Mówca: Beata Strzałka
Data: 2023-07-07 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość w sprawie informacji o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2022, wraz z uwagami o przestrzeganiu praw dziecka w Polsce. Informacja zawarta jest w druku nr 3154. Rzecznik praw dziecka ma obowiązek stać na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka, w szczególności prawa do życia i ochrony zdrowia, prawa do wychowania w rodzinie, do godziwych warunków socjalnych i do nauki, z poszanowaniem odpowiedzialności i praw oraz obowiązków rodziców. Do zadań rzecznika należy reagowanie na sytuacje łamania praw dziecka i podejmowanie działań mających na celu zapewnienie dziecku pełnego, harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności. Przedstawiona informacja jest dokumentem ukazującym działalność rzecznika praw dziecka na przestrzeni ubiegłego roku. Po ograniczeniach pandemicznych nieoczekiwanie przyszło nam się zmierzyć z niepokojem spowodowanym wojną na Ukrainie oraz nowym zjawiskiem migracji i napływem uchodźców z Ukrainy, w szczególności kobiet i dzieci, które znalazły schronienie w Polsce. Wojna wywołała kryzys światowy. Po raz pierwszy od lat prawa społeczne i socjalne zostały określone w nowej przestrzeni. Sytuacja związana z wojną na Ukrainie przełożyła się na wiele dziedzin życia społecznego w Polsce, nakładając również na rzecznika praw dziecka szereg spraw związanych z edukacją, zdrowiem, zabezpieczeniem socjalnym i bytowym dzieci z Ukrainy. Udział polskich rodzin w przyjęciu i zabezpieczeniu bytu uchodźcom był ogromny. Pokazał wiele pozytywnych zachowań i postaw społecznych w obszarze pomocy drugiemu człowiekowi i kształtowania systemu wartości. Sytuacja wymagała dostosowania systemu pomocy również dla uchodźców, w szczególności dzieci, które trafiły do Polski z obszarów objętych działaniami wojennymi. Należy zauważyć, że znacząca była decyzja rzecznika praw dziecka o rozszerzeniu z dniem 2 marca 2022 r. działalności zespołu Dziecięcego Telefonu Zaufania na rzecz przebywających w Polsce ukraińskich uchodźców. Działalność rzecznika praw dziecka obejmuje szerokie spektrum działań w sytuacjach pilnych i kryzysowych. Interwencje inicjowane są zarówno zgłoszeniami dokonywanymi przez małoletnich, ich rodziców, opiekunów prawnych czy inne osoby, jak również podejmowane z urzędu, gdy istnieje ryzyko zagrożenia dobra dziecka. Ważnym tematem, który pojawia się w sprawach rodzinnych, jest problem opieki naprzemiennej i brak precyzyjnej definicji tzw. pojęcia opieki naprzemiennej jako jednej z możliwych form sprawowania opieki nad dziećmi przez rozstających się rodziców. Z wnioskiem o rozszerzenie planowanych zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym dotyczących regulacji zakresu opieki naprzemiennej rzecznik zwrócił się do ministra sprawiedliwości. W sprawozdaniu zauważono problem braku relacji pomiędzy dziećmi i rodzicami, negatywny wpływ mediów społecznościowych na relacje, cyberprzemoc, medialne nagłaśnianie agresji, jak również problemy z zakresu zdrowia, czyli narastająca tendencja do występowania nadwagi i otyłości u dzieci, a także treści związane z reklamą napojów alkoholowych. We współczesnym świecie obowiązuje zasada, że każde dziecko ma prawo do szacunku, troskliwej opieki i traktowania jak każda pełnoprawna osoba. Nadal jednak zdarzają się nadużycia wobec najmłodszych, których najłatwiej można skrzywdzić, gdyż są słabi i bezbronni. Niepokojący jest fakt, że nadal prowadzonych jest wiele spraw dotyczących przestępczości wobec dzieci. W ubiegłym roku było to aż 608 nowych spraw. Tematyka spraw wpływających do Zespołu ds. Przestępczości Wobec Dzieci w przeważającej większości dotyczyła ochrony dzieci przed przemocą. Pozostałe tematy to prawo do życia i ochrony zdrowia, prawo do wychowania w rodzinie, prawo do godziwych warunków socjalnych. W Biurze Rzecznika Praw Dziecka podjęto projekt badawczy zmierzający do zebrania całościowych informacji w wymiarze ogólnopolskim dotyczących działań właściwych organów władzy publicznej, organizacji i instytucji, podejmowanych w przypadkach krzywdzenia dzieci, na rzecz dziecka i jego rodziny wobec potencjalnego sprawcy, a także wobec innych osób, które mogły mieć wpływ na sytuację dziecka. W ramach projektu analizowany jest m.in. sposób reagowania na przypadki przemocy stosowanej wobec dziecka. Mając na uwadze alarmujące doniesienia o złym stanie psychicznym dzieci i nastolatków, Biuro Rzecznika Praw Dziecka zleciło przeprowadzenie ogólnopolskich naukowych badań aktualnego stanu kondycji psychicznej uczniów. Kompetencje rzecznika są szerokie i jak wynika z przedstawionej informacji, zostały w pełni wykorzystane w różnych obszarach życia, m.in. w zakresie edukacji, zapewnienia warunków socjalnych, społecznych i administracyjnych. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Należy zauważyć merytoryczny, rzeczowy wymiar przedłożonego Wysokiemu Sejmowi dokumentu. Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość pozytywnie ocenia informację o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2022 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka. Dziękuję.