Mówca: Ewa Kozanecka
Data: 2023-07-06 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wobec obywatelskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw w celu wprowadzenia renty wdowiej, druk nr 3292. Główną regulacją zawartą w projektowanej ustawie jest zmiana jednej z zasad związanych ze zbiegiem prawa do kilku świadczeń emerytalno-rentowych, a mianowicie zasady wypłaty jednego świadczenia. Zgodnie z tą zasadą osoba uprawniona do kilku świadczeń ma wybrać, które z nich chce otrzymywać, a jeżeli tego nie zrobi, to organ wypłacający świadczenie ma zrobić to za nią, wybierając świadczenie wyższe. Projektodawcy proponują przyznanie wdowom, wdowcom prawa do świadczenia do zmarłym małżonku w dwóch wariantach, których realizacja jest uzależniona od wyboru wdowy, wdowca. Tymi wariantami są: wariant pierwszy - przysługująca po zmarłym renta rodzinna zostaje powiększona o połowę przysługującej wdowie, wdowcowi emerytury, emerytury rolniczej, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej; wariant drugi - świadczenia i emerytury przysługujące wdowie, wdowcowi zostają powiększone o połowę renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Taka konstrukcja świadczenia określanego w projekcie jako renta wdowia zakłada także, że jej wysokość nie może przekroczyć trzykrotności miesięcznej kwoty przeciętnej emerytury wypłacanej przez ZUS. Innymi słowy, to osoba uprawniona ma wybrać, które świadczenie chce otrzymywać w całości, a które w połowie. Jednocześnie projektodawca przewiduje, że model 50% docelowego wskaźnika byłby osiągany etapami: pierwszy etap to okres od pierwszego półrocza obowiązywania ustawy - wskaźnik 15% - do drugiego półrocza - wskaźnik wzrasta do 20%; kolejny etap to kolejny rok obowiązywania ustawy, w którym wskaźnik osiąga wartość docelową, czyli 50%. Jako datę wejścia w życie większości projektowanych rozwiązań ustawy podano dzień 1 lipca 2023 r. W tym miejscu pragnę wskazać na główne zasady związane z tematyką regulowaną w projekcie. Otóż emerytury i renty stanowią prawa nabyte przez osobę ubezpieczoną, która współuczestniczy w tworzeniu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez opłacanie stosownych składek. Warto też pamiętać o tym, co zabezpiecza ubezpieczenie emerytalne, a co - ubezpieczenie rentowe. Otóż w przypadku pierwszego z nich służy ono finansowaniu emerytury danej osoby po osiągnięciu wieku emerytalnego. Z kolei ubezpieczenie rentowe zabezpiecza nie tylko ryzyko niezdolności ubezpieczonego do pracy, ale również ryzyko jego śmierci i w konsekwencji ryzyko pozostawienia rodziny bez środków do życia. Czyli daje się zauważyć, że te dwa świadczenia są odrębne, a renta rodzinna jest niejako pochodną emerytury, bowiem gdyby zmarły nie posiadał prawa do emerytury, to jego rodzina po jego śmierci nie otrzymywałaby renty rodzinnej. Krótko mówiąc, renta rodzinna nie jest przeniesieniem świadczenia po zmarłym na jego najbliższych, a jedynie jest zabezpieczeniem tych spośród nich, którzy utracili żywiciela rodziny, czyli najczęściej chodzi o osoby małoletnie oraz te wdowy, tych wdowców, którym środków do życia dostarczał wyłącznie zmarły małżonek. Zasada, o której wspomniałam na wstępie, czyli zasada wypłaty jednego świadczenia przyznanego na podstawie ustawy, jest przez omawiany projekt gruntownie zmieniana, co w połączeniu z rozróżnieniem w systemie prawa i rozdzieleniem rozwiązań ustawowych związanych z emeryturą i rentą stanowi o tym, że projektowane regulacje w takim kształcie uderzają w fundamenty systemu emerytalno-rentowego opartego na związku wysokości danego świadczenia z sumą składek, które ubezpieczony opłacał w trakcie swojej aktywności zawodowej. Dodatkowo przyjęcie rozwiązań w zaproponowanym kształcie mogłoby godzić w zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych poprzez przyznanie de facto dodatków do emerytury dla wybranych grup ubezpieczonych. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! (Dzwonek) Pragnę podkreślić, że Prawo i Sprawiedliwość w swojej działalności szczególną wagę przywiązuje do pomocy emerytom i rencistom. Nie są to tylko hasła, bowiem za tym twierdzeniem stoją twarde fakty. Pierwszym z nich jest wymierna pomoc finansowa dedykowana emerytom i rencistom, przede wszystkim tym, którzy znajdują się w najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej. Chodzi tu o świadczenia powszechnie znane jako trzynasta i czternasta emerytura. Ale trzynastka i czternastka to nie jedyne zabiegi ukierunkowane na wspomnianą pomoc, bo zaraz za nimi należy wskazać korzystne dla emerytów i rencistów zmiany zasad waloryzacji ich świadczeń, a w szczególności ostatnią z nich, wprowadzającą mechanizm kwotowo-procentowy, dzięki któremu minimalna emerytura wynosi obecnie 1588,44 zł brutto, czyli o 250 zł więcej niż dotychczas. Nasze działania, które mają na celu wsparcie emerytów i rencistów, to także działania w ramach polityki fiskalnej, dla przykładu: podniesienie kwoty wolnej od podatku do 30 tys. zł czy też zmniejszenie podatku dochodowego od osób fizycznych z 17% do 12%, co spowodowało, że ok. 70% emerytów przestało płacić podatki. Oprócz kwestii związanych z ubezpieczeniami społecznymi czy prawem podatkowym jesteśmy także szczególnie wrażliwi na tych, którzy w sposób szczególny potrzebują wsparcia. Chodzi tu o osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji. Dla nich zostało utworzone świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł. Nie można także nie wspomnieć o najnowszej inicjatywie rządu Prawa i Sprawiedliwości w zakresie wsparcia dedykowanego osobom z niepełnosprawnościami, a mianowicie o ustawie wprowadzającej do polskiego systemu prawa nowe świadczenie nazywane świadczeniem wspierającym. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Tak jak przedstawiłam, podając przykłady działania rządu w obszarze wsparcia udzielanego także emerytom i rencistom, Prawo i Sprawiedliwość jest formacją, która jest bardzo wrażliwa także na potrzeby tej grupy. Dlatego też klub Prawo i Sprawiedliwość rekomenduje przesłać przedmiotowy projekt ustawy do dalszych prac w komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)