Mówca: Andrzej Kosztowniak
Data: 2023-07-12 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Pani Minister! Państwo Ministrowie! Mam przyjemność przedłożenia stanowiska Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość odnośnie do projektu uchwały w sprawie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. oraz w sprawie absolutorium dla Rady Ministrów. I na samym początku uprzedzę pewnie stronę opozycyjną: klub Prawa i Sprawiedliwości będzie głosował za tym projektem uchwały. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Realizacja ubiegłorocznego budżetu przebiegała w bardzo trudnych warunkach. O ile w okresie po pandemii COVID-19 Polska, z uwagi na właściwą politykę rządu, była jedną z najszybciej rozwijających się gospodarek w Unii Europejskiej, z niskim bezrobociem i stałym napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych, o tyle rosyjska inwazja na Ukrainę wywarła istotny wpływ na zahamowanie niektórych korzystnych tendencji gospodarczych i przyczyniła się do silnego wzrostu inflacji oraz presji na finanse publiczne. Presja ta wynikała m.in. z potrzeby złagodzenia negatywnych skutków ekonomicznych dla różnych grup społecznych, a także konieczności wzmocnienia potencjału obronnego. Było to w zasadzie zjawisko ogólnoeuropejskie, a nawet szerzej: światowe. Polska na przełomie lat 2021 i 2022 charakteryzowała się jeszcze bardzo wysoką dynamiką wzrostu PKB, wspieraną przez wyjątkowo silny przyrost zapasów, po czym wybuch wojny w Ukrainie zmienił perspektywy gospodarki w sposób diametralny. Wzrost inflacji, pesymizm konsumentów i wzrost nominalnych stóp procentowych przyczyniły się do ograniczenia dynamiki konsumpcji prywatnej z poziomu 106% w 2021 r. do poziomu 103% w 2022 r., częściowo złagodzonego przez wydatki obywateli Ukrainy, którzy znaleźli schronienie w Polsce po wybuchu wojny. Pogorszenie dynamiki popytu na polskie towary i usługi przyniosło obniżenie tempa wzrostu eksportu do poziomu 6,2% z 12,3% w 2021 r. Stosunkowo odporne na niekorzystne warunki makroekonomiczne okazały się, szanowni państwo, inwestycje, które zwiększyły się o 5%. Dynamika popytu krajowego okazała się niższa niż rok wcześniej, choć pozostawała stosunkowo wysoka, na poziomie 105% wobec 108,5% w 2021 r. W 2022 r. produkt krajowy brutto zwiększył się o 5,1% w relacji do 6,9% w 2021 r. PKB w ujęciu nominalnym osiągnęło poziom 3 078 300 mln zł i było, szanowni państwo, wyższe o 17% wobec 2021 r. Wykonanie dochodów i wydatków oraz salda budżetowe. Oceniając realizację dochodów i wydatków budżetu w 2022 r., można stwierdzić, że realizacja dochodów była na poziomie 504 800 mln i była wyższa o 12,9 mld w stosunku do kwoty zaplanowanej w ustawie budżetowej na 2022 r. Wydatki budżetu państwa w 2022 r. zostały zrealizowane w kwocie prawie 517 400 mln zł i były one niższe o 4,4 mld zł w stosunku do kwoty ustalonej w ustawie budżetowej na 2022 r., tj. nominalnie o 0,9%. Deficyt budżetowy państwa został zrealizowany w wysokości prawie 12,6 mld zł w stosunku do ustalonego w ustawie budżetowej na 2022 r. nieprzekraczalnego poziomu 29 900 mln zł. Był on niższy, szanowni państwo, o 17,3 mld zł, tj. o wartość prawie 48%. Oznacza to, że budżet w 2022 r., mimo wysoce niesprzyjających okoliczności, został zrealizowany w sposób wysoce zadowalający, a osiągnięte dodatkowe dochody i nieco niższe wydatki pozwoliły na zmniejszenie skali deficytu. W kryzysowej i nadzwyczajnej sytuacji związanej z wybuchem konfliktu zbrojnego na terenie Ukrainy konieczne było też zapewnienie środków umożliwiających realizację zadań związanych m.in. z szeroko rozumianą pomocą Ukrainie, w tym obywatelom Ukrainy. (Poseł Janusz Korwin-Mikke: W terenie Ukrainy, w terenie Ukrainy.) W tym celu został powołany do życia Fundusz Pomocy, który został utworzony w Banku Gospodarstwa Krajowego. Łączne wydatki funduszu wyniosły w ubiegłym roku 13 900 mln zł. Presja na finanse publiczne pojawiła się także we wzroście kosztów finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, który nastąpił w efekcie zaostrzenia polityki pieniężnej głównych banków centralnych na świecie, tj. w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i w strefie euro. W warunkach narastającej presji inflacyjnej, powodowanej znaczącym wzrostem cen na rynkach żywności, surowców i energii na świecie, spośród czynników lokalnych największe znaczenie miała polityka monetarna Narodowego Banku Polskiego i sytuacja na rynku krajowym, wyrażona w podwyżkach stóp procentowych z poziomu 1,75% do poziomu 6,75% oraz w podwyżce stopy rezerw obowiązkowych z poziomu 2% do poziomu 3,5%. Szybka reakcja Narodowego Banku Polskiego spowodowała znaczące wyhamowanie inflacji, która i tak była mocno odczuwalna w 2022 r. W 2022 r. dług sektora instytucji rządowych i samorządowych obliczony według metodologii unijnej wynosił nieco ponad 1500 mld zł i stanowił 49,1% PKB. W roku 2021 r. dług ten wynosił 1400 mld zł, ale stanowił, szanowni państwo, 53,6% PKB. Relacja zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB w 2022 r. wynosiła, tak jak wspomniałem, 49%. Utrzymała się ona poniżej wartości referencyjnej 60%, zaplanowanej w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, wobec 84% dla całej Unii Europejskiej oraz 91,6% dla strefy euro. Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła kierunki zmian w systemie finansów publicznych, w wyniku których gospodarka finansowa państwa prowadzona była zdaniem Izby w nadmiernej części poza budżetem państwa. Różnice między długiem publicznym obliczonym według metodologii unijnej i długiem obliczonym według metodologii krajowej zależały w istotnej mierze od wyzwań, z jakimi mierzy się państwo polskie w czasie pandemii i wojny. Większy dług powstaje w sytuacji konieczności szybkiego znalezienia środków na finansowanie ważnych, wieloletnich, a czasem też i nieprzewidywalnym wydatków, a takimi były ostatnio wydatki na walkę z pandemią, na pomoc obywatelom Ukrainy i na wzmocnienie potencjału obronnego Polski. Włączenie wszystkich tych wydatków finansowych do jednorocznego budżetu państwa poprzez zaciągnięcie zobowiązań wieloletnich jest niemożliwe, a także metodologicznie nieprawidłowe, bo w budżecie tego roku znajdują się tylko i wyłącznie wydatki związane z konkretnym rokiem. A zatem dopóki państwo jest w stanie finansować przypadające na dany rok zobowiązania i będzie zdolne do ich pokrywania w średniej i dłuższej perspektywie, dopóty nie powinno być istotnych problemów, a istotnym problemem i przedmiotem nadmiernej krytyki, również ze strony Najwyższej Izby Kontroli, która powinna dostrzegać skalę nieprzewidywalności zdarzeń ostatnich lat, jest COVID-19 i wojna. Nie oznacza to jednak, że nie dostrzeżono potrzeby prezentowania w omówionym budżecie szerszej informacji o wysokości i strukturze zadłużenia sektora rządowego i sektora samorządowego. Można też przypomnieć, że prowadzenie gospodarki poza budżetem państwa, tak krytycznie oceniane dzisiaj przez Najwyższą Izbę Kontroli, miało miejsce dużo wcześniej i wydaje się, że taka ocena jest związana ze zbliżającymi się wyborami i potrzebą uderzenia w rząd Prawa i Sprawiedliwości. Przykładowo: Krajowy Fundusz Drogowy działa, szanowni państwo, na podstawie ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym. Podobnie mamy do czynienia z Funduszem Kolejowym. Działa on na podstawie ustawy z 16 grudnia 2005 r. o Funduszu Kolejowym. Do nich Najwyższa Izba Kontroli w poprzednich latach nie zgłaszała tak krytycznych uwag. Warto dodać, że dokonana niedawno przez służby Komisji Europejskiej ocena zagrożeń dotyczących stabilności finansowej - również Polski - w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej wskazuje, iż krótkoterminowe zagrożenia dla stabilności finansów publicznych są ogólnie niewielkie, niskie, zaś średniookresowe i długoterminowe zagrożenia dla stabilności finansów publicznych są ogólnie na średnim poziomie. Szanowni Państwo! Bardzo ważne jest to, że w 2022 r. zostały osiągnięte planowane wartości limitów wydatków na finansowanie potrzeb obronnych w wysokości 2,2% PKB w roku planistycznym. Zwiększono także wydatki na ochronę zdrowia. Łączne nakłady na ochronę zdrowia ze środków publicznych w 2022 r. wynosiły 151 mld zł i były one wyższe o 17,4 mld zł od wartości referencyjnej w 2022 r., zakładającej wydatki na poziomie co najmniej 5,75% PKB. Faktycznie osiągnęły wartość 6,5% PKB. To, na co należy również zwrócić uwagę, to utrzymanie bardzo wysokiego poziomu zaangażowania budżetu państwa we wszystkie programy społeczne, dedykowane zarówno dzieciom, jak i rodzicom i osobom starszym. Praca komisji nad sprawozdaniem z wykonania budżetu w 2022 r. Marszałek Sejmu, zgodnie z art. 106 ust. 1a i 2 regulaminu Sejmu, skierowała 1 czerwca 2023 r. sprawozdanie zawarte w druku nr 3305 do Komisji Finansów Publicznych w celu rozpatrzenia. Ponadto w dniu 14 czerwca 2023 r. marszałek skierowała do Komisji Finansów Publicznych w celu rozpatrzenia przedstawioną przez prezesa Najwyższej Izby Kontroli analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej na 2022 r. oraz opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów z druku nr 3371. Jednocześnie marszałek Sejmu zaleciła pozostałym komisjom sejmowym rozpatrzenie, w zakresie ich właściwości, poszczególnych części sprawozdania z wykonania budżetu państwa i analizy Najwyższej Izby Kontroli oraz przekazanie wniosków Komisji Finansów Publicznych. W trakcie swoich prac w dniach 21, 22, 27 i 28 czerwca 2023 r. Komisja Finansów Publicznych rozpatrzyła sprawozdania w zakresie własnych części budżetowych oraz części budżetowych, które zostały skierowane do rozpatrzenia przez inne komisje. W posiedzeniach komisji uczestniczyli przedstawiciele innych komisji i Najwyższej Izby Kontroli. Zadawane były pytania i odbyła się dyskusja. Komisja Finansów Publicznych otrzymała 26 opinii od innych komisji. Opinie te były pozytywne. W dniu 28 czerwca komisja odbyła głosowanie nad wnioskiem połączonych komisji, tj. Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisji Infrastruktury, o negatywne zaopiniowanie wykonania budżetu w odniesieniu do Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg. Wniosek ten nie uzyskał akceptacji komisji. Stąd też Komisja Finansów Publicznych po rozpatrzeniu sprawozdania z wykonania budżetu państwa wraz z analizą Najwyższej Izby Kontroli oraz wnioskiem komisji wnosi o przyjęcie projektu uchwały, w którym proponuje przyjęcie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. oraz udzielenie Radzie Ministrów absolutorium za ten okres. Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość będzie głosował za przyjęciem powyższej uchwały, rekomendowanej przez Komisję Finansów Publicznych. Bardzo dziękuję. (Oklaski)