Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-02-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie z okazji 195. rocznicy urodzin Tytusa Chałubińskiego Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! W tym roku minie 195. rocznica urodzin Tytusa Chałubińskiego, poety życia - jak nazwał go Sienkiewicz - najsłynniejszego lekarza dziewiętnastowiecznej Warszawy, a zarazem odkrywcy Zakopanego, pioniera taternictwa i badacza przyrody tatrzańskiej. Wszechstronne zainteresowania, ogromna kultura humanistyczna, zaangażowanie w sprawy ojczyzny w czasach dramatycznej historii i trudnych wyborów - tak można pokrótce scharakteryzować tego wybitnego przedstawiciela polskiej inteligencji XIX w. Tatry i Zakopane były oczywiście dobrze znane przed przybyciem Chałubińskiego, ale to dopiero działalność tego społecznika dała podstawę do przekształcenia ubogiej wioski w kurort. Stworzony przez niego swoisty styl obcowania z najwyższymi górami Polski przeszedł do historii jako epoka Chałubińskiego. Dzięki swoim zasługom Tytus Chałubiński zajmuje centralne miejsce w panteonie twórców legendy Tatr i Zakopanego. Cieszył się on niezwykłym mirem wśród tatrzańskich górali. Chałubiński w 1873 r. przy ogromnym nakładzie pracy i środków finansowych pomógł opanować epidemię cholery. Po latach ksiądz Stolarczyk przypomniał w mowie pogrzebowej, jak Chałubiński sam przenosił chorych zarażonych cholerą. Od czasu tych tragicznych wydarzeń został bezpłatnym lekarzem górali. Także dzięki usilnym staraniom Chałubińskiego Zakopane zostało uznane za stację klimatyczną. Przyczynił się między innymi do powstania w Zakopanem szkoły snycerskiej oraz szkoły koronkarskiej. Założył także dla górali kasę pożyczkową i zabiegał o podniesienie poziomu rolnictwa. Miał wkład w budowę kościoła św. Rodziny. Był również jednym z założycieli Towarzystwa Tatrzańskiego. Sabała po latach powiedział: ˝Pan profesor to nieziemski człek. Nogami on tu, ale serce jego w niebie˝. Janowi Krzeptowskiemu wtórował Stanisław Witkiewicz: ˝Nie ma zresztą w Zakopanem takiej dobrej sprawy, która by nie była przez niego zapoczątkowana lub przeprowadzona˝. Tatry zostały odkryte na przełomie wieków XVIII i XIX przez uczonych typu Chałubińskiego. Ich prace wydobyły na światło dzienne bogactwo przyrody i jej specyficzny, niepowtarzalny charakter. Bardzo szybko też okazało się, że walory te są zagrożone i że trzeba je chronić. Stąd w latach 80. XIX w. pojawiły się pierwsze koncepcje objęcia Tatr ochroną w formie parku narodowego na wzór amerykańskiego Yellowstone. Z różnych jednak powodów, m.in. własnościowych i finansowych, idea parku narodowego w Tatrach nie mogła być zrealizowana. Ostatecznie Tatrzański Park Narodowy rozpoczął działalność 1 stycznia 1955 r. Tytus Chałubiński przyjąłby tę decyzję z wielkim zadowoleniem. Był to człowiek, który potrafił w swoim czasie znaleźć złoty środek między rozwojem Zakopanego a szacunkiem do środowiska naturalnego. Dzisiaj, niemal 130 lat po śmierci króla Tatr, otwarte pozostaje pytanie: Jak pogodzić prawo do wędrowania po Tatrach każdego turysty z ochroną kruchych, ale wybitnych nie tylko w skali kraju i ciągle jeszcze dobrze zachowanych ich walorów przyrodniczych? Funkcjami społecznymi parku prócz badań, sportu i rekreacji są także funkcje niematerialne: inspiracje twórcze, edukacja przyrodnicza czy odnowa duchowa społeczeństwa. Należy jednak pamiętać, że nadrzędną ideą powstania parku była ochrona przyrody. Tak jest dzisiaj, w 60-lecie zapoczątkowania działalności jednego z naszych najcenniejszych parków narodowych, i tak powinno być w przyszłości.