Mówca: Maria Nowak
Data: 2014-09-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję, pani marszałek. Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! W kolejnej części mojej wypowiedzi dotyczącej historii Śląska będę mówiła o przełomowych i obfitych w wydarzenia latach, poczynając od sierpnia 1980 r. Strajki, dla których inspiracją był przykład gdańskich stoczniowców, na Śląsku zaczęły się 28 sierpnia 1980 r., kiedy to stanęła wielka nowa kopalnia Manifest Lipcowy w Jastrzębiu, zatrudniająca wtedy 10 tys. ludzi. Po niej protesty szybko rozprzestrzeniły się w całym regionie, 2 dni później stanęło już 28 kopalń i tyle samo innych zakładów pracy na Śląsku. Wkrótce strajkowały 272 zakłady, prawie 900 tys. ludzi. Pierwszy oficjalny komunikat o tych wydarzeniach został podany dopiero 2 września, a następnego dnia doszło w Jastrzębiu do podpisania porozumienia ze strona rządową. Nadal jednak strajkowała Huta Katowice, gdzie główną rolę grał Andrzej Rozpłochowski. Do podpisania porozumienia, nazwanego później katowickim, doszło dopiero 11 września. Na Śląsku popularność NSZZ ˝Solidarność˝ i jego masowość długo nie przekładała się na stworzenie jednolitej, silnej struktury związkowej. Prowadzone na szeroką skalę działania operacyjne SB, różnorodność koncepcji i animozji sprawiły, że dopiero po niemal roku powołany został zarząd regionu, którego przewodniczącym został Leszek Waliszewski z Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach. Powstał największy w kraju region, Region Śląsko-Dąbrowski ˝Solidarności˝, obejmujący całe województwo katowickie. Jesienią 1981 r. liczył on ponad 1100 tys. pracowników zorganizowanych w 1300 organizacjach związkowych. Główne ośrodki ˝Solidarności˝ w regionie wydawały własne biuletyny i pisma, z których bodaj największą popularnością cieszył się redagowany w Hucie Katowice ˝Wolny Związkowiec˝. Silne związkowo były uczelnie, z gliwicką Politechniką Śląską i Uniwersytetem Śląskim na czele. Jednocześnie bardzo częste w regionie były prowokacje wymierzone w ˝Solidarność˝, np. po likwidacji punktu sprzedaży prasy związkowej na rynku w Katowicach wybuchły zamieszki, w których uczestniczyły 3 tys. osób. Po wprowadzeniu stanu wojennego w województwie katowickim akcje strajkowe podjęto w blisko 50 zakładach pracy. Przypomnę tylko dwa mniej znane fakty obrazujące skalę oporu i heroizmu górników. W operacji wymierzonej przeciwko strajkującym w kopalni Manifest Lipcowy użyto 3 kompanii ZOMO, 9 kompanii ROMO, ORMO i MO z pełnym wyposażeniem, 30 czołgów i batalionu piechoty zmotoryzowanej wojska z 15 wozami opancerzonymi. Oczywiście było wielu rannych. Z kolei 14 grudnia w kopalni Piast w Bieruniu rozpoczął się najdłuższy podziemny strajk w powojennej historii górnictwa - trwał 2 tygodnie. Górnicy żądali zniesienia stanu wojennego i uwolnienia aresztowanych działaczy ˝Solidarności˝. 650 metrów pod ziemią wytrwało ponad 1000 osób. Spędziły one na dole nawet święta Bożego Narodzenia, a wspierali ich duchowo księża, którzy zjeżdżali do kopalni. Aby zmusić górników do wyjazdu na górę, władze posługiwały się groźbami zalania kopalni oraz użycia gazu, ograniczano im też dostawy żywności. Górnicy wyjechali na powierzchnię 28 grudnia, śpiewając hymn, a potem modlili się przed ołtarzem św. Barbary. Uzyskali od władz gwarancję bezpieczeństwa, ale już w drodze do domu byli bici i zatrzymywani przez milicję oraz SB. Niektórym oskarżonym groziła kara 15 lat więzienia, ale sąd wydał wyrok uniewinniający. Zostali więc ponownie zatrzymani przez milicję i internowani. Z archiwalnych dokumentów wynika, że komunistyczne władze przygotowały szczegółowe plany interwencji milicji i wojska z użyciem wozów bojowych i broni palnej. Uniemożliwił te plany strajk pod powierzchnią ziemi. Bardziej tragicznego losu nie uniknęli natomiast górnicy w kopalni Wujek. Jak państwo zapewne pamiętają - 9 z nich zamordowali zomowcy, którzy do dnia dzisiejszego nie ponieśli najmniejszej kary. (Dzwonek) O przemianach gospodarczych powiem jeszcze w następnym, ostatnim już, myślę, oświadczeniu. Dziękuję bardzo.