Mówca: Michał Pyrzyk
Data: 2026-05-12 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję bardzo. Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe mam zaszczyt wygłosić oświadczenie w sprawie rządowego projektu ustawy o szczególnych środkach ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej. Przedłożenie, jak słyszeliśmy, dotyczy wzmocnienia ochrony osób zabierających głos w sprawach publicznych. Nowe przepisy mają na celu przede wszystkim ochronę wolności wypowiedzi i przeciwdziałanie nadużywaniu postępowań cywilnych do ograniczania debaty publicznej i uciszania krytyki. Dzięki temu przedłożeniu, jak czytamy w uzasadnieniu, trudniej będzie wykorzystywać dostępne procedury prawne jako narzędzie swoistego nacisku lub zastraszania. Proponowane rozwiązania wdrażają prawo Unii Europejskiej i wprowadzają skuteczniejsze narzędzia ochrony przed tzw. pozwami SLAPP. Takim terminem określa się powództwo lub nawet całe postępowanie sądowe, w przypadku którego firma, organizacja lub osoba krytykowane przez opinię publiczną w sprawie dotyczącej interesu publicznego składają pozew próbujący doprowadzić do tego, aby krytyk, którym może być dziennikarz, aktywista, związkowiec, opozycjonista polityczny czy ofiara nadużyć, wycofał się ze swojej krytyki w obliczu wysokich kosztów procesowych, poświęconego czasu, stresu czy innych obciążeń związanych z długotrwałym procesem sądowym. Celem takiego pozwu jest więc nie wygranie sprawy, ale zastraszenie i uciszenie osób, które w efekcie mogą zaniechać swoich działań. W praktyce są to najczęściej pozwy o zniesławienie czy o naruszenie dóbr osobistych. Generalnym założeniem projektu, tak jak powiedziałem wcześniej, jest ochrona osób angażujących się w sprawy o znaczeniu publicznym przed strategicznymi powództwami zmierzającymi do stłumienia debaty publicznej, które są wytaczane w celu zastraszania i uciszania krytyki. Kluczowym elementem tego projektu jest minimalizacja negatywnych skutków długotrwałych procesów dla pozwanych poprzez wprowadzenie mechanizmów umożliwiających oddalenie lub odrzucenie pozwu na wczesnym etapie procesu. Ustala się 3-miesięczny termin rozstrzygnięcia oczywistej bezzasadności powództwa. Sąd będzie mógł odrzucić pozew, jeśli uzna, że wyłącznym celem powództwa jest stłumienie lub zakłócenie debaty publicznej bądź szykanowanie jej uczestnika, co będzie traktowane jako nadużycie prawa procesowego. Nowe przepisy mają chronić słabsze strony przed silniejszymi podmiotami, także poprzez możliwość zobowiązania powoda do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu. W ustawie w projektowanym kształcie przewidziano też sankcje w postaci dotkliwych grzywień oraz obowiązek publikacji wyroku na koszt powoda, z wyznaczeniem czasu i miejsca takiej publikacji, co ma zapobiegać instrumentalnemu wykorzystywaniu procedur sądowych. Natomiast jeśli chodzi o drugą stronę, o pozwanego, to ma on mieć zagwarantowany zwrot pełnych, ale oczywiście realnych kosztów obrony, w tym kosztów zastępstwa procesowego, o ile oczywiście, tak jak powiedziałem wcześniej, nie będą one nadmierne. Wysoka Izbo! Tak jak też już słyszeliśmy, dyrektywa Unii Europejskiej w tym zakresie skupia się głównie czy wyłącznie na sprawach transgranicznych, natomiast ten polski rządowy projekt ustawy celowo rozszerza ochronę również na sprawy o charakterze czysto krajowym, które stanowią większość tego typu postępowań w Polsce. Ma to w swoim długoterminowym celu, tak jak mówił pan minister, przede wszystkim wzmacniać wartości demokratyczne i podnieść jakość debaty publicznej poprzez ochronę wolności słowa, pluralizmu mediów oraz prawa obywateli do czynnego uczestnictwa w życiu publicznym. W związku z powyższym Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe jest za skierowaniem niniejszego projektu do prac w komisji i będzie go popierać. Dziękuję bardzo. (Oklaski)