Mówca: Tadeusz Tomaszewski
Data: 2013-12-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Szanowny Panie Ministrze! Po raz kolejny Wysoka Izba zajmuje się informacją rządu dotyczącą realizacji Karty Praw Osób Niepełnosprawnych. Rzeczywiście, tak jak wspomniał pan minister, rok temu prosiłem o to, żeby ta informacja była informacją przekrojową. Dzisiaj te podstawowe dane statystyczne znajdują się w perspektywie czasowej 2008-2012. Pozwala nam to lepiej dokonać analizy pewnych tendencji w podstawowych obszarach funkcjonowania życia publicznego i życia rodzinnego oraz działalności, jeśli chodzi o zatrudnienie osób niepełnosprawnych. Pan minister mówił na samym początku, że zmniejszyła się liczba osób niepełnosprawnych. Tak, to prawda, ale nastąpił wzrost udziału osób niepełnosprawnych o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 38% do ponad 40%, a także o znacznym stopniu niepełnosprawności - z ok. 27% do ponad 28%. Niektórzy mówią, że wynika to z zaostrzenia systemu orzecznictwa, a inni mówią, że wynika to z tego, że lepiej premiuje się, dofinansowuje zatrudnianie osób niepełnosprawnych właśnie z tymi stopniami - liczba tychże osób z niepełnosprawnościami wzrosła. To oczywiście powoduje, czy też powinno powodować określone przekierowanie polityki państwa, tak aby w większym stopniu była ona ukierunkowana właśnie na osoby zarówno o umiarkowanym, jak i o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samo sprawozdanie jest zestawieniem tych informacji, które przesyłają urzędy centralne itd. Nadal nie ma tutaj tego, o czym mówiliśmy również na posiedzeniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny - całego obrazu działalności władzy publicznej - bo nie ma samorządów, nie ma też rekomendacji i opinii sektora pozarządowego, choć z taką opinią mogliśmy się zapoznać w czasie rozpatrywania tego sprawozdania. Myślę, że warto by było w kolejnych sprawozdaniach odnieść się do rekomendacji, które są w sprawozdaniach rzecznika praw obywatelskich i rzecznika praw dziecka - część z nich jest poświęcona sytuacji osób niepełnosprawnych - abyśmy mogli monitorować, jak te zalecenia są przestrzegane przez władze publiczne. Bardzo ważnym elementem w życiu osób niepełnosprawnych jest pomoc publiczna. Ta pomoc publiczna realizowana jest dzisiaj podstawowymi drogami, czyli poprzez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a w ramach tego poprzez finansowanie tego funduszu ze składek pracodawców oraz dotacji z budżetu państwa. Ta dotacja z budżetu państwa - nie da się z nią realizować szeroko rozumianej polityki - jest pewnym uzupełnieniem funduszu, natomiast poza podstawowym wyzwaniem, jakim jest dofinansowanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych, jeśli chodzi o finansowanie np. programu zatwierdzonego przez Radę Nadzorczą PFRON, wahania są tutaj znaczące - od 312 mln w 2009 r. do 96 w 2011 r. i 148 w 2012 r. A więc widać, że elementy polityki państwa dotyczące rehabilitacji społecznej są uzależnione sensu stricto od finansów Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, ewentualnie od uzupełnienia z dotacji budżetowej, nie są długofalowe, jak widać, przy tak dużych wahnięciach finansowania nie będą one miały znamion polityki długofalowej. Pan minister mówił również w sprawozdaniu, że są pozytywne tendencje, jeśli chodzi o zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Warto jednak zauważyć, że w latach 2010-2012 obserwuje się wzrost o ponad 6% liczby osób niepełnosprawnych zarejestrowanych jako bezrobotne i poszukujące pracy, choć udział samych osób niepełnosprawnych w całej puli osób bezrobotnych się zmniejszył. Widać też, że dopiero w kolejnych sprawozdaniach będziemy obserwować skutki decyzji, które podjęła Wysoka Izba niedawno, a za chwilę podejmie czy już podjął Senat, dotyczących znaczącego zmniejszenia dofinansowania zatrudnienia osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Czy dzisiaj rozwiązanie zrównujące rynek otwarty i rynek chroniony da efekt? Zobaczymy. Kiedy analizujemy sprawozdanie, wynika z niego, że są jednak ubytki w rynku chronionym, niestety otwarty rynek pracy nie daje tyle samo miejsc pracy. Tutaj widać wyraźnie, że te wypadające miejsca pracy z rynku otwartego nie są jeszcze pokrywane przez rynek chroniony. Najmniej jest informacji o sytuacji dochodowej osób niepełnosprawnych, a jest ona trudna. Dochody np. z tytułu renty, które również się zmniejszyły, w tej chwili za rok 2012, jak podaje ZUS, to jest 1121 tys., 60% tych osób ma rentę nieprzekraczającą 1200 zł, natomiast między 500 a 700 zł - 14%, czyli ok. 150 tys. osób ma właśnie tak niskie renty. To oznacza, że również w latach 2010-2012 wzrósł wskaźnik gospodarstw domowych, w których żyje przynajmniej jedna osoba niepełnosprawna, zagrożonych skrajnym ubóstwem - z 7,9% w 2010 r. do 10% w 2012 r. W pozostałych gospodarstwach, w których nie ma osób niepełnosprawnych, wskaźnik skrajnego ubóstwa wynosi 6%, czyli jest to znacząco trudna sytuacja materialna rodzin z udziałem osób niepełnosprawnych. Potwierdzają to również dane dotyczące zarówno zasiłków okresowych, jak i zasiłków stałych, wzrasta liczba zasiłków stałych i okresowych przyznawanych z tytułu niepełnosprawności. To potwierdza sytuację, o której mówiłem, trudną sytuację dochodową tych osób i rodzin z osobami niepełnosprawnymi. Jeśli chodzi o edukację, moim zdaniem osiągnięto rzeczywiście znaczący postęp. Dzisiaj, patrząc również na raport NIK, można powiedzieć, że jeszcze nie dopracowaliśmy się rozwiązania, które mówi o tym, że ta zwiększona subwencja idzie za uczniem. Trzeba w pracach nadal szukać określonego rozwiązania. Najtrudniejszym elementem, jak sądzę, jeśli chodzi o realizację karty, jest nadal dostęp do leczenia, opieki medycznej i świadczeń zdrowotnych. Przedmówcy mówili, jak trudna jest sytuacja. Czy niepełnosprawni są w jeszcze gorszej sytuacji niż obywatele? Trudno znaleźć elementy dyskryminacji w tym obszarze, ale biorąc pod uwagę niskie dochody, potrzebę częstszej opieki medycznej, to ta sytuacja jest w wielu momentach dramatyczna, biorąc pod uwagę czas oczekiwania, jeśli chodzi o dostęp do specjalistów czy usług medycznych. Dzisiaj uczyniliśmy czy w ubiegłym roku uczyniliśmy wiele, jeśli chodzi o te rozwiązania prawne, pan minister o tym mówił, ale też zdarzyła nam się ustawa, z której skutkami jeszcze sobie nie poradziliśmy, chodzi o wykluczenie opiekunów osób niepełnosprawnych powyżej 18. roku życia. Udało nam się zmienić rozporządzenie ministra sportu dotyczące wyrównania wysokości stypendiów i nagród za osiągnięcia w igrzyskach paraolimpijskich. Pan minister wspomniał o rentach. To są świadczenia olimpijskie, prosiłbym nie łączyć tego z rentami, bo tu nie stopień niepełnosprawności decyduje o świadczeniu, a zdobyty medal paraolimpijski lub olimpijski. Natomiast przy okazji zrównania wysokości uciekła nam grupa osób, która startuje we współzawodnictwie europejskim i światowym, a w danych dyscyplinach sportu nie ma przynajmniej ośmiu uczestników. Wcześniej miała część nagród i stypendiów, teraz nie ma. Mam nadzieję, że uda nam się z panem ministrem, działając przy ministrze sportu w Radzie Sportu Osób Niepełnosprawnych, jeszcze powalczyć o te osoby. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Chciałbym w imieniu Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej serdecznie podziękować organizacjom pozarządowym i wolontariuszom, którzy każdego dnia zmagają się z bardzo trudnymi sytuacjami, wspomagając osoby z szeroko rozumianymi niepełnosprawnościami w ich codziennym życiu. To jest wypróbowany partner osób niepełnosprawnych, ale też myślę, że coraz bardziej wiarygodny, wypróbowany partner władzy publicznej w realizacji zadań w obszarze działalności osób niepełnosprawnych. Sądzę, że możemy uczynić więcej, aby ta działalność sektora pozarządowego na rzecz osób niepełnosprawnych dawała lepsze efekty, a z drugiej strony, żeby był lepszy dostęp do środków publicznych (Dzwonek) na rzecz działalności osób niepełnosprawnych. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Biorąc pod uwagę przedstawione materiały, to, że te materiały, jak wspomniałem, nie do końca są kompletne, i dwa obszary, mianowicie bardzo trudną sytuację materialną osób niepełnosprawnych i rodzin z osobami niepełnosprawnymi, a także brak postępu, jakichkolwiek zmian, jeśli chodzi o opiekę medyczną, nie możemy poprzeć tego sprawozdania, ale rozumiejąc, że to jest specyficzny dokument, który trudno ocenić, nie będziemy też głosować przeciw. Dziękuję.