Mówca: Anna Paluch
Data: 2013-07-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Wysoka jakość krajobrazu sprzyja rozwojowi kultury, w tym kultury lokalnej, służy zachowaniu tożsamości, jest podstawowym składnikiem dziedzictwa kulturowego, przyczynia się do dobrobytu ludzi i przynosi korzyści gospodarcze. Stąd prosta konstatacja, że krajobraz wymaga dbałości i pieczołowitej ochrony. Do tej pory w polskim prawie brak było skutecznych narzędzi ochrony krajobrazu, a te, które były, nie były należycie wykorzystywane. Czy omawiany dzisiaj projekt ustawy dostarczy tych narzędzi? Może, po krytycznej i wnikliwej analizie w komisjach sejmowych, po uwzględnieniu uwag zgłaszanych przez architektów, urbanistów, przez środowiska gospodarcze, przez samorządy. Klub Prawo i Sprawiedliwość, który dzisiaj reprezentuję w tej debacie, stoi na stanowisku, że należy merytorycznie i w skupieniu przeanalizować projekt ustawy złożony przez prezydenta Rzeczypospolitej, a nie, jak praktykowała to obecna koalicja przed kilku laty, w bezwzględny sposób i z wykorzystaniem niegodnych metod niszczyć autorytet głowy państwa. Przytoczę tylko dwa przykłady spośród 43 prezydenckich inicjatyw ustawodawczych z poprzedniej kadencji: zmiana ustawy o ustroju sądów powszechnych - odrzucona w pierwszym czytaniu, projekt ustawy o korpusie weteranów - w sejmowej zamrażarce do czasu śmierci pana prezydenta Kaczyńskiego. My chcemy to robić inaczej. Projekt zawarty w druku nr 1525 wprowadza zmiany do ustawy Prawo budowlane, Prawo ochrony środowiska, do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustawy o ochronie zabytków, ustawy o ochronie przyrody, ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, a także do ustaw o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Kodeksu wykroczeń, ustawy o drogach publicznych oraz ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. W ustawie Prawo ochrony środowiska wprowadza się m.in. definicję pojęcia krajobraz jako postrzeganą przez ludzi przestrzeń zawierającą elementy przyrodnicze lub wytwory cywilizacji, ukształtowaną w wyniku działania czynników naturalnych lub działalności człowieka. Dokonuje się również zmiany w art. 400a, zawierającym katalog działań finansowanych w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej, co ma umożliwić finansowanie audytów krajobrazowych z narodowego funduszu ochrony środowiska. Otóż ten przepis budzi moje wątpliwości, ponieważ narodowy fundusz ma ograniczone środki, które nie wystarczą nawet na sfinansowanie wywiązania się przez Polskę z realizacji zobowiązań akcesyjnych w zakresie oczyszczania ścieków komunalnych, a cóż dopiero działania służące oczywiście zachowaniu walorów przyrodniczych, ale nie wprost. Artykuł 9 projektu zawiera zmiany do ustawy o ochronie przyrody. Do art. 5, zawierającego definicje w tej ustawie, jest wprowadzane pojęcie krajobrazu w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska. Wprowadza się również między innymi pojęcia walorów krajobrazowych, dominanty krajobrazowej, krajobrazu priorytetowego. To pojęcie dominanty krajobrazowej, czyli obiektu o wiodącym oddziaływaniu wizualnym, co do którego projekt ustawy przewiduje szczególne ograniczenia w zakresie lokalizacji, to jest rzecz naprawdę warta rozważenia. To może być dobre narzędzie w kształtowaniu krajobrazu. Urbanistyczne zasady ochrony krajobrazu, ustanawiane przez sejmik województwa dla poszczególnych obszarów krajobrazów priorytetowych, będą określać zasady i elementy prawa miejscowego dotychczas zarezerwowane dla miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. W projekcie ustawy zdefiniowano, że urbanistyczne zasady ochrony krajobrazu są wiążące przy opracowywaniu projektów studiów gmin, planów miejscowych, wydawaniu decyzji WZiZT, pozwoleń na budowę i rozpatrywaniu zgłoszeń zamiaru wykonywania robót budowlanych. Jako akty prawa miejscowego będą więc stanowić podstawy do wydawania pozwoleń na budowę i przyjmowania tych wymienionych zgłoszeń robót. Nasuwa się pytanie, jakie będą skutki równoległego funkcjonowania dwóch różnych aktów prawa miejscowego na danym obszarze. Z jednej strony będą plany miejscowe, z drugiej - urbanistyczne zasady ochrony krajobrazu. Jak zapewnić spójność tych dokumentów, panie ministrze? W wypadku jakiejkolwiek rozbieżności, niespójności ustaleń planu miejscowego i zasad urbanistycznych każdą lukę prawną wykorzystają inwestorzy do realizacji swoich projektów na terenach krajobrazowo cennych. Tam zawsze jest wielkie parcie inwestorskie. Duże wątpliwości budzą także skutki odszkodowań z tytułu na przykład obniżenia wartości nieruchomości i z pewnością te przepisy, o których mowa w art. 5g tej zmiany Prawa ochrony środowiska, będą miały bardzo negatywny wpływ na budżety gmin i na budżety województw. Audyt krajobrazowy i urbanistyczne zasady ochrony krajobrazu swoim zakresem obszarowym obejmują fragmenty województw, a organem prowadzącym procedurę planistyczną i uchwalającym jest samorząd województwa. Mam wątpliwości, czy najwłaściwsze jest umieszczenie tych przepisów w ustawie o ochronie przyrody i czy nie lepszym miejscem byłaby ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności rozdział (Dzwonek) dotyczący planowania przestrzennego w województwie i odpowiednio planowania przestrzennego w gminie. Pani marszałek, jeśli można prosić o chwilę cierpliwości, to jest bardzo skomplikowana materia, a debata jest bardzo krótka. Moje wątpliwości budzi pewien brak wyważenia racji samorządów gminnych. Zgodnie z proponowanym art. 5b w tej zmianie, normującym zasady sporządzania projektu audytu krajobrazowego, rady zainteresowanych gmin mają tylko głos opiniujący, i to w formie tzw. milczącej zgody po miesiącu od otrzymania wniosku o opinię. Może to doprowadzić do zatwierdzenia zasad ochrony wbrew interesom gminy, gdyż jeden miesiąc to bardzo krótki okres dla gmin do zasięgnięcia wewnętrznych opinii przez fachowe gremia, czyli komisję urbanistyczną, komisje rady gminy, środowiska gospodarcze itd. Czy samorządy gminne nie są warte tego, żeby mieć prawo uzgadniania tego dokumentu, który wpływa w bardzo istotnej mierze na ich rozwój? Kolejna kwestia. Szczególne wątpliwości budzi zapis art. 5f o możliwości pokrycia przez województwo kosztów dostosowania do zasad urbanistycznych obiektu wzniesionego przed dniem wejścia w życie tych przepisów dla obiektów budowlanych rażąco naruszających urbanistyczne zasady ochrony krajobrazu. Już widzę te tabuny właścicieli obiektów wznoszonych kiedyś w drodze samowoli budowlanych w cennych terenach górskich, które zostały zalegalizowane za przysłowiową złotówkę, chętnych do podnoszenia ich estetyki za publiczne pieniądze. Panie ministrze, nie przy dzisiejszym stanie budżetu. A gdzie jest ocena skutków finansowych takiego procederu? Stan naszego budżetu jest bliski katastrofy. Jeśli można dostrzec podobieństwo naszej polskiej sytuacji do sytuacji greckiej, to nie w zakresie harmonii i proporcji budowli, tylko w zakresie zadyszki budżetowej. Art. 7 zawiera zmiany do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, możliwość ustalania uchwałą rady gminy zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic i urządzeń reklamowych. Rozwiązania z zakresu zasad umieszczania tychże tablic, pobierania opłat od właścicieli, użytkowników wieczystych, posiadaczy nieruchomości, zawarte w zmianach do ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o drogach publicznych, przypominają jako żywo proceder odzierania z pieniędzy kierowców za pomocą gęstej sieci radarów. To są przepisy, które naprawdę z wielką uwagą trzeba przepracować. Poza tym bardzo skomplikowana procedura umieszczania reklam uderza w przedsiębiorców, którzy powinni mieć przecież prawo do informowania o swoich produktach i usługach, a z pewnością...