Mówca: Sprawozdawca Marek Biernacki
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Witam, panie marszałku, panie ministrze, przedstawiciele Polskiej Kolei. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu przypadł mi zaszczyt przedstawienia sprawozdania projektu uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem powstania Polskiej Kolei. Projekt został zgłoszony przez Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego, ale inicjatorem i pomysłodawcą był tutaj obecny pan minister Klimczak, który zdopingował klub do tego, żeby właśnie ten projekt zgłosić. Co ciekawe, na posiedzeniu komisji, które było 20 maja 2025 r. - odbyło się wtedy też pierwsze czytanie i rozpatrzenie projektu - projekt został poparty przez całą komisję. Była bardzo ciekawa i ożywiona dyskusja. Było widać, że jest to bardzo dobry pomysł i że ten rok będzie rokiem bardzo ciekawym i będzie obfitował w szereg różnego typu inicjatyw. Pozwolicie państwo, że to... Wiem, że jest późna pora, ale dla wszystkich kolejarzy, ludzi związanych z koleją przytoczę jednak - po to, żeby znalazło się w stenogramie z prac Sejmu - projekt uchwały, nad którą będziemy jutro, mam nadzieję, głosować. ˝W dniu 24 września 2026 r. minie 100 lat od dnia, gdy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki podpisał rozporządzenie powołujące do życia przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. młode państwo polskie borykało się z licznymi problemami. Najważniejsze - oprócz konieczności stworzenia silnej armii i obrony granic - były kwestie związane z połączeniem trzech odrębnych byłych zaborów w jeden spójny organizm państwowy. Potrzebne było pilne ujednolicenie sieci kolejowej, która miała duże znaczenie w procesie scalania podzielonej przez 123 lata niewoli Rzeczypospolitej. Nie była wówczas przesądzona przyszłość polskiej kolei, a w publicznej debacie przewijały się głosy o jej komercjalizacji. Ostatecznie na mocy prezydenckiego rozporządzenia z dnia 24 września 1926 r. powołano przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe, które w okresie II Rzeczypospolitej stało się jednym z największych pracodawców w kraju. W społeczeństwie polskim panowało przekonanie, że rozwinięta infrastruktura kolejowa to symbol nowoczesnego państwa. Praca na kolei była uznawana za prestiżową i budziła społeczne zaufanie. We wrześniu 1939 r. polska kolej odegrała kluczową rolę. Była wykorzystywana zarówno do transportu wojskowego, jak i do ewakuacji ludności cywilnej. Wielu kolejarzy wykazało się poświęceniem i heroizmem. Jednym z symbolicznych wydarzeń pierwszego dnia wojny była obrona infrastruktury kolejowej przez kolejarzy Szymankowa i Tczewa - 13 z nich oddało życie, starając się podtrzymać niemieckiego agresora. Patriotyczna postawa charakteryzowała kolejarzy przez cały okres II wojny światowej, kiedy to wielu z nich angażowało się w konspiracje i przeprowadzało na rzecz Polski podziemnej liczne akcje sabotażowe. Po wojnie, w czasach PRL-u, pracownicy Polskich Kolei Państwowych pełnili istotną funkcję w ruchu oporu przeciwko komunistycznym władzom. Angażowali się w działania opozycyjne oraz brali udział w strajkach, m.in. w Lublinie i we Wrocławiu. Kolej była wówczas najważniejszym środkiem transportu dla milionów Polaków, a w latach 70. i 80. ubiegłego wieku przewoziła nawet miliard pasażerów rocznie. Przemiany ustrojowe zapoczątkowane w 1989 r. odebrały Polskim Kolejom Państwowym monopol na rynku kolejowym. Częste reorganizacje doprowadziły do osłabienia pozycji kolei i spadku jej popularności wśród pasażerów. W 2000 r. rozpoczęto proces restrukturyzacji polskich kolei państwowych i powołano Polskie Koleje Państwowe SA oraz szereg spółek zajmujących się różnymi obszarami transportu kolejowego. Ostatnie dwie dekady to okres intensywnej modernizacji polskiej kolei i stopniowego odzyskiwania zaufania pasażerów. Etos kolejarski wciąż jest żywy, co dobitnie pokazało zaangażowanie pracowników Polskich Kolei Państwowych w pomoc ukraińskiemu narodowi walczącemu o wolność z rosyjskim agresorem. Doceniając ogromny wkład Polskich Kolei Państwowych oraz ich pracowników - zarówno dawnych, jak i obecnych - w budowę i umacnianie polskiej państwowości, kształtowanie etosu służby Polsce, a także w pracę na rzecz rozwoju nowoczesnego transportu publicznego, w stulecie powołania przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanawia rok 2026 Rokiem Polskiej Kolei˝. Jeszcze raz chciałbym podziękować całej komisji za jednomyślne poparcie tego projektu uchwały. (Oklaski)