Mówca: Adam Rybakowicz
Data: 2013-03-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego Ruch Palikota mam przyjemność przedstawić stanowisko w sprawie sprawozdania komisji o projekcie ustawy o zmianie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, druki nr 688 i 1104. Wysoka Izbo! Ochrona gruntów rolnych i leśnych ma w Polsce ponad 40-letnią tradycję. Po raz pierwszy wprowadziła ją ustawa z 1971 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów. Jednak ówczesne normy różniły się znacznie od dzisiejszych uregulowań. Obecnie, zgodnie z przepisami, podstawą zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych i uczynienia z nich gruntów inwestycyjnych jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Zanim jednak zostanie on uchwalony lub zmieniony, w przypadku gruntów klas I-III gmina musi uzyskać zgodę ministra rolnictwa, a w przypadku gruntów pozostałych klas - marszałka województwa. Ustawa przyznaje prawo do występowania o wyrażenie tej zgody wójtowi, burmistrzowi bądź prezydentowi miasta. W praktyce nie jest to już takie oczywiste. Świadczą o tym rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych w kwestii tego, kto może być stroną postępowania administracyjnego, to znaczy kto ma interes prawny, a kto nie. Mówi o tym art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z wielu orzeczeń wynika bowiem, że stroną postępowania o wydanie tej zgody może być także właściciel i użytkownik wieczysty gruntu, który w miejscowym planie będzie odrolniony. W praktyce prowadzi to do komplikacji postępowania administracyjnego o wydanie tej zgody i przeciąga je zbytnio w czasie. W projekcie zaproponowano jednak, żeby stroną w postępowaniu był tylko i wyłącznie wójt, burmistrz bądź prezydent miasta. Z uwagi na wskazane rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych przychylnie należy ocenić wniesioną inicjatywę ustawodawczą. Bezwzględnie kwestia ustalenia kręgu podmiotów, którym przysługuje status strony w postępowaniu w przedmiocie udzielenia zgody na zmianę przeznaczenia gruntów na cele nierolnicze, powinna zostać w obecnych warunkach jednoznacznie rozstrzygnięta. Wprowadzenie ustawowego przepisu wskazującego wójta, burmistrza bądź prezydenta miasta jako stronę w postępowaniu o udzielenie zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze w procesie związanym z uchwalaniem miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zapewni samorządom sprawną realizację polityki przestrzennej na szczeblu gminnym. Nowelizacja ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych nie objęła jednak gruntów leśnych, co oznacza, że w celu wykorzystania na cele nieleśne lasu położonego w granicach administracyjnych miasta potrzeba zmiany przeznaczenia gruntu z leśnego na nieleśne oraz wyłączenia go z produkcji leśnej. Projekt ustawy wprowadza dwie zmiany do ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Te dwie zmiany spowodują uproszczenie i skrócenie procedur uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i uporządkują sprawy związane z egzekwowaniem należnych opłat, wynikających z wyłączenia gruntów rolnych z produkcji. Do pracy nad tym projektem powołano podkomisję sejmową. W podkomisji pracowano nad poprawką, w której przywołano zarządy województw jako organy egzekwujące, które są wyznaczone do egzekucji należności wynikających z przekształcenia gruntów rolnych i leśnych. Ostatecznie to marszałkowie województw będą odpowiadali za te egzekucje. W trakcie prac podkomisji wpłynęła autopoprawka, która dotyczyła wielkości działek do odrolnienia. W istocie w myśl ukształtowanej już praktyki interpretacyjnej, znajdującej wyraz m.in. w orzecznictwie sądów administracyjnych, dopuszczalne jest odrolnienie działki o powierzchni nieprzekraczającej 0,5 ha bez zgody właściwego ministra, nawet w sytuacji, gdy została ona wcześniej wyodrębniona z większego kompleksu. Skutkiem takiego założenia jest osłabienie zakresu ochrony gruntów rolnych poprzez legalizację procedury dzielenia zwartych terenów rolnych na mniejsze obszary wyłącznie w celu przeznaczenia gruntów na cele nierolnicze z pominięciem ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Taka sytuacja byłaby niedopuszczalna, w związku z tym autopoprawka została wycofana. W trakcie prac, już w trakcie rozpatrywania szczegółowego, zarówno do zmiany pierwszej, jak i do zmiany drugiej zostały zgłoszone przez wnioskodawców autopoprawki. Autopoprawka do zmiany pierwszej polegała na wyłonieniu właściwej nazwy ministra zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami. Natomiast zmiana druga była wywołana rozbieżnościami interpretacyjnymi zgłoszonymi przez przedstawicieli ministra finansów. We współpracy z Ministerstwem Finansów ta poprawka została dookreślona, co było związane z terminologią. (Dzwonek) Uznano, że ˝egzekucja należności˝ będzie określeniem bardziej właściwym i tak też zostało to wprowadzone. W konsekwencji cały projekt wraz z wprowadzonymi autopoprawkami zyskał pozytywną opinię komisji. Projekt odbiera możliwość decyzji ministrowi środowiska, nie uwzględnia jednak, kto będzie nadzorował, czy za dużo działek o najlepszej klasyfikacji gleby, czyli klas I, II i III, nie jest odralnianych. Wydaje się też, że w państwie, w którym rolnictwo odgrywa kluczową rolę w gospodarce, absurdem jest odralnianie gruntów o najlepszej klasyfikacji gleby. Ponadto w wielu dużych miastach wciąż sporo terenów nie ma miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Tam każda osoba, która chce budować, musi wcześniej wystąpić o decyzję ustalającą warunki budowy. Gmina będzie musiała ją wydać, jeżeli będą spełnione warunki z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Wtedy można starać się o pozwolenie na budowę. Grunt ma już wówczas charakter inwestycyjny, ale jeżeli prace nad planem już trwają, to inwestor nie dostanie warunków zabudowy. Gmina może zawiesić ich wydanie maksymalnie na 12 miesięcy. Obawiam się, że brak w nowelizacji ustawy informacji o maksymalnym czasie na wydanie decyzji doprowadzi do sytuacji, że i tak te decyzje będą odwlekane w czasie. Odrolnienie gruntu to jednak połowa sukcesu, często bowiem budujący muszą jeszcze postarać się o wyłączenie terenu z produkcji rolnej. Decyzję w tej sprawie wydaje starosta lub prezydent miasta na prawach powiatu. Dopiero jeśli zostanie ona uzyskana, grunt zostaje przekwalifikowany w ewidencji gruntów i budynków z rolnego na inwestycyjny. Łączy się to z koniecznością wniesienia wysokiej opłaty. Wnoszą ją przedsiębiorcy rozpoczynający inwestycję, a nalicza starosta lub prezydent. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wydaje się, że proponowane zmiany przyczynią się do zwiększenia przejrzystości przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, a także rozstrzygają wątpliwości co do interpretacji przepisów, które ujawniły się w orzecznictwie sądów administracyjnych. Klub Ruchu Palikota będzie popierał wprowadzenie zmian. Dziękuję bardzo. (Oklaski)