Mówca: Tadeusz Iwiński
Data: 2014-09-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Niedługo minie 100 lat od chwili, gdy... (Głos z sali: Nie pana sprawa.) ...Aleksiej Tołstoj rozpoczął pisanie swojej słynnej trylogii ˝Droga przez mękę˝, poświęconej losom inteligencji rosyjskiej w okresie wojny domowej. Batalia prawno-polityczna toczona od kilku lat nad Wisłą wokół ratyfikacji Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, otwartej do podpisu 11 maja 2011 r. w Istambule, dlatego określana jest ona często mianem konwencji istambulskiej, przypomina tytuł owego dzieła. Ten dokument stanowi na gruncie europejskim najnowszą regulację prawną sytuacji, w której coraz więcej kobiet doznaje przemocy w różnej postaci. W Polsce szacuje się ich liczbę na mniej więcej milion rocznie. Warto przypomnieć, że już w 1979 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, nazywaną międzynarodową kartą praw kobiet, ratyfikowaną przez 187 państw. Po raz pierwszy zdefiniowano w niej pojęcie ˝dyskryminacji kobiet˝ oraz przewidziano możliwość zastosowania tzw. dyskryminacji pozytywnej w celu przyspieszenia osiągnięcia rzeczywistej równości płci. Ważnym uzupełnieniem i wzmocnieniem tej konwencji stała się w 1993 r. ONZ-owska Deklaracja o eliminacji przemocy wobec kobiet. Uznano w niej tę przemoc za manifestację historycznej nierówności między płciami oraz pogwałcenie praw i fundamentalnych wolności kobiet. Wkrótce ustanowiono też 25 listopada Międzynarodowym Dniem Eliminacji Przemocy wobec Kobiet. Wspominałem w poprzedniej debacie o ponad 200 konwencjach Rady Europy. Otóż niektóre z nich, poczynając od fundamentalnej europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r., uznawane są za swego rodzaju kamienie milowe całego procesu. Konwencja istambulska wydaje się być taką właśnie. Ujęta, poza preambułą, w 12 rozdziałach i 81 artykułach ma realizować trzy główne cele: zapobiegać przemocy wobec kobiet, chronić jej ofiary oraz ścigać sprawców przemocy. Zapewnia ponadto specjalny mechanizm monitoringu, gwarantujący skuteczne wdrożenie przepisów konwencji przez strony, które ją ratyfikowały. Poszerza wreszcie, o czym wspominano, pojęcie przemocy o przemoc ekonomiczną. Przedmiotową konwencję podpisało dotychczas około 40 państw. Polska uczyniła to w grudniu 2012 r. 1 sierpnia tego roku konwencja weszła już w życie w związku z wymaganą liczbą ratyfikacji, której dokonały nie tylko takie państwa jak Szwecja, Francja, Włochy czy Hiszpania, lecz nawet Turcja, Albania oraz Bośnia i Hercegowina, gdzie ze względu na kulturę i cywilizację islamską sytuacja kobiet bywa szczególnie delikatna. Batalia o tę ratyfikację w naszym kraju napotkała jednak poważne przeszkody. Niektóre środowiska i siły polityczne uznały ten dokument za wysoce kontrowersyjny, jakoby - dzisiaj też już o tym wspominano - skoncentrowany wokół idei walki płci. Z żalem stwierdzam, że w tym gronie znalazły się Prawo i Sprawiedliwość, Episkopat Polski i szereg organizacji prorodzinnych, jak choćby Polska Federacja Ruchów Obrony Życia. Przez dłuższy czas proces ratyfikacji blokował minister sprawiedliwości koalicji PO-PSL Jarosław Gowin, a teoretycznej podbudowy do takich działań dostarczał mu - obecny tu jeszcze kilkanaście minut temu - jego zastępca Michał Królikowski swoiście interpretujący niektóre zapisy konstytucji. Po odejściu z rządu posła Gowina i wahaniach części klubu Platformy Obywatelskiej Rada Ministrów wiosną tego roku przedstawiła Sejmowi projekt ustawy o ratyfikacji konwencji istambulskiej. Dostosowano też polskie prawo do niektórych jej zapisów, wprowadzając np. do Kodeksu karnego przepis stanowiący, że wszczynanie śledztw o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej nie będzie już uzależnione od wniosku ofiary, lecz odbywać się będzie z urzędu. Skierowano wreszcie cały projekt do sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Spraw Zagranicznych, gdzie po burzliwej dyskusji został przyjęty. Zmartwiłem się, że na poprzednim posiedzeniu Sejmu decyzją marszałek Kopacz ów punkt został niestety zdjęty z porządku obrad i ucieszyłem się, że dotrzymano słowa i że rozpatrywanie tego punktu odbywa się obecnie, bo pamiętałem o gorzkiej, a nawet przewrotnej maksymie Thomasa de Quincey, wybitnego angielskiego pisarza z XIX stulecia, według której obietnica obowiązuje w odwrotnym stosunku do liczby osób, wobec których została złożona. 38-stronicowe uzasadnienie tej (Dzwonek) konwencji jest bardzo merytoryczne i wyczerpujące. Dlatego w opinii klubu SLD polskie kobiety, przynajmniej zdecydowana ich większość, czekają na tę ratyfikację. Dziękuję bardzo.