Mówca: Zbyszek Zaborowski
Data: 2013-10-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jest podstawą ładu państwowego i jako podstawowy akt prawny powinna być aktem stabilnym, trwałym, rzadko zmienianym. Jednak warunki społeczne i polityczne są zmienne. Myślę, że jedną z przyczyn zmiany konstytucji będzie polskie członkostwo w Unii Europejskiej. W traktacie akcesyjnym bowiem zobowiązaliśmy się swego czasu do przyjęcia wspólnej waluty i to oczywiście wymaga w przyszłości zmiany funkcji Narodowego Banku Polskiego. Taka zmiana konstytucji będzie potrzebna. Polska lewica w zasadzie od momentu powstania niepodległego państwa polskiego, II Rzeczypospolitej, postulowała likwidację izby wyższej. Dzisiaj warto ponownie rozważyć tę sprawę. Polska jest krajem unitarnym. System dwuizbowy, izba wyższa, w tym wypadku Senat, jest zjawiskiem spotykanym w praktyce konstytucyjnej krajów europejskich, ale przede wszystkim tam, gdzie państwo ma ustrój federalny, składa się z autonomicznych podmiotów. W Polsce funkcje ustrojowe Senatu są dosyć ograniczone. Jeżeli szukamy oszczędności, zwłaszcza dzisiaj, kiedy budżet jest w trudnej sytuacji, kiedy zadłużenie państwa polskiego ciągle rośnie, być może warto się nad tym zastanowić. Jeżeli dojdzie do pracy nad projektem zmian w konstytucji autorstwa posłów Prawa i Sprawiedliwości, Sojusz Lewicy Demokratycznej złoży również inne wnioski konstytucyjne. Dzisiaj mamy przed oczyma konkretny projekt, który zajmuje się kwestią inicjatywy obywatelskiej, zajmuje się kwestią referendum ogólnokrajowego oraz sposobem zmiany konstytucji. Główną cechą i celem tych zmian, które posłowie Prawa i Sprawiedliwości nam przedstawiają, jest wzmocnienie roli suwerena, narodu w procesie ustawodawczym, wzmocnienie roli podstawowego podmiotu władzy, a więc narodu. W moim przekonaniu trzeba z uwagą pochylić się nad tymi propozycjami. To są cenne propozycje niezależnie od tego, kto je przedstawia, niezależnie od faktu, że w 2005 r. Prawo i Sprawiedliwość przedstawiło projekt konstytucji IV Rzeczypospolitej, w którym nie tylko nie było tego typu zapisu, ale w swojej istocie projekt ten przypominał bardziej konstytucję kwietniową z 1935 r. niż Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z roku 1997. Jednak cieszę się. Wydaje mi się, że powinno to być wspólną radością całych elit politycznych, że opozycja zmienia polityków, zmienia ludzi, zmienia się również, jeżeli chodzi o myślenie w kierunku przekazania większej władzy obywatelom. Co mamy w projekcie? Mamy propozycję wzmocnienia inicjatywy ustawodawczej przysługującej grupie obywateli liczącej co najmniej 100 tys. osób. To jest, nie lekceważyłbym tego, panie pośle, duża grupa. 100 tys. obywateli zatroskanych jakąś sprawą to duża grupa. Jeżeli taka grupa składa projekt obywatelski, to nie należy odrzucać go w pierwszym czytaniu. W uzasadnieniu autorzy mówią, że istotą rzeczy jest, aby w przypadku projektu obywatelskiego wnioskodawcy mieli takie same prawa, jak przedstawiciel wnioskodawców w przypadku projektów sejmowych, senackich czy rządowych. W moim przekonaniu ten artykuł idzie dalej - wzmacnia rolę inicjatywy obywatelskiej, bo mówi o dyskontynuacji, odrzuca dyskontynuację i wprowadza zakaz odrzucania w pierwszym czytaniu. A więc tu nie chodzi o równoprawny status, tu chodzi o jeszcze większe wzmocnienie roli inicjatywy ustawodawczej obywateli. Moim zdaniem takie umocnienie roli obywateli w procesie ustawodawczym można poważnie rozważyć. Jeszcze mniej mamy wątpliwości, jeśli chodzi o referendum ogólnokrajowe. Jeżeli milion obywateli wypowie się, podpisując konkretną inicjatywę referendalną, to w moim przekonaniu, mimo kosztów takiego demokratycznego działania, trzeba się zdecydować na referendum ogólnokrajowe, bo bardzo duża grupa obywateli chce wyrazić swoje zdanie w sprawie istotnej dla państwa. Obligatoryjność referendum w tym wypadku wydaje się w pełni uzasadniona. Co do zmian w konstytucji są tutaj oczywiście pewne zastrzeżenia, dotyczące budżetu, udziału w operacjach militarnych, obronności państwa oraz amnestii. Notabene w przypadku operacji militarnych zastanowiłbym się jednak nad wprowadzeniem do konstytucji zapisu o tym, że to Sejm powinien na nie wyrazić zgodę, przynajmniej tyle, a nie tak jak dzisiaj - krótka piłka, wniosek rządu do prezydenta i jedziemy do Iraku, Afganistanu czy w inne zapalne rejony świata. Ten wyjątek zapewne jest racjonalny, natomiast moja wątpliwość dotyczy pkt 4, w którym jest mowa o tym, że projekt ustawy o zmianie konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat, grupa co najmniej miliona obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Wyparował prezydent, nie wiem, dlaczego - czy jest to omyłka pisarska, czy też pominięto go świadomie - notabene w projekcie konstytucji z 2005 r. autorstwa PiS-u prezydent jak najbardziej występuje. Moim zdaniem jest to niepotrzebne usunięcie istotnego organu władzy państwowej. Prezydent wraca jednak w art. 235 ust. 6, tym bardziej jestem więc skłonny przypuszczać, że jest to po prostu zwykła omyłka. Bardzo proszę przedstawiciela wnioskodawców o wyjaśnienie tej sprawy. Szanowny Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Klub Sojuszu Lewicy Demokratycznej po przeanalizowaniu przedłożonego projektu poselskiego, mając w pamięci i przed oczami inicjatywy ustawodawcze obywateli z ostatnich kilku lat, również inicjatywę, którą będziemy omawiać jutro, pięciopunktową inicjatywę obywatelską w sprawie referendum dotyczącego edukacji dzieci i młodzieży, stoi na stanowisku, że wpisanie do konstytucji obligatoryjności referendum jest bardzo potrzebne. Wzmocnienie inicjatywy ustawodawczej obywateli jest równie istotne. Udział obywateli w ewentualnej zmianie konstytucji także jest potrzebny. Z tych względów, merytorycznych oraz politycznych, mój klub opowiada się za skierowaniem projektu autorstwa posłów Prawa i Sprawiedliwości do odpowiedniej komisji sejmowej celem rozpatrzenia. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)