Mówca: Sprawozdawca Władysław Kurowski
Data: 2023-02-09 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Jak pan minister wspomniał wcześniej, liczba osób po 60. roku życia w jednym roku tylko wzrosła o 28 tys. i ta tendencja niestety, można powiedzieć, będzie utrzymywała się przez wiele, wiele lat. Dlatego tak ważne i istotne są wszelkie działania, które podejmujemy na rzecz tej rozszerzającej się grupy osób w Polsce. Niniejsza informacja była tematem pracy komisji senioralnej w dniu 10 stycznia 2023 r. Informacja prezentuje aktualną sytuację społeczno-ekonomiczną osób starszych w Polsce. Przedstawione dane dotyczą w szczególności zagadnień z zakresu sytuacji demograficznej, ale też ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności poziomu usług społecznych, czy też wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. Dokument ten zawiera opracowanie na temat stanu realizacji polityki społecznej wobec osób starszych. Niniejsze opracowanie zawiera najbardziej aktualne i dostępne dane statystyczne, które są istotne dla polityki senioralnej. Członkowie komisji senioralnej podkreślają ogrom pracy, szczegółowość i zakres przedłużonej informacji, co uzasadnia podziękowanie wszystkim osobom i instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu informacji o sytuacji osób starszych w Polsce w 2021 r. Na przestrzeni ostatnich lat zauważalne są w naszym kraju rozwój i upowszechnienie form zdrowego, aktywnego starzenia się, a także wzmocnienie umiejętności cyfrowych osób starszych. Tendencje wzrostowe dotyczą również, społecznego uczestnictwa seniorów w lokalnych społecznościach oraz różnych inicjatywach z zakresu integracji wewnątrz- i międzypokoleniowej. Komisja zauważa, że z roku na rok wzrasta liczba miejsc przyjaznych seniorom, w tym m.in. w dziennych ośrodkach wsparcia. Dodatkowo stały poziom zainteresowania dotyczy zajęć prowadzonych przez uniwersytety trzeciego wieku. Liczba gminnych i wojewódzkich rad seniorów także zmienia się na korzyść. W trakcie dyskusji nad informacją poproszono również o uzupełnienie w trzech punktach tej informacji, która była przedstawiona. Myślę, że sukcesywnie w poszczególnych komisjach będzie to uzupełniane. Podkreślono w trakcie posiedzenia komisji, że sytuacja osób starszych w ostatnich latach znacznie się poprawiła. Jednak oczywiście nie można poprzestać na tych osiągnięciach i rozwiązaniach korzystnych dla seniorów. W nadchodzących latach niezbędny jest dalszy rozwój oferty w przypadku usług i zajęć skierowanych do osób starszych, w szczególności przeciwdziałąjących marginalizacji, separacji i samotności, wzmacniających samodzielność i gwarantujących pełne uczestnictwo w życiu społecznym. Ważne jest również kontynuowanie działań już podejmowanych, które mają na celu zabezpieczenie sytuacji materialnej osób starszych. Mam tu na myśli np. trzynastą czy czternastą emeryturę. W szczególności chodzi o tych o najniższych dochodach, aby zapewnić im bezpieczeństwo ekonomiczne i umożliwić godne życie. Potrzebny jest też pakiet wsparcia nie tylko finansowego, ale także organizacyjno-usługowego dla samotnych, sędziwych seniorów o najniższych dochodach, którzy nie mogą liczyć na pomoc rodziny, chociaż oczywiście pomoc rodzinny jest najważniejsza i żadna instytucja za rodzinę nie zrobi. Dlatego tak ważne jest wsparcie samej rodziny właśnie w niesieniu pomocy tej osobie starszej. Wyzwaniem jest także zadbanie o dobrą kondycję psychofizyczną seniorów, przeciwdziałanie ich samotności, zintensyfikowanie działań z zakresu profilaktyki zdrowotnej, a także generalnie przedłużenie w miarę możliwości okresu niezależności seniorów i zachowanie umiejętności radzenia sobie przez osoby starsze w sytuacjach kryzysowych i stresowych. Działania te powinny być ukierunkowane na wzmocnienie nowych umiejętności, tj. zastosowanie nowoczesnych technologii w życiu codziennym, obsługę urządzeń mobilnych, naukę języków obcych i regularną aktywność fizyczną. Wyniki prognozy odnośnie do ludności na lata 2014-2050 wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Mimo przewidywanego spadku liczby ludności w tym okresie o ok. 4 mln osób w Polsce, spodziewany jest systematyczny wzrost liczby osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie na koniec tego horyzontu do 13,7 mln. Jak pamiętamy, dziś mamy ok. 12,8. O tyle samo wzrośnie też liczba osób starszych, czyli o ok. 4 mln. Mimo że ubędzie 4 mln osób w ogóle w Polsce, to tych osób starszych przybędzie 4 mln. I w tym czasie będzie to już blisko 40% populacji całego społeczeństwa. Stąd też widzimy, jak wielkie jest to wyzwanie dla nas wszystkich, dla polskiego rządu w szczególności. W związku z postępującym procesem starzenia się demograficznego Polski konieczna jest także edukacja społeczeństwa w zakresie naturalnych procesów starzenia się i ich skutków, a przede wszystkim w zakresie zmieniających się wraz z wiekiem i stanem zdrowia potrzeb i możliwości ochrony zdrowia czy infrastruktury w środowisku lokalnym. Potrzebne jest wprowadzenie zagadnień dotyczących potrzeb seniorów do wszelkich programów edukacyjnych, dyskusji, spotkań i badań prowadzonych przez różne środowiska. Ta skuteczna i aktywna polityka senioralna powinna uwzględniać także wsparcie seniorów na rynku pracy, poprawę ich sytuacji ekonomicznej, a także zapewnienie im elastycznych form zatrudnienia. Chcę przypomnieć wszystkim, że jest przecież piękne udogodnienie, które od niedawna funkcjonuje. Seniorzy mogą pracować bez płacenia podatku PIT. Mamy PIT/0 na pracę dla seniora. Skuteczna i aktywna polityka senioralna powinna uwzględniać także wsparcie seniorów na rynku pracy i poprawę ekonomiczną, a także zachowanie elastycznych form zatrudnienia. W obszarze ochrony zdrowia w nadchodzących latach niezbędne są utrzymanie priorytetu rozwoju geriatrii, poprawa dostępności doświadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych oraz kształcenie i doskonalenie zawodowe wszystkich służb medycznych, w tym gerontologii. Zgodnie z danymi z rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą, na koniec w 2021 r. w szpitalach funkcjonowało 61 oddziałów geriatrycznych, które dysponowały 1236 łóżkami. Oczywiście tych miejsc jest znacznie więcej, bo przecież to nie tylko miejsca szpitalne. Mamy też ZOL-e, mamy domy pomocy społecznej czy hospicja, w których te osoby starsze, niesprawne, też mogą być umieszczone. Niemniej jednak nadal mamy tutaj zapotrzebowanie na pewnym poziomie. Co ważne, trzeba wspomnieć, że liczba lekarzy geriatrów w ostatnich latach zwiększa się, co jest dobrym symptomem. Jeszcze w 2015 r. było ich 338, a na koniec roku 2021 - 534. To jest znaczny wzrost liczby lekarzy. Wygląda na to, że w następnych latach ta tendencja będzie się utrzymywać. Do dziś odczuwamy jednak braki w medycynie paliatywnej, co wyraża się kolejkami do hospicjów domowych i stacjonarnych, co związane jest z brakiem lekarzy medycyny paliatywnej. Dziś rząd podejmuje różne działania zmierzające do poprawy sytuacji, np. poprzez zwiększenie liczby kształconych lekarzy. Jednocześnie potrzebne jest kontynuowanie działań z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki chorób, w tym rozwijanie oferty edukacyjnej dla osób starszych z zakresu prowadzenia zdrowego i aktywnego trybu życia, podniesienia świadomości w zakresie skutków niebezpiecznych zachowań oraz nowych rozwiązań technologicznych wykorzystywanych w większości obszarów życia. Członkowie komisji i wszyscy uczestniczący eksperci zauważają różnice w długości życia między kobietami i mężczyznami. To jest tendencja utrzymująca się w Polsce już od dawna. Skąd się ta różnica bierze? Przyczyny mogą być różne, natomiast trzeba powiedzieć, że mężczyźni na pewno rzadziej korzystają z profilaktyki niż kobiety, a 1/4 z nich uważa, że profilaktyka jest w ogóle zbędna. Częściej też mają nadwagę, a 30% mężczyzn to palacze. Dlatego tak ważne są kampanie w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki kierowane do osób starszych, a w szczególności właśnie do części męskiej. Wszelkie nowe działania powinny być projektowane przy udziale osób starszych oraz na podstawie kompleksowej diagnozy potrzeb i zasobów tej grupy. Do ich realizacji już obecnie zaangażowani są m.in. wyznaczeni przez wojewodów, prezydentów, burmistrzów, starostów pełnomocnicy do spraw seniorów, których głównym obowiązkiem jest koordynacja całości zadań i programów podejmowanych zgodnie z właściwością na rzecz osób w wieku senioralnym. Członkowie komisji dobrze oceniają decyzję o powołaniu pełnomocników i ich wpływ na poprawę sytuacji osób starszych. Komisja Senioralna po rozpatrzeniu rządowej informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2021 r., druk nr 2823, oraz przeprowadzonej dyskusji wnosi do Wysokiego Sejmu o jej przyjęcie. Na uwagę zasługuje fakt, że informacja została przyjęta przez komisję bez sprzeciwu. Trzeba tutaj faktycznie powtórzyć to, że tak jak dzisiaj poziom opieki nad rodziną jest znacznie wyższy niżeli parę lat temu, tak samo poziom opieki nad częścią senioralną też jest znacznie wyższy aniżeli jeszcze kilka lat wcześniej. Dziękuję bardzo. (Oklaski)