Mówca: Marek Jan Chmielewski
Data: 2024-04-10 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Istotą samorządu terytorialnego w Polsce jest wyodrębnienie zakresu spraw będących w kompetencji poszczególnych jednostek samorządowych. Samorząd terytorialny jest samodzielny, a także niezależny od administracji rządowej. Został powołany do realizacji zadań administracji publicznej. Na jego czele stoi wójt, burmistrz lub prezydent wybierany przez mieszkańców, którzy poprzez jego bezpośredni wybór wyrażają swoją wolę co do kierunku i sposobu rozwoju swojej małej ojczyzny. Każda ingerencja w taki sposób pojmowania zapisów prawa jest ograniczaniem praw obywateli. Wprowadzona przed wyborami w 2018 r. zmiana ustawy o samorządzie gminnym wygaszająca mandat wójta przed upływem kadencji w wyniku jego wyboru na posła na Sejm, senatora albo posła do Parlamentu Europejskiego interpretowała dzień wyborów jako czas zakończenia jego kadencji. W praktyce zawieszała ona możliwość jego normalnego funkcjonowania na kilka dni, do czasu ogłoszenia postanowienia komisarza wyborczego w tej kwestii. Ponadto wygaśnięcie jego mandatu było równoznaczne z odwołaniem jego zastępcy lub zastępców, a sytuacja ta zagrażała bezpieczeństwu mieszkańców gmin, którzy do czasu wskazania przez prezesa Rady Ministrów osoby przejmującej obowiązki wójta, co, jak pokazała praktyka, trwało nawet kilka tygodni, byli pozbawieni swojej reprezentacji. Tymczasem niektóre z zadań muszą być realizowane bez zbędnej zwłoki, a nie zawsze możliwe jest zastępstwo. Przykładem takich sytuacji są sprawy budżetowe i okołobudżetowe, w których to wyłącznie wójt ma kompetencje do podejmowania decyzji i stanowienia prawa. Kompetencji tych nie posiadają osoby zastępujące wójta w innych sprawach, czyli zastępca lub zastępcy wójta czy sekretarz gminy. W przypadku spraw budżetowych wójt nie może przekazać uprawnień w drodze upoważnienia wymienionym wcześniej osobom. Tym samym w obecnym stanie prawnym pojawia się brak ciągłości w zarządzaniu gminą, proces decyzyjny jest wyhamowany. Proponowane zmiany w przepisach ustawy o samorządzie gminnym, ustawy - Kodeks wyborczy oraz ustawy o pracownikach samorządowych idą w kierunku likwidacji tego stanu rzeczy. Aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie samorządów, a w konsekwencji bezpieczeństwo mieszkańców, zaproponowano zmiany trzech wspomnianych ustaw. W wyniku tych zmian ściśle określono termin wygaśnięcia mandatu niedający żadnych powodów do jego swobodnej interpretacji. Dzięki temu w okresie od dnia wyborów do czasu opublikowania ich wyników włodarze gmin mogą prowadzić swoje dotychczasowe działania. Przechodzę do drugiej kwestii. Poprzez wprowadzenie w miejsce wójta, burmistrza czy prezydenta ich zastępców lub pierwszych zastępców jako osób pełniących ich funkcje do czasu wyboru nowych włodarzy zabezpieczono właściwe i zgodne z prawem funkcjonowanie samorządów. Jest to również potwierdzenie zaufania, jakim mieszkańcy obdarzyli włodarzy gmin, którzy w trosce o samorząd wybierają kompetentnych i godnych zaufania zastępców. Do czasu wyboru nowego wójta będą oni pełnili jego funkcję na podstawie powołania. Wprowadzono również zapisy precyzujące sposób odwoływania zastępców oraz tryb w podobnych przypadkach, w których wójt, burmistrz czy prezydent nie mogliby pełnić tej funkcji. Jeżeli chodzi o mandat radnego organu stanowiącego, to poprzez zmiany w ustawie - Kodeks wyborczy również doprecyzowano to w taki sam sposób. Czas jego wygaśnięcia określony jest poprzez ogłoszenie albo postanowienie. Jako wiceprzewodniczący podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy - Kodeks wyborczy chciałbym podkreślić udział w pracach samorządowców, z którymi konsultowaliśmy proponowane zmiany. Członkowie podkomisji podeszli do tego zagadnienia wyjątkowo zgodnie, skupiając się na jego merytorycznych aspektach. Jako Klub Parlamentarny Koalicji Obywatelskiej popieramy wprowadzone zmiany. Dziękuję bardzo. (Oklaski)