Mówca: Henryk Siedlaczek
Data: 2014-10-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Wojewodo! Opracowana przez pełnomocnika rządu do spraw ˝Programu dla Odry - 2006˝ informacja o realizacji zadań programu w roku 2012 zyskała akceptację połączonych Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Finansów Publicznych. Jest to materiał rzetelny, przejrzysty, przedstawiający zadania realizowane w 2012 r. oraz stan zaawansowania wszystkich zadań objętych programem za lata 2002-2012. Odnosząc się do tej ostatniej sprawy oraz mając na uwadze pojawiające się słowa krytyki, chcę powiedzieć, że wydaje się celowe, by przypomnieć, że tempo realizacji zadań programu było od początku jego uchwalenia, to jest od 2002 r., determinowane możliwościami budżetu państwa, ilością środków finansowych przeznaczonych corocznie na utrzymanie urządzeń wodnych i wód oraz przygotowywanie i realizację nowych przedsięwzięć inwestycyjnych. W tym kontekście należy zauważyć, że każda nowa, zakończona inwestycja to majątek wymagający corocznych, systematycznych nakładów na jej utrzymanie i eksploatację. Nie bez znaczenia dla administratorów urządzeń i inwestorów był fakt, że od momentu ustanowienia programu znacznie wzrosły koszty realizacji inwestycji, a także że zadania programu, zwłaszcza w komponentach: budowle przeciwpowodziowe, budowle regulacyjne oraz odbudowa i modernizacja wałów, wymagają dużych nakładów oraz 2-, 3-letniego cyklu przygotowania ich do realizacji. Nie sprzyjały wtedy temu procesowi ani zmieniające się na przestrzeni ostatnich 6 lat przepisy, zwłaszcza środowiskowe, ani postawy i opinie pozarządowych organizacji ekologicznych. Jednostki realizujące zadania wskazują, że poza daleko niedostatecznymi nakładami finansowymi istotną okolicznością powodującą opóźnienia w realizacji poszczególnych zadań programu była konieczność harmonizacji prawa polskiego z przepisami unijnymi, zwłaszcza w zakresie dotyczącym ochrony środowiska i ochrony przyrody. Zasadniczym elementem tego procesu było uchwalenie Prawa ochrony środowiska oraz ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Na mocy tego drugiego aktu prawnego wszystkie decyzje środowiskowe oraz pozwolenia na budowę wydane przed datą wejścia w życie tej ustawy straciły ważność. W tej sytuacji konieczne było, jak państwo pamiętacie, aktualizowanie dokumentacji technicznych i raportów oddziaływania na środowisko oraz ponowne wdrożenie postępowań w celu uzyskania wymaganych decyzji administracyjnych. Istotną przeszkodą był także długotrwały i uciążliwy proces nabywania przez inwestorów prawa do dysponowania gruntami na cele budowlane. Problem ten dotyczył np. przygotowań do realizacji budowy zbiornika Racibórz, modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego czy zbiornika Wielowieś Klasztorna. To dlatego tak ważne było uchwalenie w 2010 r. przez Wysoką Izbę specustawy usprawniającej i przyspieszającej proces przejmowania gruntów niezbędnych do realizacji inwestycji przeciwpowodziowych. Nie bez znaczenia jest również powszechnie znany fakt, że duże zadania hydrotechniczne, a takimi są zadania programu, wymagają realizacji w cyklu kilkuletnim, a budżet państwa jest opracowywany i realizowany w cyklu rocznym. Utrudniało to w sposób znaczący racjonalne planowanie inżynierii finansowej i zapewnienie niezbędnych środków na realizację tych zadań w dłuższej perspektywie czasowej. Tak więc m.in. z powodów, o których już wspomniałem, realizacja niektórych zadań programu uległa przesunięciu w czasie z przyczyn nie w pełni zależnych od jednostek je realizujących. W tym kontekście podkreślenia wymaga aktywne zaangażowanie pełnomocników rządu do spraw ˝Programu dla Odry - 2006˝, zwłaszcza po roku 2007, koncentrujących swoje działania na przełamywaniu barier i wspieraniu inicjatyw zmierzających do uruchomienia najważniejszych zadań programu. Aktywizacja organów administracji poprzez cykliczne narady koordynacyjne, powoływanie lokalnych komitetów wykonawczych, działania interwencyjne czy wreszcie zacieśnienie współpracy z Biurem Koordynacji Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i inwestorami pozwoliły zakończyć szereg inwestycji i uruchomić te dawno oczekiwane, czyli budowę suchego zbiornika Racibórz Dolny i modernizację Wrocławskiego Węzła Wodnego. Szczególnym zainteresowaniem pełnomocników objęte były również inne zadania, jak na przykład przygotowania do realizacji budowy zbiornika Wielowieś Klasztorna na rzece Prośnie, ochrona przed powodzią Słubic, Lwówka Śląskiego, Gryfina, a także modernizacja obwałowań, począwszy od województwa śląskiego, aż po województwo zachodniopomorskie. Podkreślenia wymaga, że rzeczywiście rok 2012 był rokiem znaczącym i przełomowym, jeśli chodzi o najważniejsze inwestycje programu. Jeżeli bowiem chodzi o zbiornik wodny Racibórz, inwestor uzyskał pozwolenie na jego budowę, a w obrębie Wrocławskiego Węzła Wodnego ruszyły prace budowlane. Wysoka Izbo! Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa pozytywnie zaopiniowała przedstawioną przez Radę Ministrów informację o realizacji zadań ˝Programu dla Odry - 2006˝ w roku 2012. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Od kilku lat informacje o realizacji zadań ˝Programu dla Odry - 2006˝ są przygotowywane przez pełnomocnika rządu do spraw programu, przy wykorzystaniu narzędzi informatycznych usprawniających pracę nad tymi dokumentami oraz pozwalających na ocenę rzeczowego i finansowego zaangażowania, jeśli chodzi o poszczególne jego zadania. Nie są to tylko zadania o charakterze przeciwpowodziowym, choć te stanowią o istocie programu. Informacja za rok 2013 wskazuje i charakteryzuje również zadania służące prowadzeniu żeglugi, takie jak modernizacja śluz odrzańskich, modernizacja stopni wodnych na dolnej i górnej skanalizowanej Noteci, aktualizacja koncepcji regulacji Odry granicznej i inne. W ramach programu prowadzone są roboty udrażniające i regulacyjne na szeregu cieków na terenie całego dorzecza Odry. Ochrona środowiska przyrodniczego i czystości wód to kolejny element programu, tak jak rola planów zagospodarowania przestrzennego w ochronie przeciwpowodziowej, stąd informacje o stanie zaawansowania krajowego programu oczyszczania ścieków czy wdrażania dyrektywy powodziowej. Ta wielowątkowość programu wymusza współpracę pełnomocnika z szeregiem instytucji i organów, w tym także na szczeblu centralnym, takich jak Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, Ministerstwo Środowiska, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju itp. Wydarzeniem roku 2013 było podpisanie w czerwcu umowy na budowę zbiornika Racibórz, a we wrzeniu br. kontraktów zamykających pakiet zadań wchodzących w skład projektu modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego. Większość zadań realizowanych jest zgodnie z harmonogramami, a niektóre z nich zostały zakończone już w roku 2013. Należy mieć nadzieję, że już po roku 2017 dolina Odry będzie przygotowana na przyjście powodzi o parametrach z 1997 r. bez poważnych strat, o czym wspomniał już pan wojewoda. Mając na uwadze wygaszanie ˝Programu dla Odry - 2006˝, należy podkreślić, że w latach 2002-2013 jego realizacja pochłonęła 5,3 mld zł, co stanowi prawie 60% ogółu środków zaplanowanych w ustawie o jego ustanowieniu. Pozwoliło to m.in. na realizację: polderu Buków w powiecie raciborskim, który w pełni pracował w czasie powodzi w 2010 r., 42 zbiorników retencyjnych o różnej pojemności, w tym zbiornika Kozielno, zbiornika Topola na Nysie Kłodzkiej, modernizacji systemów ochrony przeciwpowodziowej Raciborza, Kędzierzyna-Koźla, Opola na Odrze, Wlenia i Lwówka Śląskiego na Bobrze, 249 nowych lub zmodernizowanych obwałowań, w tym wału chroniącego osiedle Kozanów we Wrocławiu, prac udrożnieniowych i regulacyjnych na 1037 km rzek i potoków, zalesień 15 804 ha gruntów, przebudowy drzewostanów na powierzchni 41 166 ha, 115 zbiorników oraz prawie 400 urządzeń w ramach programów małej retencji - zresztą o tym też już pan pełnomocnik rządu wspominał - szeregu dokumentacji niezbędnych w procesie przygotowywania nowych inwestycji. W związku z tym należy zadbać przy tym, aby przedsięwzięcia będące w toku, realizowane, oraz przygotowywane do rozpoczęcia znalazły swoją kontynuację w nowych warunkach organizacyjnych, bo w sumie one stanowić będą o poważnym wzroście bezpieczeństwa mieszkańców doliny Odry oraz jej ważnych dopływów. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa zaopiniowała pozytywnie przedstawioną przez Radę Ministrów informację o realizacji zadań ˝Programu dla Odry - 2006˝ w roku 2013. Dziękuję bardzo. (Oklaski)