Mówca: Marzena Dorota Wróbel
Data: 2012-05-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Solidarna Polska w odniesieniu do projektu uchwały z druku nr 114. Projekt zakłada, że w odniesieniu do ratyfikacji decyzji Rady Europejskiej nr 199 z 25 marca 2011 r. dotyczącej zmiany art. 136 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do mechanizmu stabilności dla państw członkowskich, których walutą jest euro, ratyfikacja ta zostanie oparta na art. 90 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a nie w oparciu o art. 89 konstytucji. Art. 90 ust. 2 konstytucji zakłada, że ratyfikacja ta jest uchwalana przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat większością także 2/3 głosów w obecności połowy ustawowej liczby senatorów. Art. 90 ma zastosowanie wówczas, gdy Rzeczpospolita Polska przekazuje organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach. Art. 89 konstytucji zakłada ratyfikację umowy międzynarodowej jedynie na podstawie zgody wyrażonej w ustawie. Art. 90 konstytucji dotychczas był stosowany dwukrotnie: w odniesieniu do traktatu akcesyjnego i w przypadku ratyfikacji traktatu z Lizbony. Brakuje więc orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie, a problem jest niezwykle ważny, bo dotyczy relacji między prawem Rzeczypospolitej Polskiej a prawem europejskim. Rada Europejska na posiedzeniu w dniach 28-29 października 2010 r. uznała za konieczne ustanowienie stałego mechanizmu w celu ochrony stabilności finansowej strefy euro. EMS ma być wprowadzony w życie w ramach procedury uproszczonej, czyli na podstawie art. 48 ust. 6 Traktatu o Unii Europejskiej, który zezwala Radzie Europejskiej stanowiącej jednomyślnie, po konsultacji z Parlamentem Europejskim, Komisją i - w niektórych przypadkach - Europejskim Bankiem Centralnym, przyjąć decyzję zmieniającą wszystkie lub niektóre postanowienia trzeciej części Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Decyzja taka nie może zwiększyć kompetencji przyznanych Unii w traktatach, a jej wejście w życie jest uzależniane od późniejszego jej zatwierdzenia przez państwa członkowskie zgodnie z ich wymogami konstytucyjnymi. Rada Europejska w grudniu 2010 r. uznała, że trzeba stworzyć Europejski Mechanizm Stabilności, zmieniając art. 136 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Mechanizm ma być uruchomiony, jeśli będzie to niezbędne do ochrony stabilności strefy euro jako całości. Wejście w życie decyzji ma nastąpić najwcześniej w dniu 1 stycznia 2013 r. W tej propozycji zastosowany został tryb kładki. Traktat o Europejskim Mechanizmie Stabilności jest w swej istocie traktatem w traktacie, prawem szkatułkowym, niemniej cały czas mówimy w tym przypadku o zmianie prawa pierwotnego Unii Europejskiej. Dlatego też w opinii Solidarnej Polski ratyfikacja tego traktatu winna być dokonana w oparciu o art. 90 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przyjęcie innej procedury jest w istocie omijaniem procedur ratyfikacyjnych wywołanym przekonaniem, że w przypadku zwiększonych wymagań ratyfikacyjnych nie zostałyby one zaakceptowane i tym samym propozycja zmiany nie weszłaby w życie. Są to więc względy czysto polityczne. Autorzy tego rozwiązania zapominają, że zmiany w naszych zobowiązaniach międzynarodowych, zwłaszcza tych, w których oddajemy część naszej suwerenności, winny być zaakceptowane nie przez zwykłą większość, bo jest to zbyt niski próg decyzyjny, ale przez 2/3 reprezentantów narodu albo przez naród w formie referendum. Niewłaściwe jest również argumentowanie, że zmiany polegające na utworzeniu Europejskiego Mechanizmu Stabilności na razie nie będą dotyczyć Polski, która ten traktat w traktacie chce przyjąć, bo nie należymy do strefy euro. Ale należy przypomnieć, że w traktacie akcesyjnym zobowiązaliśmy się do przyjęcia euro. Decyzja ta jest jedynie odroczona, gdyż obecnie Polska nie spełnia warunków, by się znaleźć w tej strefie. Powstaje pytanie, czy gdy będziemy wchodzić do strefy euro, ponownie będziemy negocjować wejście do Europejskiego Mechanizmu Stabilności. Odpowiedź jest oczywista - tak się naturalnie nie stanie. W związku z powyższym już dziś powinna się odbyć bardzo poważna debata na temat Europejskiego Mechanizmu Stabilności połączona z refleksją, że jednak w tym traktacie oddajemy część naszej suwerenności. Środki publiczne przekazywane przez Polskę do EMS będą podlegać decyzjom ciał ponadnarodowych, a ewentualne spory będzie rozstrzygał Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Należy się więc zgodzić z wnioskodawcami, którzy uważają, że jest to przekazanie kompetencji władczych na poziom ponadnarodowy. Bardzo ciekawe są w tej materii opinie ekspertów przekazane przez Biuro Analiz Sejmowych. Przeważa w nich opinia, że ratyfikacja powinna być oparta na art. 90 Konstytucji RP. Ze względu na brak czasu przytoczę tylko jedną z tych opinii, autorstwa prof. dr. Zdzisława Galickiego, a ściślej mówiąc, jej fragment: Nie negując słuszności wywodów opiniodawców opowiadających się za zastosowaniem procedury z art. 89 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, byłbym raczej skłonny opowiedzieć się za rozwiązaniem drugim, uznającym za właściwy w omawianej sytuacji tryb przewidziany w art. 90 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tryb ten ma zastosowanie w przypadku przekazania na rzecz organizacji międzynarodowej lub organu międzynarodowego kompetencji organów władzy w niektórych sprawach. Jak się wydaje, w rezultacie zastosowania tego trybu mamy do czynienia z możliwością maksymalnego zabezpieczenia interesów państwa, a to poprzez umożliwienie wyrażenia zgody na ograniczenie wykonywania uprawnień suwerennych państwa większością głosów znacznie trudniejszą do osiągnięcia aniżeli w przypadku zastosowania art. 89 ust. 1 Konstytucji RP. Z takim właśnie przekazaniem przewidywanym w art. 90 ust. 1 konstytucji będziemy mieli do czynienia, jak się wydaje, w sytuacji realizacji nowych przepisów zawartych w art. 136 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W związku powyższym Solidarna Polska uważa, że w trosce o szacunek dla narodu polskiego ratyfikacja winna nastąpić w trybie art. 90 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż mamy do czynienia z tworzeniem prawa pierwotnego Unii Europejskiej i przekazaniem na poziom ponadnarodowy kompetencji organów państwa polskiego. Jesteśmy za przyjęciem projektu uchwały zawartej w druku nr 114. I na koniec, jest takie powiedzenie: oddaj palec, złapią całą rękę. Ratyfikowanie traktatu zwykłą większością głosów stworzy niebezpieczny precedens. Jeżeli zostanie to zaakceptowane, to znacznie poważniejsze zmiany prawa pierwotnego Unii Europejskiej będą mogły być przyjmowane byle jak, bez należnego szacunku dla suwerenności Rzeczypospolitej Polskiej. Dziękuję.