Mówca: Tadeusz Woźniak
Data: 2012-06-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Solidarna Polska w sprawie informacji o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2011 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka, druk nr 290. Wysoka Izbo! Rzecznik praw dziecka w Polsce jest obok rzecznika praw obywatelskich drugą niezwykle ważną instytucją, posiadającą silne umocowanie konstytucyjne i ustawowe jako organ kontroli państwa. W drodze kilkakrotnej nowelizacji ustawy Sejm wyposażył rzecznika praw dziecka w instrumenty prawne mające na celu poprawę skuteczności jego działań w przypadkach łamania lub naruszania praw dziecka. Umocniono także jego pozycję wobec innych organów władzy państwowej. Na mocy ustawy rzecznik stoi na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka i innych przepisach prawa, z poszanowaniem odpowiedzialności, praw i obowiązków rodziców. Kieruje się dobrem dziecka oraz bierze pod uwagę, że naturalnym środowiskiem jego rozwoju jest rodzina. W rozumieniu ustawy dzieckiem jest każda - podkreślam: każda - istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności. Rzecznik, w sposób określony w ustawie, podejmuje działania mające na celu zapewnienie dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości. Działa na rzecz ochrony praw dziecka, a w szczególności prawa do życia i ochrony zdrowia, prawa do wychowania w rodzinie, prawa do godziwych warunków socjalnych i prawa do nauki. Podejmuje działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem. Rzecznik szczególną troską i pomocą otacza dzieci niepełnosprawne oraz upowszechnia prawa dziecka i metody ich ochrony. Rzecznik praw dziecka przedłożył Wysokiej Izbie informację o swojej działalności w roku 2011 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka. Dzieło jest obszerne, a jego waga - dosłownie - niebagatelna. Na 325 stronach przedstawionych zostało wiele spraw, które mogą budzić uznanie dla aktywności rzecznika w 2011 r. Niestety, są pola całkowitego braku aktywności lub aktywności niedostatecznej w sprawach zasadniczych. W rozdziale II: Ochrona praw dziecka, znajduje się 5 podrozdziałów. Pierwszy z nich dotyczy prawa do życia i ochrony zdrowia. Pierwszym mottem tego podrozdziału jest zapis art. 6 Konwencji o prawach dziecka, cytuję: Państwa - strony uznają, że każde - podkreślam: każde - dziecko ma niezbywalne prawo do życia. Drugie motto cytuje art. 24 Konwencji o prawach dziecka, dotyczący zdrowia, leczenia i rehabilitacji zdrowotnej. W treści tego podrozdziału rzecznik od pierwszego do ostatniego zdania odnosi się wyłącznie do tego drugiego cytatu, zapominając zupełnie, że na jego oczach, przy jego cichej aprobacie i bierności, dokonuje się w Polsce corocznie w majestacie prawa kilkuset aborcji, sztucznych poronień - zabójstw dokonywanych w majestacie prawa, głównie ze względu na stan zdrowia dziecka czy poczęcie w wyniku przestępstwa. A pan rzecznik milczy. Dwa lata z rzędu zadawałem pytania rzecznikowi w tej sprawie. Zawsze pozostawały bez odpowiedzi. Pan rzecznik wybierał zawsze poprawność polityczną, a nie dobro dzieci, które zostały powierzone jego trosce. A przecież sprawa życia dziecka jest sprawą fundamentalną. Wszystkie pozostałe kwestie są sprawą wtórną. Aż prosi się, by zadać pytanie, dlaczego rzecznik z taką uporczywością milczy w sprawie aborcji i zabiegów sztucznego poczęcia, a następnie zamrażania dzieci. Pragnę uzmysłowić panu rzecznikowi, że istoty ludzkie, zarówno te abortowane, jak i te zamrażane, w świetle ustawy o rzeczniku praw dziecka są dziećmi i podlegają szczególnej trosce rzecznika. A co zrobił rzecznik w tej sprawie? Kiedy zabrał głos? Do jakich instytucji zgłaszał się, aby zapobiec tym haniebnym procederom? Jakie działania podjął, choćby nieskuteczne? Pan rzecznik wprawdzie troszczył się o życie i zdrowie dzieci, ale jedynie tych, którym pozwolono się narodzić. To tylko połowiczne wykonanie ustawowych zadań nałożonych na rzecznika praw dziecka. Posłowie Solidarnej Polski zdają sobie sprawę z trudnej sytuacji rzecznika w związku z obowiązującym systemem prawnym, ale nie usprawiedliwia to bierności, szczególnie tej, która skutkuje śmiercią bezbronnych istot ludzkich. Podrozdział drugi mówiący o prawie do wychowania w rodzinie pozwala wyciągnąć wniosek, że całoroczne starania rzecznika praw dziecka o wycofanie przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżeń do art. 7 i art. 38 Konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Jest wprawdzie małe światełko w tunelu, ale o pełnym sukcesie mówić nie można. Wydaje się, że rzecznik powinien w sposób bardziej zdecydowany naciskać na rząd, na grupę roboczą do spraw realizacji praw dziecka w Polsce i poszczególne resorty, a nie tylko zwracać się do ministra edukacji narodowej dwoma pismami w roku, prosząc o informację w sprawie. Takie działanie jest zdecydowanie niewystarczające. Godne pochwały wydaje się poparcie przez rzecznika starań ministra sprawiedliwości i Krajowej Izby Radców Prawnych o rozszerzenie podstawy programowej z przedmiotu wiedza o społeczeństwie w gimnazjum i liceum o dodatkowy moduł poświęcony funkcjonowaniu przepisów prawnych. Szkoda tylko, że poparcie rzecznika pozostało bezskuteczne. W tym miejscu należy zadać pytanie rzecznikowi o jego stanowisko w sprawie nauczania historii i religii oraz etyki. Najnowsze rewelacje Ministerstwa Edukacji Narodowej być może zaskoczyły rzecznika. Miejmy nadzieję, że skutecznie będzie interweniował w tej sprawie w roku bieżącym. Nie odnotowaliśmy stanowiska rzecznika w sprawie obniżenia wieku dzieci podlegających obowiązkowi szkolnemu, czego efektem będzie przedwczesne wypychanie młodych ludzi na rynek pracy, często jeszcze przed ukończeniem 18. roku życia. Wielu z nich w tak młodym wieku zasili w przyszłości rzeszę bezrobotnych, a pan rzecznik jak dotychczas milczy w tej sprawie, chcąc być poprawnym politycznie, a zapominając, że jest niezależny od wszelkich instytucji, w tym rządu, i podlega jedynie ocenie Sejmu. Wystąpienie do ministra edukacji narodowej w sprawie przygotowania szkół podstawowych na przyjęcie uczniów 6-letnich opisane w podrozdziale czwartym nie rozwiązuje problemu, gdyż rzecznik troszczy się w nim nie o wyeliminowanie systemowego rozwiązania niekorzystnego dla dzieci, a jedynie o warunki, jakie ma spełnić szkoła pod względem edukacyjnym i rekreacyjnym w odniesieniu do 6-latków. Dużo większe uznanie budzi merytoryczna strona wystąpień rzecznika opisanych w podrozdziale trzecim dotyczącym prawa do godziwych warunków socjalnych, choć ilość zgłoszonych w tej materii spraw wydaje się niewspółmiernie niska w stosunku do potrzeb. Być może wynika to z nieświadomości rodziców, że warunki socjalne rodziny, w tym także jej zasobność materialna, dotyczą również ich dzieci, a rzecznik praw dziecka jest osobą właściwą do interwencji w tych sprawach. Wydaje się, że w tej materii rzecznik musi zwrócić większą uwagę na rozwiązania systemowe, gdyż konieczność interwencji w sprawach indywidualnych jest tu przede wszystkim następstwem niewłaściwych rozwiązań systemowych. Podrozdział piąty mówiący o realizacji praw dziecka do ochrony przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem z pewnością stanowi wielkie pole do działania rzecznika i Klub Parlamentarny Solidarna Polska z uznaniem przyjmuje interwencje podejmowane w tych sprawach przez niego. Wydaje się jednak, że rzecznik powinien być raczej kreatorem rozwiązań profilaktycznych, a nie strażakiem uczestniczącym w gaszeniu szalejącego pożaru. Na przykład w sprawie ograniczenia przemocy wśród rówieśników można by bliżej przyjrzeć się rozwiązaniem skandynawskim i promować przeniesienie stamtąd dobrych rozwiązań w tej kwestii na grunt polski. Tam dzieci w szkole zobowiązane są do wzajemnej troski, a szczególnie uczniowie starsi mają obowiązek opiekowania się dziećmi młodszymi pod subtelnym nadzorem nauczycieli i wychowawców. Tworzą się w ten sposób pozytywne relacje interpersonalne między uczniami i ograniczane są zachowania agresywne. Podobnie rzecz się ma z wdrożeniem opieki sprawowanej przez młodzież nad osobami starszymi. Duże uznanie budzi aktywność rzecznika w sprawach sądowych opisana w rozdziale trzecim i działalność kontrolna opisana w rozdziale czwartym. Jednakże i tu w wielu kwestiach należałoby wnikliwiej przyjrzeć się rozwiązaniom systemowym, a nie tylko jednostkowym przypadkom. Niemniej jednak należy jeszcze raz podkreślić aktywność rzecznika w tej materii. W przypadku współpracy z organami władzy należy zwrócić uwagę na stosunkowo małą aktywność gospodarczą, w tym projektodawczą, rzecznika. Rzecznik występuje głównie jako konsultant, recenzent i instytucja zaproszona, a nie jako inicjator. Pewnym wyłomem jest jedynie zainicjowanie utworzenia międzyresortowego zespołu ds. obchodów Roku Janusza Korczaka, co uważamy za inicjatywę cenną, ale nie najważniejszą. Kreatywność rzecznika na polu współpracy z organami władzy uważamy więc za niewystarczającą. Mamy nadzieję, że pozytywne efekty przyniesie w przyszłości zbiór kilkudziesięciu założeń mogących stanowić podstawę do przygotowania propozycji wprowadzenia zmian w przepisach prawa rodzinnego, zbiór będący efektem spotkań przedstawicieli i pracowników Biura Rzecznika Praw Dziecka z sędziami orzekającymi w sprawach rodzinnych. Bardziej bogato wygląda współpraca rzecznika z organizacjami pozarządowymi, choć trudno jednoznacznie ocenić konkretne wyniki udziału pana rzecznika w licznych konferencjach i spotkaniach. Z pewnością już sama obecność rzecznika praw dziecka w tych wydarzeniach mobilizuje organizatorów do większej aktywności i to już jest zjawiskiem pozytywnym. Aktywna działalność rzecznika na polu międzynarodowym jest godna podkreślenia, choć z przedłożonej informacji nie wynika jednoznacznie, jakie cele osiągnął polski rzecznik poza udziałem w konferencjach organizowanych w wielu państwach Europy. Na podkreślenie zasługuje jednak wysiłek organizacyjny w przygotowaniu zjazdu rzeczników zrzeszonych w ramach Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka w Warszawie w dniach 14-16 września 2011 r. Należy życzyć panu rzecznikowi, aby przewodnictwo, jakie objął w tej międzynarodowej organizacji, przyniosło jak najwięcej dobra dla dzieci zarówno w Polsce, jak i na świecie. Treści zawarte w rozdziale VIII ˝Upowszechnianie praw dziecka˝ nie budzą poważniejszych zastrzeżeń poza brakiem działań upowszechniających prawo dziecka do życia od poczęcia. Na szczególną uwagę zasługuje prowadzenie Centrum Informacji o Prawach Dziecka, którego zadaniem jest gromadzenie i upowszechnianie wiedzy (Dzwonek) na temat stanu przestrzegania praw najmłodszych. W imieniu posłów Solidarnej Polski pragnę wyrazić nadzieję, że uzyskamy od pana rzecznika więcej informacji na temat stanu prac i osiągnięć tego centrum. W całym przedłożonym Wysokiej Izbie materiale najciekawiej prezentują się jednak uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka. Szkoda tylko, że to, co jest kwintesencją, znalazło się jedynie na 15 stronach w kilkusetstronicowym dziele. Te kilkanaście stron powinno wskazywać kierunki niezbędnej aktywności rzecznika, choć i tam brakuje kwestii stosunku rzecznika do ochrony życia dzieci nienarodzonych, a przecież z mocy ustawy rzecznik powinien okazywać szczególną troskę sprawom ochrony życia, gdyż wszystkie inne problemy, którym oddaje się rzecznik, są pochodną istnienia i funkcjonowania dzieci, które miały szczęście się urodzić. Panie marszałku, proszę o jeszcze chwilę. W świetle powyższego należy uznać informację o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2011 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka za materiał niezwykle interesujący, aczkolwiek niepełny, a dodatkowo niepotrzebnie obarczony zbyt obszernymi opisami konkretnych sytuacji jednostkowych. Zbyt wiele jest w nim elementów autopromocji, a zbyt mało konkretnych przykładów skuteczności. Jeszcze raz pragnę podkreślić, że najcenniejszą częścią przedłożonego materiału są uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka. Na podstawie analizy tej części wraz z uwagami przedstawionymi przeze mnie w imieniu Klubu Parlamentarnego Solidarna Polska można wytyczyć kierunki działania rzecznika w roku bieżącym z wiarą, że ta wyjątkowa instytucja, jaką jest rzecznik praw dziecka, przyczyni się w sposób bardziej efektywny do poprawy sytuacji dzieci w Polsce, głównie poprzez przestrzeganie praw dziecka i eliminowanie przepisów, które z prawami dziecka nie mają nic wspólnego, a są wręcz ich zaprzeczeniem. Za wszystkie pozytywne działania pana rzecznika dziękujemy i wyrażamy uznanie. Nie możemy jednak tolerować działań markowanych, a tym bardziej braku działań w kwestiach zasadniczych. Ze względu na ograniczone efekty działań rzecznika praw dziecka w roku 2011 i całkowity brak zainteresowania losem dzieci nienarodzonych Klub Parlamentarny Solidarna Polska jest przeciwny przyjęciu przez Wysoką Izbę informacji rzecznika za rok 2011, wyrażając nadzieję na pełną realizację przez rzecznika obowiązków ustawowych w roku 2012 i na lepsze, a przede wszystkim skuteczniejsze efekty jego pracy. Dziękuję.