Mówca: Mariusz Witczak
Data: 2012-04-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Prezentowana przed chwilą przez wnioskodawcę modyfikacja art. 632 wydaje się niezbędna, bowiem rzeczywiście istnieje sprzeczność między realizacją kosztów postępowania sądowego a konstytucją. Obecne brzmienie art. 632a stanowi następująco: W wyjątkowych wypadkach, w razie umorzenia postępowania, sąd może orzec, że koszty procesu ponosi w całości lub w części oskarżony, a w sprawach z oskarżenia prywatnego - oskarżony lub Skarb Państwa. Proponowana zmiana sprowadza się do usunięcia wyodrębnienia trybu publicznoskargowego i prywatnego, pozostawiając sądom możliwość obciążenia kosztami procesu oskarżonego lub Skarbu Państwa. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził niezgodność wyżej wymienionego artykułu Kodeksu postępowania karnego z art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej w zakresie, w jakim umorzenie postępowania karnego z powodu śmierci oskarżonego uniemożliwia zasądzenie na rzecz pokrzywdzonego i oskarżyciela posiłkowego należności z tytułu udziału w tym postępowaniu adwokata lub radcy prawnego ustanowionego w charakterze pełnomocnika. Uregulowania dotykające problematyki kosztów postępowania mieszczą się w tzw. formule związanej z prawem dostępu do sądu, bowiem bariery ekonomiczne, w szczególności w postaci wygórowanych opłat bądź wydatków, których pokrycie warunkuje wszczęcie oraz prowadzenie postępowania sądowego, są czynnikiem ograniczającym to prawo. Taki charakter mogą mieć także reguły ostatecznego podziału kosztów pomiędzy stronami postępowania. Zasadą czyniącą zadość postulatowi równości i sprawiedliwości jest zasada zwrotu kosztów przez tę stronę, której stanowisko nie utrzymało się, zaś osoba, której racje zostały uznane w wyroku, winna mieć prawo do zwrotu uzasadnionych wydatków. Tymczasem w przypadku umorzenia postępowania na przykład w związku ze śmiercią oskarżonego - mogą być jeszcze inne przypadki, można to sobie wyobrazić, na przykład zaistnienie niepoczytalności oskarżonego w trakcie procesu sądowego - może dojść do sytuacji, w której kosztami postępowania mógłby być obciążony poszkodowany, albo sąd mógłby zechcieć po części obciążyć poszkodowanego. Tymczasem w przypadku umorzenia tego typu postępowania zaistnieje rzeczywiście pewien dylemat, co w takiej sytuacji zrobić. Żadna ze stron nie może również być uznana ostatecznie za tę, która wywołała koszty procesu. Art. 632 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego dotyczy postępowania w sprawie oskarżenia publicznego. Organem wszczynającym postępowanie jest organ państwa. Względy słuszności i sprawiedliwości nakazują przyjęcie stanowiska, że w przypadku umorzenia postępowania z przyczyn niezależnych od pokrzywdzonego (oskarżyciela posiłkowego) istnieją podstawy do obciążenia Skarbu Państwa kosztami procesu wynikłymi z ustanowienia pełnomocnika przez pokrzywdzonego. Państwo powinno ponosić ryzyko czynności organów procesowych i przejmować obciążenia finansowe, które z tych czynności wynikają w sytuacjach, o których wcześniej mówiliśmy. Ryzykiem takim nie powinien być na pewno obarczony obywatel, który, przyłączając się do zainicjowanego przez organ państwowy postępowania karnego, dochodzi należnej mu od państwa ochrony prawnej. Ostatecznie to sądy będą podejmowały decyzję co do potrzeby rozstrzygnięcia o kosztach procesu zgodnie z modyfikacją tego zapisu, wedle zmienionego przepisu art. 632a Kodeksu postępowania karnego, w szczególności co do obciążenia Skarbu Państwa kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez pokrzywdzonego lub oskarżyciela posiłkowego bez względu na tryb, w jakim toczyło się postępowanie. Zaproponowana zmiana stanowi wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawa do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, o czym była już wielokrotnie mowa. Nowa regulacja pozostaje w zgodzie ze standardami konstytucyjnymi w zakresie prawa do sądu i przyczyni się do umocnienia zaufania obywateli do państwa i jego instytucji. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska popiera niniejszą modyfikację i wnosi o skierowanie projektu ustawy do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Dziękuję serdecznie.