Mówca: Marzena Dorota Wróbel
Data: 2014-04-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam stanowisko klubu Solidarna Polska w odniesieniu do sprawozdania z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. Podzielam uwagi pani poseł Rafalskiej, która stwierdziła - zgadzam się z tą opinią - że sam tytuł ustawy jest tytułem wadliwym i niesprawiedliwym, ponieważ mówimy o przemocy w rodzinie, a przez pojęcie rodziny twórcy ustawy rozumieją także konkubinat, gdzie przede wszystkim zdarzają się przypadki przemocy. Sam tytuł jest formą stygmatyzowania rodziny, w mojej ocenie niedopuszczalną. Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawozdanie, które otrzymaliśmy, nie jest w istocie sprawozdaniem, jest to zlepek materiałów przygotowanych przez sześć ministerstw i Komendę Główną Policji, które w żaden sposób nie zostały ze sobą skonfigurowane pod względem merytorycznym. Są to luźne zapisy, a wnioski podsumowujące to sprawozdanie, jak sądzę, powstały jeszcze przed uzyskaniem przez ministerstwo materiałów z poszczególnych ministerstw. To były założenia, które sformułowano a priori i później doczepiono na końcu tego sprawozdania. To widać bardzo wyraźnie. Państwo nie widzicie w zasadzie żadnych większych problemów w funkcjonowaniu ustawy, o której mówiliśmy, o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, a posłowie, kiedy zasięgają opinii na samym dole, wśród osób, które pracują w zespołach interdyscyplinarnych, dowiadują się, że ten system nie działa i nie zmienicie tego wielosłowiem i waszymi dętymi sprawozdaniami. Ten system po prostu nie działa. O tym świadczy w sposób dobitny analiza przygotowana przez Najwyższą Izbę Kontroli. Jej raport obejmuje także połowę roku 2012, który jest przedmiotem naszych dzisiejszym zainteresowań. Jest to raport druzgocący, ja takiego raportu, jak żyję, nie czytałam. To jest raport druzgocący, po którego lekturze ministerstwo natychmiast powinno zmienić ustawę, natychmiast, a państwo czekaliście dwa lata i nie wprowadziliście żadnej zmiany. Ja ostatnio właśnie na dole, w moim rodzinnym mieście Radomiu, sprawdzałam, jak ten system funkcjonuje. On nie funkcjonuje. I to nie jest wina ludzi, którzy są bardzo zaangażowani w działania zespołu interdyscyplinarnego, to jest wina założeń ustawowych. One są po prostu z gruntu błędne, niewłaściwe. Ministerstwa jednak dobre samopoczucie nie opuszcza. W rozdziale IX: ˝Ewaluacja, wnioski i podsumowanie Programu˝ czytamy: Po kilku latach funkcjonowania ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ widać wyraźnie, że decyzja dotycząca opracowania tego dokumentu, a przede wszystkim ustawowych uregulowań prawnych w tym zakresie, była trafna i potrzebna. To tyle, jeśli chodzi o opinię ministerstwa, bo dalej nie da się tego czytać. Jaka jest generalna ocena sformułowana przez Najwyższą Izbę Kontroli? Cytuję: Najwyższa Izba Kontroli ocenia negatywnie skuteczność realizacji przez administrację publiczną zadań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Ustalenia kontroli wykazują na znaczne rozbieżności pomiędzy zakładanymi celami wprowadzonych z dniem 1 sierpnia 2010 r. znowelizowanych przepisów a ich funkcjonowaniem w praktyce. Wprowadzone zmiany znacznie pogorszyły sytuację osób dotkniętych przemocą w rodzinie, a także doprowadziły do wyraźnego spadku liczby ujawnianych przypadków przemocy w rodzinie, co jest tym bardziej niekorzystne, że i tak tylko niewielka część z nich jest ujawniania. Związane to było z jednej strony ze znacznym zbiurokratyzowaniem procedury, z drugiej zaś - z odebraniem Policji i przekazaniem nowo utworzonym zespołom interdyscyplinarnym kluczowych zadań w systemie przeciwdziałania przemocy, bez uregulowania kwestii ich statusu oraz bez przyznania im uprawnień i środków niezbędnych do wykonywania powierzonych zajęć. To jest druzgocące. To jest kompromitacja państwa polskiego i to w tym obszarze, w którym państwo powinno działać bez zarzutu, bo chodzi o ochronę najsłabszych członków naszego społeczeństwa. Czy zespoły interdyscyplinarne spełniają swoją rolę? Jeśli chodzi o stronę rządową, nie ma ona najmniejszych wątpliwości - jakże by inaczej - że spełniają swoją rolę. Zupełnie inaczej widzi funkcjonowanie zespołów Najwyższa Izba Kontroli, która zwraca uwagę na nadmierne zbiurokratyzowanie procedury, znaczące wydłużenie terminu udzielania pomocy. Wcześniej, przed nowelizacją, przedstawiciel Policji, dzielnicowy w ciągu 7 dni musiał odwiedzić rodziny czy związki, w których doszło do przemocy. W tej chwili często ma to miejsce dopiero po kilku miesiącach, ponieważ policjant odwiedza to środowisko dopiero po zebraniu się zespołu interdyscyplinarnego. W gminach, w których te zespoły funkcjonują źle, zajmuje to kilka miesięcy. To jest po prostu niedopuszczalne. NIK zwraca uwagę także na nadmierne obciążenie członków zespołów pracą zawodową, problemy z zebraniem ich, nieudzielanie im rekompensaty finansowej za zwiększenie obciążeń zawodowych. Co więcej, kierownicy instytucji, którzy zobligowani są do delegowania tych pracowników na posiedzenia zespołu, często robią im trudności, bo chodzi tutaj o względy ekonomiczne. Dotyczy to zwłaszcza pracowników oświaty, służby zdrowia, kuratorów sądowych i prokuratorów. Procedura opisana w ustawie i rozporządzeniu jest upokarzająca dla ofiary przemocy. O to, jak to wygląda, zapytałam przewodniczącego zespołu interdyscyplinarnego z mojej gminy, gminy miasta Radomia. Jest to pan Włodzimierz Wolski, bardzo znana i bardzo szanowana osoba, autorytet na skalę krajową. Co czytam w piśmie od niego? Cytuję: Cały system jest zbiurokratyzowany i powoduje, że osoba, która jest dotknięta przemocą, musi kilka razy opowiadać obcym ludziom traumatyczne fragmenty swojego życia, o których jak najszybciej chciałaby zapomnieć. Zasadą jest, że człowiek z problemem otwiera się przed specjalistą, takim jak psycholog, pedagog, interwent, a nie kolegialną grupą składającą się z kilku osób, które to działając w dobrej wierze i zgodnie z rozporządzeniem, muszą działać wbrew logicznym zasadom udzielania wsparcia i pomocy psychologicznej ofiarom przemocy. Brak jest również procedur wezwania sprawcy na posiedzenie grupy roboczej. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie procedury ˝Niebieskie karty˝ przewodniczący zespołu interdyscyplinarnego wzywa osobę, co do której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc. W większości przypadków sprawcy nie przychodzą na posiedzenie, a przewodniczący nie ma możliwości zmuszenia ich do stawienia się przed grupą roboczą. Natomiast posiedzenie musi się odbyć i osoby powołane do grupy roboczej tracą cenny czas w ramach godzin pracy. Dodatkowym utrudnieniem w pracy zespołu interdyscyplinarnego są sprzeczne interpretacje prawne instytucji państwowych, w tym przypadku Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz wojewody mazowieckiego, dotyczące powoływania grup roboczych. Niejednoznaczne wytyczne powodują konieczność ciągłego koncentrowania się na dostosowaniu pracy do przepisów, spychając na dalszy plan rzeczywistą pomoc rodzinie dotkniętej przemocą. To są uwagi sprzed dwóch dni. Raport NIK ukazał się dwa lata temu. Państwo zupełnie nie zmieniliście (Dzwonek) systemu, mając pełną świadomość tego, że jest on wadliwy, że nie funkcjonuje. Jakie są efekty tych działań ministerstwa? W ponad 80% wyroki wobec sprawców popełniających przestępstwa związane z przemocą wobec najbliższych orzekane były przez sądy w zawieszeniu, a wobec sprawców nie prowadzono nawet działań korekcyjno-edukacyjnych. Mówi o tym raport NIK. Ta ustawa zachwyciła tylko i wyłącznie rozwodników, którzy mając ˝Niebieską kartę˝, łatwiej otrzymują takie rozstrzygnięcie sądu, na jakim im zależy. Proszę państwa, jakie wnioski wynikają z tego sprawozdania i przede wszystkim z raportu NIK? Ustawę należy zmienić natychmiast, ponieważ ten stan prawny jest gorszy od poprzedniego. Jeśli chodzi o sprawozdanie, które przedstawiło nam ministerstwo, Klub Parlamentarny Solidarna Polska oczywiście będzie głosował przeciwko, bo stanowi ono parodię sprawozdania. Dziękuję.