Mówca: Anna Dąbrowska-Banaszek
Data: 2022-05-11 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! 20 czerwca 2022 r. minie 40 lat od śmierci wyjątkowego Polaka, Zygmunta Piotra Bohusz-Szyszko. Chcę przypomnieć jego postać. Urodził się 19 stycznia 1893 r. w Chełmie jako syn mjra wojsk carskich Jakuba Krzysztofa Szyszko oraz Heleny z Witowskich, uczennicy Ignacego Paderewskiego. Wychowywany w duchu patriotyczno-niepodległościowym, otrzymał staranne wykształcenie. Rozpoczął naukę w Państwowym Gimnazjum w Chełmie. Edukację kontynuował w Korpusie Kadetów w Pskowie i Aleksandrowskiej Szkole Podchorążych w Moskwie. W czasie I wojny światowej jako dowódca plutonu, następnie kompanii w 12. Pułku Grenadierów Astrachańskich walczył na froncie austriackim. Ciężko ranny znalazł się w niewoli i został internowany na Węgrzech, gdzie do 1918 r. przebywał w obozach jenieckich. Po zakończeniu I wojny światowej wstąpił w szeregi odradzającego się Wojska Polskiego. W październiku 1918 r. został awansowany na porucznika. Odbył kurs szkoleniowy w Dęblinie. W czasie wojny polsko-bolszewickiej walczył na froncie północnym jako dowódca kompanii ciężkich karabinów maszynowych brał udział we wszystkich walkach tego pułku. Podczas obrony Płocka został ciężko ranny. Za wykazanie się niezwykłą odwagą i umiejętnościami dowódczymi w obronie Płocka marszałek Józef Piłsudski odznaczył go Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Jesienią 1921 r. został skierowany do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, którą ukończył z wynikiem bardzo dobrym. W 1932 r. otrzymał nominację na zastępcę dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza, 2 lata później na dowódcę 1. Dywizji Piechoty Legionów w Wilnie. W Paryżu naczelny wódz gen. Władysław Sikorski mianował go dowódcą 1. Dywizji Grenadierów, a następnie powierzył mu zorganizowanie i dowodzenie Samodzielną Brygadą Strzelców Podhalańskich. W kwietniu 1940 r. otrzymał awans na generała brygady. Zaraz potem na czele blisko 5 tys. żołnierzy popłynął do Norwegii, gdzie dowodząc Samodzielną Brygadą Strzelców Podhalańskich, brał udział w bitwie o Narwik. Oddziały niemieckie, które walczyły w tym rejonie, zostały prawie doszczętnie zniszczone, jednak z powodu pogarszającej się sytuacji we Francji naczelne dowództwo przerwało działania oddziałów polskich w Norwegii. Brygada podhalańska została skierowana do walk w Bretanii i wkrótce rozwiązana. W październiku 1940 r. za walki w Norwegii Władysław Sikorski odznaczył go Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari oraz Norweskim Krzyżem Wojennym z Mieczem. W marcu 1942 r. został szefem sztabu Armii Polskiej w Związku Radzieckim. Po ewakuacji armii polskiej do Iraku wyznaczono go na dowódcę 5. Kresowej Dywizji Piechoty na Środkowym Wschodzie. Wkrótce został zastępcą dowódcy II Korpusu gen. Władysława Andersa. Uczestniczył we wszystkich bitwach kampanii włoskiej, m.in. o Monte Cassino, Ankonę i Bolonię. W 1947 r. wyjechał z Włoch do Wielkiej Brytanii, wybierając życie na emigracji. Żyjąc tam, z zaangażowaniem poświęcał się działalności kombatanckiej oraz pracy publicystycznej i pisarskiej. Publikował artykuły i wspomnienia w londyńskich tygodnikach. (Dzwonek) Był aktywnym członkiem Związku Literatów Polskich na obczyźnie. Piastował wiele funkcji. Zmarł 20 czerwca 1982 r., przeżywszy 89 lat. Zgodnie z życzeniem generała jego prochy sprowadzone zostały do Polski. W 1997 r. pochowano go na warszawskich Powązkach ze wszystkimi honorami godnymi bohatera. Pamiętamy o naszych bohaterach. Dziękuję. (Oklaski)