Mówca: Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Elżbieta Rafalska
Data: 2019-04-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Postaram się oczywiście odpowiedzieć na wszystkie pytania. Postaram się pogrupować te odpowiedzi. Za niektóre pytania dziękuję, ponieważ myślę, że one mogą trochę odkłamać to, co sądzi się o programie 500+, dlatego zacznę od jednego z ostatnich pytań, które dotyczy tzw. marnotrawienia środków. Jest zupełnie nieuprawnione twierdzenie, że rodziny niewłaściwie wykorzystują dodatkowe pieniądze z programu ˝Rodzina 500+˝. Z naszych danych wynika, że te sytuacje mają miejsce niezwykle rzadko i przeciętna miesięczna liczba świadczeń wychowawczych przekazywanych w formie rzeczowej lub opłacania usług w 2019 r. wyniosła 1586, co stanowi 0,04% wszystkich uprawnionych rodzin. Mówię to i podkreślam, a państwo pomimo to uporczywie powtarzacie, że rodziny niewłaściwie wydatkują pieniądze. Kto o tym decyduje, że następuje ta zamiana świadczenia? Otóż pracownicy socjalni, którzy są pracownikami samorządowymi. I tak jak mówiłam w swoim wystąpieniu, tych samorządów, tych gmin jest niemalże 2,5 tys., a tych przypadków mamy 1586. Padło też pytanie, proszę państwa, ile środków trafia na polską wieś i kto jest największym beneficjentem programu 500+. Skoro do tej pory, do końca marca 2019 r. wydaliśmy na program ˝Rodzina 500+˝ łącznie z obsługą niemalże 70 mld zł, to na wieś trafiło blisko 40 mld zł i dotyczy to wszystkich gmin wiejskich, gmin wiejsko-miejskich. A biorąc jeszcze pod uwagę, że wielodzietność częściej występuje na wsi, to wyraźnie widać, że też największym beneficjentem jest polska wieś. Spadki ubóstwa - czy skrajnego samotnych rodziców, czy skrajnego rodzin, rodzin wielodzietnych - tam są znacznie większe. Powtarzało się też pytanie dotyczące skrajnego ubóstwa dzieci w latach 2015-2017. Ono się rzeczywiście obniżyło z poziomu 9% do poziomu 4,7%. Ale największy spadek dokonał się w tym pierwszym roku obowiązywania programu, a więc między rokiem 2015 a rokiem 2016. Proszę państwa, wielokrotnie padało tu pytanie o dzieci z placówek opiekuńczo-wychowawczych, o dzieci z domu dziecka. Chcę tu wyraźnie podkreślić, że przyznanie świadczenia z programu 500+ dotyczy dzieci umieszczonych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu socjalizacyjnego, interwencyjnego, specjalistyczno-terapeutycznego. A więc jeśli chodzi o tę zmianę, o którą posłowie się pytali, czy dzieci z domu dziecka otrzymają to świadczenie, to tak, rzeczywiście skorzystają z tego programu, skorzysta 13 tys. dzieci. Do tej pory korzystały dzieci pozostające w rodzinnych formach pieczy zastępczej. Było też pytanie, proszę państwa, o inflację i wpływ na wysokość świadczenia wychowawczego. Otóż w okresie obowiązywania tego programu w ciągu 10 miesięcy obserwowaliśmy deflację, a więc spadek cen, w ciągu 5 miesięcy ceny się nie zmieniły, a w 21 miesiącach ceny rosły, i to w sposób też zróżnicowany. Proszę też pamiętać, że jak wprowadzaliśmy świadczenie w wysokości 500 zł, to było to świadczenie na bardzo wysokim poziomie finansowania. I tu ta lewa strona tych ław w parlamencie nie wierzyła w to, że jest możliwe wprowadzenie tak wysokiego świadczenia tego typu. Więc, proszę państwa, uczciwie powiedzcie, że skoro dzisiaj kwestionujecie wartość tego programu, to trzeba sięgnąć w pamięci do tego, jakie formy pomocy państwo sami stosowaliście. Powtarza się to pytanie, powraca to pytanie dotyczące dzietności i tej prognozy, czy ta dzietność w wysokości 1,6 wskaźnika dzietności jest możliwa w ciągu 10 lat. Jeżeli, proszę państwa, w ciągu 2 lat dzietność wzrosła z 1,29 do 1,45, to znaczy, że w 2015 r. 100 kobiet urodziło 129 dzieci, a w roku 2017 na 100 kobiet rodziło się 145 dzieci, bo tak wynika z danych wskaźnikowych, to trzeba poczekać i zobaczyć, co się też wydarzy w kolejnych latach. Proszę państwa, odpowiem też na pytanie związane z finansowaniem obsługi tego programu. Proponowałabym, żeby też uważnie zobaczyć, jaki proponujemy w tej ustawie długi okres pobierania tego świadczenia i dlaczego zróżnicowane jest finansowanie obsługi tego zadania. Jakie kwestie się na to składają? Wniosek będzie krótszy, ponieważ nie będzie liczone kryterium dochodowe, co na pewno skłoni większość do składania tych wniosków drogą on-line, co przyspieszy rozpatrywanie tych wniosków. Nie będzie potrzeby badania przez jednostki dochodów członków rodziny. Nie będzie potrzeby stosowania mechanizmu utraty i uzyskiwania dochodu. Nie będzie potrzeby ustalania wielkości gospodarstwa rolnego i oczekiwania na ogłoszenie prezesa GUS-u. Nie będzie weryfikacji wymogu ustaleń alimentów w przypadku rodzica samotnie wychowującego dzieci. Nie będzie wydawana decyzja, tylko będzie mniej pracochłonna informacja o przyznaniu świadczenia zamiast potrzebującej czasu decyzji administracyjnej, która obowiązywała we wcześniejszych okresach świadczeniowych.Od 2021 r. zmianie ulegnie również okres świadczeniowy i terminy składania wniosków, co mocno odciąży samorządy. Proszę państwa, na realizację świadczenia w 2018 r. przeznaczyliśmy 328 mln zł, a w 2019 r. w dotychczasowym kształcie tego programu przy zastosowaniu kryterium dochodowego - 330 mln zł. Ale w roku 2019 na obsługę tego zadania proponujemy kwotę wyższą niż na docelowym poziomie, a więc kwotę 412 mln zł. Zatem samorządy będą miały przyznane większe kwoty, mimo że prowizja, proszę państwa, spada, ale wartość tego projektu, tego programu niemalże się podwaja. Następne pytanie - pracownicy socjalni. Przewodniczący komisji samorządu terytorialnego pytał o sytuację pracowników socjalnych. Przy całym zrozumieniu dla niskich wynagrodzeń i trudnej sytuacji pracowników socjalnych, którzy są trochę w samorządzie zapomnianymi pracownikami, chciałabym powiedzieć, że oni jednak są pracownikami, proszę państwa, samorządowymi i o tym, ile oni zarabiają, decyduje samorząd terytorialny. I znakomicie widać to wtedy, gdy analizujemy wysokość wynagrodzeń pracowników socjalnych na poziomie gmin, gdzie ich wynagrodzenia są zróżnicowane o 500-600 zł, czasami nawet więcej. Proszę państwa, jeżeli chodzi o te pieniądze, które będą na obsługę programu w 2019 r., czyli o 412 mln zł, to to są pieniądze na opłacanie tych pracowników, którzy obsługują te świadczenia rodzinne. Jest to rzesza 19 tys. pracowników, ale nie są to pracownicy pomocy społecznej. Wśród nich tylko 186 osób to pracownicy socjalni. A teraz, jeżeli chodzi o program w tym kształcie, kiedy nie badamy w ogóle kryterium dochodowego, to charakter tego świadczenia i tego projektu przestaje być całkowicie socjalny. Myślę, że również 3-miesięczny okres na wydanie przez samorządy decyzji czy raczej rozpatrzenie wniosku o przyznanie tego świadczenia jest wystarczająco długim okresem, żeby rozpatrzyć te wnioski. Wszystkie osoby, które złożą wnioski drogą on-line od 1 lipca bądź drogą papierową od 1 sierpnia - a drogą internetową będzie można cały czas je składać - dostaną wypłatę z wyrównaniem od 1. I jestem przekonana, że nie będzie żadnych zakłóceń w terminowym wypłacaniu tych świadczeń. A pamiętajmy, że samorządy składają zapotrzebowanie na środki do wojewodów i otrzymują te środki, jak realizują wypłaty. Jeżeli nie będą realizować wypłaty, to po prostu tych środków nie otrzymają. Było też pytanie, proszę państwa, o dodatkowe elementy polityki rodzinnej związane np. z opieką nad małym dzieckiem. A więc chcę powiedzieć, że program ˝Maluch+˝ jest finansowany na poziomie trzykrotnie wyższym niż było to w roku 2015 i na ten program przeznaczyliśmy w roku 2018 r. i w 2019 r. trzykrotnie więcej środków, a więc 450 mln wobec 150, które przeznaczał rząd Platformy Obywatelskiej i PSL-u. A opieką nad małym dzieckiem objętych jest 20% polskich dzieci i w okresie naszych rządów przybyło 100 tys. nowych miejsc opieki nad małym dzieckiem. Pojawiało się znowu to pytanie, proszę państwa, o dzietność, jak to wyglądało w ocenie skutków regulacji, jak wyglądało w prognozach GUS-owskich. Prognoza GUS-owska mówiła, że w 2018 r. powinno się urodzić 360 tys. dzieci, a urodziło się według tych danych GUS-u 388 tys. Ta prognoza GUS-u na poziomie 360 tys. to również bardzo wysoka prognoza. Jakie są wydatki na ten program? Otóż wzrost wydatków w drugim półroczu 2019 r. przy finansowaniu tego świadczenia na każde dziecko bez zastosowania kryterium dochodowego to jest wzrost na poziomie 9600 mln zł. W 2020 r., kiedy będzie pełne całoroczne finansowanie programu ˝Rodzina 500+˝, wydatki wyniosą 41 mld zł. Padło też pytanie, na ile, proszę państwa, ten program wpłynie na polskie PKB. Przypominam sobie sytuację, w której wprowadzaliśmy ten program w 2016. Mówiliśmy wtedy o tych prognozach, które będą wynosiły 0,4-0,5 PKB. Z całą pewnością możemy powiedzieć, że te środki, które zostaną wypłacone w ramach dodatkowej ˝Emerytury+˝ dla emerytów w wysokości niemalże 11 mld zł plus prawie 10 mld zł z ˝Rodzina 500+˝ z tego, co nie było, stanowią łącznie dodatkowe 20 mld zł i z całą pewnością wpłyną na konsumpcję. (Poseł Elżbieta Radziszewska: Ile warte dzisiaj 500+?) Chciałabym jeszcze, proszę państwa, odnieść się... (Poseł Elżbieta Radziszewska: Wartość nabywcza 500+ dzisiaj?) ...do tego zarzutu, który państwo tu też często podnosiliście, że program nie finansował samotnych matek. Otóż chcę powiedzieć, że z danych Głównego Urzędu Statystycznego pokazujących spadki ubóstwa wynika, że te spadki ubóstwa w największym stopniu dokonały się wśród rodzin, rodziców samotnie wychowujących dzieci, w przypadku rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym, jak również w dużym zakresie w przypadku rodzin z trójką dzieci. I to nie są dane ministerialne, lecz są to dane Głównego Urzędu Statystycznego. Dzisiaj, po zniesieniu kryterium dochodowego, nie będzie tej bariery dostępności tego programu, więc wszystkie obawy, które przedtem były wyrażane... (Głos z sali: Ile jest warte 500+?) ...na pewno przestaną istnieć... (Poseł Elżbieta Radziszewska: Pani minister, wartość nabywcza 500 zł dzisiaj?) ...i będzie mniej powodów do atakowania (Dzwonek) tego naszego prorodzinnego programu. Dziękuję. (Oklaski)