Mówca: Wincenty Elsner
Data: 2014-09-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Stanowisko klubu Twój Ruch odnośnie do projektu ustawy o obligacjach zawartego w druku nr 2735. Ten projekt to zupełnie na nowo napisana ustawa. Jeżeli chodzi o jej historię, to minęło prawie dwadzieścia lat od pierwszej ustawy o obligacjach, pochodzącej z roku 1995. W 2000 r. była ona bardzo gruntownie znowelizowana, zliberalizowano zasady korzystania z tego instrumentu, jakim są obligacje nieskarbowe, a teraz zdecydowano się nie na kolejną nowelizację, tylko na napisanie ustawy od nowa. Zgadzam się, że segment obligacji korporacyjnych jest najsłabiej rozwiniętym segmentem finansowania przedsiębiorstw, tych trzech głównych, najbardziej syntetycznie wymienianych segmentów, a więc emisji akcji, kredytów bankowych i obligacji, akurat obligacje nieskarbowe, obligacje korporacyjne funkcjonują w Polsce najsłabiej. Jeżeli chodzi o porównanie tych trzech źródeł finansowania przedsiębiorstw, jest to chyba najkorzystniejsza forma finansowania, pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwa, bo w porównaniu z kredytem bankowym oprócz wyższych kosztów kredytu bankowego dla przedsiębiorstw jest bardzo istotne ryzyko związane z możliwością zmiany warunków kredytowania przez banki czy wręcz wypowiedzenia kredytów w przypadku nawet chwilowego pogorszenia się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa czy pogorszenia się płynności w danym przedsiębiorstwie. Tego ryzyka nie ma w wypadku kredytowania poprzez emisję obligacji. Porównując to z kolei z kredytowaniem poprzez emisję akcji, to w przypadku obligacji nie dochodzi do zmiany struktury właścicielskiej przedsiębiorstwa i to jest też w bardzo wielu wypadkach istotnym elementem. Oczywiście ten projekt określa liberalizację zasad pozyskiwania kapitału poprzez emisję obligacji i to jest krok w dobrym kierunku dla przedsiębiorców, natomiast patrząc z drugiego punktu widzenia, czyli nie przedsiębiorców, nie tych, którzy pozyskują kredyt, tylko z punktu widzenia nabywców, detalicznych inwestorów, obligacje korporacyjne to aktywa, które powinny wypełniać lukę pomiędzy lokatą bankową z jednej strony a akcjami z drugiej strony. Stopniowo zdobywają sobie te obligacje korporacyjne, obligacje przedsiębiorstw jakieś miejsce na rynku, ale, jak to przedmówcy już powiedzieli, zbyt wolno. Ja również liczę, że wprowadzone, zaplanowane w tym projekcie ułatwienia i zmiany pobudzą ten rynek, zwłaszcza że jest szansa, iż ten rynek będzie się rozwijał szybciej w obecnej sytuacji niskich stóp procentowych i tym samym niskiego, mówimy cały czas o spojrzeniu z punktu widzenia ewentualnych nabywców obligacji, oprocentowania lokat bankowych. Oczywiście obligacje nie są niczym innym niż długiem zaciągniętym przez przedsiębiorstwa, natomiast ich cechą dość charakterystyczną w porównaniu na przykład z inwestycjami w akcje jest przewidywalność wyniku inwestycji oraz jego wysokość, czyli łatwość obliczenia dochodu z inwestycji w obligacje, chociaż nie do końca, bo większość obligacji emitowanych przez firmy posiada zmienne oprocentowanie. Jednak nawet w tym zmiennym oprocentowaniu jest element stały, a więc wysokość marży ponad stopę WIBOR. Kolejnym korzystnym elementem tego instrumentu finansowego jest stosunkowo dobra płynność obligacji. Obligacje firm notowane są na rynku wtórnym Catalyst prowadzonym przez giełdę papierów wartościowych. Patrząc historycznie, w ubiegłym roku średnie oprocentowanie obligacji pozaskarbowych wynosiło tam ok. 7,5% a więc również w zeszłym roku znacząco przewyższało oprocentowanie lokat bankowych. Natomiast patrząc jeszcze bardziej historycznie, przez cztery lata funkcjonowania rynku Catalyst różnica pomiędzy przeciętnymi lokatami bankowymi i średnim oprocentowaniem obligacji nieskarbowych, wliczając w to również obligacje gminne czy obligacje bankowe, utrzymywała się w granicach 5 punktów procentowych na korzyść obligacji, a jeżeli spojrzymy np. na 2012 r., to obligacje dawały dochód średnio trzy razy wyższy niż lokaty bankowe, aczkolwiek te wyższe dochody z obligacji okupione są oczywiście wyższym ryzykiem. Pamiętam np. sytuację sprzed 2 lat w moim okręgu, bankructwo spółki DSS, dolnośląskiej spółki dostarczającej kruszywo na budowę autostrady. Wówczas, w tym okresie pewnego boomu na obligacje korporacyjne, ten boom został m.in. przez to bankructwo w jakiś sposób przygaszony, bo rok wcześniej zaledwie inwestorzy zainwestowali w te obligacje, aby po roku dowiedzieć się, że praktycznie stracili wszystkie zainwestowane pieniądze. Zawsze można jednak kupić obligacje skarbowe albo komunalne, które będą niżej oprocentowane, ale bezpieczniejsze. Wracając do projektu i krótkiego jego omówienia - jak to zostało już powiedziane, nowa ustawa ma na celu liberalizację przepisów oraz stymulowanie dalszego rozwoju rynku długoterminowych nieskarbowych papierów dłużnych. Drugim celem nowej ustawy jest zwiększenie pewności i bezpieczeństwa obrotu. W porównaniu z poprzednią wersją ustawy poprawiono czytelność zapisów oraz rozstrzygnięto liczne wątpliwości interpretacyjne. Rynek długoterminowych nieskarbowych papierów dłużnych jest, jak mówiłem, jednym z najsłabiej rozwiniętych segmentów polskiego rynku kapitałowego, przy czym ten niedostateczny poziom rozwoju dotyczy całego krajowego rynku obligacji komercyjnych, a szczególnie obligacji emitowanych przez przedsiębiorstwa niefinansowe, niebankowe. Przewidywanym długofalowym efektem proponowanych w projekcie rozwiązań jest wsparcie rynku nieskarbowych papierów. Intencją projektodawców jest doprowadzenie do sytuacji, w której emisja obligacji komercyjnych zacznie pełnić rolę dodatkowego źródła pozyskiwania kapitału uzupełniającego, ale też równoprawnego w stosunku do kredytów bankowych. Najważniejsze zmiany, o których wielokrotnie już mówili przedmówcy, krótka rekapitulacja tych zmian. Chodzi tu przede wszystkim o zwiększenie liczby podmiotów zdolnych do emisji obligacji poprzez uwzględnienie osób prawnych mających siedzibę poza terytorium Polski oraz spółek celowych utworzonych wyłącznie w celu przeprowadzenia emisji obligacji (art. 2 projektu). Tam również jako podmioty uprawnione do emisji obligacji wymienia się jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki - ten przepis został uzupełniony o jednostki władz regionalnych lub lokalnych innych państw członkowskich. Druga istotna zmiana to wyszczególnienie zawartości warunków emisji w art. 6 projektu. Ponieważ w obecnej ustawie brak jest definicji pojęcia ˝warunki emisji˝, projekt wprowadza niezbędne składniki warunków emisji wymienione szczegółowo w art. 6. Trzecia istotna zmiana to utworzenie nowych typów obligacji, obligacji wieczystych nieistniejących wcześniej w prawie polskim. Obligacje takie nie posiadają terminu wykupu, a wynikające z nich świadczenie polega na zapłacie nabywcy jedynie należności w postaci odsetek, przy czym należności te płacone są przez czas nieokreślony. Taki rodzaj obligacji jest na rozwiniętych rynkach finansowych szeroko stosowany, gdyż z punktu widzenia emitenta atrakcyjna jest możliwość pozyskania długoterminowego kapitału, zaś dla inwestora korzyścią jest renta wieczysta w postaci lokaty o wysokich płatnościach odsetkowych. Drugi nowy element zawarty w art. 22 i 23 projektu to obligacje podporządkowane. Ze względu na niewielkie prawdopodobieństwo spłacenia wierzycieli w przypadku upadłości emitenta rynkowa wartość tych obligacji, obligacji podporządkowanych, jest bardzo wrażliwa na wszelkie zmiany ryzyka operacyjnego związanego z działalnością emitenta, ale również stanowi ona dobrą miarę ryzyka działalności tego emitenta. Kolejna zmiana, bardzo ważna, to wprowadzenie instytucji zgromadzenia obligatariuszy oraz określenie zasad jego działania. Ustanowienie takiego zgromadzenia zależy co prawda od woli emitenta, ale projekt ustawy przewiduje prawo obligatariuszy do żądania zwołania zgromadzenia, jeśli reprezentują oni przynajmniej 1/10 łącznej wartości nominalnej obligacji. (Dzwonek) I to chyba najważniejsze zmiany. Aha, jeszcze jedna z ważnych zmian: przyznanie zgromadzeniu obligatariuszy kompetencji do zmiany warunków emisji po zakończeniu procesu emisyjnego w drodze uchwały za zgodą emitenta. Jest to w art. 7 projektu. Tak jak powiedziałem, Twój Ruch jest zdania, że jest to projekt korzystny dla rozwoju rynku kapitałowego przy pozyskiwaniu kapitałów przez przedsiębiorców, a więc zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla odbiorców różnego rodzaju instrumentów finansowych, a więc nabywców tych obligacji. Twój Ruch będzie za dalszą pracą, za skierowaniem tego projektu do Komisji Finansów Publicznych i stosownej podkomisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)