Mówca: Sprawozdawca Adam Szejnfeld
Data: 2013-02-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Celem projektu ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (projekt zawarto w druku nr 1001, a sprawozdanie - w druku nr 1053) jest wdrożenie do krajowego systemu prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych. Przede wszystkim jednak celem jest tu ograniczenie problemu zatorów płatniczych przez wprowadzenie instrumentów wspomagających zmniejszanie opóźnień w zapłacie należności za towary i usługi. Taki cel ma być osiągnięty poprzez przyznanie wierzycielowi prawa do wykorzystania instrumentów wprowadzanych za pomocą omawianego projektu w przypadkach, kiedy nie otrzyma on w określonym w umowie terminie zapłaty za swój towar lub usługę. Ustawa będzie miała przede wszystkim charakter odstraszający i dyscyplinujący. Jednak gdy to działanie nie zostanie uwzględnione, gdy strony umowy nie będą widziały możliwości dogadania się i dalszej współpracy, naliczanie odsetek oraz rekompensaty następować będzie automatycznie, bez konieczności wzywania drugiej strony. Takie rozwiązanie stanowić będzie istotne ułatwienie dla wierzycieli, nie będzie bowiem wymagało podejmowania dodatkowych działań. Wysoka Izbo! Komisja Gospodarki rozpatrzyła omawiany projekt ustawy w dniu 23 stycznia br. Proponowana ustawa od obecnie obowiązującej różni się zasadniczo m.in. w obecnym art. 2, gdzie jako stronę umowy dodano przedsiębiorców z państw członkowskich Unii Europejskiej, w art. 3, gdzie uzupełniono wyłączenia, w art. 4, gdzie w słowniczku dodano definicję organu publicznego. W obecnym art. 7 i 8 doprecyzowano m.in. warunki możliwości wydłużenia terminów zapłaty oraz związane z tym przepisy dotyczące odsetek za zwłokę. W obecnym art. 8 dołożono bardziej zaostrzone wobec podmiotów publicznych przepisy dotyczące terminów zapłaty, co stanowi bardzo istotną modyfikację. Zmiany wprowadza się także za pomocą obecnego art. 9. Chodzi o relację między terminami umów a koniecznością zbadania towaru lub usługi w ramach dostawy tych towarów lub usług. Art. 10 natomiast wprowadza instytucję rekompensaty kosztów odzyskania należności. To też stanowi novum w tej materii. W art. 12 zwiększono zakres ochrony i wsparcia dłużników poprzez działalność organizacji przedsiębiorców. W art. 14 rozszerzono i przeniesiono spory cywilne do zakresu kompetencji dotyczących postępowania nakazowego, co powinno ułatwić i przyspieszyć dochodzenie praw wierzycieli. Ustawa po wprowadzeniu zmian proponowanych przez Komisję Gospodarki ma wejść w życie po 30 dniach od jej ogłoszenia. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Tak więc główne rozwiązania zawarte w proponowanej ustawie są - streszczę, nie wnikając w szczegóły - między innymi następujące. Ustawa określa szczególne uprawnienia wierzyciela oraz obowiązki dłużnika związane z terminami zapłaty w transakcjach handlowych. Jeżeli strony transakcji handlowej przewidzą w umowie termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel będzie mógł żądać odsetek ustawowych po upływie właśnie tych 30 dni liczonych od dnia spełnienia świadczenia i doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku. W przypadku, gdy termin zapłaty nie zostanie określony w umowie, wierzycielowi już bez wezwania będą przysługiwały odsetki ustawowe po upływie 30 dni liczonych od dnia spełnienia świadczenia. Kolejną zasadniczą kwestię stanowi to, iż w transakcjach handlowych wierzycielowi bez wezwania przysługiwać będą odsetki w wysokości odsetek za zwłokę według Ordynacji podatkowej, chyba że strony uzgodnią wyższe, przy czym termin zapłaty określony w umowie nie będzie mógł być dłuższy niż 60 dni liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku. Strony będą mogły inaczej ustalić też termin zapłaty, czyli wyznaczyć termin inny niż 30 lub 60 dni, ale wyłącznie pod warunkiem, że ustalenie to nie będzie sprzeczne, po pierwsze, ze społeczno-gospodarczym celem umowy lub zasadami współżycia społecznego oraz, po drugie, będzie obiektywnie uzasadnione, oczywiście przy uwzględnieniu właściwości towaru lub usługi. W transakcjach handlowych, w których dłużnikiem będzie organ publiczny - ustawa wprowadza nową definicję, czyli definicję organu publicznego, czego do tej pory nie było, przy czym wobec organu publicznego ustawa wprowadza jeszcze bardziej restrykcyjne obowiązki niż wobec podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą - wierzycielowi bez wezwania będą przysługiwały odsetki, i to już po 30 dniach, licząc od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, chyba że podmiotem publicznym będzie podmiot leczniczy. Wtedy termin ten nie będzie dłuższy niż 60 dni. Wprowadzono także pojęcie podmiotu leczniczego. Jest to wynikiem uwzględnienia dyrektywy, a zarazem szczególnej specyfiki działania podmiotów leczniczych. Tutaj ten termin może być dłuższy niż 30 dni, ale nie dłuższy niż 60. Wierzycielowi od dnia nabycia uprawnień do odsetek będzie dodatkowo przysługiwała od dłużnika z tytułu rekompensaty za koszty odzyskania należności równowartość kwoty 40 euro lub wyższej, jeśli jego koszty będą większe. Stanowi to kolejne novum. Otóż oprócz odsetek ustawowych czy odsetek za zwłokę wierzycielowi będzie także przysługiwała rekompensata kosztów odzyskania swoich należności. W projekcie ustawy rozszerzono również uprawnienia ochronne organizacji gospodarczych, bowiem krajowa lub regionalna organizacja, której celem statutowym jest ochrona interesów przedsiębiorców, będzie mogła wystąpić, na wniosek wierzyciela, w jego imieniu i na jego rzecz, o zapłatę odsetek, a także o zwrot kosztów odzyskania tejże należności. Ustawa ma wejść w życie w ciągu 30 dni od dnia jej ogłoszenia. Jest to jedna z kilku zmian wprowadzanych przez Komisję Gospodarki, która wnosi do Wysokiej Izby o uchwalenie niniejszego projektu ustawy. Dziękuję bardzo.