Mówca: Jacek Protasiewicz (tekst niewygłoszony)
Data: 2018-07-19 (Sejm RP, kadencja 8)

Wystąpienie posła Jacka Protasiewicza, klub parlamentarny PSL - UED, punkt 27. porządku dziennego rozpatrywany w dniu 19 lipca 2018 r. Wysoki Sejmie! W imieniu klubu PSL - UED mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o ratyfikacji Porozumienia między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Estońską o zmianie i zakończeniu obowiązywania Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Estońską o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji, sporządzonej w Warszawie dnia 6 maja 1993 r. Proponowana ustawa zawiera wyrażenie zgody na dokonanie przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikacji Porozumienia, o którym mowa w tytule ustawy. Będzie to finał procedury rozpoczętej notą Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP z dnia 20 października 2017 r., skierowaną do Ambasady Republiki Estońskiej, w której polski MSZ zaproponował zawarcie Porozumienia, o którym mowa powyżej. 19 marca 2018 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Estońskiej wystosowało w odpowiedzi do MSZ RP notę, w której wyraziło zgodę Republiki Estońskiej na zawarcie takiego Porozumienia na warunkach zaproponowanych przez Rzeczpospolitą Polską. Głównym warunkiem sformułowanym przez stronę polską było oczekiwanie, że żadne postanowienie Umowy z dnia 6 maja 1993 r. nie pozostaje w mocy. Trzeba w tym miejscu wyjaśnić okoliczności, które doprowadziły do wystosowania noty polskiego MSZ. Otóż umowa, której zakończenie zaproponowała strona polska, została zawarta przed wejściem Polski i Estonii do UE. Jej celem było wówczas zachęcanie polskich inwestorów do inwestycji w Estonii, a estońskich w Polsce oraz zagwarantowanie im bezpieczeństwa prawnego poprzez możliwość rozstrzygania sporów przed międzynarodowym trybunałem arbitrażowym. Po wejściu Polski i Estonii do UE i przyjęciu przez oba kraje acquis communautaire konieczność takiego prawnego zagwarantowania bezpieczeństwa inwestycji straciła uzasadnienie. Co więcej, zdaniem Komisji Europejskiej, potwierdzonym w jednym z orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE, owe umowy mogą być niezgodne z prawem UE i dlatego Komisja wezwała wszystkie rządy państw członkowskich UE, które zawarły między sobą takie porozumienia, do ich rozwiązania. Jednym z głównych argumentów Komisji Europejskiej jest, że omawiane umowy - ze względu na nadmierny protekcjonizm oraz możliwość dochodzenia roszczeń przed międzynarodowym trybunałem inwestycyjnym - mogą naruszać traktatowe zasady przepływu kapitału, swobody przedsiębiorczości oraz swobody świadczenia usług. Komisja Europejska uważa również, że owe umowy, zwane intra-EU BIT, są także sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa UE, takimi jak: zasada nadrzędności, jedności, skuteczności i pewności prawa UE, a rozstrzyganie sporów na drodze międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego wydaje się sprzeczne z wyłączną kompetencją sądów UE. Trudno nie zgodzić się z tą argumentacją Komisji Europejskiej. Podziela ją również polski rząd, który dodatkowo argumentuje, że wypowiedzenie wyżej wymienionych umów nie powinno mieć negatywnych skutków politycznych oraz społecznych. Wręcz przeciwnie - jak twierdzi rząd RP - należy oczekiwać, że Porozumienie zostanie życzliwie przyjęte z uwagi na publiczną krytykę w Polsce umów intra-EU BIT i międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego. W pisemnym uzasadnieniu dołączonym do projektu ustawy rząd informuje również Wysoki Sejm, że przeprowadził konsultacje z krajowymi samorządami gospodarczymi. Mimo pewnych zastrzeżeń z ich strony związanych z likwidacją możliwości rozstrzygania sporów na drodze międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego rząd zapewnia, że ani polscy, ani estońscy inwestorzy nie kierowali na podstawie ww. Umowy roszczeń do międzynarodowych trybunałów arbitrażowych przeciwko, odpowiednio, Republice Estońskiej i RP. Biorąc te wszystkie argumenty pod uwagę, klub PSL - UED będzie głosował za przyjęciem projektu ustawy będącej przedmiotem tej debaty.