Mówca: Tomasz Rzymkowski
Data: 2016-10-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie i Panowie Posłowie! Na wstępie bardzo dziękuję za propozycję, którą pan minister Jaki przedstawił, jeśli chodzi o współpracę w sprawie wypracowania wspólnego projektu noweli w ramach już drugiego czytania, do którego, mam nadzieję, doprowadzi jutrzejsze głosowanie. Ustosunkuję się do części pytań. Mówię: części, bo czasami państwo powtarzaliście te same kwestie, więc postaram się tak w miarę hurtowo na nie odpowiedzieć. Pierwsza kwestia dotyczy zasadności przedłożenia naszej regulacji. Jeśli popatrzymy na znaczenie art. 1 tej naszej zmiany, zakładającej dopisanie obok zbrodni komunistycznych i nazistowskich zbrodni dokonanych przez ukraińskich nacjonalistów i ukraińskie formacje kolaborujące z III Rzeszą, to powoduje to większy wysiłek Instytutu Pamięci Narodowej, a proszę mi wierzyć, panie pośle Święcicki... Kiwa pan w tej chwili głową. Pamiętam takie wydarzenie organizowane przez Instytut Pamięci Narodowej jeszcze za czasów pana prezesa Leona Kieresa, jak np. rajd rowerowy śladami walk UPA na Lubelszczyźnie, więc niestety także takie skandaliczne sytuacje miały miejsce z udziałem Instytutu Pamięci Narodowej. Jeśli chodzi o te pozycje dotyczące samego procesu ludobójstwa na narodzie polskim, kwestie upamiętnienia naszych rodaków pomordowanych na Wschodzie, jest cała masa zadań. Wczoraj podczas spotkania, promocji książki, o której wspomniałem, podczas wystąpienia pan dr Leon Popek przywołał dwie moim zdaniem bardzo ważne liczby. Około 160 tys. Polaków zostało zamordowanych w wyniku zorganizowanej akcji ludobójstwa na narodzie polskim, ale również na narodach tworzących wspólnotę II Rzeczypospolitej. Myślę tu przede wszystkim o Żydach, Czechach, Słowakach, Ormianach i samych Ukraińcach. Do tej pory naszych rodaków, zidentyfikowanych i pochowanych w grobach, mamy około 5% z tej ogólnej liczby 160 tys. To jest porażająca liczba. Proszę państwa, nasi rodacy do tej pory nie doczekali się choćby tablicy upamiętniającej ich miejsce. Na ich grobach rosną lasy, krzaki, czasami są śmietniki, a co najgorsze - w tej chwili w miejscach, gdzie w zbiorowych mogiłach pochowani są nasi rodacy, znajdują się pomniki upamiętniające ich morderców. Temu państwo polskie musi jasno i zdecydowanie powiedzieć: nie. Po to jest potrzebny instrument dla Instytutu Pamięci Narodowej, aby wzmocnił tę pracę, abyśmy stopniowo dochodzili do kolejnego stopnia odkrywania prawdy i upamiętniania miejsc kaźni naszych rodaków. Bez tego tak naprawdę Instytut Pamięci Narodowej nie będzie kładł właściwego nacisku, a pracy jest bardzo dużo. Jest napięcie pomiędzy polskimi badaczami, którzy jeżdżą tam w zasadzie na własną rękę w czasie urlopów, biorą ze sobą grupy studentów, młodych ludzi, którzy dokonują odszukania, upamiętnienia takich miejsc. Społeczność ukraińska w tej chwili się boi z racji przyjęcia regulacji, które grożą sankcjami karnymi czy administracyjnymi za negowanie bohaterskich cnót wojowników z OUN-UPA, którzy byli mordercami narodu polskiego. Jeżeli chodzi o kwestię czasową, która się również tutaj pojawiła, pragnę zdementować, bo miałem wrażenie, że państwo, jak przedstawialiście kwestie czasowe, skupiliście się tylko na II wojnie światowej. Oczywiście wtedy mieliśmy największą eskalację, nieporównywalną z innym okresem liczbę przypadków mordów czy wręcz zorganizowanego ludobójstwa, o czym już wcześniej mówiłem, na narodzie polskim. My przyjęliśmy cezurę czasową 1925-1950. O tym możemy dyskutować, możemy to przesunąć na lata wcześniejsze, możemy to przesunąć na późniejsze. Można zastanowić się w ogóle nad tą wojną polsko-ukraińską z lat 1919-1921, tylko zamazałoby to, moim zdaniem, obraz przedstawiany w definicji mówiącej o nacjonalizmie ukraińskim i kolaboracji z III Rzeszą. Pamiętajmy o zamachu na polskiego ministra spraw wewnętrznych Pierackiego. W całej ekipie sanacyjnej trudno było znaleźć drugiego ministra tak przychylnie nastawionego do pojednania czy też współpracy między narodem polskim a ukraińskim. I on właśnie z tego powodu, że był orędownikiem przyjaźni i dobrosąsiedzkich relacji, został zamordowany przez bandytów spod znaku OUN-UPA i Stepana Bandery. Jeśli chodzi o ograniczenie terytorialne, to również dochodzimy do takiego przekonania, że ta definicja, która jest zaproponowana w art. 2a, powinna zostać rozszerzona, tak aby te tereny, które znajdują się za linią Curzona, czyli w dzisiejszej Polsce, gdzie również miały miejsce zorganizowane ludobójstwo i akty terroru, były w sposób właściwy zdefiniowane. Jeśli chodzi o kwestię Litwinów, o której wspomniał pan poseł, to bardzo dziękuję za tę propozycję. Jesteśmy bardzo otwarci na to, aby podczas drugiego czytania, podczas prac w komisjach tę kwestię podnieść i dołączyć, tak aby to nie wyglądało wyjątkowo, że chcemy piętnować tylko i wyłącznie Ukraińców. Chcemy również pamiętać o zbrodniach dokonanych przez Litwinów, o przywołanej tutaj zbrodni w Ponarach. Jeśli chodzi o ograniczenie II wojną światową, już tutaj po części tę kwestię wyjaśniłem. To jest moment tej największej eskalacji. Jest cezura czasowa, którą zakreśliliśmy. Państwo podnosicie, że ta cezura nie mieści się w granicach wyznaczonych przez ustawę o Instytucie Pamięci Narodowej, czyli w latach 1917-1990. Pragnę zwrócić uwagę, że badania nad zbrodniami nazistowskimi, którymi zajmuje się Instytut Pamięci Narodowej, są skupione w zasadzie na okresie 1939-1945, więc ta cezura czasowa jest stosunkowo krótka. O zbrodniach komunistycznych możemy mówić rzeczywiście, jeżeli chodzi o lata 1917-1990. Jeśli chodzi o ostatnie pytanie, które zadał również pan poseł Święcicki, dotyczące jurysdykcji, czy możemy kogoś zatrzymać, to w przeciwieństwie do pana posła nie uważam, żeby traktat ryski nadal obowiązywał i żeby można było na zachodniej Ukrainie wykorzystywać polskie służby do stawiania przed polskim wymiarem sprawiedliwości osób, które gloryfikują takie akcje. A mówiąc już całkowicie szczerze, to dotyczy przede wszystkim tej olbrzymiej liczby imigrantów ekonomicznych, którzy w tej chwili są w Polsce, Ukraińców, których, według różnych wskaźników - te liczby się wahają - jest od co najmniej 1-2 mln. Chodzi też o przypadki, o których również wspomniałem, o książki wysyłane przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, które wprost gloryfikują oprawców narodu polskiego. Polski podatnik finansuje funkcjonowanie szkoły, w której tego typu materiały się znajdują. To jest nie do pomyślenia. Po to jest ten mechanizm związany z art. 55, żeby ta sankcja odstraszała, żeby jednocześnie ta świadomość odpowiedzialności prawnej i karnej za gloryfikację i podważanie ludobójstwa jednoznacznie wpłynęła na świadomość Polaków, ale również tych Ukraińców, którzy przyjeżdżają do Polski pracować, aby sobie nie wieszali w domu portretów Bandery, nie wywieszali w samochodzie czerwono-czarnych flag, które są ewidentnie symbolem zbrodniczych formacji mordujących Polaków, aby nie gloryfikowali SS Galizien. Jeśli ktoś jest we Lwowie, to widzi praktycznie na co trzeciej ulicy tę symbolikę wymalowaną przez chuliganów na ścianach. My nie chcemy dopuścić do jeszcze większej eskalacji tego typu zjawisk w Polsce, aby nie było pochodów z pochodniami, na których czele idzie kondukt z portretem Stepana Bandery. To jest nie do pomyślenia, to jest sprzeczne z polską racją stanu, dlatego bardzo cieszymy się z deklaracji większości klubów parlamentarnych dobrej woli dotyczącej współpracy, jeśli chodzi o dalsze prace nad tym projektem, abyśmy doszli do kompromisu, który nas wszystkich, mam nadzieję, będzie satysfakcjonował. Bardzo dziękuję.