Mówca: Sprawiedliwości Waldemar Żurek
Data: 2026-01-21 (Sejm RP, kadencja 10)

Bardzo dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przechodzę do szczegółów ustawy, która już kiedyś w bardzo podobnej formie przechodziła przez parlament. Postaram się państwu bardzo szybko opowiedzieć o tych rozwiązaniach, które moim zdaniem są bardzo dobre. Projektowana ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa zakłada wybór sędziów członków krajowej rady przez wszystkich sędziów w wyborach bezpośrednich i w głosowaniu tajnym. To jest novum. Już nie wybory kurialne, w których delegaci... Wybierają wszyscy sędziowie w głosowaniu bezpośrednim i tajnym. W Krajowej Radzie Sądownictwa będą reprezentowani sędziowie wszystkich rodzajów i szczebli sądownictwa, tj. Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych, w liczbie odpowiadającej liczebności poszczególnych grup sędziów. Dlaczego to jest takie ważne? Dzisiaj neo-KRS jest tak ukształtowana, że nie mamy spełnionego wymogu konstytucyjnego, który mówi, jacy sędziowie powinni wchodzić w skład KRS. Nie mamy sędziów wszystkich tych grup, które wymienia konstytucja, dlatego że kiedyś tak skonstruowano te przepisy, łamiąc konstytucję. W celu zagwarantowania, że w składzie KRS znajdą się sędziowie legitymujący się odpowiednim doświadczeniem i odpowiednią wiedzą z zakresu funkcjonowania różnych szczebli sądownictwa, jako wymóg ubiegania się o wybór do składu rady postawiono co najmniej 10-letni staż na stanowisku sędziowskim i co najmniej 5-letni staż na aktualnie zajmowanym stanowisku. W opinii komisji weneckiej z 8 maja 2024 r. wskazano, że członkostwo sędziów w radzie może być przedmiotem różnych kryteriów kwalifikacyjnych, nie wyłączając długości stażu sędziowskiego, w tym także w tej samej funkcji. Takie kryteria są stosowane w innych państwach, w których są rady sądownicze. Mówimy: żebyś miał bierne prawo wyborcze, powinieneś mieć pewne doświadczenie, liczone w latach orzekania, bycia sędzią i bycia w danym sądzie. Mamy już w naszym ustawodawstwie taki zapis w przypadku sędziów Sądu Najwyższego: żeby przejść w stan spoczynku, musisz przepracować w Sądzie Najwyższym minimum 9 lat. Nawet jakbyś po roku podupadł na zdrowiu, przysługuje ci to wtedy, kiedy przepracujesz minimum 9 lat. Te kryteria są więc kryteriami dopuszczalnymi. Prawo zgłaszania kandydatów na sędziów członków KRS przyznaje się grupie sędziów, niezależnie od rodzaju i szczebla sądu, w którym kandydat pełni urząd, organom samorządów zawodów prawniczych, które ściśle współpracują z wymiarem sprawiedliwości. Przeprowadzenie wyborów zostanie powierzone Państwowej Komisji Wyborczej jako stałemu najwyższemu organowi wyborczemu właściwemu w sprawach przeprowadzania wyborów i referendów. Żeby nie było żadnego odium, że mamy jakieś czary nad urną, bo środowiska, prezesi, nie wiadomo kto, powierzamy to PKW, niech organizuje wybory. Wybory będą się odbywały w formie głosowania tradycyjnego, za pomocą kart wyborczych. PKW ma w tej kwestii doświadczenie. Głosowanie w poszczególnych sądach będą przeprowadzały komisje skrutacyjne stworzone w tych sądach. Ważnym elementem procedury wyborczej będzie publiczne wysłuchanie kandydatów, obejmujące ich wystąpienie i możliwość zadawania im pytań. Wysłuchanie publiczne będzie transmitowane i udostępniane w Internecie. Proszę państwa, ponieważ sędziowie nie mogą, nie powinni prowadzić klasycznej kampanii wyborczej, bo mają być apolityczni, to będzie wysłuchanie publiczne, które będzie udostępnione w Internecie. W prosty sposób zostanie zapewniona możliwość późniejszej weryfikacji przedwyborczych zapowiedzi kandydatów. Rozwiązanie to uwzględnia także założenie, że sędziowie kandydujący do KRS nie będą prowadzili agitacji wyborczej. W celu zwiększenia niezależności Krajowej Rady Sądownictwa projektowana ustawa wprowadza rozwiązanie, zgodnie z którym sędzia wybrany do składu KRS nie będzie mógł łączyć członkostwa KRS z pełnieniem funkcji w sądownictwie, np. prezesa, wiceprezesa sądu, wizytatora bądź przewodniczącego wydziału. To jest organ, tam trzeba pracować, tam powinni być sędziowie liniowi, więc oni będą wybierali. Tam są oczywiście pule głosów, a dominującą grupę mają tworzyć sędziowie sądów rejonowych, bo ich jest najwięcej. Sędzia wybrany do KRS nie będzie mógł także w trakcie sprawowania mandatu brać udziału w postępowaniu nominacyjnym, w którym miałby podlegać ocenie dokonywanej przez radę, której jest członkiem. Tego nie było. Widzieliśmy panią Dagmarę Pawełczyk, która została neosędzią, będąc przewodniczącą rady. Inne osoby - nie będę wymieniał jej bliskich czy też znajomych - były awansowane w tym czasie, kiedy ona była pełniącą obowiązki w tym organie. To jest sytuacja niedopuszczalna, proszę państwa. Ja byłem członkiem legalnej krajowej rady, gdy proponowano mi delegację do sądu apelacyjnego i dwukrotnie odmówiłem, żeby nie być posądzonym o to, że moje koleżanki i koledzy będą oceniać to, czy mógłbym awansować. W celu zapewnienia społecznej kontroli i transparentności funkcjonowania rady, a w szczególności w zakresie postępowań nominacyjnych na stanowiska sędziowskie, przy Krajowej Radzie Sądownictwa zostaje utworzona Rada Społeczna. Proszę państwa, Rada Społeczna będzie się składała ze wszystkich przedstawicieli organizacji, zawodów, samorządów prawniczych, radców prawnych, adwokatów, notariuszy, ale też z trzech przedstawicieli organizacji pozarządowych. To jest zupełne novum. Będzie miała głos doradczy, będzie obserwować posiedzenia krajowej rady, które będą też transmitowane do Internetu. Będziemy mieli bezpośrednią kontrolę społeczną, a także innych prawników, którzy muszą na co dzień spotykać się z sądem, tak żeby widzieli, w jak transparentny sposób wybierani są w Polsce sędziowie. Bo rada przeprowadza konkurs i powtórzę to jeszcze raz: żeby być ważnie powołanym sędzią, musi być konkurs przed legalną krajową radą, który kończy się uchwałą - zaskarżalną do Sądu Najwyższego, podlegającą kontroli sądowej. I dopiero wtedy, gdy uprawomocnia się uchwała, prezydent może dominować. Prezydent ma prerogatywę w zakresie nominacji, ale nie może dokonywać tego samodzielnie. Bardzo państwu dziękuję za uwagę i proszę o poparcie tego projektu. (Oklaski)