Mówca: Józef Zych
Data: 2013-12-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! Z uwagą wysłuchałem informacji pana Radosława Sikorskiego, ministra spraw zagranicznych RP, na temat przebiegu i rezultatów szczytu Partnerstwa Wschodniego w Wilnie. Jeżeli dzisiaj chcemy oceniać, czy to partnerstwo się sprawdza i czy ma przyszłość, to pozwolę sobie przypomnieć, że w roku 1994 stałem na czele delegacji polskiego Sejmu, która składała oficjalną wizytę w Paryżu. Wtedy spotkaliśmy się z trzema wielkimi ludźmi: Giedroyciem - Polakiem, twórcą paryskiej ˝Kultury˝, Mauricem Schumannem - wieloletnim ministrem spraw zagranicznych w rządzie de Gaulle’a, a także Bernardem de Gaulle’em - duchowym przywódcą gaullistów, bratankiem de Gaulle’a. W czasie dyskusji wszyscy trzej jednomyślnie zwracali uwagę na jedną rzecz, mówili: Zwróćcie uwagę i pamiętajcie, że przyszłość Polski to partnerstwo z Ukrainą, Białorusią, Litwą i Łotwą. Wysoki Sejmie! Dzisiaj w czasie tej debaty padły różne zdania. Przypominano o roli Polski w 1991 r., zastanawiano się, jak powinniśmy zachować się w obecnej sytuacji. Najmniej przypominano o roli polskiego Sejmu po 1989 r., kiedy ważyły się losy Ukrainy i stosunków polsko-ukraińskich. Ponieważ tak się składa, że od lat 80. zajmuję się polityką i stosunkami polsko-ukraińskimi, chciałbym przypomnieć, bo to wszystko musi być brane pod uwagę, również to, jakie były te relacje nie tylko polityczne, ale wszelakie, które nas łączyły i łączą, i jaka jest również rola opozycji, jej stanowisko. Na tym tle dopiero możemy budować nasz stosunek do współczesnych działań na Ukrainie. Wysoki Sejmie! Po wyborach do Sejmu i Senatu w 1989 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wykazał duże zainteresowanie rozwojem dobrosąsiedzkich stosunków polsko-ukraińskich. Celowi temu służyły bezpośrednie kontakty z przedstawicielami parlamentu ukraińskiego, w tym z ówczesnym przewodniczącym Rady Najwyższej Ukrainy Morozem. Przypomnę, że był on dwukrotnie szefem parlamentu: w latach 1994-1998 i 2006-2007. Doskonale rozumiał on potrzebę rozwoju stosunków polsko-ukraińskich na zasadach wzajemnego partnerstwa i przyjaznych relacji. Co więcej, zdawał sobie już wówczas dokładnie sprawę z tego, że miejsce Ukrainy jest wśród wolnych narodów świata. W październiku 1995 r. zaplanowana została wizyta delegacji polskiego Sejmu na Ukrainie. Oczywiście wcześniej zapoznaliśmy się z opiniami na temat poglądów polityków ukraińskich. Te informacje uzyskiwaliśmy przede wszystkim od szefa Parlamentu Europejskiego. Pragnę podkreślić, że już wtedy szef parlamentu ukraińskiego zabiegał o bliskie kontakty z politykami Unii Europejskiej. Ponieważ w tym czasie nasz Sejm i ja osobiście blisko współpracowaliśmy z przewodniczącym Parlamentu Europejskiego Klausem Hänschem, popieraliśmy albo wręcz nawet zabiegaliśmy o to, aby Moroz był zapraszany na spotkania szefów parlamentów państw europejskich, w tym kandydujących do Unii Europejskiej i tych, które jeszcze nie kandydowały, bo Ukraina nie była jeszcze tak bardzo zaawansowana w tych dążeniach. Polityka tego zapraszałem także na spotkania parlamentarne o charakterze międzynarodowym. Tak było w 1995 r., kiedy w Warszawie obradowali szefowie parlamentów Europy Zachodniej i Europy Środkowej, w czym brał udział Klaus Hänsch. Udając się zatem na Ukrainę, znałem sytuację wewnętrzną tego kraju oraz jego uwarunkowania międzynarodowe. Gdy chodziło o uwarunkowania zewnętrzne, to trzeba było brać pod uwagę znaczne uzależnienie ekonomiczne od Rosji i ograniczenia w wychodzeniu ze struktur postradzieckich, które utrudniały realizację idei strategicznego partnerstwa polsko-ukraińskiego. Znaczący postęp w naszych stosunkach nastąpił po powołaniu Komitetu Konsultacyjnego Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainy. Miało to miejsce w czasie pobytu na Ukrainie prezydenta Wałęsy, a więc w maju 1993 r. Pomimo trudności, jakie występowały w stosunkach polsko-ukraińskich, nastąpiła odczuwalna poprawa sytuacji mniejszości polskiej, jak również zwiększyła się troska o stan polskiego dziedzictwa narodowego i kulturowego w tym kraju. Niestety nie można było wtedy tego postępu odnieść do zabytków historycznych na przykład na Cmentarzu Łyczakowskim, o czym mogliśmy się przekonać na miejscu, oraz do kościołów katolickich czy polskich szkół. Niektóre szlaki, jak w przypadku Cmentarza Orląt Lwowskich, przyszło nam przecierać w czasie sejmowej wizyty i to z dużymi oporami. Wtedy poznaliśmy przyjaciół i zwolenników, co doskonale ułatwiło nam dalsze działania i doprowadziło do odbudowy Cmentarza Orląt Lwowskich na Cmentarzu Łyczakowskim. Przypomnę, że to Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyłożył pierwsze dwa miliony na odbudowę cmentarza. Przypomnę, że to Sejm Rzeczypospolitej wystąpił do ówczesnego premiera Cimoszewicza o dalsze 5 mln zł i od tego momentu rozpoczęła się ta odbudowa. (Gwar na sali) Wysoki Sejmie! Jeżeli chodzi o te pierwsze okresy współpracy, to Moroz w książce ˝Trudna lekcja demokracji˝ pisze, że całkowicie zgadzał się z tezami, które wypowiedziałem w czasie wystąpienia w Radzie Najwyższej Ukrainy, że Ukrainę i Polskę zawsze łączyły szczególne stosunki, co więcej, że nowe stosunki są wcieleniem w życie wieloletnich nadziei Polaków i Ukraińców na zgodę, przyjaźń i rozwój współpracy między naszymi państwami. Wiemy, że dalsza historia nie była wcale łatwa, bo trzeba było zmierzyć się także z bolesną przeszłości, ale na tej drodze, jeżeli chodzi o Polskę, bez względu na to, jakie były opcje, zawsze traktowaliśmy sprawę Ukrainy jako priorytetową i to podejście było i jest absolutnie właściwe. Nie jest rzeczą prostą w dzisiejszej skomplikowanej sytuacji Europy powiedzieć, że kluczem do wszystkiego jest Polska. Rzeczywiście, zrobiliśmy dużo i jesteśmy pierwszymi, którzy są z Ukraińcami, z narodem ukraińskim, ale trzeba na to patrzeć w ten sposób - tu niektóre myśli zostały trafnie wypowiedziane - że Unia Europejska nie do końca przewidziała, co może się stać i w jakim kierunku może iść rozwój Ukrainy. Mam doświadczenia, wynikające zresztą z wielu sytuacji... Dobrze znam dusze Ukraińców, bo mieszkałem na pograniczu ukraińskim, chodziłem do szkoły z Ukraińcami i to mi ułatwiało kontakty i poznawanie obecnej sytuacji. Myślę, że intencje wszystkich Polaków, także w tym Sejmie, są jednoznaczne. Chodzi nam wspólnie o popieranie i dzisiaj, jeżeli rzeczywiście dobrze życzymy Ukrainie, to nie problem wzajemnych zarzutów i wyciągania na pierwsze miejsce... Na pierwszym miejscu powinny być przede wszystkim zagadnienia, jak nasza wspólna zdecydowana i jednoznaczna postawa ma pomóc Ukrainie. Ale mamy prawo również oczekiwać, że w tym trudnym okresie, kiedy jesteśmy w pełni zaangażowani, także ze strony opozycji ukraińskiej, społeczeństwa ukraińskiego i rządu będzie stosowana przynajmniej zasada wzajemności. Na takich gwarancjach możemy to budować. Jeden z problemów, który mimo woli został tu podniesiony jako zarzut wobec pana ministra, to problem gazu łupkowego. Proszę państwa, sprawa jest skomplikowana. Ja akurat mam czyste sumienie, bo tu w Sejmie zwracałem na to uwagę panu premierowi wtedy, kiedy była taka euforia, kiedy mówiono, że mamy 1 mln m 3 gazu, że to lada dzień, że będzie się dokładało do emerytur. Niestety to się nie sprawdziło, bo jeszcze raz ci wszyscy, którzy zaczęli snuć wizję drugiego Kuwejtu, grubo się pomylili. To wszystko było nieoparte na realnych podstawach. (Poseł Tadeusz Iwiński: Drugie Karlino.) Tak. Brałem udział w spotkaniu delegacji amerykańskich firm u premiera Piechocińskiego, podczas którego przede wszystkim opowiadali oni, dlaczego niektórzy się wycofują. Bo są trudności w przepisach. Ja mówię: panowie, dostaliście koncesję na badania? Ano dostaliśmy. To co wy opowiadacie o trudnościach? Powiedzcie, że nie zbadaliście technicznie możliwości, bo one gdzie indziej są zupełnie inne, aniżeli są w Polsce. Myślę, że to nie rola ministra spraw zagranicznych, żeby zajmował się gazem łupkowym, bo u nas już wszyscy zajmują się gazem łupkowym. Oczywiście wspieranie, popieranie to jest sprawa bardzo istotna. Panie i Panowie! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego doskonale rozumie obiektywne wypowiedzi i prawicy, i Platformy Obywatelskiej, i wszystkich innych, sądzę, że też lewicy, i chcielibyśmy jedną rzecz: żebyśmy w takim duchu, jak myśmy to rozpoczynali i jak działaliśmy w latach 1995-1998, tak postępowali właśnie w sprawie pomocy dla Ukrainy, bo udało się nam wtedy złagodzić wiele rzeczy, jeżeli chodzi o sytuację polsko-ukraińską. A co do samych sukcesów, jeżeli chodzi o politykę Partnerstwa Wschodniego, to pewnie jeszcze całymi latami będziemy czekać na bezpośrednie efekty. Tu są wymienione dwa bezpośrednie: Mołdawia, Gruzja. To jest zupełnie czytelne, tylko proszę pamiętać, że nawet najlepsze intencje polskiego rządu i nas wszystkich bez woli innych narodów, bez poparcia bezpośrednio zainteresowanych nie doprowadzą do tego, czego byśmy oczekiwali. Dziękuję.