Mówca: Piotr Zgorzelski
Data: 2023-01-25 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie ministrze, proszę chwileczkę poczekać. Jeszcze raz zwracam się do państwa posłów o umożliwienie panu ministrowi wystąpienia i przeniesienie rozmów poza salę sejmową. Proszę. Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ryszard Bartosik: Podstawowym celem projektowanej ustawy jest stworzenie podstaw prawnych realizacji planu strategicznego dla wspólnej polityki rolnej w latach 2023-2027, który został zatwierdzony przez Komisję Europejską 31 sierpnia 2022 r. Potrzeba wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie wynika z konieczności wdrożenia reformy wspólnej polityki rolnej na poziomie krajowym od roku 2023. Plan strategiczny wiąże się z zupełnie nowym podejściem do wdrażania wspólnej polityki rolnej. W jednym dokumencie ujęte zostały zarówno interwencje w formie płatności bezpośrednich, interwencje sektorowe, I filar WPR, jak i interwencje dotyczące rozwoju obszarów wiejskich, pomoc techniczna, czyli II filar WPR, a także przejściowe wsparcie krajowe finansowane ze źródeł budżetowych. Pomimo że rozporządzenia Unii Europejskiej, które regulują wspólną politykę rolną w latach 2023-2027, wiążą w całości i są stosowane bezpośrednio, państwa członkowskie zobligowane są do ustanowienia odpowiedniego systemu zarządzania i kontroli oraz do przyjęcia wszystkich przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych w celu zapewnienia skutecznej ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej. Plan strategiczny będzie realizowany ze środków pochodzących z Unii Europejskiej, na które składa się wsparcie w kwocie 17,3 mld euro w ramach I filaru wspólnej polityki rolnej i 4,7 mld euro w ramach II filaru WPR. Dodatkowo w I filarze WPR realizowane będzie przejściowe wsparcie krajowe finansowane w całości z budżetu krajowego. Wydatki związane ze wsparciem na rzecz rozwoju obszarów wiejskich dodatkowo współfinansowane będą ze środków krajowych. W ramach środków krajowych na ten cel planuje się przeznaczyć ponad 3,2 mld euro. W sumie środki na wsparcie polskiego rolnictwa i rozwój obszarów wiejskich zaplanowane w planie strategicznym wynoszą 25,2 mld euro. Główne cele projektowanej ustawy to określenie: podmiotów uczestniczących w realizacji planu strategicznego oraz ich zadań; podstawowych zadań przyznawania wypłaty i zwrotu pomocy finansowej w ramach interwencji objętych planem strategicznym oraz przejściowego wsparcia krajowego i pomocy technicznej; zasad przeprowadzania kontroli w ramach planu strategicznego; zasad instrumentów finansowych; zasad funkcjonowania krajowej sieci wspólnej polityki rolnej KSOF. Podstawy prawne systemu wdrażania planu strategicznego zaprojektowano z wykorzystaniem odpowiednio doświadczeń we wdrażaniu m.in. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, programów rozwoju obszarów wiejskich oraz sprawdzonych rozwiązań w ramach programów realizowanych w zakresie polityki spójności. Zgodnie z planem strategicznym przyjęto system wdrażania, w którym rolę instytucji zarządzającej pełni minister właściwy do spraw rozwoju wsi, akredytowanej agencji płatniczej - Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a instytucji pośredniczących oraz podmiotów wdrażających - samorządy województw. Projektowana ustawa uwzględnia nowe podstawy i zasady wdrażania płatności bezpośrednich, interwencji sektorowych, interwencji dotyczących rozwoju obszarów wiejskich i pomocy technicznej, w szczególności objęcie ich jednym planem strategicznym, oraz przejściowego wsparcia krajowego. W ustawie określono, że podstawę systemu realizacji planu strategicznego będą stanowiły postanowienia tego planu, przepisy prawa powszechnie obowiązującego, wytyczne instytucji zarządzającej oraz regulaminy naborów wniosków o przyznanie pomocy. Przewidziano dwie drogi przyznawania pomocy, tj. na podstawie umowy o przyznaniu pomocy albo w drodze decyzji administracyjnej. W przypadku pomocy przyznawanej w drodze decyzji pomoc jest przekazywana, jeśli są spełnione warunki jej przyznania określone w przepisach Unii Europejskiej, w przepisach projektowanej ustawy oraz w przepisach wydanych na podstawie tej ustawy. Wysoka Izbo! Zgodnie z projektowanymi przepisami w drodze decyzji przyznawane będą, tak jak dotychczas, płatności w ramach wsparcia bezpośredniego, tj.: podstawowe wsparcie dochodów - odpowiednik obecnie obowiązującej jednolitej płatności obszarowej; płatność redystrybucyjna; płatność dla młodych rolników oraz wsparcie związane z produkcją przyznawane w 13 sektorach - w czterech sektorach produkcji zwierzęcej: młode bydło, krowy, owce, kozy, oraz w dziewięciu sektorach produkcji roślinnej obejmujących: rośliny strączkowe na nasiona, rośliny pastewne, buraki cukrowe, ziemniaki skrobiowe, pomidory, truskawki, chmiel, len i konopie włókniste. Tak jak dotychczas przyznawane będzie także przejściowe wsparcie krajowe - finansowane w całości z budżetu krajowego - w formie płatności niezwiązanej do tytoniu oraz uzupełniającej płatności podstawowej. Płatności te wspierać będą przede wszystkim dochody polskich rolników, przy czym niektóre z nich zaprojektowane zostały w taki sposób, aby w szczególności wspierać aktywne małe i średnie gospodarstwa rolne, które mają realne szanse na rozwój w warunkach globalizacji rynków i zmian oczekiwań konsumentów. Wysoka Izbo! Nowym elementem systemu płatności bezpośrednich wspierających realizację praktyk korzystnych dla środowiska, klimatu i dobrostanu zwierząt będą ekoschematy. Są one rodzajem płatności bezpośredniej przyznawanej za realizację praktyk, które wykraczają ponad podstawowe wymogi określone w warunkowości. Zadaniem ekoschematów jest realizacja wszystkich celów środowiskowych i klimatycznych wspólnej polityki rolnej dotyczących łagodzenia zmian klimatu, wspierania zrównoważonego rozwoju i ochrony zasobów naturalnych, takich jak woda, gleba i powietrze, oraz ochrony bioróżnorodności. Projektując ekoschematy, starano się zapewnić, aby były one dostępne dla wszystkich rolników, a przez to powszechnie stosowane w gospodarstwach. W ramach drugiego filara WPR będą przyznawane środki na: płatności ONW, płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne, płatności ekologiczne i premie z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych oraz wsparcie inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych. W przypadku pozostałych interwencji planu strategicznego pomoc będzie przyznawana na podstawie umowy o przyznaniu pomocy, a warunki, na jakich będzie możliwe przyznanie tej pomocy, będzie określać co do zasady regulamin danego naboru wniosków o przyznanie pomocy opracowany w zgodzie z wytycznymi instytucji zarządzającej. Projektowana ustawa wychodzi naprzeciw ogólnemu procesowi informatyzacji, który jest związany z dynamicznym rozwojem technologicznym. W ramach rozszerzania procesu informatyzacji są uwzględniane jednocześnie możliwości rolników, dlatego w odniesieniu do działań objętych zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli, w szczególności płatności bezpośrednich, korespondencja między Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa a beneficjentem będzie prowadzona w formie elektronicznej tylko wtedy, gdy beneficjent wyrazi na to zgodę. Projekt ustawy zakłada uchylenie ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz wprowadzenie zmian w kilku ustawach, w tym w ustawie z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, w ustawie o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz w ustawie o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności. Z uwagi na harmonogram rozpoczęcia naboru wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich, przejściowego wsparcia krajowego oraz niektórych płatności w ramach II filaru wspólnej polityki rolnej, który został zaplanowany na dzień 15 marca br., projektowana ustawa powinna wejść w życie w jak najkrótszym czasie. Dotrzymanie tego terminu pozwoli na terminową wypłatę płatności rolnikom od 1 grudnia oraz da możliwość wypłaty zaliczek od 1 października br. Opóźnienie wejścia w życie ustawy miałoby bezpośredni wpływ na termin naboru wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich, przejściowego wsparcia krajowego oraz niektórych płatności w ramach II filaru WPR, dlatego też bardzo proszę Wysoką Izbę o przyjęcie tego projektu. Dziękuję bardzo.