Mówca: Bartłomiej Wróblewski
Data: 2016-06-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Panowie! Mam zaszczyt przedstawić w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość stanowisko w sprawie projektów trzech ustaw o Trybunale Konstytucyjnym: projektu obywatelskiego, druk nr 550, poselskiego projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, druk nr 558, oraz poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, druk nr 569. Na początku odniosę się do projektu przedstawionego przez grupę obywateli reprezentowaną przez Komitet Inicjatywy Ustawodawczej Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Projekt został wniesiony na podstawie art. 118 ust. 2 konstytucji oraz odpowiednich przepisów ustawy o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli. Projekt ten zasadniczo przywraca pierwotne brzmienie ustawy uchwalonej przez koalicję PO-PSL w dniu 25 czerwca 2015 r. Biorąc pod uwagę skalę kontrowersji, które zostały wywołane przez przyjęcie tej ustawy, nie wydaje się, aby to rozwiązanie przyczyniło się do szybkiego zakończenia sporu. Projekt wprowadza jednak także kilkanaście zmian w stosunku do ustawy z 2015 r. Część z nich jest odpowiedzią na krytykę rozwiązań obowiązującej ustawy o trybunale i odpowiada, przynajmniej kierunkowo, zmianom oczekiwanym przez różne strony sporu. I tak zgodnie z projektem zgromadzenie ogólne trybunału miałoby podejmować uchwałę nie większością zwykłą, a większością bezwzględną. Projekt zakłada kadencyjność prezesa i wiceprezesa trybunału, a także to, że w ramach procedury wyboru prezesa i wiceprezesa każdy z członków zgromadzenia ogólnego może głosować tylko na jednego kandydata. Ciekawa - choć być może do czasu zmiany obowiązującej konstytucji trudna do zrealizowania - jest także propozycja, aby sędziów trybunału wybierał Sejm większością 2/3 głosów, a także szczegółowe regulacje dotyczące sytuacji, kiedy to nie jest możliwe. Wprowadza się obowiązek badania w pełnym składzie konstytucyjności i legalności ważnych ustrojowo i społecznie ustaw, w szczególności ustaw budżetowych, podatkowych, wyborczych, regulujących ustrój i właściwość władz publicznych, a także kodeksów. Tego rodzaju regulacje rzeczywiście wychodzą naprzeciw oczekiwaniom formułowanym przez więcej niż jedną ze stron obecnych w dyskusji, dotyczących modelu funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego zgodnie z deklaracjami projektodawców można je określić jako kompromisowe, a więc godne rozważenia i dalszych prac. Teraz odniosę się do projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym złożonego przez grupę posłów Prawa i Sprawiedliwości. Jest to projekt, który można określić jako salomonowy. (Poseł Borys Budka: Ha!) Przecina on bowiem większość sporów dotyczących rozwiązań zawartych w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. W obliczu głębokich podziałów politycznych, które przyniosło uchwalenie tej ustawy, przyjęcie projektu przyczyniłoby się do zakończenia znacznej części istniejących kontrowersji. Jest to związane z faktem, że projekt zasadniczo przywraca regulacje wcześniejszej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 1 sierpnia 1997 r., która obowiązywała w latach 1997-2015. Fundament projektu stanowi ustawa znana dobrze organom państwa, w tym Trybunałowi Konstytucyjnemu, ponieważ na jej podstawie orzekał do lata 2015 r. Innymi słowy przywraca się regulacje, których, po pierwsze, konstytucyjność nie była kwestionowana przez żadną znaczącą grupę polityczną czy społeczną i które, w każdym razie w porównaniu z kontrowersjami, jakie budzi ustawa z 2015 r., choć nie zawsze zadowalająco, jednak funkcjonowały w praktyce przez niemal dwie dekady. Jak wspomniałem, choć projekt zasadniczo przywraca regulacje wcześniejszej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, w kilku kwestiach zawiera odstępstwa od obowiązujących wówczas przepisów. Nie będę ich omawiał szczegółowo, ponieważ zrobił to już pan poseł wnioskodawca Stanisław Piotrowicz. (Poseł Borys Budka: Nie. Proszę jeszcze raz, śmiało.) Po części wynikają one z naszego przekonania o konieczności usprawnienia pracy trybunału, a po części - z uwzględnienia orzecznictwa trybunału. Wzmacniają legitymizację oraz transparentność działania Trybunału Konstytucyjnego. Warto już teraz zasygnalizować, że niektóre z nich idą w tym samym kierunku, co propozycje regulacji z dwóch pozostałych projektów, nad którymi teraz debatujemy. Zaproponowany projekt ustawy nie wymaga zmiany konstytucji, nie rozstrzyga wszystkich kwestii, które są obecnie przedmiotem dyskusji, ale daje szansę na ustabilizowanie sytuacji i obniżenie temperatury politycznego sporu. Najnowszą z omawianych propozycji jest projekt grupy posłów Polskiego Stronnictwa Ludowego, który zakłada nowelizację obecnej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Zgodnie z zamierzeniami projektodawców ma on charakter konsensualny i ma wychodzić naprzeciw oczekiwaniom wszystkich ugrupowań politycznych. Oceniamy, że są to propozycje ciekawe, choć niekiedy wbrew intencjom projektodawców mogą się wiązać z koniecznością zmiany konstytucji. Projekt zakłada wybór sędziów trybunału większością 2/3 głosów, co miałoby odpolitycznić ich wybór. Interesującą propozycją, być może przynajmniej w części możliwą do realizacji, jest to, aby sędziowie, co do których ważności wyboru istnieje spór, przeszli w stan spoczynku. Wykracza poza obecne dyskusje, ale jest warte namysłu rozwiązanie, aby Sejm większością 2/3 głosów mógł zwrócić się do trybunału o ponowne rozpoznanie sprawy, gdy pojawiły się nowe okoliczności. Naprzeciw często formułowanym oczekiwaniom idzie propozycja, zgodnie z którą sędziowie mieliby być przydzielani do spraw według kolejności alfabetycznej, zgodnie z kolejnością wpływu spraw. Podsumowując, dobrze, że istnieje zgoda wykraczająca poza jedno środowisko polityczne, dotycząca konieczności dokonania zmian przepisów regulujących funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego. Istnieje także zgoda, że zmiany takie muszą być zgodne z obowiązującą konstytucją, bazować na dialogu społecznym i mieć charakter kompromisowy. Dostrzegamy konstruktywną wartość nie tylko własnego projektu, ale także części rozwiązań zaproponowanych w dwóch pozostałych projektach. W sprawach, które budzą tak wiele emocji politycznych i budzą je przez tak długi czas, destrukcyjne wydaje się podejście - wszystko albo nic. Dlatego uważamy, że bazując na rozwiązaniach zawartych w zgłoszonych projektach, należy wypracować optymalną, kompromisową regulację. Występując w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość, oświadczam, że klub poprze dalsze prace nad wszystkimi trzema projektami.