Mówca: Jerzy Borkowski
Data: 2014-07-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Czekaliśmy 2 lata i 3 miesiące, aby czytanie projektu nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, druk nr 343, mogło się odbyć. Czekaliśmy 2 lata i 3 miesiące, żeby ta ustawa od razu w dniu dzisiejszym trafiła do kosza. Jest to tym bardziej przykry fakt, że dotyczy to rzeczywiście, tak jak wspomniał tu poseł Szwed, 50-60 kobiet w Polsce, które nabyłyby takie uprawnienia, gdyby obowiązywał system prawny sprzed 1999 r. Jednak w wyniku zmiany systemu emerytalnego z 1999 r. doszło do takiej sytuacji, że dzisiaj część wdów górniczych może uzyskać rentę rodzinną tylko w wyniku specjalnej decyzji premiera Rzeczypospolitej. Jak widać, renty specjalne problemu nie rozwiązały i mamy do czynienia z sytuacją zaszłą, ale bardzo ważną. W tych czasach, o których mówimy, model rodziny na Śląsku był jednoznaczny: kobieta była w domu, a mąż pracował w kopalni. Zmiana ustawy spowodowała, że jeżeli wydarzył się wypadek śmiertelny, to kobieta zostawała bez środków do życia. Dlatego uważamy, że ta zmiana, która dotyczy bardzo małej grupy osób, powinna być przez Wysoką Izbę przyjęta. W tym projekcie ustawy chodzi głównie o przywrócenie praw tym kobietom, które w latach 80. zawarły związek małżeński, ich mężowie pracowali w kopalni, byli werbowani do kopalni właśnie w ten sposób, że dostaną mieszkanie i w razie wypadku przy pracy ich rodziny będą zabezpieczone. Kobiety, mając 20 lat, podjęły decyzje swojego życia. Zajmując się domem, nie podjęły pracy zawodowej, więc nie mają przepracowanych lat. Teraz, w wieku 45-50 lat, mają iść do pracy i robić karierę zawodową? To nie tak, szanowni państwo. W procedowanym projekcie proponujemy, aby w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w art. 70 dodać ust. 2a-2c w następującym brzmieniu: 2a. Renta rodzinna po ubezpieczonym, który zmarł wskutek wypadku przy pracy w czasie wykonywania zadań służbowych w ruchu zakładu górniczego, przysługuje wdowie dożywotnio, bez względu na wiek i stan jego zdrowia, z zastrzeżeniem ust. 2c. Prawo do renty nie ulega zawieszeniu w przypadku zawarcia ponownego związku małżeńskiego przez wdowę uprawnioną do górniczej renty rodzinnej. 2b. Renta, o której mowa w ust. 2a, przysługuje także wtedy, gdy oprócz osoby uprawnionej na podstawie tego przepisu do renty rodzinnej po zmarłym górniku będą uprawnione także inne osoby. 2c. Renta rodzinna, o której mowa w ust. 2a, przysługuje po ubezpieczonym, który nawiązał stosunek pracy w zakładzie górniczym przed dniem 1 stycznia 1999 r. Uważamy, że w rezultacie zmian w systemie emerytalno-rentowym dokonanych od dnia 1 stycznia 1999 r. w efekcie wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zreformowano zasady dotyczące nabywania praw do rent rodzinnych. W szczególności ustawa ta zastąpiła wcześniej obowiązującą ustawę z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin, traktującą o górniczych rentach rodzinnych. W efekcie zmian od 1 stycznia 1999 r. prawo do renty rodzinnej określa art. 70 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej. Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża nie później niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w pkt 2. W aktualnym stanie prawnym wdowy po górnikach zostały więc pozbawione swoich wcześniejszych przywilejów rentowych, co budzić powinno istotne zastrzeżenia, gdyż stanowi to odstępstwo od zasady ochrony praw nabytych. Przyjąć należy, że małżonka ubezpieczonego, który nawiązał stosunek pracy w zakładzie górniczym przed 1 stycznia 1999 r., powinna zachować swoje dotychczasowe uprawnienia. Wobec tego niniejszy projekt ustawy ma na celu przywrócenie prawa do renty rodzinnej wdowom po zmarłych górnikach, z którymi rozwiązano stosunek pracy przed 1 stycznia 1999 r., a jednocześnie ustala się te uprawnienia w ten sposób, że osoby te zachowują prawo do świadczeń na mocy tej ustawy także wtedy, gdy zawarły kolejny związek małżeński po nabyciu prawa do renty. Ustawa z 1 lutego (Dzwonek) 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin przewidywała - panie marszałku, jeśli mogę, bardzo proszę jeszcze o 30 sekund - że w razie ponownego zawarcia związku małżeńskiego przez wdowę uprawnioną do renty rodzinnej prawo do renty rodzinnej dla wdowy ulega zawieszeniu na czas trwania małżeństwa, chyba że wdowa spełnia jeden z następujących warunków: osiągnęła wiek 50 lat życia, jest inwalidką, wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawionego do renty rodzinnej po zmarłym mężu. Wypada także wspomnieć, że na podstawie ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin wdowy po żołnierzach zmarłych w czasie wykonywania zadań służbowych poza granicami kraju zachowują prawo do renty rodzinnej bez względu na wiek i stan zdrowia. Wejście w życie projektowanych przepisów spowoduje dodatkowe koszty dla budżetu państwa, których szacunkowa wielkość wymaga ustalenia przeciętnych rocznych kosztów przyznania praw do renty rodzinnej w latach ubiegłych według danych ZUS. Pominięto 70 kobiet, których mężowie zostali zatrudnieni w latach 1980-1990. Chodzi nam głównie o to, aby kobiet, które będąc młodymi, na coś się zdecydowały, że będą prowadzić dom i wychowywać własne dzieci, nie pozbawiać później godnego życia. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W dyskusji nad procedowanym projektem podczas posiedzeń komisji padło wiele słów na temat praw nabytych. Mówiono o ich łamaniu, jak również o łamaniu zasady równości wobec prawa. Chciałbym zaznaczyć, że na mocy obowiązującej wcześniej ustawy obowiązywało szczególne prawo dotyczące górników i nikt wtedy nie mówił o dyskryminacji. Chciałbym też powiedzieć, że górnictwo odgrywa szczególną rolę na Śląsku i należy je traktować w sposób szczególny. Szanowni Państwo! Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Apeluję do Wysokiej Izby o przychylenie się jednak do tego projektu i o nieodrzucenie go już w tej chwili, w tym czytaniu. Apeluję o równe traktowanie kobiet. Wdowa jest wdową bez względu na to, czy jest wdową po tragicznie zmarłym górniku czy żołnierzu. Dziękuję bardzo.