Mówca: Edukacji Narodowej Krystyna Szumilas
Data: 2013-10-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Przedstawicielu Wnioskodawców! Przede wszystkim chciałabym wszystkich państwa prosić o to, żebyśmy o przyszłości dzieci rozmawiali spokojnie, nie obrażając ani rodziców, ani szkół, ani dzieci, abyśmy rozmawiali o tym na argumenty, bo każdy z nas, dorosłych, na pewno chce dobra dziecka. Każdy z nas myśli o tym, jak zrobić, jak przygotować system edukacji, nasze państwo, dom rodzinny do tego, żeby dzieciom było jak najlepiej i dobrze by było, żeby dyskusja o przyszłości dzieci była dyskusją opartą na faktach. Jesteśmy rodzicami, mamami, ojcami, jesteśmy dziadkami, babciami, mamy w swoich rodzinach dzieci i na pewno się różnimy. Możemy mieć różne poglądy, możemy mieć różne zdanie na temat tego, jak zorganizować edukację, ale o jednym nie powinniśmy zapominać - podstawą przed wypowiedzeniem każdego zdania jest wyobrażenie sobie swojej córki, syna, wnuczki, dziecka sąsiada i zastanowienie się, co nasza dyskusja da konkretnemu dziecku. Jestem wdzięczna wszystkim tym, którzy wskazują konkretne szkoły i mówią: idźcie i sprawdźcie, jak te szkoły są przygotowane na przyjęcie dzieci. Proszę o wskazanie konkretnych szkół, tak abyśmy mogli rzeczywiście zareagować. Jeżeli bowiem myślimy poważnie i uważamy, że jedyną przeszkodą w obniżeniu wieku szkolnego jest nieprzygotowanie szkół, to skupmy nasze działania, skupmy naszą energię na tym, żeby te szkoły były przygotowane, a najprostszym sposobem na to jest pokazanie szkoły, w której coś nie funkcjonuje, i naprawienie tego. (Poseł Czesław Hoc: Pół roku pokazujemy Dąbki i co?) Proszę państwa, i raport NIK, i raport stowarzyszenia ˝Ratuj maluchy˝, pierwszy i drugi, wskazywał szkoły, ale myślę, że potrzebne jest to, żebyśmy precyzyjnie powiedzieli, co w szkole nie funkcjonuje, nie obrażając przy okazji nauczycieli, samorządów, konkretnej szkoły. O raporcie NIK mówiłam już państwu w pierwszej części. Chciałabym tylko powiedzieć, że rzeczywiście kontrole NIK zostały przeprowadzone w 32 szkołach i odbywały się one od 8 października 2012 r. do 26 lutego 2013 r. NIK stwierdził, że już wiele uchybień, które były w tych szkołach, w trakcie kontroli zostały naprawione. Reszta to są uchybienia, które na pewno zostaną w tych szkołach usunięte po zakończeniu kontroli, przed rozpoczęciem obniżenia wieku szkolnego. Chodzi o 32 szkoły na 13 500 szkół podstawowych w Polsce. Nie lekceważę raportu NIK. Po wizycie kontrolerów NIK w tych szkołach byli wizytatorzy, którzy sprawdzali, czy zalecenia Najwyższej Izby Kontroli zostały zrealizowane. Jeśli chodzi o pierwszy raport stowarzyszenia ˝Ratuj maluchy˝, mówiący o edukacji przedszkolnej w polskich szkołach i placówkach oświatowych, to niestety nie było możliwości zidentyfikowania wszystkich placówek oświatowych. Na podstawie danych zawartych w raporcie zidentyfikowaliśmy 103 placówki i, jak mówiłam w pierwszej części, zarzuty potwierdziły się w przypadku 16 zidentyfikowanych przez nas placówek. Tam również byli wizytatorzy, wydali zalecenia, skontrolowali te placówki, tak aby szkoły miały możliwość przygotowania się do obniżenia wieku szkolnego. Jeżeli chodzi o raport, z którym mieliśmy możliwość zapoznania się w poniedziałek, na początku tego tygodnia, udało nam się zidentyfikować 171 szkół. Sprawdzono do dzisiaj, do tej naszej debaty, 135 z nich. Zalecenia wydano w stosunku do 34. Oczywiście martwią mnie te 34 szkoły. Martwią mnie, bo to oznacza, że trzeba wzmóc nadzór pedagogiczny, że trzeba wzmóc kontrolę nad tymi szkołami, że trzeba jeszcze raz z dyrektorami szkół podstawowych i z samorządami usiąść i porozmawiać o tym, co zrobić, żeby 100% szkół było przygotowanych. Martwi mnie też to, że rujnujemy opinię polskim szkołom, czasami niesprawiedliwie. Może warto przed przytoczeniem dokładnej nazwy pójść do tej szkoły i przed opublikowaniem o niej informacji sprawdzić, czy rzeczywiście te zarzuty są prawdziwe. Czy nam się to podoba, czy nie, nawet jeśli będziemy mówić, że absolutnie nie chcemy obrazić nauczycieli, samorządów terytorialnych, dyrektorów szkół, że ich szanujemy, w momencie, kiedy z tej mównicy pada informacja, że szkoła numer taki i taki, przy takiej i takiej ulicy, w tym i tym mieście jest nieprzygotowana, to powinna to być informacja wiarygodna i sprawdzona, bo możecie państwo skrzywdzić nie tylko szkołę, ale przede wszystkim uczniów i rodziców, a także nauczycieli w niej pracujących. O taką rzetelną dyskusję na temat przygotowania szkół apeluję do wszystkich organizacji społecznych i do państwa posłów, i do rodziców. Jest infolinia, są organizacje społeczne, są instytucje kontrolujące przygotowanie szkół - bądźmy w tym procesie uczciwi i szanujmy nauczycieli, dyrektorów szkół i samorządy, które naprawdę włożyły dużo pracy w to, aby szkoły były przygotowane. Chciałabym w tej podsumowującej wypowiedzi przekazać i podkreślić informację o tym, jakie środki od 2009 r. zostały przekazane do samorządów terytorialnych na obniżenie wieku szkolnego. Rzeczywiście w ustawie z 2008 r., z przełomu lat 2008-2009, mieliśmy zapisane 340 mln zł. Potem ta kwota została przeniesiona do programu ˝Radosna szkoła˝ i od tego momentu na przygotowanie szkół do obniżenia wieku szkolnego wydano prawie 2 mld zł - 1448 mln zł z części oświatowej subwencji ogólnej w związku z edukacją szkolną 184 tys. dzieci 6-letnich, 163 mln zł na bieżące remonty budynków szkół podstawowych z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej, prawie 49 mln zł na wyposażenie szkół w sprzęt i pomoce dydaktyczne z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej, 293 mln zł na budowę lub modernizację szkolnych placów zabaw i doposażenie szkół w ramach rządowego programu ˝Radosna szkoła˝. Nie wszystkie szkoły skorzystały z programu ˝Radosna szkoła˝ przy budowie zewnętrznych placów zabaw, ale prawie wszystkie, ponad 90% szkół podstawowych, skorzystały z tych środków, budując i wyposażając wewnętrzne place zabaw, świetlice czy sale lekcyjne. Naprawdę zachęcam wszystkich posłów, z prawa i z lewa, aby na swoim terenie poszli do szkół i sprawdzili, jak wyglądają konkretne szkoły w ich okręgach wyborczych, jak to rzeczywiście wygląda w miejscu, do którego sześciolatki pójdą, a jak w tym, w którym te sześciolatki już są, bo przecież 90% szkół to szkoły podstawowe, w których dzisiaj już są sześciolatki. To są szkoły, w których sześciolatki są nie od 2009 r., ale były tam dużo wcześniej, bo czym różni się szkoła z oddziałem przedszkolnym funkcjonującym od 2003 r. od szkoły, w której jest oddział przedszkolny i klasa dla najmłodszych dzieci? (Poseł Marzena Dorota Wróbel: Programem.) I tu, i tam są dzieci 6-letnie, i tu, i tam toalety muszą być dopasowane, sale wyposażone, szatnie przystosowane, muszą być świetlice. Zawsze, dyskutując o szkole, o przyszłości dziecka, warto opierać się na faktach. Chciałabym też powiedzieć o tym, co jest częste w debatach publicznych, że samorządy mają zadania oświatowe, a nie są w stanie ich wszystkich sfinansować. Przypomnę państwu, że ideą przekazania zadań oświatowych samorządom terytorialnym było właśnie to, aby samorządy lokalnie zarządzały siecią oświatową i aby na tworzenie edukacji dla swoich dzieci wykorzystywały dochody własne. Subwencja oświatowa jest wsparciem dla samorządów terytorialnych w wykonywaniu ich zadań własnych i oczywiście powinna rosnąć. Chciałabym przypomnieć państwu posłom, że od 2007 r. subwencja oświatowa wzrosła o 11,3 mld zł, z 28 mld do 39 mld. Oczywiście gdybym była ministrem finansów, gdybym wiedziała, że państwo nie ma innych potrzeb, na pewno chciałabym, żeby ta subwencja była jeszcze większa. Ale państwo doskonale też wiecie, że państwo to nie tylko edukacja, państwo to również drogi, to również służba zdrowia. Jedynie w przypadku edukacji wzrost nakładów na subwencję oświatową, na zadania oświatowe w ciągu ostatnich 6 lat, które państwo tak mocno krytykujecie, był największy, wynosił 40%. Proszę pokazać inną dziedzinę życia społecznego, na którą wzrost nakładów z budżetu państwa był większy. Oczywiście zawsze chcemy więcej, ale nie wolno też nie doceniać tego, co rzeczywiście zostało zrobione. Było pytanie o edukację przedszkolną. Jeden z panów posłów powiedział, że gminy nie mają jeszcze pieniędzy z dotacji na rozwój edukacji przedszkolnej. Otóż każda gmina do końca września dostała pierwszą transzę i każda gmina dostanie środki zgodnie z harmonogramem zapisanym w ustawie o systemie oświaty i w rozporządzeniu dotyczącym podziału subwencji oświatowej, rozporządzeniu związanym z rozliczeniem dotacji przedszkolnej dla samorządów terytorialnych. To są dodatkowe pieniądze na zadania oświatowe, które trafiają do samorządów terytorialnych już w 2013 r. i będą trafiać w 2014 r. oraz w 2015 r., bo są na stałe wpisane do budżetu państwa. W tym roku są to 504 mln, w przyszłym roku będzie to 1500 mln. Jeden z panów posłów pytał o konkretną gminę, konkretne gminy i prosił o informację, prosił, aby powiedzieć, ile do tej gminy wpłynęło pieniędzy z tytułu zwiększenia subwencji oświatowej w związku z obniżeniem wieku szkolnego. Mogę powiedzieć, i pan poseł bardzo łatwo może to sobie policzyć, że w 2012 r. zwiększyliśmy subwencje gminom o 4,7%, co w skali kraju wynosiło prawie 648 mln zł. Jeśli chodzi o tzw. ucznia przeliczeniowego, w 2013 r. zwiększyliśmy to o 2,9%, co - przeliczając na środki globalnie - wynosi 412 mln zł. To są konkretne środki, które trafiają do konkretnych gmin. Było pytanie, w jaki sposób wspieramy edukację na terenach wiejskich. Powiem tylko, że kwota subwencji oświatowej na dziecko w szkole wiejskiej w 2013 r. wyniosła 7765, natomiast na dziecko w gminie miejskiej 5222 zł. Widać, że ta subwencja na dziecko w szkole wiejskiej jest dużo wyższa od subwencji na dziecko w szkole miejskiej. Chciałabym tylko, ponieważ pytał pan poseł z SLD, pokazać, jaka jest skala wzrostu. Otóż w 2004 r. na dziecko w szkole wiejskiej przekazywaliśmy z budżetu państwa, państwo przekazywaliście, 4221 zł, a na dziecko w szkole miejskiej 2870 zł. To pokazuje też skalę wzrostu nakładów z budżetu państwa na edukację prowadzoną przez samorządy terytorialne. Chciałabym odnieść się też do pytań dotyczących rozmów z rodzicami. Słuchamy rodziców i rozmawiamy z rodzicami. Powołałam przy Ministerstwie Edukacji Narodowej Forum Rodziców, do którego należą 33 organizacje. Do tego Forum Rodziców zaprosiłam również - państwo się zgłosiliście - Stowarzyszenie ˝Rzecznik praw rodziców˝ i stowarzyszenie ˝Ratuj maluchy˝. W ciągu dwóch lat... Forum Rodziców powstało na początku 2012 r. Od tamtego czasu do dnia dzisiejszego odbyło się sześć spotkań. Na trzech spotkaniach byli przedstawiciele fundacji ˝Ratuj maluchy˝ lub Stowarzyszenia ˝Rzecznik praw rodziców˝. Widzę na galerii panią Elbanowską. Chyba 12 czerwca spotkałyśmy się podczas debaty telewizyjnej właśnie na temat obniżenia wieku szkolnego. Dyskutowaliśmy. Była to debata zorganizowana również na życzenie Stowarzyszenia ˝Rzecznik praw rodziców˝. Myślę, że ważne jest, aby spotykać się z rodzicami, którzy są zorganizowani w stowarzyszeniach, ale też aby spotykać się z rodzicami, którzy nie są zorganizowani w tych stowarzyszeniach. Dlatego w pierwszej połowie 2013 r., do zakończenia roku szkolnego, razem z wiceministrami odwiedziliśmy wiele szkół w Polsce. Spotykaliśmy się w tych szkołach z rodzicami dzieci 6-letnich, dzieci, co do których podejmowali oni decyzję związaną z wcześniejszym wysłaniem dziecka do szkoły lub pozostawieniem dziecka w przedszkolu. I rozmawialiśmy z tymi rodzicami twarzą w twarz. Byli tam i zwolennicy obniżenia wieku szkolnego, i przeciwnicy obniżenia wieku szkolnego, a te dyskusje były naprawdę dyskusjami bardzo konstruktywnymi. To były dyskusje ludzi zatroskanych o to, w jaki sposób przygotować szkołę do obniżenia wieku szkolnego. Wiele obaw rodziców po takiej dyskusji okazywało się obawami na wyrost, bo byli dyrektorzy szkół, którzy pokazywali, jak ich szkoła funkcjonuje, jak wygląda sala przygotowana na przyjęcie dzieci 6-letnich i jak wygląda świetlica. I rodzice w konkretnej szkole mogli zobaczyć na własne oczy, przekonać się, jak ta szkoła, do której w przyszłości wyślą swoje dziecko, naprawdę wygląda. Efektem tych wszystkich spotkań był przecież projekt ustawy, który w czerwcu trafił do Sejmu - słuchaliśmy głosów rodziców, oni obawiali się tego, że będą zbyt liczne klasy. NIK, pisząc raport w kwietniu, publikując go w tej chwili, powiedział: nie ma standardów. A przecież te standardy są. Prezydent podpisał zmianę ustawy o systemie oświaty przyjętą przez ten Sejm, która wprowadza standard liczebności klasy. Od 1 września 2014 r. żadna klasa I w Polsce nie będzie liczyła więcej niż 25 uczniów - żadna. Dzisiaj nie ma tego przepisu. (Poseł Czesław Hoc: Podjęliście decyzję arbitralnie.) A więc od 1 września 2014 r. żadna klasa I w Polsce nie będzie liczyła więcej niż 25 uczniów, bo taki jest przepis ustawowy, taki jest standard uchwalony przez Wysoką Izbę. Rodzicie obawiali się tego, że w jednej klasie spotkają się dzieci, w których przypadku różnica wieku wynosi 2 lata. Dlatego zaproponowaliśmy w tym standardzie, aby w momencie wprowadzania obowiązku szkolnego dla sześciolatków dyrektorzy szkół tworzyli klasy, grupując w jednej klasie uczniów w zbliżonym wieku. Rodzice obawiali się również tego, że może nastąpić kumulacja, dlatego zaproponowaliśmy, aby 1 września 2014 r. do szkoły poszła pierwsza grupa sześciolatków obowiązkowo, ci urodzeni od stycznia do czerwca 2008 r. To są konkretne propozycje już przyjęte i obowiązujące, odpowiadające na sygnały, na obawy rodziców. I te standardy, oprócz standardów, które są opisane w rozporządzeniu o BHP, oprócz standardów dotyczących klas integracyjnych, któryś poseł pytał o to, są przecież niższe niż w normalnej klasie, niż w klasie, do której nie chodzą dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, i te standardy od dawna już są określone. Były pytania o referendum, bo tak naprawdę dyskutujemy tutaj o tym, czy zagłosować, czy przyjąć wniosek stowarzyszenia rodziców, czy zadecydować o tym, aby na pytania określone we wniosku rodzice odpowiadali w drodze referendum. O tym dzisiaj toczyła się na sali debata. W swoim pierwszym wystąpieniu chciałam pokazać państwu, że przyjęcie tego wniosku referendalnego spowoduje niepokój i rewolucję w polskiej szkole. I uważam, że każdy z nas, podejmując decyzję o tym, jak zagłosuje w sprawie wniosku, powinien sobie zdawać sprawę z tego, że zagłosowanie za referendum to jest wprowadzanie niepokoju do szkół. To nie jest tak, że ten niepokój w szkołach pojawi się dopiero po określonym rozstrzygnięciu tego referendum. Już dzisiaj dyrektorzy, nauczyciele gimnazjów i rodzice będą się zastanawiali, już dzisiaj będą się obawiali tego, że za chwilę będą droższe podręczniki. A co z przedszkolami, co ze szkołą mojego ucznia... (Poseł Dariusz Piontkowski: Lepiej, żeby dziecko chodziło do dobrej szkoły.) Wcale nie jest tak, jak tutaj jeden z panów posłów mówił: my nie chcemy likwidować szkół. No, chcecie, dokładnie to jest zapisane we wniosku. I mówicie milionom uczniów i 100 tys. nauczycieli pracujących w tych szkołach, że te szkoły zlikwidujecie. I nie mówcie państwo, że to nie wnosi niepokoju do systemu edukacji. To nie jest strach, proszę państwa, przed wynikiem referendum, bo dla mnie, dla polityka najważniejsze jest chronienie tych, którzy są najsłabsi, to jest odpowiedzialność - odpowiedzialność za ucznia, za nauczyciela, za samorząd terytorialny. To jest odpowiedzialność przed wyborcami. Ja tej odpowiedzialności się nie boję. Dzisiaj mówię rodzicom, uczniom i nauczycielom, jaki jest system edukacji i jakie są konsekwencje takiej lub innej działalności. Nie chcecie państwo przyjąć do wiadomości, że polscy nauczyciele i polskie samorządy zrobiły naprawdę dużo w systemie edukacji, że ten wysiłek ponad 20 lat Polski po transformacji przyniósł efekty. Rozumiem, że nie chcecie czytać zagranicznej prasy, nie chcecie czytać polskiej prasy ani wyników badań, które są niezgodne z waszym obrazem. (Poseł Sławomir Kłosowski: ? propos czego pani minister to mówi?) Błagam was, naprawdę popatrzcie obiektywnie. Wśród was też są naukowcy, też są profesorowie wyższych uczelni. Popatrzcie obiektywnie na wszystkie wyniki badań. Nie wybierajcie jedynie tych, które w waszej ocenie są przydatne do prowadzenia walki politycznej. Z kim chcecie walczyć? Z dziećmi? (Wesołość na sali, oklaski) (Poseł Czesław Hoc: To milion osób chce walczyć z dziećmi? Proszę odpowiedzieć.) Mam informację dla posłów, w jakich miejscach można znaleźć informację o tym, co się zdarzyło w polskim systemie edukacji. Przypomnę tylko raport Pearsona, przypomnę raport McKinseya. (Poseł Czesław Hoc: Proszę swoim przeczytać.) Pytaliście o to. Chodzi o publikację pani Amandy Ripley z 2013 r., artykuł w ˝The Economist˝ z 17 sierpnia 2011 r., w BBC z 12 czerwca 2012 r. Mogę również przypomnieć państwu zdania, które w tych artykułach zostały przytoczone. Polska wprowadziła bardziej skuteczne niż w większości krajów reformy w edukacji i równości szans. Polskie szkoły bardziej niż inne odniosły sukces w zmniejszaniu różnic między słabszymi i bardziej utalentowanymi uczniami. Rozumiem, że partie, którym na sercu leży dobro również tych najsłabszych, taki argument przyjmują. (Głos z sali: Do rzeczy, do rzeczy.) Wśród krajów Europy wschodniej, byłych krajów komunistycznych, Polska odniosła największy sukces w edukacji. Lekcje z Polski są równie imponujące. Szkoły ponadgimnazjalne podniosły kraj do poziomu znacznie powyżej średniej w rankingu PISA, ˝The Economist˝ o tym pisał. Proszę państwa, przeczytajcie, zapoznajcie się, a potem wyrażajcie opinię o tym, co się w polskiej szkole działo. Chciałabym też powiedzieć o badaniach IBE. Wielu z państwa przytaczało cząstkowy raport IBE. Nasze krajowe badania również mówią o tym, że obniżenie wieku szkolnego jest z korzyścią dla dzieci, że dzieci 6-letnie po ukończeniu I klasy szkoły podstawowej osiągają taki sam poziom umiejętności, jak ich 7-letni koledzy, że właśnie te najsłabsze dzieci robią największy postęp, a rodzicie sześciolatków, którzy zdecydowali się na wysłanie swojego dziecka do szkoły, są zadowoleni z tej decyzji. (Poseł Dariusz Piontkowski: Większość nie zrobiłaby tego drugi raz.) 83% jest całkowicie zadowolonych z opieki szkolnej nad dziećmi, 84% jest całkowicie zadowolonych z edukacji szkolnej, 96% jest zdecydowanie lub raczej zadowolonych z nauczycieli ich dzieci w szkołach. Rozumiem i szanuję głosy tych niezadowolonych. Jeżeli takie głosy są, działajmy i poprawiajmy, ale pozwólmy również zabrać głos tym, którzy przeżyli reformę edukacji w swojej rodzinie, podjęli tę trudną decyzję i wysłali swoje 6-letnie dziecko do szkoły. Nie mówmy, że ich głos nie jest ważny. To jest prawie 0,5 mln Polaków, 0,5 mln Polek i Polaków, ojców i matek, którzy zdecydowali o tym, aby ich 6-letnie dziecko poszło do szkoły. (Poseł Dariusz Piontkowski: Dajmy szansę, aby nadal mogli wybierać.) Jeszcze raz zaapeluję o to, abyśmy mówiąc o przygotowaniu szkół, bardzo precyzyjnie wskazywali szkoły, bo naprawdę jesteśmy w stanie skutecznie zadziałać. Powiedzieli to również państwo posłowie i za to też chciałabym podziękować nadzorowi pedagogicznemu, kuratorom oświaty, samorządom terytorialnym. Z ust opozycji padł przykład Kodnia, gdzie dzieci dojeżdżały do szkoły autokarem z dorosłymi, w niekomfortowych warunkach, co było skandaliczne. Jeden sygnał i okazało się, że można to naprawić, tak? Był kurator oświaty, była kontrola. Dzieci już jeżdżą autokarem same, sprawa jest załatwiona. To pokazuje, że można taką działalność podjąć i wspólnie rozwiązywać problemy. O takie wspólne rozwiązywanie problemów do państwa apeluję. Pytania referendalne dotyczącą całego systemu edukacji: dotyczą przedszkola, szkoły podstawowej, gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej. Dlatego też bardzo państwa proszę o zastanowienie się i pomyślenie, jakie to może mieć skutki dla uczniów i rodziców. Szanuję decyzję rodziców, szanuję decyzję obywateli podpisujących się pod wnioskiem, ale uważam, że oni, słysząc dzisiaj, jaka może być konsekwencja przeprowadzenia tego referendum, pewnie również zastanowiliby się nad tym. (Poseł Marek Suski: To ci złamani przez rząd.) Bardzo państwu dziękuję za dzisiejszą debatę. (Oklaski)