Mówca: Sprawozdawca Jerzy Polaczek
Data: 2019-07-17 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Pani Minister! Mam wielki zaszczyt przedłożyć sprawozdanie Komisji Infrastruktury o rządowym projekcie ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, druki nr 3579 i 3644. Chciałbym się skupić w tym sprawozdaniu na przypomnieniu kilku kluczowych elementów regulujących kwestie zapewniania dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, dlatego że ten projekt jest projektem całkowicie nowym, jest projektem ustrojowym, jest projektem kompleksowym, projektem po raz pierwszy definiującym i potrzeby, i rozwiązania w zakresie projektowania oraz realizacji wielu przedsięwzięć służących tymże osobom. Chciałbym wskazać, iż rozwiązania przewidziane w projekcie ustawy mają przede wszystkim poprawić warunki życia obywateli ze szczególnymi potrzebami, którzy są narażeni na marginalizację, dyskryminację, m.in. ze względu na niepełnosprawność lub obniżony poziom sprawności z powodu wieku czy też choroby. W projekcie określono środki służące zapewnieniu dostępności architektonicznej, dostępności cyfrowej i dostępności informacyjno-komunikacyjnej osobom ze szczególnymi potrzebami w całej sferze publicznej, a także tam, gdzie wykorzystywane są środki publiczne. Projekt ten jest istotnym krokiem w kierunku budowania nowego wizerunku podmiotów publicznych. Ustawa jest, co chcę również podkreślić - i złożyć tutaj wyrazy szacunku Ministerstwu Inwestycji i Rozwoju - kluczowym elementem rządowego programu "Dostępność+", który Rada Ministrów przyjęła w lipcu 2018 r., a rozwiązania przewidziane w projekcie realizują zapisy określone w Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych zobowiązujące do zapewnienia takim osobom na równi z innymi obywatelami samodzielnego dostępu do usług publicznych. Sektor publiczny będzie, zgodnie z projektem podlegającym procedowaniu w parlamencie, zobowiązany do zapewnienia co najmniej minimalnej dostępności w tym zakresie, a podmiot publiczny będzie zapewniał taką dostępność poprzez zastosowanie uniwersalnego projektowania nowych rozwiązań lub racjonalnych usprawnień w usuwaniu istniejących barier. Minimalne wymagania w tym względzie obejmą dostępność architektoniczną, cyfrową oraz informacyjno-komunikacyjną. W indywidualnym przypadku podmiot publiczny, jeżeli nie będzie w stanie, w szczególności ze względów technicznych lub prawnych, zapewnić takiej dostępności, będzie musiał zapewnić dostęp alternatywny polegający w szczególności na zapewnieniu osobie ze szczególnymi potrzebami wsparcia innej osoby, np. asystenta. I tutaj chciałbym przytoczyć pewien przykład ilustrujący pracę nad tymże projektem. Ten projekt był konsultowany chyba z ponad 67 organizacjami społecznymi, do których rząd go skierował. Było ponad 700 uwag ze strony podmiotów, do których skierowano tenże projekt w trakcie prac nad nim. Przykładowo jedna z osób reprezentujących stowarzyszenia współpracujące przy tymże, podlegającym procedowaniu dokumencie uczestniczyła w tym wraz z psem przewodnikiem o wdzięcznej nazwie Perper. Tak że to jest taki właśnie przykład tego, co mogliśmy zaobserwować jako posłowie, którzy do tej pory brali udział w procedowaniu nad tym dokumentem. Minister do spraw rozwoju regionalnego będzie koordynował prace w zakresie zapewniania dostępności, a przy ministrze właściwym do spraw rozwoju regionalnego zostanie powołana i będzie funkcjonowała Rada Dostępności, jako bardzo ważny organ opiniodawczo-doradczy. Zgodnie z projektem zostanie powołany Fundusz Dostępności. Tenże fundusz będzie źródłem finansowania działań na rzecz dostępności dla mieszkańców. Na podstawie ustawy zostanie on utworzony, a jego celem będzie udzielanie wsparcia finansowego dostosowywania budynków użyteczności publicznej oraz budynków mieszkalnictwa wielorodzinnego do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami. Projekt przewiduje, co chcę również bardzo uwypuklić, sankcje za brak dostępności i chcę wskazać, iż jest to bardzo oczekiwanie przez środowisko osób z niepełnosprawnościami, ponieważ nieskuteczność istniejących rozwiązań i przepisów w dużym stopniu wynika dziś właśnie z braku konsekwencji ich nieprzestrzegania. Ustawa ma wejść w życie po 14 dniach od daty jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, ale wychodząc naprzeciw oczekiwaniom sektora publicznego i uwzględniając konieczność zapewnienia odpowiedniego czasu na dostosowanie się do zmian, ustaliliśmy, że część regulacji zacznie obowiązywać w innych terminach. Dotyczy to w szczególności konieczności wyznaczenia koordynatora dostępności - ten przepis wejdzie w życie od września 2020 r. - bądź też wejścia w życie przepisów umożliwiających składanie skargi na brak dostępności - tutaj mamy vacatio legis wynoszące 24 miesiące - czy umożliwienia certyfikacji podmiotów prywatnych - na to mamy 18 miesięcy po wejściu w życie ustawy. Reasumując, chciałbym tutaj, pani marszałek, Wysoka Izbo, kilka, jak myślę, istotnych konkluzji przedłożyć będących wynikiem prac i rządu, i Sejmu, który proceduje nad tym bardzo ważnym, żeby nie powiedzieć: historycznym dla środowiska osób ze szczególnymi potrzebami projektem. W Polsce 12% Polaków, a więc 5 mln obywateli, to są osoby w jakimś stopniu z jakimś rodzajem niepełnosprawności. Jesteśmy dzisiaj jednym z najszybciej starzejących się społeczeństw na starym kontynencie. W 2020 r. liczba seniorów zbliży się już do 10 mln, czyli 1/4 ludności. Ustawa o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami jest pierwszym tak horyzontalnym podejściem systemowym do kwestii przeciwdziałania dyskryminacji, do potrzeby otwarcia się na potrzeby osób starszych i osób z niepełnosprawnościami. Ta ustawa jest wyrazem solidarnej polityki rządu, która odrzuca wykluczenie społeczne czy też nierówności ekonomiczne. Podkreślała to w dyskusji wielokrotnie obecna pani wiceminister inwestycji i rozwoju na posiedzeniu Komisji Infrastruktury. Chcę bardzo wyraźnie również podkreślić, tak aby to wybrzmiało, że ustawa ta jest kluczem, który otworzy drzwi do instytucji publicznych osobom z niepełnosprawnościami, seniorom, rodzicom z dziećmi, generalnie wszystkim, którzy mają szczególne potrzeby związane ze swoim stanem zdrowia. A dzięki niej, dzięki tej ustawie, sektor publiczny, urzędy, szkoły, uczelnie, placówki służby zdrowia, będzie musiał zapewnić dostępność architektoniczną czy też dostępność w komunikacji. Ta ustawa wprowadza nie tylko obowiązki, ale również liczne instrumenty zapewniające dostępność, ustanawia koordynatorów do spraw dostępności w organach władzy publicznej, tworzy wspomnianą Radę Dostępności jako organ ekspercko-doradczy, czy też reguluje kwestie certyfikacji dostępności dla podmiotów prywatnych. Ustawa po raz pierwszy na taką skalę i w takiej formie tworzy źródła finansowania realizacji tych zadań. Tworzy wspomniany wcześniej przeze mnie Fundusz Dostępności - pierwsze w historii rozwiązanie finansowe dedykowane likwidacji barier na taką skalę. Ta ustawa otwiera świat, w cudzysłowie, jak to się mówi w języku potocznym, więźniom czwartego piętra, dziesiątkom tysięcy osób, które są uwięzione w swoich mieszkaniach z powodu braku windy czy braku podjazdu. Ta ustawa otwiera możliwości finansowania tego typu inwestycji. Ta ustawa to zaspokojenie potrzeb i spełnienie oczekiwań dużej części społeczeństwa na nieznaną do tej pory skalę. Panie i Panowie Posłowie! Myślę, że każdy z nas, sprawując mandat publiczny, niejednokrotnie w swojej pracy parlamentarnej, w biurze poselskim, w trakcie spotkań na terenie kraju czy lokalnie, w swoim mieście, spotykał się z osobami, które potrzebują tego, aby zapewnić im dostęp do usług publicznych, urzędów i wielu innych miejsc. Dzisiaj te osoby w sposób niejednokrotnie bardzo utrudniony, w mniejszym zakresie, mogą korzystać z dostępu do tychże miejsc. Myślę, że osobie młodej, zdrowej niejednokrotnie trudno zrozumieć, jak ważna jest dostępność. Proszę sobie wyobrazić, że zwołalibyśmy konferencję, spotkanie, a do budynku nie dałoby się wejść, bo nie ma tam otwartych drzwi, nie ma otwartej przestrzeni, trzeba się wspinać. Dzisiaj ktoś może powiedzieć: Co to jest ta dostępność? Mnie to nie dotyczy. Ale zapewniam, że za kilka, kilkanaście bądź kilkadziesiąt lat będzie to dotyczyło każdego z nas, dlatego że wszyscy się starzejemy. Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Z wielką satysfakcją pragnę zakomunikować, iż ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami spotkała się z bardzo pozytywną reakcją bardzo wielu pań i panów posłów, a przede wszystkim spotkała się z wyjątkowo ciepłym i bardzo dobrym przyjęciem ze strony reprezentacji społecznej obecnej przy pracach nad procedowanym aktem. Myślę, że ta ustawa w tym kształcie jest przede wszystkim konkretnym wyrazem nadziei na to, że proces projektowania, proces zmian w przestrzeni publicznej będzie postępował w sposób lepszy, w sposób doskonały, w sposób identyfikujący potrzeby osób niepełnosprawnych, którym powinno się zapewnić dostęp do takiej przestrzeni publicznej. Tworzy się również nowy model projektowania rozwiązań architektonicznych - po wejściu w życie tej regulacji. Jest to przede wszystkim, tak jak powiedziałem, zaspokojenie potrzeb, spełnienie nadziei i oczekiwań dużej części społeczeństwa na niespotykaną dotychczas skalę. Reasumując, jako sprawozdawca komisji raz jeszcze wyrażam wielkie podziękowanie kierownictwu Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju, które prowadziło ten projekt w Sejmie, oraz całemu rządowi za przyjęcie tej inicjatywy tak ważnej dla setek tysięcy mieszkańców naszego kraju. Bardzo dziękuję za uwagę. (Oklaski)