Mówca: Sprawozdawca Elżbieta Kruk
Data: 2017-11-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedkładam sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie ustawy o Instytucie Solidarności i Odwagi. Ustawa ta ma na celu stworzenie instytutu badawczego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy: Celem działalności instytutu jest inicjowanie, podejmowanie i wspieranie działań mających na celu upamiętnienie i uhonorowanie osób żyjących, zmarłych lub zamordowanych, zasłużonych dla narodu polskiego, zarówno w kraju, jak i za granicą, w dziele pielęgnowania pamięci lub niesienia pomocy osobom narodowości polskiej lub obywatelom polskim innych narodowości będącym ofiarami zbrodni sowieckich, nazistowskich zbrodni niemieckich, zbrodni z pobudek nacjonalistycznych lub innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodni wojennych, w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. W uzasadnieniu tej ustawy czytamy: Bezpieczeństwo i rozwój każdego państwa zależą m.in. od dobrych stosunków z innymi narodami zbudowanych na prawdzie, nawet niezwykle bolesnej. Ale obok potrzeby opowiedzenia prawdy o tragicznych wydarzeniach z przeszłości istnieje obowiązek docenienia osób ratujących Polaków i płacących za to często życiem swoim i swoich rodzin. Chcemy także uczcić pamięć Polaków ratujących swoich współobywateli. Trzeba docenić tych, którzy dawali świadectwo prawdzie o zbrodniach na narodzie polskim lub pomagali dochodzić do niej, często narażając się na represje. Mamy niespłacony dług wdzięczności wobec tych ludzi. Chcemy oddać im hołd. Zadaniem Rzeczypospolitej Polskiej jest więc wyrażenie wdzięczności tym sprawiedliwym, którzy jeszcze żyją, oraz utrwalenie ich bohaterstwa. To najwięksi przyjaciele Polski i Polaków, którzy w sposób najwspanialszy z możliwych - osobistym heroizmem i poświęceniem dali świadectwo w godzinie próby. Dziesiątki lat po tragicznych wydarzeniach większość bohaterów, którym polska zbiorowość winna jest wdzięczność, już jednak nie żyje. W wielu przypadkach państwo polskie będzie więc mogło uhonorować przedstawicieli następnych pokoleń. Musimy pamiętać także o tych, którzy często w odległych zakątkach świata dawali schronienie uciekinierom z nieludzkiej ziemi. Bez nich nie przetrwałoby wiele polskich istnień. Docenianie szlachetnych ludzi i czynów, wyrażanie wdzięczności wobec sprawiedliwych jest takim działaniem w relacjach międzynarodowych, które wydobywa i eksponuje to, co w stosunkach między narodami najlepsze i w najwyższym stopniu godne czci. Działalność tego rodzaju stanowić może więc największy z kroków wiodących ku wzajemnemu zrozumieniu i pojednaniu. Do zadań instytutu, zgodnie z zapisami ustawy, należą: prowadzenie i wspieranie badań naukowych, prowadzenie oraz poszerzanie baz danych, księgozbiorów i archiwów, popularyzacja tej problematyki poprzez prowadzenie działalności wydawniczej, produkcja materiałów audiowizualnych i inne działania. Organami instytutu mają być dyrektor i Rada Pamięci. Przychody to dotacja podmiotowa określana corocznie w ustawie budżetowej, przekazywana przez ministra ze środków ujętych w tej części budżetowej, której jest on dysponentem. Chodzi o ministra właściwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego, bo tego chyba wcześniej nie zaznaczyłam. Minister przyzna instytutowi w 2017 r. ze środków budżetu państwa dotację w wysokości 75 mln zł. Niewykorzystane w 2017 r. środki z dotacji, o której wspomniałam, przejdą na rok następny. Minister w drodze zarządzenia powoła w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie tej ustawy pełnomocnika do spraw organizacji Instytutu Solidarności i Odwagi. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Kultury i Środków Przekazu wnoszę, by Wysoka Izba raczyła uchwalić przedłożony projekt ustawy. Dziękuję bardzo.