Mówca: Przemysław Wipler
Data: 2012-09-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zwrócę się również do tych osób, których tutaj nie ma, a dla których jest ten projekt. Szanowni Podatnicy i Ty, Bardzo Droga Administracjo Skarbowa! Celem projektu, który przedstawiamy, jest dokonanie cywilizacyjnego postępu w zakresie tego, jak wygląda ochrona praw podatnika w Polsce, jak wygląda ochrona praw przedsiębiorców polskich, jak wygląda ochrona uprawnień ludzi, którzy utrzymują sferę publiczną - podatników. Polscy podatnicy są ludźmi, którzy żyją w bardzo, bardzo słabym systemie podatkowym. Według raportu ˝Paying Taxes˝ Banku Światowego, raportu, który ma pokazać, czy dana administracja jest dobra dla podatników, czy dobrze w niej się płaci podatki, Polska jest dopiero na 127. miejscu, jest za Zimbabwe. Wszystkie państwa mające instytucję, którą chcielibyśmy powołać w Polsce, instytucję rzecznika praw podatnika, zajmują w tym zestawieniu wyższe lokaty, znajdują się na wyższych pozycjach. Bangladesz, państwo, którego nie kojarzymy z wysokimi standardami ochrony praw obywatelskich, wysokimi standardami ochrony praw podatnika, z takim pojęciem jak dobrze funkcjonujące demokratyczne państwo prawa, ma rzecznika praw podatnika i w tym samy zestawieniu Banku Światowego znajduje się na 90. pozycji, kilkadziesiąt pozycji przed Polską. Tymczasem polscy podatnicy stoją bezbronni, bez wsparcia przeciw aparatowi fiskalnemu, aparatowi, który pobiera nasze podatki. Na wstępie powiedziałem, że jest to aparat bardzo drogi, coraz droższy. Z odpowiedzi na interpelację, którą skierowałem do pana ministra Rostowskiego, wynika, że w zeszłym roku instytucje, które zajmują się poborem, zbieraniem podatków i danin publicznych, kosztowały nas 6 mld zł. My wnosimy o powołanie instytucji, której budżet ma wynosić zaledwie promil tych kosztów, które ponosimy na aparat poboru podatków, na aparat poboru danin publicznych, a która to instytucja, jeżeli uda nam się ją powołać, pozwoli radykalnie zmniejszyć te koszty. Te koszty to nie tylko utrzymanie urzędów. Oprócz urzędów skarbowych, izb skarbowych, urzędów celnych jest prawie 400 urzędników Ministerstwa Finansów zajmujących się poborem podatków, mamy tu sądy administracyjne obciążone sprawami podatkowymi, których rocznie jest około 20 tys. Mamy dramatyczne dane statystyczne dotyczące tego, jak wyglądają koszty błędów aparatu skarbowego, wynikające z tego, jak on obecnie funkcjonuje i jak on funkcjonował w ostatnich latach. Zgodnie z raportem ˝Tax Administration in OECD Countries˝ za 2010 r. koszt poboru podatków w Polsce wynosił 1,72 zł na każde 100 zł dochodów podatkowych, to jest dwa razy drożej, dwa razy gorzej niż w Niemczech, bo u nich za każde 100 euro podatków zabiera się 79 eurocentów. Dane, które wykorzystaliśmy, żeby uzasadnić tę ustawę, uzyskaliśmy ze źródła, do którego nie mamy w pełni zaufania, ale z braku lepszego musieliśmy je uszanować, otrzymaliśmy je od ministra finansów. Ot, co wynika z tych danych. Z odpowiedzi ministra finansów na nasze interpelacje wynika, że w trakcie ostatnich trzech lat urzędy skarbowe wydały ponad 4 tys. wadliwych decyzji administracyjnych o łącznej wartości 2,5 mld zł. Z tytułu samych odsetek i kosztów postępowań skarbowych w tych sprawach Skarb Państwa stracił prawie 300 mln zł. Liczba orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych oraz orzeczeń NSA uchylających decyzje organów skarbowych i celnych w 2009 r. to 2039, a w kolejnych latach było ich 1602 i 1554. Ile wyniosły nienależnie pobrane podatki? W roku 2009 - 1464 mln, w kolejnym roku - 566 mln, w następnym - 485 mln. Według danych ministerstwa błędne decyzje z tytułu samych odsetek kosztowały nas: w roku 2009 - 95 mln, prawie 96 mln, później były to 72 mln, a w 2011 r. skok - prawie 118 mln zł. To są poważne pieniądze. Tu nie mówimy tylko o tych kwotach, o które ubożsi są podatnicy ze względu na błędy aparatu skarbowego. Wadliwie działający aparat skarbowy to przede wszystkim tragedie ludzkie. Błędy, o których tu mówimy, to niszczenie firm, niszczenie przedsiębiorców, niszczenie pracodawców, niszczenie miejsc pracy. Znamy bardzo skandaliczne, spektakularne przykłady nagłaśniane przez media. Sprawa pana Romana Kluski, zniszczonego przez aparat skarbowy, sprawa ta położyła jedną z najprężniejszych spółek - Optimus. Spółka JTT z Wrocławia, której aparat skarbowy musiał zapłacić samego odszkodowania kilkadziesiąt milionów, czyli więcej niż przez całą kadencję kosztowałby nas urząd rzecznika praw podatnika. To są sprawy, o których media informują prawie codziennie - nazwiska, osoby pokrzywdzone, ich tragedie. To jest coś, czego skalę musimy radykalnie zmniejszyć. Pada tutaj pytanie, co w takich sprawach może zrobić taki urząd jak rzecznik praw podatnika, jakie miałby mieć kompetencje. Kompetencje te należy podzielić na kilka grup, na kilka typów. Pierwsza, podstawowa, to jest możliwość angażowania się w konkretne postępowania skarbowe, konkretne postępowania podatkowe na zasadach analogicznych jak w przypadku rzecznika praw obywatelskich. Druga kompetencja, szalenie istotna, to jest możliwość występowania do ministra finansów o udzielenie powszechnie obowiązujących interpretacji prawa podatkowego, wykładni prawa podatkowego i robienie zestawień tych interpretacji, które w imieniu ministra wydają poszczególne izby skarbowe, które w takich samych stanach faktycznych, w takim samym stanie prawnym radykalnie się różnią - krótko mówiąc, działanie na rzecz tego, żeby w Polsce, w państwie polskim wszyscy przedsiębiorcy przy tym samym prawie konkurujący takie same płacili podatki. Mamy z tym problem. Co jakiś czas media donoszą, i nie są to odosobnione przypadki, że jeśli chodzi o już w chwili obecnej kilkaset tysięcy wydanych interpretacji prawa podatkowego, urzędnicy zajmują radykalnie różne stanowiska w tej samej sprawie. Podobny problem mają sądy. Sądy, sędziowie mają problem z prawem podatkowym, którego poziom jest dramatycznie niski, które jest dramatycznie słabe, bardzo często się zmienia. Przygotowanie takich zestawień różnic w praktyce działalności ministra finansów, różnic w orzecznictwie, analityka, prowadzenie analityki tego, robienie czegoś, czego nikt nie robi w chwili obecnej, i wyciąganie z tego wniosków co do zmian prawa, co do naprawy systemu podatkowego to jest bardzo istotna kompetencja, którą miałby rzecznik praw podatnika. Powołanie urzędu rzecznika praw podatnika to jest szansa na radykalne zmniejszenie obecnej dysproporcji, która występuje między nami, parlamentarzystami, posłami, a ministrem finansów po drugiej stronie, który ma zawsze wsparcie kilkuset urzędników pracujących u niego w ministerstwie i tysięcy, właściwie dziesiątków tysięcy pracujących w aparacie skarbowym. Dobrze byłoby, żeby podczas debat na temat tworzenia nowego prawa, nowych ustaw oprócz siedzącej armii urzędników z ministerstwa w danym momencie siedzieli przedstawiciele urzędu, który ma cele inne niż fiskalne. Bo wszyscy doskonale wiemy - i nie jest to wada tylko i wyłącznie obecnego ministra finansów, to jest problem systemowy - że każdy minister finansów, mając różne cele przy stanowieniu prawa podatkowego, przy egzekwowaniu prawa podatkowego ma jeden cel podstawowy, któremu jest najbardziej wierny, do którego z automatu jest najbardziej przekonany, to jest cel fiskalny, tym celem jest po prostu zebranie podatków, zebranie naszych pieniędzy, i jest gotów często akceptować łamanie prawa przez podległe mu organy. Dlaczego? Dlatego że często procesy w sprawach podatkowych trwają lata i dany minister finansów łudzi się, ma nadzieję, że jak ta bomba wreszcie wybuchnie, tragedia się wydarzy, to jego już wtedy nie będzie, to nie w jego rękach ona wybuchnie. Te bomby to są sprawy przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości. Zaczynają się one zazwyczaj za kadencji jednego ministra, są rozstrzygane za kadencji innego ministra, kto inny płaci za błędy swoich poprzedników. Te bomby to są sprawy przegrywane z podatnikami przed sądami administracyjnymi, przed sądami powszechnymi. Tych bomb jest niestety wiele, żeby nie powiedzieć: bardzo wiele. Te tysiące spraw podatkowych podrywają autorytet państwa, podrywają zaufanie podatników do wymiaru sprawiedliwości, który często nie daje sobie rady z prawem podatkowym takiej jakości jak to obecnie obowiązujące. Rzecznik praw podatnika to urząd, który daje nam szansę na cywilizacyjne zmiany. To urząd, który, jeżeli spełni pokładane w nim nadzieje, jeżeli zmieni tylko o kilka procent nieefektywność funkcjonowania aparatu skarbowego, o kilka procent zmniejszy liczbę spraw, które są niesłusznie wszczynane przeciw podatnikom, zarobi na siebie z nawiązką. Nie ma chyba drugiej takiej inwestycji, jeżeli chodzi o funkcjonowanie państwa, z której zwrot może być tak głęboki, tak duży, tak ewidentny jak w przypadku rzecznika praw podatnika. Wiele jest cytatów, wiele jest mądrych myśli dotyczących tego, jak funkcjonują podatki, czym są podatki. ˝Jest tylko jeden sposób, by zabić kapitalizm: podatki, podatki i jeszcze raz podatki˝. To zdanie z ˝Kapitału˝ Karola Marksa. Takich zdań jest wiele. Mark Twain mówił, że różnica między preparatorem zwierząt a poborcą podatkowym jest taka, że preparator zwierząt zdziera tylko skórę. Urząd skarbowy, aparat skarbowy bardzo często po prostu niszczy firmy, które są podstawowymi pracodawcami w danym powiecie, w danym mieście, w danej miejscowości. Władza podatkowania to jest niestety w naszym przypadku, w przypadku naszych urzędów bardzo często, zbyt często władza niszczenia. Powstają całe programy telewizyjne, które są, można powiedzieć, serialami, w których pokazuje się tylko i wyłącznie ludzi zniszczonych przez urzędy, przede wszystkim przez urzędy właśnie podatkowe. Ruch Niepokonanych, ruch ludzi, którzy zostali zniszczeni przez aparat skarbowy, którzy później zostali oczyszczeni z zarzutów, którzy czasami uzyskali odszkodowania, a czasami nie, to jest ruch ludzi, co do którego, mam nadzieję, wszyscy chcielibyśmy, by był jak najmniej liczny, by tych osób było jak najmniej. Bardzo często ludzie ci nie mają do kogo się zwrócić, do kogo pójść po pomoc. Zwracają się do biur poselskich, zwracają się do rzecznika praw obywatelskich, zwracają się najczęściej przede wszystkim do mediów. Chcielibyśmy, by ci ludzie mieli swojego rzecznika. My sami, którzy też jesteśmy podatnikami, chcielibyśmy mieć gdzie pójść, do kogo się zwrócić, gdy mamy problemy z aparatem skarbowym - z aparatem skarbowym, którego patologie są znane, a na które się nie reaguje. Urząd skarbowy w Gdańsku, w którym rozliczał się pan P. i spółka Amber Gold, to jest urząd, który jest, jak wynika ze statystyk, jednym z gorszych urzędów w Polsce. Jedna z najwyższych liczb spraw przegrywanych przed sądami administracyjnymi, spraw przegrywanych, oddalanych na poziomie izby skarbowej. Ta wiedza była powszechna od wielu lat. Tragedia, oszustwo wielu ludzi przez pana P. i przez firmę Amber Gold - dopiero to musiało doprowadzić do zmian personalnych. Lata, podczas których widziano, że są problemy i personalne, i instytucjonalne związane z funkcjonowaniem tego urzędu, nie wystarczyły, by dokonać jakichkolwiek zmian. Takich urzędów skarbowych, izb skarbowych, izb celnych, w których są problemy, jest naprawdę wiele. Chcielibyśmy jako posłowie wnioskodawcy, by w tej Izbie okresowo mogło być przedstawiane sprawozdanie rzecznika praw podatnika dotyczące tego, jak są przestrzegane prawa podatnika, dlaczego jesteśmy za Zimbabwe, jeżeli chodzi o ochronę praw podatnika. Jeżeli piłkarska reprezentacja Polski według zestawień FIFA, UEFA klasyfikuje się wśród innych reprezentacji na 50., 60. pozycji, a wszyscy doskonale wiemy, co to oznacza na boisku, to tym bardziej wstydliwe jest to, że mamy 127 pozycję, jeżeli chodzi o ochronę praw podatnika. To jest liczba hańby i powinniśmy zrobić, co się da, żeby w tym zestawieniu Banku Światowego doszlusować chociażby do poziomu Bangladeszu, wejść do pierwszej setki. Mamy nadzieję, że powołanie tego rodzaju urzędu, który miałby kosztować promil kosztów funkcjonowania aparatu skarbowego, a z którego funkcjonowania pożytki mogłyby być zdecydowanie, wielokrotnie wyższe niż generowane przez niego koszty, to coś, co się zdarzy, coś, co będzie miało miejsce. Mamy nadzieję, że w tej Izbie będziemy mogli takiemu rzecznikowi zadawać pytania i słuchać jego informacji o tym, jakie mamy problemy z polskim prawem podatkowym i co robić, by to zmienić, jakie mamy problemy z funkcjonowaniem poszczególnych urzędników i urzędów i nie będziemy musieli seryjnie wysyłać interpelacji, zapytań, interwencji w obronie tych osób, w których przypadku prawa podatnika są łamane. Jeden z polityków kanadyjskich powiedział coś, co powinno nas poruszyć, zwłaszcza biorąc pod uwagę naszą sytuację demograficzną: od podatków ucieka za granicę co najmniej tylu ludzi, ilu ucieka od dyktatorów, i nie tylko dlatego, że te podatki są wysokie i niesprawiedliwe (jak w Polsce), ale też dlatego, że toczą się postępowania podatkowe, co do których ludzie nie mają poczucia, że one się zakończą sprawiedliwym wyrokiem, sprawiedliwym rozsądzeniem, bo po prostu materia jest na tyle skomplikowana i na tyle różne jest orzecznictwo w tym samym stanie, że sąd właściwie, krótko mówiąc, do końca czasami nie wie, jak orzec. Mamy nadzieję, że to pierwsze czytanie ustawy o rzeczniku praw podatnika, nawet jeżeli większość rządowo-koalicyjna postanowi odrzucić nasz projekt, bo nie podziela naszych wątpliwości, nie zakończy sprawy, nie zakończy się ona na pierwszym czytaniu, ale że to będzie okazja do rzetelnej dyskusji na temat poziomu ochrony praw podatnika, że to będzie dyskusja, do której będziemy mogli zaprosić organizacje przedsiębiorców, organizacje pokrzywdzonych podatników. Ten projekt powstał dwa lata temu, został zgłoszony do Sejmu poprzedniej kadencji, niestety nie był procedowany. Przed zgłoszeniem go w tej kadencji poddaliśmy go szerokiej debacie społecznej, debacie publicznej, konsultacjom, powstała strona www.rzecznikpodatnikow.pl, powstała strona informująca o przedłożeniach projektu. Dostaliśmy kilkanaście propozycji zmian do tej ustawy od kilkunastu organizacji przedsiębiorców, tych najpoważniejszych, jak PKPP Lewiatan, i wielu innych. Wszystkie z tych poprawek, wszystkie z tych postulatów uwzględniliśmy, bo były słuszne, roztropne, wręcz, można powiedzieć, oczywiste. Mamy nadzieję, że ten głos przedsiębiorców i podatników będzie głosem, z którym będziecie chcieli, szanowni państwo, polemizować, dyskutować, że będziecie gotowi podjąć z nami decyzję o powołaniu tego urzędu chociaż na jedną kadencję, ponieważ ustawa zawiera dosyć nowatorskie rozwiązanie w polskim prawie, szeroko stosowane w krajach anglosaskich, tzw. sunset clause -˝klauzulę zachodzącego słońca˝. Ten urząd powołujemy na jedną kadencję i jeżeli on się obroni, będzie funkcjonował, okaże się ewidentnie, że warto mieć takiego urzędnika, który występuje w taki sposób w takich sprawach, to przedłużymy jego mandat. To nie jest urząd, który stworzymy, a kiedyś będzie trzeba go zlikwidować, bo nie będzie działał. Nie, dajemy mandat na jedną kadencję osobie, której parlament powierzy pełnienie tej funkcji, i jeżeli ona spełni nadzieje pokładane w tym urzędzie, w tej instytucji, która sprawdziła się na świecie, sprawdziła się w kilkudziesięciu państwach świata, w większości państw OECD, to w tym momencie będziemy w stanie z dumą powiedzieć, że coś nam się udało, że zrobiliśmy coś z pożytkiem dla podatników. Nie ma zmian systemowych, poprawiających pozycję praw podatników, nie ma radykalnych zmian, zapowiadanych w exposé 5 lat temu przez premiera Donalda Tuska, który obiecywał radykalne uproszczenie prawa podatkowego. Obiecywał, że podatki będą szły systematycznie i być może powoli, ale tylko w jednym kierunku, w dół. Obiecał nam wtedy, że będzie lepiej, że poziom krzywdy podatników radykalnie się zmniejszy, zmieni. Niestety, jesteśmy cały czas za Zimbabwe. Nawet jeżeli pewne zmiany w naszym aparacie skarbowym zachodzą w dobrym kierunku, bo tak też się zdarza, to inne państwa, z którymi jednak konkurujemy o kapitał, ludzi, którzy chcieliby pracować w Polsce, zmieniają się w większym tempie, szybciej, efektywniej. To nie dlatego gorzej wypadamy, że dostajemy mniej punktów, tylko dlatego jesteśmy na tak złej pozycji, że reszta świata zmienia się szybciej, idzie prędzej w dobrym kierunku. Mam nadzieję, że te 7 mln na ochronę praw podatnika, precyzyjne zakreślenie celu funkcjonowania takiego urzędu, poprawa, poparcie środowiska przedsiębiorców i osób pokrzywdzonych przez aparat skarbowy to są wystarczające argumenty, by uchwalić funkcjonowanie takiej instytucji, a przynajmniej by nie zabić tego projektu w pierwszym czytaniu, by dopuścić debatę nad tym projektem w podkomisji sejmowej, która pracowałaby merytorycznie i dałaby szansę wypowiedzieć się stronie społecznej. Dlatego bardzo serdecznie wszystkich państwa proszę o wsparcie wnioskodawców i o merytoryczną debatę nad tym rozwiązaniem. Dziękuję bardzo.