różnych kolei historycznych, zawirowań. Nowoczesna forma samorządu terytorialnego powstawała dopiero w XIX w. Od połowy lat 50. XIX w. nastąpił rozwój nowoczesnego samorządu terytorialnego w większości krajów europejskich. Samorząd terytorialny uważano wówczas za najlepszą formę decentralizacji administracji. Pewne rozwiązania systemowe próbowano wprowadzić w Polsce jeszcze za czasów I Rzeczypospolitej. Można tu wymienić Prawo o sejmikach z 24 marca 1791 r., ustawę o miastach królewskich z 18 kwietnia 1791 r. i Konstytucję 3 maja. Jednakże upadek polskiej państwowości zatrzymały wewnętrzne reformy państwa. W Ordynacji miejskiej z 18 kwietnia 1791 r., włączonej później do Konstytucji 3 maja, ustanowiono, że miasta królewskie mogły wybierać swe organy w postaci magistratów, burmistrzów i wójtów. Na terenach wiejskich funkcjonowały gromady. Utrata niepodległości uniemożliwiła właściwy rozwój polskiej drogi do samorządu, a istniał on tylko w granicach narzuconych przez państwa zaborcze. W okresie porozbiorowym podział administracyjny i instytucje administracji przybierały odmienne formy pod każdym z trzech zaborców. Jeśli chodzi o zabór rosyjski, to w Królestwie Kongresowym instytucje lokalnego samorządu od samego początku jego istnienia były bardzo słabe, a ich sytuacja pogorszyła się po powstaniu listopadowym w latach 1830-1831. W zaborze pruskim w XIX w. wprowadzono trójstopniowy podział administracji w instytucjach samorządu, podobnie jak w innych częściach Prus. Funkcjonowały w nim trzy szczeble samorządu: gmina (jednowioskowa), powiat i prowincja, na przykład Prusy Zachodnie. W zaborze austriackim istniały także autonomie krajów koronnych, na przykład Galicja, Śląsk Cieszyński. W każdym kraju koronnym sejm krajowy wybierał wydział krajowy, który był organem wykonawczym i nadzorczym samorządu. W okresie II Rzeczypospolitej, po zakończeniu I wojny światowej, początkowo miała miejsce kontynuacja prawa zaborczego, a następnie nastąpiło jego stopniowe ujednolicenie. Zostały rozszerzone na cały kraj uprawnienia przyjęte dla ziem byłego Królestwa Polskiego. Istniały bardzo różne koncepcje dotyczące tego, jak ów samorząd w niepodległej Polsce powinien wyglądać, jednakże wszystkie propozycje propagowały demokrację władzy, a także decentralizację terytorialną i podział na województwo, powiat i gminę, jak i zespolenie administracji. Administracja ogólna i specjalna miała być na pewnych szczeblach zespolona z administracją rządową pod kierownictwem wojewody lub starosty. Wojewoda mianowany był przez naczelnika państwa, a potem przez prezydenta na wniosek ministra spraw wewnętrznych. Starosta był przedstawicielem administracji ogólnej i organem zespalającym. Samorząd był hierarchiczny - gmina podlegała powiatowi. W II Rzeczypospolitej Polskiej było 16 województw. Do rady wojewódzkiej członkowie byli delegowani z rad powiatowych i miejskich na terenach byłego zaboru pruskiego - tam funkcjonowały jeszcze przepisy niemieckie. Od 1919 r. Warszawa spełniała funkcję powiatu i województwa. W 1928 r. nastąpił podział na dzielnice na prawach powiatów... (Poseł Izabela Kloc: Koniec historii.) ...a na ich czele stanęli starostowie podlegli prezydentowi miasta. W 1920 r. utworzona została autonomia śląska. Organami Śląska były... (Poseł Izabela Kloc: Wiemy, przygotowywaliśmy to na wybory w 2010 r., czytaliśmy.) Właśnie nie czytaliście, bo to jest filozofia samorządu terytorialnego oraz naszej proponowanej reformy i powinniście tego wysłuchać. Rada województwa, organ wykonawczy gmin, składała się z pięciu osób, natomiast na czele stał wojewoda mianowany przez naczelnika, a potem przez prezydenta. Członkowie rady województwa wybierani byli przez Sejm Śląska. Dodatkowo istniał Skarb Śląski jako dział w budżecie państwa na utrzymanie śląskiej administracji. Podobne działy były dla innych województw. W praktyce reforma polegająca na wprowadzeniu jednolitych rozwiązań na terenie całego kraju trwała aż do wejścia w życie ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego. Samorząd wojewódzki istniał jedynie w województwie pomorskim i poznańskim. Ponadto nie udało się wprowadzić samorządu wojewódzkiego na terenie całego kraju, a wybory do rad powiatowych odbywały się pośrednio przez członków rad gminnych i miejskich. Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej Polskiej, ze względu na znaczne różnice konstrukcji administracyjnej poszczególnych państw zaborczych, wprowadzany był stopniowo, od podstaw. Pierwsza konstytucja II Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucja marcowa, wprowadzała zasadę szerokiego samorządu, nie została jednak w pełni zrealizowana. Samodzielność samorządu została powoli ograniczona po przewrocie w 1935 r. w tzw. konstytucji kwietniowej. Zostały w niej zmienione zasady szerokiego samorządu. Przechodzę do PRL. W Polsce po II wojnie światowej samorząd terytorialny został reaktywowany, w 1944 r. wprowadzono regulacje pochodzące z konstytucji marcowej. W dniu 22 sierpnia 1944 r. na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego przywrócono przedwojenny podział administracyjny Polski. Zmiany terytorium Polski po II wojnie światowej wymusiły jednak reorganizację podziału administracyjnego kraju. Ponieważ granice kraju nie były jeszcze ustalone, a jego część znajdowała się nadal pod okupacją, nie można było mówić o faktycznej liczbie istniejących wówczas województw. Dopiero 28 czerwca 1946 r., na mocy rozporządzenia Rady Ministrów, uregulowano podział administracyjny kraju. Na obszarze Ziem Odzyskanych utworzono wtedy 3 nowe województwa: olsztyńskie, szczecińskie i wrocławskie. Skrawki przygranicznych powiatów zostały skomasowane, a ustalone nowe powiaty otrzymały polskie (używane współcześnie) nazwy. Część terenów Ziem Odzyskanych przyłączono zaś do polskich przedwojennych województw: białostockiego, gdańskiego, poznańskiego. Z końcem 1956 r. Polska dzieliła się na 17 województw oraz 2 miasta wydzielone: Warszawę i Łódź. W 1957 r. wydzielone zostały 3 kolejne miasta: Kraków, Wrocław i Poznań. W porównaniu z okresem 1950-1957 podział administracyjny Polski utrzymywał się bez większych zmian na wyższych szczeblach. Zniesiono jedynie 9 powiatów ziemskich oraz 2 miejskie, a utworzono 2 nowe powiaty ziemskie oraz 5 miejskich. Dodatkowo 9 powiatów ziemskich zmieniło nazwę. Główną zmianą w podziale administracyjnym kraju w tym okresie była likwidacja gromad i osiedli, a w ich miejsce zostały wprowadzone gminy. Zmiana ta została wprowadzona 1 stycznia 1973 r. W miejsce 4315 gromad utworzono po reformie 2366 znacznie większych gmin. Liczbę tę zmniejszono w kolejnych latach. W czerwcu 1975 r. w związku z nową reformą administracyjną zmieniono 3-stopniową strukturę podziału terytorialnego i wprowadzono 49 nowych województw, likwidując jednocześnie powiaty. Wysoka Izbo! Samorząd lokalny generalnie był traktowany za PRL jako wyraz demokracji obywatelskiej i decentralizacji władzy państwowej, co w ówczesnym ustroju autorytarnym, państwie zbiurokratyzowanym, scentralizowanym, jakim była wówczas Polska, było odbierane jako zagrożenie dla monopolu władzy partii komunistycznej. Samorząd terytorialny w III RP. Zapoczątkowane w 1989 r. - przez nieżyjącego już prof. Kuleszę, którego osobiście szanuję, doceniam i z którym ostatnie 8 miesięcy spędziłem i rozmawiałem na temat polityki regionalnej i zmian ustrojowych, między innymi poprawy, polepszenia funkcjonowania samorządu - liczne procesy transformacji doprowadziły w sferze ustroju do decentralizacji administracji publicznej. Stało się to między innymi poprzez stopniową odbudowę samorządu terytorialnego. 8 marca 1990 r. - niektórzy z Wysokiej Izby pamiętają to - parlament uchwalił ustawę o samorządzie gminnym oraz ordynację wyborczą do rad gmin, o której właśnie dzisiaj rozmawiamy. Pierwsze wybory do rad gmin odbyły się 27 maja 1990 r. Frekwencja wyborcza wyniosła wtedy tylko 42%. W kwietniu 1993 r. Polska ratyfikowała Europejską Kartę Samorządu Terytorialnego. To zasady i postanowienia ogólne dotyczące funkcjonowania samorządu terytorialnego, do których przestrzegania zobowiązane są państwa członkowskie Rady Europy. W czerwcu 1993 r. po raz pierwszy zaprezentowano rządowe propozycje nowego podziału terytorialnego. Autorem nowego podziału, tak jak wspomniałem, był pełnomocnik rządu do spraw reformy administracyjnej prof. Michał Kulesza. Według propozycji liczbę województw zmniejszono, wprowadzono następnie także powiaty, których pierwotnie miało nie być. 1 stycznia 1994 r. uruchomiono program pilotażowy (powiatowy) - tylko zanim uruchomiono, wysyłane były ankiety do gmin, aby sprawdzić, jaki obszar funkcjonowania powiatu ma być zaproponowany w nowelizowanej ustawie - czyli dobrowolne przejmowanie dodatkowych zadań przez samorządy największych polskich miast. Na udział w nim zdecydowało się 44 spośród 46 wytypowanych miast. Program miał m.in. przećwiczyć sprawność samorządów przed ewentualnym wprowadzeniem samorządu powiatowego. Rozmawiałem z prof. Kuleszą na temat funkcjonowania powiatów. Prowadziliśmy bardzo głęboką dyskusję o tym, czy likwidować powiaty czy wprowadzić na przykład tak jak w Niemczech - landy czy w europejskiej karcie - podregiony czy subregiony. Pod koniec lat 90. przeprowadzono kolejną reformę, wprowadzając na nowo powiaty oraz ustanawiając 16 województw. 11 października 1998 r. odbyły się wybory samorządowe, już według nowych zasad, uwzględniających ustawy składające się na tzw. reformę samorządową. Stworzona została trójstopniowa struktura, składająca się z: wyborów do sejmików wojewódzkich, wyborów do powiatów i wyborów do rad gmin. Dokonane w 1998 r. zasadnicze reformy strukturalne, polegające na wprowadzeniu samorządu na szczeblach powiatowym i wojewódzkim, dalsze istotne zmiany w strukturze i zasadach działania samorządu terytorialnego wszystkich szczebli, uregulowane ustawą z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustaw o samorządach gminnym, powiatowym, wojewódzkim, o administracji rządowej w województwie oraz o zmianie niektórych innych ustaw i ustawą z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, dowiodły, że obecny kształt samorządu terytorialnego w Polsce nie jest strukturą statyczną, a wręcz przeciwnie, podlega stałej ewolucji. I o tym właśnie dzisiaj chcę powiedzieć, że ta dwukadencyjność to jest ewolucja samorządu w Polsce. Aktem najwyższej rangi związanym z funkcjonowaniem samorządu jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. W preambule znajdujemy zasadę pomocniczości, która ma zwiększać uprawnienia obywateli i ich wspólnot. W art. 16 ust. 2 przyznano samorządowi istotną część zadań publicznych. Szereg ogólnych reguł dotyczących rozwiązań samorządu terytorialnego zawiera także ratyfikowana umowa międzynarodowa: Europejska Karta Samorządu Terytorialnego. Umowa ta zobowiązuje państwa członkowskie Rady Europy do przejęcia zawartych w niej postanowień. Konstytucja i ustawodawstwo RP realizują zasady zawarte w tej umowie. Szczególne znaczenie wśród aktów prawnych w Polsce mają tzw. ustawy samorządowe. Określają one zasady organizacji ustroju poszczególnych jednostek samorządu oraz ustaw prawa materialnego w zakresie ich działania. Najważniejsze z nich to: ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie wojewódzkim... (Głos z sali: Województwa.) ...o samorządzie województwa, bardzo dobrze, dziękuję za zwrócenie uwagi, czyli słuchacie, ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym oraz Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. A teraz rzeczywistość, kadencyjność. Słownik języka polskiego podaje, że jest to określony ustawą czas urzędowania obieralnego urzędnika lub organu. Kadencyjność powinna dotyczyć wszystkich szczebli samorządu. Dzisiaj mówimy o wójcie, burmistrzu, prezydencie, ale dojdziemy do marszałka i do starosty. Kadencyjność stanowisk charakteryzuje administrację od dawnych czasów. Przykładowo - o czym mówiłem 20 minut temu - w Stanach Zjednoczonych kadencyjność prezydenta jest ograniczona do lat 2, mimo że pierwotnie istniało tylko prawo zwyczajowe ograniczające liczbę kadencji do dwóch, w USA ostatecznie wprowadzono to XXII poprawką do konstytucji, co wynikało z tego, że nawet prezydent Roosevelt złamał prawa konstytucyjne. Do dwóch kadencji ograniczona jest funkcja prezydenta Polski. Wprowadzenie ograniczenia liczby kadencji na każdym szczeblu władzy spowoduje jej ujednolicenie. 14 listopada 2012 r. w Polskiej Agencji Prasowej Klub Poselski Ruch Palikota zapowiedział reformę samorządności i wprowadzenie dwukadencyjności. Polska Agencja Prasowa o tym już pisała w listopadzie. Ale ciekawie przedstawia się historia waszych pomysłów, polityków. Jestem dopiero ponad rok tutaj, wy jesteście już kilka kadencji. Jesteśmy za wprowadzeniem dwukadencyjności też w parlamencie polskim. Wygląda na to, że zdecydowana większość z was jest za, więc czas to sprawdzić. (Poseł Waldemar Andzel: Ruchu Palikota więcej nie będzie...) W 2010 r. Prawo i Sprawiedliwość przedstawiło pomysł ograniczenia kadencyjności opinii publicznej, teraz Solidarna Polska. (Poseł Izabela Kloc: I dlatego nie poprze dzisiaj.) Projekt ten zakłada ograniczenie do maksimum dwóch kadencji pełnienia funkcji marszałka, prezydenta miasta, burmistrza, wójta i starosty. Główne argumenty w tym zakresie to m.in. zanik kontroli władzy, która przez lata na tyle rośnie w siłę, że zdaniem wnioskodawców iluzoryczna staje się sprawowana nad nią kontrola społeczna. (Poseł Zbigniew Babalski: Nieprawda, referendum.) Niekorzystne jest dla społeczności lokalnej to, że szefują jej te same osoby przez kilka kadencji z rzędu. Niektórzy z posłów uważają, że brak ograniczenia kadencyjności sprawia, iż wiele wartościowych osób, które chciałyby wystartować w wyborach, rezygnuje, wątpiąc, że jest w stanie się przebić ze swoimi pomysłami i pokonać samorządowców, którzy przez lata okopali się na stanowiskach. Mamy w kraju coraz więcej przypadków samorządowców, którzy sprawują swe funkcje, mimo że toczą się przeciwko nim postępowania prokuratorskie. Później przejdziemy do przykładów. Twórcy ustawy proponują również wprowadzenie przepisów, które uniemożliwią samorządowcom rządzenie zza krat - rozmawialiśmy o tym kilka miesięcy temu - i instytucji zawieszenia prezydenta miasta, burmistrza czy wójta. O zawieszeniu miałaby decydować rada gminy w przypadku, gdy wobec stojącego na czele samorządu zapadłoby prawomocne postanowienie o postawieniu zarzutów w sprawie o przestępstwo popełnione umyślnie, ścigane z oskarżenia publicznego i zagrożone karą pozbawienia wolności. 2010 r., Platforma Obywatelska ustami wiceprzewodniczącego klubu parlamentarnego Waldego Dzikowskiego oświadczyła, że nad propozycją Prawa i Sprawiedliwości trzeba dyskutować. Trzeba wprowadzić zmiany. Dziwne, że negatywnie do tego pomysłu odniosło się SLD - do tego dojdziemy, do 13 stycznia 2013 r. - konferencja prasowa. SLD oceniło, że przez ostatnie lata samorząd pokazał, iż jest chyba najlepiej wypełniającą swoje zadania częścią państwa polskiego. Zdaniem wtedy wiceprzewodniczącego Klubu Poselskiego Lewica pana Kamińskiego nie można, jak proponuje PiS, wrzucać do jednego worka świetnych gospodarzy miast, którzy pełnią urzędy kilka kadencji, z samorządowcami nieudacznikami, przedruk z gazety ˝Panorama˝. 21 marca 2011 r., Prawo i Sprawiedliwość proponuje, aby wójt czy prezydent pełnił funkcję tylko przez dwie kadencje. (Głos z sali: Nie trzeba gazety czytać, tylko projekt ustawy.) Proponowane ograniczenie do dwóch kadencji możliwości bycia wójtem, burmistrzem czy prezydentem wybieranym w wyborach bezpośrednich, jak napisano w uzasadnieniu, panie i panowie posłowie Prawa i Sprawiedliwości, ma na celu przeciwdziałanie powstawaniu powiązań korupcjogennych w samorządach. To wy napisaliście, wy złożyliście. Dzisiaj o tym debatowaliśmy. Wtedy było Prawo i Sprawiedliwość. Nie odbiega to od niczego. (Gwar na sali) (Głos z sali: Ale czym się pan...) Projekt zawiera też propozycje nowych zapisów dotyczących czasowego zawieszenia wykonywania funkcji, to z gazety piotrkowskiej. Klub poselski PiS zapowiedział, że złoży do laski marszałkowskiej projekt ustawy zakazującej sprawowania funkcji wójta, burmistrza, prezydenta... Z uwagi na to, że państwo gorączkujecie się, żeby przejść do debaty, a później do meritum, powtórzę to, co powiedziałem, czyli że SLD walczy o dwukadencyjność. 3 stycznia 2013 r. ˝Rzeczpospolita˝ pisze, że 74% Polaków chce wprowadzenia kadencyjności wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Tak wynika z 250 tys. ankiet, które od jesieni w całej Polsce zebrał Sojusz Lewicy Demokratycznej. Jak zapowiada sekretarz generalny Krzysztof Gawkowski, Sojusz w 2013 r. zgłosi projekt ustawy ograniczający możliwość sprawowania urzędu wójta, burmistrza i prezydenta. Kolejną z rzędu, szóstą kadencję pełni w Polsce 27 burmistrzów oraz 176 wójtów. Od czasu wprowadzenia wyborów bezpośrednich minimum trzy kadencje rządzi aż 3/4 kierowników jednostek samorządowych. Od lat w środowiskach samorządowych dyskutowana jest bezgraniczna kadencyjność stanowisk obsadzanych w wyborach samorządowych. Wielu samorządowców zwraca uwagę, iż czasem prezydenci, burmistrzowie i wójtowie oraz radni zatracają ideę pełnionego stanowiska czy mandatu na rzecz korzyści jednostkowych. Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym samorządowcy powinni kierować się w swojej pracy na rzecz gminy i miasta dobrem wspólnoty. Jednak w małych gminach, w których wszyscy się znają, niełatwo jest pozostać niezależnym i obiektywnie decydować o całej gminie. Tak jak mówiłem wcześniej, trochę o patologii w samorządach. Chodzi o wójtów, burmistrzów sprawujących urząd przez co najmniej 3-4 kadencje. Świeży materiał ˝Prezydent Starachowic do więzienia za korupcję˝. Na karę 3,5 roku pozbawienia wolności, 100 tys. zł grzywny, przepadek korzyści z przestępstwa i ośmioletni zakaz zajmowania funkcji publicznych skazał sąd prezydenta Starachowic. Wojciech B. odpowiadał za przyjmowanie łapówek i nakłanianie świadka do fałszywych zeznań. Prezydent został zatrzymany przez CBA latem 2011 r. Prokuratura Apelacyjna w Krakowie oskarżyła go o przyjęcie łącznie blisko 96 tys. zł łapówek od prezesów Zakładu Energetyki Cieplnej w Starachowicach oraz przedsiębiorcy Mariana S., dostawcy opału do spółki komunalnej. Swoje stanowisko wykorzystywał do prowadzenia działalności przestępczej - mówi sędzia Barbara Nowak-Łon, uzasadniając wyrok. Podkreślała, że na wysokość kary wpłynęła duża szkodliwość społeczna popełnionych przez Wojciecha B. czynów. Prezydent Gorzowa skazany na 6 lat więzienia. ˝Winny˝ - usłyszał dziś rano w sądzie Tadeusz Jędrzejczak, prezydent Gorzowa. Sędzia odczytał wyrok w sprawie afery budowlanej w Gorzowie. Jędrzejczak został skazany na 6 lat więzienia, wyrok jeszcze nie jest prawomocny. Rozprawa przed sądem toczy się od jesieni 2008 r. Poprzedziło ją trwające 5 lat śledztwo prowadzone przez prokuratorów z Gorzowa i Szczecina. Na ławie oskarżonych najgłośniejszego procesu karnego w historii Gorzowa zasiadło 17 osób, w większości przedsiębiorcy budowlani, gorzowscy urzędnicy, prezydent Gorzowa, były wiceprezydent i wieloletni naczelnik wydziału inwestycji gorzowskiego magistratu. Prokurator domagał się dla prezydenta 7 lat więzienia i 10-letniego zakazu pełnienia funkcji publicznych w administracji państwowej oraz kary grzywny. Zarzuca mu działanie na szkodę miasta, firm budowlanych i przekroczenie uprawnień. Konkretnie prezydentowi Gorzowa postawiono 4 zarzuty. Zdaniem prokuratury przymusił szefów dwóch firm budowlanych, aby każdy z nich wypłacił biznesmenowi Krzysztofowi W. po 400 tys. zł. Akt oskarżenia liczy ponad 160 stron. Już przyspieszam. (Głos z sali: Widzę właśnie, cieszę się.) (Poseł Izabela Kloc: A ja mam kolędę.) Jeśli ma pani kolędę, pani poseł, to pani powinna już stąd wyjść, bo pani się nie poczuwa do odpowiedzialności związanej z pełnieniem funkcji, mandatu posła.