Mówca: Jarosław Sachajko
Data: 2016-03-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko Klubu Poselskiego Kukiz’15 w sprawie projektu ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw. Zmiany zawarte w projekcie niewątpliwie zmierzają w dobrym kierunku. Od wielu lat państwo polskie było bezradne, a ostatnie rządy nie były zainteresowane przygotowaniem stosownych regulacji. Chodzi o proceder polegający na bezprawnym, bezumownym użytkowaniu gruntów należących do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i ubieganie się o dopłaty bezpośrednie do tychże gruntów. Zgodnie z obowiązującym prawem dopłaty bezpośrednie do gruntów przysługują podmiotowi, który faktycznie prowadzi na nich działalność rolniczą. Przepisy nie precyzują tego, czy wnioskodawca ubiegający się o dopłaty musi posiadać tytuł prawny do gruntów. Zatem aby uzyskać dopłatę, nie trzeba było być właścicielem ani dzierżawcą gruntu, a trzeba było tylko wykazać jego użytkowanie. Tak sformułowane przepisy stanowią otwartą furtkę do różnego rodzaju nieuczciwości, oszustw, nadużyć. Takie przypadki dotyczą głównie dwóch grup rolników. Pierwszą są dzierżawcy, którzy nie oddali gruntu i nadal go użytkują, drugą grupę stanowią rolnicy, jak i założone w tym celu spółki prawa handlowego, które wyspecjalizowały się w tego rodzaju działaniach i bez skrupułów, często pod osłoną nocy, wjeżdżają na pole będące własnością państwa i obsiewają je. Trudno ustalić, jakie konkretne kwoty trafiają do rąk nieuczciwych dzierżawców, ale szacuje się, że od roku 2004 mogło zostać wyłudzone w ten sposób około 200 mln zł dopłat. Jednak oprócz strat, jakie ponosi budżet Unii Europejskiej, poszkodowany jest także Skarb Państwa, do którego powinny wpływać opłaty za dzierżawione grunty. Najwyższa Izba Kontroli wyliczyła, że tylko na terenie 19 skontrolowanych jednostek w latach 2009-2012 do budżetu państwa nie wpłynęło 30 mln zł z tytułu opłat za korzystanie z gruntów państwowych. W skali całego kraju zjawisko to może dotyczyć co najmniej 12% terenów należących do Skarbu Państwa. Są to ogromne straty, na które budżet państwa nie może sobie pozwolić. Pragnę podkreślić, że skala i rodzaj wymienionych nieprawidłowości pokazują, że istnieje potrzeba podjęcia wielokierunkowych działań o znacznie szerszym zakresie niż zaproponowano w projekcie. Projekt niniejszej ustawy zbyt powierzchownie traktuje problem bezumownego korzystania z gruntów należących do państwa, skupiając się wyłącznie na uniemożliwieniu uzyskania dopłat przez inne osoby niż dzierżawca. Tymczasem problem leży głębiej i dotyczy także innych aspektów związanych z nielegalnym korzystaniem z ziemi. Chodzi tu głównie o bardzo utrudnioną procedurę odzyskiwania zajmowanego bez podstawy prawnej gruntu. Przepisy prawne nie pozwalają na to, aby prawowity właściciel, czyli państwo, w którego imieniu działa Agencja Nieruchomości Rolnych, usunął z gruntu rolnika, który mimo braku umowy dzierżawy obsiewa pole. Dodatkowo sprawę utrudnia fakt, że Policja ani prokuratura w większości przypadków nie podejmują interwencji i sprawy takie najczęściej są umarzane. Daje to nieuczciwym rolnikom sposób na różnego rodzaju przedłużanie takiej patologicznej sytuacji. Należy wzmocnić ochronę praw agencji tak, aby państwo szybko i sprawnie zarządzało publicznym majątkiem. Kolejną kwestią, która nie została uregulowana w projekcie, jest odzyskanie bezprawnie pobranych dopłat do gruntów użytkowanych bez podstawy prawnej. Nie może być zgody na wynagradzanie pseudorolników, którzy w tak naganny sposób łamią prawo. Wreszcie powracający po raz kolejny problem informatyzacji. Brak spójnych, transparentnych działań w tym zakresie generuje kolejne manipulacje, oszustwa i horrendalne koszty dla Skarbu Państwa. Należy wprowadzić efektywny system wymiany danych pomiędzy agencjami rolnymi i ministerstwem. Wprawdzie Agencja Nieruchomości Rolnych i Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa już jakiś czas temu zawarły porozumienie o zacieśnieniu współpracy w celu wyeliminowania zjawiska bezumownego zajmowania gruntów, jednak, jak widzimy, kolejny raz były to pozorowane działania. Mam nadzieję, że wnioskodawcy wezmą pod uwagę zgłoszone uwagi i że w toku prac w komisjach uwzględnimy je w projekcie ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)