Mówca: Marek Balt
Data: 2015-06-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Sojusz Lewicy Demokratycznej zaprezentować stanowisko dotyczące sprawozdania Komisji Zdrowia o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, druk nr 608, oraz o rządowym projekcie ustawy o leczeniu niepłodności, druk nr 3245. Celem projektowanej ustawy jest zaspokojenie niezwykle palących i istotnych potrzeb społecznych, jakimi są ochrona zdrowia rozrodczego oraz ukształtowanie sytuacji prawnej w taki sposób, aby pozwoliła na zastosowanie metod leczenia niepłodności przy jednoczesnej właściwej ochronie osób korzystających z procedury in vitro oraz dzieci urodzonych w wyniku wykorzystania metod wspierania prokreacji. Ustawa ma również na celu implementację postanowień czterech dyrektyw unijnych, które mają zapewnić przestrzeganie bezpieczeństwa oraz odpowiednich norm jakości przy użyciu tkanek i komórek ludzkich w procedurach leczenia niepłodności. Potrzeba jak najszybszego uregulowania powyższej materii wynika także ze stanu faktycznego, jakim jest stosowanie już od wielu lat zapłodnienia in vitro w klinikach na terenie całego kraju, jako że powyższa metoda nie jest prawem zabroniona. Natomiast ze względu na brak unormowań przebieg owej procedury odbywa się bez jakiejkolwiek kontroli ze strony państwa czy obywateli, gdyż nie posiadamy ku temu odpowiednich przepisów. Pozostawienie przez lata tak ważnej społecznie kwestii bez odpowiedniej regulacji prawnej jest ogromnym zaniedbaniem, do jakiego doprowadziła koalicja PO-PSL. Warto w tym miejscu nadmienić, iż ratyfikowane przez Polskę międzynarodowe traktaty nakazują, aby państwa respektowały, strzegły i szanowały prawo każdego obywatela do dostępu do najwyższej jakości usług w zakresie ochrony zdrowia psychicznego i fizycznego, natomiast w katalogu podstawowych praw i wolności człowieka już od wielu lat umieszczone są prawa reprodukcyjne. Dzięki zapisom międzynarodowych traktatów mamy zagwarantowane prawo do korzystania z osiągnięć wynikających z postępu naukowego, takich jak techniki leczenia niepłodności, w tym metoda in vitro. Tym bardziej zadziwiające jest, że Polska od wielu lat nie wywiązuje się ze swoich obowiązków w sferze międzynarodowej. Dzisiaj mamy informację, że Polska przegrała również proces w tej sprawie. Przyjęcie ustawy o leczeniu niepłodności jest więc niezwykle potrzebne i ta potrzeba była aktualna przez 10 ostatnich lat. Problem niepłodności, śmiem rzec, stał się poniekąd znakiem charakterystycznym naszych czasów. Pragnę w tym miejscu zaznaczyć, że Sojusz Lewicy Demokratycznej zawsze był gorącym zwolennikiem przyjścia z pomocą blisko 2 mln Polaków, którzy borykają się z problemem bezdzietności. Można również powiedzieć, iż nie jest to wyłącznie problem w wymiarze indywidualnym, którego doniosłość ograniczałaby się do par pozbawionych szansy na spełnienie się w rodzicielstwie. Chodzi również o problem natury ogólnej, problem demograficzny, z jakim boryka się nasze społeczeństwo. To właśnie Sojusz Lewicy Demokratycznej jest jedyną formacją polityczną, która z całą konsekwencją od 10 lat sygnalizowała potrzebę uregulowania kwestii dotyczących przeprowadzania zabiegów in vitro i refundowania zabiegów in vitro z budżetu państwa. Wymaga zaakcentowania fakt, że aktywność Sojuszu Lewicy Demokratycznej w tej kwestii nie była nigdy pozorowana i sprowadzała się do bardzo konkretnych działań przynoszących wymierne efekty. Ustawa, której wejście w życie niesie za sobą doniosłe skutki prawne w tak wrażliwej dziedzinie życia człowieka, jaką jest prokreacja, i która ingeruje w sferę naszych wolności i praw, powinna przede wszystkim spełniać wymóg zgodności z konstytucją, która jest gwarantem naszych praw i wolności. Projekt ustawy ze względu na swoją specyfikę wprowadza wiele pojęć i definicji, jak np. zarodek, dawstwo zarodka, oraz uregulowań, jak np. zakaz tworzenia chimer i hybryd oraz zakaz klonowania ludzi, które w ocenie Sojuszu Lewicy Demokratycznej wyczerpują cechy konstytucyjnych wartości: poszanowania godności człowieka, prawa do życia prywatnego i rodzinnego oraz prawnej ochrony życia i zdrowia. Przepisy ustawy są napisane w sposób ścisły i całościowy. Nie stosuje się w niej szkodliwych w tym wypadku pojęć i sformułowań wartościujących. Ustawa kompleksowo reguluje kwestie związane z badaniem niepłodności, stosowaniem metody medycznie wspomaganej prokreacji, działaniami władz publicznych w zakresie ochrony i promocji zdrowia rozrodczego oraz standardami działania placówek medycznych, w których wspomagana jest prokreacja. Zapisami budzącymi nasze zastrzeżenia i co do których Sojusz Lewicy Demokratycznej zgłaszał poprawki, które, niestety, zostały odrzucone, są zapisy przyznające prawo do korzystania z procedur medycznie wspomaganej prokreacji tylko osobom, które pozostają w związku małżeńskim bądź partnerskim, co stanowi dyskryminację osób samotnych. Takie ograniczenie jest sprzeczne z prawem do samostanowienia w prawach prokreacji, w tym z prawem do posiadania potomstwa. Kolejnym szkodliwym zapisem jest ograniczenie liczby komórek jajowych poddawanych zapłodnieniu. Zajmujemy stanowisko, że w tym przypadku liczba zarodków powinna zależeć od ustaleń lekarza prowadzącego, gdyż tylko lekarz znający indywidualne uwarunkowania pacjentki może prawidłowo ocenić sytuację i podjąć właściwą dla zdrowia oraz dobra kobiety decyzję. Nie powinien czynić tego arbitralnie ustawodawca. Pragnę w tym miejscu przypomnieć, że już w 2005 r. rząd Sojuszu Lewicy Demokratycznej zapewnił w budżecie państwa środki na finansowanie metody in vitro oraz przygotował program ich wykorzystania na lata 2006-2008. Niestety, rząd PiS po dojściu do władzy jesienią 2005 r. zarzucił realizację tego programu. Na marginesie warto przy tej okazji przypomnieć, że obecny projekt autorstwa Prawa i Sprawiedliwości grozi restrykcjami karnymi wobec lekarzy stosujących metodę in vitro. Decyzje polityczne tamtego rządu spowodowały, iż możemy mówić o straconej dekadzie pod kątem poprawy dzietności w polskim społeczeństwie, stworzenia szansy dla kobiet na szczęśliwe macierzyństwo, na poprawę obrazu demograficznego. Co działo się później, już pod rządami Platformy Obywatelskiej? Otóż pod rządami PO nie było wcale lepiej. Tak naprawdę program rozrodu wspomaganego medycznie nie został przez PO uruchomiony. Co prawda, w 2008 r. premier Donald Tusk wspomniał o potrzebie refundacji in vitro, ale niestety, na bliżej niesprecyzowanych obietnicach się skończyło. Nie poszły za nimi żadne konkretne działania. Przypomnijmy, iż pierwszym projektem, który szczegółowo regulował kwestie warunków stosowania metody rozrodu wspomaganego medycznie, metody in vitro, oraz kwestie działania banków komórek rozrodczych i zarodków, był projekt autorstwa klubu poselskiego SLD. Mowa o projekcie ustawy o zmianie ustawy o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, który złożyliśmy w Sejmie już w grudniu 2011 r. Niestety, nie było klimatu politycznego ani woli, także ze strony PO, aby procedować nad tym projektem. Kolokwialnie mówiąc, nasz projekt trafił do zamrażarki. Dopiero po ponad 3 latach, 9 kwietnia 2015 r., odbyło się jego pierwsze czytanie. Kolejnym konkretem, a także istotnym wkładem Sojuszu Lewicy Demokratycznej w upowszechnianie metody in vitro i umożliwianie korzystania z niej ludziom niezamożnym były działania SLD rządzącego w Częstochowie. To właśnie rządząca w Częstochowie Lewica i prezydent Częstochowy Krzysztof Matyjaszczyk z Sojuszu Lewicy Demokratycznej sprawili, iż po raz pierwszy w kraju w budżecie miasta, tu akurat na rok 2012, zapisano pieniądze na dofinansowanie zabiegów parom, które bezskutecznie starały się o dziecko. Zależało nam na tym, aby z tej metody leczenia niepłodności mogły skorzystać pary, które ze względu na niskie dochody nie mogły same sobie na nią pozwolić. To właśnie krok prezydenta Częstochowy Krzysztofa Matyjaszczyka był pionierski i dał impuls do tego, iż później, bo w 2013 r., kwestię in vitro uregulowano w ramach finansowanego z budżetu państwa programu rządowego, wzorowanego m.in. na programie częstochowskim. Nadal brakowało jednak rozwiązań rangi ustawowej. Dopiero w 2013 r. Platforma Obywatelska prawdopodobnie powodowana presją zbliżającej się kampanii postanowiła podjąć temat finansowania in vitro i wprowadzić procedury w akcie o randze ustawy. Można powiedzieć, że lepiej późno niż wcale, jednak nasuwa się dygresja, że projekt ustawy, nad którym dzisiaj procedujemy, powinien wejść w życie już w 2008 r. Polska jawi się jako jedyny kraj w Unii Europejskiej, który nie ma uregulowań prawnych w sprawie in vitro. Obydwa projekty, projekt rządowy i projekt Klubu Poselskiego SLD, są w dużej mierze zbieżne. Projekt rządowy zasadniczo osadzony jest wręcz na pomysłach zaczerpniętych z projektu SLD. Różnica między obydwoma projektami sprowadza się do tego, że ten rządowy ogranicza liczbę żeńskich komórek rozrodczych, które mogą być poddane zapłodnieniu pozaustrojowemu, do maksymalnie sześciu, poza wskazanymi wyjątkami odnoszącymi się do kobiet po 35. roku życia. Projekt rządowy adresuje metodę in vitro do par, które leczyły się przez co najmniej jeden rok. Projekt SLD przewiduje dostępność tej metody także dla kobiet samotnych. Jak już wspomniałem, autorzy projektu rządowego czerpali rozwiązania z projektu SLD. Ale nie mamy o to pretensji. Natomiast ustawę można było uchwalić znacznie wcześniej. Bardzo liczę na to, iż uda nam się zakończyć proces legislacyjny jeszcze (Dzwonek) przed końcem kadencji Sejmu. Będzie to istotny krok w dobrą stronę. Pomimo że zgłaszane przez klub Sojuszu Lewicy Demokratycznej poprawki nie zostały przyjęte, ze względu na fakt, że jest to projekt niezwykle pilny i potrzebny, klub Sojuszu Lewicy Demokratycznej wyraża pozytywną opinię na jego temat i będzie głosował za jego przyjęciem. W drugim czytaniu nie zgłaszamy żadnych poprawek. Dziękuję.