Mówca: Krzysztof Gadowski
Data: 2023-06-15 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu klubu Koalicja Obywatelska chciałbym złożyć sprawozdanie dotyczące omawianego projektu ustawy, przedstawić stanowisko klubu wobec projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw. Przed chwilą słyszeliśmy o wielu kwestiach poruszonych w tej ustawie, które rzeczywiście należy rozstrzygnąć. Wiele z tych kwestii, które zostały ujęte w tej ustawie, rozstrzygnięto pozytywnie, ale jednym z głównych elementów regulacji zawartych w tej ustawie, zawartych w projekcie ustawy jest wprowadzenie nowo utworzonej kategorii złóż kopalin - tzw. złóż strategicznych, a także mechanizmów ochrony tych złóż. Wprowadza się postępowanie mające na celu wydanie decyzji o utworzeniu obszarów specjalnego przeznaczenia w zakresie wydobywania kopalin ze złoża o podstawowym znaczeniu dla gospodarki komunalnej, dla gospodarki narodowej, a więc chodzi o uznanie złoża za złoże strategiczne. Nic w tym dziwnego, natomiast elementy dotyczące zabezpieczenia tego złoża i wprowadzenia tej procedury pozostawiają wiele do życzenia. Na podstawie przepisów tego projektu ustawy o decyzji dotyczącej tego, czy będzie to złoże strategiczne, czy nie, będzie decydował praktycznie jednoosobowo główny geolog kraju. Wszystko to będzie się działo na podstawie decyzji administracyjnej. Gmina i właściciel tego terenu pozostają poza tą całą procedurą. To postępowanie jednoznacznie wyprzedziłoby postępowanie dotyczące uwarunkowań środowiskowych i samo postępowanie koncesyjne. Zgodnie z projektem tej ustawy gmina ma obowiązek ujawnić i udokumentować to złoże strategiczne w wielu dokumentach, m.in. w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. (Poseł Anna Paluch: Ten przepis był już dawno...) Dodatkowym elementem, który z tego wynika, jest ujawnienie tych informacji w przypadku wprowadzenia zakazu trwałej zabudowy na tym terenie. Co jest tego konsekwencją? Oczywiście obniżenie wartości tych nieruchomości i brak odszkodowania. To jest jednoznaczne. I co się dzieje? Gminy protestują. To są dokumenty, które wysłano do komisji, wysłano do ministerstwa. Oczywiście trwały konsultacje, ale te konsultacje i argumenty przedstawiane przez gminy w ogóle nie zostały uznane. Kto protestuje? Śląski Związek Gmin i Powiatów - to 155 jednostek samorządu terytorialnego, w tym 15 gmin na prawach powiatu. Stowarzyszenie Gmin Górniczych to kolejne kilkadziesiąt gmin. Samodzielnie również interweniują jednostki samorządu terytorialnego jak gminy Rybnik, Żory, Gliwice, Bytom, Ruda Śląska, Zabrze, urzędy marszałkowskie, fundacje. Konkretne analizy i decyzje prawne, porównania przygotowane w tym zakresie składają również kancelarie eksperckie. Samorządy podkreślają w swoich uwagach przede wszystkim m.in. ograniczenie roli władzy samorządowej i lokalnej społeczności, ograniczenie władzy planistycznej gminy, eliminacje procesu konsultacji społecznych i oczywiście bezprecedensowe ograniczenie prawa własności, a także obniżenie wartości nieruchomości w związku z zakazem zabudowy i brakiem jakiejkolwiek rekompensaty w tym zakresie. Jak podkreślają, niezrozumiałe jest na pewno wykluczenie gminy z postępowania o wydaniu decyzji o uznaniu złoża za strategiczne. Możliwość wydawania niewiążącej opinii, o której państwo tu dzisiaj mówicie, przez wójta i burmistrza jest fikcją. Samorząd tu nie jest stroną tego postępowania. Jest też wyłączenie z pojęcia strony w postępowaniu właścicieli nieruchomości gruntowych, mimo że narusza się ich prawa i obowiązki, pozbawia się ich prawa odwołania od decyzji czy też złożenia skargi do sądu administracyjnego. Oczywiście to skandal, że jeździcie po Polsce, rozmawiacie z Polakami, a chcecie centralnie wprowadzać takie decyzje. Dlaczego nie chcecie tego konsultować z mieszkańcami, samorządowcami? Te zarzuty i uwagi potwierdziły również kancelarie prawne. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Ochrona złóż to istotny temat, który wymaga (Dzwonek) pochylenia się nad nim. Mówią również o tym samorządy, które podzielają te opinie. Jednak ochrona złóż nie tylko musi być oparta na kryterium wartości samego złoża, ale przede wszystkim musi uwzględniać wartości szeroko rozumianego interesu społecznego opartego na jasnych i czytelnych zapisach konstytucji i prawa Unii Europejskiej. Chodzi o ochronę własności, zasadę proporcjonalności, zasadę decentralizacji władzy publicznej, zasadę samodzielności jednostki samorządowej, prawo do sądu i prawo do skutecznego odwołania się, zasadę ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju...