Mówca: Marek Rutka
Data: 2023-07-11 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! To prawda, w zasadzie trzeba zacząć to wystąpienie od życzeń zdrowia i wytrwałości dla nas wszystkich. W imieniu klubu Lewicy mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu wobec procedowanej ustawy. W kategorii ustaw najdłużej procedowanych ustawa refundacyjna z pewnością należy do liderów. Nie oznacza to jednak, że długi proces przełożył się w istotnym stopniu na jakość stanowionego prawa. Nim przejdę do szczegółów ustawy, skupię się na tym, jak nad tą ustawą procedowano. W czerwcu 2021 r. Ministerstwo Zdrowia opublikowało do konsultacji projekt ustawy refundacyjnej. Początkowo zakładano 30-dniowy czas na konsultacje, co spotkało się z powszechną krytyką branży i organizacji pacjenckich. Ostatecznie konsultacje przedłużano o miesiąc do końca sierpnia 2021 r., potem urzędnicy resortu zdrowia analizowali uwagi, co trwało do sierpnia kolejnego roku, kiedy przedstawiono wyniki tych analiz. Wówczas to na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano obszerny, liczący 1361 stron raport z konsultacji publicznych oraz opiniowania projektu nowelizacji ustawy refundacyjnej. Wobec tak długiego procesu procedowania za skandaliczne trzeba uznać zgłoszenie ponad 30 daleko idących autopoprawek praktycznie bezpośrednio przed obradami komisji. Taka praktyka władzy nie zaskakuje, ale nieustannie bulwersuje. Przedłożona ustawa oznacza, że Polska de facto rezygnuje z zasad wyznaczonych dyrektywą w sprawie przejrzystości 89/105, którą to zgodnie z założeniami miała implementować. Wróćmy jednak do swego rodzaju ręcznego, ministerialnego sterowania tym, na jakich zasadach i co jest refundowane. Trudno być bezkrytycznym zwolennikiem obowiązującej od 11 lat obecnej ustawy refundacyjnej, ale za jej dotychczasowym brzmieniem można będzie po części zatęsknić, bo dawało obywatelom minimum stabilności i przewidywalności, a firmom namiastkę negocjacyjnej równości stron. Szczególnie zastanawiające jest wprowadzenie refundacji leków OTC, czyli tzw. leków wydawanych bez recepty. Było to zaskoczeniem również dla wielu członków Komisji Zdrowia reprezentujących partię władzy. Jest to tym bardziej zastanawiające, że kilka miesięcy temu na stronach Rządowego Centrum Legislacji umieszczono stanowisko Ministerstwa Zdrowia, które można streścić najkrócej w ten sposób: nie można dopuścić do refundacji leków OTC. Co takiego, szanowni państwo, zaszło, że w tak krótkim czasie strona ministerialna zmieniła swoje stanowisko o 180 stopni? Do tej pory nie udało się uzyskać rzeczowej odpowiedzi na tak zadane pytanie. W sytuacji, gdy polscy pacjenci przodują, jeśli chodzi o kraje Unii Europejskiej, w rankingu tzw. współpłacenia za leki, włączenie leków OTC na listę leków refundowanych jest niezrozumiałe. Podkreślałem to także podczas obrad Komisji Zdrowia. W ocenie skutków regulacji brak jest jakichkolwiek wyliczeń dotyczących tego, jakie będą koszty wprowadzenia refundacji leków OTC dla budżetu NFZ. Objęcie refundacją leków wiążę się z ustaleniem ceny urzędowej, z reguły znacznie niższej niż obowiązująca cena rynkowa, którą pomimo wzrostu kosztów produkcji i inflacji bardzo trudno będzie indeksować. To szkodliwy pomysł, który zmniejsza rentowność produkcji farmaceutycznej w Polsce. Dodatkowo trzeba podkreślić, że minister zdrowia może też, korzystając z takiego zapisu, objąć refundacją lek konkurencyjny, taki sam, ale pochodzenia azjatyckiego, np. z Chin lub Indii. Taka sytuacja może skutecznie zniszczyć zarówno sprzedaż, jak i produkcję leków krajowych. Co istotne, ten niezrozumiały zapis zmniejsza także bezpieczeństwo, jeśli chodzi o leki OTC, zmniejsza suwerenność lekową, doprowadzając tym samym do zwalniania pracowników w polskich zakładach. Jak widać, nauczka wynikająca z pandemii COVID-19, blokada światowego rynku leków i substancji czynnych, z którą mieliśmy do czynienia, niewiele nauczyła stronę rządową. To nie jest jedyny przykład braku wyciągania wniosków z czasów pandemii COVID-19. Brak jest wykazu leków krytycznych, kluczowych z punktu widzenia bezpieczeństwa lekowego państwa i pacjentów. Szkoda, że w tym względzie zdecydowanie większą wyobraźnią wykazuje się ministerstwo rozwoju. Przykładem ręcznego sterowania jest także podział rynku na 10 hurtowni farmaceutycznych. W praktyce będzie to oznaczało znacznie gorszą dostępność leków dla pacjentów oraz zwiększy skalę marnotrawstwa leków, w szczególności szczepionek. Klub parlamentarny Lewicy zgłasza pakiet poprawek dotyczących m.in. programów lekowych, dostępności leków (Dzwonek), okresu obowiązywania decyzji administracyjnej, wyłączności rynkowej, kwoty odpłatności dla pacjenta, produkcji leków generycznych przed wygaśnięciem patentu, a także kwestii związanych z pełnieniem dyżurów przez aptekarzy. (Oklaski)