Mówca: Piotr Chmielowski
Data: 2014-03-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu wnioskodawców przedstawić projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw dotyczących przekształceń własnościowych nieruchomości. Na samym początku chciałbym zaznaczyć, że materia, z którą zmierzyliśmy się, przedstawiając projekt zmiany ustawy, jest to materia bardzo trudna, w wielu aspektach można nawet użyć słowa: kontrowersyjna. Najistotniejsze jest jednak to, że te rozwiązania są oczekiwane przez kilkaset tysięcy obywateli Polski, bo dotyczą prawie 200 tys. mieszkań tak zwanych zakładowych. Użyłem słów: tak zwanych, dlatego że ich status prawny w tej chwili wygląda inaczej niż wtedy, kiedy one były mieszkaniami zakładowymi, wtedy były one przydzielane czy zamieszkiwali w nich ludzie, w ten sposób je nazywając. Dzisiaj stan prawny tych mieszkań jest bardzo różny, więc stąd użyłem tego sformułowania. Przedstawiony projekt ustawy jest kontynuacją prób rozwiązania problemu reprywatyzacji pracowniczych mieszkań zakładowych przez nowelizację przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących nabywania własności nieruchomości. Przedstawiony projekt ustawy rozwiązuje i zamyka proces reprywatyzacji pracowniczych mieszkań zakładowych. Proces ten jest integralną częścią transformacji ustrojowej gospodarki i państwa zapoczątkowanej w roku 1990. Musimy zmierzyć się z tezą, że pracownicze mieszkania zakładowe są własnością Skarbu Państwa i własnością osób trzecich, które je nabyły od Skarbu Państwa. Dlatego oponenci tych rozwiązań uważają także, że obecna sytuacja finansowa państwa nie pozwala na tę ˝darowiznę˝ - oczywiście używam tutaj słowa: darowizna w cudzysłowie - powodującą wysokie koszty czy wydatki budżetowe. Prawda jest inna. To właśnie brak tej ustawy naraża finanse publiczne państwa na straty sięgające wielu miliardów złotych. Z tej tezy wynika także, że najemcy nie przysługuje prawo pierwokupu, lecz tylko prawo pierwszeństwa w nabyciu zajmowanego mieszkania, wtedy gdy obecny posiadacz, osoba trzecia, przeznaczy to mieszkanie do zbycia, a naruszenie tego rzekomego porządku prawnego jest sprzeczne z Konstytucją RP. Analogiczny wywód dotyczący tej sytuacji prawnej przedstawiają także legislatorzy Kancelarii Sejmu, Biura Analiz Sejmowych, w przedstawionych obecnie opiniach prawnych odnoszących się do tego projektu ustawy. Bez stanowczego sprzeciwu oraz bez wskazania, omówienia podczas pierwszego czytania obowiązujących w tym przedmiocie przepisów ustawowych będziemy skazani na niepowodzenie. W tym miejscu pragnę zaznaczyć, że obecny status prawny nie jest jednolity i nie dotyczy wszystkich mieszkań, nie jest taki sam. Mamy tutaj różne sytuacje prawne, co bardzo komplikuje sprawę. O tym będę mówił później. Natomiast kluczem do naszego sukcesu, czyli wprowadzenia tej ustawy, jest przyznanie ustawowo, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r., uprawnionemu najemcy prawa pierwokupu mieszkania zakładowego. Prawo pierwokupu wynika z prawa własności, o którym jest mowa w Kodeksie cywilnym. Reprywatyzacja mieszkań zakładowych została rozpoczęta już na początku transformacji ustrojowej w 1990 r. Przyjęty wtedy system prawny tych przekształceń własnościowych przetrwał do dzisiaj. Wprowadzane zmiany polegały na uzupełnieniu luk i dostosowaniu do zmieniających się struktur organizacyjnych władzy publicznej i gospodarczej. Nasz projekt, który jest zawarty w druku nr 2134, nie narusza tych obowiązujących ustawowych zasad reprywatyzacji mieszkań zakładowych. Reprywatyzacja ta oznacza formalne przeniesienie własności tych mieszkań na byłych pracowników państwowych zakładów pracy, którzy otrzymali te mieszkania w formie umowy najmu zawartej ze stosunkiem pracy. W tym miejscu chciałbym przypomnieć, że wtedy gdy dochodziło do podpisywania umów najmu, stanowiły one część wynagrodzenia za pracę. Polegało to na tym, że zakład, przed 1990 r. państwowy, posiadał pewną substancję mieszkaniową i aby pozyskać pracowników, którzy podjęliby pracę w tym zakładzie, bardzo często oferował możliwość zakwaterowania właśnie w mieszkaniach zakładowych. Mieszkania te powstały ze środków zakładowego funduszu mieszkaniowego, dotacji budżetowych bądź wniesionego przez pracownika, późniejszego najemcę, własnego wkładu budowlanego, od którego opłacono podatek - to jest bardzo istotna informacja - od nabycia własności części zajmowanego mieszkania. Zatem prawnie założono, że ta osoba, wprawdzie będąc wtedy tylko najemcą, jest niejako osobą zarządzającą czy utrzymującą to mieszkanie. Zakładowy fundusz mieszkaniowy był tzw. funduszem zewnętrznym i zgodnie z ustawą o rachunkowości nie wchodził w skład przedsiębiorstwa. Tę pracowniczą własność mieszkania zakładowego ustawodawca niezmiennie potwierdzał w następnych latach, w następujących przepisach ustawowych. Po pierwsze, w art. 2 ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości przyjęto, że przedsiębiorstwo państwowe może nabyć pracownicze mieszkanie wyłącznie odpłatnie, a mieszkanie powstałe ze środków własnych przedsiębiorstwo otrzymuje nieodpłatnie. Obydwa rodzaje mieszkań przedsiębiorstwo nabywa po wykonaniu prawa pierwszeństwa w nabyciu, o którym mowa w art. 21 ust. 7 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Po drugie, w art. 1 ust. 1a ustawy z 12 października 1994 r. o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych ustawodawca przyjął, że mieszkania te nie wchodzą w skład przedsiębiorstwa państwowego w rozumieniu art. 55 Kodeksu cywilnego, a w art. 9 tej ustawy przyjęto, że osoba trzecia przekazuje najemcy otrzymane nieodpłatnie mieszkanie oraz przenosi tytuł własności tego mieszkania na najemcę za cenę nie wyższą niż 5% wartości tego mieszkania z odliczeniem wniesionej przez najemcę kaucji mieszkaniowej. Po trzecie, w art. 6 ustawy z 15 grudnia 2000 r. określającej zasady zbywania mieszkań zakładowych, Skarbu Państwa i innych instytucji przyjęto, że najemca mieszkania zakładowego korzysta z upustu w wysokości 6% za każdy rok pracy w państwowym zakładzie pracy, a osoby zatrudnione w państwowym zakładzie pracy korzystają jedynie z 3-procentowego upustu za każdy rok najmu. W obydwu przypadkach osoby te korzystają z upustu nie wyższego niż 95% wartości rynkowej mieszkania. Wynika z tego, że nabywca mieszkania zakładowego zawarł umowę ze stosunkiem pracy i za nieopłacony wkład pracy otrzymał udział we własności mieszkania w wysokości 95%, a Skarb Państwa otrzymuje nie mniej niż 5% wartości rynkowej mieszkania tytułem sprawowanego zarządu. Po czwarte, w art. 4 ustawy z 7 lipca 2005 r. ustawodawca stwierdził, że uprawnionemu najemcy przysługuje prawo pierwokupu powstałe na gruncie własności pracowniczej tego mieszkania oraz zobowiązał ostatniego posiadacza tego mieszkania do wykonania tego prawa pierwokupu na warunkach preferencyjnych, określonych w tym artykule. Sąd Najwyższy w trzech wyrokach kasacyjnych, z 17 grudnia 2009 r., z 22 lipca 2010 r. i z 9 lutego 2011 r., w postępowaniu kasacyjnym przyjął, że przepisy ustawy z 15 grudnia 2000 r. i art. 4 ustawy z 7 lipca 2005 r. działają bez ograniczeń czasowych. To jest bardzo istotna informacja. Zasada ta pokrywa się z przepisem art. 223 Kodeksu cywilnego stanowiącego, że własność nieruchomości nie ulega przedawnieniu. W tej sprawie ukazała się również stosowna wykładnia w uchwale z 13 listopada 2012 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjętej w składzie siedmiu sędziów NSA. W świetle powyższych regulacji ustawowych i orzecznictwa sądowego bezsporne są przesłanki faktyczne i prawne stanowiące, że uprawniony najemca pracowniczego mieszkania zakładowego jest właścicielem tego zajmowanego mieszkania z udziałem w wysokości 95% i mimo to nie korzysta z konstytucyjnej ochrony prawa własności. Dlatego w art. 9 projektu ustawy przyjęto, że do 31 grudnia 2015 r. ostatni posiadacz zobowiązany do wykonania prawa pierwokupu przeniesie własność pracowniczego mieszkania zakładowego na uprawnionego najemcę. Zaś w odniesieniu do mieszkań, których właściciele nie wykonali nakazanego prawa pierwokupu, przepis, chodzi o art. 9, nakazuje przeniesienie tytułu własności tego mieszkania z dniem 1 stycznia 2016 r. na wspólnotę mieszkaniową, która wykona należne prawo pierwokupu na wniosek uprawnionego najemcy. W ten sposób zostanie rozwiązany problem reprywatyzacji mieszkań zakładowych. Projekt ustawy zawarty w druku nr 2134 wiernie oddaje obowiązujące przepisy podstawowe, które zostały w sposób kompleksowy przedstawione w uzasadnieniu do projektu ustawy. Jedyna merytoryczna zmiana w art. 6 projektu to propozycja rozwiązania dotycząca trybu wykonania prawa pierwokupu przenosząca ten obowiązek z osoby trzeciej na Skarb Państwa. Pozostałe regulacje w projekcie dotyczą jedynie dostosowania przepisów szczególnych zawartych w innych ustawach do przepisów systemowych dotyczących zasad zbywania mieszkań zakładowych. W tym miejscu należy z przykrością stwierdzić, że legislatorzy Kancelarii Sejmu nie odnieśli się do wyżej podanej podstawy prawnej, która była przedstawiona w uzasadnieniu projektu. Nie udzielili odpowiedzi na postawione przez wnioskodawców pytanie, czyją własność stanowią mieszkania zakładowe. Bez tej odpowiedzi wszelkie rozważania legislacyjne są bezprzedmiotowe. Pragnę jeszcze zwrócić uwagę Wysokiej Izby na to, że projekt ustawy przedstawiony przez posłów Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej jest praktycznie tożsamy z projektem poselskim Prawa i Sprawiedliwości z dnia 9 lipca 2008 r., druk nr 1224, oraz złożoną doń autopoprawką z dnia 4 grudnia 2008 r., druk nr 1224-A. Projekt posłów Klubu Parlamentarnego PiS był opiniowany w trybie art. 23 ust. 8 regulaminu Sejmu przez Komisję Ustawodawczą w dniu 23 października 2008 r. Miało to miejsce w VI kadencji Sejmu. Komisja Ustawodawcza uznała projekt za dopuszczalny. Projekt ten był także opiniowany przez eksperta Biura Analiz Sejmowych dr. Marka Chmaja, który w opinii prawnej z dnia 18 maja 2010 r. w konkluzjach napisał: Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw dotyczących przekształceń własnościowych nieruchomości - tu wymienił druki - w redakcji z dnia 3 marca 2010 r. uznać należy w całości za zgodny z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Nadmieniam, że projekt ten również w tej kadencji był rozpatrywany przez Komisję Ustawodawczą i został przez nią uznany jako projekt dopuszczalny. Ze swojej strony chciałbym prosić wszystkie kluby o to, aby dopuściły ten projekt do prac w komisji. Najistotniejszym elementem pracy, mam nadzieję, że w komisji, będzie wychwycenie pewnych różnic i niuansów, które najprawdopodobniej powstaną w zależności od stanu prawnego czy quasi-prawnego, można powiedzieć, jeżeli chodzi o mieszkania zakładowe. Dotyczy to również, między innymi, tych obiektów i budynków, które obecnie są niezamieszkiwane albo są częściowo zamieszkiwane, jak również tych budynków czy tych mieszkań zakładowych, które zostały wykorzystane lub były wykorzystywane przez Ministerstwo Obrony Narodowej, a obecnie nie znajdują się w rękach właścicieli, zgodnie z ustawą. Mam nadzieję, że wszystkie te aspekty zostaną omówione, prawidłowo przedstawione, a Wysoka Izba uchwali ustawę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)