Mówca: Sprawozdawca Halina Rozpondek
Data: 2012-12-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! W imieniu Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej przedstawiam sprawozdanie komisji zawarte w druku nr 550 z prac nad poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych (druk nr 497) oraz poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych, samorządzie gminnym, samorządzie powiatowym i samorządzie województwa (druk nr 498). Komisja, a wcześniej powołana przez nią podkomisja pracowały na bazie druku nr 498. W przedstawionym sprawozdaniu proponujemy zmianę tytułu ustawy na ustawa o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych oraz niektórych innych ustaw. Projekt ustawy o zmianach wyżej wymienionych ustaw przewiduje trzy bloki rozwiązań. Pierwszy blok dotyczy burmistrzów dzielnic miasta stołecznego Warszawy, ich zastępców i członków zarządów dzielnic. Proponujemy zmianę w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o pracownikach samorządowych, w której do zapisu o pracownikach samorządowych zatrudnionych na podstawie wyboru proponujemy dodać po lit d lit. ew brzmieniu: ˝w urzędzie m. st. Warszawy: burmistrz dzielnicy m. st. Warszawy, zastępca burmistrza dzielnicy m. st. Warszawy i pozostali członkowie zarządu dzielnicy m. st. Warszawy˝. Wyżej wymienieni burmistrzowie, ich zastępcy oraz członkowie dzielnic miasta stołecznego Warszawy są dotychczas zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Stanowi to problem związany zarówno z kwestią zatrudnienia w okresie pomiędzy wyborem a zawarciem z nimi umowy o pracę, jak i po zakończeniu kadencji. Stanowiska burmistrzów dzielnic miasta stołecznego Warszawy, ich zastępców oraz członków dzielnic są funkcjami z wyboru, wprawdzie z pośredniego, ale wyboru. Zgodnie z ustawą o ustroju miasta stołecznego Warszawy, jej art. 10, są oni wybierani przez rady dzielnic w głosowaniu tajnym. Podobnie wybiera się dzisiaj marszałków województwa, wicemarszałków i członków zarządu województwa, starostów, wicestarostów i pozostałych członków zarządu powiatu. Przed 2002 r. tak wybierano wójta, burmistrza, prezydenta miasta, ich zastępców i członków zarządu. Z wyżej wymienionymi zawiera się umowę o pracę na podstawie wyboru. Stosunek pracy z wyboru jest kadencyjny i wiąże się z okresem pełnienia mandatu. Po jego wygaśnięciu stosunek pracy rozwiązuje się z mocy prawa. Działalność organów samorządów jest kadencyjna, w tym także samorządu miasta stołecznego Warszawy. Ta zmiana jest więc bardzo zasadna. Z tą zmianą wiążą się także inne, zarówno w ustawie o pracownikach samorządowych, jak i w ustawie o ustroju miasta stołecznego Warszawy, o czym w dalszej części sprawozdania. Drugi blok zmian dotyczy stanowiska sekretarza gminy, powiatu i województwa. Zatrudnienie sekretarza zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych następuje na podstawie naboru otwartego i konkurencyjnego. Wymagany jest co najmniej 4-letni staż pracy na stanowisku urzędniczym, w tym 2-letni na kierowniczym stanowisku urzędniczym. Jego zatrudnienie następuje na podstawie umowy o pracę. Kierownik urzędu samorządowego może upoważnić sekretarza do wykonywania w jego imieniu zadań z zakresu organizacji urzędu i realizowania polityki zarządzania zasobami ludzkimi. W praktykę samorządową związaną z zatrudnianiem sekretarza wkradł się jednak proceder zatrudniania go poprzez powierzanie obowiązków. Nie stosuje się wówczas otwartego naboru, nie zwraca się uwagi na wymogi ustawowe ani nie jest określony termin powierzania obowiązków. To ważne stanowisko samorządowe jest piastowane często przez osoby niespełniające kryteriów ustawowych. Aby ten proceder wyeliminować, w projekcie ustawy proponujemy zmiany w art. 5 ustawy o pracownikach samorządowych, w którym dodaje się po ust. 1 ust. 1a w brzmieniu: ˝Nabór kandydatów na wolne stanowisko sekretarza przeprowadza się nie później niż w ciągu 3 miesięcy od zwolnienia stanowiska˝, a także ust. 1b: ˝Obsadzenie stanowiska sekretarza nie może nastąpić w drodze powierzenia pełnienia obowiązków. Przepisu art. 21 nie stosuje się˝. Zmiany te pozwolą na jasną interpretację przepisów art. 5 i uniemożliwią zatrudnianie sekretarza poza naborem i wymaganymi kwalifikacjami czy powierzanie jego obowiązków osobom bez odpowiednich uprawnień. Sekretarz jest bowiem najważniejszym urzędnikiem samorządowym i należy dotrzymać wszelkich procedur i staranności w jego zatrudnieniu. Trzeci blok problemów zmienianych ustawą dotyczy wymogów niekaralności pracowników samorządowych i egzekucji tychże przepisów. Ustawa o pracownikach samorządowych w art. 6 określa wymogi, jakie powinny spełniać osoby będące pracownikami samorządowymi ogólnie, a także oddzielnie wymogi wobec pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie wyboru i powołania, oraz oddzielnie wobec pracowników samorządowych zatrudnianych na podstawie umowy o pracę. Projekt ustawy zakłada włączenie do grupy pracowników samorządowych, którym są stawiane określone wymogi zatrudnienia plus nieskazanie prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe doradców i asystentów. Jest to zmiana zapisu art. 6 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych. Stanowiska te nie są w obecnej ustawie obarczone szczególnymi wymaganiami oprócz czasu pełnienia tej funkcji na okres pełnienia kadencji odpowiednio wójta, burmistrza, prezydenta, starosty i marszałka. Pozycja doradców i asystentów w urzędach samorządowych jest znacząca, bowiem najczęściej pracują oni u boku samych kierowników urzędów, mają dostęp do ważnych informacji i wykonują odpowiedzialne zadania. Stąd powinni oni cieszyć się między innymi nieposzlakowaną opinią i nie być karani prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Kolejnym ważnym problemem w tym bloku zmian ustawowych jest kwestia egzekucji przyjętych rozwiązań związanych z niekaralnością. W obecnie obowiązujących przepisach brak jest regulacji, które nakazywałyby wprost podjęcie działań dotyczących pracowników samorządowych skazanych prawomocnym wyrokiem. Wobec powyższego proponuje się dodanie w ustawie o pracownikach samorządowych nowego art. 6a regulującego tę kwestię w ten sposób, że w przypadku skazania pracownika samorządowego, w stosunku do którego jest wymagana niekaralność, prawomocnym wyrokiem sądu, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego lub związku jednostek samorządu terytorialnego albo podmiot wykonujący czynności z zakresu prawa pracy odwołuje go lub rozwiązuje z nim umowę o pracę za wypowiedzeniem najpóźniej po upływie miesiąca od dnia, w którym uzyskał informację o fakcie prawomocnego skazania. W trakcie prac podkomisji do poprawek dodano zapis dyscyplinujący także obok organów do tego zobowiązanych podmiot wykonujący czynności z zakresu prawa pracy, dając tym samym organowi nadzorczemu możliwość wydania rozstrzygnięcia w formie zarządzenia zastępczego wobec podmiotu, który nie jest organem. Jest to marszałek, starosta, kierownik jednostki. Poprawkę tę zastosowano także w innych zapisach artykułów ustawy o pracownikach samorządowych i w innych ustawach, między innymi w samorządowych ustawach ustrojowych dotyczących tej kwestii. W prezentowanym sprawozdaniu z prac nad ustawą o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych w art. 1 znalazły się także inne zmiany związane w sposób istotny z ideą przedstawianego projektu ustawy o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych i niektórych innych ustaw. I tak w art. 12 ust. 1 obowiązującej ustawy precyzuje się definicję wolnego stanowiska urzędniczego, na które zgodnie z przepisami ustawy nie został przeniesiony pracownik samorządowy zatrudniony na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym stanowisku urzędniczym, posiadający kwalifikacje wymagane na danym stanowisku, lub nie został przeprowadzony na to stanowisko nabór albo na którym mimo przeprowadzonego naboru nie został zatrudniony pracownik. W artykule tym zmiana polega na wykreśleniu w ust. 1 wyrazów ˝danej jednostki lub na które nie został przeniesiony inny pracownik samorządowy˝ i wnioskodawcy projektu są przekonani, że zmiana ta usuwa wszelkie wątpliwości związane z możliwością awansu w drodze przeniesienia pracownika na stanowisko urzędnicze. Obecny zapis był często wykorzystywany do przenoszenia na stanowisko urzędnicze bez przeprowadzania naboru innych pracowników samorządowych, np. doradcy czy asystenta lub pracownika obsługi. Ze zmianą w art. 12 ust. 1 wiąże się także zmiana art. 20 ustawy o pracownikach samorządowych. Dodaje się w nim ust. 2 w brzmieniu: ˝Awans wewnętrzny może zostać dokonany jedynie w ramach tej samej grupy stanowisk, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1-3˝. Wskazanie, że awans wewnętrzny może odbyć się tylko w granicach danej grupy stanowisk, stanie się jasną interpretacją tego przepisu. Kolejna proponowana zmiana w art. 1 projektu ustawy dotyczy art. 40 ustawy o pracownikach samorządowych. Proponujemy dodać do katalogu stanowisk, których pełnienie wiąże się z odprawą po rozwiązaniu stosunku pracy wraz z upływem kadencji, stanowisk burmistrza dzielnicy m.st. Warszawy, jego zastępców i członków zarządów dzielnic. Art. 2, 3 i 4 przedkładanej ustawy o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych oraz niektórych innych ustaw zawierają zmiany w samorządowych ustawach ustrojowych: o samorządzie gminnym - art. 98a, o samorządzie województwa - art. 86a, o samorządzie powiatowym - art. 85a. W tych artykułach związanych z konsekwencjami niestosowania się do ustawy o ograniczeniu działalności gospodarczej z dnia 21 sierpnia 1997 r. dodaje się po ust. 1 ust. 1a o treści: ˝Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do obowiązków, o których mowa w art. 6a ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych˝. Przypomnę, że chodzi tu o niekaralność tychże pracowników. Art. 5 przedkładanego projektu ustawy zawiera zmiany w ustawie z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy. Po art. 10 dodaje się art. 10a wskazujący, że funkcji burmistrza dzielnicy, zastępcy burmistrza dzielnicy i członka zarządu dzielnicy m.st. Warszawy nie można łączyć z członkostwem w zarządzie innej dzielnicy, członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego, zatrudnieniem w administracji rządowej i mandatem posła lub senatora. W art. 6 projektu ustawy wprowadzono propozycję zapisu wskazującą, kiedy stosunki pracy burmistrza dzielnicy m.st. Warszawy, zastępcy burmistrza dzielnicy oraz pozostałych członków zarządu dzielnicy m.st. Warszawy zatrudnionych na podstawie umowy o pracę przekształcają się w stosunki pracy na podstawie wyboru, czyli pierwszego dnia trzeciego miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia niniejszej ustawy. Art. 7 projektu ustawy zawiera jasny zapis, że nabór na wolne w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy stanowisko sekretarza przeprowadza się nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Art. 8 ust. 1 projektu ustawy zawiera zapis regulujący konsekwencje w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, osób wymienionych w art. 6a ustawy o pracownikach samorządowych. Właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego lub związku jednostek samorządu terytorialnego albo podmiot wykonujący czynności z zakresu prawa pracy wobec pracownika samorządowego odwołuje go lub rozwiązuje z nim umowę o pracę po upływie miesiąca od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Ust. 2 mówi, że przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio w przepisach ustaw zawartych w art. 2-4 niniejszego projektu ustawy, czyli ustaw: o samorządzie gminnym, o samorządzie województwa i o samorządzie powiatowym. Art. 9 zawiera przepis o wejściu ustawy w życie pierwszego dnia trzeciego miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia. Zmiany zaproponowane w przedkładanym sprawozdaniu z prac nad projektem ustawy wymagają czasu na ich przygotowanie i przeprowadzenie, stąd propozycja wydłużenia ich w czasie. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej rekomenduje przyjęcie sprawozdania i uchwalenie przez Sejm ustawy o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych oraz niektórych innych ustaw. Dziękuję. (Oklaski)