Mówca: Jan Łopata
Data: 2017-02-24 (Sejm RP, kadencja 8)

Bardzo dziękuję. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt przedstawić opinię klubu o sprawozdaniu głównego inspektora pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2015 r. wraz ze stanowiskiem Rady Ochrony Pracy. Wysoki Sejmie! Zbieg okoliczności, przypadek, bo chyba w tych kategoriach należy to ocenić, niemniej chcę powiedzieć, że przez szereg ostatnich lat, będąc członkiem Komisji Finansów Publicznych, realizowałem zadania komisji w zakresie budżetowym właśnie Państwowej Inspekcji Pracy. Mówię to po to, by zauważyć, że instytucja, jaką jest Państwowa Inspekcja Pracy, jest mi dobrze znana i - co ważniejsze - zawsze bardzo wysoko przeze mnie oceniania, przez mój klub, przez Komisję Finansów Publicznych zresztą też. Dzisiaj przyszło mi dokonać oceny mniej pod kątem wykonania budżetu, a bardziej od strony wykonania zadań rzeczowych. Wysoka Izbo! Głównym celem Państwowej Inspekcji Pracy jest jej aktywność kontrolna, która zazwyczaj trafnie wskazuje dysfunkcyjne obszary działania państwa. Państwowa Inspekcja Pracy, przedkładając wyniki kontroli, stwarza jedynie podstawy dalszych działań, których skutkiem powinna być poprawa stanu prawa i likwidacja uciążliwości dla stron stosunku pracy. Oczywiście w większości przypadków tak jest, w szczególności dla pracobiorców, pracowników. W mojej ocenie, w ocenie mojego klubu Państwowa Inspekcja Pracy z przypisanego zadania wywiązała się należycie czy wywiązuje się należycie, chociażby przedkładając Wysokiej Izbie to sprawozdanie o wysokiej wartości informacyjnej, ale również pokazując obszary wymagające naprawy czy co najmniej poprawy. Wysoka Izbo! Sprawozdanie głównego inspektora pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy obejmuje bardzo dużą, szeroką skalę zagadnień, jakimi zajmuje się inspekcja. Zadania związane z tymi zagadnieniami realizowane są poprzez kontrole i środki prawne podejmowane w ich wyniku. Myślę, że warto przytoczyć trochę danych liczbowych, by lepiej zobrazować skalę prowadzonych działań. Zacznę od zagadnienia bardzo istotnego i często bulwersującego, jakim niewątpliwie są wypadki przy pracy. Otóż inspektorzy pracy zbadali okoliczności i przyczyny 2024 zaistniałych w roku sprawozdawczym, w roku 2015, wypadków przy pracy. Wskutek tych zdarzeń poszkodowanych zostało 2301 osób, w tym 709 doznało ciężkich obrażeń ciała, a niestety 272 osoby poniosły śmierć - aż 272 osoby poniosły śmierć. Były to zdarzenia, wypadki, które oczywiście zostały zgłoszone Państwowej Inspekcji Pracy. Wśród osób poszkodowanych ze skutkiem śmiertelnym najliczniejszą grupą były osoby zatrudnione w sektorze budowlanym, było to blisko 30% wszystkich wypadków śmiertelnych, w przemyśle przetwórczym - 21%, w transporcie - 11,8% oraz w rolnictwie i leśnictwie - też wysoki wskaźnik, 9,6%, prawie 10%. Oczywiście sprawozdanie określa bardzo precyzyjnie i, trzeba przyznać, obszernie to zagadnienie. Myślę, że analiza tych danych to materiał i przyczynek do wielu działań. Za taką analityczną pracę Państwowej Inspekcji Pracy również należą się podziękowania. Innym zagadnieniem szczegółowo przeanalizowanym i zaprezentowanym w sprawozdaniu jest przygotowanie pracowników do bezpiecznej pracy, w tym badania lekarskie, szkolenie w dziedzinie BHP oraz ocena ryzyka zawodowego. Wnioski, jakie z tej analizy wynikają, są przede wszystkim takie, że nie wszyscy pracodawcy w skierowaniach na badania profilaktyczne zawierali informacje o warunkach pracy - w tym o wystąpieniu czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych - jak również że aktualny pozostaje postulat legislacyjny zobowiązujący pracodawcę do przechowywania skierowania potwierdzonego przez lekarza przeprowadzającego badania. Wysoki Sejmie! Realizując działania zaplanowane na lata 2013-2015, skoncentrowane na ocenie skali zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy, w roku 2015 skontrolowano 554 podmioty, które zatrudniały ponad 131 300 osób, w tym prawie 64 700 pracowników na podstawie umowy o pracę. 64 100 osób pracowało na podstawie umów cywilnoprawnych. Te dane oznaczają, że w kontrolowanych podmiotach liczba osób świadczących pracę na podstawie stosunków niepracowniczych była większa niż liczba pracowników. W 2015 r. skierowano do właściwych sądów 140 powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz 230 osób. Ale z tych danych z tego obszaru Państwowa Inspekcja Pracy formułuje również bardzo ważne wnioski i postulaty dotyczące m.in. regulacji prawnych, które pozwolą na skuteczne wyegzekwowanie od pracodawców obowiązku zawarcia umowy o pracę lub ustanowienia przepisów ograniczających korzyści pracodawców wynikające z zastępowania umów o pracę umowami prawa cywilnego. Wysoka Izbo! Obok działalności kontrolnej inspekcja pracy podejmuje działalność prewencyjną oraz promuje ochronę pracy. Takie kampanie, jak ˝Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie˝, ˝Zanim podejmiesz pracę˝, ˝Szanuj życie! Bezpieczna praca w gospodarstwie rolnym˝, czy też konkursy, choćby ˝Zdobądź dyplom PIP˝, ale też działalność wydawnicza, szkoleniowa, przynoszą wymierne efekty związane z ochroną życia i zdrowia ludzkiego. Tak myślę i tak na pewno jest. Warto zaznaczyć, że Państwowa Inspekcja Pracy zajmuje się również przestrzeganiem przepisów dotyczących zatrudniania osób niepełnosprawnych, kontroluje kwestie związane z legalnością zatrudnienia, podejmowaniem innej pracy zarobkowej oraz wykonywaniem pracy przez cudzoziemców. Prowadzono również kontrolę przestrzegania przez agencje zatrudnienia przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Państwowa Inspekcja Pracy podejmuje działania we współpracy z organami administracji publicznej, organami nadzoru nad warunkami pracy oraz innymi instytucjami działającymi w sferze ochrony pracy. Jest to współpraca zarówno krajowa, jak i oczywiście międzynarodowa. Warto również zwrócić uwagę, że Państwowa Inspekcja Pracy dokonuje oceny rozwiązań prawnych, proponuje wnioski legislacyjne oraz wydaje liczne opinie w sprawie projektów aktów prawnych. Prowadzone kontrole pozwalają wyciągnąć wnioski, że stan przestrzegania przepisów prawa w 2015 r. kształtował się w dużej mierze wskutek obowiązujących... wskutek otoczenia gospodarczego, może tak to określmy. Prognozowane polepszenie koniunktury - które w sumie nastąpiło i ma miejsce - i trudności, z jakimi borykali się przedsiębiorcy, nie zawsze jednak miały większy wpływ na ograniczenie liczby przypadków naruszeń przepisów prawa. W dalszym ciągu dla wielu pracodawców priorytetem jest ograniczenie kosztów pracy, czasami przez zmiany organizacyjne, przez redukcję zatrudnienia, a także niestety przez działania bezprawne lub na granicy prawa, jak chociażby nadużywanie umów cywilnoprawnych czy długoterminowych umów na czas określony oraz nieterminowe wypłacanie wynagrodzeń, o czym też wcześniej mówiłem. Sprzyjają temu niestety jeszcze luki prawne i pewne niespójności interpretacyjne. Wysoka Izbo! W imieniu klubu i w imieniu własnym pragnę złożyć kierownictwu Państwowej Inspekcji Pracy wyrazy uznania i podziękowania dla wszystkich pracowników, w szczególności tych na pierwszej linii, czyli inspektorów pracy, oraz tych pozostałych pracowników za ich trud, kompetencje, odpowiedzialność przy podejmowaniu nieraz bardzo trudnych decyzji. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego pozytywnie opiniuje sprawozdanie Państwowej Inspekcji Pracy za rok 2015, a ja w imieniu klubu rekomenduję Wysokiemu Sejmowi jego przyjęcie. Dziękuję bardzo.