Mówca: Domicela Kopaczewska
Data: 2014-06-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Na wspólnym posiedzeniu Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny zapoznano się z informacją o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2013 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka. Na początku chciałabym podziękować panu ministrowi Markowi Michalakowi za dogłębny, szczegółowy i profesjonalny materiał przygotowany dla nas, parlamentarzystów, i na posiedzenie komisji. Z wystąpienia, które usłyszeliśmy przed chwilą, mogliśmy wywnioskować, że rzeczywiście praca, którą wykonuje rzecznik, jest profesjonalna, dotyczy wszystkich sfer życia dziecka i przestrzegania jego praw. Do tego zostaliśmy już przyzwyczajeni w 2008 r., ale każde sprawozdanie wnosi nowe elementy, daje nam informacje o tym, w jakim zakresie były podejmowane działania, jakie są efekty tych działań i jakie zadania stawia sobie rzecznik na następny rok. W trakcie posiedzeń połączonych komisji pan minister był uprzejmy przedstawić najistotniejsze elementy tego sprawozdania tak jak przed chwilą tutaj w Sejmie. Chciałabym tylko zwrócić uwagę na te elementy, które naszym zdaniem, posłów komisji, były istotne i ważne, mianowicie na elementy, o których mówił pan minister, iż łączna liczba spraw, podejmowanych interwencji wzrosła ponad 4-krotnie w stosunku do roku 2008, kiedy to pan minister obejmował urząd, a w stosunku do roku 2012 - 2-krotnie. Naszym zdaniem i zdaniem pana ministra duża liczba interwencji upatrywana jest przede wszystkim jako sukces szeroko prowadzonej kampanii społecznej pod hasłem: ˝Reaguj na przemoc wobec dzieci. Masz prawo˝, która przyniosła nam pewną zmianę postaw społecznych, o których mówił pan minister. Nie tylko masz prawo reagować na przemoc wobec dzieci, ale masz obowiązek. I to jest ważne, że są te zmiany społeczne, które są najtrudniejsze, bo wymagają czasu, determinacji różnych środowisk. To bardzo ważne, że mamy prawo, które funkcjonuje od pewnego czasu, i nasze zachowania, które obserwujemy na co dzień, są rzeczywiście inne. I to jest bardzo znaczący sukces, że jako społeczeństwo potrafimy już reagować na przemoc wobec dzieci i staje się to naszym obowiązkiem. Tak więc w efekcie tej kampanii, która była prowadzona przez wiele miesięcy i która była przedmiotem społecznej debaty, faktycznie liczba tych interwencji wzrosła, co świadczy o tym, że rzeczywiście dzieci mogą czuć się bezpieczniej, że dorośli potrafią bronić ich przed niegodziwością. Pan minister na posiedzeniu komisji przedstawił również, o czym mówił tutaj przed chwilą, iż najwięcej spraw dotyczyło prawa dziecka do wychowania w rodzinie, i to jest niezmienne od lat. To też o czymś świadczy. Rodzina musi mieć zapewnione szczególne wsparcie społeczne i musi być pod szczególną ochroną, aby rzeczywiście w rodzinie stworzyć jak najlepsze warunki do wychowania dzieci. W wystąpieniach generalnych do różnych resortów pan minister Marek Michalak proponował konkretne zmiany przepisów, a ponadto, korzystając z ustawowych kompetencji, brał udział w postępowaniach sądowych. Również w tym roku miała miejsce, podobnie jak w latach poprzednich, współpraca międzynarodowa, ale w tym roku rzeczywiście była ona bardzo znacząca. Udział pana rzecznika w konferencjach międzynarodowych świadczy o tym, że urząd rzecznika praw dziecka w Polsce i jego działania, jego praca są zauważane w gremium międzynarodowym. Ważnymi elementami upowszechniania praw dziecka, o których mówił pan rzecznik, są bezpośrednie spotkania z młodzieżą w biurze, ale również spotkania wyjazdowe w różnych miejscach w Polsce, propagowanie telefonu zaufania i praw dziecka. Dziecko czuje obecność fizyczną rzecznika. To nie jest ktoś, kto funkcjonuje na papierze, to nie jest ktoś niedostępny, ale ktoś, kogo znam, do kogo mam zaufanie, ktoś, kto może służyć mi pomocą, jeśli jej potrzebuję. Istotnym elementem działalności rzecznika jest podejmowanie czynności kontrolnych w następstwie otrzymywanych sygnałów o nieprawidłowościach, ale pan minister występuje też z własnej inicjatywy, o tym mówił również dzisiaj. I także my, parlamentarzyści, wielokrotnie zgłaszamy, że docierają do nas, do biur różne sygnały, co staje się natychmiast przedmiotem prac rzecznika i co świadczy o tym - posłowie podkreślali to w swoich wystąpieniach w komisji - że rzeczywiście ta współpraca między parlamentarzystami a rzecznikiem praw dziecka wygląda na prawidłową. Jeżeli chodzi o parlamentarzystów, to pan rzecznik zwrócił uwagę na istotną sprawę udziału w posiedzeniach komisji i podkomisji Sejmu i Senatu, gdzie pan rzecznik przedstawiał również swoje propozycje zmian ustawowych w oparciu o doświadczenia i pracę, którą wykonuje. Te zmiany ustawowe czy te propozycje zmian są przedmiotem pracy parlamentarzystów po to, żeby rzeczywiście prawo, które tworzymy, było coraz lepsze. Praca z parlamentem dotyczyła przede wszystkim poprawy dostępu dzieci do świadczeń medycznych, zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego dzieci, funkcjonowania świetlic i placówek wsparcia dziennego, przygotowania samorządów i szkół do przyjęcia dzieci 6-letnich, co - jak wiemy - w ostatnim okresie jest przedmiotem debaty społecznej, w której rzecznik również bierze aktywny udział. Przedmiotem dyskusji były też zajęcia dodatkowe w przedszkolach, edukacja osób niepełnosprawnych. Chcę powiedzieć, że tutaj w trakcie dyskusji pan rzecznik podkreślił, iż przepisy prawa, które zmienialiśmy w ustawie o systemie oświaty, rzeczywiście poprawiły dostęp dzieci niepełnosprawnych do edukacji. Większość wystąpień posłów dotyczyła oceny pracy rzecznika, ona była wielowątkowa i bardzo pozytywna. Posłowie uznali, że inicjatywy, jakie podejmuje rzecznik, są bardzo cenne i wartościowe. Szczególnie wartościowe jest mianowicie to, iż z pojedynczych zadań urząd rzecznika potrafi wyciągać uogólnione wnioski, żeby rzeczywiście pewne zdarzenia, które dziś występują, w przyszłości już nie miały miejsca. Zwracano również uwagę na potrzebę wolontariatu w edukacji dzieci i upowszechniania ich praw. Zwrócono uwagę na dobrą kampanię społeczną promującą prawa dziecka, kampanię edukacyjną, szczególnie tę prowadzoną w ostatnim czasie, dotyczącą tego, iż żadne z rodziców nie może być wykluczone z kontaktów z dzieckiem w przypadku rozwodu rodziców. Posłowie potwierdzali, że wiele interwencji w biurach poselskich dotyczyło właśnie problemów dzieci z rodzin w trakcie rozwodu. Te wnioski i uwagi, które zgłaszali posłowie, dotyczyły przede wszystkim zagadnień, które powinny się stać przedmiotem pracy rzecznika na następne lata. Pan minister mówił w trakcie swojego wystąpienia, że rzeczywiście w pewnym zakresie nastąpił postęp. Możemy powiedzieć, że działania, które podejmujemy, przynoszą pozytywne skutki, ale jest wiele obszarów działalności społecznej, gdzie rzeczywiście ten efekt nie jest wystarczający. Choćby jednemu dziecku działa się krzywda, wtedy nasze działania nie są do końca skuteczne, w związku z tym wyzwania, które stoją przed rzecznikiem, pomimo ogromu sukcesów do dnia dzisiejszego, są rzeczywiście ważne. Na zakończenie chciałabym panu ministrowi podziękować za dobrą współpracę z parlamentem, samorządem, szczególnie z dwiema komisjami: Komisją Edukacji, Nauki i Młodzieży i Komisją Polityki Społecznej i Rodziny, bo rzeczywiście pana praca i pana wkład w promowanie praw dziecka są istotne i ważne. Dziękuję bardzo. (Oklaski)