Mówca: Andrzej Dąbrowski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-11-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec projektu uchwały w sprawie 95. rocznicy powstania rządu Ignacego Daszyńskiego. Przypadająca dziś 95. rocznica powstania w Lublinie Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej jest doskonałą okazją do przypomnienia historii rządu, który swoim postępowym programem wprowadzał demokrację parlamentarną w Polsce na właściwe tory i stanowił mocną zaporę przeciw rozwojowi tendencji rewolucyjnych w społeczeństwie, pierwszego rządu z czasów odradzającej się po latach zaborów państwowości, na którego czele stanął socjalista Ignacy Daszyński, zrzeszającego przede wszystkim przedstawicieli Polskiej Partii Socjalistycznej oraz ugrupowań ludowych. W nocy z 6 na 7 listopada 1918 r. działacze lewicy niepodległościowej rozplakatowali ogłoszenie o powstaniu Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej i obaleniu Rady Regencyjnej. Aresztowano zapobiegawczo oficerów wojsk wiernych Radzie Regencyjnej. Stanisław Thugutt porywającym przemówieniem zdobył lojalność części ich żołnierzy, ale pozostałe oddziały wyruszyły, by stłumić zamach stanu. Wojska wierne Radzie Regencyjnej spotkały się z popierającymi nowy rząd bojówkami Polskiej Organizacji Wojskowej na linii Bystrzycy. Mimo niebezpiecznej sytuacji nie doszło do wymiany ognia - żołnierze Polskiej Siły Zbrojnej dali się przekonać do przejścia na stronę TRLRP. W opuszczonym przez władze austriackie pałacu Lubomirskich odbyło się pierwsze posiedzenie nowego gabinetu. Mieszkańcy miasta świętowali powstanie nowego, całkowicie niezależnego od zaborców rządu, zbierając się na ogromnej manifestacji. Jej kluczowy moment miał miejsce na placu Katedralnym, gdzie po uroczystej mszy doszło do zaprzysiężenia odrodzonej Polsce wszystkich znajdujących się w mieście oddziałów wojskowych. Byli to żołnierze Polskiej Siły Zbrojnej, bojownicy Polskiej Organizacji Wojskowej, Polacy służący wcześniej w wojsku austriackim, członkowie Milicji Ludowej, a nawet dowborczycy. Rząd lubelski Ignacego Daszyńskiego pomimo swej epizodyczności uznawany jest za niezwykle ważny rozdział polskiej państwowości. Był pierwszą próbą utworzenia jednolitego rządu demokratycznego, a także dowodem dużej dojrzałości politycznej jego przywódców starających się stworzyć jednolitą reprezentację polityczną odradzającego się państwa polskiego, by nie dopuścić do żywiołowego powstawania różnych, często zwalczających się ośrodków władzy. Program nowego rządu obejmował równouprawnienie wszystkich obywateli, wolność słowa i zgromadzeń oraz wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy. Zapowiadano powszechne wybory do Sejmu i rozparcelowanie wielkiej własności ziemskiej i przemysłowej. Funkcjonowanie Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej skończyło się po kilku dniach, gdy do Warszawy przybył Józef Piłsudski. 12 listopada gabinet Ignacego Daszyńskiego oficjalnie przekazał władzę w jego ręce. W skład kolejnego rządu, na czele którego stanął Jędrzej Moraczewski, weszło wielu ministrów z gabinetu lubelskiego i stanowił on swego rodzaju kontynuację polityczną rządu Daszyńskiego. Józef Piłsudski w odczycie w 1924 r. stwierdził: w wystąpieniach rządu lubelskiego jest nuta, której gdzie indziej nie ma. Nuta, która mówi o rządzie, a nie o współrządzie i dlatego jest to próba, która poszła najdalej i najsilniej w kierunku stania się rządem polskim. Rząd lubelski poszedł nawet tak daleko, że przedstawiał się jako rząd jedyny i żądał od wszystkich innych prób rządu, aby mu się poddały. To znaczy, że zrobił on pierwszą historyczną próbę stworzenia rządu jednolitego na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, która jednak historycznie nie dała rezultatu. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego uważa za zasadne oddanie hołdu twórcom pierwszego rządu odradzającej się po 123 latach zaborów państwowości. Dziękuję.