Mówca: Anna Bańkowska
Data: 2012-04-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Ponieważ mamy bardzo ograniczony czas, boleję, że nie mogę się odnieść do wystąpienia mojego poprzednika, ale może się to uda w ostatnich sekundach. Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Sojusz Lewicy Demokratycznej wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zawartego w druku nr 329, który proponuje wydłużenie wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn do 67. roku życia. Zapowiedział to premier podczas exposé 18 listopada 2011 r., czyli zaledwie pięć miesięcy temu. Mówimy o jednej z najważniejszych społecznych ustaw. Można zakładać, że to była autorska propozycja premiera, wywołał nią bowiem konsternację nie tylko w szeregach opozycyjnych partii, ale również wśród posłów Platformy Obywatelskiej i polityków koalicyjnego Polskiego Stronnictwa Ludowego. Musiało wywołać to zaskoczenie, albowiem jeszcze sześć miesięcy wcześniej, to jest w marcu 2011 r., pan premier na łamach ˝Gazety Wyborczej˝, odnosząc się do kwestii podwyższania wieku emerytalnego w niektórych krajach Europy, stwierdził: ˝nie jest to takie proste˝. I dodał: ˝Nie wierzę, żeby wszyscy ludzie zbliżający się do siedemdziesięciu lat mogli pracować w swoich zawodach z równą wydajnością, jak to robili wcześniej. Dlatego trzeba się zastanowić, jak uniknąć zmuszania do pracy tych, którym może brakować sił. Trzeba znaleźć rozwiązania elastyczne, miękkie, przede wszystkim dobre dla ludzi˝. Zgadzamy się z tymi stwierdzeniami premiera, bo już dziś wiele osób pracujących w zawodach z grupy zawodów uciążliwych ma problem z dopracowaniem do obecnego wieku emerytalnego, a cóż dopiero do 67 lat. W podobnym kierunku szło - uwaga - ale do czasu exposé premiera, myślenie ministra Rostowskiego, który jeszcze później, bo w czerwcu 2011 r., powiedział: ˝nie widzę jednak konieczności ustawowego podnoszenia wieku emerytalnego. Te reguły, które mamy, w dużej mierze wystarczą˝. SLD rzadko zgadza się z ministrem Rostowskim, ale w tym przypadku zgadzaliśmy się z nim całkowicie. Zapowiedź w exposé była tym bardziej zaskakująca, że od premiera rządu mieliśmy prawo oczekiwać, że o tak ważnych społecznie planach poinformuje Polaków w zakończonej przecież kilka tygodni wcześniej kampanii wyborczej. Niestety, nie było w niej o tym ani słowa. Nie wiemy do dziś, co spowodowało, że premier w przeciągu tych kilku miesięcy tak radykalnie zmienił swoje poglądy. I nie dowiemy się tego dzisiaj, ponieważ nie ma pana premiera w czasie tak ważnej dyskusji. Premier, a za nim kolejni politycy uzasadniają konieczność podwyższenia wieku emerytalnego głównie niskimi, a nawet, jak stwierdza premier, głodowymi emeryturami w przyszłości, złym stanem finansów ubezpieczeń społecznych i niekorzystnymi trendami demograficznymi. O dziwo, te same powody przywoływali twórcy reformy z 1998 r., zapewniając, że jeżeli nowe przepisy wejdą w życie, będą one rozwiązaniem stabilnym i gwarantującym bezpieczeństwo wypłat i wysokie emerytury. SLD już w 1998 r. ostrzegało, że emerytury liczone po nowemu będą niższe, ale cóż, wtedy propaganda wakacji pod palmami okazywała się skuteczniejsza. Minister Ewa Lewicka, odpowiedzialna z ramienia rządu premiera Jerzego Buzka za wdrożenie reformy, 14 lat temu z tej mównicy podkreślała: ˝Tak więc minimalny wiek emerytalny będzie wynosił 65 lat dla mężczyzn i 60 dla kobiet˝. I mówiła: ˝Stoimy dzisiaj przed szansą zbudowania systemu emerytalnego, który będzie zapewniał bezpieczeństwo socjalne Polakom przez długie dziesięciolecia. Wykorzystajmy tę szansę˝. I co? Ile te zapewnienia były warte? Wystarczyły te rozwiązania na dekadę. A miały obowiązywać pokolenia. Zamiast wycieczek do ciepłych krajów dziś wypłacane są z II filaru, aż wstyd mówić, kilkudziesięciozłotowe świadczenia. Kolejne zapewnienia o ustabilizowaniu systemu ubezpieczeń społecznych usłyszeliśmy z ust rządzących podczas prac nad ubiegłoroczną ustawą zmniejszającą składki do OFE, twierdzących, że jeśli to się przyjmie, wszystko będzie stabilne i środki będą wypłacane. I co? Znów zapowiedzi rządu okazały się płonne. Na ile wystarczyły? Na rok. Trudno zatem dawać wiarę obecnym obietnicom, tym trudniej wierzyć, że rząd nie przedstawia konkretnych symulacji, z których wynikałaby konieczność ustanowienia wieku emerytalnego na poziomie 67 lat. Nie mamy też pewności co do realności wyliczeń, założeń i prognoz, którymi podparty jest projekt ustawy, są one bowiem niemożliwe do zweryfikowania, to po pierwsze, i, po drugie, tak samo było w 1999 r. czy przy okazji zmian w OFE, co doskonale pamiętam. Jak pokazuje doświadczenie, służą one głównie udowodnieniu racji stron i przekonywaniu niezdecydowanych. SLD jest przeciwne wydłużeniu wieku emerytalnego w formie zaproponowanej przez rząd, bo, po pierwsze, obowiązujący w Polsce od 1999 r. system ubezpieczeń społecznych uzależnia - mówię panu posłowi Rosatiemu, że wiemy, na czym on polega, SLD to wie, czyli nie należy zaliczać nas do tych, którzy nie wiedzą - wysokość emerytury od sumy zgromadzonych składek i długości dalszego trwania życia na emeryturze. Jest to naszym zdaniem bardzo istotny bodziec do wydłużania aktywności zawodowej. Jest to też naturalnym czynnikiem sprzyjającym elastycznemu traktowaniu wieku emerytalnego, za czym SLD się opowiada. Nie zgadza się na to rząd podobno w imię ochrony interesów ubezpieczonych, ochrony ich przed biedą. My uważamy, że nie można zakładać, że tylko rząd wie, jak ludziom zrobić dobrze na starość. A rząd podwyższa wiek emerytalny, aby rzekomo uchronić ludzi przed krzywdą wynikającą z wcześniejszego przejścia na emeryturę. Nic bardziej mylnego. Mając prawo do elastycznego traktowania wieku emerytalnego, wiele osób zdecyduje się dłużej pracować, już po ukończeniu obecnego wieku 60-65 lat, jeżeli będzie miało siły, możliwości i wyliczy, że to się opłaca. Po drugie, nie zgadzamy się z wydłużeniem wieku emerytalnego do 67 lat, bo trudno zakładać, że np. pracownicy budujący drogi i rozlewający asfalt, kierowcy tirów, operatorzy dźwigów, murarze, pielęgniarki, maszyniści, przedszkolanki, ratownicy medyczni, kasjerki marketów i inni wykonujący ciężką pracę będą mogli pracować do 67. roku życia. Dlatego uważamy, że niezbędna jest od zaraz propozycja emerytur pomostowych bis, obejmująca te zawody, które stają się uciążliwe, szczególnie po przekroczeniu wieku 60 lat w przypadku kobiety, 65 lat - mężczyzny. (Oklaski) Zatrzymanie schorowanych i zmęczonych ludzi siłą na rynku pracy będzie miało dla gospodarki i budżetu skutki bardziej negatywne niż pozytywne. Będą temu towarzyszyć zmasowana ucieczka na renty, wzrost liczby bezrobotnych, a tym samym wzrost wypłat zasiłków, liczby zwolnień lekarskich i kosztów leczenia. Nasza propozycja emerytur pomostowych bis leży w interesie zarówno pracowników, jak i gospodarki. Po trzecie, nie zgadzamy się z argumentem, że wydłużenie wieku emerytalnego jest równoznaczne z wydłużeniem lat pracy i że rozwiąże ono problem niskich świadczeń. Wiele osób nie będzie w stanie wypracować więcej ze względu na: brak kwalifikacji do innej pracy, gdy swoją stracili, brak sił i zręczności, aby wykonywać pracę dotychczasową, chorobę i przemęczenie lub po prostu brak miejsc pracy. Już dziś prawie 500 tys. osób w wieku 50+ żyje bez pracy i zasiłków. Żyją z filantropii bliskich, bo brakuje im dwóch, trzech lat do emerytury. Jeśli wejdą w życie te przepisy, ci ludzie będą czekać jeszcze dłużej, bo wbrew propagandzie przepisy wydłużające wiek emerytalny dotyczą wszystkich ludzi przed emeryturą, nie tylko tych najmłodszych. Program 50+ okazał się niewypałem. Doświadczeni pracownicy są zwalniani przed okresem ochronnym. Ta tendencja dotyka nawet najbliższych współpracowników premiera, np. jego fotografa w wieku 60 lat. Przykład idzie z góry. Z tzw. białej księgi opublikowanej przez Komisję Europejską w lutym br., prezentującej wskaźniki zatrudnienia osób starszych, tj. w wieku lat 55-64, wynika, że Polska zajmuje 26. miejsce ze wskaźnikiem 34%. Za nami jest tylko Malta, panie ministrze. Premier powołuje się na Szwecję. W Szwecji wskaźnik zatrudnienia osób starszych jest ponad dwa razy wyższy. Rząd nie ma pomysłów, aby zwiększyć zatrudnienie ludzi starszych. Ich brak przyznaje w ustawie, która w art. 19 mówi, że dopiero do końca 2014 r. zostanie stworzony program aktywizujący ludzi po 60. roku życia. No to co? Dziś wydłużamy wiek, a dopiero za dwa i pół roku będziemy wiedzieli, co z tymi ludźmi, którzy dzisiaj nie mają pracy, zrobić? Dlatego SLD zgłosi poprawkę dającą prawo do emerytury bez względu na wiek, po osiągnięciu okresów składkowych w wymiarze 40 lat dla mężczyzn i 35 lat dla kobiet. Rozwiązanie to zawarte jest również w obywatelskim projekcie, zwiększy nie tylko zainteresowanie legalną pracą, lecz także siłą rzeczy wpływy do FUS-u i do NFZ-u. Aby poprawić wysokość przyszłych emerytur, rząd musi podjąć walkę z bezrobociem, z fikcyjnym samozatrudnieniem, nie może zmniejszać środków Funduszu Pracy, jak czyni to obecnie, ale musi podwyższać minimalne wynagrodzenie, walczyć z umowami śmieciowymi i zmniejszyć zyski OFE. Inaczej praca, nawet do końca życia, nie wpłynie istotnie na wymiar świadczeń. Po czwarte, SLD nie zgadza się z argumentacją rządu, że wydłużenie wieku emerytalnego będzie skutecznym panaceum na problemy demograficzne. Muszą być podjęte działania w zakresie naprawy polityki prorodzinnej. Wielkim zaniechaniem tego rządu, i poprzedniego też, jest to, że utrzymuje się od 2004 r. na niezmienionym poziomie progi dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych i niski wymiar zasiłków. 3 mln dzieci straciły prawo do zasiłków, 26% polskich dzieci jest zagrożone ubóstwem. Żłobków nie ma, przedszkoli nie ma, mieszkań socjalnych, komunalnych nie ma, jest wysokie bezrobocie wśród ludzi młodych, nawet mających wysokie kwalifikacje. Tu tkwią rezerwy, jeśli chodzi o poprawę dzietności. Po piąte, nie zgadzamy się ze stwierdzeniem, że wydłużenie wieku emerytalnego poprawi istotnie sytuację finansową FUS-u. Obecnie, panie ministrze, 14 600 tys. osób jest zgłoszonych w ZUS-ie do ubezpieczenia emerytalno-rentowego, z tego 10 900 tys. to są pracownicy. Reszta ma inne umowy. Czy pan kiedyś usiadł i to wyliczył? Ja to zrobiłam. Jeśli wszyscy by płacili takie składki, jak płaci ta grupa pracowników, to mielibyśmy, proszę państwa, rocznie o ok. 15 mld zł wyższe wpływy do FUS-u. Świadczy to dobitnie o tym, jak ważne jest dla kondycji finansów w zakresie ubezpieczeń podjęcie przez rząd skutecznej walki z umowami śmieciowymi, z unikaniem zawierania umów o pracę. Ważne jest również zaniechanie wyciągania, jak to czyni ten rząd, środków z Funduszu Rezerwy Demograficznej. Trudno zrozumieć nam, dlaczego rząd utrzymuje dzisiejsze niekorzystne dla budżetu zasady oskładkowania działalności gospodarczej, w efekcie czego przykładowi biedny szewc i mający olbrzymie dochody doradca finansowy płacą taką samą składkę. Według Eurostatu Polska w 2010 r. miała najwięcej w Unii Europejskiej umów śmieciowych - 27%. To są rezerwy na zwiększenie wpływów do FUS-u. Nie to, żeby ludzi skazywać na dłuższy wiek emerytalny, bo tak jest prościej, łatwiej. Na to się nie zgadzamy. Nie zgadzamy się również na wydłużenie wieku emerytalnego z racji tego, że Polacy żyją dłużej. Tak, żyją dłużej, natomiast pracują dłużej i intensywniej niż obywatele wielu krajów Unii Europejskiej, a żyją znacznie krócej od nich. Pod względem średniej długości życia Polacy żyją o 6 lat krócej niż Francuzi i Niemcy. W zdrowiu żyje ich jeszcze mniej. A rząd proponuje, aby ludzie pracowali w Polsce docelowo tak długo, jak Niemcy, i o 5 lat dłużej niż Francuzi. Czy można się na to zgodzić? Nie. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pan premier tym projektem zapisał się jako człowiek niezłomny w swoich postanowieniach. Cenimy stanowczość, ale nie w tym przypadku, bo projekt rządowy źle służy ludziom. Kwestia wieku powinna być ostatnim elementem dyskusji o naprawie systemu ubezpieczeń społecznych. Premier pozwolił PSL-owi na kilka zmian kierunkowo słusznych, ale nierozwiązujących problemu osób, które będą musiały z nich skorzystać. Zmiany te opóźniają prawo do świadczeń, które będą żenująco niskie. Powiem - za premierem - więcej, będą stanowiły zaledwie połowę głodowych emerytur. Dlatego SLD uznaje ten projekt za zły. Obawiamy się, że cel tej ustawy szczerze przedstawił minister finansów, gdy mówił, że przejście na emeryturę musi być na tyle późne, żeby przeciętna długość życia na emeryturze nie była zbyt duża. Chodzi o to, aby płacić emeryturę jak najkrócej. To budzi naszą grozę. Dlatego, po pierwsze, składam w imieniu SLD wniosek o odrzucenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu, po drugie, wystąpimy z wnioskiem o wysłuchanie publiczne ze względu na tempo prac nad ustawą i niewłaściwe traktowanie partnerów społecznych w konsultacjach, już nie chcę mówić o tym, że projekt do Sejmu trafił w ostatniej chwili, po trzecie, będziemy zgłaszać poprawki dające możliwość przejścia na emeryturę bez względu na wiek kobiecie po 35 latach okresów składkowych, mężczyźnie - po 40 latach. Zaproponujemy pozytywne, podkreślam, i oczekiwane zmiany w zakresie naliczania kapitału początkowego dla matek korzystających z urlopów wychowawczych i zaproponujemy takie zmiany w ustawie, aby wydłużenie wieku emerytalnego nie dotyczyło osób, które skończyły 50 lat. Tak było w 1998 r. Bez tej poprawki projekt będzie niekonstytucyjny, bo podważy zaufanie do państwa. (Dzwonek) Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Kończąc, chcę stwierdzić, że nikt z nas, nawet tak wielki człowiek, jakim jest premier, nie powinien urządzać ludziom życia aż do starości i decydować, jak mają spędzać jesień życia, czy w hali fabrycznej na linii produkcyjnej, czy w domu przy wnukach lub niedołężnych, starych rodzicach, czy po prostu na zasłużonym wypoczynku. Ludzie muszą mieć wybór, elastyczny wiek, a nie dyktat, a takim są ustawowe propozycje. Dlatego, zdaniem SLD, trzeba je odrzucić. I jeśli pan marszałek...