Mówca: Jan Łopata
Data: 2012-12-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Państwo Ministrowie! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt przedstawić opinię odnośnie do sprawozdania Komisji Finansów Publicznych o rządowym projekcie ustawy budżetowej na rok 2013. Wysoki Sejmie! Prace nad budżetem państwa na przyszły rok w tej części prac sejmowych dobiegają finału. Oczywiście są pewne uciążliwości, jak widzimy. Jeśli chodzi o te prace, był to bardzo duży wysiłek członków Komisji Finansów Publicznych, ale przede wszystkim specjalistów z Ministerstwa Finansów, Kancelarii Sejmu, a także Najwyższej Izby Kontroli. Jako członek prezydium Komisji Finansów Publicznych chciałbym zauważyć, że te żmudne prace przy analizie poszczególnych części budżetowych przebiegały - podkreślam słowo ˝przebiegały˝ - w atmosferze dużej odpowiedzialności, niezależnie od opcji politycznych. Rzeczą oczywistą jest, że zgłaszane uwagi i opinie są różne, w zależności od miejsc zajmowanych przez posłów w ławach poselskich. Jest rzeczą raczej zrozumiałą, że przysłowiowa kołderka dochodów jest zbyt krótka, by zaspokoić wszystkie zgłaszane potrzeby. Nieodmiennie nasuwa mi się myśl, kolejny raz dzielę się nią, w szczególności z osobami upatrującymi rozwiązania wszelkich problemów demokracji w okręgach jednomandatowych: Jak wyglądałaby praca nad budżetem, gdyby w polskim Sejmie obowiązywała ta zasada wyłaniania posłów? Ile mielibyśmy wówczas poprawek? Pewnie z każdego okręgu, ale dzisiaj jeden z klubów przebił te moje obawy. Do kwestii zgłoszonych poprawek wrócę za chwilę, ale na wstępie swego wystąpienia chcę powiedzieć o poprawce, której nie ma. Wiem, to brzmi trochę dziwnie, ale po kolei. Trochę historii: jest rok 2008, rząd Rzeczypospolitej Polskiej przyjmuje program pod nazwą ˝Narodowy program przebudowy dróg lokalnych˝. Jest on opisany na trzy lata, a mianowicie na rok 2009, rok 2010 i rok 2011, i określa przeznaczenie środków na ten cel w kwocie 3 mld zł, czyli po jednym miliardzie złotych każdego roku. Zasada finansowania: 50% budżet państwa, 50% budżety samorządów gminnych, powiatowych. Po pewnych wahaniach wynikających bardziej z niedowierzania, że można realizować tak przejrzysty i przyjazny, a nade wszystko bardzo potrzebny program, samorządowcy przyjmują go z entuzjazmem. Panie ministrze, przytoczę dane z jednego województwa, z województwa lubelskiego, takimi bowiem danymi szczegółowymi dysponuję, ale nie sądzę, by w innych częściach kraju było inaczej, czyli lepiej. Otóż jeśli chodzi o liczbę wniosków składanych przez gminy, to w poszczególnych latach wyglądało to tak: w 2009 r. gminy złożyły 152 wnioski, dofinansowanie otrzymały 34 - to jest tylko 22%, w 2010 r. złożono 106 wniosków, 63 otrzymały dofinansowanie - trochę lepiej, 59%, w 2011 r. 100 gmin złożyło wnioski, 51 gmin otrzymało dofinansowanie. W 2012 r., po zmianie zasad, tylko 58 na 216 samorządów gminnych złożyło wnioski, a dofinansowanie otrzymało tylko 26 gmin. Zmiana zasad polegała na zmniejszeniu udziału budżetu państwa z 50% do 30%. To dla biedniejszych samorządów gminnych był już nieatrakcyjny program. Trochę lepiej prezentuje się realizacja narodowego programu w przypadku dróg powiatowych. Mimo tak ograniczonego dostępu do programu w województwie lubelskim przebudowano i zbudowano 291 km dróg gminnych i 321 km dróg powiatowych, łącznie 612 km. Wysoki Sejmie! To widać i to cieszy - w skali kraju ponad 8 tys. km dróg powiatowych i gminnych zmodernizowanych i zbudowanych od podstaw. Zauważył to również rząd Rzeczypospolitej. Z nadzieją i radością czytałem komunikat po ostatnim posiedzeniu rządu w tamtej kadencji, w którym ˝Narodowy program przebudowy dróg lokalnych˝ znalazł się na pierwszym miejscu pozytywnych efektów pracy rządu. Zapowiedź kontynuacji zawarta w uchwale nr 174/2011 Rady Ministrów z dnia 6 września 2011 r. dawała nadzieję, że biedniejsze samorządy znajdą zrozumienie w rządzie, znajdą zrozumienie w budżecie państwa i że mieszkańcy Polski poza tzw. wielkimi miastami mają również prawo do dróg o przyzwoitych standardach. To tyle jakby tła tej historii najnowszej, bo chcę teraz wrócić do kwestii budżetu na rok 2013. W projekcie, niestety trochę wbrew uchwale rządu, którą przed chwilą przywoływałem, znalazła się kwota o połowę niższa, nie 1 mld zł, a 500 mln zł polskich. Uchwała tematyczna została zmieniona dopiero kilka dni temu, 27 listopada 2012 r., a jeden zapis tej uchwały jest bardzo optymistyczny: przywrócono relację 50% budżet państwa, 50% samorządy. Za tę uchwałę, za tę część uchwały w imieniu Polski lokalnej serdecznie dziękuję. Trzeba też z bólem zauważyć, że uchwałą tą usankcjonowano zapis projektu budżetu o przeznaczeniu tylko 500 mln zł na ten cel. I teraz wracam do poprawki, której nie ma w zestawieniu omawianym przez Komisję Finansów Publicznych. Nie ma, a ja starałem się udowodnić za pomocą danych z mojego województwa, lubelskiego, ale pewnie we wszystkich województwach w kraju są takie dane, że powinna być. Pewnie padną pytania: To czemu pan poseł, klub nie złożył? Otóż jako poseł ugrupowania politycznego odpowiedzialnego w swych poczynaniach, ale i będącego bezpośrednim zapleczem parlamentarnym rządu kilkakrotnie w różnej formule apelowałem - i uczulałem przedstawicieli rządu na to - o powtórne przeanalizowanie tego dobrego programu. Osiągnęliśmy to, o czym mówiłem, że przywrócono dobry sposób podziału nakładów finansowych, zmieniając podział 30% budżet państwa i 70% samorządy na 50% i 50%. A dzisiaj, korzystając z tej formuły dyskusji nad budżetem, jeszcze raz w imieniu samorządowców, w imieniu mojego klubu apeluję do ministra finansów o analizę wydatków, a może i dochodów budżetu i znalezienie adekwatnej kwoty. Jest to kwota, tak mi się wydaje, tak wyliczałem, rzędu 200-250 mln zł. Tyle potrzeba, aby już przeanalizowane samorządy przy 30-procentowym dofinansowaniu, mówiąc kolokwialnie, nie spadły w ogóle poza listę dofinansowania. Państwo senatorowie mają gotowe poprawki. Liczę, panie ministrze, na współpracę Senatu RP z Ministerstwem Finansów. Wysoki Sejmie! Wiele miejsca poświęciłem jednemu programowi, jednej kwestii, ale wbrew pozorom nie jest to tylko program techniczny, bo również pokazuje, jaki jest stosunek naszego rządu do spraw tzw. prowincji, do biedniejszych obszarów naszego kraju. Chciałbym teraz zająć się sprawą bardziej generalną, może zjawiskiem, z którym mamy do czynienia od kilku lat, a które moim zdaniem trzeba jednak poddać krytycznej ocenie. Otóż w trakcie dyskusji w Komisji Finansów Publicznych, jak i w komisjach branżowych poddawany jest krytyce realizowany kolejny rok program tzw. zamrażania płac, najpierw w tzw. erce, a obecnie w całej budżetówce. W całej z małymi wyjątkami, jak pamiętamy. Otóż przeprowadzona na moją prośbę analiza Biura Analiz Sejmowych jest jednoznaczna. Zacytuję tylko niektóre dane, a dysponuję dokumentem analitycznym za lata 1999-2009. I tak w roku 1999 przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wynosiło 1706,74 zł, zaś przeciętne wynagrodzenie osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe z uwzględnieniem wszystkich składników wynagrodzenia wynosiło, żeby być precyzyjnym, 11 634,38 zł. Jak porównamy te dwa przeciętne wynagrodzenia, to stosunek jest 6,81. Już nie analizujmy, jak to wygląda w poszczególnych latach - tendencja jest wyczuwalna, ale spójrzmy na ostatni rok, co do którego posiadam analizę, czyli na rok 2009, choć pewnie następne lata będą jeszcze bardziej jednoznaczne. Otóż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w roku 2009 to już 3102,96 zł, a przeciętne miesięczne wynagrodzenie osób wg Rb-70 to 12 768,32 zł. Relacja spada do 4,11 z wartości bliskiej 7, dokładnie 6,81, do 4,11. Dlaczego tak obszernie analizuję ten temat? Dlatego że warto publicznie sygnalizować, iż w wielu instytucjach, w wielu obszarach jesteśmy pod tzw. ścianą. Ot, chociażby Urząd Patentowy RP, gdzie bez dodatkowych środków funduszu płac nie będzie większych dochodów, regionalne izby obrachunkowe, gdzie udało nam się odrobinę zwiększyć ich fundusz pracy, ale jednak, Państwowa Inspekcja Pracy i inne instytucje, które w poprzednich latach budowania swoich budżetów na pewnym etapie zrezygnowały ze wzrostu wynagrodzeń, a dzisiaj mają zamrożone budżety i mają z tego tytułu ogromne problemy. Ten problem przeżywają też zresztą pozostałe instytucje centralne. Moim zdaniem nie jest wyjściem zastąpienie godnej i honorowej funkcji wiceministra radcą ministerialnym, by uciec spod gilotyny zamrażania. Wysoki Sejmie! Jeszcze raz wracam do krótkiej kołderki. Wcale nie chcę, by Polakom zmarzły albo nóżki, albo rączki. Są jednak pewne działania, także z obszaru płac, ale również tego pierwszego poruszanego przeze mnie projektu, programu. Ich powtórna analiza i korekta spowodują, że ta przysłowiowa kołderka będzie odrobinę dłuższa, że zwiększą się dochody, bo to, co najważniejsze, to, co musimy pieczołowicie pielęgnować, to rozwój gospodarczy, to wzrost produktu krajowego brutto. Tak na marginesie, bo wiele miejsca poświęca się tu krytyce naszych rządów, krytyce deficytu i długu, chciałbym przytoczyć jedną datę i pewne dane. Otóż w roku 2004 deficyt budżetowy wynosił 41 mld zł, ale wartość produktu krajowego brutto, bo do tego się nie odnosimy, w tym 2004 r. wynosiła 888,2 mld zł. Dane z roku 2011: wartość PKB 1 522 700 mln, a deficyt budżetowy 25 112 mln zł. Proszę porównać te dane i proszę już nie krytykować w tak oczywistych kwestiach, tylko spojrzeć na lata poprzednie, za które brało się odpowiedzialność. To tak dla prawdy historycznej i dla otrzeźwienia tych najbardziej zatrwożonych państwa posłów. Wysoki Sejmie! Tak jak pan poseł sprawozdania, pan poseł przewodniczący prezentował, do Komisji Finansów Publicznych wpłynęło 61 poprawek do budżetu państwa na rok 2013. Kilkanaście z nich, określonych mianem lokalnych, nie zyskało poparcia komisji ze względu właśnie na ich charakter lokalny. Nie podważając zasadności czy potrzeby przebudowy albo remontu odcinka drogi lokalnej lub też zasilenia zakładu przewozów regionalnych kwotą 5 mln zł - taka poprawka też była - musimy mieć świadomość uwarunkowań prawnych i faktycznych. Komisja Finansów Publicznych w większości takie rozeznanie posiada i tego typu poprawki nie znalazły poparcia. Znalazły zaś poparcie poprawki zmierzające do zwiększenia kwoty na zadania z zakresu bezpieczeństwa publicznego realizowane przez krajowy system ratowniczo-gaśniczy o 15 mln zł oraz przez ochotnicze straże pożarne - o 3 mln zł. Tak na marginesie tych poprawek, chciałbym powiedzieć, że jest trochę dziwne i niestosowne, że kiedy jest potrzeba, przypominam rok 2010, powodzie czy też tragiczne wypadki kolejowe, strażacy są na ustach wszystkich. Kiedy trzeba wyposażyć strażaków, wówczas, można tak powiedzieć, na wysokości zadania - i dzięki za to - staje Poselski Zespół Strażaków. Zdecydowane poparcie uzyskały również poprawki dotyczące opracowania projektu aranżacji przestrzeni ekspozycyjnej Muzeum Pamięci Sybiru - 300 tys. zł. To dobra idea, ale można się tylko zastanowić, czemu tak późno. W tym miejscu chciałbym zasygnalizować, iż wysoki Senat Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła II swą uchwałą upoważnił rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego do stworzenia profesjonalnego centrum gromadzącego, opracowującego i upowszechniającego w formie tradycyjnej i elektronicznej szeroko rozumianą spuściznę materialną i kulturową polskiej emigracji XIX, XX i XXI w. Tak brzmi dość skomplikowana nazwa tego programu. Zbiory gromadzone w centrum dokumentacji będą na bieżąco opracowywane, zostaną też opracowane: monografia, artykuły naukowe, słowniki, leksykony, pliki dostępne do pobierania przez stronę internetową centrum. Sygnalizuję ten temat i jednocześnie proszę ministra kultury i dziedzictwa narodowego o zainteresowanie się tą potrzebną ideą. Pozytywnie została również przyjęta poprawka budżetowa zmierzająca do przeznaczenia kwoty 5 mln zł na utworzenie nowej pozycji w części 83: Rezerwy celowe pod nazwą: Wynagrodzenia osobowe dla regionalnych izb obrachunkowych, o czym wcześniej mówiłem. Jest to jakaś jaskółka dla osób zatrudnionych w regionalnych izbach i wykonujących odpowiedzialną przecież pracę, ale niestety z wynagrodzeniem odstającym od płac w jednostkach kontrolowanych, stąd też występuje tam duża fluktuacja osobowa. Znaczną kwotą, bo 30 mln zł, został zasilony projekt finansowania zadań z obszaru kultury fizycznej. To dobra wiadomość, przecież zainwestowaliśmy ogromne pieniądze w infrastrukturę sportową. Trzeba teraz czynić wszystko, by młodzi Polacy z niej korzystali, by wzrastali mistrzowie i olimpijczycy. Wysoki Sejmie! Jak już informowałem, do Komisji Finansów Publicznych wpłynęło 61 poprawek. Poprawki zgłaszali poszczególni posłowie, kluby parlamentarne, ale i komisje branżowe. Komisja uznała, że spośród wszystkich zgłoszonych poprawek 18 jest godnych poparcia na tym etapie ze względu na źródło finansowania i cel. Nie chcę przez to zdyskredytować pozostałych, ale, tak jak zaznaczyłem, dochody budżetu prognozowane na rok 2013 oraz potrzeba systematycznego schodzenia z deficytu i długu, tak przecież krytykowanego chociażby przez opozycję, wymaga dokładnego przeglądu wszystkich wydatków. Wysoki Sejmie! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego, który mam zaszczyt reprezentować, będzie głosował zgodnie z rekomendacją Komisji Finansów Publicznych, a ja dziękuję za uwagę. (Oklaski)