Mówca: Piotr Pyzik
Data: 2012-09-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chciałbym dzisiaj przedstawić postać Augusta Sabbe, pseudonim ˝Kuhte˝, ˝Kuste˝, rocznik 1909, ostatniego żołnierza formacji partyzanckiej ˝Leśnych braci˝, estońskiej formacji partyzanckiej, która walczyła w czasie dwóch okupacji sowieckich z formacjami sowieckimi. August Sabbe urodził się 1 września 1909 r. w rodzinie młynarza we wsi Vörumaal. Jego życie od samego początku nie było usłane różami. Do lat 30. praktycznie został na świecie sam z matką, która zresztą zmarła w 1944 r. August skończył szkołę w Tsolgo, a następnie w 1930 r. ukończył służbę w wojsku estońskim, w armii estońskiej. Warto tutaj dodać, że jego rodzina była niezwykle patriotyczna. Jeden z jego starszych braci, Heinrich Sabbe, poległ w walce o niepodległość Estonii w 1919 r. Po aneksji Estonii przez Związek Radziecki w 1941 r. udało mu się uniknąć poboru do Armii Czerwonej. Sytuacja powtórzyła się również na przełomie 1944 r. i 1945 r., kiedy po raz kolejny, już niestety na wiele, wiele lat, Estonia została zajęta przez Sowietów - po raz kolejny uniknął wcielenia do Armii Czerwonej. W międzyczasie, kiedy Estonia była okupowana przez Niemcy, przez wojska hitlerowskie, uniknął również wcielenia do wojska hitlerowskiego, do Wehrmachtu. Za każdym razem, żeby uniknąć tej sytuacji, ukrywał się w lesie. W latach 1945-1949 pracował jako szlifierz, a następnie w młynie. W 1949 r. został aresztowany przez NKWD, ale udało mu się zbiec i ukrywał się w lesie. Dołączył do oddziału partyzanckiego ˝Orion˝, dowodzonego przez Jaana Rootsa, który dowodził tym oddziałem do 6 czerwca 1952 r. 6 czerwca 1952 r. oddział wpadł w zasadzkę, Jaan Roots, dowódca, zginął, a oddział został rozbity. W efekcie August Sabbe ukrywał się samotnie w lesie przez następne 26 lat. KGB tropiło Augusta Sabbe, jak mogło. Dopadli go dopiero 26 lat później, nad rzeką Vöhandu. Właściwie nie znamy okoliczności śmierci Augusta Sabbe, znamy dwie wersje tego wydarzenia. Wiemy, że KGB podjęło próbę zastawienia pułapki, zasadzki na Augusta Sabbe 28 września 1978 r. nad rzeką Vöhandu. Dwaj agenci sowieccy, Estończycy zresztą, przebrani za wędkarzy, dopadli go nad rzeką Vöhandu w południowo-wschodniej Estonii. Są znane dwie wersje tej śmierci. Jedna mówi o tym, że August Sabbe rzucił się do rzeki i utonął w niej. Druga wersja mówi, że podczas próby ucieczki właśnie przez skok do wody został w tym momencie zastrzelony przez jednego z tych funkcjonariuszy sowieckich. Autorami tego mordu byli Ervin Oras z KGB i Neeme Tavel z SORVVO. Ervin Oras, konfident KGB, człowiek, który przekazał zasadniczą, decydującą informację, która pomogła ustalić miejsce pobytu i w efekcie aresztować czy podjąć próbę aresztowania Augusta Sabbe, dostał za udział w tym mordzie, zaplanowanie i wykonanie tego mordu, samochód marki Żiguli. Nie zmienia to postaci rzeczy, że pięć lat później popełnił samobójstwo. Formacja ˝Leśnych braci˝, do której należał August Sabbe, była niezwykłe ciekawym zjawiskiem militarnym na ówczesnej arenie europejskiej. Jeżeli o żołnierzach Armii Krajowej czy WiN, którzy podjęli w Polsce działania przeciwko okupantowi sowieckiemu, można powiedzieć, że charakteryzowała ich niezwykle duża odwaga. W przypadku ˝braci leśnych˝ można mówić wręcz o szaleństwie, gdyż nie tylko funkcjonowali na terenie zajętym przez Sowietów, ale jeszcze na dodatek wiedzieli, co ich czeka. (Dzwonek) Formacja ˝leśnych braci˝ to była formacja nie tylko estońska. ˝Leśnymi braćmi˝ nazywali się również partyzanci litewscy i łotewscy. Dodam, że August Sabbe nie skorzystał z amnestii po śmierci Stalina i wytrwał na swoim posterunku do 1978 r., kiedy to poległ w tej zasadzce, o której wspomniałem. Chciałbym tu jeszcze przy okazji jednym zdaniem dosłownie, bo nie ma czasu, przypomnieć, że nasz ostatni ˝wyklęty˝ Józef Franczak ps. ˝Lalek˝ zginął 21 października 1963 r. w obławie zorganizowanej przez Służbę Bezpieczeństwa. Rodzinie oddano zwłoki pozbawione głowy, a w 2008 r. śp. prezydent Lech Kaczyński pośmiertnie odznaczył go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Dziękuję. (Oklaski)