Mówca: Ewa Lieder
Data: 2018-01-26 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ten bardzo kontrowersyjny dla polskiego społeczeństwa projekt wynika z zobowiązania Polski do wywiązywania się z obowiązku wynikającego z dyrektywy 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i uchylającej inną dyrektywę Rady. Tym samym projekt zakłada możliwość prowadzenia upraw GMO na terenie Polski. Zgodnie z proponowanymi regulacjami Rada Ministrów może wprowadzić zakaz uprawy danego GMO, ale zakaz nie może zostać wprowadzony wyłącznie na podstawie przesłanki mówiącej o celach polityki publicznej oraz nie może podważać oceny zagrożenia i naruszać zasad swobodnego obrotu produktami GMO. Polacy wykazują bardzo dużą nieufność do żywności produkowanej w oparciu o osiągnięcia inżynierii genetycznej, a składają się na to: niedostatek badań z zakresu oceny ryzyka, potencjalne zagrożenia zdrowotne i środowiskowe, a także problemy socjoekonomiczne i polityczne towarzyszące kwestii genetycznej modyfikacji upraw i żywności. Według oświadczenia Europejskiej Sieci Naukowców dla Odpowiedzialności Społecznej i Środowiskowej z 2017 r., podpisanego przez ponad 60 naukowców z różnych krajów, nowe techniki modyfikacji genetycznej są wysoce podatne na niezamierzone efekty oraz niosą ze sobą szczególne ryzyko spowodowania ekologicznej nierównowagi. Jednym z najważniejszych problemów, jakie nasuwają się przy dyskusji na temat GMO, jest kwestia zmonopolizowania sprzedaży GMO przez wielkie koncerny, które monopolizując produkcję nasion, są zagrożeniem dla tradycyjnego i ekologicznego rolnictwa. W odróżnieniu od zwykłych nasion te GMO mogą być opatentowane, są droższe od tradycyjnych, a ich producent może zakazać tradycyjnych praktyk zachowywania nasion z poprzednich sezonów, co zmusza rolników do kolejnego zakupu. Te próby zdominowania światowego rynku nasion przez firmy biotechnologiczne nie zabezpieczają biologicznej różnorodności. Badania nad roślinami genetycznie modyfikowanymi nie są na tyle zaawansowane, aby dowodzić ich nieszkodliwości, nadal niemożliwa jest ocena długotrwałego ich wpływu na środowisko i na nasze zdrowie. Strona społeczna, czyli polscy obywatele, obawia się sytuacji, w której samoistne przesiewanie GMO zanieczyści tradycyjne uprawy. U roślin, które zapylają się krzyżowo, może nastąpić przepylenie GMO. Zauważono, że w krajach, gdzie uprawiano np. rzepak transgeniczny, rozrósł się on daleko poza te uprawy. Udowodniono także, że geny ze zmodyfikowanego rzepaku znalazły się w roślinach pokrewnych, np. w kapuście czy rzodkiewce. Rośliny GMO są bardzo ekspansywne, a często w następstwie ich uprawy pojawiają się odporne na pestycydy superchwasty. Poprawki proponowane przez stronę społeczną, które zakładają wprowadzenie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dla rolników starających się o prowadzenie uprawy GMO w Polsce, zgodnie z zasadą: zanieczyszczający płaci - takie są ubezpieczenia np. we Francji - byłyby dodatkowym zabezpieczeniem i dlatego powinny zostać ponownie szczegółowo rozpatrzone. Projekt na tę chwilę nie reguluje tego, kto poniesie koszty w ramach rekompensaty za zanieczyszczenie GMO upraw tradycyjnych, a jednocześnie wprowadza zasady prowadzenia upraw tych roślin w Polsce. W wyniku poprawek wprowadzonych podczas prac w komisjach do wniosku o dokonanie wpisu uprawy GMO do Rejestru Upraw GMO należy dołączyć m.in. pisemne oświadczenia właścicieli oraz użytkowników wieczystych nieruchomości położonych w odległości do 30 km od granicy gruntu rolnego, na którym ma być prowadzona uprawa GMO, potwierdzające, że nie wyrażają sprzeciwu w związku z zamiarem utworzenia miejsca uprawy GMO. Jest to jedno z ważnych zabezpieczeń, o które walczyła strona społeczna i które zdecydowanie poprawia jakość tego projektu. Odmowa dokonania wpisu uprawy GMO do rejestru upraw następuje w przypadku braku akceptacji ze strony ministra rolnictwa, w opinii rady gminy, rady powiatu lub sejmiku województwa, a także w przypadku braku gwarancji, że uprawa, która ma być prowadzona, nie będzie mieć negatywnego wpływu na bezpieczeństwo środowiska lub na zdrowie ludzi. Mimo to projekt wymaga dalszych poprawek, takich jak np. skrócenie okresu, na jaki uprawa GMO zostaje wpisana do rejestru, ubezpieczenie, doprecyzowanie trybu i wykonywania weryfikacji dokumentacji, która może zdecydować o odmowie wpisania. Dlatego (Dzwonek) czekamy na przyjęcie przez państwa poprawek i jeszcze się zastanowimy nad poparciem projektu. (Oklaski)