Mówca: Barbara Bartuś (tekst niewygłoszony)
Data: 2023-01-25 (Sejm RP, kadencja 9)

Oświadczenie poselskie z 25 stycznia 2023 r. w sprawie 160. rocznicy powstania styczniowego Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W dniu 22 stycznia 2023 r. minęło 160 lat od wybuchu powstania styczniowego. Było ono największym i najdłużej trwającym polskim powstaniem narodowym w historii naszego kraju, które w znaczącym stopniu przyczyniło się do umocnienia myśli wyzwoleńczej młodego pokolenia Polaków i zbudowało podwaliny pod kolejne działania zmierzające do odzyskania przez Polskę niepodległości. Do wybuchu tego narodowego zrywu szeroko popieranego przez ludność polską na okupowanych ziemiach Królestwa Polskiego przyczyniło się wiele decyzji politycznych podjętych przez cara Aleksandra II. Jednym z najważniejszych powodów były wydarzenia 8 kwietnia 1861 r., kiedy to na placu Zamkowym Rosjanie publicznie ostrzelali bezbronny tłum. W wyniku tych wydarzeń zginęło 100 osób, a kilkaset zostało rannych. Opresyjne i okrutne rządy caratu nasilały się, a kolejnym ciosem dla walczących o wolność Polaków stało się wprowadzenie 4 października 1861 r. przez rosyjskiego namiestnika gen. Karola hr. Lamberta stanu wojennego. Nie bez znaczenia były także podejmowane przez carską Rosję działania mające na celu wcielanie młodego pokolenia w struktury armii carskiej i indoktrynacja mająca docelowo zatracić w narodzie polskim jego poczucie tożsamości i osłabić chęć dążenia do odzyskania wolności. Mimo tak wielu prześladowań Polacy coraz częściej domagali się reform i nadania im praw pozwalających na poprawę bytu na okupowanych ziemiach. Odrębnie rozwijała się także ogólnokrajowa niepodległościowa konspiracja białych grupująca ziemiaństwo, arystokrację i bogate warstwy mieszczaństwa. W działania konspiracyjne zaangażowane były jednak wszystkie warstwy społeczne, które po klęsce powstania listopadowego wyczekiwały kolejnej szansy na walkę o wolność narodu. Ostatecznie pod wpływem sprzyjających warunków, a także silnych dążeń wyzwoleńczych, w dniu 22 stycznia 1863 r. Komitet Centralny Narodowy wystąpił jako Tymczasowy Rząd Narodowy i wydał odezwę, w której ogłosił w całym kraju stan wyjątkowy. Wiara w to, że inne państwa, jak choćby Francja czy Wielka Brytania, poprą dążenia Polaków do walki o odzyskanie niepodległości, a także silne poczucie odpowiedzialności za przyszłość narodu, zwłaszcza wśród młodego pokolenia, stały się podwalinami do rozpoczęcia trudnych walk, podczas których stoczono ok. 1200 bitew. Wojska rosyjskie pacyfikowały powstanie z dużą determinacją i okrucieństwem. Mimo to powstanie stopniowo rozszerzało się na cały kraj, w późniejszym czasie obejmując także tereny Litwy, Białorusi i Ukrainy. Ostatecznie powstanie styczniowe zakończyło się klęską, ale ostatnie działania powstańcze prowadzone były aż do kwietnia 1865 r. Spośród wszystkich powstańców ok. 10-20 tys. poległo w walkach, blisko 1 tys. stracono, a ok. 38 tys. skazano na katorgę lub zesłanie na Syberię. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Choć przez wielu zasadność powstania styczniowego jest podważana, ważne jest, by zwrócić uwagę, jak wielką rolę powstanie styczniowe odegrało w budowaniu świadomości narodowej Polaków. Powstańcy bowiem wierzyli, że jest to jedyna i słuszna droga do odzyskania własnego państwa. To właśnie na ideach, które przyświecały powstańcom w późniejszych latach, m.in. marszałek Józef Piłsudski budował poczucie wspólnoty. Poświęcenie tych wszystkich ludzi, najczęściej młodych, a także ich determinacja w dążeniu pozostają istotną podwaliną pod to, czym była i stała się później, i jest dziś Rzeczpospolita Polska. Dlatego składamy im hołd i czcimy ich pamięć za to, że mieli odwagę i siłę, by walczyć o wolną i niepodległą ojczyznę.