Mówca: Stanisław Żelichowski
Data: 2012-09-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Szanowny Panie Ministrze! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego, w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, z dużą uwagę zapoznał się z informacją, rzetelną informacją, o czym wspominał pan poseł sprawozdawca. To wcale jednak nie znaczy, że informacja nas całkowicie satysfakcjonuje, bo do pełni szczęścia jest bardzo daleko. Informacja dotyczy lat, które, jak pan minister zaznaczył, mogliśmy uznać za lata mokre. Natomiast Sejm swego czasu, wprowadzając w Prawie wodnym obowiązek składania takiej informacji parlamentowi, wychodził z założenia, że woda dla wielu narodów jest czynnikiem ograniczającym wzrost, ograniczającym rozwój i będzie czynnikiem coraz bardziej ograniczającym rozwój. W Polsce zasoby wody pitnej przypadające na jednego mieszkańca są jedne z najmniejszych w Europie. Susza, która próbuje zapanować w Europie, szła od Portugalii, Hiszpanii, Francji, gdzieś dwa lata temu była na granicy Renu. Dziś mamy ją w Warszawie. Poziom wody w Wiśle jest najniższy od wielu lat, niektórzy twierdzą, że od 200 lat. I stąd potrzeba, niezależnie od tych działań, które pan minister zaproponował, nowych przedsięwzięć, jako że, jeżeliby te trendy okazały się w miarę trwałe - bo być może jest to krótkie, jednoroczne wahnięcie i nie będzie w ogóle problemu - jeżeli te trendy, które zaobserwowano w Europie Zachodniej, by się dłużej utrzymywały, to możemy mieć wszelkiego rodzaju problemy. Aby więc do takich problemów nie doszło, warto się zastanowić, jak działać, co robić, żebyśmy mieli i jakość wody lepszą i ilość wody pozostającą w dyspozycji Polski większą. Ważna tu jest również współpraca na wodach granicznych. Przypomnę, że nie ma dobrych rozwiązań, natomiast my w Polsce nauczyliśmy się zawsze równo dzielić biedę. I w czasach, kiedy wiele zbiorników retencyjnych było budowanych, przez 30 lat, dłużej, środki budżetowe, które były skromne, były dzielone, na każdy zbiornik przeznaczano ileś tam złotych, i tak to trwało, i trwało. W 1994 r. ówczesne kierownictwo resortu podjęło ryzykowną decyzję, że koncentrujemy wszystkie środki na finansowanie obiektów, które szybko można wykończyć, kosztem innych, przy których prace zostaną wstrzymane. Tym sposobem udało się oddać do użytku takie zbiorniki, jak: Czorsztyn, Sromowce Wyżne, Klimkówka, Jeziorsko, Topola, Kozielno, Wióry w woj. świętokrzyskim. Siedem dużych zbiorników w ciągu 8 lat, i to dzięki koncentracji środków kolejno po to, żeby następny zbiornik wykonać. Oczywiście bardzo ostro protestowali ci, którym się środki wstrzymało, a cieszyli się ci, którzy dostali, ale dzięki temu te zbiorniki zostały oddane do użytku. Od 2003 r. żaden rząd żadnego zbiornika nie oddał do użytku. Ja nie mówię, że ta metoda, która była stosowana, jest jedyną metodą, ale coś trzeba zrobić, żeby przyspieszyć, choćby oddanie Świnnej Poręby, wówczas zasoby wody, które możemy gromadzić, będą zupełnie inne niż obecnie. Następna sprawa. Mówiliśmy tu o środkach. We wszystkich dużych zbiornikach retencyjnych za środki publiczne budowaliśmy elektrownie, większe, mniejsze turbiny, w zależności od stopnia piętrzenia. Później została podjęta taka decyzja, że wszystko to, co przynosi zyski, zostało sprywatyzowane, a to, co generuje starty, zostało po stronie państwa. Gdyby dziś te wszystkie elektrownie wodne służyły wzmocnieniu środków na gospodarkę wodną, to mielibyśmy zupełnie inną sytuację niż obecnie. Ja wiem, że te zmiany są nieodwracalne, nie do wszystkiego można powrócić, ale warto zastanowić się nad tym, co w dalszej perspektywie w przypadku oddawania następnych zbiorników można zrobić w tym zakresie. Rozumiem, że potrzebne są olbrzymie środki, ale żyjemy w kryzysie i większe inwestowanie w wielkie zbiornik wodne będzie mało możliwe. Jednak ważne byłoby również to, żebyśmy rozpoczęli cały cykl retencji małej, która z udziałem mniejszych środków i przy wielkim zaangażowaniu społecznym może być zrealizowana. Chyba w 2002 r., jeśli dobrze pamiętam, ówczesny minister środowiska z ministrem rolnictwa podpisali porozumienie, na mocy którego finansowanie małej retencji wodnej, takiej do 5 tys. m 3 wody gromadzonej, miało być prowadzone w 30% ze środków funduszów ekologicznych, w 30% z agencji modernizacji i w 30% od inwestorów prywatnych, samorządowych. Ten proces się rozpoczął, ale został zahamowany, bo każda zmiana rządu powoduje to, że wszystkie pomysły z poprzedniego okresu nie są brane pod uwagę. Tak u nas działamy. Nie mówię, że to była jedyna droga, ale warto się temu przyjrzeć. W tej chwili małą retencję robi się głównie w lasach za środki Lasów Państwowych. Tymczasem jest naprawdę wielu chętnych i gdyby było takie wsparcie, ja wiem, 50%, 60%, 70%, to moglibyśmy dodać środków publicznych i wiele można by zrobić. Proszę państwa, przed wojną w tych samych granicach było w Polsce kilka tysięcy różnych ujęć wodnych, małych zbiorników retencyjnych, były młyny napędzane energią z wody itd. Dziś z różnych powodów tego nie ma. Za czasów realnego socjalizmu był problem melioracji wodnych i sekretarze byli rozliczani z hektarów, więc im tereny były bardziej suche, tym łatwiej było wodę wypuścić. Tak to szło. Dziś do tego trzeba wrócić, trzeba gromadzić wodę tam, gdzie się da, w innym przypadku możemy mieć spore problemy. Jeżeli chodzi o jakość wód, to też, panie ministrze, warto się dzisiaj nad tym zastanowić. Swojego czasu opracowaliśmy ˝Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych˝. Mówił pan minister, że będzie informacja, to wynika z norm ustawowych, chwała za to. Mamy jednak pewne obawy. Jak się dziś obserwuje, kondycja ekonomiczna różnych samorządów jest różna, a wtedy zostały wybrane tzw. gorące punkty w Polsce, które mają najistotniejszy wpływ na jakość wód. Jeżeli dziś samorząd jest biedny, nie jest w stanie zaciągnąć kredytu, to nie realizuje tej inwestycji. Realizuje ją ten, który jest bogatszy. Oczywiście bardzo dobrze, że ją realizuje, tylko że jakość wód nie bardzo będzie się poprawiała, jeżeli nie zrealizujemy tych inwestycji w tych punktach, w tych miejscach, gdzie ich wpływ na jakość wód byłby największy. Warto dziś zastanowić się nad tym, co zrobić w sytuacji, w której stan wielu samorządów jest taki, jaki jest, a zadania winny być wykonane. Bardzo ważna jest współpraca na wodach granicznych. Pan minister czy resort napisał w swoim raporcie o problemach współpracy z Białorusią, z Rosją. Mnie jako posła z Warmii i Mazur szczególnie by interesowała współpraca morska w tym zakresie. Wiem, że są olbrzymie problemy. Jednak warto byłoby wrócić do tego, co zostało kiedyś rozpoczęte i Białoruś wchodziła w ten temat, choćby do takich drobnych spraw, bo polityka zawsze jest pochodną nie sentymentów, ale interesów, jak Kanał Augustowski, który w 80 km jest na terenie Polski - to jest piękna myśl polskich inżynierów sprzed wielu, wielu lat - a w 40 km na terenie białoruskim. Białoruś swoją część wykonała, nam trochę brakuje. Dokończyć to, co jest, spróbować ruszyć turystykę. Być może przemieszczenie się ludzi spowoduje różne inne historie i być może takim ruchem spowodujemy chęć działania na wszystkich innych płaszczyznach, bo to działanie jest niezbędne. Nie wiem, jaka będzie zima, oby była jak najlepsza. Natomiast swego czasu poszliśmy za ciosem i sprywatyzowaliśmy wszystkie lodołamacze w Polsce. Ich okres ważności od czasu budowy jest 30-, 40-letni. Oby nie było potrzeby gwałtownego kruszenia, ale gdyby była, to mogą być spore problemy. Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego, który mam zaszczyć reprezentować, będzie głosował za przyjęciem informacji rządu. Będziemy współuczestniczyli w tym, żeby te wszystkie dylematy, które są związane i z jakością wód, i z ilością wód, mogły być sprawnie rozwiązywane. Dziękuję za uwagę. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Marek Kuchciński)