Mówca: Sprawozdawca Tomasz Piotr Nowak
Data: 2013-06-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedłożyć Wysokiej Izbie sprawozdanie z prac nad poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw, druki nr 946 i 1401. Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw ma na celu zapewnienie pełnego wdrożenia przepisów dyrektywy nr 2009/28/WE, a także uzupełnienie wdrożenia dyrektywy 2009/72/WE oraz dyrektywy nr 2009/73/WE. Komisja Europejska skierowała przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej skargę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie braku notyfikacji transpozycji lub nieprawidłowej transpozycji krajowych środków wykonawczych z dyrektyw nr 72 oraz 73. W dniu 19 października 2012 r. poselski projekt wpłynął do Sejmu, a 11 i 14 grudnia 2012 r. odbyło się pierwsze czytanie. Następnie skierowano go do komisji, gdzie 3 stycznia ukonstytuowała się podkomisja pod moim przewodnictwem. Od stycznia do maja 2013 r. odbyło się dziewięć posiedzeń podkomisji. W dniu 9 kwietnia 2013 r. zostało przyjęte stanowisko rządu, jeżeli chodzi o prace nad projektem zawartym w druku nr 946. W stanowisku rządu pozytywnie odniesiono się do: przeniesienia nadzoru właścicielskiego nad operatorem systemu przesyłu gazowego, rozszerzenia kognicji sądów polubownych działających przy Inspekcji Handlowej o sprawy z zakresu energetyki, wprowadzenia systemu ochrony odbiorcy wrażliwego energii elektrycznej i definicji odbiorcy wrażliwego paliw gazowych oraz zobowiązania przedsiębiorstw energetycznych do założenia przedpłatowego układu pomiarowo-rozliczeniowego temu odbiorcy. Przychylono się także do zmian w zakresie: powoływania prezesa URE i nadzoru nad nim, zmian w przepisach dotyczących odnawialnych źródeł energii, wprowadzenia obowiązku giełdowego dla paliw gazowych, zmian w ustawie Prawo zamówień publicznych oraz w ustawie o zapasach ropy naftowej, zmniejszenia obowiązków dla przedsiębiorstw energochłonnych. Podstawowe założenia poselskiego projektu dotyczą spraw związanych z nową infrastrukturą gazową. Projekt wprowadza nowe regulacje do art. 4i ustawy Prawo energetyczne, zostaje rozszerzony obowiązek sprzedawcy do poinformowania odbiorcy w gospodarstwie domowym o jego prawach, w tym o sposobie wnoszenia skarg i rozstrzygania sporów, dostarczenia temu odbiorcy kopii zbioru praw konsumenta energii, a także zapewnienia publicznego dostępu do tego zbioru. Projekt przewiduje odciążenia dla energochłonnych branż przemysłu w związku z ponoszeniem przez nie wysokich kosztów funkcjonowania systemów wsparcia wytwarzania energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii i wysokosprawnej kogeneracji. W projekcie określono nowe zasady przyłączania do sieci odnawialnych źródeł energii oraz mikroinstalacji, zwolniono mikroinstalacje z obowiązku wnoszenia opłat za przyjęcie do sieci, dodano także przepisy dotyczące gwarancji pochodzenia, m.in. prowadzenia rejestru, zasad uznawania gwarancji pochodzenia i ich wygasania. Na ministra gospodarki nałożono obowiązek opracowania i monitorowania krajowego planu działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych. Kolejnym obowiązkiem wynikającym z dyrektywy nr 2009/28/WE było stworzenie systemu certyfikacji instalatorów mikroinstalacji i małych instalacji, i tego dokonano. Projekt zmienia art. 9d ustawy dotyczący rozdziału działalności sieciowej od działalności, która nie jest związana z działalnością operatorską, chodzi o tak zwany unbundling. W projekcie szczegółowo określono procedurę uzyskania certyfikatu potwierdzającego spełnienie kryteriów niezależności. Nadano nowe brzmienie całemu art. 16 ustawy Prawo energetyczne w zakresie planów rozwoju przedsiębiorstw energetycznych. Projekt wdraża przepisy dyrektywy dotyczące zapewnienia niezależności krajowemu regulatorowi. Podstawowe obszary, jakich dotknęły zmiany, odnoszą się do wprowadzenia 5-letniej kadencji, jeżeli chodzi o sprawowanie urzędu przez regulatora. W projekcie określono również przesłanki odwołania prezesa URE oraz status prawny wiceprezesa. Dodany art. 49b projektu przewiduje obowiązek sprzedaży na giełdach towarowych lub rynku regulowanym nie mniej niż 70% gazu ziemnego, w pierwotnym przedłożeniu próg ten wynosił 30%, wprowadzonego do sieci przesyłowej w danym roku. Obowiązek ten umożliwi utworzenie płynnego, hurtowego rynku gazu ziemnego w Polsce oraz urealnienie prawa odbiorcy do zmiany sprzedawcy. W projekcie enumeratywnie wskazano przypadki zwolnienia z tego obowiązku. Przedsiębiorstwo energetyczne, które zajmuje się obrotem gazem ziemnym, handlem z zagranicą, będzie przekazywało prezesowi URE informacje o realizacji umów dotyczących zakupu gazu ziemnego z zagranicy w ostatnim kwartale. Kognicja sądów polubownych, działających na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej, została rozszerzona o sprawy z zakresu energetyki. Proponowane zmiany w ustawie z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych zapewnią sprawniejsze funkcjonowanie giełdowego obrotu towarowego, uwzględniając rozwiązania zawarte w przepisach Unii Europejskiej, które dotyczą transgranicznego rynku paliw gazowych i energii elektrycznej, oraz bezpośrednio umożliwią uczestnictwo w obrocie giełdowym przedsiębiorstwom energetycznym sektora gazu ziemnego. Podczas prac podkomisji przyjęto poprawki mające charakter redakcyjny i doprecyzowujący oraz inne, niezbędne do pełnej implementacji unijnych przepisów. Na operatora nałożono obowiązek umożliwienia odbiorcy paliw gazowych lub energii elektrycznej zmianę sprzedawcy, ale nie później niż w terminie 21 dni. Odbiorca końcowy będzie mógł wypowiedzieć umowę zawartą na czas nieoznaczony bez ponoszenia kosztów, a także na czas oznaczony, również bez ponoszenia kosztów i odszkodowań innych niż wynikające z treści umowy, składając w przedsiębiorstwie energetycznym pisemne oświadczenie. Szczegółowo uregulowano procedurę ewentualnego wstrzymania dostarczania paliw gazowych lub energii w sytuacji wniesienia i rozpatrywania reklamacji składanej przez odbiorcę w gospodarstwie domowym do przedsiębiorstwa energetycznego lub wniesienia przez tego odbiorcę skargi do sądu polubownego. Do czasu rozpatrzenia reklamacji, co jest bardzo ważne, lub zakończenia postępowania przez sądem polubownym przedsiębiorstwo energetyczne nie będzie mogło wstrzymać dostarczania paliw gazowych lub energii. W celu wdrożenia art. 40 dyrektywy nr 2009/72/WE i art. 44 dyrektywy nr 2009/73/WE na sprzedawcę paliw gazowych i energii elektrycznej nałożono obowiązek przechowywania danych dotyczących umów. Operator systemu przesyłowego oraz połączonego będzie pod względem formy prawnej i organizacyjnej oraz podejmowania decyzji niezależny od wykonywania innych działalności niezwiązanych z przesyłaniem. Operator ten będzie mógł udostępniać posiadane środki trwałe. Uzupełniono i zmodyfikowano przepisy zawarte w poselskim projekcie dotyczące zasad liczenia udziału energii ze źródeł odnawialnych, co stanowi realizację postulatów zgłaszanych przez GUS oraz wypełnienie postanowień stanowiska rządu do poselskiego projektu. Uzupełniano projekt o procedurę certyfikacji w odniesieniu do krajów trzecich i podniesiono poziom obliga giełdowego, o czym już mówiłem, dla gazu do 70%. Zmieniono organ upoważniony do powoływania prezesa URE - z ministra gospodarki na prezesa Rady Ministrów, a także wprowadzono 6-miesięczny termin od dnia wejścia w życie ustawy na przeprowadzenie konkursu prezesa Rady Ministrów na stanowisko nowego prezesa URE. Wprowadzono system ochrony odbiorcy wrażliwego energii elektrycznej, a także obowiązek zainstalowania przedpłatowego układu pomiarowo-rozliczeniowego, jeżeli z takim wnioskiem wystąpi odbiorca wrażliwy paliw gazowych. Dodatek energetyczny dla odbiorcy wrażliwego energii elektrycznej wynosiłby rocznie nie więcej niż 30% iloczynu limitu zużycia energii elektrycznej oraz średniej ceny tej energii dla odbiorcy w gospodarstwie domowym. Dodatek energetyczny wypłacałyby gminy, ale - to jest bardzo ważne - pieniądze będą pochodzić z budżetu. Przeniesiono nadzór nad operatorem systemu przesyłowego gazowego z ministra skarbu państwa na ministra gospodarki. Na przedsiębiorstwa energetyczne nałożono obowiązek prowadzenia ewidencji księgowej. To są główne poprawki, które zostały przyjęte przez podkomisję, natomiast w dniu 23 maja na posiedzeniu komisji zostały także przyjęte następujące poprawki. W związku ze skargą Komisji Europejskiej przeciwko Polsce uzupełniono transpozycję przepisów dyrektywy dotyczących zwolnień z obowiązków regulacyjnych dla nowej infrastruktury gazowej, w tym doprecyzowano, że to prezes URE określa, na wniosek przedsiębiorstwa energetycznego lub z własnej inicjatywy, sposób udostępnienia nowej infrastruktury, a także uzupełniono podstawowe elementy decyzji prezesa URE w sprawie zwolnienia ww. infrastruktury o wielkość udziału zdolności przesyłowej infrastruktury objętej zwolnieniem oraz o warunki, których spełnienie jest niezbędne do uzyskania zwolnienia. Nałożono także na operatora systemu przesyłowego gazowego wykonującego zadania operatora na podstawie umowy powierzającej obowiązek corocznej aktualizacji planu rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na paliwa gazowe. Nałożono na prezesa URE obowiązek monitorowania wypełniania przez właściciela sieci przesyłowej oraz operatora systemu przesyłowego obowiązków określonych w ustawie i umowie powierzającej. Rozszerzono współpracę prezesa URE, dotyczącą kodeksów sieci przyjmowanych na poziomie unijnym, z organami regulacyjnymi państw członkowskich Unii Europejskiej, EFTA oraz z agencją obok przyjmowania również na stosowanie tych kodeksów. W związku ze zmianami w zakresie sposobu i trybu powoływania prezesa URE dookreślono, że zespół, który przeprowadza nabór na stanowisko prezesa URE, będzie powoływał szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z upoważnienia prezesa Rady Ministrów. Do najbardziej kontrowersyjnych kwestii poruszanych w trakcie procedowania nad ustawą należały: wysokość obowiązku upublicznienia obrotu gazem ziemnym - ponieśliśmy to z 30% do poziomu 70%, a także dostarczanie czy zamieszczanie do publicznego wglądu kopii zbioru praw konsumenta energii. Komisja przychyliła się, że nie będzie to wielki koszt, a skoro reklamy mogą być załączane do rachunków, to tym bardziej odbiorcy powinni być poinformowani o ich prawach i obowiązkach, bardziej prawach. Następnie kwestia podmiotu odpowiedzialnego za rozpatrzenie reklamacji. Tu był problem, czy OSD, czy spółka obrotu. Ustalono, że zgodnie z poprawką odbiorca składa reklamację do przedsiębiorstwa, które zalega mu z płatnością, czyli odpowiednio do dystrybutora lub sprzedawcy, a w przypadku wystąpienia przez odbiorcę z wnioskiem o rozpatrzenie sporu przez sąd polubowny lub prezesa URE przedsiębiorstwo energetyczne może zainstalować przedpłatowy układ pomiarowo-rozliczeniowy. Kontrowersyjne było także prawo stron do odstąpienia od umowy o przyłączenie do sieci w przypadku niedostosowania umów do wymagań określonych w ustawie w terminie 6 miesięcy. Wątpliwości te zostały usunięte przez wskazanie, że odstąpienie od umowy nie będzie możliwe, gdy niedostosowanie umowy nastąpiło z powodu okoliczności, za które strona występująca z wnioskiem o odstąpienie od umowy ponosi odpowiedzialność. Sposób zapewnienia niezależności operatora systemu przesyłowego także wzbudzał emocje. Zostało to doprecyzowane zgodnie z propozycją, którą zgłosiło URE. Odformalizowano system certyfikacji instalatorów mikro- i małych instalacji. Tu zgodnie z polityką deregulacyjną odstąpiliśmy od obliga, że trzeba zastosować stosowne szkolenia, stosowne egzaminy itd. Obok certyfikacji, która jest przyjęta, to rynek będzie decydował o skuteczności tego systemu. Zaproponowany system ochrony odbiorcy wrażliwego energii elektrycznej - to było bardzo ważne - wzbudził wątpliwości, czy pieniądze, których ten system będzie wymagał, są w zasięgu budżetu państwa. W wyniku rozmów z Ministerstwem Finansów i przeprowadzonych analiz doszliśmy do wspólnego wniosku, że sprawa jest tak niezbędna i ważna, że te pieniądze muszą się znaleźć. Na ministra gospodarki nałożono obowiązek monitorowania wykorzystania limitu wydatków. W kontrowersjach było jeszcze określenie zakresu obowiązków instalowania liczników zdalnego odczytu. Chodzi o funkcjonowanie tzw. OIP. W związku z decyzją rządu, że sprawa tzw. inteligentnych sieci będzie skierowana do dużego trójpaku, zdecydowaliśmy, że wycofamy z tego projektu sprawy związane z OIP i inteligentnym opomiarowaniem. Z tym że jest zapewnienie rządu, że ta sprawa będzie realizowana w dużym trójpaku. Przedstawiciel Głównego Urzędu Statystycznego wskazał na konieczność zamieszczenia w ustawie definicji energii ze źródeł odnawialnych, co jest niezbędne dla właściwego obliczenia krajowego celu w zakresie OZE. Uwzględniono wszystkie uwagi GUS poprzez zmianę brzmienia rozdziału 3a, wskazując wyraźnie, że krajowy plan działań dotyczy energii ze źródeł odnawialnych. Ponadto ustalono, że udział energii ze źródeł odnawialnych oblicza się jako iloraz wartości końcowego zużycia energii brutto ze źródeł odnawialnych oraz wartości końcowego zużycia energii brutto ze wszystkich źródeł wyrażony w procentach. To bardzo ważne, ponieważ ta definicja umożliwia realne ocenienie, jaki mamy poziom odnawialnych źródeł energii w całym systemie. Kontrowersyjne było także umiejscowienie sądów polubownych rozstrzygających sprawy z zakresu energetyki w ramach Inspekcji Handlowej przy prezesie URE, jednakże to rozwiązanie wydaje się optymalne, najmniej kosztowne i najbardziej sprawne. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Przedkładam sprawozdanie Komisji Gospodarki, druk nr 1401, proszę o pozytywne rozpatrzenie go przez Wysoką Izbę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)