Mówca: Mirosław Maliszewski
Data: 2021-09-30 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Dyskutujemy dzisiaj o wprowadzeniu przepisów, które mają ukrócić zjawisko wykorzystywania przewagi rynkowej nazywanej przewagą kontraktową, nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej do tego, aby narzucać dostawcom produktów rolno-spożywczych do sieci sklepów niekorzystne warunki tej współpracy. Co to jest przewaga kontraktowa i czy jest zabroniona? Otóż w drodze rozwoju gospodarczego każda firma dąży do tego, żeby mieć jak najlepszą pozycję na rynku i w przypadku sieci supermarketów tę pozycję na rynku zdobywają one poprzez budowanie nowych obiektów, poprzez zwiększanie powierzchni handlowej. Już dzisiaj mamy w Polsce takie sieci, które mają nie kilkadziesiąt, nie kilkaset, ale nawet kilka tysięcy sklepów. W związku z tym one dysponują miejscem, na którym następuje styk sprzedający - kupujący, czyli półką sklepową i miejscem, do którego dociera konsument finalny i podejmuje decyzję, jakie produkty kupić. Nawiasem mówiąc, położenie półki ma również ogromny wpływ, a więc to, czy jest to półka w zasięgu tego konsumenta, czy jest nisko położona, do której on się musi schylić. Ta półka jest zdecydowanie gorszej wartości i często dostawcy są właśnie kierowani w stronę tamtej półki. Można by powiedzieć, że przewaga kontraktowa nie jest zjawiskiem obcym, ale najgorsze jest to, że te sieci, te sklepy próbują nieuczciwie wykorzystywać swoją przewagę kontraktową wobec tych, którzy dostarczają do tego sklepu, którzy biją się między sobą o to, aby mieć dostęp do półki sklepowej, która z kolei pozwoli im dotrzeć do konsumenta. Nieuczciwe jest przede wszystkim to, że sieci wykorzystują swoją przewagę do tego, aby w nieuzasadniony sposób czerpać ogromne korzyści, czyli narzucać bardzo wysoką marżę, niewspółmierną z punktu widzenia zdrowego rozsądku, jak również poważnego traktowania i konsumentów, i dostawców. Ale przede wszystkim nieuczciwą praktyką jest to, że dostawcę stawia się w bardzo trudnej sytuacji, bo ogranicza się mu dostęp do tej półki, narzuca się określone warunki, bardzo niekorzystne, przede wszystkim niekorzystne cenowo, zbija się cenę dostawy nieraz do takiego poziomu, który nie gwarantuje przetrwania jego firmy, a w efekcie końcowym np. rolnikowi, który poprzez tego dostawcę ze swoim produktem trafia do konsumenta, ogranicza się możliwość osiągnięcia satysfakcji finansowej. Temu wszystkiemu trzeba zapobiec. Dyrektywa europejska Parlamentu Europejskiego i Rady przedstawia szereg czynności, które państwa członkowskie powinny w swoim prawie zastosować, aby ten proceder nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej na rynku, a więc tej dominującej pozycji na rynku, ukrócić. Szczególnie do tego nieuczciwego wykorzystywania dochodzi w przypadku produktów rolno-spożywczych, gdyż z jednej strony mamy właśnie tę sieć, która ma kilka tysięcy sklepów czy kilkaset sklepów, a z drugiej strony jako partnerów, dostawców mamy kilka tysięcy kilkuset albo kilkudziesięciu dostawców, którzy się biją, którzy są słabi ekonomicznie, którzy nie są w stanie przeciwstawić się dominacji wielkiego odbiorcy, bo on nawet często nie chce z nimi rozmawiać, traktuje ich jako najsłabsze ogniwo w łańcuchu dostaw żywności od pola do stołu. Komisja Europejska zaproponowała szereg czynności, które mają wdrożyć państwa członkowskie, aby temu zjawisku zapobiec. Po pierwsze są to czynności niedopuszczające do tego, aby słabszy podmiot był ogrywany przez silniejszy podmiot. I po drugie Komisja Europejska proponuje, żeby państwa członkowskie mogły zastosować system kar, jeżeli dochodzi do tego procederu, czyli wykorzystywania nieuczciwego przewagi kontraktowej. Co w tej naszej polskiej ustawie jest? Niestety nie ma żadnych działań, które wzmacniają pozycję drobnego dostawcy wobec wielkiej sieci handlowej. Nie ma wzmocnienia jego pozycji. Nie ma zapisanych elementów, które nie mogą się w tej umowie znaleźć, a wprost jest zapis, który mówi, że można w drodze dobrowolnych umów zrezygnować z zapisów, które są dla dostawcy niebezpieczne. To niestety otwiera precedens, który będzie prowadził do tego, że sieci w drodze negocjacji, w momencie kiedy będą decydować o tym, od kogo będą kupować i za ile, będą wymuszały zgodzenie się przez dostawców na określone warunki. Niestety ustawa w obecnym kształcie to umożliwia. Ustawa jest dobra i o tym było już dzisiaj mówione. Jest dobra w zakresie możliwości dawanych prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ale to już jest następny etap. To jest etap mający zastosowanie wtedy, kiedy już nastąpiło przestępstwo, a nie ma w tej ustawie zabezpieczenia przed popełnieniem przestępstwa. Dlatego my jako klub składamy kilka poprawek, które będą bardziej się odnosiły do intencji zawartych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady, uwzględniających wzmocnienie pozycji dostawcy względem sieci supermarketów, a nie tylko udostępnienie systemu kar prezesowi UOKiK-u, w przypadku kiedy już dochodzi do naruszenia prawa i wykorzystania przewagi kontraktowej. Wydaje się nam (Dzwonek), że wprowadzenie tych poprawek - one nie są skomplikowane, są dopuszczone dyrektywą Unii Europejskiej, Komisji Europejskiej i Rady - spowoduje, że ta ustawa będzie bardziej życiowa i będzie bardziej efektywna w swoim zastosowaniu. Pamiętam tę dyskusję kilka lat temu, kiedy w podobnym tonie się wypowiadałem, mówiąc, że błędy, które w ustawie sprzed kilku lat są popełnione, będą skutkowały tym, że ona praktycznie nie będzie miała żadnego odniesienia praktycznego. I dzisiaj z perspektywy kilku lat możemy dojść do wniosku, że niestety miałem rację, bo tych przypadków, gdzie Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zainterweniował, wymierzył karę finansową za wykorzystywanie nieuczciwych praktyk, było stosunkowo niewiele. A nawet jak one były, to były nieskuteczne, bo do tej pory wiele z tych podmiotów żadnej kary nie zapłaciło. W związku z tym, panie marszałku, składam szereg poprawek. Proszę pana ministra, proszę prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o poważne potraktowanie tych poprawek. To nie są poprawki polityczne, tylko merytoryczne, które nam, wam, a przede wszystkim dostawcom do sieci supermarketów pozwolą mieć lepszą pozycję niż dzisiaj. Dziękuję bardzo.