Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-09-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie 60. rocznicy aresztowania kardynała Stefana Wyszyńskiego Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 25 września 1953 r. funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa aresztowali prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wywieźli go z warszawskiego Pałacu Prymasowskiego do klasztoru w Rywałdzie, gdzie został internowany. W tym roku obchodzimy 60. rocznicę tych wydarzeń. Kiedy po zakończeniu II wojny światowej komuniści przejęli władzę w Polsce, szybko rozpoczęli proces eliminowania wszelkiej opozycji, zarówno legalnej, jak i tej działającej w konspiracji. W ciągu kilku lat funkcjonariusze polskiego aparatu bezpieczeństwa, wspierani przez oficerów NKWD, zdołali zlikwidować praktycznie całość opozycji. Ostatnią zachowującą suwerenność siłą stał się Kościół katolicki, którym kierował prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński. Prymas zdawał sobie sprawę z trudnej sytuacji społeczno-politycznej kraju. Mimo szykan i represji, jakie były stosowane wobec Kościoła, i sprzeciwu części Episkopatu Polski był jednak zwolennikiem porozumienia się z władzami. Taki kompromis został podpisany w 1950 r. przez przedstawicieli rządu i Episkopatu Polski. Według ustaleń uzgodnionych przez wspólną Komisję Mieszaną Kościół miał potępić działające jeszcze podziemne organizacje niepodległościowe i niemieckich rewizjonistów, zaprzestać ˝nadużywania uczuć religijnych w celach antypaństwowych˝ i nie sprzeciwiać się rozbudowie spółdzielczości na wsi. Władze natomiast zobowiązywały się nie usuwać religii ze szkół, nie utrudniać katolikom praktyk religijnych oraz zapewniały funkcjonowanie szkół katolickich i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Porozumienie potwierdzało również prawo Kościoła do prowadzenia działalności wydawniczej i charytatywnej, opieki nad chorymi w placówkach państwowych oraz nad więźniami i wojskowymi, a także dawało swobodę funkcjonowania zakonów oraz możliwość organizowania pielgrzymek i procesji. Zasady porozumienia nie były jednak respektowane przez władze. Kardynał Wyszyński postanowił wysłać pismo do I sekretarza Bieruta, w którym biskupi wymieniali przykłady prześladowań Kościoła przez władze. Między innymi były to: sabotowanie działalności i administracji kościelnej na Ziemiach Zachodnich i działanie przeciwko jedności Kościoła oraz aresztowania duchownych i zamykanie kościelnych gazet. Pismo i zawarta w nim nieugięta postawa Kościoła wobec władz przyczyniły się do decyzji o aresztowaniu prymasa Polski. 25 września 1953 r. późnym wieczorem pod bramę Pałacu Prymasowskiego w Warszawie przybyli funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa, którzy domagali się wpuszczenia pod pretekstem przekazania listu do biskupa Antoniego Baraniaka od ministra spraw wewnętrznych. Prymas, zawiadomiony o wizycie funkcjonariuszy, zezwolił na ich wejście, nakazując równocześnie oświetlenie pałacu, co miało zwrócić uwagę warszawiaków na działania władz wobec niego. Podczas rozmowy funkcjonariusze przekazali Wyszyńskiemu pismo zawierające decyzję rządu usuwającą go z miasta i zakazującą wykonywania posługi kapłańskiej. Prymas nie podpisał otrzymanej decyzji, zaznaczając, że jest ona pozbawiona podstaw prawnych. Złożył także oświadczenie, że całą sytuację uznaje za naruszenie, dodając, iż w przypadku procesu nie skorzysta z usług prawnika, lecz będzie bronił się sam. Tak rozpoczął się trwający ponad trzy lata jeden z najtrudniejszych okresów życia prymasa Wyszyńskiego. Wepchnięty do samochodu bezpieki nie miał pewności, gdzie jest wieziony. Podczas trzyletniego internowania kardynał Wyszyński przebywał kolejno w klasztorze w Rywałdzie, później w Stoczku, Prudniku na Śląsku Opolskim i Komańczy w Bieszczadach. W czasie pobytu w ostatnim z miejsc odosobnienia stworzył tekst Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego. Śluby zostały uroczyście odczytane w obecności licznych wiernych na Jasnej Górze 26 sierpnia 1956 r. Na pustym fotelu prymasa spoczywały biało-czerwone kwiaty, zaś on sam składał w tym czasie śluby w Komańczy. Kardynał Stefan Wyszyński został zwolniony z internowania dopiero po politycznej odwilży. Wolność odzyskał 28 października 1956 r. jako jeden z ostatnich więźniów okresu stalinowskiego. Dziękuję.