Mówca: Tadeusz Tomaszewski
Data: 2011-12-01 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Moje oświadczenie dotyczyć będzie raportu Najwyższej Izby Kontroli mówiącego o pomocy materialnej dla uczniów. Najwyższa Izba Kontroli, realizując swoje zadania ustawowe, a także analizując realizację zapisów ustawy o systemie oświaty i innych ustaw, przeprowadziła stosowną kontrolę dotyczącą właśnie zasad udzielania pomocy materialnej dla uczniów. Wyniki tej kontroli muszą niepokoić również nas jako Wysoką Izbę, ale nade wszystko tych, którzy realizują to zadanie, mianowicie organy prowadzące placówki oświatowe, czyli głównie gminy, lecz także powiaty, które realizują zadania szkolnictwa ponadgimnazjalnego. Co wynika z tego raportu, co powinno nas niepokoić? Po pierwsze, z danych wynika, że prawie 20% dzieci w Polsce żyje na granicy ubóstwa, natomiast środki finansowe przeznaczone na pomoc materialną dla uczniów w naszym systemie prawnym nie są wykorzystywane przez gminy. W 2009 r. przeznaczono na ten cel w budżecie państwa blisko 480 mln zł, a zwrócono 9% tych środków, z czego z programu rządowego ˝Wyprawka szkolna˝ 30%. W 2010 r. przeznaczono 515 mln zł, a zwrócono do budżetu państwa 16% tych środków, natomiast z ˝Wyprawki szkolnej˝ blisko 38% środków finansowych. W bieżącym roku mamy na ten cel w budżecie państwa 517 mln zł. Skąd wynika niemożność wykorzystania przez gminy środków na pomoc materialną? Po pierwsze, zdaniem NIK, wynika to z braku zabezpieczenia odpowiednich środków przez gminy w ich budżetach. Gminy zgodnie z zasadą powinny przeznaczyć minimum 20%. Wszyscy wiemy, dlaczego gminy tego nie czynią. Otóż dlatego, że sytuacja finansowa gmin jest bardzo trudna. Po zrealizowaniu zadań dotyczących oświaty, zwłaszcza wiejskiej, i utrzymaniu podstawowych instytucji brakuje im środków na inne zadania, w tym związane właśnie z pomocą materialną dla uczniów. Po drugie - tutaj zwracam się do rządu z uprzejmą prośbą, aby również przyjrzał się tej analizie wyników kontroli NIK i chciał się wsłuchać w nasze postulaty - od wielu lat, od 2005 r., nie są podnoszone kryteria dostępu do pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych. Przez to bardzo wielu rodziców nie spełnia kryteriów dostępu do programu ˝Wyprawka szkolna˝. Nie wynika to z faktu, iż poprawiła się ich sytuacja materialna. Chodzi o to, że kiedy regulowano wysokość tych progów dostępu, płaca minimalna wynosiła 938 zł, a teraz, od 1 stycznia, będzie to 1500 zł. W związku z powyższym brak regulacji tych progów odbiera całym grupom biednych dzieci możliwość uzyskania pomocy materialnej. Chodzi o program ˝Wyprawka szkolna˝, o stypendia szkolne, zasiłki szkolne przyznawane z powodu trudnej sytuacji materialnej, ale także program dożywiania dzieci. Na ten program dożywiania wszystkie rządy od momentu jego wprowadzenia przez panią minister Krystynę Łybacką przeznaczają znaczące środki. Jako odpowiedzialni za budżet jesteśmy tutaj zadowoleni. Środki są zwracane, natomiast systematycznie spada liczba dzieci biorących udział w tym programie. W 2009 r. było to 13%, teraz jest 10%. Dzieci biorących udział w programie jest ponad 100 tys. mniej. To nie jest tylko kwestia demografii, to nade wszystko kwestia kryteriów dostępu do tych programów pomocowych. Z raportu NIK wynika również, że gminy rozpatrywały te podania bardzo długo, poza wszelkimi możliwymi terminami wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego, a środki były wypłacane z opóźnieniem. Bardzo wiele kontrolowanych szkół nie wystąpiło do organów prowadzących, czyli gmin, o uwzględnienie w budżetach gmin środków między innymi na stypendia motywacyjne. Są to stypendia za wyniki w nauce i sporcie. Ta druga część bardzo często nie jest brana pod uwagę. Od IV klasy szkoły podstawowej zgodnie z ustawą o systemie oświaty gminy mogą przyznawać w systemie oświatowym stypendia za wyniki w sporcie. Niestety, z raportu NIK wynika, że jest to bardzo niewielka liczba gmin. Wynika to nade wszystko, moim zdaniem, z bardzo trudnej sytuacji budżetowej gmin. Stąd zwracam się do rządu o szybkie podniesienie progów dostępu do pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych. Dziękuję. (Oklaski)