Mówca: Elżbieta Stępień
Data: 2016-02-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ubóstwo - czy faktycznie jest ono wystarczającym powodem do odebrania dzieci? Wiele razy z tej mównicy padało stwierdzenie, że oczywiście nie. Czy tak naprawdę powinno być? Absolutnie nie. Jeżeli tylko ubóstwo materialne byłoby powodem odebrania dziecka, to jest to tak naprawdę porażka systemu opieki społecznej państwa, bo państwo ma stać na straży dobra rodziny, przede wszystkim w zakresie bezpieczeństwa bytowego. Który sędzia sądu rodzinnego wydał wyrok umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej wyłącznie z powodu biedy? Gdyby przyjrzeć się aktom spraw, na które powołuje się Ministerstwo Sprawiedliwości, to gwarantuję, że sprawa okazałaby się bardziej skomplikowana i niejednoznaczna. Rzecznik praw dziecka w odpowiedzi na nasze zapytanie powiedział wprost, że w 2015 r. nie miał ani jednego zgłoszenia dotyczącego odebrania dziecka z powodu biedy, niemniej zaniepokoiło go 61 zgłoszeń, o których minister Ziobro mówił - 61 dzieci zostało odebranych, było 61 takich spraw. Wtedy rzecznik praw dziecka poprosił o zebranie akt tych spraw w celu przyjrzenia się im. Na tę chwilę z tego, co wiemy, też na podstawie informacji uzyskanej od rzecznika praw dziecka, sprawa jest w trakcie procedowania. Czekamy na informacje. Projekt tak naprawdę niewiele zmieni w postępowaniu sędziów. Otóż uzyskałam też informacje z powiatowych centrów pomocy rodzinie, ośrodków pomocy społecznej oraz sięgnęłam do raportu NIK z października 2015 r. - informacje te potwierdzają, że problemy materialne nie są jedynym czynnikiem decydującym o konieczności odseparowania dziecka od rodziców biologicznych, a już na pewno nie są czynnikiem decydującym. Sądy ingerowały w sprawach rodzicielskich w przypadkach rodzin wieloproblemowych, gdzie negatywne zjawiska kumulowały się, tworząc w konsekwencji środowisko zagrażające dziecku demoralizacją, albo tak naprawdę mogły decydować o zagrożeniu jego życia. Wieloproblemowość rodzin dysfunkcyjnych oraz kumulacja niekorzystnych zjawisk wyraźnie negatywnie wpływa na skuteczność i trwałość efektów pomocy udzielanej przez ośrodki pomocy społecznej, niekiedy wręcz je niwecząc. Podkreślę raz jeszcze, że odbieranie dziecka jest ostatecznością i następuje wtedy, gdy żadne środki zaradcze nie przynoszą oczekiwanych efektów. Istnieje potrzeba zapewnienia większej skuteczności pomocy udzielanej rodzinom dysfunkcyjnym. W pakiecie narzędzi pomocy społecznej ważna jest nie tylko pomoc materialna i finansowa. Zdecydowanie zbyt mało uwagi poświęca się edukacji ekonomicznej, wsparciu wychowawczemu i opiece w zakresie prawidłowego realizowania ról społecznych przez członków rodziny problemowej. Bez tej edukacji beneficjenci pomocy społecznej dostają przysłowiową rybę zamiast wędki i umiejętności jej wykorzystywania. Zasadniczym problemem jest niechęć rodzin dysfunkcyjnych do podjęcia współpracy, bierne oczekiwanie doraźnej pomocy przenoszącej odpowiedzialność za rodzinę na instytucje państwa, brak dostatecznych źródeł finansowania oraz brak możliwości udzielania wsparcia przez inne instytucje biorące udział w procesie wspierania rodzin dysfunkcyjnych. Rodzina dysfunkcyjna ma często roszczeniową postawę, często ukierunkowaną wyłącznie na to, że mi się należy, że oczekuję, iż wy mi pomożecie. Nie myśli o tym, że musi coś dać z siebie, stworzyć lepsze warunki, tylko: mnie się to należy. Wiele instytucji podziela opinie, że asystenci rodziny w sposób naprawdę znacznie efektywniejszy aniżeli pracownicy socjalni wypełniali rolę wspierania rodziny, ponieważ ich celem przede wszystkim było to, żeby powiedzieć: Nie, nie należy ci się, ale zobacz - trzeba zrobić opłaty, trzeba pójść na wywiadówkę. Czy pamiętasz o tym, żeby dziecku kupić nowe buty? Czy byłeś w opiece społecznej? Czy byłeś w urzędzie pracy? Ci ludzie potrzebują takiej naprawdę bardzo podstawowej pomocy. Warto podkreślić, że najlepszym środowiskiem do wychowywania dziecka jest jego biologiczna rodzina, a fundamentalne znaczenie dla rozwoju i życia dziecka ma miłość i opieka (Dzwonek) emocjonalna rodziny. Zadaniem instytucji państwa jest więc wspierać rodzinę dysfunkcyjną, by na bazie prawidłowych więzi rodzinnych...