Mówca: do Spraw Unii Europejskiej Konrad Szymański
Data: 2021-04-15 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam przyjemność kolejny raz przedstawiać państwu taką zbiorczą, przekrojową informację dotyczącą polityki polskiej w czasie kolejnej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Prezydencja niemiecka to była również kolejna prezydencja mocno zdominowana, choć niezupełnie, przez zagadnienia związane z COVID-em zarówno pod kątem zagadnień czysto zdrowotnych, jak i gospodarczych konsekwencji kryzysu pandemicznego. Polska zdecydowanie popierała starania uwieńczone porozumieniem w sprawie wspólnego skoordynowanego podejścia, jeśli chodzi o zasady ograniczania ruchu osobowego i dóbr na wspólnym rynku. Ta sprawa ma duże znaczenie, biorąc pod uwagę nasze doświadczenia z pierwszej, bardzo chaotycznej fali COVID-u, kiedy to zapewne konieczne i dobrze uzasadnione ograniczenia w tym względzie przynosiły nieproporcjonalnie duże skutki gospodarcze i społeczne dla wspólnego rynku. Popieraliśmy zdecydowanie zaangażowanie finansowe Unii Europejskiej w poszukiwanie rozwiązań medycznych, poszukiwanie szczepionki, co przyniosło określone konsekwencje w postaci dość szybkiego zgłoszenia kilku projektów w tym względzie. Popieraliśmy również pewne rozsądne uproszczenia, jeżeli chodzi o procedury dostępu do rynku europejskiego dla tych kolejnych zgłaszanych preparatów oraz samą zasadę wspólnych negocjacji i wspólnych zakupów tych szczepionek dla wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej zgodnie z zasadą proporcjonalności ludnościowej, bo problem, jak wiemy, dotyczy wszystkich. Natomiast krytycznie odnieśliśmy się do tego, w jaki sposób cały ten projekt został wykonany, zrealizowany. Opóźnienia, bardzo daleko idące opóźnienia, jeżeli chodzi o terminowe wykonanie zakontraktowanych kwot szczepionek, spowodowały w wielu państwach, także w Polsce, niepotrzebne opóźnienia w zakresie realizacji programu szczepień w sytuacji, kiedy te państwa, w szczególności takie jak Polska, były gotowe, aby cały ten proces, konieczny, bardzo ważny, przeprowadzać znacznie szybciej. To spowodowało, że Polska była w gronie tych państw członkowskich, które domagały się wywierania zdecydowanej presji na producentów ze strony Komisji Europejskiej, presji nie tylko ograniczającej się do apeli, ale również zmierzającej do wykorzystania instrumentów, które Unia Europejska, jako bardzo poważny blok gospodarczy, w swoim ręku ma. Pierwszym takim instrumentem było oczywiście uruchomienie mechanizmu autoryzacji eksportu szczepionek. Szczęśliwie musiał być on bardzo rzadko używany, ale sam fakt jego obecności wśród narzędzi dostępnych dla Unii Europejskiej był istotny. Drugą taką bardzo konkretną sprawą było otworzenie dyskusji na temat upublicznienia licencji w sytuacji, kiedy mamy do czynienia z zagrożeniem zdrowia i życia ludzi. Druga sprawa, na którą chciałbym zwrócić uwagę, to nowe propozycje w zakresie migracji i azylu. Nowe propozycje przedstawiane przez Komisję Europejską w trakcie prezydencji niemieckiej zdecydowanie wychodzą naprzeciw bardzo wielu oczekiwaniom, które zgłaszaliśmy przez ostatnie 5 lat. W szczególności nowe podejście zakłada skoncentrowanie działań na ochronie granic zewnętrznych, na współpracy z państwami trzecimi i na jednoznacznej warunkowości tej współpracy tak w zakresie rozwojowym, jak i w każdym innym, politycznym, gospodarczym, jeżeli chodzi o wywiązywanie się tych państw, często państw źródła i tranzytu migracji, w zakresie zobowiązań w realizacji polityki powrotowej i polityki readmisyjnej w stosunku do osób, które nie mają prawa oczekiwać ochrony międzynarodowej w Unii Europejskiej lub po prostu są nielegalnymi migrantami. Popieramy zasady solidarności w Unii Europejskiej w tej sprawie, natomiast zwracamy uwagę, że zasada ta musi być realizowana w sposób elastyczny, czyli taki, który będzie dostosowany do możliwości i gotowości państw członkowskich w zakresie niesienia wspólnej, solidarnej odpowiedzi. Krótko mówiąc, nie zaakceptujemy żadnej formy przymusu azylowego czy też przymusu migracyjnego w tym przypadku. Kolejna sprawa, na którą trzeba zwrócić uwagę, która jest ewidentnym sukcesem, choć sukcesem w sprawie, która sama w sobie jest negatywna, to nowa umowa o relacjach gospodarczych, w szczególności handlowych, między Unią Europejską a Wielką Brytanią. Wielka Brytania wyszła z rynku wspólnotowego. Zapewniliśmy międzynarodową ochronę praw nabytych wszystkich obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, także obywateli polskich na Wyspach, już w umowie o wyjściu Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, natomiast przez wiele lat czekaliśmy na szczęśliwe rozwiązanie problemu przyszłych relacji gospodarczych. Te przyszłe relacje gospodarcze niestety musiały, z uwagi na decyzję brytyjską, być budowane na zasadach, które nie opierają się na rynku wspólnotowym czy też unii celnej, co wyznacza bardzo duże ograniczenia. (Dzwonek) Natomiast udało się wynegocjować umowę, która w bardzo kompleksowy sposób ustanawia reguły handlu oparte na zasadach: zero ceł, zero kontyngentów i swobodny dostęp do rynku brytyjskiego także, co było ważne z polskiego punktu widzenia, dla usługodawców w obszarze transportu drogowego i lotniczego. Kolejna sprawa to cel klimatyczny Unii Europejskiej do roku 2030. Po wielu miesiącach bardzo trudnych negocjacji Polska zdecydowała się na przystąpienie do kompromisu w tej sprawie tylko z uwagi na to, że wpisaliśmy do tego kompromisu: zasady utrzymania konkurencyjności gospodarki europejskiej, ochrony przemysłu energochłonnego, także na granicach zewnętrznych, sprawiedliwy podział wysiłków, krajowe uwarunkowania, w tym rolę gazu, a także, co bardzo ważne i bardzo konkretne, i co ma miejsce już teraz, jeżeli chodzi o realizację, rozwiązanie problemu niedoboru uprawnień w systemie ETS, na którym traci polska gospodarka. Dodatkowych uzgodnień będzie wymagała cała część polityki klimatycznej poza systemem ETS. Polska oczywiście wspierała wszystkie działania na rzecz pogłębienia wspólnego rynku. W kontekście kryzysu pandemicznego zwracaliśmy uwagę na to, że to wspólny rynek, oprócz transferów bezpośrednich, jest kluczowym elementem odpowiedzi gospodarczej na kryzys gospodarczy związany z pandemią. Zwracaliśmy uwagę na to, że cały czas stan egzekucji prawa unijnego jest niezadowalający, że usuwanie barier, które było częstokroć deklarowane przez szefów rządów państw członkowskich, nie jest realizowane tak, jak powinno, że - krótko mówiąc - narastają i utrzymują się tendencje protekcjonistyczne przynajmniej w kilku stolicach Unii Europejskiej, co jest faktem bardzo negatywnym. W tym kontekście należy umieścić dyskusję na temat strategii farmaceutycznej, w odniesieniu do której podkreślamy konieczność skrócenia łańcuchów dostaw i europeizacji produkcji w szeroko pojętym sektorze farmaceutycznym. Oczywiście jest to jedno z głównych doświadczeń związanych z tym, co się stało w ramach kryzysu COVID-owego. Europa musi wyważyć na nowo, zyskać równowagę między otwartością gospodarki, otwartością handlu międzynarodowego z jednej strony a z drugiej strony mniejszą zależnością od czynników zewnętrznych, od graczy zewnętrznych. W tym kontekście na uwagę zasługuje list sześciu państw członkowskich: Polski, Danii, Francji, Hiszpanii, Niemiec i Belgii, który w tej sprawie przedstawił bardzo jednoznaczne oczekiwania wobec nowej strategii farmaceutycznej Unii Europejskiej. I ostatnia sprawa, która ma swój dalszy ciąg, to oczywiście uzgodnienie wieloletnich ram finansowych i europejskiego instrumentu odbudowy. Nie będę mówił wiele na temat wyniku finansowego, ten wynik finansowy wielokrotnie był tutaj przytaczany. Polska jest jednym z głównych wygranych tych negocjacji. Jesteśmy jednym dużym krajem Unii Europejskiej, który jest beneficjentem nie tylko wieloletnich ram finansowych, ale również europejskiego instrumentu odbudowy. To jest oczywiście fakt bardzo pozytywny. Nie było to zupełnie oczywiste, biorąc pod uwagę, że w bardzo wielu aspektach, jeśli chodzi o sytuację gospodarczą, po kryzysie zdrowotnym Polska wypada cały czas bardzo dobrze. Jest bardzo wiele krajów, które są w ewidentnie większej potrzebie, jeżeli chodzi o ich własne strukturalne potrzeby, w szczególności potrzeby rynku pracy. Tym niemniej udało nam się wynegocjować taki algorytm działania tego instrumentu, by zwracał uwagę nie tylko na aktualny stan, ale również na spójność rynku i na odporność rynku w przyszłości, nie tylko tu i teraz. W grudniu sprawa została dopięta, doprowadzona do samego końca w sytuacji dość kryzysowej. Państwo znają tę sytuację bardzo dobrze. Kluczowym problemem, jaki stanął na przeszkodzie łatwemu uzgodnieniu tego kompromisu, było dopisanie do rozporządzenia o ochronie budżetu takich aspektów, których jednoznaczność była postawiona pod znakiem zapytania, przynajmniej przez Warszawę. Niejednoznaczność reguł prawa jest jednym z głównych problemów tego rozporządzenia. W związku z tym Warszawa, podobnie jak Budapeszt, oczekiwała jasnego wyjaśnienia tych dwuznaczności rozporządzenia, o którym tutaj jest mowa. Takie gwarancje stosowania tego rozporządzenia zgodnie z zasadami przewidywalności prawa, czyli tylko i wyłącznie wobec ryzyka defraudacji, korupcji, złego zarządzania budżetem Unii Europejskiej, otrzymaliśmy w grudniu - nie tylko w postaci konkluzji Rady Europejskiej, ale również w postaci autonomicznego zobowiązania się Komisji Europejskiej do stosowania tych norm, co jest niezwykle ważnym elementem, częścią składową tego porozumienia. Służby prawne Rady przyznały, że rozwiązanie wynegocjowane wtedy, w bardzo trudnych warunkach, bardzo niekonwencjonalne, należy się z tym zgodzić, jest zgodne z prawem pierwotnym i z samym rozporządzeniem. Przy tej okazji chciałbym zwrócić uwagę na dwa elementy związane z tym kompromisem, na które trzeba zwrócić uwagę w tym wypadku. Po pierwsze, wbrew potocznym opiniom porozumienie w tej sprawie nie przenosi żadnych nowych kompetencji na Unię Europejską. Relacje między państwami członkowskimi a Unią są takie, jakie były. Te kompetencje, co do zasobów własnych chociażby, zostały przeniesione w traktacie lizbońskim, który był ratyfikowany w Polsce zgodnie z art. 90 konstytucji. Teraz te kompetencje zostały tylko użyte. Druga rzecz, niezwykle ważna. Decyzja o zasobach własnych, w tym kształcie, jaki będzie podlegał procesowi ratyfikacji, nie powoduje uwspólnotowienia jakiejkolwiek części długu Unii Europejskiej. Dzieje się tak nie tylko za sprawą brzmienia samego rozporządzenia, ale również z uwagi na traktatową zasadę art. 125 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, która mówi bardzo jednoznacznie, że państwa członkowskie nie mogą przenosić odpowiedzialności za zadłużenie innych państw członkowskich, i żadna decyzja, czyli akt niższego rzędu, nie może tego zmienić. Reasumując, był to niezwykle intensywny czas, bardzo ważny czas dla Unii, z którego Polska może być zadowolona, ponieważ we wszystkich istotnych sprawach doszło do pozytywnego rozwoju wypadków, a często do pozytywnego zakończenia bardzo ważnych dla nas procesów politycznych. Dziękuję bardzo.