Mówca: Sprawozdawca Krzysztof Piątkowski
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Ta zgoda miała wymiar symboliczny, bo Wajda przez całe życie prowadził dialog - z historią, z widzem, z własnym środowiskiem i z władzą - nigdy nie uciekając od odpowiedzialności za sens i konsekwencje swojej twórczości. To właśnie dialog, a nie deklaracja, był istotą jego sztuki. Chciałbym państwa poinformować, że autorem projektu tej uchwały jest poseł Krzysztof Mieszkowski, członek Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu. To projekt napisany z perspektywy praktyki artystycznej, a nie wyłącznie formalnego gestu rocznicowego, co było dobrze widoczne w toku prac komisji. Jeżeli mówimy o Andrzeju Wajdzie, nie sposób nie przywołać jego najważniejszych filmów, tych, które według zgodnych opinii historyków kina i krytyków weszły do światowego kanonu - od ˝Pokolenia˝, ˝Kanału˝ i ˝Popiołu i diamentu˝, które na nowo zdefiniowały sposób opowiadania o wojnie i o polskim doświadczeniu XX w., przez ˝Popioły˝ i ˝Wesele˝, aż po dzieła pokazujące pełną rozpiętość jego artystycznych możliwości. Z jednej strony była to kameralna, przejmująca ˝Brzezina˝, jeden z najsubtelniejszych w polskim kinie filmowych portretów przemijania i ludzkiej samotności, a z drugiej strony ˝Ziemia obiecana˝, ˝Panny z Wilka˝ i ˝Człowiek z żelaza˝ - filmy, które przyniosły mu międzynarodowe uznanie i nominacje do Oscara, a jednocześnie potrafiły w niezwykle sugestywny sposób opowiedzieć o historii, społeczeństwie, władzy i wolności. To kino, które z równą siłą mówiło o intymnym losie jednostki i o doświadczeniu zbiorowym, dzięki czemu stało się zrozumiałe daleko poza granicami Polski. W późniejszym okresie powstały także ˝Pan Tadeusz˝, będący monumentalną próbą przeniesienia narodowej epopei na język kina, ˝Katyń˝, bardzo osobiste i zbiorowe rozliczenie z jedną z największych polskich traum XX w., oraz ˝Wałęsa. Człowiek z nadziei˝, domykający filmowy dialog o najnowszej historii Polski. Cały ten dorobek sprawił, że w 2000 r. Andrzej Wajda otrzymał honorowego Oscara za całokształt twórczości, co było symbolicznym uznaniem jego miejsca w historii światowego kina. Literatura przedmiotu zgodnie podkreśla także ogromne znaczenie jego działalności teatralnej. Obok kina był jednym z najważniejszych reżyserów polskiej sceny powojennej, realizując odważne interpretacje klasyki i dramatów współczesnych na najważniejszych polskich scenach. Teatr traktował jako przestrzeń rozmowy i odpowiedzialności, a jego praca sceniczna, podobnie jak filmowa, miała trwały wpływ na język polskiej kultury. Szanowni Państwo! Pozwolę sobie również na wątek osobisty. Nie tylko ˝Ziemia obiecana˝ jest wybitnie łódzkim filmem, także ostatni film Andrzeja Wajdy, ˝Powidoki˝, powstał w moim rodzinnym mieście Łodzi. Spędziłem, miałem taki zaszczyt i mogłem spędzić wiele godzin na planie zdjęciowym, obserwując jego pracę z aktorami i całą ekipą filmową. Było to spotkanie z wielkim mistrzem, który nawet w ostatnich latach życia zachował niezwykłe skupienie i spokój, a także autentyczne zainteresowanie drugim człowiekiem. Każda scena była dla niego rozmową, a nie tylko mechanicznym odtwarzaniem wcześniej zapisanych decyzji. Zapamiętałem także szczególny pokaz ˝Powidoków˝ w Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi, w zabytkowej hali maszyn EC1. Na ten pokaz przyjechali wówczas wszyscy aktorzy Andrzeja Wajdy. Wszyscy: młodsi i starsi, legendy polskiego kina i przedstawiciele kolejnych pokoleń, którzy przyjechali razem, by mu oddać hołd. Wyszli wspólnie na scenę i nikt nie był nieobecny. Ten obraz mówił więcej niż jakakolwiek laudacja. Pokazywał skalę autorytetu, wdzięczności i więzi, jaką potrafił zbudować jeden artysta. Jestem przekonany, że taka scena nie wydarzyła i nie wydarzy się już nigdy w historii polskiej kinematografii. Dlatego ta uchwała jest nie tylko gestem rocznicowym. Jest wyrazem szacunku państwa dla artysty, który uczył nas, że kultura jest przestrzenią wolności, pamięci i odpowiedzialności. W imieniu komisji rekomenduję Wysokiej Izbie przyjęcie tej uchwały. Dziękuję bardzo. (Oklaski)