Mówca: Grzegorz Furgo
Data: 2016-03-30 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Szanowni Państwo! Treść nowelizacji ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej budzi nasze obawy. Dotyczą one niepokojących zamiarów całkowitego upolitycznienia instytutu. Powoływanie prezesa będzie należało do Sejmu. Ten pomysł wzorowany jest m.in. na trybie wyłaniania rzecznika praw obywatelskich. Czy funkcje i kompetencje rzecznika są zbliżone do funkcji szefa instytutu historycznego? Nie są. Prezes IPN prowadzi prace naukowo-badawcze, rzecznik - nie. W jakim celu proponuje się tę zmianę? Tylko dlatego że nowy prezes jest już znany? Czy przypadkiem nie chodzi państwu o pana Sławomira Cenckiewicza? Zobaczymy. Potrzebujecie prezesa, który będzie interpretował historię w jedyny słuszny sposób. Historyczny subiektywizm to zagrożenie. Zaczniecie pisać historię na nowo. Jakie narzędzia ma Sejm, by powoływać prezesa IPN? Jedynym właściwym organem weryfikującym powinna zostać rada instytutu, a więc historycy, fachowcy. Ta zmiana kadrowa godzi w niezależność instytutu. Pytam zatem: Jaki jest cel wnioskodawców w tym, by prezes IPN powoływany był przez Sejm, czyli de facto przez partię rządzącą? Pozostawiacie prezesa IPN poza kontrolą, primus inter pares. Radę instytutu przekształcacie w kolegium i ograniczacie kompetencje tego organu. Dotychczas rada każdego roku odbierała sprawozdanie od szefa instytutu. A teraz? Pozostawiacie to przynajmniej jako akt iluzoryczny. Tworzenie tego folwarku podlegającemu feudałowi nie może być przecież aż tak perfidne! Statut IPN uwzględnia ponad 100 stanowisk, na które kandydatów opiniuje kolegium, opinie te jednak nie muszą być wiążące dla prezesa. Jak to rozumieć? Po co ten zapis, skoro prezes i tak zrobi, co zechce? Wpływ na kształt kolegium traci środowisko akademickie i prawnicze. Czy to normalne? Ewidentny dowód na dążenie do supremacji. Nie oszukujmy się, jest to kolejna po medialnej ustawa kadrowa. Lista nazwisk do powołania pewnie jest już kompletna. Pytam więc: Jakie oczekiwane skutki ma przynieść wyjęcie szefa IPN spod kontroli kolegium i dlaczego? Dlaczego powinien on być bezkarny w sprawowaniu swojej funkcji? Nowelizacja zakłada również ograniczenie, obniżenie kryteriów oceny kandydatów na członków Kolegium IPN. Poza obywatelstwem polskim czytamy o wysokich walorach moralnych i wiedzy przydatnej w pracach instytutu. Wysokie walory moralne oraz wiedza przydatna są nieprecyzyjne, interpretowane mogą być subiektywnie. Co z tytułem lub stopniem naukowym? Czy członkiem kolegium może zostać osoba bez wyższego wykształcenia? Pozbawiacie instytut należnej mu powagi. Stopień doktora lub tytuł profesora są gwarantem posiadanej wiedzy. Na jakiej więc zasadzie weryfikowana będzie ˝wiedza przydatna w pracach instytutu˝? Przecież chyba nie będzie to egzamin z historii? Dlaczego te kryteria zostały wyraźnie złagodzone? Zachodzi obawa, że te funkcje przypadną osobom niekompetentnym. Wyłączyliście pion śledczy z zakresu funkcji prezesa, dając go prokuratorowi generalnemu. Przypomnę, że uregulowała to już ustawa o prokuraturze. Bierne w tym zakresie pozostanie też kolegium - to jest troszeczkę niedorzeczne. W świetle tych zapisów prokurator będzie płatnikiem, a prezes jedynie skarbnikiem lub sekretarzem instytutu. Może lepiej od razu połączyć IPN z Prokuraturą Generalną i Ministerstwem Sprawiedliwości? Tylko czy minister Ziobro da radę? Ma już wystarczająco dużo obowiązków. Dlaczego nie wyłączono Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ze struktur IPN i przyłączono do kompetencji prokuratora? Ta niekonsekwencja doprowadzi w przyszłości do wielu napięć na linii IPN - Prokuratura Generalna i Ministerstwo Sprawiedliwości. Ponadto czy minister prokurator udźwignie ciężar tak wielu funkcji na najwyższym szczeblu? Mam co do tego wiele obaw. Proszę państwa, jaka jest rzeczywista przyczyna likwidacji Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa i przejęcia jej zadań przez IPN? Przecież zadania rady są znacznie szersze, nie ograniczają się do poszukiwania ofiar totalitaryzmów. Ponadto rada pracuje nad upamiętnieniem historycznych wydarzeń, miejsc i postaci w kraju i za granicą. Nie można więc mówić o dublowaniu się zadań rady z zadaniami IPN. Co stanie się z miejscami pamięci z okresu rozbiorów będącymi pod opieką rady? Omawiany projekt wiąże się z wieloma zaniechaniami. Projekt cyfrowego archiwum IPN jest niedofinansowany i lekceważony, dlatego klub Nowoczesna proponuje, żebyście się państwo zastanowili nad powołaniem biura cyfryzacji zbiorów ściśle związanego z archiwum IPN. Jakie instrumenty wykorzysta IPN do ścigania nadużyć historycznych popełnianych przez zagranicznych dziennikarzy i polityków? Otrzymają listy gończe albo zakaz wjazdu do Polski? Proponowana nowelizacja nie przewiduje badań nad ofiarami walk narodowowyzwoleńczych, poszukiwaniem których zajmuje się rada ochrony. Poszukiwanie ofiar walk narodowowyzwoleńczych (Dzwonek) nie jest ustawową funkcją IPN-u, więc skąd będą pochodziły środki na te badania? Wiele wskazuje na to, że tworzycie państwo superinstytut z ogromnym wpływem na kształtowanie polityki historycznej państwa. To ogromna odpowiedzialność. Obawiamy się tego, że będzie to wyłącznie wasza i wam wygodna historia. Na to naszej zgody być nie może. Proszę wnioskodawców o wzięcie pod uwagę naszych propozycji zmian. W przeciwnym razie czeka nas fatalna nowelizacja, która będzie miała duży wpływ na odkrywanie kart historii i doprowadzi tylko do upolitycznienia...