Mówca: Józefa Hrynkiewicz
Data: 2013-04-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mówimy dzisiaj o sprawie bardzo ważnej, o sprawozdaniu z realizacji ustawy w roku 2011. Przygotowując się do dzisiejszego wystąpienia, sięgnęłam do sprawozdań z lat poprzednich, bo chciałam zorientować się, czy prowadzone działania mają jakąś ciągłość. Niestety sprawozdanie, które przedstawiło Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, nie pozwala na to, abyśmy mogli pokazać, jak rozwijają się instytucje, na przykład w gminach, w powiatach, ponieważ inaczej są podane informacje, a informacje dostępne w Internecie nie pozwalają na to, aby to ocenić. Przejdźmy jednak do sprawozdania, które nam przedstawiono. Sprawozdanie zawiera między innymi informację o zleconych badaniach za 175 tys., ale nie ma tutaj odnośnika do raportów z tych badań, jak też nie ma informacji, czy te wyniki wpłynęły jakoś na zmiany, inspirowały zmiany, nie daje się możliwości porównania z poprzednimi badaniami, które także były prowadzone. Krótko mówiąc, zlecone firmom marketingowym badania opinii nie są ani dobrym, ani dostatecznym narzędziem diagnozowania stanu i poziomu realizacji ustawy. W znacznej części realizowane badania marketingowe służą nie poznawaniu opinii publicznej, lecz jej kształtowaniu. Nie służą także dobremu zdiagnozowaniu sytuacji. To wymaga osobnej oceny. Na ile wyniki badań kształtują opinię, a na ile ją badają? Trudno to ocenić, bo sprawozdanie nie odsyła do raportów z badań. Natomiast to, co jest istotną wadą tego sprawozdania, to jest brak diagnozy. W sprawozdaniu nie wskazano przyczyn występowania zjawisk przemocy, nie wskazano istotnych uwarunkowań ekonomicznych, społecznych, uwarunkowań bytowych rodzin. Czy warunki mieszkaniowe, gdy rodzina żyje w ciasnocie, w mieszkaniach pozbawionych elementarnych urządzeń cywilizacyjnych, nie mają wpływu na życie rodziny? Nie wskazano przyczyn wynikających ze zdrowia członków rodziny, na przykład niepełnosprawności, chorób, zaburzeń psychicznych. Czy naprawdę te zjawiska nie występują w Polsce? A gdzie żyje 1,5 mln osób będących stałymi pacjentami poradni zdrowia psychicznego? Może także w rodzinach i może wtedy występują tam kłopoty. Jaki wpływ na zachowanie rodzin ma permanentne ubóstwo, w którym żyje ponad 1/3 polskich rodzin, w tym połowa rodzin z dziećmi. A masowe bezrobocie, prac na czarno, praca śmieciowa bez ubezpieczenia nie ma wpływu na kondycję i zachowanie rodzin? Głównym narzędziem władz w zakresie przeciwdziałania przemocy jest prawo, ale narzędzi prawnych nie można zastosować przed popełnieniem jakiegoś czynu zabronionego. Ustawy, nie tylko ta, także inne odnoszące się do rodziny, zakładają jednak, że można prewencyjnie zastosować przemoc, przymus, groźby, ostrzeżenia, przed wystąpieniem także nagannego zjawiska. Prawo nie jest i nie może być najczęściej używanym narzędziem w rozwiązywaniu trudnych spraw, jakie są i będą w każdej rodzinie, która przechodzi różne okresy w swoim rozwoju. Rodzina w trudnej sytuacji potrzebuje pomocy, a nie przemocy stosowanej przez cały skomplikowany i rozrośnięty aparat państwa, samorządu i instytucji publicznych. Przejdę teraz, ze względu na krótki czas, do jednego z tych zagadnień, które muszą być przedmiotem obrad nie przy pustej sali, ale przy pełnej sali, przedmiotem wielkiej debaty. Otóż w ramach zapewnienia bezpieczeństwa dziecku w 2010 r. w drugim półroczu i w pierwszym półroczu 2011 r. odebrano 588 dzieci z rodzin. Zrobiły to zespoły zgodnie z ustawą złożone z pracownika socjalnego, policjanta, pracownika ochrony zdrowia. A ile dzieci odebrano rodzinom w drugim półroczu 2011 r.? A ile dzieci odebrano w 2012 r.? A ile dzieci odebrano w pierwszym kwartale 2013 r.? Jako posłanka mam bardzo wiele interwencji właśnie od rodzin, społeczności lokalnych. Czy ktoś monitoruje to haniebne zjawisko? Czy przeprowadza analizy przyczyn, ocenia postępowanie instytucji, osób powołanych do wykonywania tych czynności? O tym w sprawozdaniu ani słowa. Proszę o uzupełnienie tych informacji. A ile dzieci odebrano rodzinom, dlatego że są zbyt biedne, żyją w złych warunkach, dlatego że rodzice są bezradni wobec trudności życia, nie są zdolni zapewnić dzieciom dobrych warunków, bo i sami żyją w nędzy? Czy wobec tych rodzin państwo, zamiast pomagać, stosuje przemoc? Zamiast pomocy - przemoc całego aparatu państwa i instytucji: policji, prokuratury, sądu, służb socjalnych, instytucji ochrony zdrowia i edukacji. Czy naprawdę pracownik socjalny musi występować w roli tego, który zajmuje się karaniem, pomaganiem, wychowaniem? Czy to jest spójna rola zawodowa i społeczna? W sprawozdaniu nie ma nawet cienia refleksji o nadużyciach władz publicznych wobec praw rodziny, wobec jej autonomii i podmiotowości. Czy rząd, przedstawiając to sprawozdanie, sądzi, że wystarczy powiedzieć, że dzieci zabiera się rodzinom, a paragrafu poszukamy potem, bo mamy dużo czasu i jesteśmy przecież w sądzeniu niezawiśli? Dlaczego dzisiaj nie ma tutaj nikogo z Ministerstwa Sprawiedliwości, które tak ważną rolę w tym procesie odgrywa? Prawo do życia w rodzinie gwarantuje dzieciom nie tylko polska konstytucja w wielu swoich przepisach, ale także szereg aktów prawa międzynarodowego ratyfikowanych przez Polskę, m.in. konwencja praw dziecka, międzynarodowy pakt praw człowieka i obywatela. Prawo do życia w rodzinie, szczególnie prawo dziecka, to elementarne prawo, prawo obywatelskie. A gdzie jest opinia rzecznika praw obywatelskich w tej sprawie? Przecież odebranie dziecku prawa do życia w rodzinie jest odebraniem prawa obywatelskiego. Dziecko też jest obywatelem, może jeszcze ważniejszym niż obywatel dorosły, bo obywatelem, który nie może samodzielnie podejmować różnych czynności. Prawo i Sprawiedliwość nie może zaakceptować sprawozdania. I nie dlatego, że jest ono nierzetelne, także w części finansowej, co mam udokumentowane tutaj w analizie, ale nie mam czasu jej przedstawić. Nie chcemy tego sprawozdania, ponieważ ono nie wskazuje przyczyn zjawisk, nie ma oceny skuteczności działania, nie ma wskazania, co rząd zamierza zrobić, aby w sposób właściwy okazywać rodzinom pomoc i zaprzestać przemocy wobec słabszych rodzin, zaprzestać upokarzania rodzin, poniżania ich, naruszania ich godności. Prawo i Sprawiedliwość, stojąc na gruncie konstytucji oraz ratyfikowanych przez Polskę wielu aktów prawa międzynarodowego, domaga się od rządu i od innych władz publicznych natychmiastowego zaprzestania stosowania haniebnej procedury przemocy wobec rodzin polegającej na odbieraniu im dzieci. Domaga się opracowania programu pomocy rodzinom, które w zdecydowanej większości nie z własnej winy znalazły się w bardzo trudnych warunkach. Obecna praktyka rządu ma tym rodzinom pokazać: nie ubiegajcie się o pomoc, bo władza państwowa wam jej nie udzieli, zamiast pomocy zastosuje wobec rodziny przemoc - a wszystko to na mocy prawa z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. W polskim systemie prawa istnieje wiele ustaw, które dają pozwolenie na ingerowanie w życie rodzinne. System prawa jest niespójny. Spraw rodziny nie rozwiązuje się kompleksowo, a tylko w zakresie jednej ustawy - tu o przeciwdziałaniu przemocy, tam o pomocy społecznej, tam o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zrealizowanie tej ustawy wymaga bardzo dużych środków, bo tylko stosowanie przemocy państwa wobec rodzin słabych nie rozwiąże żadnego problemu, a stworzy naprawdę bardzo wiele trudnych problemów. Sprawozdanie to wskazuje dobitnie, że jest interwencja, a nie ma ofert pomocy, jest przerost formy nad treścią, za liczne są grupy, struktury itd. Dlatego też, kończąc, chciałabym powiedzieć, że nie możemy poprzeć tego sprawozdania, nie możemy go przyjąć. Domagamy się od rządu rzetelnego sprawozdania oraz wskazania, co w tym zakresie zamierza zrobić rząd, jak ma powstrzymać te zjawiska, które spotykają się z bardzo ostrą reakcją całego społeczeństwa i (Dzwonek) różnych instytucji. (Oklaski)