Mówca: Marek Sowa
Data: 2018-06-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu wnioskodawców, posłanek i posłów Nowoczesnej, mam zaszczyt przedstawić poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o referendum ogólnokrajowym, druk nr 1609, który został złożony do pana marszałka w maju 2017 r. Intencją złożenia przez wnioskodawców projektu ustawy jest wprowadzenie do ustawy o referendum ogólnokrajowym przepisu zakazującego organizowania referendum ogólnokrajowego w dniu, w którym odbywają się wybory do organów samorządowych jednostek samorządu terytorialnego oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów. Przeprowadzenie wyborów samorządowych jest wielkim wyzwaniem logistycznym, gdyż w jednym dniu wybiera się nie tylko radnych rad gmin, rad powiatów czy sejmików województw, ale także wójtów, burmistrzów oraz prezydentów. Z uwagi na specyfikę wyborów samorządowych w wybory te zaangażowane są dziesiątki tysięcy osób na różnych szczeblach całej machiny wyborczej. Trudność jednoczesnego przeprowadzenia wyborów do samorządu i referendum ogólnokrajowego to tylko jedna z przesłanek przemawiających za wprowadzeniem proponowanych zmian. Głównym powodem jest jednak obrona samorządności. Wybory samorządowe to święto demokracji lokalnej, regionalnej. To czas debaty o najważniejszych sprawach dotyczących naszych małych ojczyzn, naszych wspólnot gminnych, powiatowych czy wojewódzkich. Ten czas nie może ani nie powinien być wykorzystywany do przeprowadzania kampanii ogólnopolskich, ogólnopolskich debat na tematy ogólnokrajowe, a bez wątpienia tak jest w przypadku referendum ogólnokrajowego. Dzisiaj naszym wielkim problemem jest przekonanie Polaków, aby korzystali z prawa głosu, aby uczestniczyli w wyborach. Specyfika wyborów samorządowych pokazuje nam, że różnie z tym bywa. Chętnie wybieramy wójta, burmistrza czy prezydenta, chętnie wybieramy radnych gminnych, ale w przypadku np. wyborów do sejmików województw zbyt często rezygnujemy z przysługującego nam prawa głosu. Powinno być naszą troską, aby zwiększyć zainteresowanie wyborców wyborami samorządowymi, abyśmy świadomie korzystali z prawa głosu i wybierali najlepszych. Niestety wykorzystywanie terminu wyborów samorządowych do przeprowadzenia referendum ogólnokrajowego temu nie służy. Chcę przywołać art. 90 obecnej ustawy o referendum ogólnokrajowym, gdzie przeprowadzenie referendum łącznie z wyborami prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, parlamentarnymi albo do Parlamentu Europejskiego jest wprost wpisane, natomiast w żadnym przypadku nie przewiduje się możliwości łącznego przeprowadzenia referendum z wyborami samorządowymi. Zdaję sobie sprawę, że jest wykładnia Państwowej Komisji Wyborczej, która bardzo precyzyjnie określa, że choć jest to trudne, to prawnie możliwe, pod warunkiem że będą zapewnione zupełnie odrębne sposoby oddawania głosów w dwóch lokalach wyborczych, odrębne komisje wyborcze. Dlatego wydaje mi się, że projekt, który mam dzisiaj zaszczyt w imieniu wnioskodawców składać, expressis verbis formalizuje brak możliwości łączenia obu tych głosowań. Pozwolę sobie przedstawić kilka przesłanek przemawiających za wprowadzeniem proponowanej zmiany. Przepisy Kodeksu wyborczego ustalające zasady przeprowadzenia wyborów samorządowych znacząco różnią się od przepisów ustawy o referendum ogólnokrajowym, co dodatkowo utrudnia przeprowadzenie obu wyborów w jednym czasie. Czy w jednym, to też za chwilę o tym będę mówił. Oto kilka przykładów przeszkód. Oba głosowania muszą być, tak jak wspomniałem, przeprowadzone przez zupełnie odrębne komisje wyborcze z dwoma oddzielnymi listami wyborców i oddzielnymi kartami do głosowania. Głosowanie w referendum może odbywać się w ciągu dwóch dni, a wybory tylko w jednym. Przeszkodą w organizacji referendum z wyborami samorządowymi są choćby inaczej wyznaczane okręgi. W głosowaniach samorządowych wyborcy przypisani są do miejsca zamieszkania, nie mogą głosować za granicą, na statkach, w przeciwieństwie do tego, jak to wygląda w przypadku referendum ogólnokrajowego. Wreszcie podmioty uprawnione mogą powołać odrębnych mężów zaufania. Autorzy propozycji łączenia obu głosowań jako uzasadnienie swojej akcji czy tezy podają argument, że połączenie referendum i wyborów samorządowych przyniesie dla budżetu oszczędności. To jest nieprawda. W tej sprawie jednoznacznie wypowiedziało się Krajowe Biuro Wyborcze, które wprost stwierdza: Ciężko połączyć referendum z wyborami samorządami, ponieważ każdą z tych akcji trzeba przeprowadzić osobno, wskutek czego koszty i trudności organizacyjne wzrosną. Trzeba skompletować dwa razy więcej komisji obwodowych, dwa razy więcej lokali. Wszystko musiałoby być zdublowane. A więc o oszczędnościach tutaj absolutnie nie może być mowy. Na zakończenie chciałbym jeszcze odnieść się do jednego istotnego aspektu, który również był brany przez nas pod uwagę w momencie przygotowywania projektu zmiany ustawy o referendum ogólnokrajowym. Przypomnę: ten projekt ustawy został złożony w maju 2017 r. W jakiejś mierze był oczywiście odpowiedzią na zapowiedź prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej pana Andrzeja Dudy, że 11 listopada 2018 r. chce przeprowadzić ogólnokrajowe referendum konstytucyjne. Postulat przeprowadzenia tego referendum w dalszym ciągu jest obecny, przynajmniej w debacie publicznej. Wskazana data przypadała wówczas dokładnie na dzień, w którym zgodnie z ówcześnie obowiązującymi zapisami Kodeksu wyborczego powinny być przeprowadzone wybory samorządowe. Dzisiaj, po nowelizacji Kodeksu wyborczego, wiadomo, że te wybory muszą być przeprowadzone w innym terminie, od 21 października do 4 listopada, tylko te trzy niedziele, te trzy daty mogą być brane pod uwagę przez premiera w momencie ogłaszania terminu wyborów. Połączenie wyborów samorządowych i referendum konstytucyjnego i przeprowadzenie ich w 100. rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę, chcę powiedzieć wprost, to złe, a nawet bardzo złe rozwiązanie. Stulecie niepodległości Polski to czas świętowania, poczucia dumy z tego, że jesteśmy Polakami, z naszych osiągnięć, a nie czas dzielenia Polaków. Każde wybory i każde referendum każą nam opowiadać się po jednej albo po drugiej stronie. Na pewno nie w ten sposób powinniśmy uhonorować 100. rocznicę odzyskania niepodległości. Proponowana zmiana ustawy o referendum ogólnokrajowym ogranicza się tak naprawdę do zmiany jej art. 4. Są to cztery ustępy. Ponieważ jest to krótki tekst, jeśli państwo, pan marszałek pozwolą, skorzystam i przeczytam: 1. Referendum wyznacza się na dzień wolny od pracy. 2. Referendum nie przeprowadza się w dniu, w którym odbywają się wybory do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. 3. Głosowanie w referendum może być przeprowadzone w ciągu 1 albo 2 dni - to pozostaje bez zmian. 4. Jeżeli głosowanie w referendum przeprowadza się w ciągu 2 dni, termin głosowania określa się na dzień wolny od pracy oraz dzień go poprzedzający. Ustawa - w art. 2 - wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Szanowni Państwo! W imieniu wnioskodawców, posłanek i posłów Nowoczesnej, bardzo serdecznie państwa proszę o poparcie tego projektu. Wydaje mi się, że powinniśmy patrzeć nie tylko na obecny kalendarz wyborczy, ale również w przyszłość. Referendum ogólnokrajowe nie powinno być nigdy przeprowadzane razem z wyborami samorządowymi, bo tak jak powiedziałem, wybory samorządowe to święto demokracji lokalnej, demokracji regionalnej, to czas debaty, dyskusji na temat problemów dotyczących naszych lokalnych wspólnot, a nie problemów ogólnokrajowych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)