Mówca: Marcin Horała
Data: 2017-11-23 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowni Państwo! To są rozwiązania wynikające z praktyki samorządowej, z tej bolączki, z tego problemu, jaki mamy w polskich samorządach, ogromnego problemu występującego szczególnie na poziomie gmin i miast na prawach powiatu, to znaczy absolutnej dominacji i wszechwładzy jednoosobowo sprawowanej władzy wykonawczej. Polskie samorządy niestety, oczywiście nie wszystkie, w znaczącej części stały się udzielnymi księstwami wójtów, burmistrzów i prezydentów. Pojawiło się określenie: radny bezradny. Ludzie mają takie odczucie, że radny nic nie może w tym samorządzie. Odpowiadamy na ten problem. Dajemy szereg kompetencji zarówno obywatelom, jak i radnym, pojedynczym radnym, w domyśle przede wszystkim radnym opozycyjnym, jak budżet obywatelski, jak obywatelska inicjatywa uchwałodawcza. Te instytucje funkcjonują w niektórych samorządach, w niektórych nie, ale nawet tam, gdzie funkcjonują, często stają się ozdobnikiem, fikcją. (Poseł Grzegorz Schetyna: Czas.) Wprowadza się szereg trików, żeby utrudnić obywatelom korzystanie z tych instytucji. My gwarantujemy ustawowo taką możliwość. To jawność, rejestracja, transmisja rad miast, rad gmin i rad powiatów. To rejestracja głosowań radnych, żeby już nie było tak, że potem radny w kampanii wyborczej powie, że zabiegał o rozwiązanie, popierał jakieś rozwiązanie, przeciw któremu głosował w radzie miasta. Znam osobiście takie przypadki. Ta część, jak rozumiem, jest niekontrowersyjna, a ta część jest najważniejsza. To jest istota tego projektu. Kolejny segment propozycji to to, co wpłynie na uczciwość i przejrzystość samego procesu wyborczego. (Poseł Czesław Mroczek: Już nie będzie uczciwości.) Niezwykle istotne rozwiązania. Zwiększenie dostępu mężów zaufania do wszystkich czynności komisji wyborczych. Zagwarantowanie, że materiały z wyborów, że karty głosowania zyskają rangę dokumentu i będą przez 2 lata przechowywane w archiwum państwowym. W razie protestu wyborczego, w razie wątpliwości będzie można uzyskać do nich dostęp i to sprawdzić. Będzie to mogła zrobić PKW, będzie mógł to zrobić sąd rozstrzygający protest wyborczy. Transmisja on-line, co się dzieje w lokalach wyborczych. Każdy obywatel będzie mógł sprawdzić, czy nie dochodzi do jakichś nieprawidłowości. Gwarancja, przede wszystkim dla opozycji, że będzie miała przedstawiciela w każdej komisji wyborczej, obwodowej i terytorialnej. (Poseł Jacek Protas: Pan nie patrzy na nas, my nie będziemy w opozycji.) Jeżeli tylko Nowoczesna, Platforma, Kukiz, PSL zgłoszą swoich przedstawicieli, będą mieli przedstawicieli w każdej komisji wyborczej, będą mogli pilnować, patrzeć na wszystkie strony, czy przypadkiem nie dochodzi do nieprawidłowości. Szkoda, że takich rozwiązań nie było w 2014 r., być może wtedy... (Poseł Jacek Protas: Szkoda, że na Podkarpaciu tego nie było.) ...nie dochodziłoby do takich nieprawidłowości, do jakich dochodziło. (Poseł Jakub Rutnicki: A jak było na Podkarpaciu?) Kolejne niezwykle istotne rozwiązanie to dopuszczenie polskich organizacji społecznych. To też było pewne kuriozum, że zagraniczne, międzynarodowe organizacje mogły mianować obserwatorów i obserwować przebieg wyborów, a polskie organizacje społeczne nie mogły. Dlaczego? I tu nawet taka organizacja jak Komitet Obrony Demokracji będzie miała okazję raz w swoim istnieniu zrobić coś pożytecznego: mianować obserwatorów. Niech obserwuje, jak przebiegają wybory, czy demokracja w Polsce jest szanowana. (Wesołość na sali, oklaski) (Poseł Elżbieta Radziszewska: Może jeszcze jedną gumę do żucia?) I wreszcie zmiany strukturalne. Dwukadencyjność wójtów, burmistrzów i prezydentów. Poseł wnioskodawca reprezentujący projekt Kukiza nie doczytał, że jest liczona do przodu. Pierwszą z tych dwóch kadencji będzie następna kadencja po wyborach. Tak że to kolejny element rozbrajania tej wszechwładzy wójtów, burmistrzów i prezydentów, tego... (Poseł Stanisław Tyszka: Przecież się z tego wycofaliście.) ...że mamy nieraz dożywotnich wójtów, burmistrzów... (Poseł Jakub Rutnicki: Wy macie prezesa takiego.) ...że przekazanie władzy odbywa się wyłącznie na zasadzie namaszczenia przez ustępującego burmistrza czy ustępującego prezydenta. Ta wszechwładza zostanie ograniczona. (Poseł Elżbieta Radziszewska: Jakie namaszczenie wybieraliście? Coś się panu pomyliło.) Demokratyzacja wyborów w gminach, bo na tym polega likwidacja jednomandatowych okręgów wyborczych. Tu odniosę się przy okazji do wniosku klubu Kukiz. Szanowni państwo, czekałem w tym wstąpieniu na jakieś konkrety, czekałem na jakieś konkretne argumenty za jednomandatowymi okręgami wyborczymi. (Poseł Błażej Parda: Same argumenty.) Nie, był szereg szczytnych haseł, ale całkowicie pustych treściowo, bez żadnego faktu, który by podpierał te twierdzenia. Na przykład takie twierdzenie, że jednomandatowe okręgi wyborcze sprzyjają komitetom lokalnym, natomiast wprowadzenie ordynacji proporcjonalnej będzie sprzyjać partiom... (Poseł Elżbieta Radziszewska: To prawda.) ...czy wykluczy udział obywateli w procesie wyborczym. Oczywiście obywatele dalej, tak jak do tej pory, mogą rejestrować komitety wyborcze wyborców, nikt tego nie zabrania. (Oklaski) (Głos z sali: Dokładnie.) (Poseł Sławomir Nitras: Czy jeden może zrobić komitet?) Panie pośle, to jest bardzo słuszne, bardzo ważne pytanie. Czy chcemy do zarządzania tysiącami ludźmi, milionowym budżetem dopuścić kogoś, kto nie jest w stanie zorganizować trzech ludzi i komitetu wyborczego? (Oklaski) (Głos z sali: Brawo!) (Poseł Sławomir Nitras: Ale on nie chce, on chce sam.) Jak ktoś chce sam, to nie powinien zajmować się zarządzaniem skomplikowanymi zespołami ludzkimi. (Gwar na sali) (Poseł Sławomir Nitras: Pan mówi o prezydencie? Prezydenta chcecie zabrać?) (Głos z sali: Uspokój się.) (Głos z sali: Ale czemu pan tak krzyczy, spokojnie.) (Poseł Grzegorz Schetyna: Co za machanie? Nie będziesz pokazywał palcem.) Pani marszałek... (Dzwonek) Podstawową wadą JOW-ów jest całkowite wypaczanie woli wyborców wyrażonej w wyborach, całkowite wypaczenie. Wyniki ciał kreowanych w jednomandatowych okręgach i skład tych ciał, tych organów są absurdalne. Może zdarzyć się tak, że w sąsiedniej gminie będą dwa komitety. W jednej komitet dostał poparcie 30% i w drugiej dostał poparcie 30%. W dwóch sąsiednich gminach. I teraz w jednej z tych gmin będzie miał absolutną większość w radzie gminy, a w drugiej, w zależności od tego, jak rozłożyły się wyniki pozostałych kandydatów, nie będzie miał żadnych przedstawicieli. I tu przykład, szczególnie dla klubu Kukiz: miasto Rumia. Komitet, który zyskał 26,5% głosów ma 71,5% mandatów. To jest dopiero cud nad urną. Jak z 26% głosów zrobić 70% mandatów? To w pełni legalne w obecnej ordynacji. (Oklaski) W Bytowie z 40% głosów jest 71% mandatów. W Kwidzyniu z 27% głosów jest 62% mandatów. (Poseł Sławomir Nitras: W Sejmie z 25% jest 50%.) I teraz zagadka, jaki to lokalny apolityczny komitet obywatelski takie sukcesy święcił w tych JOW-ach? Platforma Obywatelska. (Wesołość na sali, oklaski) (Głos z sali: Ludzie.) (Poseł Sławomir Nitras: To was boli, to was boli.) Szanowni Państwo! Ja rozumiem... (Poseł Elżbieta Radziszewska: Pan nie rozumie.) ...że ta ordynacja jest niewygodna. Jest niewygodna dla PSL-u, ponieważ obecny kształt ordynacji w samorządach jest skrojony na miarę PSL. (Poseł Elżbieta Radziszewska: Ta ordynacja się na was zemści.) Słyszymy, że to źle, że chcemy zrobić większe okręgi w małych gminach, a mniejsze w powiatach i w sejmikach. To jest nielogiczne. Jak w gminie, to im mniejszy, tym lepszy, a jak w sejmiku, to im większy, tym lepszy. My proponujemy jasną, prostą zasadę tej samej wielkości okręgu na każdym szczeblu. (Oklaski) (Poseł Dominik Tarczyński: Brawo!) Jeżeli mówimy o głosach nieważnych, to może one wynikają z tego, że obywatele na kilku kartach głosują w kilku różnych ordynacjach. Teraz będą mieli taką samą ordynację. (Oklaski) (Głos z sali: Proste.) Ja rozumiem, że dla PSL-u ta ordynacja jest niewygodna, bo to przecież PSL był głównym beneficjentem nieprawidłowości w roku 2014. (Poseł Eugeniusz Kłopotek: Kolego, poradzimy sobie. Nie martw się.) Szanowni Państwo! W moim mieście, Gdyni, mieście - niestety, ubolewam, ale tak jest - o dominacji elektoratu liberalnego, wielkomiejskiego, PSL w roku 2014 w wyborach do sejmiku zanotował wzrost poparcia o 1000% w stosunku do poprzednich wyborów. (Poseł Błażej Parda: Przecież tego nie chcecie, my chcemy zmienić.) (Poseł Elżbieta Radziszewska: Do sejmików są proporcjonalne.) Było tłumaczenie - mówię teraz o nieprawidłowościach procesu wyborczego i uczciwości wyborów - że to był niezwykle popularny kandydat w PSL-u. (Wesołość na sali) Ten sam kandydat rok później w wyborach do Sejmu dostał 300 głosów. (Wesołość na sali, oklaski) (Poseł Anna Paluch: To się nazywa cud natury.) Ta ordynacja jest niewygodna intelektualnie dla klubu Kukiz, co niestety widać też w tej debacie, bo państwo nie jesteście w stanie wyjść poza poziom analizy: JOW-y - dobrze, nie-JOW-y - źle. I świata poza tym nie widzicie. (Poseł Sławomir Nitras: A pan odwrotnie: partia - dobrze, wszystko, co nie partia - źle.) Jest 50 rozwiązań proobywatelskich w tej ustawie, ale w ogóle się do nich nie odnosicie. I wreszcie niewygodna kwestia, będziemy pewnie jeszcze o tym mówić, dla urzędników KBW i PKW (Dzwonek) - wymaga się od nich więcej pracy. Ale ordynacja wyborcza nie jest od tego, żeby było wygodnie PSL-owi, Kukizowi, urzędnikom KBW... (Poruszenie na sali) (Poseł Błażej Parda: Tylko PiS-owi.) Jest od tego, żeby była wygodna dla obywateli...