Mówca: Józefa Hrynkiewicz
Data: 2013-10-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoki Sejmie! Za poprawą warunków materialnych uczelni nie idzie odpowiedni wzrost wynagrodzeń pracowników naukowych. Niedostateczne są też nakłady na finansowanie eksploatacji nowych obiektów. Potrzeby finansowe - zatrudnienie i utrzymanie obiektów uczelni - muszą zaspokajać publiczne wydatki na naukę i szkolnictwo wyższe, tymczasem są one na bardzo niskim poziomie, niedostosowanym do zadań. Są także błędy w finansowaniu badań. Długookresowe i kosztowne projekty badawcze wymagają wieloletniego stabilnego finansowania. Ograniczone środki wymagają koncentrowania ich na kluczowych, decydujących o postępie nauki programach, ale w praktyce finansowania nauki w Polsce preferuje się projekty tanie i krótkookresowe, co rozprasza fundusze na badania i obniża ich efektywność. Jakie zmiany zamierza się wprowadzić, aby podnieść efektywność wydatków na naukę? Trzeba tworzyć młodej kadrze naukowej coraz lepsze warunki rozwoju, ale dzielenie środowiska badaczy według wieku, do i po 35. roku życia, przy przydziale środków nie ma uzasadnienia. W większości dyscyplin naukowych najlepszy wiek na realizację badań przychodzi wraz z osiągniętym wykształceniem i nabywanym doświadczeniem badawczym, a jeśli chodzi o ten wiek, nierzadko przekracza się wtedy 35. rok życia. Dyskryminacja badaczy ze względu na wiek jest nie tylko sprzeczna z konstytucją, ale w przypadku nauki jest ona też szczególnie szkodliwa. Podobnie niemądrym, wręcz infantylnym posunięciem jest dzielenie skromnych przecież środków na programy o bajkowych i poetyckich nazwach. Trzeba wskazać ważne dla Polski zadania badawcze i koncentrować na ich realizacji odpowiednie środki. Nie ma w Polsce związku między kształceniem na poziomie wyższym a rozwojem sektora badań i rozwoju. Sektor ten powinien zatrudniać znacznie więcej pracowników badawczych - z korzyścią dla rozwoju kraju i dla konkurencyjności polskiej gospodarki. Poszerzyłoby to możliwości zatrudnienia osób o wysokich kwalifikacjach i powstrzymałoby ich emigrację za pracą. Nauka jest ważnym czynnikiem rozwoju, ale w Polsce ma bardzo niską pozycję. O jej poślednim miejscu w priorytetach rozwoju kraju zaświadcza wciąż bardzo niski udział zatrudnionych w działalności dotyczącej badań i rozwoju liczony na tysiąc zatrudnionych: w 27 krajach Unii Europejskiej średnia wynosi 11,4, w Finlandii jest najwyższy wskaźnik w Unii Europejskiej - 22,8, w Rosji - 12,3, a w Polsce - 4,6. Reakcją na trudności finansowe uczelni w wielu przypadkach jest powiększanie liczebności grup studenckich, zmniejszanie liczby zajęć aktywizujących studentów - konwersatoriów, laboratoriów, ćwiczeń - ograniczanie dostępu do zajęć do wyboru poza macierzystym wydziałem. Wprowadzenie opłat dla studentów za dodatkowe zajęcia, za studiowanie na dodatkowym kierunku jest sprzeczne z ideą nowoczesnego uniwersytetu oraz z ogólnymi trendami kształcenia na poziomie wyższym. Reformy systemu finansowania nauki i szkolnictwa wyższego w wyniku wprowadzenia ustaw z 2010 r. spowodowały zwiększenie obciążeń administracyjnych i biurokratycznych. Jaka w ocenie pani minister jest użyteczność obciążeń administracyjnych nakładanych na uczelnie? Co wynika z nieustannie sporządzanych raportów i sprawozdań? Czy ktoś je czyta? Czy wyciągane są z nich wnioski? Czy poprawia się funkcjonowanie uczelni? Czy dzięki tej biurokratyzacji podniósł się poziom kształcenia i badań naukowych? W Uniwersytecie Warszawskim podczas nowej kadencji rektorskiej przeprowadzono 40 kontroli, nie jest to zapewne jedyny tak pieczołowicie kontrolowany uniwersytet. Co wynika z tych kontroli? Czy dzięki kontrolom ministerstwa uczelnie stały się bardziej efektywne, lepiej pracują? Czy lepiej kształcą studentów? Powszechną i uzasadnioną krytykę powoduje stosowanie w szkołach wyższych i instytutach badawczych Prawa zamówień publicznych, ustawy o finansach publicznych. Rozwiązania te są nazbyt restrykcyjne, utrudniają funkcjonowanie, są nieefektywne. Władze polskie, w tym przypadku Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, nie wykorzystują możliwości, jakie daje ustawodawstwo unijne, aby uprościć przepisy w tych dziedzinach. W publicznej narracji premier rządu i jego ministrowie wciąż podkreślają, że młodzi Polacy powinni uczyć się prostych zawodów. Lepiej być murarzem niż bezrobotnym politologiem, mówi premier. Cenimy i szanujemy zawód murarza czy ślusarza, ale uniwersytet nie uczy i nie będzie uczył prostych zawodów. Uczelnia ma dać solidne wykształcenie w dziedzinie, a umiejętności zawodowe absolwent ma zdobywać u pracodawcy, w dobrze zorganizowanym, dysponującym nowoczesną techniką i technologią zakładzie. Żadna politechnika nie będzie dysponowała tak nowoczesnym wyposażeniem jakim dysponują najnowocześniejsze zakłady. Jeżeli jednak ambicją polskich władz jest budowanie w Polsce montowni, zakładów produkujących części zamienne, centrów handlowych, hurtowni, to w Polsce nie ma zapotrzebowania na wysokokwalifikowane kadry inżynierów, ekonomistów, a tym bardziej badaczy. (Oklaski) Do prostych zajęć wystarczy, pani minister, zawodówka. Uniwersytety nie są od kształcenia do prac prostych. (Oklaski) Rolą uniwersytetu są rozwój wiedzy, poszukiwanie nowych rozwiązań we wszystkich dziedzinach życia. To w uniwersytetach powstają nowe idee, które zmieniają życie. Z najwyższym szacunkiem odnoszę się do ciężkiej pracy, ale nowe technologie informacyjne powstały dzięki wielkim wysiłkom i osiągnięciom uczonych. Solidne wykształcenie akademickie jest i może być podstawą uzyskiwania kwalifikacji zawodowych także w przyszłości. Nikt nie wie, jakie zawody będą za 10, 15 czy 30 lat, dlatego bezsensownym działaniem jest pracowite tworzenie krajowych ram kwalifikacji, ponieważ najważniejszym dziś zadaniem szkoły wyższej jest solidne wykształcenie oraz wyrobienie nawyków i przygotowanie do kształcenia i samokształcenia przez całe życie. Jeżeli ktoś tego nie rozumie, to niech wyzbędzie się ambicji kierowania tak skomplikowaną dziedziną jak nauka i edukacja. (Oklaski)