Mówca: Mariusz Witczak
Data: 2015-02-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt przygotowany przez pana prezydenta Bronisława Komorowskiego dokonuje zmian o charakterze technicznym i charakterze systemowym. Zmiany, które zaproponował pan prezydent, są niewątpliwie wynikiem konsultacji pana prezydenta z różnymi środowiskami politycznymi, eksperckimi. Byliśmy obserwatorami tej spokojnej, rzeczowej, mądrej debaty, którą pan prezydent toczył na temat modyfikacji Kodeksu wyborczego. Proponowane zmiany, jak im się przyjrzymy, w zasadzie uwzględniają większość postulatów, które były formułowane w przestrzeni publicznej, i to od lewa do prawa. Oczywiście sposób formułowania tych postulatów jest taki, że nie wchodzi to w kolizję z konstytucją, ma często charakter węższy od postulatów formułowanych politycznie, przede wszystkim daje się to wprowadzić. Prezydent stoi na straży apolityczności procesu wyborczego, preferuje taki apolityczny system, w którym proces wyborczy nie jest organizowany przez polityków, tylko przez uczestników różnych sądów, czyli ma w zasadzie charakter quasi-sądowy, bezstronny, niezawisły. Kładzie nacisk na lepszą edukację, która niewątpliwie musi się przyczynić do większej świadomości wyborczej. Jest szansa, że unikniemy wtedy błędów w głosowaniu, że będzie mniej głosów nieważnych. Lepsza edukacja to zawsze także szansa na większą frekwencję wyborczą. Wreszcie prezydent proponuje zmiany, które wychodzą naprzeciw rozmaitym postulatom zwiększenia przejrzystości procesu wyborczego, ale - podkreślam jeszcze raz - formułuje to w taki sposób, który nie budzi kontrowersji konstytucyjnych. I tak wśród tych zmian znajdujemy jedną bardzo interesującą: by wyborca był zawiadamiany o wyborach i by dostarczano mu instrukcję, w jaki sposób ma głosować. Przy tej okazji warto od razu powiedzieć, że prezydent odchodzi od systemu broszurowego, proponuje, by głosować za pomocą jednolitych kart do głosowania. To jest dobre rozwiązanie, bo rzeczywiście broszura, jak się ostatnio przekonaliśmy, może budzić podejrzenia, że jakaś formacja polityczna może być, krótko mówiąc, faworyzowana przez uszeregowanie w odpowiedniej kolejności w tejże broszurze. A więc niewątpliwie powrót do jednolitych kart do głosowania wydaje się racjonalny. Prezydent proponuje, by wprowadzić przezroczyste urny. Myślę, że będzie szeroka aprobata tego rozwiązania, ale prezydent precyzuje te kwestie, żeby nie narazić się na zarzuty braku tajności wyborów, by głosy oddawane przez wyborców były chowane do koperty. Przyznam, że jest to rozwiązanie kompletne. Wcześniej pojawiały się pomysły, by były takie urny wyborcze, ale zapominano w sumie o dosyć trywialnej kwestii jak dbałość o głosowanie tajne. W tym miejscu ta kwestia jest doprecyzowana. Jest jedna kwestia, która była przez Wysoką Izbę odrzucona przy ostatnim projekcie zmian w ordynacji, mianowicie kwestia rejestrowania procesu wyborczego. Prezydent proponuje, by ograniczyć się tylko do rejestrowania samego momentu, w którym liczone są głosy, by takie uprawnienie nadać mężom zaufania. Tego typu wąskie potraktowanie rejestrowania samego procesu liczenia głosów i rejestrowania wypisywania protokołu i publikowania tego protokołu nie budzi wątpliwości konstytucyjnych. Wysoka Izba ostatnio odrzuciła m.in. jeden z projektów, który bardzo szeroko, w sposób nieprecyzyjny traktował rejestrowanie. Wtedy to zastanawialiśmy się nad tym, że tego typu dosyć nieokreślone rejestrowanie procesu wyborczego może budzić niechęć do chodzenia do wyborów, wywołać niezgodę na rejestrowanie wizerunku, spowodować powstanie dylematu związanego z przechowywaniem tych materiałów po procesie wyborczym, ze standaryzacją całej aparatury, która to rejestruje. Mówimy o bardzo wąskiej kwestii, mówimy o rejestrowaniu momentu, kiedy biorą w tym udział funkcjonariusze publiczni, bo proszę pamiętać o tym, że członkowie obwodowych komisji są funkcjonariuszami, mają na ten czas status funkcjonariusza publicznego. Nie będzie żadnego dylematu z wizerunkami, z protestami i tego typu kwestiami, o których rozmawialiśmy. Kadencyjność organów, które organizują wybory, w tym przypadku składu Państwowej Komisji Wyborczej. Wydaje się bardzo mądre i racjonalne, by co jakiś czas ten skład odświeżać, by był, mówiąc kolokwialnie, dopływ świeżej krwi, ale jeszcze raz kładę tu nacisk na tę apolityczność procesu przeprowadzania wyborów. To jest rzecz, którą należy sobie cenić i o którą należy dbać, i na pewno nie należy wprowadzać polityków do procesu wyborczego, bo dopiero mielibyśmy bałagan. Prezydent proponuje również - o tym będziemy też za chwilę jeszcze w odniesieniu do projektu SLD mówić - aby ograniczać członkostwo w komisjach osób będących w rozmaitych konfliktach interesów, bo właśnie np. współmałżonek startuje w wyborach, brat, siostra, czyli chodzi o odpowiednie zapisanie tego w języku prawnym: małżonkowie, krewni, zstępni itd. Uregulowanie tego wydaje się racjonalne i też przyczyni się niewątpliwie do zaistnienia bardziej bezstronnego procesu wyborczego. To są te istotniejsze zmiany, które proponuje pan prezydent. Pan minister, sprawozdając, szczegółowo opowiadając o tym projekcie, mówił jeszcze o innych, bardziej szczegółowych kwestiach, ale to są niewątpliwie te najistotniejsze rozwiązania, które przyczynią się do zaistnienia lepszej ordynacji wyborczej, a ściślej mówiąc, lepszego Kodeksu wyborczego. Nowelizacja Kodeksu wyborczego proponowana przez Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej w bardzo wielu aspektach jest zbieżna z projektem prezydenta. Niektóre kwestie reguluje bardziej szczegółowo, w niektórych kwestiach idzie dalej, ale w wielu aspektach rozwiązania są podobne, takie właśnie jak przezroczyste urny, wskazywanie w protokole - to jest i w projekcie pana prezydenta, i w projekcie SLD - liczby głosów ważnych, podawanie przyczyn nieważności głosów też znajdziemy w obu tych projektach, podobnie jak utrwalanie przebiegu głosowania, chociaż w projekcie SLD jest to opisane szerzej i muszę przyznać szczerze po lekturze tego zapisu z prawnikami, że może on budzić pewne wątpliwości konstytucyjne, ale to będzie można szczegółowo przedyskutować podczas prac komisji. Natomiast te dalej idące rozwiązania, które znajdują się w projekcie SLD, przez Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska są raczej nie do zaakceptowania. Dla nas dosyć dyskusyjną kwestią jest zmiana metody liczenia głosów, tym bardziej że, przypomnę, historycznie to nikt inny, tylko SLD było promotorem zamiany metody Sainte-Laguë na metodę d’Hondta, a dzisiaj wraca do rozwiązania, przeciw któremu kiedyś występowało. Myślę, że metoda d’Hondta wpisała się już w tradycję polskich ordynacji wyborczych, które jakiś czas temu zostały zebrane w Kodeksie wyborczym, w większości państw w Europie funkcjonuje również metoda d’Hondta. Zatem jest to kwestia dyskusyjna: wracać do tamtej metody czy trwać raczej stabilnie przy metodzie, którą już przez lata przetrenowaliśmy i zaakceptowaliśmy. Na pewno nie możemy zgodzić się, i tutaj będziemy w komisji głosowali przeciw bardzo wyraźnie i ostro, na odchodzenie od okręgów jednomandatowych w wyborach samorządowych. Traktujemy tę kwestię zupełnie odwrotnie, to znaczy, zastanawiamy się nad tym, ale raczej będziemy przekonywać Wysoką Izbę do tego, by zwiększać ilość okręgów jednomandatowych. Stało się też tak, że większość wyborów samorządowych przeprowadzamy w okręgach jednomandatowych i nie mam wrażenia, by to przysparzało większych problemów. Wręcz przeciwnie, jest to system prosty, czytelny i preferowany przez wyborców - jeżeli czytamy jakiekolwiek sondaże, wyniki badań opinii, poglądów Polaków na temat systemu wyborczego, to zawsze Polacy chcą mieć system prosty i przejrzysty, a nie ma prostszego i bardziej przejrzystego systemu niż okręgi jednomandatowe. Ja należę do klubu, który najchętniej by ten system widział również w wyborach do Sejmu, on już funkcjonuje w wyborach do Senatu, i we wszystkich wyborach samorządowych. To, co nas czeka i co może być stosunkowo proste - mam nadzieję, że większość parlamentarna zostanie do tego przekonana - to wprowadzenie okręgów jednomandatowych w tych 66 miastach, które z jednej strony są gminami, ale z drugiej strony mają status miast powiatowych i właśnie z tego powodu pozostają jeszcze w systemie powiatowym, w którym wybory mają charakter proporcjonalny. Taki jest raczej nasz pogląd i postulat, jeżeli idzie o te kwestie. Natomiast chcę powiedzieć, że projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej pod względem prawnym jest przygotowany starannie, te propozycje są złożone systemowo, można z niektórymi się zgadzać, tak jak już przed chwilą miałem o tym okazję powiedzieć, albo nie zgadzać, co też akcentowałem, ale niewątpliwie jest to projekt, który nadaje się do dalszych prac. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Podsumowując, klub Platforma Obywatelska preferuje i gorąco popiera propozycje sformułowane przez prezydenta Bronisława Komorowskiego, ale nie będzie głosował przeciwko projektowi Sojuszu Lewicy Demokratycznej, który, jak już mówiłem, jest w dużej ilości obszarów zbieżny z projektem prezydenckim. Są między nimi różnice, ale będziemy mieli czas na dyskusję o tych kwestiach w komisji. Dziękuję bardzo.