Mówca: Barbara Dolniak
Data: 2016-11-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego jest niezgodny z art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 konstytucji. Tak orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 22 września 2015 r. o sygn. SK 21/14. Trybunał Konstytucyjny uznał, że niezgodność jest w zakresie, w jakim po upływie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności wynikającej z naruszenia art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, o czym ostatecznie orzekł Europejski Trybunał Praw Człowieka. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny wskazał, że terminem prekluzyjnym z art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego ograniczeni są ci skarżący, którzy wystąpili ze skargą o wznowienie postępowania w celu wykonania wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i oparli się na podstawie nieważności, o której mowa w art. 401 pkt 1 k.p.c. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednocześnie, że nie są nimi ograniczeni ci skarżący, którzy w celu wykonania wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oparli swoje skargi o wznowienie postępowania na okolicznościach wskazanych w art. 401 pkt 2 k.p.c. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego takie zróżnicowanie statusu skarżących jest niezgodne z zasadą proporcjonalności ograniczenia wolności i praw obywatelskich wynikających z konstytucji. Nadto Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż 5-letni termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jest zbyt krótki, przez to obowiązujący przepis stanowi nadmierne ograniczenie prawa do sądu. Art. 408 k.p.c. w wersji zaproponowanej w projekcie nie usuwa tej niekonstytucyjnej nieproporcjonalności zróżnicowania sytuacji prawnej skarżących. Nieprzekraczalny 10-letni termin będzie dalej ograniczać tych skarżących, którzy występując ze skargą o wznowienie postępowania w celu wykonania wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, oparli ją na podstawie nieważności, o której mowa w art. 401 pkt 1 k.p.c., a jednocześnie nie będą nim ograniczeni skarżący, którzy oparli skargę na podstawie art. 401 pkt 2 k.p.c. Dlatego można się spodziewać, że zaproponowany w projekcie przepis zostanie uznany, może być uznany za sprzeczny z konstytucją. Zaproponowane w projekcie zmiany idą znacznie dalej, niż wskazuje to wyrok Trybunału Konstytucyjnego, bo obejmują kwestie, o których rozstrzygał Trybunał Konstytucyjny, jak również wprowadzają ogólną zasadę co do zmiany terminu z 5-letniego na 10-letni. Ponadto w projekcie jest przepis przewidujący możliwość zastosowania terminu 10-letniego w odniesieniu do spraw zakończonych przed wejściem w życie nowelizacji ustawy. Jest to rozwiązanie, które może godzić w zasadę pewności rozstrzygnięć sądowych. Wydaje się, że zamiast tego lepiej byłoby przyjąć tezy zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wprowadzić - odrębne od uregulowanego obecnie w art. 408 k.p.c. ograniczenia terminem zawitym - uprawnienie do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z powodu jego nieważności, której powodem byłoby naruszenie art. 6 ust. 1 konwencji stwierdzone wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Z uzasadnienia projektu wynika, że to rozwiązanie asystemowe i nie można się z tym godzić. W k.p.c. znajdują się rozwiązania, które odwołują się wprost do orzeczeń określonego sądu: art. 401 1 , art. 403 § 4 k.p.c. Trybunał Konstytucyjny sugerował w wyroku rozszerzenie ustawowych przesłanek wznowienia postępowania na wszystkie przypadki naruszenia Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, ale tylko odrębne uregulowanie terminu zawitego ograniczającego możliwość wniesienia skargi motywowanej takim naruszeniem art. 6 ust. 1 konwencji, które mieściło się w dyspozycji art. 401 k.p.c. Z uzasadnienia projektu wynika też, że taka zmiana wprowadziłaby nowe podstawy wznowienia postępowania. To jest błędne rozumowanie. Opierając je na wyroku Trybunału Konstytucyjnego i biorąc pod uwagę wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, można wysnuć wnioski: termin 10-letni jest wystarczający z punktu widzenia rozpatrywania skargi przez Europejski Trybunał Praw Człowieka oraz gdyby zastosować sugestię Trybunału Konstytucyjnego z uzasadnienia ww. wyroku, wydaje się, że lepszym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie krótszego terminu zawitego, biegnącego od wydania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka wyroku stwierdzającego naruszenie. Mam nadzieję, że w trakcie prac komisji będziemy mogli, panie ministrze, na ten temat podyskutować i wypracować rozwiązanie, które rzeczywiście ureguluje zgodnie z prawem (Dzwonek) tę kwestię, a jednocześnie nie będzie różnicować stron w poszczególnych przypadkach i grozić niekonstytucyjnością. Dziękuję bardzo. (Oklaski)