Mówca: Sprawozdawca Sławomir Jan Piechota
Data: 2015-03-18 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Szanowni Państwo! W imieniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie o projekcie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Komisja przyjęła sprawozdanie w dniu 4 lutego 2015 r. i zawarte jest ono w druku nr 3119. Przypomnę, iż pierwsze czytanie senackiego projektu ustawy odbyło się na 61. i 63. posiedzeniach Sejmu w dniach 21 lutego oraz 14 marca. Projekt ten został skierowany do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. W komisji czekaliśmy na sygnalizowany już wcześniej poselski projekt złożony przez grupę posłów z klubu Prawa i Sprawiedliwości. Pierwsze czytanie tego projektu odbyło się dnia 10 czerwca na 69. posiedzeniu Sejmu. Również ten projekt poselski skierowano do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Nasza komisja w dniu 25 czerwca podjęła uchwałę o wspólnym rozpatrzeniu obu projektów i sporządzeniu wspólnego sprawozdania. Pierwszym etapem prac nad obydwoma projektami było wyjaśnienie kwestii, które okazały się kontrowersyjne, sporne. W tym celu powołałem zespół roboczy, w którego pracach uczestniczyli przedstawiciele Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Sprawiedliwości, a także eksperci komisji: stały ekspert komisji pan Krzysztof Pater oraz pani Maria Dmochowska powołana jako ekspert do prac nad tymi dwoma projektami. W pracach tego zespołu uczestniczył także pan wicemarszałek Jan Wyrowiński reprezentujący Senat w pracach nad tym projektem. Zespół spotkał się pięciokrotnie - w dniach 8 lipca, 22 lipca, 26 sierpnia, 9 września oraz 9 października. Informuję o tym tak szczegółowo, albowiem na zewnątrz mogło powstać wrażenie, iż prace nad tym projektem zostały zawieszone, że projekt został, jak mówiono, zamrożony. Nie, prace były intensywne, tyle że te prace na tym etapie miały charakter roboczy, bowiem kontrowersje dotyczyły zwłaszcza kręgu podmiotowego osób, które byłyby uprawnione w oparciu o tę ustawę, a także zakresu pomocy pieniężnej przysługującej na podstawie ustawy. Pojawiły się wątpliwości co do kręgu podmiotowego, tego, jak zweryfikować, że ta współpraca miała charakter trwały, świadomy, a nie była zdarzeniem incydentalnym, albo że dopiero teraz, po latach ktoś ma przekonanie, że uczestniczył w tej działalności opozycyjnej. Pojawiła się także wątpliwość, na ile uzasadnione byłoby ograniczenie uprawnionych do osób, które prowadziły swoją działalność na terytorium Polski, a w jakim stopniu powinno to również obejmować osoby, które prowadziły antykomunistyczną działalność opozycyjną poza Polską. Były także wątpliwości co do uznania uprawnień osób, które zostały wcielone do wojska, tego, w jaki sposób zweryfikować, że to powołanie do wojska czy na ćwiczenia wojskowe miało charakter represji. Te kwestie były bardzo szczegółowo analizowane. W efekcie tych prac przedstawiono pakiet poprawek. Pojawiła się także kwestia statusu wojewódzkich rad konsultacyjnych, w jakim stopniu te rady powinny uczestniczyć w rozpatrywaniu pojedynczych, indywidualnych spraw, a w jakim powinny prowadzić pewną działalność informacyjno-edukacyjną czy pomocową. Wreszcie, co również było przedmiotem dość gorącej wymiany opinii, kwestia zakresu świadczeń pieniężnych. Ostatecznie dostosowaliśmy ów zakres do charakteru pomocowego ustawy. Trzeba bowiem bardzo mocno podkreślić, że ten projekt ustawy nie jest ani pierwszym, ani jedynym, raczej ma charakter uzupełniający wobec już obowiązujących przepisów, które wprowadziły uprawnienia o charakterze odszkodowawczo-rekompensacyjnym. Przypomnę te najważniejsze. Jeśli chodzi o zakres uprawnień emerytalnych, ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje, iż okresami składkowymi, zgodnie z tą ustawą, są także: okres świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych nielegalnych w rozumieniu obowiązujących wówczas przepisów, czas niewykonywania pracy przed 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych, okres internowania na podstawie dekretu o stanie wojennym oraz czas osadzenia działaczy opozycji w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na podstawie skazania albo bez wyroku za działalność polityczną. Od 1999 r. urząd do spraw kombatantów potwierdził te okresy do stażu emerytalnego ponad tysiącu osobom, w przypadku osób z punktu a. Trzeba powiedzieć, że wśród uprawnionych jest ok. 9700 osób, które były represjonowane, i ok. 30 tys. osób, które były osadzone w więzieniach z powodów politycznych. Kolejne uprawnienia wynikają z ustawy kombatanckiej dla rannych w grudniu 1970 r. i czerwcu 1956 r. Na podstawie przepisów ustawy kombatanckiej uprawnienia nieokreślone, czyli m.in. dodatki finansowe do emerytur w wysokości 403 zł dla bezpośrednich ofiar i w wysokości 196 zł dla wdów po nich pozostałych, 51% zniżki na komunikację publiczną, prawo do uzyskania świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością przysługują również osobom, które doznały uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia w czasie wydarzeń w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu, albo wdowom i wdowcom, emerytom lub rencistom po poległych w trakcie tamtych wystąpień. Decyzje podejmuje szef urzędu do spraw kombatantów i w tym zakresie za udział w wystąpieniach czerwcowych 1956 r. uprawnienia przyznano 197 bezpośrednim uczestnikom oraz 84 wdowom, natomiast z tytułu wystąpień w grudniu 1970 r. uprawnienia przyznano 252 bezpośrednim uczestnikom oraz 58 wdowom. Jest też ustawa o odszkodowaniach i zadośćuczynieniu dla osób więzionych i internowanych. Przepisy dotyczące odszkodowań za represje powojenne zostały zamieszczone w ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego. Uprawnieni na mocy tej ustawy to osoby, które w związku z zarzutami działalności na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego były pozbawione wolności lub internowane. Wnioski o odszkodowanie i zadośćuczynienie złożyło prawie 10 tys. osób represjonowanych po 1956 r, a kwoty przyznawane przez sądy wynoszą średnio ok. 16 tys. zł. Wreszcie jest ustawa z 7 maja 2009 r. o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1989, a zatem obecnie rozpatrywana ustawa, której przyjęcie rekomenduje komisja, ma charakter uzupełniający i pomocowy, nie zastępuje już obowiązujących regulacji. W toku prac w podkomisji, a następnie w komisji dokonaliśmy uelastycznienia form pomocy pieniężnej. Przypomnę, że to obejmuje również daleko posuniętą indywidualizację tego świadczenia. Generalnie świadczenie pieniężne przyznawane jest na 12 miesięcy. W pewnych sytuacjach może jednak być przyznane do 60 miesięcy, a nawet bezterminowo, określa to art. 9 ustawy. Natomiast pomoc pieniężna, ta jednorazowa, ma określone generalnie kryteria, ale w pewnych wyjątkowych sytuacjach szef urzędu do spraw kombatantów może tę pomoc przyznać poza regulacjami zawartymi w ustawie. Realizację świadczeń przyznawanych w trybie tej ustawy będzie prowadził Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Do sprawozdania dołączony jest wniosek mniejszości, który de facto jest poselskim projektem ustawy, jak już wspominałem, przedłożyła go grupa posłów z Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Przedkładając niniejsze sprawozdanie, rekomenduję wysokiemu Sejmowi uchwalenie tej tak potrzebnej i tak ważnej ustawy, dopełniającej zakres wsparcia dla osób, które były zaangażowane w działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości. Dziękuję bardzo.