Mówca: Wiesław Różyński
Data: 2025-11-20 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec projektu ustawy o zmianie ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz niektórych innych ustaw. Z zainteresowaniem przyglądamy się propozycjom, które mają usprawnić funkcjonowanie kluczowych instytucji naukowych i badawczych. Ten projekt to krok w stronę uporządkowania systemu, ale i okazja do wznowienia roli nauki w służbie społeczeństwu, w tym rolnikom i przedsiębiorcom. Przede wszystkim projekt wprowadza niezbędne zmiany porządkujące w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju. Popieramy uproszczenie statutu NCBiR, które eliminuje dublowanie przepisów i skupia się na organizacji biura. To krok w stronę efektywności, co jest kluczowe w czasach, gdy środki publiczne muszą być wydawane mądrze. Zmiany w trybie powoływania dyrektora i zastępców, przeniesienie kompetencji na ministra po konkursie to rozsądne rozwiązanie zapewniające większą odpowiedzialność i kontrolę. Zwiększenie liczby zastępców do trzech może usprawnić pracę, zwłaszcza w realizacji programów międzynarodowych, gdzie NCBiR będzie mogło prowadzić konkursy po angielsku. To otwiera drzwi dla polskich naukowców na współpracę globalną. W zakresie instytutów badawczych projekt wprowadza ważne nowości. Przywrócenie wymogu stopnia doktora dla dyrektorów to słuszny kierunek. Nauka wymaga liderów z kwalifikacjami. Popieramy też wprowadzenie dotacji podmiotowej dla nowych instytutów na rozwój przez 5 lat, a dla pozostałych interwencyjnie na 3 lata w razie problemów finansowych. To narzędzie kluczowe dla ich stabilności. Najważniejsze dla bezpieczeństwa narodowego jest nowe uprawnienie ministra obrony narodowej: możliwość zlecania instytutom zadań nawet poza ich statutem, jeśli dotyczą potrzeb Sił Zbrojnych lub obronności państwa. Pod warunkiem posiadania kompetencji i zapewnienia pełnego finansowania to realne wzmocnienie potencjału badawczego w obszarze bezpieczeństwa bez ryzyka destabilizacji instytutów. Podobnie minister nadzorujący zyskuje większą elastyczność w zleceniu zadań zgodnych ze statutem, z finansowaniem. Te mechanizmy, znane z ustawy o szkolnictwie wyższym, są sprawdzone i skuteczne. Szczególnie nam bliskie są zmiany w ustawie o Fundacji Zakłady Kórnickie. Jako PSL zawsze podkreślamy znaczenie rolnictwa i edukacji rolnej. Zwiększenie liczby przedstawicieli ministra rolnictwa w Radzie Kuratorów z jednego do dwóch to uznanie roli tej instytucji w promowaniu nowoczesnego rolnictwa, upowszechnianiu kultury rolnej i wspieraniu placówek Polskiej Akademii Nauk, takich jak Biblioteka Kórnicka czy Instytut Dendrologii. Powoływanie rady przez ministra szkolnictwa wyższego i nauki z możliwością odwołania członków na wniosek podmiotów to gwarancja profesjonalizmu i dostosowania do potrzeb. W terminie 30 dni od wejścia w życie ustawy minister powoła dodatkowych przedstawicieli. To szybkie działanie, które popieramy, bo Zakłady Kórnickie to dziedzictwo polskiej wsi, które musi służyć współczesnym wyzwaniom, jak zrównoważone gospodarowanie zasobami. Uproszczenia w Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej - powoływanie dyrektora bezpośrednio przez ministra - przyspieszą decyzję, co jest ważne dla studentów i naukowców z regionu. W Sieci Badawczej Łukasiewicz rezygnacja z podwójnych umów o zarządzanie, tj. kontrakt menedżerski i powołanie, na rzecz samego powołania i osobnej umowy o zakazie konkurencji eliminuje prawne komplikacje. Przepisy przejściowe zapewniają ciągłość umowy o zarządzanie, wygasają stosunki pracy, a wynagrodzenie i zakazy są ustalone w 14 dni. Jako Polskie Stronnictwo Ludowe popieramy ten projekt. Wzmacnia on polską naukę w służbie państwu od innowacji obronnych przez stabilność instytutów po rozwój regionalny. Apelujemy jednak o ścisły monitoring wdrażania, dotacje podmiotowe tylko w wyjątkowych, uzasadnionych przypadkach, w pełni transparentne konkursy w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju z udziałem niezależnych ekspertów, plan rozwoju i plany naprawcze poddawane rzetelnej weryfikacji. Wysoka Izbo! Polskie Stronnictwo Ludowe będzie głosować za przyjęciem projektu. To ustawa budująca silniejszą, bezpieczniejszą i bardziej innowacyjną Polskę, gdzie nauka służy obywatelom, a nie biurokracji. Dziękuję za uwagę.