Mówca: Tadeusz Tomaszewski
Data: 2014-04-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Szanowna Pani Minister! Dzisiaj Sejm zapoznał się sprawozdaniem z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ za rok 2012, wcześniej zapoznała się z nim Komisja Polityki Społecznej i Rodziny. Mamy kwiecień 2014 r. Często zastanawiam się, czy taka odległość czasowa pozwala na bieżące śledzenie wniosków, które wcześniej były sygnalizowane bądź są zawarte w raportach. Materiał, który jest przygotowywany w innym okresie, we wnioskach, moim zdaniem, powinien przewidywać kierunki działań, jeżeli chodzi o działania już podjęte w 2013 r. albo planowane na 2014 r. Wówczas byłaby pewna logiczna ciągłość, jeśli chodzi o rozpatrywanie, a zwłaszcza monitorowanie tych instrumentów prawnych, które przewidziano w rozwiązaniach prawnych dotyczących przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Przemoc w rodzinie to nadal bardzo ważny problem społeczny. Dzisiaj warunki ekonomiczne również mają wpływ na to, jak wygląda sytuacja w rodzinie. Jest ponad 2200 tys. osób bezrobotnych, z tego, jak mówiła niedawno pani poseł, około 15% posiada prawo do zasiłku. Polska bieda zagnieździła się w rodzinach wielodzietnych, w rodzinach, w których wychowuje się, jest osoba niepełnosprawna lub więcej takich osób, częściej na wsi niż w środowisku miejskim. To oczywiście ma wpływ również na przejawy przemocy w rodzinie. Z danych, które są dostępne, jeśli chodzi o Komendę Główną Policji, wynika, że w 2012 r. było ponad 77 tys. ofiar przemocy, z czego ponad 50 tys. stanowiły kobiety, 7,5 tys. mężczyźni, a około 20 tys. to osoby nieletnie, ofiary przemocy. I zwłaszcza na te ostatnie chciałbym zwrócić uwagę, bo rośnie liczba osób nieletnich będących ofiarami przemocy. A więc ofiary przemocy to głównie kobiety i osoby nieletnie. Jeśli chodzi o liczbę osób podejrzanych o przemoc, jest ich ponad 52 tys., z czego 47 tys. to mężczyźni, kobiety - 3,5 tys. i 281 małoletnich. Główna przyczyna, jeśli chodzi o osoby podejrzane o stosowanie przemocy, to alkohol. Dotyczy to ponad 31 tys. osób - to dane komendy głównej - z czego ponad 30 tys. to mężczyźni, około 1 tys. wśród osób podejrzanych o stosowanie przemocy pod wpływem alkoholu to kobiety, w 49 przypadkach są to osoby nieletnie. Czyli w jakiejś mierze mamy też diagnozę - alkoholizm, choroba alkoholowa i konsekwencje tego to jedna z głównych przyczyn przemocy w polskiej rodzinie. Działania, które zostały podjęte w roku 2012, to oczywiście konsekwencja przyjętych w Wysokiej Izbie rozwiązań prawnych, niemniej, tak jak mówiłem w komisji - podkreślam to mimo tego, że pani minister wspomniała o tym, iż w 2012 r. powołano w gminach 2467 zespołów interdyscyplinarnych, ponad 48 tys. grup roboczych - sytuacja jest o tyle niepokojąca, że część organów władzy publicznej nie wykonuje wszystkich zadań, które wynikają z rozwiązań prawnych. I tak na przykład w 57 powiatach nie uchwalono programów przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie, również w 175 gminach nie uchwalono takich gminnych programów. To oczywiście musi być przedmiotem analizy, ale także działania z mocy urzędu, na przykład wojewodów, którzy sprawują nadzór nad gminami. Nie możemy dopuszczać do takiej sytuacji, że jest stanowione prawo, a inne bardzo ważne elementy władzy publicznej, będące bardzo blisko tych rodzin, nie podejmują stosownych działań. Bardzo ważną sprawą jest wspieranie gmin i powiatów, samorządów w realizacji określonych programów. Pani minister wspomniała, że wydatkowano 2800 tys. zł na tworzenie systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, środki otrzymały 104 podmioty. Gdyby popatrzeć chociażby na ilość jednostek samorządowych, a mamy circa 2900 powiatów i gmin, to oczywiście widać skalę, przy czym dochodzą jeszcze tutaj przecież podmioty uczestniczące w programie, chociażby organizacje pozarządowe. Martwi mnie też stosunkowo niski jeszcze udział przedstawicieli sektora pozarządowego w zespołach interdyscyplinarnych. Pani minister wspomniała w tym kontekście o 48% organizacji pozarządowych. Jest pytanie, czy to wynika z braku aktywności i zainteresowania samego sektora, czy też braku gotowości do dostrzegania tego partnera w środowisku lokalnym chociażby przez ośrodki pomocy społecznej, Policję czy czynniki oświatowe, które tworzą główny trzon tych zespołów. To jest moim zdaniem ważne również z tego powodu, o którym też mówiła pani minister - potrzeby budowania świadomości społecznej. Musimy jednak pamiętać, że to jest jedna z podstawowych przyczyn, mimo wszystko, niebezpieczeństwa narastania przemocy w rodzinie - głuchota społeczna, można powiedzieć, jak pokazują wydarzenia, które później są ujawniane w mediach, jest podstawową przyczyną tego, że w odpowiednim czasie nie reagują instytucje do tego powołane, a one mogłyby zareagować, bo nie podejrzewam, żeby nie zareagowały, gdyby przejawiła się na przykład sąsiedzka odpowiedzialność czy gdyby doszło do właściwego działania innych osób, które często widzą, a dla świętego spokoju nie informują odpowiednich organów o tych tragediach. Do wykorzystania jest także cała sieć jednostek pomocniczych samorządów, mam na myśli zarówno rady osiedlowe, jak i rady sołeckie. Myśmy niedawno znowelizowali ustawę o funduszu sołeckim, która pozwala przeznaczać środki na zadania będące zadaniami własnymi gminy, mało tego, te jednostki sołeckie również mogą łączyć swoje środki po to, żeby realizować wspólny cel. Jeśli występują określone problemy, także środki z gminnego programu przeciwdziałania alkoholizmowi można łączyć, aby wydawać je efektywnie na przeciwdziałanie czy budowanie programów w celu przeciwdziałania przemocy w rodzinie bądź usuwania przyczyn tej przemocy, chociażby przyczyn ekonomicznych czy związanych z zaniedbaniami opieki nad najbliższymi. Jedną z form przemocy w rodzinie, z którą, jak myślę, na razie trudno sobie poradzić, jest przemoc psychiczna. Pani minister mówiła o tym, że mamy bezpłatny dostęp do poradni psychologicznych, jednak przy tak niskiej świadomości społecznej to nie wystarczy, bo tam docierają ci, którzy albo mają tego świadomość, albo zostali dotknięci przemocą jako ofiary. Na posiedzeniu komisji podkreślaliśmy też, że nadal nie mamy skutecznego instrumentu, który by pozwalał odseparować ofiarę. Krótko mówiąc, chodzi o mieszkanie. Przed chwilą pani poseł podawała dane ze statystyk policyjnych. Było ponad 1241 nakazów opuszczenia lokalu, niemniej jednak, biorąc pod uwagę skalę tych zjawisk, to jest ich, jak sądzę, jednak nadal za mało. W związku z powyższym te mechanizmy w samorządzie gminnym - w gminach mających w tym wsparcie ze strony państwa - dotyczące opuszczania lokali ofiar przez sprawców przemocy powinny być brane pod uwagę przy gminnej polityce mieszkaniowej lub innych formach działalności, tak by to pozwoliło skutecznie oddzielić sprawcę od ofiary. (Dzwonek) Chciałbym w imieniu Klubu Poselskiego Sojusz lewicy Demokratycznej oświadczyć, że, po pierwsze, oczekujemy od rządu, biorąc pod uwagę te nowe badania, które są zamówione, że zapewni, że one będą miały charakter ciągły, tak żeby to nie było wydawanie pieniędzy na badania epizodyczne, i że później na ich podstawie za pieniądze publiczne będzie można budować rozwiązania systemowe, a, po drugie, oczekujemy szerszego wsparcia dla samorządów gminnych i powiatowych, jeśli chodzi o środki finansowe na realizację określonych programów, w tym także programów dokształcania i kształcenia pracowników pierwszego kontaktu. To prawda, że ponad 5,5 tys. osób było szkolonych, ale myślę, że tutaj mamy jeszcze wiele do zrobienia, jeśli chodzi o zakres szkolenia, ale także liczbę osób, które powinny być przeszkolone, zwłaszcza biorąc pod uwagę to, że przecież funkcjonowało ponad 48 tys. grup roboczych. Tak więc mamy grupę osób, która jest zidentyfikowana i która ma przygotowanie zawodowe, zapewne jednak uzupełniające szkolenie może być dodatkowym atutem w zwalczaniu przemocy w rodzinie. Dziękuję uprzejmie.