Mówca: Elżbieta Gapińska
Data: 2022-06-08 (Sejm RP, kadencja 9)

Gdyby to była ustawa o resocjalizacji i wsparciu nieletnich, tobyśmy ją popierali, gdyby to była ustawa, która by pomagała osobom, które pracują w instytucjach resocjalizacyjnych, tobyśmy ją popierali, ale to, proszę państwa, absolutnie nie jest taka ustawa. Ona idzie dokładnie w poprzek tego, o czym przed chwilą powiedziałam. Chcę państwu powiedzieć, że ta ustawa idzie w kierunku karania młodych ludzi. Ona mówi o tym, że młody człowiek ma się dopasować, przystosować, adoptować do instytucji resocjalizacyjnej, w której się znalazł. Ale to nie jest proces resocjalizacji. To jest w ogóle poziom, o którym już dawno powinniśmy zapomnieć. Polski system resocjalizacji, proszę państwa, obecnie już nie przystaje do rozwiązań stosowanych na świecie i ta ustawa niestety wpisuje się w ten trend dotąd istniejącego myślenia. Jak można robić w kółko to samo i myśleć, że efekty będą inne? To jest po prostu nieporozumienie. Filozofia, która jest oparta na zwiększaniu surowości rozwiązań prawnych w stosunku do młodych ludzi, a potwierdzają to wszystkie badania, jest szkodliwa i niedobra w resocjalizacji. Praca resocjalizacyjna powinna mieć zupełnie inny charakter. Zmiany tej ustawy, które są związane z przypadkami precedensowymi opisywanymi przez media i które na tej podstawie wpisuje się w ustawę, w określone zapisy, nie mają charakteru systemowej zmiany myślenia o resocjalizacji młodych ludzi ani zmiany funkcjonowania placówek czy modyfikacji pracy wychowawczej, a dopiero wszystkie te działania razem mogłyby rzeczywiście spowodować skuteczną resocjalizację. Zamiast prawdziwej ustawy o resocjalizacji, a taką, jak mówię, byśmy popierali, państwo proponujecie protezę, ponieważ nie wiadomo, dlatego i z jakiego powodu uważacie, że zwiększanie surowości prawa to skuteczność resocjalizacyjna. A wcale tak nie jest. Czy zatem resocjalizacja powinna być procesem przystosowania podopiecznych do życia w placówce poprzez system kar i nagród, czy też programem usamodzielnienia wychowanka i otwarcia na środowisko zewnętrzne, poza instytucją? Tu różnimy się bardzo filozofią podejścia do resocjalizacji. Zapisy w preambule kompletnie nie znajdują odzwierciedlenia w treści ustawy. W preambule mowa jest bowiem o tym, jak ważna jest rodzina w procesie wychowania, a państwo w ogóle tego nie uwzględniacie w ustawie. Powinno nam zależeć na rozwiązaniach, których celem jest resocjalizacja nieletnich w warunkach wolnościowych w środowisku najbliższym, w którym każdy młody człowiek żyje. Tak jak pisze prof. Konopczyński: Jednym z mitów resocjalizacji jest traktowanie konfliktów z prawem jako choroby, którą leczy się, umieszczając nieletniego w placówce zamkniętej bez możliwości kontaktu ze społeczeństwem. Jak pisze cytowany przeze mnie prof. Konopczyński: Zaburzenia resocjalizacji nieletnich powinny skupiać się na umożliwieniu nieletnim pozytywnych interakcji ze społeczeństwem, szczególnie w zakresie środowisk najbliższych nieletniemu, a nie na izolowaniu ich w nowych typach placówek. W wielu krajach kładzie się nacisk na działania prewencyjne i profilaktyczno-opiekuńcze. Tego nie ma w tej ustawie. 10 lat to nie jest z pewnością wiek, w którym dziecko może świadomie stanąć przed sądem za demoralizację, która w jego przypadku jest efektem niekorzystnych oddziaływań rodzinnych, środowiskowych, rówieśniczych czy nieleczonych zaburzeń rozwojowych. Według prof. Konopczyńskiego wiek, który pozwala na sądowe postępowanie wobec osoby nieletniej, to co najmniej 12 lat. Dlaczego? Bo to jest także wiek, gdy u dziecka - dopiero w wieku 11-12 lat - pojawia się tzw. moralność autonomiczna. Moralność autonomiczna nakazuje postępowanie zgodnie z wyznawanymi normami bez względu na okoliczności, tzn. nie z przymusu, z obawy przed karą, tylko dlatego, że dziecko uważa takie postępowanie za słuszne. Stosowanie środków przymusu bezpośredniego, umieszczanie w izbie adaptacyjnej powinno mieć miejsce tylko w przypadkach ostatecznych i powinno być dokładnie określone i zapisane w tej ustawie. Jeżeli zależy nam na rzeczywistej resocjalizacji, to powinniśmy zapewnić, aby działania wobec nieletnich podejmowane przez sąd lub Policję odbywały się (Dzwonek) pod nadzorem specjalistów od resocjalizacji. Powinien być to zapis ustawowy. Mam nadzieję, że taka ustawa powstanie i że państwo pozwolicie, żeby wszystkie środowiska zgodnie nad nią pracowały. Dziękuję bardzo. (Oklaski)