Mówca: Edward Siarka
Data: 2013-10-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W imieniu klubu Solidarna Polska mam zaszczyt przedstawić poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o partiach politycznych. Na początku mojego wystąpienia w tej ważnej sprawie dla funkcjonowania demokracji w Polsce chcę przypomnieć kilka faktów i danych obrazujących finansowe aspekty działania partii politycznych w Polsce. W tym miejscu warto przypomnieć, że do roku 2001 partie polityczne mogły prowadzić działalność gospodarczą, prowadzić zbiórki publiczne, gromadzić bez ograniczeń dochody z majątku i przyjmować środki finansowe od szerokiego kręgu podmiotów tak prywatnych, jak i gospodarczych. Oprócz tego partie biorące udział w wyborach otrzymywały dotację z budżetu państwa, która była przeznaczona, zgodnie z ustawą, w 60% na działalność statutową, natomiast 40% środków stanowiło dotację podmiotową w związku z wydatkami na kampanię wyborczą do Sejmu i do Senatu. System ten w roku 2000 był powszechnie krytykowany i w wyniku tej krytyki dokonała się zmiana w kwietniu 2001 r. Wtedy też Sejm uchwalił nową Ordynację wyborczą do Sejmu i do Senatu, wprowadzając generalnie zakaz prowadzenia działalności gospodarczej przez partie polityczne, oraz określił nowe zasady finansowania partii i nadzoru nad finansami partii. Można by powiedzieć, że ten rok był przełomowy dla funkcjonowania systemu finansowania partii politycznych. Obecnie finansowanie partii politycznych, zgodnie z art. 24 ustawy o partiach politycznych, może być prowadzone z pięciu źródeł: składek członkowskich, darowizn, spadków, dochodów z majątku i kredytów bankowych. Partie polityczne, zgodnie z ustawą, mogą być również finansowane z dotacji i subwencji. I to właśnie środki publiczne pochodzące z budżetu państwa, środki podatników na dotacje i subwencje, są przedmiotem zainteresowania w omawianych dzisiaj projektach ustaw oraz w projekcie, który przedstawiła Solidarna Polska. Nasuwa się pytanie, czy w sytuacji coraz bardziej pogłębiającego się ubóstwa partie mają korzystać z tak szerokiego finansowania jak obecnie. Rodzi się pytanie, jak wobec informacji, które otrzymujemy, usprawiedliwić wydatki na wina, cygara, luksusowe przyjęcia i ubrania, jak usprawiedliwić wydawanie publicznych pieniędzy na reklamę, firmy PR-owskie, kupowanie badań sondażowych. Doskonale wiemy, że matka z czwórką dzieci żyjąca na granicy ubóstwa, a jest ich w Polsce 1/4, z gniewem i bezsilnością patrzy na polityków i słabości funkcjonowania państwa. Dysproporcje w położeniu jej i członków dużych partii, można by powiedzieć, są przepastne. To zadaniem państwa i zadaniem polityków, zadaniem Sejmu, jest niwelowanie tych dysproporcji, a gdy to się nie udaje, ograniczenie zbędnych wydatków partii politycznych. Takie jest nasze stanowisko. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Dziś w Polsce partie polityczne otrzymują środki finansowe w postaci dotacji i subwencji. Przypomnę, że dotacja stanowi zwrot nakładów poniesionych w kampanii wyborczej przez partie polityczne, które wprowadziły kandydatów do Sejmu i do Senatu oraz do Parlamentu Europejskiego. Tylko w 2011 r. po wyborach do Sejmu i do Senatu partie polityczne otrzymały dotacje w wysokości 71 625 tys. zł. Poszczególne partie otrzymały: Platforma Obywatelska - 29 274 tys. zł, Prawo i Sprawiedliwość - 30 120 tys. zł, Polskie Stronnictwo Ludowe - 5287 tys. zł, Ruch Palikota -1753 tys. zł, Sojusz Lewicy Demokratycznej - 4758 tys. zł, komitet wyborczy mniejszości niemieckiej - 176 tys. zł, komitet wyborczy wyborców Cimoszewicza - 24 tys. zł, Komitet Wyborczy Wyborców Kazimierza Kutza - 10 tys. zł, Komitet Wyborczy Wyborców Marka Borowskiego - 43 tys. zł, Komitet Wyborczy Wyborców Rafała Dutkiewicza - 176 tys. zł. Przypomniałem te liczby, żeby pokazać, jak to wygląda, jaka jest wielkość dotacji z tytułu tylko samej kampanii wyborczej za rok 2011. Oprócz dotacji drugim źródłem finansowania partii są subwencje z budżetu państwa, zgodnie z ustawą o partiach politycznych, subwencje te są wypłacane kwartalnie dla wszystkich partii, które w wyborach przekroczyły 3% poparcia. Trzeba powiedzieć, że w 2010 r. w wyniku powszechnej krytyki wysokości subwencji, które partie polityczne otrzymały, subwencja została ograniczona o 50%, ale i tak w wyniku tego ograniczenia partie generalnie w ciągu roku, od 2010 r. po dzień dzisiejszy, otrzymują w granicach 54 mln zł. I tak Platforma Obywatelska z budżetu otrzymuje rocznie ponad 17 mln zł, Prawo i Sprawiedliwość - ponad 16 mln, Ruch Palikota - ponad 7 mln, Polskie Stronnictwo Ludowe - ponad 6 mln i Sojusz Lewicy Demokratycznej - ponad 6 mln zł. Pozwoliłem sobie dokonać również zliczenia wszystkich kwot subwencji przelanych na konta największych partii politycznych od momentu, od którego obowiązuje zapis o finansowaniu, subwencjonowaniu ich z budżetu państwa, czyli od 2002 r. Otóż, proszę państwa, łączna suma wszystkich kwot subwencji przelanych od 2002 r. do 2013 r. na konta partii to kwota ponad 880 mln zł. W tej kwocie Prawo i Sprawiedliwość otrzymało 248 mln, Platforma Obywatelska, mimo że bierze subwencje od 2006 r., otrzymała 218 mln, a Sojusz Lewicy Demokratycznej - 153 mln zł. Proszę państwa, liczby te nie kłamią, obciążenie budżetu z tytułu subwencji wypłacanych największym partiom jest, jak widać, znaczące. (Głos z sali: A ile PSL?) To największe partie, można dzisiaj bez skrupułów powiedzieć, są beneficjentami środków z budżetu państwa. Eksperci, którzy zajmują się partiami politycznymi, analizują ich działalność, zwracają uwagę, że im wyższa kwota dofinansowania, tym wyższa nierówność na scenie politycznej. Zasada subwencjonowania działania partii związana jest również z zasadą jawności finansowania. Zasada ta powinna być traktowana jako coś oczywistego, co umożliwia dokonywanie szczegółowej kontroli środków pochodzących z budżetu państwa, w końcu środków publicznych. Prowadzona obecnie przez Państwową Komisję Wyborczą kontrola, właściwie można powiedzieć, jest iluzoryczna. Dlaczego? Otóż Państwowa Komisja Wyborcza co prawda może weryfikować sprawozdania, ale nie ma bezpośredniego wglądu w dokumentację finansowo-księgową. Niemniej co jakiś czas do opinii publicznej docierają informacje, które, można by powiedzieć, elektryzują wyborców i rodzą pytania o sens wydawania publicznych pieniędzy na niektóre działania partii politycznych. W tej sytuacji klub Solidarnej Polski przedkłada Wysokiej Izbie projekt zmian ustawy o partiach politycznych. Jako pierwsi zgłosiliśmy konieczność zmian w finansowaniu partii politycznych, zmian, które odciążą budżet i skłonią partie, skłonią działaczy do racjonalizacji wydatków. W naszym projekcie proponujemy zawieszenie finansowania partii politycznych ze środków publicznych, ze środków pochodzących z budżetu państwa. Według analityków sceny politycznej w Polsce obecny system finansowania z budżetu przyczynił się, i to jest ewidentnie pozytywny aspekt finansowania, do pewnej stabilizacji sceny politycznej. Ale prawdą też jest, że jednocześnie rozwiązanie to doprowadziło do dużych dysproporcji w polskiej polityce, ograniczając szanse ugrupowań małych i nowo powstałych. Można zaobserwować rosnącą, jak to określił jeden ze znawców tematu, kartelizację systemu politycznego w Polsce. Ta kartelizacja niszczy dodatkowo aktywność obywateli, jest czynnikiem obniżającym frekwencję w wyborach i przyczynia się do niechęci do aktywności politycznej, przyczynia się do zaniechania jej. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Jesteśmy jeszcze na początku drogi. Dyskusja o finansowaniu partii jest nam w tej chwili niezmiernie potrzebna. Nasz projekt daje perspektywę czasową na dyskusje o finansach partii, abyśmy wypracowali rozwiązania służące tak aktywności obywateli, jak i całemu naszemu państwu. W imieniu wnioskodawców, w imieniu mojego klubu proszę o przyjęcie zawartego w druku nr 1382 projektu o finansowaniu partii politycznych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)