Mówca: Sprawozdawca Dorota Marek
Data: 2026-06-09 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrywany przez komisję na posiedzeniu w dniu 27 maja projekt ma znaczenie dla tysięcy naszych obywateli. Żyjemy w czasach nieuchronnych zmian demograficznych. Starzenie się społeczeństwa to nie jest odległa prognoza. To rzeczywistość, z którą mierzymy się tu i teraz, w 2026 r. Dlatego system pomocy społecznej musi ewoluować, stawać się bardziej profesjonalny, bezpieczny i przede wszystkim przewidywalny dla tych, którzy potrzebują go najbardziej. Głównym celem projektowanej nowelizacji jest wprowadzenie do polskiego porządku prawnego jednolitych, jasnych standardów świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Choć brzmi to urzędowo, w praktyce chodzi o godność, bezpieczeństwo i jakość codziennego życia osób starszych, chorych i z niepełnosprawnościami. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania były dotychczas jedną z nielicznych form wsparcia, dla których nie opracowano ogólnokrajowego standardu. Obecne przepisy z 2004 r. zakreślają jedynie bardzo ogólne ramy. W prawie powszechnie obowiązującym brakowało szczegółów, jak te usługi mają być świadczone, jak monitorować ich jakość i jak oceniać, czy realnie pomagają człowiekowi. Ta ustawa tę lukę wypełnia. Upoważnia ona ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia, które te standardy precyzyjnie określi. Warto w tym miejscu podkreślić, że ta reforma to nie tylko nasza wewnętrzna potrzeba, ale także realizacja elementu kamienia milowego A70G w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Wypełniamy zobowiązania, które gwarantują Polsce stabilność i nowoczesne standardy opieki długoterminowej na poziomie europejskim. Wysoka Izbo! Projekt porządkuje i precyzuje dotychczasowe przepisy, eliminując wątpliwości interpretacyjne. Po pierwsze, doprecyzowano obszary usług opiekuńczych oraz kwestie pielęgnacji zaleconej przez lekarza. Wskazano, że usługi obejmują pielęgnację w zakresie niewymagającym specjalistycznej wiedzy. Usługi wymagające specjalistycznego przygotowania zawodowego pozostają domeną specjalistycznych usług opiekuńczych, co jest logiczne i bezpieczne. Po drugie, uproszczono procedury biurokratyczne. Rezygnujemy z każdorazowego wskazania w tym konkretnym artykule podmiotu wydającego decyzję administracyjną, ponieważ te kwestie precyzyjnie regulują już ogólne przepisy ustawy o pomocy społecznej. Po trzecie i kluczowe, ustawa wprowadza jasne wymagania wobec osób wykonujących usługi opiekuńcze. Co ważne, odróżniamy tutaj pracowników podmiotów profesjonalnych od osób świadczących tzw. usługi sąsiedzkie. W przypadku usług opiekuńczych mówimy o pracownikach zatrudnianych przez gminy, centra usług społecznych czy podmioty prywatne. Tutaj weryfikacji i akceptacji pracownika dokonuje pracodawca w procesie rekrutacji. Zupełnie inaczej jest w przypadku usług sąsiedzkich, które opierają się na relacji zaufania i tam akceptacja sąsiada jest kluczowa. Nowym, niezwykle ważnym elementem jest wymóg złożenia przez opiekuna oświadczenia o zdolności psychofizycznej do świadczenia usług oraz, co wywołało dyskusję w komisji, posiadanie szkolenia z zakresu pierwszej pomocy. Ustawa wprowadza rozsądne okresy przejściowe: 3 miesiące na uzupełnienie szkolenia z pierwszej pomocy dla osób już pracujących oraz miesiąc na złożenie oświadczenia o stanie psychofizycznym. Ustawa wejdzie w życie 14 dni od dnia ogłoszenia. Jest w pełni zgodna z prawem Unii Europejskiej, nie wymaga notyfikacji ani nie wpływa negatywnie na sektor małych i średnich przedsiębiorstw. W toku konsultacji publicznych nie wpłynęły żadne zgłoszenia w trybie ustawy o działalności lobbingowej. Jako sprawozdawca komisji czuję się w obowiązku odnieść się do dyskusji, która toczyła się podczas naszych obrad. Padły zarzuty - powiedzmy to wprost - kłamliwe i niesprawiedliwe, że rząd i koalicja rządząca nie mają propozycji dla osób starszych i niepełnosprawnych. Padły hasła, że oto zrzucamy nowe obowiązki na samorządy, nie dając im nic w zamian, i nie staramy się poprawić sytuacji życiowej tych ludzi. Jest to absolutna nieprawda, na którą nie ma i nie będzie zgody. Podczas posiedzenia komisji zarówno obecna na miejscu pani minister, jak i posłanka Iwona Hartwich trafnie i celnie punktowały tę demagogię. Przypomnijmy fakty, bo z faktami się nie dyskutuje. W ciągu ostatnich 2 lat sytuacja osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin uległa diametralnej poprawie. To właśnie w tym okresie wprowadziliśmy przełomowe świadczenie wspierające, świadczenie, którego wysokość jest bezpośrednio uzależniona od stopnia niepełnosprawności i potrzeb danego człowieka i którego maksymalna kwota wynosi nawet 4 tys. zł. To są realne pieniądze, które trafiają do domów potrzebujących, dając tym osobom niezależność i pomoc, o jaką postulowano przez lata. Kolejny punkt przedyskutowany w ramach komisji to kwestia szkoleń z pierwszej pomocy dla opiekunów. Ta kwestia nie powinna budzić wątpliwości. To jest fundamentalny standard bezpieczeństwa. Sprawa umiejętności ratowania życia nie powinna budzić niczyjej wątpliwości. W tym miejscu należą się podziękowania dla Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, ponieważ resort nie ograniczył się tylko do wpisania suchego obowiązku do ustawy. Ministerstwo nie zostawia samorządów i opiekunów samym sobie. Resort aktywnie przygotowuje i wdraża projekty, których celem jest sfinansowanie szkoleń i przeszkolenie tysięcy opiekunów w zakresie udzielania pierwszej pomocy w skali całego kraju. Gminy i samorządy nie dostają też nowego, rewolucyjnego zadania, które ich zaskoczy. One już dziś monitorują realizację zadań pomocy społecznej. Robią to poprzez bieżący nadzór, kontrolę jakości, reakcję na skargi czy przeprowadzany co pół roku wywiad rodzinny, wywiad środowiskowy. Ta ustawa jedynie porządkuje i systematyzuje, ujednolica te procedury, tak aby standard opieki w małej gminie wiejskiej był dokładnie tak samo wysoki jak w przypadku dużego miasta wojewódzkiego. Komisja Polityki Społecznej i Rodziny po dyskusji oceniła ten projekt pozytywnie. W imieniu komisji wnoszę o uchwalenie przedłożonego projektu ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)