Mówca: Zdrowia Konstanty Radziwiłł
Data: 2016-11-03 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dziękuję za możliwość przedstawienia uwag dotyczących wypowiedzi państwa posłów. Przede wszystkim chciałbym zacząć od tego, że ta ustawa ma w zasadzie dwa cele, z których trzeba sobie zdawać sprawę. Jeden to przywrócenie finansowania szczepień z budżetu państwa, tak jak było zawsze, bo to nigdy się nie zmieniło. Na szczęście ten przepis nie wszedł jeszcze w tym roku w życie, ponieważ Sejm przyjął go w 2015 r. i miał on wejść w życie dopiero od przyszłego roku, i szczepienia byłyby finansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia. A więc to jest pierwsza sprawa, przywrócenie finansowania budżetowego. Drugim celem głównym tej ustawy jest, można powiedzieć, pewien krok na drodze do zrealizowania tego, co jest obowiązkiem konstytucyjnym państwa: zapewnienia świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wszystkim obywatelom, a nie tylko tym, którzy mają status ubezpieczonych. To są, można powiedzieć, dwa cele. Sprawa szczepionek, o których tutaj najwięcej mówiono, a konkretnie możliwości wyłączenia spod obrotu detalicznego podawania szczepionek w gabinetach lekarskich, ma charakter drugorzędny i z całą pewnością wycofanie się z tego nie wywraca idei czy istoty tej ustawy. Natomiast przechodząc do konkretnych wątpliwości wyrażonych przez państwa, chcę powiedzieć, że dziwi mnie stanowisko przedstawione przez przedstawicielkę Platformy Obywatelskiej, która stwierdziła, że ta ustawa - w końcu malutka, krótka i naprawdę nie jakaś, powiedziałbym, rewolucyjna - wywraca do góry nogami system, bo takie słowa zostały tu wypowiedziane. (Poseł Beata Małecka-Libera: Tak, system finansowania na pewno.) To jest dla mnie zupełnie niezrozumiałe. W budżecie Narodowego Funduszu Zdrowia, stwierdziła przedstawicielka Platformy, łatwiej szukać pieniędzy na szczepienia niż w budżecie państwa. (Poseł Beata Małecka-Libera: Nie w budżecie państwa, tylko w budżecie ministra.) Nie rozumiem tego stwierdzenia. Chcę powiedzieć, że każde pieniądze zaoszczędzone w Narodowym Funduszu Zdrowia, w tym także takie, które w imieniu czy zamiast Narodowego Funduszu Zdrowia sfinansuje budżet, to są pieniądze, które trzeba dodać do ogólnej puli pieniędzy przeznaczonych na zdrowie. Jest oczywiste, że jeśli wydamy mniej z Narodowego Funduszu Zdrowia na szczepienia, to będzie można więcej wydać na inne świadczenia. To jest kwestia prostej arytmetyki. Tak więc szczególnie osoby, które są zaangażowane w taki czy w inny sposób w system ochrony zdrowia, powinny rozumieć, że 140 mln zł, które przeznaczono na ten rok, to było 140 mln z budżetu. Gdyby trzeba było to sfinansować w przyszłym roku, to oczywiście trzeba by poszukiwać, tzn. o tyle mniej byłoby pieniędzy w Narodowym Funduszu Zdrowia. Chcę natomiast zwrócić uwagę, że w przeciwieństwie do poprzednich lat, kiedy wydawaliśmy z budżetu państwa ok. 140-150 mln zł, w tym roku wydamy z budżetu państwa, a nie z budżetu Narodowego Funduszu Zdrowia, jak zsumujemy wszystkie kwoty przeznaczone na szczepienia w roku 2016, kwotę 380 mln zł. Proszę państwa, jeśli ktoś z tych, którzy są zaangażowani w system służby zdrowia, chciałaby te pieniądze w przyszłym roku wyjąć z Narodowego Funduszu Zdrowia, to musi liczyć się z tym, że to przekłada się na ok. dziesięciu budżetów rocznych niewielkiego szpitala powiatowego, to są takie pieniądze. Nie chcę tutaj przedstawiać jakiegoś, że tak powiem, antagonizmu między budżetem państwa i budżetem Narodowego Funduszu Zdrowia, ale trzeba mieć świadomość, że na zdrowie w Polsce wydajemy za mało pieniędzy. Każde dodatkowe środki powinny być z radością witane przez tych, którzy na ten temat myślą, bo zapewne wszyscy, którzy tu zasiadamy w tej sali, mamy świadomość, że środków na zdrowie jest po prostu za mało. Zwracam uwagę na wymiar finansowy tego przedsięwzięcia. Nie chciałbym zbyt głęboko wchodzić w kwestię, która została wycofana z tego projektu, dotyczącą nieuznawania za obrót detaliczny wykonywania szczepień w gabinetach lekarskich, bo tego nie ma już w projekcie, nad którym państwo w tej chwili się pochylają... (Poseł Beata Małecka-Libera: My to wyłapaliśmy.) ...ale nie mogę powstrzymać się od skomentowania, proszę państwa, tego, że to jest kwestia, o której myśleliśmy ze względu na pacjentów, a nie lekarzy. Dzisiaj pacjent, który idzie do gabinetu lekarskiego i chce zaszczepić się szczepionką, która nie została wykazana w kalendarzu szczepień obowiązkowych, bardzo często dostaje receptę i musi pójść do apteki. W aptece szczepionka jest albo jej nie ma, może być w innej aptece lub w takiej, gdzie jest taniej, i może też być dopiero następnego dnia, a może też się zdarzyć, że pacjent, wracając do gabinetu lekarskiego, spotka kogoś po drodze. Krótko mówiąc, kiedy już wróci z tą szczepionką pod pachą - przepraszam za te kolokwializmy - to naprawdę nie wiadomo, czy ta szczepionka w ogóle nadaje się do podania. (Poseł Beata Małecka-Libera: To dlaczego GIF nie miał tego kontrolować?) Z całą pewnością lepiej, żeby te szczepionki były dostępne na miejscu. A nie odrywając się od rzeczywistości, proszę państwa, mówimy przede wszystkim o szczepieniu przeciw grypie. W Polsce, można powiedzieć, mamy statystyczną porażkę, niecałe 3,5% Polaków szczepi się przeciw grypie, a są takie kraje, w których ten wskaźnik przekracza 40%. I to jest porażka, nasza wspólna porażka. Coś trzeba zrobić, żeby ludzi nie tylko do tego zachęcić, ale również żeby im to ułatwić. Jedną z metod ułatwienia jest to, żeby pacjent po zbadaniu przez lekarza miał szansę zaszczepić się na miejscu. Tu nie chodzi o interesy niczyje i absolutnie nie chodzi też o 140 mln zł, bo ktoś z państwa posłów przywołał taką kwotę. Tu chodzi o szczepionki - nie te podstawowe, tylko zalecane. To jest w ogóle inny wymiar tej całej sprawy. Chodzi po prostu o to, żeby pacjenci, którzy chcą i powinni zaszczepić się zalecaną szczepionką, mogli zrobić to na miejscu. Co więcej, proszę państwa, dzisiaj to jest możliwe w podmiotach, które mają status podmiotu leczniczego, dawniej zakładu opieki zdrowotnej, a nie jest możliwe w gabinetach, które mają status grupowej lub indywidualnej praktyki lekarskiej. To jest zupełnie nielogiczne. I chciałem zwrócić tylko na to uwagę na marginesie, bo tego już niestety w projekcie nie ma. Zgodziliśmy się na to nie po to, żeby wywrócić cały projekt do góry nogami, bo to nie było, tak jak mówię, istotą tego projektu, tylko po to, żeby ten projekt po prostu szybko poszedł do przodu. I nie chcieliśmy umierać za to, co... (Poseł Małgorzata Pępek: Szybko?) Obiecuję państwu, że wrócimy do tego tematu. Mam nadzieję, że po tych wyjaśnieniach, które tutaj składam, a także tych, które w przyszłości będę składał, akceptacja dla tego pomysłu będzie większa. Co więcej, wiem, że moi poprzednicy już do tego się przymierzali, również z partii, która dzisiaj jest w opozycji. Wobec tego już nie będę komentował innych wypowiedzi, bo po prostu one dotyczą czegoś, czego w projekcie nie ma. Przedstawiciel partii Kukiz’15 mówi, że usiłujemy przemycić w jakiś cichy sposób powszechne nieodpłatne prawo do świadczeń w podstawowej opiece zdrowotnej. Szanowni państwo, wręcz odwrotnie. My po prostu, planując takie rozwiązanie rzeczywiście dla całego obszaru publicznego systemu ochrony zdrowia, w tej chwili proponujemy już pierwszy krok, który jest możliwy bez zmiany zasad, czyli umożliwienie powszechnego dostępu, nieodpłatnego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej w podstawowej opiece zdrowotnej. Tak, nikt tego się nie wypiera. Jakimś dziwnym trafem podczas dyskusji zarówno w Komisji Zdrowia, jak nawet i teraz, kiedy już tego punktu nie ma, wszyscy skupiają się na kwestii podawania szczepionek w gabinetach lekarskich, kiedy tak naprawdę to właśnie jest rozwiązanie, można powiedzieć, główne. Zresztą ta ustawa nazywa się ustawą o zmianie ustawy o świadczeniach, czyli tak naprawdę to jest najważniejszy fragment tej ustawy. Również dziwi mnie, szczególnie w ustach przedstawiciela partii Kukiz’15, jakaś niechęć do tego, co pan poseł nazwał abolicją. No tak, to jest właśnie takie maksymalnie liberalne rozwiązanie, przyjazne dla obywateli, którzy z różnych powodów nie mieli statusu ubezpieczonych bądź też nie byli w stanie tego wykazać. Abolicja jest zdecydowanie korzystna dla nas wszystkich, nie tylko dla tych obywateli, ale również dla finansów Narodowego Funduszu Zdrowia. Tu chodzi o tak małe pieniądze - mówimy cały czas tylko o podstawowej opiece zdrowotnej - że ściganie tych ludzi jest droższe niż kwoty, o które chodzi. I dlatego właśnie proponujemy takie rozwiązanie, w jakimś sensie z mocą obowiązującą wstecz, tak jak każda abolicja. Tego słowa nie ma w ustawie, ale, myślę, ono w jakimś sensie odzwierciedla to, o czym mówimy. Z wielkim żalem przyjmuję - przy okazji, bo przecież ta ustawa nie jest na ten temat - dywagacje na temat obowiązkowości szczepień i tego, że przecież nie ma epidemii w krajach, w których szczepienia są nieobowiązkowe. Otóż wręcz przeciwnie - to jeszcze nie są epidemie na szczęście, ale są endemie. I to jest wstyd i hańba dla całego świata medycznego i dla tych, którzy są odpowiedzialni za szczepienia w takich krajach, jak Niemcy, jak Wielka Brytania, jak Stany Zjednoczone, a nie w Pakistanie albo Indiach czy innych krajach Trzeciego Świata. Właśnie tu w tej chwili zdarzają się endemie chorób, które Światowa Organizacja Zdrowia chciała wyeliminować w ogóle ze świata, tak jak udało się na szczęście, zanim ta myśl o jakoby niebezpieczeństwach związanych ze szczepieniami dotknęła świat, wyeliminować ospę prawdziwą z całego świata właśnie dzięki szczepieniom. Proszę państwa, mówimy o rzeczy niezwykle poważnej. Jeszcze raz powtarzam: ustawa nie jest na ten temat, ale mówienie o tym przy okazji jakiejkolwiek regulacji dotyczącej szczepień, wątpienie w to, rozważanie, czy szczepienia są dobre, czy złe, to naprawdę jest coś, co może rodzić niezwykle groźne skutki. Proszę o to, to jest sprawa apolityczna, żeby naprawdę 10 razy zastanowić się, czy warto wchodzić w ten temat. Apel o to, żeby eksperci, którzy mówią na ten temat, nie byli finansowani przez koncerny. Proszę państwa, przepraszam bardzo, ale to nie jest tak. To są słowa bardzo mocne, mogą one kogoś niezwykle ranić, obrażać, dotykać, ale to po prostu nieprawda. Medycyna oparta na dowodach mówi, że szczepienia są dobre, są skuteczne i są bezpieczne. I musimy słuchać tych, którzy się na tym znają, a nie kierować się własną, czasem po prostu mylną intuicją. Przedstawiciel partii Polskie Stronnictwo Ludowe zadał retoryczne pytanie, czy finansowanie szczepionek z Narodowego Funduszu Zdrowia jest dobre, czy złe. Panie pośle, ono nie jest ani dobre, ani złe. Po prostu, jeśli coś finansujemy z Narodowego Funduszu Zdrowia, to, tak jak już wcześniej mówiłem, nie będziemy w stanie sfinansować innych rzeczy, które są zadaniami funduszu. I tu chodzi tylko o to. To nie jest żaden eksperyment. Ja bym powiedział, że eksperymentem byłoby wprowadzenie od przyszłego roku finansowania z NFZ, ponieważ dotychczas ta regulacja faktycznie nie zadziałała jeszcze, na szczęście nie zadziałała, i w tym roku jeszcze finansujemy szczepienia z budżetu państwa, tak jak było zawsze w historii. Co więcej, proszę popatrzeć na pewną, powiedziałbym, konstytucyjną wątpliwość - mamy do czynienia z powszechnością szczepień bez względu na status ubezpieczenia, a Narodowy Fundusz Zdrowia to instytucja ubezpieczenia zdrowotnego. A zatem czy tak naprawdę fundusz powinien finansować szczepienia w stosunku do dzieci, które nie mają statusu ubezpieczonych - znak zapytania, prawda? Tak że eksperymentem byłoby wprowadzenie tej zasady, która wynika z dzisiaj obowiązujących regulacji. My po prostu przywracamy normalność, nic więcej, ale to nie jest ani złe, ani dobre, to jest po prostu kwestia arytmetyki. Te pieniądze, które będą wydane z budżetu państwa, dodadzą się do wydatków na ochronę zdrowia albo inaczej - nie uszczuplą wydatków Narodowego Funduszu Zdrowia na inne cele. W zasadzie już skomentowałem wypowiedź przedstawiciela Nowoczesnej, który mówił, że rezygnacja z art. 2, który był w pierwotnym projekcie, to wywrócenie ustawy do góry nogami. Nie, i zapewniam, że wrócimy do tego rozwiązania w innym miejscu. Być może trzeba je troszkę inaczej sformułować, żeby wszyscy je zaakceptowali. Jeszcze raz podkreślam: tu chodzi o bezpieczeństwo pacjentów, o danie możliwości czy ułatwienie pacjentom szczepienia przeciw chorobom, przeciwko którym szczepienia nie są obowiązkowe, żeby można było skorzystać z tego całościowo na miejscu, a nie biegać po aptekach z narażaniem się na to, że zaburzymy tzw. zimny łańcuch, jeśli chodzi o szczepionki. Było jeszcze kilka drobnych pytań. Było pytanie, kto poniesie koszty tego powszechnie przyznanego nieodpłatnego prawa do świadczeń, a w szczególności - nie ma już pani poseł - świadczeń szpitalnych w zakresie diagnostyki itd. Bardzo mocno podkreślam: ta ustawa w ogóle tego nie dotyka. Mówi tylko o przywróceniu czy o nadaniu de facto powszechnego nieodpłatnego prawa do świadczeń w podstawowej opiece zdrowotnej, tam, gdzie te świadczenia są bardzo tanie. Przypominam, że ze strony płatnika jest to kwestia stawki kapitacyjnej, niczego więcej. Nie ma już pani poseł, która zadawała pytanie o pneumokoki, audytorium nie jest zbyt duże, ale chciałbym powiedzieć, że pani poseł bardzo głęboko się myli, ponieważ od 1 stycznia wszystkie dzieci w Polsce w ramach kalendarza szczepień obowiązkowych będą szczepione przeciwko bakterii Streptococcus pneumoniae, nazywanej popularnie pneumokokiem. Wszystkie dzieci. Dotychczas dyskutowaliśmy o tym, od wielu lat była dyskusja na ten temat, że trzeba by, że już powoli jesteśmy z tyłu za wieloma innymi krajami. Dzisiaj można powiedzieć, że jesteśmy z tyłu za prawie wszystkimi krajami Europy, ale także Japonią, Koreą Południową i wieloma innymi. I od 1 stycznia to się zmieni. Znalazły się środki, kupujemy to, rozporządzenie w tej sprawie jest podpisane, kalendarz od 1 stycznia będzie obejmował wszystkie dzieci. Szczepienie przeciw pneumokokom to są, o ile dobrze pamiętam, dwa szczepienia podstawowe i trzecie przypominające - wszystkie dzieci będą miały taką możliwość. Rzeczywiście, zgodnie z tym, co pani poseł tu liczyła, ile pieniędzy można by na tym zaoszczędzić, będziemy w ten sposób oszczędzać pieniądze. Szczepionki są sfinansowane z budżetu państwa, a nie z budżetu NFZ, a w jakimś sensie można powiedzieć, że oszczędności będą po stronie NFZ. Ale najważniejsze jest to, że uratujemy prawdopodobnie w ten sposób wiele małych dzieci przed śmiercią, wiele dzieci przed nieodwracalnym uszkodzeniem centralnego układu nerwowego ze wszystkimi konsekwencjami na całe życie, dramatycznymi, tragicznymi konsekwencjami, i co więcej, dzięki redukcji naturalnego rezerwuaru pneumokoków, jakim są małe dzieci chorujące na infekcje górnych dróg oddechowych, zabezpieczamy również, mimo że nie szczepimy tej populacji, także osoby starsze, które dzięki temu będą mniej chorować na zapalenie płuc i różne inne ciężkie choroby pneumokokowe. Bardzo mocno chcę podkreślić, że w przypadku chorób, zwłaszcza tych, które są... Bo znowu była dyskusja na temat tego, czy warto to finansować z budżetu, bo przecież coraz mniej osób się szczepi, to trzeba inaczej itd. Szanowni państwo, nie chcę już powtarzać tych apeli o to, żeby traktować z ogromną powagą i ostrożnością te różne, że tak powiem, emocjonalne sądy na temat szczepionek, ale chcę powiedzieć i przypomnieć o jednej bardzo ważnej rzeczy. Otóż na to, żeby tak naprawdę w skuteczny sposób zabezpieczać całą populację, w tym także takie dzieci, które z różnych powodów zdrowotnych nie mogą być zaszczepione, w wypadku większości chorób, zwłaszcza tych, które rozprzestrzeniają się drogą kropelkową, musimy zaszczepić powyżej 95% populacji. Szczepienie np. na poziomie większości, 60, 70, 80% oczywiście zabezpiecza tych zaszczepionych, ale zupełnie nie działa w stosunku do tych, którzy nie są zaszczepieni, i zagraża też tym, którzy są niezaszczepieni nie dlatego, że taki był wybór ich rodziców, tylko dlatego że nie mogli być zaszczepieni. Musimy szczepić więcej niż 95% populacji. I póki co na szczęście szczepimy tyle, w niektórych szczepieniach dochodzimy do 100%. I warto o tym pamiętać. Dziękuję, panie marszałku. Dziękuję, Wysoka Izbo. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Joachim Brudziński)