Mówca: Finansów Paweł Szałamacha
Data: 2015-12-29 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Pani Premier! Panie i Panowie! Za 3 dni rozpocznie się rok dwutysięczny szesnasty, rok, w którym Polska... (Poseł Kazimierz Plocke: Dwa tysiące szesnasty.) ...dwa tysiące szesnasty, przepraszam, rok, w którym Polska zacznie realizować najbardziej ambitny program wsparcia rodzin w swojej najnowszej historii i być może najbardziej ambitny taki program obecnie w Europie. Podstawy finansowe tego programu zawiera budżet, który jest przedmiotem naszych dzisiejszych obrad, a który mam zaszczyt przedstawić w imieniu Rady Ministrów. Budżet ten nie tylko gwarantuje sfinansowanie tego programu, lecz także jest bezpieczny z punktu widzenia stabilności finansów publicznych, ponieważ deficyt założony w tym dokumencie nie przekracza 2,8% PKB. Takie były podstawowe dwa cele, które sobie założyliśmy, konstruując ten dokument: zrealizować sztandarowy projekt Prawa i Sprawiedliwości, a jednocześnie przeprowadzić finanse publiczne suchą nogą przez rok 2016. Gdy tworzyliśmy program Prawa i Sprawiedliwości kilka lat temu, dokonaliśmy pewnej diagnozy. Było to na przełomie 2013 r. i 2014 r. Wówczas po raz pierwszy pojawił się ten mocny, ambitny program 500 zł na dziecko. Jakie były nasze przesłanki, kiedy to się pojawiło w debacie publicznej? Otóż przede wszystkim podstawowa przesłanka jest taka, że dla nas, dla naszego środowiska politycznego - ale ja zakładam, że także dla wszystkich obecnych tutaj, na sali plenarnej - polskość jest wartością oczywistą, polskość jest wartością, której nie trzeba uzasadniać, która nie musi się tłumaczyć, której nie trzeba argumentować, a polskość się zwija. Od kilku, kilkunastu lat polskość się zwija: dzietność spadła do 1,2 czy 1,3 dziecka na kobietę we wczesnych latach dwutysięcznych, niemal 2 mln polskich obywateli wyjechało na emigrację. Po kilkuletnim okresie dodatniego przyrostu naturalnego od 2 lat znowu jest ujemny przyrost naturalny, znowu więcej Polaków umiera, niż się rodzi. Drugą przyczyną, drugą przesłanką była w naszym przekonaniu nieadekwatna odpowiedź demokratycznej polityki na to wyzwanie, na to ryzyko. Najbardziej chyba toksyczne stanowisko w stosunku do rodziny zajął jeden z polityków, notabene lewicy, pan Leszek Miller, który kilkanaście lat temu powiedział, że posiadanie dużej liczby dzieci jest świadectwem zacofania. (Poseł Krystyna Skowrońska: A ile ma ich pan minister?) Ale także następnie ta odpowiedź była w naszym przekonaniu nieadekwatna. Dobre zmiany, przyznajmy, zaczęły się w 2005 r., w 2006 r. One były kontynuowane, kiedy my wprowadziliśmy becikowe i później ulgę podatkową w Picie. Przyznaję, że poprzednia ekipa także kontynuowała chociażby rozszerzenie zakresu urlopu macierzyńskiego czy opiekę przedszkolną, natomiast nadal, jeżeli patrzymy na dane dla OECD, to Polska jest poniżej średniej - dane, jeżeli chodzi o wydatki na rodzinę. Otóż ostatnio dostępne dane mówią o tym, że przeciętnie dla krajów OECD wydatki publiczne według metodologii, która łączy wydatki gotówkowe, czyli świadczenia otrzymywane przez rodziny bezpośrednio, ulgi w podatkach dochodowych, jak i wydatki na przedszkola, ta średnia to jest 2,55%, a dane dla Polski to 1,7% PKB. I widzimy, że w krajach, które przeznaczają wiele na wsparcie rodzin - takie kraje to chociażby Wielka Brytania, 4,2%, Irlandia ok. 4, Szwecja 3,6% - zachodzi korelacja pomiędzy aktywnością państwa w tej sferze a dzietnością. To jest oczywiście korelacja, a nie związek przyczynowo-skutkowy, ponieważ to są nauki społeczne, a nie nauki fizyczne. Szereg czynników oddziałuje na postawy pronatalistyczne, ale jest ta korelacja. Dzietność tam wynosi ok. 1,8-1,9. I trzecia wreszcie przesłanka to gospodarka. Otóż powszechnie wiadomo, że obok zasobów kapitału i technologii to zasoby ludności są podstawowym motorem wzrostu gospodarczego. To dla nas był także czynnik, który wzięliśmy pod uwagę, kiedy 2 lata temu Prawo i Sprawiedliwość wystąpiło z tym ambitnym programem, który po wygranych wyborach mamy szansę w przyszłym roku wdrożyć. Traktujemy ten program jako inwestycję w przyszłość kraju, a nie koszt, dlatego wysiłek finansów publicznych, który zostanie w przyszłym roku podjęty, w pełni to uzasadnia. Jakie są podstawowe wobec tego założenia makroekonomiczne budżetu na rok 2016? Otóż, tak jak poprzednicy, zakładamy, że dynamika wzrostu produktu krajowego brutto będzie wynosiła 3,8%, ale w naszym przekonaniu, o ile poprzednio można było mieć wątpliwości, czy ta prognoza nie jest lekko zawyżona, czy nie jest bardziej optymistyczna, to teraz program 500 plus ją urealnia, ponieważ stanowi nie tylko wysiłek po stronie budżetu, ale także jest bardzo silnym bodźcem popytowym. W związku z tym ta pozycja, wielkość, która jeszcze parę miesięcy temu mogła podlegać dyskusji, uważamy, jest jak najbardziej realna. Pod koniec 2016 r. globalny produkt krajowy brutto Polski sięgnie niemal 1,9 bln zł, a poziom 2 bln, taki psychologiczny, przekroczy po kolejnych 2 latach, w 2018 r. Rynek pracy. Otóż poprawa sytuacji gospodarczej, która następuje, w tym wzrost tempa inwestycji, powoduje poprawę na rynku pracy. W związku z tym zakładamy, że bezrobocie nadal będzie spadać i pod koniec 2016 r. stopa bezrobocia wyniesie 9,7%. Jednocześnie w przyszłym roku wzrastać będzie tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej i po raz pierwszy także przekroczy psychologiczną granicę przeciętnie 4 tys. zł brutto. Dyskusja pomiędzy ekonomistami może dotyczyć innego kluczowego parametru, jakim jest inflacja. Inflacja bazowa jest niska. Inflacja, która została założona przez nas i także przez poprzedników, to 1,7%. Zakładamy, że w utrzymaniu tego poziomu pomogą takie zjawiska, jak chociażby prognozowane przyspieszenie inflacji w krajach sąsiednich, wpływ swego rodzaju niekorzystnych czynników klimatycznych na zbiory surowców rolnych powodujący wzrost cen, ale odroczony w czasie. Faktem jest, że inflacja jest bardzo podatna na jeden podstawowy czynnik, jakim są ceny ropy naftowej. Jeżeli one nadal będą spadać, tak jak to było przez ostatnie miesiące - jest to czynnik, na który wpływu nie mamy, Polska jest częścią gospodarki globalnej - to istotnie poziom inflacji - 1,7 - może być przedmiotem, nazwijmy to, różnicy zdań i dyskusji. Wobec tych projektów i perspektyw inflacji na niskim poziomie założyliśmy, że podstawowa stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego będzie wynosić 1,5%, tak jak to jest od kilku miesięcy. Zakładamy także, że ze względu na te czynniki, a także silne fundamenty polskiej gospodarki, napływ inwestycji, przewidywalną politykę gospodarczą nastąpi pewna aprecjacja polskiej waluty. Doceniamy także to, że Polska wyszła z procedury nadmiernego deficytu, a projekt budżetu przewiduje... (Poseł Jakub Rutnicki: Platforma to zrobiła.) ...że tej granicy 3% nie przekroczymy. W związku z tym zakładamy, że na koniec 2016 r. kurs złotego wobec euro ukształtuje się na poziomie 4 zł i 3 gr, w przypadku dolara - 3 zł i 66 gr. Jak kształtować się będą dochody budżetu państwa i co na nie wpłynie? Oprócz tych wskaźników makroekonomicznych, o których mówiłem, oczywiście wpłyną na to nowe podatki sektorowe, które także zapowiadaliśmy w naszym programie już 2 lata temu i które z konsekwencją są wprowadzane. Już dzisiaj przypuszczalnie zostanie przegłosowany podatek bankowy. Jest to dobry i wydajny podatek, który pozwoli sfinansować część programu 500 plus. Zostanie także wprowadzony podatek od supermarketów, od sprzedaży detalicznej w sklepach wielkopowierzchniowych, nad nim także pracujemy. Pierwszy z nich, jak zakładamy, wejdzie w życie już 1 lutego, a drugi 1 marca. Ogółem dochody budżetu państwa w roku 2016 wyniosą 313 788 mln, co pokazuje ich dynamikę w stosunku do kończącego się roku 2015, jest to wzrost o 9,4%. Oprócz dochodów podatkowych, które wynosić będą 276 120 mln zł i których dynamika to 7,2%, pojawią się oczywiście dochody niepodatkowe. Są to dochody z dywidend rzędu 4,7 mld zł, wpływy z zysku Narodowego Banku Polskiego rzędu 3,2 mld zł oraz wpływy z aukcji na Internet szerokopasmowy w wysokości 9,2 mld zł. Te pozycje łącznie pozwolą nam być po bezpiecznej stronie, jeżeli chodzi o stronę dochodową, i nie przekroczyć tego limitu 3%, którego przekroczenie grozi reperkusjami, niepotrzebnymi dyskusjami, pewną nerwowością nabywców polskiego długu. Jakie wydatki budżetu zostały założone? Otóż limit wydatków założonych w projekcie ustawy budżetowej zgodnie z nowelizowaną stabilizacyjną regułą wydatkową został ustalony na 368 528 mln zł. Udział wydatków budżetu państwa w produkcie krajowym wobec tego wyniesie 19,5%, czyli także jest wzrost w stosunku do tego, co zanotujemy w roku 2015, wzrost o 0,8 punktu procentowego. Naszym celem jest zarówno odbudowa sfery dochodów publicznych, dochodów podatkowych, jak i zwiększenie aktywności wydatkowej państwa tam, gdzie to ma sens. Takim naszym priorytetem jest oczywiście rodzina. W tej znowelizowanej stabilizującej regule wydatkowej 10 grudnia tego roku Sejm wprowadził zmiany. One były przedmiotem dyskusji w tej Izbie. Jedna z tych zmian polegała na zastąpieniu wskaźnika inflacji tym, co jest prognozowane jako cel inflacyjny Narodowego Banku Polskiego. Uznaliśmy, że ten cel inflacyjny od wielu lat jest na niezmiennym poziomie, daje pewną przewidywalność, jeżeli chodzi o plafon, pułap wydatków, niezależność Rady Polityki Pieniężnej i Narodowego Banku Polskiego w tym zakresie jest chyba niekwestionowana, a przede wszystkim działa antycyklicznie, to znaczy dotychczasowy wskaźnik inflacji, w momencie kiedy następowały procesy deflacyjne, powodował, że wydatki w następnym roku miałyby być niższe, co ewidentnie działałoby, byłoby bodźcem do zwijania się, kurczenia się gospodarki. Dochody w roku przyszłym ogólnie, jak wskazałem, wyniosą 368 mld zł. Oprócz programu ˝500+˝ zostanie sfinansowanych wiele innych programów. Część z nich, przyznaję, rozpoczęta została przez naszych poprzedników, i wiele z nich, uznając za zdroworozsądkowe, sensowne, kontynuujemy. A więc oprócz programu ˝Rodzina 500+˝, na który zostało zabudżetowane, zapewnione w budżecie 17 mld zł, z tego 1,7 mld w rezerwie w gestii ministra rodziny, a pozostała część tej kwoty w budżetach wojewodów, zostaną sfinansowane takie pozycje podatkowe, jak chociażby zwiększenie środków na wynagrodzenie dla grup pracowniczych, które od wielu lat były objęte tzw. zamrożeniem płac, tj. kwota 2,1 mld zł. Od wielu lat płace w budżetówce, w dużej części budżetówki były zamrożone. Robimy pierwszy krok ku tym grupom pracowniczym. Zostaną wypłacone jednorazowe dodatki dla emerytów i rencistów na wiosnę przyszłego roku. Kwota przewidywanych tu wydatków to 1,4 mld zł. Zgodnie ze znowelizowaną ustawą, która obdarza ministra obrony narodowej pewnym przywilejem, czego zazdroszczą mu pozostali ministrowie, gdyż jego budżet wynosi 2% PKB, wzrosną wydatki na obronę narodową i wzrosną one realnie, ponieważ w naszym przekonaniu w ubiegłych latach, mimo że ten plafon wynosił 1,95, to ze względu na presję polityczną bardzo często te wydatki nie były realizowane. Po prostu gdy szukano oszczędności, to preferowano nierealizowanie programów modernizacyjnych, powstrzymywano się przed zakupem sprzętu. Taka była praktyka szeregu lat, w Komisji Finansów Publicznych podnosiliśmy to wielokrotnie. Zostaną sfinansowane programy nieodpłatnej pomocy prawnej, to jest kwota 94 mln zł. (Poseł Krystyna Skowrońska: Przygotowane przez Platformę.) Tak, pani poseł. Dziękuję za podpowiedź. (Poseł Krzysztof Gadowski: Zyski też.) Tyle że ja na samym początku powiedziałem, że szereg programów, które zostały rozpoczęte wcześniej, kontynuujemy, bo uznajemy je za zdroworozsądkowe. Te, których za zdroworozsądkowe nie uznajemy, zostają uchylone. Zostanie sfinansowana budowa Muzeum Historii Polski w Warszawie, najprawdopodobniej na terenie Cytadeli Warszawskiej, ale to już nie jest moja decyzja. Na ten cel przeznaczono 11,6 mln zł. Zostaną dofinansowane zadania restrukturyzacyjne w sektorze górnictwa węgla kamiennego, to jest kwota 1,3 mld zł itd. W związku z tym deficyt budżetu państwa, który proponujemy w projekcie ustawy budżetowej na rok 2016, opiewa na kwotę 54,7 mld zł, co jest kwotą, przyznajemy, o 4,8 mld wyższą niż w znowelizowanym budżecie na rok 2015, ale pamiętajmy, że my zawsze mówimy o limicie deficytu. Często w dyskusji politycznej, w mediach mówi się o ustaleniu deficytu. Nie, tak naprawdę mówi się o górnym pułapie, nieprzekraczalnym pułapie deficytu, ale nie ma obliga jego wykonania. Ta kwota pozwala nam stwierdzić, porównując ten deficyt do zakładanego produktu krajowego brutto na koniec roku 2016, że deficyt według metodyki unijnej ESA 2010 w 2016 r. wyniesie 2,8%. Dzięki temu Polska nadal nie będzie objęta procedurą nadmiernego deficytu, nadal nie będzie niepotrzebnych dyskusji i sporów co do naszej wiarygodności i nadal będziemy w stanie wiarygodnie refinansować polskie zadłużenie. Jakie będą kwoty długu publicznego ogółem i do refinansowania? Otóż projekt zakłada, że państwowy dług publiczny w momencie nominalnym w roku 2016 wzrośnie o 42 mld zł i wyniesie na koniec okresu 924 mld zł. W związku z tym proste obliczenie matematyczne pokazuje, że ta kluczowa relacja wskazująca na zdolność kraju do obsługi jego zadłużenia... (Poseł Rafał Grupiński: To trzeba liczyć.) ...czy relacja globalnego długu do produktu krajowego brutto lekko spadnie. Spadnie o 0,1 punktu procentowego, ale to jest i tak lepszy wynik niż to, co zastaliśmy w ostatnich latach - spadnie do 49%. (Poseł Magdalena Kochan: A kryzys światowy zauważyliście?) (Poseł Jolanta Szczypińska: Cicho! Jak wy się zachowujecie?) Szanowny Panie Marszałku! Pani Premier! (Poseł Cezary Tomczyk: Nie przesadzajmy z tym ˝szanowny˝.) Takie są podstawowe założenia tego budżetu, o którego przyjęcie przez Wysoką Izbę wnoszę, twierdząc jeszcze raz, że rok dwutysięczny szesnasty... (Poseł Kazimierz Plocke: Dwa tysiące szesnasty.) ...dwa tysiące szesnasty - jeszcze raz dziękuję panu posłowi - będzie dobrym rokiem dla Polski, będzie rokiem dobrej zmiany. Dziękuję. (Oklaski) (Poseł Cezary Tomczyk: Dobrej zmiany. Mocnej zmiany.) (Głos z sali: Brawo!)