Mówca: Józef Lassota (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2012-11-08 (Sejm RP, kadencja 7)

W Krakowie już 30 października 1918 r. por. Antoni Stawarz, organizator jedynej wówczas w mieście organizacji konspiracyjnej, podjął niezwykle odważne działania dezorganizujące i dezinformujące okupanta. Wieczorem 30 października Stawarz przy pomocy zmówionych kolejarzy rozesłał depeszę ze stacji kolejowej w Płaszowie do wszystkich większych placówek kolejowych w Galicji. Depesza informowała o dokonanym już udanym przewrocie w Krakowie oraz o powstaniu polskiego rządu, nakazywała równocześnie wstrzymanie wszelkich transportów zmierzających ku granicy i skierowanie ich z powrotem do Krakowa. Następnego dnia żołnierze pod dowództwem por. Stawarza przez zaskoczenie o świcie rozpoczęli przejęcie koszar austriackich w Podgórzu. Dwie godziny później, o godz. 6.30, akcja zakończyła się niezwykłym sukcesem - koszary zostały zdobyte, kilkuset Austriaków czasowo internowano. Odbyło się to bez rozlewu krwi i ofiar w ludziach. Pomogli również inni polscy żołnierze, harcerze oraz liczna grupa Czechów, którzy spontanicznie włączyli się do akcji. Dwie uformowane na rynku podgórskim zwycięskie kolumny wojska wyruszyły na drugą stronę Wisły w triumfalnym przemarszu przez Kraków. Mieszkańcy miasta z entuzjazmem witali wywieszenie biało-czerwonej flagi. W tym czasie trwały pertraktacje z władzami 12-tysięcznego garnizonu austriackiego, prowadzone przez Polską Komisję Likwidacyjną. Austriacy nie chcieli zgodzić się na oddanie władzy w Krakowie, ani też na przekazanie Polakom wojskowych magazynów. Wydarzenia trwające na ulicach sprawiły jednak, że dalsze pertraktacje stały się bezprzedmiotowe i po południu 31 października został podpisany dokument przekazujący Polskiej Komisji Likwidacyjnej władzę w mieście. Cały przewrót odbył się bez rozlewu krwi. W kolejnych polskich miastach tego samego dnia powtarzał się podobny scenariusz. Jedynie we Lwowie przygotowania Polaków do wolności uprzedzili Ukraińcy, obsadzając miasto swoimi oddziałami w nocy z 31 października na 1 listopada. Dramatyczna obrona polskiego Lwowa trwała aż do wiosny następnego roku. Uwolnienie większej części Galicji znacząco wpłynęło na wyzwolenie kolejnych polskich miast, a również na rozwój wypadków w Warszawie, gdzie 10 i 11 listopada nastąpiła likwidacja okupacji niemieckiej. Por. Antoni Stawarz uruchomił łańcuch zdarzeń, który zapoczątkował powstanie II Rzeczypospolitej. Możliwe, że bez jego udziału wszystko potoczyłoby się podobnie, jednak nie można odmówić mu roli trudnej do przecenienia. Mimo to już w dniu oswobodzenia Krakowa znalazły się osoby przypisujące sobie role wyzwolicieli. Niebawem awans otrzymał inny oficer o nazwisku Stawarz, którego jednak w dniach oswobodzenia miasta nie było w Krakowie. Ten sam oficer następnie został ˝omyłkowo˝ odznaczony honorową odznaką za wyzwolenie Krakowa. Gdy ataki na por. Antoniego Stawarza zaczęły się nasilać i zaczęto kwestionować jego zasługi, postanowił on zrzec się objętego dowództwa i wyjechał z Krakowa. Znalazł się na froncie lwowskim, tam gdzie żołnierski charakter i honor najbardziej były potrzebne. W 1926 r. opowiedział się przeciw majowemu zamachowi Piłsudskiego, za co został przeniesiony do Baranowicz, a w 1929 r. - w stan spoczynku. W 1935 r. wrócił do Krakowa i pracował w Zarządzie Miejskim, a w czasie II wojny światowej należał do Armii Krajowej. Zmarł 19 października 1955 r. Spoczywa na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.