Mówca: Jerzy Szmit
Data: 2013-02-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Prawo i Sprawiedliwość w sprawie ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druki nr 695 i 911). Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe zrzeszają dzisiaj blisko 2600 tys. członków. Aktywa spółdzielni to ponad 17 mld zł, a całej grupy SKOK - około 20 mld zł. To jest 10% detalicznego rynku kredytów konsumpcyjnych, a kapitał, o którym mówimy, jest wyłącznie polskim kapitałem, złożonym w SKOK-ach przez Polki i Polaków. Głównym deklarowanym celem ustawy ma być podniesienie bezpieczeństwa zgromadzonych depozytów. Na pewno postulat słuszny, z tym że watro pamiętać, iż jak do tej pory żaden członek SKOK nie stracił ani złotówki z powierzonego SKOK-om kapitału. Historia nie zarejestrowała takich przypadków. Przyjrzyjmy się przede wszystkim narzędziom, które mają służyć podnoszeniu bezpieczeństwa depozytów. Pierwsze to możliwość przyłączenia kasy do banku komercyjnego na podstawie decyzji Komisji Nadzoru Finansowego. Wprowadzono taki przepis, mimo że polski system prawny nie przewiduje łączenia spółdzielni ze spółkami akcyjnymi, a przecież tylko w takiej formie mogą działać banki. A co z prawami spółdzielców, którzy po takim połączeniu de facto przestaną być spółdzielcami? Co więcej, ustawa nie zobowiązuje nawet do tego, aby tak radykalne i przecież ostateczne rozwiązanie organ nadzoru mógł wprowadzić dopiero po nieskutecznym wyczerpaniu wszystkich instrumentów naprawczych stosowanych i sprawdzonych w sytuacjach, gdy instytucje finansowe przeżywają trudności. Gdy tworzymy prawo, nie możemy polegać na choćby i najszczerszych zapewnieniach, że łączenie będzie się odbywało jedynie w absolutnie skrajnych przypadkach. Takie deklaracje składali przedstawiciele Komisji Nadzoru Finansowego. Organ nadzoru uzyska możliwość zatwierdzania wzorów umów zawieranych przez kasę krajową z kasami w każdej dziedzinie działalności czy też wydawania przez nadzór indywidualnych zaleceń wobec kasy krajowej. Stanowi to nic innego jak przejęcie kontroli nad działającą spółdzielnią osób prawnych czy, inaczej rzecz ujmując, nad funkcjonującym na rynku przedsiębiorstwem przez organ administracji państwowej, co działoby się oczywiście bez ponoszenia jakiejkolwiek odpowiedzialności za funkcjonowanie kasy krajowej. Co wspólnego takie rozwiązanie ma z tak chętnie deklarowanymi przez PO ideami wolności gospodarczej czy, inaczej mówiąc, liberalnej gospodarki? Czy zwiększaniu bezpieczeństwa depozytów może służyć też ograniczanie możliwości dysponowania środkami rezerwy płynnej i dopuszczenie do inwestowania ich wyłącznie w papiery wartościowe emitowane lub gwarantowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski? Chodzi o instrumenty bezpieczne, ale o bardzo niskiej rentowności. Przecież kapitały należy pomnażać, aby poprawiać bezpieczeństwo zgromadzonych depozytów. Depozyty członkowskie będą gwarantowane przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny. To rozwiązanie jest słuszne i ruch SKOK od dłuższego czasu też się z tym zgadzał. Środki zapewniające gwarancję będą pochodzić jednak wyłącznie z wpłat wnoszonych przez kasy, a w razie takiej konieczności - z funduszu stabilizacyjnego kasy krajowej. Tak więc gwarantowałoby to taki poziom bezpieczeństwa, jaki SKOK-i same by wypracowały. Niby wszystko jest w porządku, ale czy to jest tak szumnie zapowiadana radykalna poprawa bezpieczeństwa depozytów? Jak na to bezpieczeństwo wpłynie fakt zrównania wagi głosów poszczególnych kas na walnym zgromadzeniu kasy krajowej? Przecież kasy liczące kilkaset tysięcy członków, silne pod względem kadrowym, technologicznym, dysponujące wielokrotnie większymi kapitałami, działające w całej Polsce i odpowiedzialne za liczone w miliardach złotych depozyty będą miały taki sam wpływ na funkcjonowanie całego ruchu spółdzielczości finansowej jak kasy zrzeszające np. tysiąc członków, ograniczone do małego środowiska terytorialnego czy zawodowego. Tak rozumiana demokracja stanowi jej karykaturę. Czy niewiarygodnie krótkie vacatio legis wpłynie pozytywnie na bezpieczeństwo depozytów? Chodzi przecież o czas, jaki przewidział ustawodawca na dostosowanie zakresu działalności żywych, w kilku przypadkach działających na terenie całego kraju przedsiębiorstw do wymogów tej wprowadzającej tak głębokie zmiany ustawy. Każdy błąd, wynikający choćby z braku czasu na dokładne wprowadzenie zmian, może przynieść opłakane skutki w zakresie działania kas, a przez to w zakresie bezpieczeństwa zgromadzonych depozytów. Wysoka Izbo! Mam jeszcze kilka pytań. Dlaczego tak poważny i pociągający za sobą głębokie zmiany projekt jest wprowadzany pod obrady z inicjatywy poselskiej, a zatem bez opinii rządu, bez zastosowania koniecznego trybu w zakresie uzgodnień, konsultacji, opiniowania? (Dzwonek) Dlaczego prace nad tą ustawą zostały podjęte, zanim uchwalona 9 listopada 2009 r. nowelizacja ustawy o SKOK weszła w życie? Dlaczego nie zaczekano na wyniki audytów, do których przeprowadzenia zostały zobowiązane kasy na mocy ustawy z 5 listopada 2009 r., a których wyniki pozwolą przedstawić rekomendacje dotyczące dalszych kroków regulujących działalność SKOK-ów? Takich pytań można by zadawać wiele, ale czas przewidziany na moją wypowiedź dobiega końca. Podsumowując, można powiedzieć, że spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe stanowią jeden z największych sukcesów gospodarczych, jakimi możemy się cieszyć po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, po 1989 r. Zastanawiające jest to, dlaczego polskie władze zamiast otaczać ten ruch życzliwym wsparciem, a przecież skupia on wyłącznie polski kapitał, zadają sobie tyle trudu, aby wprowadzać mechanizmy ograniczające jego rozwój czy ingerujące w jego wewnętrzne struktury i mechanizmy funkcjonowania. Jest to tym bardziej dziwne, że polski system SKOK cieszy się wielkim uznaniem i szacunkiem obejmującym cały świat ruchu unii kredytowych. A świadczą o tym liczne i najbardziej prestiżowe wyróżnienia oraz nagrody, jakie są przyznawane członkom polskiego ruchu SKOK-owskiego czy instytucjom reprezentującym SKOK-i.