Mówca: Elżbieta Stępień
Data: 2018-09-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Prezesie! Wysoki Sejmie! Zaproszeni Goście! Mam zaszczyt przedstawić państwu stanowisko Klubu Poselskiego Nowoczesna, ale na wstępie chciałabym odnieść się do wypowiedzi, oświadczeń panów posłów Wilczyńskiego i Maciejewskiego. Absolutnie podzielam państwa opinie, absolutnie trafne. W zasadzie będę dotykała innych kwestii, bo świetnie to zdiagnozowano, jeżeli chodzi o ocenę sytuacji, że nie jest to ocena wszystkich pracowników Najwyższej Izby Kontroli, a tylko i wyłącznie osobisty wytyk dotyczący jednej osoby. Przejdę już do meritum. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawą o Najwyższej Izbie Kontroli na izbie spoczywa obowiązek przedstawienia Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej corocznego sprawozdania ze swojej działalności. Jest to dokument strategiczny, który dostarcza władzom i obywatelom istotnej wiedzy, czy państwo wypełnia nałożone na nie zadania i czy w sposób odpowiedzialny gospodaruje publicznym majątkiem. Najwyższa Izba Kontroli jest bowiem naczelnym i niezależnym organem kontroli państwa. Za chwilę będziemy mieć stulecie. Ta instytucja powstała jako jedna z pierwszych w odrodzonej i niepodległej Polsce. Posłowie niedawno otrzymali sprawozdanie dotyczące działalności izby w 2017 r. Pokazuje ono skuteczność, efektywność funkcjonowania organów władzy publicznej. Analiza dokumentu jest interesująca, przede wszystkim jednak daje wiarygodny obraz ukazujący działanie państwa i jego instytucji oraz stanowi podstawę do działania i decyzji usprawniających funkcjonowanie polskich urzędów i instytucji. Dla zobrazowania pracy kontrolerów przytoczę kilka strategicznych danych. W 2017 r. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła i zakończyła 110 kontroli planowanych w 1837 jednostkach w obszarach mających decydujący wpływ na politykę, poziom życia Polaków i zrównoważony rozwój kraju. Kontrolą objęto także wykonanie budżetu państwa. Poza kontrolami planowymi pracownicy izby prowadzili też kontrole doraźne, które pozwalają szybko reagować na pojawiające się problemy. W 2017 r. zakończono postępowania kontrolne prowadzone w 350 jednostkach w ramach 107 kontroli doraźnych. Podkreślić trzeba, że każda kontrola kończy się sformułowaniem wniosków. W 2017 r. NIK przekazał łącznie 2196 wystąpień pokontrolnych z kontroli planowanych i doraźnych. Poinformowały one o istniejących problemach i nieprawidłowościach, do których dochodziło bądź dochodzi w sprawdzanych jednostkach. Często dzieje się tak ze względu na złe prawo i nieprecyzyjne zapisy. Analiza tych zapisów jest więc znakomitym sygnałem, co należy zmienić, co doprecyzować, w którym miejscu wdrożyć nowe uregulowania, by poprawić Polskę. Na uwagę zasługuje fakt, że w 2017 r. NIK sformułowała 110 wniosków de lege ferenda w 40 informacjach o wynikach kontroli. W aż 70 z nich zawarto propozycję zmian przepisów ustawowych, w 26 sugestie dotyczyły zmian rozporządzeń. Pięć wniosków odnosiło się do prawnego uregulowania dostrzeżonych problemów bez wskazania aktu prawnego. Niestety w minionym roku zrealizowano łącznie tylko 35 wniosków de lege ferenda. O tym jednak nie decydują pracownicy izby, ale m.in. procedura legislacyjna, na którą izba nie ma wpływu. Jako Klub Poselski Nowoczesna nie zgadzamy się z odrzuceniem sprawozdania z działalności Najwyższej Izby Kontroli za 2017 r. przez sejmową komisję kontroli państwowej. Jest to krytyka dla krytyki, niemająca twardych podstaw ani merytorycznego uzasadnienia. Przypomnę, że 28 spośród 29 komisji sejmowych przyjęło ten dokument, i to bez zastrzeżeń. Wręcz przeciwnie, wiele z nich, co zostało napisane w opinii, uznało sprawozdanie za przydatne. Odrzucenie sprawozdania podważy zdanie przedstawicieli tych komisji. Będzie jak uznanie, że ludzie w nich zasiadający są ignorantami, którzy nie wiedzą, co czytają i czynią. Nie będę się odnosiła do słów koreferenta z Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, bo zwyczajnie są niemerytoryczne i niewiarygodne. Personalna niechęć do prezesa Najwyższej Izby Kontroli, a tak to trzeba nazwać, nie powinna znajdować odzwierciedlenia w ocenie sprawozdania, a tym samym w ocenie pracy wszystkich kontrolerów, którzy przez cały rok rzetelnie wykonywali swoje zadania. Podkreślić trzeba, że sondaże dotyczące wiarygodności Najwyższej Izby Kontroli z roku na rok są coraz lepsze. Z opiniami tej instytucji liczą się nie tylko w Polsce, ale również w Europie. Na dokumenty i wyniki kontroli opracowane przez pracowników izby bardzo często powołują się polscy posłowie, parlamentarzyści europejscy, dziennikarze z różnych mediów. Na koniec nasuwa się refleksja. Najwyższa Izba Kontroli formułuje wnioski pokontrolne. Daje nam zatem receptę na naprawę państwa. Życie pokazuje jednak, że realizacja zaleceń nie przebiega sprawnie. Bywa, że wnioski NIK nie są wdrażane w życie, bo poszczególne instytucje odpowiedzialne za reformę prawa pozostawiają stan niezmieniony, odkładając realizację wytycznych na bliżej nieokreślony czas. Podobnie jest w przypadku administracji rządowej, która to również powinna, a nie zawsze tak bywa, za priorytet postawić sobie sumienne wypełnianie wskazówek Najwyższej Izby Kontroli jako inicjatywy rządowe. W mojej ocenie często brakuje sprawdzanym instytucjom woli poprawy jakości, poprawy swojej działalności. Owszem, kontrole, po których nie następuje wdrożenie akceptowanych zmian, są bezcelowe, jednak trudno za to winić Najwyższą Izbę Kontroli. Należy zatem większą wagę przyłożyć do wyegzekwowania wniosków pokontrolnych. Przypomnę, że wszystkie komisje sejmowe co roku obowiązkowo muszą zaproponować tematy kontroli dla Najwyższej Izby Kontroli. W mojej opinii warto byłoby zatem zmienić regulamin Sejmu, wprowadzając zapis, który obligowałby te komisje do podjęcia inicjatywy ustawodawczej nawiązującej do wniosków de lege ferenda zawartych w zaleceniach pokontrolnych Najwyższej Izby Kontroli. Każda z sejmowych komisji powinna być odpowiedzialna za wdrożenie zaleceń izby w odniesieniu do zaproponowanej przez siebie kontroli. To na takiej komisji powinien spoczywać obowiązek przygotowania odpowiednich zapisów i włączenia ich do procesu legislacyjnego. Takie działania z pewnością przyniosłyby większe korzyści Polsce niż krytykowanie Najwyższej Izby Kontroli i odrzucanie sprawozdań. Nowoczesna jest za przyjęciem sprawozdania, a z tego miejsca chciałabym bardzo serdecznie podziękować całej kadrze Najwyższej Izby Kontroli za rzetelną pracę na rzecz naszego kraju. Dziękuję serdecznie. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Beata Mazurek)