Mówca: Krzysztof Lipiec
Data: 2014-07-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Bardzo dziękuję. Pani Marszałek! Panie Profesorze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam przyjemność podzielić się kilkoma refleksjami na temat przedłożonej przez prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego informacji o działalności sądownictwa administracyjnego w dwóch latach: 2012 r. i 2013 r. Najpierw uwaga pod adresem kierownictwa Sejmu. Tak naprawdę, jeśli chodzi o społeczną kontrolę nad sądownictwem, w naszym państwie takiej kontroli nie ma. Sejm sprawuje namiastkę takiej kontroli, quasi-kontrolę. To jest z wielką szkodą, że sprawozdanie prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego rok leżało w marszałkowskich szufladach i dopiero dzisiaj rozpatrujemy sprawozdania z dwóch lat działalności sądu. Sądzę, że tak nie powinno być, albowiem ta debata, jeśli ma być debatą poważną, powinna odbywać się po to, aby ci, którzy decydują o funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości, władzy sądowniczej, brali pod uwagę również głos przedstawicieli narodu w tej Izbie. Jeśli chodzi o funkcjonowanie sądownictwa administracyjnego, muszę powiedzieć, że z wielką uwagą wysłuchałem wystąpienia pana profesora zarówno dzisiaj, jak i podczas posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Nie ukrywam, że moja ocena funkcjonowania tego systemu wpisuje się w zasady demokratycznego państwa prawnego. Dobrze, że sądownictwo administracyjne istnieje i bardzo dobrze stało się również, że konstytucja z 1997 r. narzuciła obowiązek wprowadzenia dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego. Ten rok jest akurat 10. rokiem funkcjonowania tego systemu. Patrzę jednak na to wszystko z pewnym niepokojem i nie jestem takim optymistą jak pan profesor, który dzisiaj raczył przedstawić, że sądownictwo administracyjne w naszym państwie jest sprawnym sądownictwem. Rzeczywistość troszkę skrzeczy. Nie chcę odnosić się do statystyk, w moim przekonaniu im więcej spraw, tym gorzej dla administracji publicznej, albowiem właśnie sądownictwo administracyjne stoi na straży dobrych rozstrzygnięć administracji publicznej, szczególnie względem swoich obywateli, ale powiem tak: najbardziej niepokoi mnie kwestia, która dzisiaj mocno była tu poruszana, dotycząca długości postępowania sądowoadministracyjnego. Jeśli uwzględni się ponadto postępowanie wcześniejsze administracyjne, które też jest dwuinstancyjne, to okazuje się, że nawet dobre dla obywateli rozstrzygnięcia mogą być dla nich wielką krzywdą. Sądzę, że niejednokrotnie to odczuwaliśmy, może nie na własnych skórach, ale często o tym można było usłyszeć, że zanim zapadł prawomocny wyrok sądu administracyjnego, upadła niejedna firma. To jest właśnie skutek takiego działania. Wiąże się to również, w kontekście przywołanej kwestii, z niewydolnością organów skarbowych naszego państwa. Cóż z tego, że będzie dobry, korzystny wyrok sądu administracyjnego, jeśli podmiotu gospodarczego już nie będzie. Nie chcę kontestować orzeczeń w tym sensie i oceniać, czy są one dobre czy złe, bo rozumiem kwestie niezawisłości sędziowskiej, ale podnoszę z trybuny sejmowej sprawę zbyt długotrwałego postępowania, i podnoszę ją również w obecności ministra sprawiedliwości, który przysłuchuje się tej debacie, bo uważam, że chociaż tyle minister sprawiedliwości powinien mieć co czynienia, aby usprawnić wymiar sprawiedliwości w naszym państwie. Tyle chyba minister sprawiedliwości może. To są kwestie związane przede wszystkim z odpowiednim finansowaniem władzy sądowniczej, wymiaru sprawiedliwości, a jestem przekonany, że gdyby znalazło się miejsce w wymiarze sprawiedliwości dla sędziów, którzy oczekują dzisiaj na wolne etaty, ta sprawa wyglądałaby zupełnie inaczej. Czas biegnie i chciałbym poruszyć dwie następujące kwestie. Otóż nie wiem, czy przypadkiem na przewlekłość postępowania nie miałby wpływu powrót do dobrego, w moim przekonaniu, sposobu inicjowania procesu sądowoadministracyjnego, tak jak to było kiedyś przy jednoinstancyjnym postępowaniu, bo dzisiaj tak naprawdę zainicjowanie procesu sądowo-administracyjnego jest uzależnione od organu, na który obywatel składa skargę. Mamy w tej materii wiele niedociągnięć. Bardzo często zdarza się tak, że łamane są terminy wynikające z ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z drugiej zaś strony następuje dozowanie przez organ materiałów niezbędnych do tego, aby sąd mógł wszcząć takie postępowanie. Znam kilka przykładów, o jednym mówiłem kiedyś panu profesorowi. To są rzeczy niedopuszczalne. Nie wiem, daję to pod rozwagę. Oczywiście to jest związane z nowelizacją ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale sądzę, że warto byłoby podjąć taką refleksję w gremiach prawniczych. Kolejna kwestia. W moim przekonaniu sądownictwo administracyjne powinno zwrócić szczególną uwagę na kontrolę nad działalnością związaną z samorządem terytorialnym, szczególnie w kontekście kontrolowania rozstrzygnięć nadzorczych, jak również uchwał i zarządzeń organów samorządów terytorialnych, bowiem nienadanie priorytetu tym sprawom bardzo często skutkuje tym, że chociażby prawo miejscowe wchodzi w życie po czasie. Są też takie sytuacje, kiedy terminy określone ustawowo, traktowane przez sądy jako terminy instrukcyjne, są nachalnie łamane - to jest w moim przekonaniu bardzo niezrozumiałe - rzecz dotyczy chociażby spraw związanych z badaniem uchwał czy też rozstrzygnięć nadzorczych w sprawie stwierdzenia nieważności mandatów radnych czy też organów wykonawczych gmin. Takie sytuacje powodują, że na przykład w kontekście kiedy stwierdzenie tej nieważności następuje na skutek prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego, gdzie sąd powszechny określa zakaz zajmowania stanowiska na dany okres, to w wyniku przewlekłego postępowania przed sądem administracyjnym ten okres ustanowiony przez sąd powszechny zaciera się z racji niewydolności sądownictwa administracyjnego w tej materii. Oczywiście mam świadomość tego, że ustawa, która te sprawy określa, zmieniona parę lat temu, jest złą ustawą. Tak być nie powinno, bo wcześniej nie mieliśmy do czynienia z takimi sytuacjami. Postulowałbym również i taką rzecz, która mogłaby przyczynić się do usprawnienia funkcjonowania sądownictwa administracyjnego. Nie sądzę, żeby to było wkroczenie w niezawisłość sędziowską, ale uważam, wynika to zresztą z informacji, że orzeczenia sądowoadministracyjne, mocą których sprawa wraca do ponownego rozpatrzenia przed organem administracji publicznej - bardzo często tak się dzieje - że te akty prawne organów administracji publicznej nie uwzględniają wytycznych, które legły u podstaw wydania orzeczenia sądowego. Nie wiem, czy nie warto byłoby, jeśli chodzi o sądownictwo, zaszczepić taką myśl, żeby jednak sądy administracyjne wydawały orzeczenia co do meritum sprawy i przesądzały o tej sprawie, albowiem to z pewnością również przekładałoby się na to, że ten proces, proces sądowo-administracyjny mógłby ulec skróceniu. Czas się kończy, więc powiem, że generalnie Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość przyjmuje informację prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uważamy, że debata na temat funkcjonowania sądownictwa administracyjnego dowodzi, że służy ono ludziom (Dzwonek), to nie ulega żadnej wątpliwości. Jedyną wadą tego sądownictwa, wbrew temu optymistycznemu podejściu pana profesora, jest jednak przewlekłość postępowań, to, że postępowania przed sądem administracyjnym są długotrwałe. Gdyby nasze władze niezależnie od tego, gdzie przyszło im funkcjonować, uczyniły coś, aby to skrócenie postępowania przed sądem administracyjnym mogło mieć miejsce, byłoby to bardzo dobre dla tych, którzy z tego sądownictwa muszą korzystać. Bardzo dziękuję. (Oklaski)