Mówca: Adam Żyliński
Data: 2013-06-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska wobec projektowanej ustawy o zmianie ustawy Kodeks wyborczy, druk nr 1350. Jest to inicjatywa ustawodawcza zgłoszona przez Senat. Jej celem jest dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2012 r. dotyczącego ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy. Jego sentencja została ogłoszona 24 lipca 2012 r. Przedmiotem i istotą rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego było stwierdzenie, że art. 218 § 2 zdanie drugie ustawy Kodeks wyborczy w zakresie postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej w sprawach, o których mowa w art. 215 § 4 tej ustawy, jest niezgodny z konstytucją. Dotychczasowy stan prawny przewiduje, że w wyborach do Sejmu listy kandydatów w okręgach zgłaszane przez komitety są rejestrowane przez okręgowe komisje wyborcze. Komisja może odmówić rejestracji listy kandydatów, w przypadku gdy liczba prawidłowo złożonych podpisów wyborców popierających zgłoszenie listy kandydatów jest mniejsza niż wymagana lub okaże się to po sprawdzeniu danych lub wiarygodności podpisów albo gdy zgłoszenie ma inne wady, na przykład kandydat nie posiada prawa wybieralności, liczba kandydatów jednej płci jest mniejsza niż 35%, zbyt mała lub zbyt duża jest liczba kandydatów na liście. W razie odmowy zarejestrowania listy osoba zgłaszająca listę może odwołać się do Państwowej Komisji Wyborczej, jednakże, zgodnie z zakwestionowanym przepisem, od postanowienia PKW nie przysługuje środek prawny. Powyższą regulację stosuje się także w przypadkach zgłaszania kandydatów do Senatu oraz w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Tymczasem art. 45 ust. 1 konstytucji jasno określa, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Art. 77 ust. 2 zaś stanowi, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej do dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Dotychczas prawo wniesienia skargi do sądu istniało tylko w przypadku odmowy przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, przy czym w przypadku wyborów do rad oraz wójtów nie posiadały go komitety wyborcze organizacji oraz utworzone w celu ogłoszenia kandydatów tylko w jednym województwie komitety wyborcze wyborców. W przypadku odmowy rejestracji listy w całości lub poszczególnych kandydatów komitety wyborcze mogły składać jedynie odwołanie do organu wyborczego wyższego stopnia, a tylko w przypadku wyborów prezydenta RP - do sądu. Z kolei w przypadku wyborów do rad i wójtów przysługiwały aż dwie instancje odwoławcze, najpierw do komisarza wyborczego, potem do PKW, choć nie do sądu. Natomiast w przypadku skreślenia kandydata z listy oraz unieważnienia zarejestrowanej listy skarga do sądu ani odwołanie do organu wyborczego wyższego stopnia w ogóle nie przysługiwały. W konsekwencji w projekcie proponuje się, aby w odniesieniu do wymienionych 4 rodzajów postanowień organów wyborczych przysługiwało najpierw odwołanie do organu wyborczego wyższego stopnia, z wyjątkiem sytuacji gdy organem wydającym postanowienie w pierwszej instancji jest PKW, a następnie - skarga do sądu okręgowego, a w niektórych przypadkach - Sądu Najwyższego. Niewątpliwie projekt może zwiększyć liczbę spraw wpływających przed wyborami do sądów okręgowych i Sądu Najwyższego. Równocześnie jednak zmniejszy się liczba rozpoznawanych po wyborach protestów wyborczych, albowiem sąd pozostawia bez dalszego biegu proces dotyczący sprawy, co do której przewiduje się w kodeksie możliwość wniesienia przed dniem głosowania skargi do sądu. Warto też zauważyć, że ewentualne postępowania sądowe będą dotyczyły na ogół tylko odmowy przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu oraz odmowy rejestracji kandydata lub listy w całości. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Klub Platforma Obywatelska, uznając inicjatywę ustawodawczą Senatu za w pełni uzasadnioną, mającą na celu dostosowanie systemu prawa wyborczego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, będzie głosował za skierowaniem projektu zawartego w druku nr 1350 do dalszego procedowania. Dziękuję bardzo.