Mówca: Sprawozdawca Radosław Witkowski
Data: 2012-12-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej przedstawię sprawozdanie dotyczące senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym - druk źródłowy nr 493. Powyższy druk został skierowany do Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, a komisja wniosła go do rozpatrzenia przez stałą podkomisję do spraw ustroju samorządu terytorialnego, która obradowała na dwóch posiedzeniach. Senat w projektowanej ustawie proponował dwa obszary zmian. Pierwszy dotyczy wykonania obowiązku dostosowania systemu prawa do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2003 r., natomiast drugi dotyczy propozycji podwyższenia progu z 10 do 15% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy, na wniosek których przeprowadza się referendum w sprawie odwołania organu gminy niebędącej miastem na prawach powiatu. Wysoka Izbo, zacznę od drugiego obszaru, bowiem podkomisja przyjęła wniosek o skreśleniu zmiany odnoszącej się do tego, iż referendum w sprawie odwołania organu gminy przeprowadza się na wniosek co najmniej 15% uprawnionych do głosowania w gminie - przypominam, że dotyczy to gminy niebędącej miastem na prawach powiatu - pozostając przy progu 10%. W tym przypadku poważne wątpliwości rodził fakt braku przesłanek do różnicowania gmin w zakresie przeprowadzania referendum na gminy będące i niebędące miastami na prawach powiatu. Wniosek został uwzględniony na dalszym etapie prac przez Komisję Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. Pierwszy obszar zmian wniesionego przez Senat projektu ustawy dotyczy z kolei kwestii wykonania obowiązku dostosowania systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2003 r. stwierdzającego zgodność przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym z konstytucją. Podkomisja uznała, że proponowane rozwiązania wychodzą naprzeciw rozstrzygnięciom Trybunału Konstytucyjnego oraz pozostają w zgodzie z istotą ustroju samorządu terytorialnego. Mając na uwadze konieczność wykonania wyroku trybunału, kierując się brzmieniem sentencji i uzasadnienia wyroku, proponuje się, aby w ustawie o referendum lokalnym znowelizować art. 2. Propozycja ta oparta jest o poniższe wskazania wywiedzione z uzasadnienia wyroku. Po pierwsze, referendum może być przeprowadzone także w sprawach, które nie mieszczą się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki. Po drugie, referendum nie musi polegać na rozstrzyganiu sprawy, lecz także na wyrażaniu stanowiska. Dotyczy to referendum opiniodawczego i konsultacyjnego. I po trzecie, referendum powinno być dopuszczalne co najmniej w istotnych sprawach dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących daną wspólnotę. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ważne jest przede wszystkim uzupełnienie tego, że referendum może być przeprowadzone także w sprawach, które nie mieszczą się w zakresie zadań i kompetencji organów gminy. Wyraźnie określa to przesłanki do przeprowadzenia referendum opiniodawczego i konsultacyjnego, co znajduje swój wyraz w art. 1 - zmiany 1. i 2. projektowanej ustawy. Zmiana jest zasadnicza, bo do tej pory do przeprowadzenia referendum potrzebne było spełnienie dwóch warunków. Sprawa musiała dotyczyć wspólnoty mieszkańców i jednocześnie mieścić się w zakresie zadań i kompetencji jednostki, co skutecznie wielokrotnie blokowało przeprowadzenie referendum i ograniczało zawarte w art. 170 konstytucji prawo do decydowania przez członków wspólnoty o sprawach jej dotyczących. W odniesieniu do obowiązującego stanu prawnego proponuje się także uzupełnienie katalogu spraw, w zakresie których mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego będą mogli wyrazić swoją wolę w drodze głosowania o rozstrzyganie w drodze referendum istotnych spraw dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących wspólnotę. Jak można przyjąć, przepis ten oddaje intencje Trybunału Konstytucyjnego. Projekt dokonuje też pewnych zmian o charakterze redakcyjnym. Mianowicie w art. 2 ust. 2 wyraźnie przewiduje możliwość przeprowadzenia referendum w sprawie samoopodatkowania. Nie jest to nowość normatywna, ponieważ taka możliwość na poziomie gminy wynika już z innych obowiązujących przepisów. Chodziło tylko o to, aby wyrazić to w przepisie ogólnym. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W pracach podkomisji przyjęliśmy także kilka poprawek, które miały charakter redakcyjno-legislacyjny. Sprawozdanie podkomisji zostało następnie przyjęte przez Komisję Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej i w imieniu Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej wnoszę o przyjęcie przedstawionego projektu ustawy. Dziękuję. (Oklaski)