Mówca: Paweł Kowal
Data: 2023-04-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Szanowny Panie Ministrze! Panie i Panowie Ambasadorowie! Wysoka Izbo! Polityka zagraniczna już dawno nie jest zadaniem tylko dla elegantów w melonikach. Szczególnie teraz, w drugim roku wojny, rozmowy na temat polityki zagranicznej toczą się wokół każdego polskiego stołu. W Polsce rok temu zdarzyło się coś wyjątkowego - powstanie humanitarne. Powstanie przeciwko przemocy i agresji Rosji, ale jeszcze bardziej powstanie ˝za˝, powstanie za wolnością, i wsparcie dla Ukrainek i Ukraińców uciekających przed rakietami Putina. Mówiąc o polityce zagranicznej po tym doświadczeniu, mówimy przede wszystkim o oczekiwaniach Polek i Polaków. Pytając o politykę zagraniczną, tak naprawdę odrabiamy lekcje z politycznej wyobraźni. Takie są i będą kryteria naszej oceny polityki zagranicznej tego rządu. Czy jest realistyczna? Czy faktycznie zapewnia bezpieczeństwo Polakom? Czy rząd potrafi ją prowadzić na miarę aspiracji obywateli? Czy rząd ma plan, jak ma wyglądać miejsce naszej ojczyzny za 5-10 lat w tym nowym świecie, który powstaje na naszych oczach? Polki i Polacy zadają sobie pytanie, jak będzie wyglądał świat po tej wojnie. I słyszą od premiera, że jesteśmy hubem. Hub to centrum logistyczne. To kwestia geografii. My jako posłanki i posłowie Koalicji Obywatelskiej, jako polscy politycy chcemy dzisiaj powiedzieć Polakom, że nasza ambicja to nie jest bycie hubem, tylko bycie partnerem, równorzędnym partnerem w budowaniu tego nowego świata (Oklaski), że polskie aspiracje są zbudowane na realnych podstawach i możliwościach naszego kraju. Mamy prawo jako Polacy w ten sposób myśleć o bezpieczeństwie i przyszłości naszych dzieci i wnuków. Słyszymy, że będzie nowy traktat z Ukrainą. Pana prezydenta już przy wystąpieniach opozycji nie ma, ale może ktoś podpowie. My odpowiadamy: Już powinien być, już powinien być projekt. Jego elementem powinien być plan szybkiego wejścia Ukrainy do NATO i Unii Europejskiej i nasze wsparcie, i ścisła współpraca gospodarcza, tranzyt - popatrzcie, co się stało ze zbożem, rząd nie dał rady - synergia w produkcji i przetwórstwie produktów rolnych, pomysł na przyszłość, także jeżeli chodzi o przemysł zbrojeniowy. Mówi się, że naszą wadą narodową jest akcyjność. My wiemy, jak to zmienić. Plan polityczny, obietnice muszą na naszych oczach zostać zamienione w zobowiązanie prawne, które potem musi zostać zrealizowane. Czy Polacy i Ukraińcy są gorsi od Włochów, Francuzów, Niemców, którzy mają swoje traktaty elizejski czy kwirynalski? Mówi się, pan premier mówi, że jesteśmy mocarstwem moralnym. Nasza odpowiedź: Tak, ale to nie czas na frazesy. My proponujemy konkrety. Chcemy, żeby Polska zagrała na miarę, a nawet powyżej, dzisiejszych możliwości. I wiemy, że ta szansa jest teraz i że nasz kraj nie może jej zmarnować. Mamy naszą receptę na trudne czasy - grać na miarę aspiracji. Teraz pomyślcie logicznie. Tu nie chodzi o to, bo my tacy nie jesteśmy, że mówimy, że rząd PiS wszystko zrobił źle. My potrafimy nawet czasami przyklasnąć, jak jest coś dobrego. Chodzi o to, że robi za mało i powoli. Jeśli coś nas dzisiaj motywuje do szczególnej walki w najbliższych wyborach, walki politycznej w Polsce, to właśnie przekonanie, że w tych trudnych czasach, w tym nieszczęściu, na tym uskoku dziejów można zrobić dla Polski znacznie więcej i znacznie szybciej. Przykład: Polska już teraz potrzebuje nowej, realnej inicjatywy w sprawie odbudowy Ukrainy. Ten proces musi uwzględniać interesy polskich firm, polskich rodzinnych przedsiębiorstw (Oklaski), ten proces musi uwzględniać interesy polskich samorządów. (Poseł Janusz Korwin-Mikke: Hienizm.) Inny przykład, o którym już powiedziałem: zboże. Mogliśmy pokazać, że jesteśmy w stanie to zorganizować. Polska potrafiła to zrobić w XVI w., a nie potrafi w XXI w., bo ktoś chciał zarobić na wojnie. Drugi warunek - obliczalność rządu. W takich czasach jak teraz, panie i panowie posłowie, panie ministrze, ta obliczalność jest istotą polskiej racji stanu. Pokażę to panu na przykładzie. Gdy rosyjskie czołgi grzały już silniki na granicy z Ukrainą, ciągle odbywały się spotkania przedstawicieli rządu z agentami Kremla. Le Pen, Orbán, Salvini - zna pan dobrze te nazwiska. Było to w imię niechęci do Unii Europejskiej. Ale więcej, większość w tym Sejmie podjęła próbę odebrania własności jednej z firm naszego najważniejszego sojusznika. Mówię to nie po to, żeby wypominać, mówię to dla przestrogi. Bo my widzimy, że to jest polityka od ściany do ściany i wiemy, że to jest do zmiany, natychmiast. I po trzecie, chcemy polityki realnej. Nasze miejsce jest na Zachodzie. Dzisiaj Zachód to jest właśnie ta koalicja, o której pan mówi, koalicja wolnego świata, koalicja antyputinowska. Chodzi o naszą wspólną grę jako Unii Europejskiej, wspólny plan ze Stanami Zjednoczonymi. Kwestia NATO. Pan mówi: sojusznik Węgry. A jaki to sojusznik, który zablokował wejście Szwecji do NATO? (Poseł Jakub Rutnicki: Skandal!) (Głos z sali: Ale formalnie członek NATO.) Przecież to jest kolejne bolesne uderzenie w nasze najbardziej wrażliwe interesy bezpieczeństwa. (Oklaski) Druga sprawa. My nie chcemy ciągle słuchać, że będzie skasowany akt stanowiący NATO - Rosja. My chcemy skutecznego rządu, który potrafi to przeprowadzić, i my wiemy, jak to zrobić. I sprawa trzecia. Czekamy na plan na Wilno, na szczyt NATO w Wilnie. Patrzymy na prezydenta Bidena i dziękujemy Opatrzności, że nie dała nam na tę czarną noc wojny Trumpa jako prezydenta. (Oklaski) Ale przecież wiemy, że w Ameryce jest i straszy widmo izolacjonizmu i że to nie może trwać wiecznie. I to jest powód, dla którego nie będziemy przyłączać się do żadnych krzyków na partnerów w Unii Europejskiej. Trzeba ich zmieniać, trzeba perswadować, trzeba używać dyplomacji ze względu na polskie bezpieczeństwo, trzeba też krytykować, ale trzeba to robić mądrze. Dzisiaj nad Europą, nad kontynentem unosi się faktycznie duch myślenia w kategoriach: nigdy więcej Nord Stream. Ale trzeba wykorzystać ten czas i ten moment. Trzeba zaproponować nowe rozwiązania w polityce energetycznej. Trzeba znaleźć sposób, by naprawdę zabrzmiało: nigdy więcej Nord Stream. Bo to jest albo-albo, panie ministrze: albo tezy z przemówienia premiera w Heidelbergu, czyli koncert mocarstw i nieszczęście dla Polski w tle, albo polityka wspólnej europejskiej drogi, tylko do tego trzeba realnej gry i odwagi. Polityka europejska to jest największa porażka tego rządu. Pan długo mówił, ale nie powiedział pan: KPO. Ja też bym chętnie nie powiedział: KPO, bo za tym KPO kryje się los polskich pacjentów, szpitali, kryje się szansa na polską modernizację, na to, żebyśmy grali na miarę innych państw europejskich. Teraz premier Morawiecki jedzie do Waszyngtonu i tam krytykuje Unię Europejską. Słyszałem na własne uszy, jak premier krytykował w Kijowie Unię Europejską, mówiąc, że to jest najgorsze zło, w momencie kiedy na miasta ukraińskie leciały ruskie rakiety. To opowiadanie o złej Unii jest wbrew polskim interesom. Wiem, myśmy słyszeli w listopadzie 2022 r., kiedy lider Prawa i Sprawiedliwości mówił, że moralnie byłoby słusznie wystąpić z Unii. Nasza odpowiedź jest inna: Polska ma skłonność do unii, do unii brzeskiej, do unii lubelskiej, a dzisiaj do Unii Europejskiej, bo to służy polskiemu interesowi narodowemu. To byłoby bardzo niemoralne występować z Unii, bo o to walczyły pokolenia Polaków i za to oddawały krew. Dzisiaj premier zaprzyjaźnionego państwa z naszego regionu w kuluarach konferencji mówi, że problemy z praworządnością w Polsce osłabiają w kluczowym momencie polskie argumenty. Tak jest, na tym polega infantylność w polityce międzynarodowej, że ktoś nie potrafi połączyć kropek. Chodzi o to, że jak tu zagra źle, to w sprawach bezpieczeństwa nie zagra na miarę wielkości Polski. A zatem wizja silnej Polski, która gra na miarę aspiracji Polaków, aby polityka nie była robiona z żabiej perspektywy. Catherine Ashton w swojej ostatniej książce pokazuje, i słusznie, że na procesy historyczne trzeba patrzeć przez pryzmat przyczyn i ich konsekwencji. Putin, panie ministrze, nie spadł nam z nieba. Putin nie spadł z nieba, nie przyszedł nagle 24 lutego. To prawda, Putina wyhodowały pieniądze zachodnich państw i koncernów, ale Putina wyhodowało też wsparcie populistycznych autorytarnych partii antyeuropejskich. Putin żywił się niechęcią do Europy i Zachodu i na tym też wyrastał. I łaska pańska, że rząd Mateusza Morawieckiego nie poszedł dalej w tym wsparciu w przededniu wojny. Orbán, panie ministrze, jest toksyczny, on chce zmiany granic w Europie. On szykuje Polsce wszystko, co najgorsze. Każda siłowa zmiana granic jest wbrew polskim interesom (Oklaski), czy na Krymie, czy bliżej, i wy powinniście każdego dnia przypominać o tym Orbánowi. W polityce trzeba odwagi. W 1991 r. taką odwagą wykazał się Jan Krzysztof Bielecki, który w imieniu polskiego rządu, jako pierwszy na świecie uznał Ukrainę. Na początku XX w. Ron Asmus, wybitny strateg amerykański, mówił o NATO aż po Kaukaz. To była wspólna polityka: rządu kierowanego w tamtym czasie przez Donalda Tuska, ministra Sikorskiego, ale także prezydenta Lecha Kaczyńskiego, polityka realizująca plan Partnerstwa Wschodniego. To jest kwestia powrotu do 2008 r. i otwarcia drzwi do Unii i do NATO dla Ukrainy, Gruzji i Mołdawii, bo i ona już tego chce. W 1988 r., kiedy powstawała Unia Europejska, Jan Paweł II w wystąpieniu przed Parlamentem Europejskim mówił o Europie suwerennej i wyposażonej w wolne instytucje, ażeby ta Europa rozszerzyła się do granic, jak mówił Wojtyła, jakie wyznacza jej geografia, a jeszcze bardziej - historia. Trudne czasy, panie ministrze, skracają historię. Dzisiaj można to zrealizować, tylko trzeba wrócić do tego planu i trzeba go realnie wykonywać. Nie jest to dzisiaj żaden wymysł ani prometejska mrzonka. To jest szansa, to jest realna szansa. Białoruś. Panie ministrze, nie ma już żadnych złudzeń. Żadnych złudzeń. My musimy zrobić stawkę na wolną Białoruś. Tam ponad 2 tys. ludzi siedzi w więzieniu i są torturowani. Tam jest zgnieciona cała mniejszość polska, tam w barbarzyński sposób, celowo, przez Łukaszenkę, niszczone są polskie cmentarze, my na to patrzymy. Trzeba zrobić stawkę na rząd Białorusi, który czeka na możliwość, żeby legalnie wrócić do władzy. Czas zmierzać do końca. Jesteśmy za tym, żeby wykorzystać zmianę, która dzieje się na naszych oczach, by stała się polską szansą. Jesteśmy za tym, by zagrać na miarę aspiracji Polaków. Takiej polityki rząd dzisiaj nie prowadzi, dlatego składam wniosek, mimo tego, że starał się pan, o odrzucenie informacji o polityce zagranicznej. Panie Ministrze! W ˝Henryku IV˝ Szekspira król Edward słyszy: Jakbyś potrafił zarządzać królestwem, kiedy nie umiesz dobrze posła użyć? I to trzeba też dzisiaj powiedzieć. Zniszczona służba zagraniczna, zmarnowane losy wielu polskich dyplomatów i ich ciężka praca dla Rzeczypospolitej. Nawet w tej drobnej sprawie korzystam z okazji i apeluję do pana: wielu polskich dyplomatów, nie tylko na Ukrainie, także przykładowo w Iraku, pracuje w strachu przed wojną, oni powinni mieć odpowiedni status. Tyle razy o to prosiliśmy, a wy obiecywaliście. Panie Ministrze! Jak to się stało, bo ja nie przyjmuję tych wytłumaczeń, że myśmy pana w tej roli tak dawno tu nie widzieli? Mógł Paderewski, pierwszy, w lutym 1919 r., mogli inni, mógł Skubiszewski, mógł Geremek i mógł Meller, a pan nie może należycie dotrzymać tej tradycji, żeby przyjść i rozmawiać z posłami. Każdy poważny cel pana rządu tak naprawdę potrzebuje synergii wielu sił politycznych. Tu nie chodzi o to, że pan czyni despekt Sejmowi czy naszym wyborcom. To chodzi o to, że szanse i nadzieje idą na zatracenie. I w imię tego trzeba uszanować parlament. Pan musi być gotowy, tak jak dzisiaj, do rozmowy o najważniejszych sprawach Polski, także z tymi, którzy na pana nie głosują. Bo to jest sprawa wszystkich Polaków. Dyplomacja i polityka zagraniczna to naprawdę już nie jest kwestia dla eleganckich ludzi w melonikach. (Poseł Janusz Korwin-Mikke: Cylindrach.) I w cylindrach. Pytam ludzi, przyjaciół, o czym mam dzisiaj tu powiedzieć. Ludzie mówią: powiedz jedno - żeby nie mieszali do strategicznych interesów państwa i narodu codziennej walki politycznej. I powiem panu na koniec tak - i proszę to przyjąć jako nasze przesłanie - nie może być program walki ponad programem solidarności. Nie może być program walki politycznej i partyjnej ponad programem solidarności w kontekście niebezpieczeństw, ale też szans, jakie stają przed Polakami. Proszę to przemyśleć. I tu stawiam kropkę. Dziękuję.