Mówca: Ryszard Terlecki
Data: 2018-05-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Minutę z pewnością. Wiceprezes Rady Ministrów Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosław Gowin: Słucham? (Poseł Kinga Gajewska: Minutę.) Minutę z pewnością. Wiceprezes Rady Ministrów Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosław Gowin: Minutę. To może być troszkę trudniej. Będę się wobec tego streszczał. Zasadniczym sposobem wyboru rektora będzie wybór przez kolegium elektorów. Proszę państwa, polskie uczelnie muszą wyrwać się z pułapki średniego wzrostu. Fakt, że kształcimy studentów, młode, wybitnie zdolne pokolenie Polaków na przeciętnym poziomie, że prowadzimy badania naukowe na przeciętnym poziomie, to wszystko powoduje, że co roku dochodzi do dramatu narodowego, jakim jest emigracja, wyjazd na ogół bez powrotu najzdolniejszych maturzystów, najzdolniejszych studentów, najzdolniejszych młodych naukowców. Żeby temu zapobiec, chcemy zrealizować wysuwany od dawna postulat, przynajmniej części środowiska akademickiego, znaczącej części środowiska akademickiego, czyli wyłonić grupę tzw. uczelni badawczych, uczelni, które będą konkurować pod względem poziomu kształcenia i poziomu badań naukowych z najlepszymi uczelniami w Europie. Podkreślam raz jeszcze, że to jest najważniejszy cel tej ustawy: zapobiec drenażowi mózgów i zapobiec emigracji przyszłej, a raczej niedoszłej elity narodowej. Ale równie ważne jak wyłonienie tych uczelni, które będą konkurowały z najlepszymi w Europie - podkreślam, równie ważne - jest to, żeby wszystkie uczelnie podnosiły swój poziom. Ta ustawa konsekwentnie przeniknięta jest duchem zasady zrównoważonego rozwoju. W ustawie, zwłaszcza w jej ostatecznej wersji, która powstała po licznych konsultacjach z mniejszymi, średnimi uczelniami, nazywanymi czasami uczelniami regionalnymi, mamy instrumenty wspierania tych uczelni. Jednym z tych instrumentów jest możliwość łączenia się w federacje, innym jest konkurs na regionalne inicjatywy doskonałości, bo przecież w tych uczelniach regionalnych są wyspy doskonałości naukowej, które teraz będą wspierane specjalnymi grantami. A uczelnie zawodowe, mam na myśli państwowe wyższe szkoły zawodowe pełniące bardzo ważną rolę kulturotwórczą i elitotwórczą w środowiskach lokalnych, będą startowały w konkursie ˝Dydaktyczna inicjatywa doskonałości˝. Chcę zresztą powiedzieć, że ten konkurs został już w tym roku przeprowadzony. Kluczowym elementem, kolejnym z kluczowych elementów ustawy jest konsekwentne podnoszenie poziomu doktoratów i habilitacji. Jeżeli chodzi o nowy model kształcenia doktorantów, to powstał on w ścisłej współpracy z Krajową Reprezentacją Doktorantów. Wydaje mi się, mogę powiedzieć nieskromnie, że to jest ten element ustawy, który jest powszechnie chwalony: zamiast wąskospecjalistycznych studiów doktoranckich - interdyscyplinarne szkoły doktorskie, zdecydowane podniesienie wymagań wobec doktorantów, ale równocześnie wprowadzenie powszechnego systemu stypendialnego. Chcę równocześnie powiedzieć, że problem, z którym zmagają się polskie uczelnie i polska nauka od wielu lat, czyli problem obniżania się jakości doktoratów i habilitacji, wymaga pewnych zdecydowanych działań. Dlatego zmieniamy zasady nadawania uprawnień do doktoryzowania czy habilitowania. Dzisiaj obowiązuje tak naprawdę kryterium czysto ilościowe, czyli liczba samodzielnych pracowników naukowych - profesorów czy doktorów habilitowanych - zatrudnionych na danej uczelni. Niestety skutkuje to tym, że często habilitacje nadają ośrodki akademickie, wydziały czy instytuty, w których już od dawna nie uprawia się badań, wydziały, które w ramach przeprowadzanej raz na 4 lata kategoryzacji, czyli oceny dorobku naukowego, otrzymują kategorię najniższą, kategorię C. Dlatego w trosce o podniesienie jakości doktoratów i jakości habilitacji chcemy powiązać uprawnienie do nadawania stopni naukowych z kategorią naukową, a więc z jakością badań naukowych uprawianych w danej dyscyplinie na danej uczelni. Chcę też powiedzieć, że po długiej dyskusji... Panie premierze, uprzejmie proszę konkludować. Wiceprezes Rady Ministrów Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosław Gowin: Słucham? 5 minut już panu dodałem. Wiceprezes Rady Ministrów Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosław Gowin: Tak, dobrze, to już będę zmierzał do finału. Chcę powiedzieć, że po długiej dyskusji zdecydowaliśmy się pozostawić habilitację, znosimy natomiast jej obligatoryjność. Ustawa jest chwalona przez studentów - poparcia udzielił jej m.in. Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej - za lepszą ochronę praw studentów. Chcę jednak powiedzieć, że obecne rozwiązania ustawowe pod tym względem są w dużej mierze satysfakcjonujące i wszędzie tam, gdzie obecne przepisy się sprawdzają, trzymaliśmy się zasady ciągłości, żeby nie zmieniać czegoś dla samej zmiany. Na koniec chcę wreszcie powiedzieć o rzeczy bardzo ważnej, o obudowie finansowej. Żeby ta reforma się powiodła, muszą zwiększyć się nakłady na naukę i szkolnictwo wyższe. To jest też warunek powodzenia głównego planu naszego rządu, czyli ˝Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju˝, która powoduje pchnięcie polskiej gospodarki na tory innowacyjności. Nasz rząd po zmierzeniu się z wieloma, czasami bardzo dramatycznymi potrzebami społecznymi zdecydował, że w przyszłorocznym budżecie będzie o 700 mln więcej na naukę... (Poseł Kinga Gajewska: Panie marszałku...) ...że przekaże do podziału między uczelnie publiczne obligacje Skarbu Państwa w wysokości 3 mld zł, że wprowadzi też stały algorytm corocznego wzrostu nakładów na naukę. Życzyłbym sobie, żeby ten algorytm był bardziej stromy, ale to jest jeszcze do przedyskutowania także przez państwa posłów. Są apele środowiska akademickiego... Bardzo dziękuję, panie premierze. Wiceprezes Rady Ministrów Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosław Gowin: Chcę, proszę państwa, powiedzieć, że ta ustawa powstawała do tej pory w toku dialogu. Bardzo serdecznie dziękuję wszystkim tym, którzy w tym dialogu uczestniczyli, także krytykom, tym, którzy formułowali rzetelne, przemyślane argumenty. Wierzę, że w takiej atmosferze merytorycznego namysłu będziemy pracowali nad tą ustawą także w Sejmie i w Senacie. Bardzo dziękuję za uwagę.