Mówca: Piotr Pyzik
Data: 2012-11-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 5 listopada w Nieborowicach pod Gliwicami uroczyście odsłonięto pomnik, na którym widnieje napis: ˝1939 - pamięci pomordowanych przez hitlerowców w obozie przejściowym w Nieborowicach˝. 5 listopada na uroczystościach w Nieborowicach pani wójt gminy Pilchowice Joanna Kołoczek-Wybierek przedstawiła genezę wydarzeń, które miały miejsce w tych lasach nieborowickich w 1939 r. Otóż w miejscu tym we wrześniu 1939 r., bezzwłocznie po przejściu frontu, Niemcy urządzili obóz przejściowy, w którym umieszczono działaczy polskich, powstańców śląskich, harcerzy, wojskowych, jeńców wojennych. Stały tu cztery baraki, jak mówią przekazy, każdy o powierzchni ok. 28 m 2 . W nocy z 5 na 6 września i kilka dni później, z 8 na 9 września odbyły się przy tych barakach dwie zbiorowe egzekucje, podczas których hitlerowcy rozstrzelali co najmniej 34 obywateli polskich. Do dzisiaj nie ustalono wszystkich nazwisk ofiar tej tragedii, znamy tylko niektóre nazwiska. Po wojnie, w 1945 r. wszystkie te ciała zostały przeniesione nieopodal, do Pilchowic, i tam złożone. W tych mordach zginęli m.in.: ksiądz Władysław Robota, proboszcz parafii w Gierałtowicach, u którego podczas ekshumacji stwierdzono destrukcję czaszki na siedem części, kapitan Jan Kotucz, dowódca 1. kompanii 70. pułku piechoty broniącego Rybnika. Jego oddział był jednym z ostatnich czy nawet ostatnim oddziałem, który bronił Rybnika. Następnie Teofil Biela, powstaniec śląski, naczelnik okręgowy gminy Czuchów-Czerwionka oraz Ryszard Michalski, członek 1. kompanii 2. batalionu Ochotniczych Oddziałów Powstańczych broniących Knurowa. Polityka Niemiec hitlerowskich zakładała, tak jak już powiedziałem, tworzenie na ziemiach polskich obozów dla jeńców i ludności cywilnej. Tworzono je więc po przejściu frontu od pierwszych dni września 1939 r. Z czasem większość z nich przekształcona została w samodzielne obozy koncentracyjne lub ich filie. Były to między innymi obozy właśnie w Nieborowicach w powiecie gliwickim, w Orzeszu, Pszczynie, Opolu, Skorochowicach, Stutthofie, Bajdytach - ówczesne Prusy Wschodnie, w Potulicach, nawet w czeskich Sudetach, również w Mikołowie na Górnym Śląsku, w toruńskich i poznańskich fortach, w Radzimiu i w Karolewie w powiecie Sępólno, w Działdowie i w Gdyni. Od pierwszych dni września 1939 r. zaczęto zapełniać je ofiarami masowych aresztowań dokonywanych przez Einsatzgruppen, Selbstschutz, SS i inne formacje niemieckie. Cztery tygodnie po rozpoczęciu wojny, dokładnie 29 września 1939 r., szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy Heydrich poinformował kierowników departamentów centrali Sipo i SD, iż obszar między Wisłą a Bugiem ma stanowić rezerwat Naturschutzgebiet lub też Reichsgetto, gdzie pomieszczone zostaną wszystkie ˝elementy polskie i żydowskie˝, które oczywiście wysiedli się z terenów włączonych do Rzeszy. Ten ˝polski element˝, tak jak już powiedziałem, został po wojnie ekshumowany. Szczątki ofiar znajdują się na cmentarzu w Pilchowicach. Pamięć tamtych dni przetrwała do dzisiaj. W uroczystościach, które miały miejsce 5 listopada, brała udział młodzież Zespołu Szkół w Pilchowicach, miało też miejsce wystąpienie poety Tadeusza Golonki. Uczestniczyli w nich przedstawiciele władz wojewódzkich, samorządowych, wojska, Policji, straży pożarnej, organizacji pozarządowych, a także rodziny niektórych zamordowanych - Lidia, córka pana Teofila Bieli oraz syn Ryszarda Michalskiego, Bronisław, który przybył na te uroczystości wraz z rodziną. Na koniec chciałbym zacytować marszałka Rydza-Śmigłego, który stwierdził kiedyś: od mogił żołnierskich nie odchodzi się ze złamaną duszą, nie odchodzi się z poczuciem klęski i beznadziejności, ale z niezbitym przekonaniem, że oto wyrosła nowa wartość ducha, wartość nie moja, nie twoja, ale nas wszystkich - wartość należąca do całego narodu. Trzeba, aby pamięć o nich wiecznie trwała i żyła. Chwała bohaterom! Dziękuję.