Mówca: Józef Zych
Data: 2015-09-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Panie Prezesie! Wysoki Sejmie! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego po zapoznaniu się z ˝Informacją o działalności sądów administracyjnych w 2014 roku˝ z najwyższym uznaniem odnosi się do działalności sądownictwa administracyjnego. Przypominam sobie czas, kiedy to w środowiskach prawniczych zastanawialiśmy się, jak ukształtować ustrój sądownictwa. Były obawy, czy utworzenie sądów administracyjnych to będzie to, czego społeczeństwo oczekuje, zastanawiano się, czy w sądach powszechnych nie powinny być wydziały do spraw prawa administracyjnego. Dziś z dużą satysfakcją mogę stwierdzić, że oczekiwania społeczne zostały w pełni zaspokojone. Oczywiście jest to również swoista zasługa związana z tym, iż mieliśmy szczęście, że na czele Naczelnego Sądu Administracyjnego stali zawsze wybitni prawnicy. To ma ogromny wpływ na budowanie autorytetu. Pan prezes był uprzejmy poruszyć bardzo ważne zagadnienie, mianowicie jednolitości orzecznictwa, a także form, w jakich dąży się, a w każdym razie Naczelny Sąd Administracyjny dąży, do tej jednolitości. Chciałbym zwrócić uwagę na bardzo ważną rzecz, a mianowicie na troskę o to, żeby to orzecznictwo było nie tylko jednolite, ale żeby ono przede wszystkim odzwierciedlało tendencje m.in. Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. Otóż wielokrotnie spotykałem się z tym, że i Trybunał Konstytucyjny, i Sąd Najwyższy sięgają po orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. I to jest bardzo istotna sprawa - dążenie do jednolitości w orzecznictwie. W związku z tym na szczególne podkreślenie zasługuje fakt utworzenia bazy wyroków. Okazuje się, że sądy powszechne niestety do dnia dzisiejszego nie mają takich baz. Oczywiście jest baza w Sądzie Najwyższym, w sądach apelacyjnych, niektórych sądach okręgowych i niektórych rejonowych. Mogę o tym śmiało mówić, bo od kilku lat na co dzień analizuję orzeczenia sądownictwa powszechnego dotyczące prawa cywilnego. A zatem jest to ogromna pomoc nie tylko dla organów administracji sądów niższych instancji, ale również dla sądownictwa powszechnego. Panie i Panowie! Pan prezes był uprzejmy również zwrócić uwagę na zjawisko, które występuje nie tylko w NSA, ale także w sądach powszechnych, a mianowicie nie zawsze sądy niższych instancji podporządkowują się czy, inaczej mówiąc, nie zawsze uwzględniają stanowiska sądów wyższej instancji. Mamy do czynienia w tej chwili z takim zagadnieniem szczególnie wtedy, gdy chodzi o bardzo trudne problemy prawa cywilnego. Rzecz jasna, pan prezes wskazał nam tutaj formy przeciwdziałania, m.in. poprzez wywoływanie uchwał, które wiążą, gdyż wiemy, że indywidualne wyroki przecież nie wiążą, niemniej taka jest tendencja w wielu przypadkach, zaznacza się ona we wszystkich sądach. I, co najgorsze w tym wszystkim, okazuje się, że bardzo często stanowiska są w pełni uzasadnione, a nagle sąd niższej instancji, mogę podać wiele przykładów takich sądów rejonowych, idzie w zupełnie innym kierunku. Jeżeli chodzi o sądownictwo powszechne, takim istotnym problemem jest np. liczenie początkowego terminu dochodzenia roszczeń. Nie dość, że Izba Cywilna Sądu Najwyższego wyraziła w różnych składach co najmniej sześć różnych poglądów, to jeszcze sądy niższej instancji wymyślają zupełnie inne sytuacje. A więc ta troska o jednolitość orzecznictwa jest sprawą bardzo ważną. Oczywiście zdajemy sobie w pełni sprawę z trudności, jakie napotyka sądownictwo administracyjne, jeżeli chodzi o podatki. Wiemy, że bardzo często dokonywano zmian w przepisach. Występuje jeszcze jedno zagadnienie, które musiało się na tym odbić. Otóż pamiętamy, że niegdyś Ministerstwo Finansów było upoważnione do stosowania jednolitej wykładni, która wiązała organy administracji państwowej. Kiedy zrezygnowano z tego, okazało się, że urzędy skarbowe i izby skarbowe nawet w identycznych sytuacjach stosują różne rozwiązania. Rozwiązaniu tego problemu służy próba powołania w Lesznie instytucji do stosowania wyjaśnień. Jednak dorobek na tym odcinku, jeżeli chodzi o Naczelny Sąd Administracyjny, jest ogromny, i można śmiało powiedzieć, że gdybyśmy chcieli analizować wkład sądownictwa powszechnego i naczelnego Sądu Administracyjnego, to z punktu widzenia interesu obywatela Naczelny Sąd Administracyjny i sądownictwo administracyjne w całości odgrywają najważniejszą rolę. Osobiście ogromnie się cieszę z jednej rzeczy, mianowicie że dostrzega się tę potrzebę wzajemnego wykorzystywania orzeczeń. Panie prezesie, ostatnio brałem udział w dyskusji na temat przyszłości sądownictwa administracyjnego, w której rozważaliśmy m.in. problem, czy nie nadszedł albo nie nadchodzi czas na to, żeby w Sądzie Najwyższym powołać izbę prawa administracyjnego, jakkolwiek byśmy ją nazwali. Oczywiście to zależy przede wszystkim od oceny samego Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów wojewódzkich, niemniej jednak są takie tendencje, również w sensie pozytywnym, bo chodzi o to, że ranga Naczelnego Sądu Administracyjnego jest tak wysoka, równa Sądowi Najwyższemu. Dziękując, panie prezesie, za tę wspaniałą dotychczasową działalność, życzę, żeby sądownictwo administracyjne rozwijało się tak szybko, tak dobrze i w tak pozytywnym kierunku jak dotychczas. Jak pani poseł była uprzejma powiedzieć, dostrzegaliśmy w Sejmie ten problem, gdy zmienialiśmy ustawę o procedurze, widzieliśmy te niebezpieczeństwa i tę samowolę organów administracji. Sam miałem do czynienia z takimi przypadkami, że były cztery orzeczenia sądu wojewódzkiego w tej samej sprawie, a organ w ogóle się tym nie przejmował i za każdym razem robił to samo. W pewnym sensie położyliśmy temu tamę, ale problemów jest jeszcze bardzo dużo. Dziękuję. (Oklaski)