Mówca: Andrzej Dera
Data: 2013-01-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Solidarna Polska mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie trzech złożonych projektów dotyczących tej samej materii, czyli spółdzielni, Prawa spółdzielczego, jak mamy zapisane w projektach. Chodzi tu o druki nr 515, 980 i 1005. Historia spółdzielczości liczy ponad sto lat. Pierwsze uregulowanie w tym zakresie w Polsce było w latach 20. poprzedniego wieku. Ostatnie nadane prawo spółdzielcze, nowelizacja, o której dzisiaj mówiliśmy, wcześniej padały takie słowa, jest z roku 1982, czyli, jakkolwiek by patrzeć, historycznie to czasy stanu wojennego. Było ono wielokrotnie potem nowelizowane. Najwięcej, patrząc na to historycznie, zła w spółdzielczości zrobił system komunistyczny. To on doprowadził do wielu patologii, do wielu zmian, z którymi później w nowym systemie gospodarczym mieliśmy poważny problem. Chodziło o to, jak ta spółdzielczość ma się dostosować do nowych regulacji. A powodem tego była, niestety, ideologia, która została wpleciona w tamten system i przenikała nawet do czegoś takiego jak spółdzielczość. Przedstawiciel wnioskodawców mówił, że spółdzielczość funkcjonowała w różnych systemach. To prawda. W różnych systemach nawet polska spółdzielczość funkcjonowała i mam nadzieję, że będzie funkcjonować. Natomiast to był klasyczny przykład tego, jak ideologia może wpłynąć na sposób funkcjonowania spółdzielni. Spółdzielczość była, jest i pozostanie dobrowolnym wyborem ludzi. Jest oznaką wolności i demokracji. Spółdzielczość to forma aktywności ludzi mającej na celu dobro wszystkich tworzących ją osób, środowiska, w którym funkcjonuje. Spółdzielnie z uwagi na swój społeczno-gospodarczy charakter to najbardziej trwałe struktury społeczne stanowiące znakomity model samoorganizacji społeczeństwa i niezbędny element państwa obywatelskiego. Tak więc spółdzielczość tworzy wspólnotę celów, dbającą o dobro członków. Spółdzielczość nie była i nie jest systemem gospodarczym głównego nurtu. Nie zagraża mu, lecz stanowi jego uzupełnienie, nadając rynkowi bardziej przyjazny, ludzki wymiar, a ludziom umożliwia poszukiwanie sensu życia. Jest ona sposobem aktywności gospodarczej nakierowanej na rozwiązywanie problemów tworzącej ją wspólnoty i zaspokojenie podstawowych potrzeb jej członków, nie zaś na maksymalizację zysków. Jest najbardziej moralną, etyczną formą działalności społeczno-gospodarczej wolnych ludzi, opartą na ich aktywności i pomysłowości. Walory spółdzielczego systemu stają się bardziej widoczne w obliczu kolejnych kryzysów, chociażby ostatniego, w którym uczestniczymy. Proklamowanie przez Organizację Narodów Zjednoczonych w roku ubiegłym Międzynarodowym Rokiem Spółdzielczości jest najlepszym dowodem na podkreślenie jej roli i znaczenia we współczesnym systemie gospodarczym. Więcej dobrych, funkcjonujących zgodnie z międzynarodowymi zasadami spółdzielni oznacza więcej ludzi niezależnych, mniejsze obciążenie państwowych funduszy społecznych. Więcej dobrych spółdzielni to więcej ludzi aktywnie uczestniczących w rozwoju społeczno-gospodarczym kraju i wnoszących własny wkład w ten rozwój. Spółdzielnie w związku z tym oczekują przyjaznego i zgodnego z międzynarodowymi standardami prawa systemu prawnego. Tak jak mówiłem, ostatnią regulację mamy z roku 1982. To prawo spółdzielcze było ponad 30 razy nowelizowane. Kolejne nowelizacje o większym lub mniejszym zasięgu miały na celu dostosowanie tego prawa do zmieniających się warunków społeczno-gospodarczych. Nie doprowadziły jednak one do poprawy efektywności działania spółdzielni w nowych warunkach ustrojowych. Powodowały natomiast powstawanie wielu luk w prawie, wątpliwości interpretacyjnych i taki generalny chaos, jeżeli chodzi o prawo spółdzielcze, o czym świadczy ilość orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, ilość wątpliwości, sporów prawnych, jak rozumieć istniejące przepisy prawa. Co do zasady najwyższy czas, żeby zająć się stworzeniem nowego prawa spółdzielczego czy prawa o spółdzielniach. Tutaj nie chodzi o spór o nazwę. Wysoka Izbo, przed nami okres ciężkiej pracy. Nasz klub się opowiada za tym, aby wszystkie te projekty ustaw skierować do odpowiedniej komisji czy, tak jak państwo proponujecie, utworzonej komisji, która się tylko tym problemem zajmie. Patrząc na wagę prawa o spółdzielniach, na to, ilu osób to dotyczy, jest to, moim zdaniem, dobry pomysł, żeby stworzyć osobną komisję, żeby zająć się tylko tą problematyką. Oczywiście nie będę szczegółowo omawiał każdego z tych projektów, bo to nie jest czas na szczegółowe omawianie. Myślę, że na spory, poważne spory, przyjdzie jeszcze czas w komisji. Tu rzeczywiście trzeba, szanowni państwo, zostawić przynależność partyjną, nie patrzeć na Prawo spółdzielcze przez pryzmat partyjności czy polityki sensu stricto, tylko rzeczywiście stworzyć system, który będzie ponadczasowy, byśmy mogli po skończeniu tej pracy powiedzieć, że stworzyliśmy dobre prawo, które będzie służyło przecież przez wiele lat. Obyśmy się nigdy nie spotkali z tym, że ktoś po tej naszej próbie będzie mówił, że była to próba nieudana, która będzie potem wielokrotnie nowelizowana. Tutaj najgorszym doradcą jest pośpiech. W tym wypadku proponowałbym jednak solidną pracę. Zagadnienie jest bardzo szerokie, bardzo głębokie i bardzo trudne. To trzeba sobie też jasno powiedzieć. To nie jest praca w fajerwerkach, tu nie będzie sukcesu po miesiącu, ale jako prawnik chciałbym, abyśmy spierali się co do istoty, pracując nad tymi projektami, żebyśmy nie zatracili tego, co jest istotą spółdzielczości, żeby te spory dotyczyły ulepszenia funkcjonowania ruchu spółdzielczego, żeby to było korzystne dla członków, żeby zlikwidować wszystkie patologie, które się po prostu zasiedziały, które są w różnych organizacjach. Powiem więcej, im większy moloch, im większy twór, tym więcej patologii. To wszystko trzeba wyważyć. Tu nie może być ideologicznego nakazu, że to ma wyglądać tak, a nie inaczej. Trzeba stworzyć system uniwersalny, który da przede wszystkim członkom spółdzielni prawo do decydowania o swoim losie, żeby to były rzeczywiste uprawnienia, żeby potem nie było sytuacji, która ma miejsce w obecnych czasach, że osoby pełniące funkcje w spółdzielni właściwie zawłaszczają i ubezwłasnowolniają członków spółdzielni. To trzeba rzeczywiście powiedzieć, to trzeba zmienić. Nad tymi zmianami jest ogromna praca. Wysoki Sejmie! Reasumując, nasz klub opowiada się, aby te projekty skierować do komisji i ciężko pracować. Mam nadzieję, że zakończymy to z sukcesem, a po zakończeniu, nie wiem, za rok czy za dwa lata, ponieważ przewiduję, że minimum okres roku solidnej, wytężonej pracy jest potrzebny, żeby powstało nowe Prawo spółdzielcze, będziemy mogli sobie nawzajem powiedzieć, że zrobiliśmy dobrą rzecz, która będzie miała wysoką ocenę zarówno legislatorów, członków spółdzielni, jak i tych, którzy tymi spółdzielniami zarządzają. Tak jak powiedziałem na wstępie, jest to bardzo trudne zadanie, ale moim zdaniem do wykonania. Dziękuję bardzo. (Oklaski)