Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2022-06-08 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej przedstawiam sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw. Projekt zawarty jest w druku nr 2262. Wpłynął do Sejmu 10 maja 2022 r., 16 maja został skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu komisji, a 25 maja po przeprowadzeniu pierwszego czytania połączone komisje przystąpiły do szczegółowych prac nad projektem, czego wynikiem jest przedstawiane tu przeze mnie sprawozdanie połączonych komisji zawarte w druku nr 2283. Wysoka Izbo! Dyrektywa Rady 91/271/EWG dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych powinna była zostać wdrożona w pełni do dnia 31 grudnia 2015 r., kiedy to upływał okres przejściowy wynegocjowany na etapie przystępowania Polski do Unii Europejskiej. Nie została. Na dzień upływu tego terminu było wykonanych 31% niezbędnych urządzeń, co stwierdzał stosowny raport Najwyższej Izby Kontroli z 2015 r. Obecnie występują także braki w zakresie wyznaczania aglomeracji, tzn. podejmowania uchwał przez właściwe miejscowe rady w uzgodnieniu z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie, oraz w zakresie określenia wymogów, jakie musi spełniać aglomeracja. Mówimy tu o przepisach art. 3, art. 4, art. 5 ust. 1 i art. 10 dyrektywy ściekowej. Przeciw Polsce toczy się obecnie postępowanie o uchybienie zobowiązaniom dyrektywy ściekowej, co polega przede wszystkim na niepodejmowaniu koniecznych działań przez gminy, a także braku skutecznych mechanizmów mobilizujących i sankcyjnych wobec zobowiązanych. Procedurą naruszeniową jest objętych 1285 aglomeracji na 1587 ujętych w piątej aktualizacji ˝Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych˝. Oczywiście gmin, które nie spełniają wymogów, jest więcej, bo przecież jedna aglomeracja może obejmować jedną lub więcej gmin. Zarzuty Komisji Europejskiej podniesione w uzasadnionej opinii obejmują: przede wszystkim brak systemów zbierania ścieków komunalnych albo indywidualnych, zapewniających ten sam poziom ochrony środowiska, kiedy przyłączenie do systemu powoduje nadmierne koszty, a także niewystarczający poziom oczyszczania ścieków. Mankamenty w zakresie zbierania i oczyszczania ścieków komunalnych wytykają także raporty Najwyższej Izby Kontroli, późniejsze niż ten z 2015 r., przywołany przeze mnie na początku. Ścieki zbierane taborem asenizacyjnym są często kierowane do oczyszczalni niespełniających wymagań. Gminy nie wykonują kontroli częstotliwości opróżniania zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe oraz przydomowych oczyszczalni ścieków. Z kolei przedsiębiorcy wykonujący usługi opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości płynnych nie są w wystarczający sposób kontrolowani, tzn. nie składają wymaganych sprawozdań, a brak jest instrumentów prawnych do cofnięcia im zezwolenia na wykonywanie tych usług w przypadku niewywiązywania się z obowiązków sprawozdawczych. Nie ma też jasno określonych zasad postępowania z nieczystościami ciekłymi z instalacji przydomowych, a w wielu gminach nie ma podmiotów odbierających takie nieczystości. Wysoka Izbo! Przepisy dotyczące pozwoleń wodno-prawnych dla przydomowych oczyszczalni ścieków rodzą bardzo wiele problemów interpretacyjnych. Podobnie niejasne są przepisy dotyczące wyznaczania zmiany albo likwidacji aglomeracji. Brak jest też precyzyjnie określonych zasad współpracy gmin z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie w zakresie aktualizacji ˝Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych˝, a także sprawozdań z realizacji ˝Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych˝, a przecież oczywiste jest to, że sprawozdania te są podstawowym źródłem wiarygodnych danych w tym zakresie. Powinny być jak gdyby punktem wyjścia do planowania dalszych koniecznych działań. Wysoka Izbo! Projekt wprowadza zmiany do ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, do ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz do ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. W ustawie - Prawo wodne wprowadza się 15 zmian. Idą one w tym kierunku, żeby uczynić zadość wszystkim, jeśli chodzi o mankamenty, które wymieniłam w pierwszej części swojego wystąpienia. Ale chcę zwrócić uwagę na jedną z tych 15 zmian, mianowicie na dodanie działu XIa: Administracyjne kary pieniężne. Kary te mogą być nakładane za nieprzekazywanie poprawionych sprawozdań, czyli to jest ten mechanizm, w ramach którego w przypadku, gdy sprawozdanie jest niepełne, można żądać jego uzupełnienia lub poprawienia, ponadto i za jedno, i za drugie można dyscyplinować. Podobnie ma się rzecz w odniesieniu do przekazywania poprawionych albo uzupełnionych ankiet na potrzeby aktualizacji ˝Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych˝, a kara wymierzana przez właściwy organ Wód Polskich może wynosić do 10 tys. zł. Kary mogą być wymierzane, kiedy aglomeracja nie spełnia warunków, o których mowa w art. 87a, a gminy ponoszą te koszty proporcjonalnie do wielkości równoważnej liczby mieszkańców danej gminy w aglomeracji. Ten przepis oczywiście odpowiada na kwestie związane z tym, że często aglomeracja jest stworzona przez dwie lub więcej gmin i rozłożenie ciężaru musi być proporcjonalne. Co do wysokości kar, gminy ponoszą je proporcjonalnie do wielkości równoważnej liczby mieszkańców danej gminy w aglomeracji, a ich wysokość wynosi do 200 zł za każdą równoważną liczbę mieszkańców odpowiadającą ładunkowi zanieczyszczeń, który nie jest zbierany i oczyszczany zgodnie z wymogami zawartymi w tym powołanym już art. 87a. Wprowadzane zmiany mają zapewnić realizację przez wszystkie gminy inwestycji w prawidłowo wyznaczonych aglomeracjach, a także właściwe warunki prawne, organizacyjne i finansowe, umożliwiające wykonanie wszystkich zadań zaplanowanych w ˝Krajowym programie oczyszczania ścieków komunalnych˝. Wysoka Izbo! W trakcie prac nad projektem wprowadzono kilka poprawek legislacyjnych w art. 2, 7 i 9. Połączone komisje natomiast odrzuciły propozycję poprawki, o którą zabiegała Izba Gospodarcza Wodociągi Polskie, do dodawanego art. 87a ustawy - Prawo wodne. Ta poprawka niweczyłaby uzgodnienia dokonywane w przeszłości z Komisją Europejską, jako że niezbywalny jest warunek, że 98% ścieków z aglomeracji powyżej 2 tys. RLM-ów powinno trafić do oczyszczania przez sieci kanalizacyjne, a pozostałe 2% ładunku zanieczyszczeń powinno trafić do oczyszczania w sposób również niepogarszający jakości środowiska. Wysoka Izbo! Całość tych zmian z art. 1, trzeba to zaznaczyć, czyni zadość wymogom Unii Europejskiej. Chcę tu zwrócić uwagę na konieczność realizacji kamienia milowego odnoszącego się do monitorowania i kontroli indywidualnych systemów oczyszczania ścieków, który jest ujęty w KPO. To jest reforma B3.1. ˝Wsparcie zrównoważonej gospodarki wodno-ściekowej na terenach miejskich˝, zawarta w celu B3. ˝Adaptacja do zmian klimatu oraz ograniczenie degradacji środowiska˝. Jak mówiłam, projekt odnosi się do trzech ustaw. Trzeba tu wspomnieć również o zarzutach formalnych, czyli chodzi o nieco wcześniejszy etap niż w przypadku Prawa wodnego, w związku z nieprawidłową transpozycją części przepisów Dyrektywy 2006/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lutego 2006 r. dotyczącej zarządzania jakością wody w kąpielisku i uchylającej Dyrektywę 76/160/EWG. Chodzi w szczególności o nieprawidłową transpozycję przepisów tejże dyrektywy. Chcę zwrócić uwagę, że w Prawie wodnym uchwalonym 20 lipca 2017 r. jest cały rozdział dotyczący jakości wody w kąpieliskach, który prawie expressis verbis, słowo w słowo, wprowadza przepisy dyrektywy. Jednak, jak widać, wymaga to doprecyzowania, dlatego następuje to w omawianym projekcie ustawy. Chcę również, Wysoka Izbo, zwrócić uwagę na przepisy dotyczące Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Chodzi o przeznaczanie środków z dotacji celowych z budżetu państwa przyznawanych PGW WP. Są również przepisy, które precyzują te kwestie. Są także przepisy, które odpowiadają na brak możliwości wprowadzenia przez Wody Polskie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii, co uniemożliwia pełne wykorzystanie majątku zarządzanego przez Wody Polskie, czyli pełne wykorzystanie potencjału tych nieruchomości Skarbu Państwa, którymi Wody Polskie zarządzają, i należy te przepisy, że tak powiem, doprecyzować. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Całość sprawozdania połączonych komisji została przyjęta 30 głosami za, bez głosów przeciwnych i przy pięciu głosach wstrzymujących się. W imieniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej proszę o uchwalenie projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw, zawartego w sprawozdaniu połączonych komisji w druku nr 2283. Dziękuję bardzo. (Oklaski)