Mówca: Krzysztof Paszyk (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-03-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego przedstawić nasze stanowisko w sprawie poselskiego projektu ustawy o Poznańskim Związku Metropolitalnym. Omawiany projekt zakłada, że na obszarze województwa wielkopolskiego mógłby być utworzony Poznański Związek Metropolitalny. Miałby on stanowić zrzeszenie gmin i powiatów położonych w tym województwie (z obowiązkowym udziałem miasta na prawach powiatu Poznania), obejmujące spójny pod względem przestrzennym obszar oddziaływania Poznania, charakteryzujący się istnieniem silnych powiązań funkcjonalnych, zamieszkały przez co najmniej 600 000 mieszkańców. Tak jak w przypadku innych zrzeszeń związek miałby zostać wyposażony w osobowość prawną, o jego ustroju decydowałby statut (uzgadniany z prezesem Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej), a jego samodzielność podlegałaby ochronie sądowej. Związek wykonywałby zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Jego organami byłyby zgromadzenie oraz zarząd. Utworzenie tej formy zrzeszenia, a także ustalenie i zmiana jej granic przez wskazanie wchodzących do niej gmin miałyby następować w drodze rozporządzeń Rady Ministrów. Rozporządzenia wydawane byłyby na wniosek ministra właściwego do spraw administracji lub rady gminy, której obszar miałby znaleźć się w granicach związku (za pośrednictwem wojewody wielkopolskiego). W przypadku rozporządzenia dotyczącego zmiany granic obowiązkowe byłoby natomiast uzyskanie opinii zgromadzenia związku metropolitalnego. Istniejące związki międzygminne, za zgodą Poznańskiego Związku Metropolitalnego (wyrażoną w drodze uchwały zgromadzenia związku), mogłyby postanowić - w drodze uchwały własnego zgromadzenia - o przeniesieniu na związek metropolitalny własnych praw i obowiązków (o ile przedmiot działalności związku międzygminnego byłby związany z realizacją zadań Poznańskiego Związku Metropolitalnego). W projekcie wskazano również, iż związek wykonywałby zadania publiczne na rzecz gmin - członków związku międzygminnego - przenoszących swoje prawa i obowiązki, niewchodzących w skład związku metropolitalnego w okresie 3 miesięcy, począwszy od przejęcia praw i obowiązków. Po tym okresie wykonywanie zadań na rzecz tych gmin jest możliwe na podstawie porozumienia. Związek metropolitalny mógłby wykonywać zadania publiczne w zakresie: publicznego transportu zbiorowego na obszarze związku, kształtowania ładu przestrzennego, rozwoju obszaru związku, współdziałania w ustalaniu przebiegu dróg krajowych i wojewódzkich na obszarze związku, promocji związku i jego obszaru oraz pełnienia roli centrum usług wspólnych dla samorządów wchodzących w skład związku metropolitalnego i ich jednostek. Na podstawie porozumień zawartych z jednostką samorządu terytorialnego związek mógłby realizować zadania publiczne należące do zakresu działania gminy, powiatu lub samorządu województwa albo koordynować realizację tych zadań. Należałoby do nich stosować odpowiednio przepisy ustawy o samorządzie gminnym. Ponadto na podstawie porozumień zawartych z organem administracji rządowej związek mógłby realizować zadania zlecone. Nadzór nad działalnością związku metropolitalnego mieliby sprawować prezes Rady Ministrów oraz wojewoda, a w zakresie spraw finansowych - regionalna izba obrachunkowa. Przepisy regulujące jego wykonywanie ograniczono do minimum przez odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o samorządzie województwa. Wysoka Izbo! Utworzenie Poznańskiego Związku Metropolitalnego dysponującego budżetem na poziomie 140 mln zł może wydatnie poprawić funkcjonowanie całej aglomeracji poznańskiej. Co ważne, owe 140 mln zł nie uszczupliłoby w żaden sposób budżetów samorządów, lecz pochodziłoby z 5-procentowego podatku dochodowego płaconego przez mieszkańców gmin wchodzących w skład związku. Transport zbiorowy, kształtowanie ładu przestrzennego czy ustalanie przebiegu dróg o znaczeniu ponadlokalnym to wszystko zadania, które wykraczają poza horyzont jednej gminy. Potrzeba więc nowego instrumentu, który usprawni wspólne wykonywanie tych zadań. W przeciwieństwie do rządowego projektu ustawy o aglomeracji górnośląskiej projekt poznański nie narzuca niczego gminom. Nie zakłada nawet utworzenia na mocy ustawy nowego związku. Wszystko opiera się na zasadzie dobrowolności, a więc poszanowania podmiotowości wspólnot lokalnych. Na plus trzeba też zaliczyć fakt, że autorzy nie założyli sztywnych ram geograficznych i nie ograniczyli dostępu do związku metropolitalnego gminom położonym dalej od Poznania. Nie można jednak pominąć głosów krytycznych, jakie pojawiły się w ostatnim czasie w Poznaniu. Przede wszystkim samorządowcy pytają, dlaczego nie konsultowaliście z nimi tego projektu. Brak opinii samorządowców nie świadczy najlepiej o przygotowaniu tak ważnego dla nich projektu. Słuszne są też uwagi zgłaszane przez poznański magistrat. Projekt zakłada sztuczne ograniczenie wagi głosu Poznania na forum związku metropolii do 40%, podczas gdy miasto w rzeczywistości skupia więcej niż połowę mieszkańców obszaru metropolitalnego. Dodajmy też, że projekt niesie ze sobą konieczność przygotowania wielu zmian w ustawach i innych dokumentach powiązanych oraz opracowania aktów wykonawczych. Brak tych ostatnich na tym etapie utrudnia kompleksową ocenę projektu ustawy pod kątem praw, obowiązków, korzyści, zagrożeń, jakie mogą dotyczyć zarówno poszczególnych członków związku, jak i całego związku. Klub poselski PSL jest za skierowaniem ustawy do dalszych prac.