Mówca: Jan Łopata
Data: 2013-09-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Dziękuję za tę techniczną stronę mojego wystąpienia, za przygotowanie. Bardzo dziękuję. W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt zabrać głos i przedstawić nasze stanowisko odnośnie do sprawozdania Komisji Finansów Publicznych o projekcie ustawy o zmianie ustawy budżetowej na rok 2013 (druku nr 1691) oraz o projekcie ustawy zmieniającej ustawę o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej (druk nr 1681). Wysoki Sejmie! To dość szczególna sytuacja. Po tygodniu bardzo wytężonej pracy, szczególnie w Komisji Finansów Publicznych, o czym przed chwilą informował pan przewodniczący, dzisiaj powtórnie zajmujemy się rządowymi propozycjami zmian w ustawie budżetowej oraz w ustawie pozwalającej niejako na dokonanie zmian w budżecie, czyli w ustawie okołobudżetowej. Na poprzednim posiedzeniu Sejmu starałem się bardzo merytorycznie i w miarę szczegółowo omówić proponowane zmiany. Nie wydaje mi się uzasadnione, by powtórnie do tego wracać. Przypomnę tylko skrótowo, że w ustawie okołobudżetowej, w której w trakcie prac komisji nie wprowadzono żadnych poprawek, wprowadza się istotną regulację zawieszającą działanie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie, modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zmiana tej regulacji to zmniejszenie finansowania potrzeb obronnych o 3 190 209 tys. zł. Jest to znacząca kwota. Tę zmianę wymieniam jako pierwszą, bo to blisko połowa tych tak zwanych, niekiedy dramatycznie przedstawianych, cięć. Może warto, a nawet na pewno warto zauważyć, iż mimo ograniczeń, o których wspomniałem, nakłady na potrzeby obrony to ogromna kwota - 28 252 277 tys. zł. Oczywiście bezpieczeństwo nie ma ceny, czy może bardziej należałoby powiedzieć jednoznacznie, iż niepodległość nie ma ceny. Warto zauważyć, że w założeniach do budżetu państwa na przyszły rok, na rok 2014, proponuje się ustawową regulację, o której wspomniałem, czyli 1,95% PKB na obronność - jest to powrót do istniejących od kilkunastu lat zapisów. W tym miejscu można skonstatować, iż był to taki jednorazowy, bezpośredni wkład armii w tkankę społeczną. Znaczącą wartością i istotną zmianą w tej ustawie jest zmiana dotycząca finansowania infrastruktury kolejowej. Kwota ta to ponad 1 mld zł. Potrzeby inwestycyjne czy też ich finansowanie mają być zabezpieczone wyemitowaniem obligacji przez spółkę kapitałową PKP PLK. W kontekście tej poprawki, tej zmiany prowadzona była w komisjach, ale i w mediach, przed chwilą również na sali sejmowej, w przestrzeni publicznej, dyskusja o tzw. zamiataniu długów pod dywan, o prowadzeniu podwójnej, kreatywnej księgowości. Jednak ci sami krytycy, mając, bo muszą mieć, świadomość o finansowaniu deficytem, finansowaniu długiem wpłat do otwartych funduszów emerytalnych, ani słowem nie zająkną się o bezsensowności tej operacji w sytuacji, kiedy inwestycje współfinansowane bezpośrednio z budżetu są przycinane, ograniczane czy też poszukujemy innego rozwiązania, by je wspomóc. Nasuwa mi się tutaj inny przykład - narodowy program przebudowy dróg lokalnych, świetnie oceniany przez samorządowców, przez rząd również uznany za najlepiej realizowany. I właśnie - deficyt, dług, OFE, i środków na ten cel już kolejny rok brakuje. Tak moim zdaniem trzeba patrzeć i oceniać to przedsięwzięcie zwane drugim filarem, zwane otwartymi funduszami emerytalnymi, tak też trzeba patrzeć na te niemiłe zmiany w ustawie budżetowej, które w pewnym sensie, w dużej części są pokłosiem decyzji sprzed kilkunastu lat. Wysoki Sejmie! Jeśli chodzi o samą ustawę budżetową, to choć proponowane zmiany spotkały się z różną opinią posłów, te, które dotyczyły instytucji, które same to proponowały czy też uczestniczyły czynnie w podejmowaniu decyzji oszczędnościowych, w powszechnej opinii, jeżeli chodzi o ocenę tych zmian, zostały zaakceptowane - nie z zadowoleniem, ale ze zrozumieniem. W trakcie prac okazało się jednak, że część proponowanych zmian wprowadzona jest bez żadnych konsultacji, powiem więcej, bez wiedzy dysponentów tych środków, a mam tu na myśli zmiany w części 85: Budżety wojewodów, w rozdziale 01002. Skutkuje to tym, że Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła poprawkę przywracającą poprzednie i tak bardzo niewystarczające finansowanie. Dotyczyło to sześciu województw. Największych cięć dokonał wojewoda wielkopolski, o kwotę 1 mln 300 tys. zł, ale w czołówce jest również wojewoda lubelski - wojewoda tego próbującego gonić peleton biednego, rolniczego województwa - który dokonał cięć o kwotę 555 tys. zł. Eksperyment wprowadzony kilka lat temu, nadający ośrodkom doradztwa rolniczego status samorządowych osób prawnych podlegających właściwemu miejscowo sejmikowi województwa, ale finansowanych czy dotowanych w dużej części przez budżet państwa via wojewodowie, jest moim zdaniem bardzo ułomny, jest niedobry i również wymaga pilnych zmian. Jednostki doradztwa rolniczego realizują zadania z zakresu doradztwa rolniczego nieodpłatnie. Środki finansowe na działalność statutową ODR-ów podległych aktualnie samorządom, strukturom samorządu terytorialnego, są zabezpieczone średnio, uwaga, na poziomie tylko około 55% w budżetach właśnie wojewodów. Pozostałe środki finansowe pozyskują one z działalności gospodarczej realizowanej w zakresie określonej w ustawie o jednostkach doradztwa rolniczego. Ze zgodnej opinii jednostek doradztwa rolniczego wynika, że otrzymana dotacja budżetowa jest dalece niewystarczająca na pokrycie kosztów ich działalności statutowej. Poświęcam temu zagadnieniu wiele uwagi, bo po pierwsze, będę proponował poprawkę przywracającą pierwotny stan finansowania ośrodków doradztwa rolniczego, przypominam, na średnim poziomie 55% potrzeb, a po wtóre, nie chciałbym, abyśmy wylali dziecko z kąpielą, paraliżując pracę tych ośrodków, w sytuacji gdy Komisja Europejska w swoim rozporządzeniu w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej proponuje wzmocnienie systemu doradztwa rolniczego. Posiadanie przez państwo członkowskie systemu doradztwa rolniczego ma być jednym z elementów tzw. warunkowości wstępnej - chodzi o warunki, które mają zapewnić ramy prawne, strategiczne, instytucjonalne dla efektywnego wdrażania Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Ponadto projekt Unii Europejskiej proponuje w ramach wsparcia szereg działań, które mogą być realizowane przez doradztwo rolnicze lub przy jego udziale. Tworząc Program Rozwoju Obszarów Wiejskich, państwo członkowskie musi wykazać, że zapewniło dostępność doradztwa dotyczącego wymogów wynikających z uregulowań prawnych i wszystkich aspektów związanych ze zrównoważonym zarządzaniem w rolnictwie. To w tym kontekście mówiłem o wylewaniu dziecka z kąpielą, bo odejdą dobrzy specjaliści, dyrektorom nie wystarczy na wynagrodzenia, a jutro nerwowo będziemy tworzyć instytucje wsparcia obszarów wiejskich, bo zagrożone będą unijne pieniądze. Przemyślmy to, bardzo o to proszę, przemyślmy to jeszcze raz. Wysoki Sejmie! W imieniu klubu chciałbym jeszcze zgłosić jedną poprawkę - może trochę zaskakującą, tak na dobrą sprawę zaskakującą również dla mnie samego, bo pochodzę z województwa, które jest beneficjentem tego, o czym za chwilę będę mówił, ale po pierwsze, zgłaszam ją w imieniu klubu, a po drugie, po zastanowieniu i po przemyśleniu tego uważam, że powinniśmy się nad tym pochylić. Zanim jednak to zrobię, zanim zgłoszę tę poprawkę, kilka zdań wytłumaczenia i wyjaśnienia. Otóż w ostatnich miesiącach słowo ˝kryzys˝ odmieniane było przez obywateli, także na tej sali sejmowej, przez wszystkie przypadki. Jego skutki odczuwane są teraz nie tylko przez budżet państwa, i musimy tenże budżet znowelizować, lecz odczuwają je także zwykli obywatele, również samorządy lokalne. To zjawisko kryzysowe spowodowało, że konieczna jest nowelizacja budżetu państwa, trudno też się dziwić, że kryzys dotarł do samorządów, w tym na Mazowsze, do regionu do tej pory powszechnie uważanego za najbogatszy, regionu, który od 2004 r. dzielił się swoim bogactwem z pozostałymi województwami w ramach tzw. janosikowego. O problemie janosikowego nieraz już na tej sali mówiliśmy. Wielu z nas zna także doniesienia medialne na temat konsekwencji, do których doprowadziły przepisy dotyczące tzw. subwencji wyrównawczej. Co do jednego wszyscy chyba się zgadzamy - ideą janosikowego jest piękna idea solidaryzmu społecznego. Bogate województwa, powiaty czy gminy mają się dzielić z biedniejszymi województwami, powiatami czy też gminami i w ten sposób niwelowane mają być dysproporcje rozwojowe pomiędzy bogatymi i biednymi samorządami. Trzeba przyznać, że do tej pory cel ten był osiągany. Pieniądze z Mazowsza wspierały pozostałe województwa. Warto zauważyć i zapamiętać, że od 2004 r. na ten cel centralny region przekazał pozostałym piętnastu województwom 6,2 mld zł. Pamiętajmy jednak, że oprócz samorządu województwa janosikowe płacą również inne samorządy z regionu - gminy i powiaty. O skali wsparcia dla innych regionów świadczy łączna kwota prawie 10 mld zł. 9,9 mld zł - tyle od 2004 r. przekazały w ramach janosikowego samorządy z całego województwa. Warto zauważyć, że w tym czasie z Unii Europejskiej na Mazowsze trafiło 10 mld zł. Reasumując, Mazowsze oddaje innym regionom tyle, ile dostało z Unii Europejskiej. Nie można udawać, że kryzys gospodarczy uderza tylko w budżet państwa. Dotyka on także, i to bardzo dotkliwie, samorządów. Mazowsze, region, który wypracowuje 22% produktu krajowego brutto, nie jest tu niestety zieloną wyspą, tym bardziej że aż 80% dochodów tego województwa stanowią wpływy od przedsiębiorstw w ramach podatku CIT. I teraz tak: o ile nie wiadomo, jakie dochody będzie miało w danym roku województwo, bo trudno przewidzieć, właśnie w okresie kryzysu, wpływy od firm, o tyle w 100% wiadomo, w jakiej wysokości janosikowe będzie ono musiało płacić, to już jest określone. Może jeszcze kilka kwot, kilka liczb - do końca czerwca do budżetu województwa wpłynęło o ok. 200 mln zł mniej niż w analogicznym okresie przed rokiem i aż o 285 mln mniej niż w 2008 r., a tegoroczne janosikowe płacone przez Mazowsze wynosi 661 mln zł, czyli co druga złotówka, która trafia do budżetu od mazowieckich przedsiębiorców, jest przekazywana innym województwom. Należy przyznać, że władze województwa do tej pory mimo kryzysu starały się wywiązywać z obowiązku płacenia subwencji na rzecz pozostałych województw. Aby móc zapłacić czerwcową, lipcową i sierpniową transzę tzw. podatku janosikowego, wprowadzono plan oszczędnościowy. W ten sposób udało się wygospodarować 110 mln zł. Zamrożono dziesiątki inwestycji, realizację innych rozłożono na lata. Tylko w tym roku zmniejszono o 10% dotacje dla urzędu i instytucji podległych i, uwaga, zaciągnięto dodatkowo kredyt w rachunku bieżącym na 200 mln zł. To właśnie z tego kredytu płacone były ostatnie raty janosikowego. Mamy więc niewątpliwie do czynienia z błędem systemowym. Problemem jest algorytm, który nie przewiduje, że po czasie koniunktury może przyjść kryzys. Efektem tego błędu jest obecna sytuacja. Mazowsze, którego pieniądze są wielkim wsparciem dla pozostałych regionów, nie jest w stanie zapłacić ostatnich rat janosikowego, w sumie 220 mln zł. Dlaczego? Starałem się o tym powiedzieć - po prostu fizycznie tych pieniędzy nie ma, nie wpływają one bowiem od podatników, którymi są przedsiębiorcy z Mazowsza. Szanowne Panie i Panowie Posłowie! Solidaryzm nie powinien działać tylko w jedną stronę. Przez lata Mazowsze wspomagało inne regiony. Dziś potrzebuje naszej pomocy. Doraźnym rozwiązaniem ratującym sytuację w tym roku jest pożyczka z budżetu państwa - w tym zakresie chciałbym zgłosić poprawkę - która ma umożliwić konieczne zwiększenie puli środków kierowanych na ten cel. Dlatego wnioskuję o przyjęcie poprawki dotyczącej zwiększenia na rok 2013 puli środków przeznaczonych na pożyczki dla samorządów lokalnych o kwotę, którą wymieniłem, czyli o 220 mln zł. Oczywiście przyjęcie tej poprawki będzie wiązało się ze zwiększeniem deficytu państwa, a zatem i długu publicznego, należy jednak pamiętać, że Mazowsze bez wsparcia nie będzie w stanie wywiązać się z obowiązku przekazania janosikowego. Pamiętajmy, że jeśli do tego dojdzie, ciężar odpowiedzialności i tak spadnie na budżet państwa. Poświęciłem temu tematowi, Wysoki Sejmie, wiele uwagi, ale tak jak w przypadku poprzedniej kwestii zależy nam na rozwiązaniu systemowym, na wskazywaniu przyczyn i ich usuwaniu. Tymczasowe rozwiązanie stanowią zgłoszone przeze mnie poprawki do projektu. (Dzwonek) Bardzo proszę o ich poparcie. Natomiast niewątpliwie potrzebna jest zmiana systemowa, chodzi mi tu o moje poprawki, zarówno pierwszą, jak i drugą. Jednocześnie informuję, że klub będzie głosował za przyjęciem proponowanych zmian w ustawie budżetowej. Panie marszałku, w imieniu klubu bardzo proszę o przyjęcie poprawek. Dziękuję bardzo. (Oklaski)