Mówca: Jan Warzecha (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2012-03-02 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Dzisiejsze oświadczenie poselskie pragnę poświęcić Tadeuszowi Łomnickiego, jednemu z największych polskich aktorów, którego rocznicę śmierci obchodziliśmy w dniu 22 lutego 2012 r. Urodził się 18 lipca 1927 r. w miejscowości Podhajce koło Lwowa. Aktor przyszedł na świat w rodzinie urzędnika pocztowego i nauczycielki. Jego ojciec był urzędnikiem pocztowym, dlatego często zmieniał miejsce zamieszkania. Rodzina Łomnickich zamieszkiwała między innymi na Podkarpaciu. Tadeusz Łomnicki mieszkał w Radomyślu, ale również w Dębicy, gdzie ukończył Gimnazjum Handlowe. Po aresztowaniu ojca wyjeżdża do Krakowa, gdzie łączy pracę robotnika kolejowego z nauką gry na skrzypcach. W czasie II wojny światowej wstąpił do Szarych Szeregów. Zaraz po wyzwoleniu zapisał się do Studium Teatralnego przy Teatrze Starym w Krakowie. W sezonie latach w 1946-1947 występował w Teatrze Miejskim w Katowicach, a w Teatrze Starym zadebiutował jako dramaturg. Od 1949 r. Łomnicki związał się w warszawskim Teatrem Współczesnym, z zespołem reżysera Erwina Axera. W 1954 r. rozpoczął studia na Wydziale Reżyserii PWST w Warszawie. Zagrał w wielu sztukach teatralnych w Teatrze Telewizji, które na długo pozostaną w pamięci widzów. Widzom utrwaliły się jego role, na przykład dyktatora szaleńca Arturo Ui w sztuce Brechta. Według krytyków wyznaczał szczyt aktorstwa biologiczno-fizycznego. Na dużym ekranie aktor zadebiutował rolą Kubusia w filmie ˝Dwie godziny˝ (1946). Rola ta sprawiła, iż przez wiele następnych lat często pojawiał się w socrealistycznych produkcyjniakach, między innymi w ˝Dwóch brygadach˝, ˝Załodze˝ czy ˝Stalowych sercach˝, gdzie wystąpił w roli górnika. Przełomem w karierze aktora okazała się rola w debiucie Andrzeja Wajdy ˝Pokolenie˝, a trzy lata później, w 1957 r., Andrzej Munk obsadził go w roli porucznika Zawistowskiego w ˝Eroice˝. Jego bohater to postać tragiczna, ukrywająca się w obozie jenieckim podczas II wojny światowej na strychu jednego z baraków. Zawistowski nie może się ujawnić, gdyż z jednej strony grozi mu śmierć z rąk Niemców, z drugiej straciłby szacunek w oczach swoich kolegów, jak również przyczyniłby się do upadku obozowego bohatera. Legenda o jego brawurowej ucieczce zamieniła się w mit. Przez następne lata w takich rolach obsadzano Łomnickiego - bohaterów o złamanym życiorysie. Lata 60. przyniosły mu ciekawe propozycje filmowe, ale było ich niewiele. Najciekawsze wyniknęły ze współpracy z reżyserem Jerzym Skolimowskim. Zagrał epizod lekarza w ˝Barierze˝ oraz w ˝Ręce do góry˝. Znakomitą okazała się lekko i z wdziękiem poprowadzona rola lekarza bawidamka Bazylego, uczącego się prawdziwej miłości w filmie ˝Niewinni czarodzieje˝ Wajdy. Na długiej liście ról, jakie zagrał, Łomnicki wyróżnia się wielką różnorodnością kreowanych postaci. Są na niej chłopcy z przedmieścia, inteligenci, chłopi i robotnicy. Jednak na tle całego dorobku filmowego największe wrażenie wywarła tytułowa rola w ˝Panu Wołodyjowskim˝. Widzowie pokochali Małego Rycerza właśnie takim, jakim stworzył go Łomnicki. Również w ˝Potopie˝ z 1974 r. postać ta na zawsze pozostanie w pamięci Polaków, trafiając do panteonu postaci polskiej mitologii rycerskiej. Tadeusz Łomnicki kierował od 1975 r. warszawskim Teatrem na Woli, a od 1969 r. do 1991 r. wychował kilka pokoleń znakomitych aktorów. Był prorektorem, a następnie rektorem warszawskiej PWST. Środowiska twórcze często zarzucały mu oportunizm i uległość wobec partyjnych władz. Pojawiały się opinie, że urzędnicza kariera Łomnickiego w zasadzie zniszczyła jego wielki dorobek artystyczny. Taką konkluzję wyraził w swych dziennikach Marian Brandys. Od 1951 r. był członkiem PZPR, jednak wystąpił z partii po wprowadzeniu stanu wojennego. Wielką kreacją była rola konformistycznego reżysera Burskiego, stojącego na przeszkodzie filmowi młodej bohaterki w ˝Człowieku z marmuru˝ Andrzeja Wajdy. Choroba serca i operacja w Londynie spowodowały blisko 2-letnią przerwę w jego życiu zawodowym. Od 1988 r. aktor nie był związany na stałe z żadnym teatrem. Występował jeszcze na deskach Teatru Dramatycznego, Teatru Powszechnego i Teatru Współczesnego. Lata 80. w jego filmowej karierze to przede wszystkim kreacja zmęczonego życiem dawnego socjalisty Wernera w ˝Przypadku˝ Krzysztofa Kieślowskiego, występ w jednej z części ˝Dekalogu˝ tego reżysera i rola ojca w ˝Domu wariatów˝ Marka Koterskiego. W latach 90. wystąpił w debiucie reżyserskim Bogusława Lindy ˝Seszele˝ oraz w adaptacji ˝Ferdydurke˝ dokonanej przez Skolimowskiego. W ostatnich latach swego życia z uporem grywał starych mężczyzn. Grał wspaniałe role, między innymi w telewizyjnej adaptacji ˝Ostatniej taśmy Krappa˝ wg Becketta, rolę Kościuszki-Bohatera w ˝Lekcji języka˝, w szekspirowskim ˝Królu Learze˝. Dorobek artystyczny Tadeusza Łomnickiego, wielkiej osobowości polskiego teatru i filmu, obejmuje 82 role sceniczne, 51 ról filmowych, 26 ról w spektaklach Teatru Telewizji i 12 reżyserii teatralnych. Pisał również wiersze, nowele, eseje i wspomnienia wydane po stanie wojennym w drugim obiegu - ˝Spotkania teatralne˝, ˝Rzecz o bojkocie˝. Wielki aktor zmarł na atak serca 22 lutego 1992 r. podczas prób do tego dramatu w Teatrze Narodowym w Poznaniu. Jego ostatnie słowa były kwestią ze sztuki: ˝Więc jakieś życie świta przede mną. Dalej, łapmy je, pędźmy za nim biegiem, biegiem!˝. Żona Tadeusza Łomnickiego Maria Bojarska poświęciła mu kontrowersyjny tom wspomnień zatytułowany ˝Król Lear nie żyje˝. W 1998 r. w ankiecie tygodnika ˝Polityka˝ na najważniejszych aktorów XX w. zajął pierwsze miejsce. Dziękuję. Przebieg posiedzenia