Mówca: Klimatu i Środowiska Anna Moskwa
Data: 2022-01-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Szybki awans. Nic nie szkodzi, panie marszałku. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Dziękuję za te wszystkie pytania. Szkoda tylko, że nie do końca mam komu na nie odpowiedzieć, więc pewnie w części przyjmiemy formę pisemną, bo odpowiedź na te pytania wydaje się dosyć istotna, żeby pewne kłamstwa i nieprawidłowości sprostować i więcej ich tu, ale też w mediach nie powtarzać. Kilka zdań na temat gazu. Ten wątek się przejawiał w debacie - z lekkim sentymentem i żalem za starymi czasami. Przypomnę, że w 2015 r. zależność od rosyjskiego gazu to 90%, podczas gdy dzisiaj to jest 60%. Pytanie, gdzie poszły środki, o które państwo pytają, w sektorze gazowym. Otóż te środki poszły na budowanie naszej niezależności od Rosji. Te środki poszły na nowe kontrakty. Przypomnę, że kiedyś była tylko Rosja, dzisiaj są to Norwegia, Stany Zjednoczone, Katar. W tym roku zakończymy kluczową inwestycję Baltic Pipe, terminal LNG i wiele innych inwestycji, które nas prowadzą w kierunku niezależności od Rosji. Kiedyś to było nie do pomyślenia, ale jak słyszę, nadal są tacy, którzy za tymi czasami tęsknią. Co dzisiaj się dzieje w sytuacji z Gazpromem? Napełnienie magazynów w 45%, w tym samym czasie w odniesieniu do innych dostawców do Europy, takich jak np. Algieria czy Norwegia, dla przykładu w listopadzie dostawy zwiększone o 25% w stosunku do sytuacji z poprzedniego roku. Gazprom - 45%. Zdecydowanie mówimy tutaj o wykorzystywaniu sytuacji monopolisty na rynku europejskim. Działania, które podjęliśmy, to natychmiastowa reakcja i wystąpienie z wnioskiem do Komisji Europejskiej o uruchomienie postępowania antymonopolistycznego. Komisja rozpoczęła, jak to zwykle w takich sytuacjach, długie analizy, debaty. Z analiz wyszło ponownie, że było gorące lato i zimna zima, i trudno powiedzieć, żeby te praktyki w jasny, prosty sposób były wykorzystywaniem pozycji monopolistycznej. Niemniej jednak Komisja się pochyli i pogłębi dalsze analizy i prace. Dostarczyliśmy i nadal dostarczamy bardzo dużo materiałów, które wprost wskazują na to, że Rosja wykorzystuje swoją pozycję monopolisty i zagraża bezpieczeństwu energetycznemu nie tylko Polski, ale i całej Europy. W grudniu widziałam się z panią komisarz Vestager i po raz kolejny prosiłam o bardzo pilne działania. Dowodów nie brakuje, trzeba tylko podjąć konkretne kroki. W przypadku polskich przedsiębiorstw Komisja nie ma kłopotu, żeby dokonać kontroli na miejscu bez zapowiedzi. Trudno jakoś udać się do niemieckiej siedziby Gazpromu zamiast prosić ciągle o dokumenty, których na pewno Gazprom nie wyśle. Można dokonać kontroli na miejscu i przyśpieszyć reakcję i dowody, które są na stole. Co więcej jest potrzebne? Cena gazu jest absolutnym dowodem na to, że te praktyki mają charakter monopolistyczny i szkodzą obywatelom Polski i Europy. Cena gazu w Polsce - tylko podam dla przykładu - dla odbiorcy indywidualnego na dzisiaj to jest 200 zł za 1 MWh. Włochy - 290, Holandia - 800. Państwo też wspominali, że holenderscy przedsiębiorcy uciekają do państw afrykańskich, to jest prawda. Czechy - od 354 do 405, tam taryfa jest inaczej ukształtowana. Ceny energii. Średnia cena w taryfie G dla odbiorcy indywidualnego w Polsce to 640 zł za 1 MWh, średnia Unii Europejskiej to 780 zł, 173 euro za 1 MWh. Duża jest debata i dużo opinii pojawia się w sprawie ETS-u. Sporo z tych opinii trzeba ostatecznie sprostować. Proszę państwa, proszę przestać powtarzać, że jesteśmy beneficjentem tego systemu. Polska jest zdecydowanym płatnikiem netto systemu ETS. Była, jest i będzie płatnikiem netto w tym systemie, który dzisiaj jest zapisany, jeżeli nie zostanie dokonana kompleksowa reforma systemu ETS. Dlaczego? Otóż cały system ETS zbudowany jest tak: 30% systemu ETS to są bezpłatne certyfikaty, absolutnie niewystarczające na potrzeby naszej gospodarki i w sytuacji transformacyjnej, w której się znajdujemy. 30% to są aukcje rządowe i tutaj znajdują się słynne podawane przez państwa 25 mld. Aż 30% to są zakupy z rynku. Kto jest beneficjentem tych zakupów? W systemie ETS wygląda to tak, że do budżetu państwa zawsze trafia mniej uprawnień, niż nasza gospodarka potrzebuje. Tak ten system przez naszych kolegów z lewej strony sali został ukształtowany. Zawsze potrzebujemy więcej, niż mamy przyznanych uprawnień. Powtarzamy to, składamy wnioski, informujemy. Komisja Europejska cały czas dokonuje nieustannych analiz. Inaczej mówiąc, wysokość emisji instalacji ETS zlokalizowanych w Polsce, czyli ilość uprawnień, które muszą rozliczać polskie instalacje ETS, przekracza ilość uprawnień, które instalacje otrzymują za darmo, oraz ilość uprawnień, które są sprzedawane na aukcjach przez Polskę. Wynika to z podstawowej zasady: mniej więcej połowa uprawnień w ramach ETS trafia za darmo do instalacji przemysłowych, energetyka ich nie dostaje, a druga połowa jest z kolei podzielona na aukcjach między państwa członkowskie na podstawie tzw. emisji historycznych, czyli emisji z przemysłu i energetyki. Co to powoduje? Powoduje to, że beneficjentem tego systemu jest ten, kto jest mniej emisyjny. A więc to, co opowiada komisarz Timmermans, że ten system zachęca do transformacji tych, którzy nie chcą się transformować, jest kłamstwem. Ten system jest systemem wspierającym tych, którzy - w dużej mierze dzięki kiedyś przeznaczonym środkom europejskim - ten system transformacji mają już za sobą, którzy są w zupełnie innej sytuacji, jeśli chodzi o energetykę, przemysł, niż Polska. My na tym systemie zdecydowanie tracimy. Dobrym przykładem, myślę, jest Wielka Brytania, która zaraz po wyjściu z Unii Europejskiej wprowadziła swój własny system oparty na bardzo sprawnej kontroli, gdzie w relacji jeden do jednego opłaty za uprawnienia trafiają na cele inwestycyjne. Chętnie wprowadzilibyśmy taki system w Polsce. W naszej propozycji we wniosku o reformę systemu ETS zaapelowaliśmy do komisji w okresie trwania tych długich analiz o podjęcie prostych i szybkich działań uzdrawiających ten system, a więc o wycofanie spekulantów finansowych z systemu. Możemy wyobrazić sobie sytuację, w której polski przedsiębiorca jednego dnia się dowiaduje, że ma podatek 5-procentowy, następnego dnia dowiaduje się, że podatek wynosi 15%, kolejnego dnia - że wynosi on 30% - i tak do 80%. W taki sposób działa ETS. Dzisiaj padła tutaj złota myśl, którą sobie zanotowałam. Pan poseł Gramatyka stwierdził, że polityka energetyczna Unii Europejskiej jest przewidywalna. Bardzo ciekawe stwierdzenie. To jest bardzo ciekawe stwierdzenie. Nie wiem, czy pan poseł przewidział, że ta kwota 5 euro za uprawnienia w ramach ETS, która występowała na początku w grudniu 2021 r., urosła do 80 euro. Żaden polski przedsiębiorca nie był w stanie tego przewidzieć, żaden europejski przedsiębiorca również nie był w stanie tego przewidzieć. Ten system jest niekontrolowalny, nieprzewidywalny, nie ma żadnych systemów zabezpieczeń. Dlaczego? Dlatego, że na tym systemie mają korzystać instytucje finansowe i ci, którzy w żaden sposób nie uczestniczą w transformacji i nie biorą odpowiedzialności za transformację. Dlatego też jeszcze raz apeluję, żeby nie opowiadać tych wszystkich kłamstw o tym, jakim jesteśmy niezwykłym beneficjentem tego wspaniale funkcjonującego systemu. System nie działa i nie jesteśmy jego beneficjentem, jesteśmy zdecydowanie płatnikiem netto, który ani nie dostaje uprawnień, ani nie otrzymuje środków w wystarczającej ilości, by można było je alokować na transformację. Podam kilka przykładów obrazujących, na co są przeznaczane środki, które otrzymujemy. Przypomnę, że środki Funduszu Rekompensat Pośrednich Kosztów Emisji i Funduszu Wypłaty Różnicy Ceny nie trafiają do nas bezpośrednio do budżetu państwa, czyli te 1,8 mld i 4,6 mld do budżetu nie trafią. Cała reszta jest przeznaczana na niezbędne inwestycje. Przypomnę jeszcze raz: 4 mld zł w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, kluczowe programy priorytetowe dotyczące transformacji, z czego większość środków przewidziana jest na dotacje, część na instrumenty zwrotne, 10 mld zł - ulga termomodernizacyjna, program ˝Czyste powietrze˝, umowy już na kwotę 5 mld zł, ˝Mój prąd˝ to kwota ponad 1 mld zł, program kontynuowany w tym roku, tak samo jak program ˝Czyste powietrze˝, i rekompensaty dla gmin, które w wyniku przepisów utraciły dochody, w postaci podatku od nieruchomości - 0,5 mld zł, wkład własny w POIiŚ z przeznaczeniem na projekty transformacyjne, wkład polskiego budżetu na kwotę 60 mld zł, prawie 30 mld zł polskiego wkładu. Dokładamy do tej transformacji. W przypadku tego funduszu w mechanizmie jeden do jednego połowę stanowi polski wkład w transformację, dokładamy do środków europejskich. Z tych samych środków: budowa i rozbudowa niezwykle ważnego terminala LNG w Świnoujściu, ponad 1 mld zł (Dzwonek), gazociąg wysokiego ciśnienia - prawie 4 mld zł. Wielokrotnie padało tutaj dzisiaj, że nie modernizujemy polskich sieci. Otóż, proszę państwa, inwestycje w modernizację i rozbudowę polskich sieci są rekordowe, ponad 37 mld zł, z czego kwota 2 mld zł pochodzi ze środków europejskich. Polska traktuje projekty rozbudowy, magazynowania jako projekty strategiczne. Kilka zdań jeszcze na temat atomu, bo to wymaga zdecydowanie sprostowania. Po raz pierwszy ten projekt jest realny i prowadzony jest zgodnie z harmonogramem. 2026 r. - początek budowy, 2033 r. - pierwszy reaktor, 2043 r. - ostatni reaktor. Pierwszy termin, który zadeklarowaliśmy, dotyczący wyboru lokalizacji w poprzednim roku został dotrzymany. W tym roku przewidziany jest wybór partnera i tego terminu też dotrzymamy. Dotrzymamy kolejnych terminów tak, żeby to uniezależniające nas źródło energii mogło służyć Polakom i przyczynić się do obniżenia cen energii. Zakończę tę krótką prezentację tym samym pytaniem, które zadałam w poprzednim wystąpieniu, ponieważ nie usłyszałam żadnego odniesienia się. Proszę mi pokazać państwo europejskie, które w sposób tak samo kompleksowy reaguje na sytuację związaną z rynkiem energii i gazu, długoterminowo, i taką ilością instrumentów docierających do takiej ilości gospodarstw domowych i podmiotów. Dziękuję bardzo. (Oklaski)