Mówca: Ewa Drozd
Data: 2015-01-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Stanowisk komisji, tak jest. Panie Marszałku! Pani Minister! Panie i Panowie Posłowie! Mam przyjemność w imieniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny przedstawić stanowisko komisji wobec dwóch sprawozdań Rady Ministrów z realizacji ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 w latach 2011-2012 oraz za rok 2013. Oba sprawozdania zostały zaprezentowane na posiedzeniach dwóch komisji. Pozwolicie państwo, że nie będę rozbijać tego na poszczególne lata, w jednej wypowiedzi pokażę różnice i to, jaki wpływ na kształt ustawy miało pierwsze sprawozdanie, które było prezentowane przez przedstawicieli Rady Ministrów. Na początku warto zaznaczyć, że przygotowane przez Radę Ministrów sprawozdania są konsekwencją przepisu, który znalazł się w wyżej wymienionej ustawie, konkretnie w art. 6 ustawodawca zobowiązał Radę Ministrów do corocznego przedstawiania Sejmowi i Senatowi do 30 września sprawozdania z realizacji ustawy. Obecnie omawiane sprawozdania przedstawiają ocenę efektów jej funkcjonowania. Jest to szczególnie ważne, ponieważ ustawa ta jest pierwszym aktem prawnym, który kompleksowo reguluje system opieki nad dziećmi do lat 3 i wprowadza nowe, alternatywne wobec żłobków formy, tj. kluby dziecięce czy dziennego opiekuna, wprowadza też nowe zasady organizowania i funkcjonowania żłobków, wyciągając je spod Ministerstwa Zdrowia, i co ważne, reguluje dotychczas nieuregulowaną formę zatrudniania niań. Ponadto jasno i wyraźnie ustawodawca określił zasady, które mają obowiązywać podczas opieki nad dziećmi do lat 3 w poszczególnych formach: warunki świadczonych usług, kwalifikacje osób sprawujących opiekę, zasady finansowania tej opieki oraz, co jest istotne, nadzór nad warunkami i jakością sprawowanej opieki. Należy zaznaczyć, że do czasu wejścia w życie ustawy różne placówki, które sprawowały opiekę nad dziećmi do lat 3 w formie działalności gospodarczej, takiemu nadzorowi nie podlegały, a w myśl obecnie funkcjonującej ustawy musiały dostosować się w okresie trzech lat do jej wymogów. Dlatego ważne było, aby systematycznie nadzorować, czy zaproponowane rozwiązania znajdują akceptację i będą realizować cele, które przyświecały przy ich uchwalaniu, a mianowicie czy stwarzają one właściwe warunki rozwoju zróżnicowanych form opieki nad dziećmi do lat 3, czy są pomocne, jeśli chodzi o umożliwianie rodzicom lub opiekunom dzieci podjęcia aktywności zawodowej, a w szczególności czy ułatwiają kobietom powrót na rynek pracy po urlopie macierzyńskim, czy poprawiają standardy funkcjonowania istniejących placówek, czy podniosły jakość oferowanych usług. Ponieważ ustawa ma wspierać rodziców zarówno w planach prokreacyjnych, jak i w procesie wychowania dzieci, umożliwiać rodzicom godzenie pracy zawodowej z opieką nad dziećmi oraz ma zwiększyć liczbę miejsc dla najmłodszych, warto wiedzieć, czy przepisy, które znajdują się w ustawie, realizują te założenia, czy też są takie, które je blokują lub z różnych względów nie są realizowane. Na podstawie przeprowadzonej analizy będzie można dokonać w ustawie takich zmian, które przyniosą lepsze efekty. Wysoka Izbo! Z analizy sprawozdań wynika, że pierwszy, prawie dwuletni okres funkcjonowania ustawy pokazał, iż zaproponowane w ustawie rozwiązania były oczekiwane i spowodowały dynamiczny wzrost liczby instytucji opieki nad małymi dziećmi, liczby miejsc w takich instytucjach oraz liczby dzieci w nich przebywających. Dla przykładu warto wiedzieć, że na koniec 2010 r., czyli przed wejściem w życie ustawy, w 246 gminach funkcjonowało 511 instytucji, w tym 392 żłobki i 119 oddziałów żłobkowych. Już w 2011 r. wpisanych do rejestru żłobków i klubików dziecięcych było 571 instytucji, w tym 523 żłobki i 48 klubów dziecięcych, natomiast w 2012 r. w 324 gminach funkcjonowało 926 instytucji, w tym 791 żłobków, 105 klubów dziecięcych - tutaj mamy wzrost o ponad 100% - i 30 opiekunów dziecięcych, a to jest nowa forma opieki zaproponowana w ustawie. Oznacza to, że w stosunku do 2010 r. wzrost liczby instytucji opieki nad dziećmi wzrósł o 81%. Największą popularnością w tym okresie cieszyły się żłobki, zaproponowane nowe formy - mniejszą, różnie to się też kształtowało procentowo w poszczególnych gminach. Kolejny rok funkcjonowania, tj. 2013 r., nie pokazuje już takiej dynamiki, lecz odnotowuje się systematyczny wzrost liczby instytucji opieki nad małymi dziećmi. I tak w 2012 r. instytucje opieki nad dziećmi funkcjonowały w 324 gminach, co stanowi 13% wszystkich gmin w Polsce, a już na koniec 2013 r. instytucje te funkcjonowały w 451 gminach, czyli w 18% wszystkich gmin w Polsce. Różnie ten wzrost wyglądał w poszczególnych gminach, ale przeciętnie w Polsce odsetek gmin z instytucjami wzrósł o 5 punktów procentowych. Szczegółowe informacje z podziałem na województwa można znaleźć w omawianych sprawozdaniach w drukach nr 1843 i 2849. Natomiast na uwagę zasługuje 63-procentowy wzrost liczby instytucji opieki nad dziećmi w roku 2013 w stosunku do 2012 r. I tak jak wcześniej wspomniałam, na koniec 2012 r. funkcjonowało 926 instytucji, w tym 791 żłobków, 105 klubików dziecięcych i 30 dziennych opiekunów, a na koniec 2013 r. funkcjonowało już 1511 instytucji, w tym 1243 żłobki, 212 klubików dziecięcych i 56 opiekunów dziecięcych. W 2013 r. instytucje opieki oferowały łącznie 56 tys. miejsc, podczas gdy w 2010 r. było to około 40 tys. miejsc. Należy jednak zaznaczyć, że przeważającą liczbą ogółu miejsc dysponowały żłobki - 95% wszystkich miejsc. Przy tym warto zaznaczyć, że w 2012 r. była możliwość pozyskiwania danych tylko od podmiotów publicznych i niepublicznych, natomiast w 2013 r. w wyniku nowelizacji ustawy, która weszła w życie lipcu 2013 r., możliwe stało się zbieranie informacji o liczbie miejsc we wszystkich instytucjach opieki wpisanych do rejestru żłobków i klubików dziecięcych. Podsumowując, do najważniejszych zmian w obszarze opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 w latach 2010-2013 należy zaliczyć wzrost liczby instytucji opieki z 511 do 1511, wzrost liczby miejsc z 32,5 tys. w 2010 r. do 56 tys. w 2013 r. Wzrósł również odsetek dzieci objętych opieką z 2,6% w 2010 r. do 5,7% w 2013 r. Mimo że zaprezentowane zmiany wykazały w pierwszym etapie funkcjonowania ustawy dynamiczny, a później stabilny wzrost liczby instytucji i miejsc opieki nad dziećmi do lat 3, to zgodnie z założeniami Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego, mówiącymi, że do 2020 r. 33% dzieci będzie objętych instytucjonalną opieką, przyrost 4,5% w 2012 r. i 5,7% w 2013 r. jest zbyt mały. Dlatego po przeanalizowaniu sprawozdania za lata 2011 i 2012, przeanalizowaniu postulatów i dyskusji na posiedzeniu komisji przygotowano nowelizację ustawy, która weszła w życie w dniu 13 lipca 2013 r., a jej celem było zwiększenie możliwości dalszego rozwoju instytucji opieki nad małymi dziećmi poprzez, po pierwsze, zmniejszenie wkładu własnego gminy z 50% do 20% kosztów realizacji, które można pozyskać z budżetu państwa na utworzenie i - co ważne - funkcjonowanie placówek, po drugie, rozszerzenie katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o środki finansowe z budżetu państwa, o osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, po trzecie, poszerzenie katalogu podmiotów mogących zatrudniać dziennych opiekunów o osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, po czwarte, możliwość wspólnej obsługi administracyjnej, finansowej i organizacyjnej ze szkołami i innymi placówkami oświatowymi, po piąte, umożliwienie zatrudnienia niań przez osoby prowadzące działalność rolniczą, po szóste, stworzenie możliwości rejestrowania placówek przez Internet, po siódme, stworzenie podstawy prawnej do otrzymania przez podmioty zatrudniające dziennych opiekunów dotacji celowej z budżetu państwa. Panie i Panowie Posłowie! Z przygotowanych sprawozdań wynika, że Rada Ministrów dogłębnie analizuje sytuację związaną z instytucjonalną opieką nad dziećmi do lat 3, wspiera rozwój tych form poprzez finansowanie w ramach programu ˝Maluch˝, na który w 2011 r. przeznaczyła 40 mln zł, w 2012 r. 60 mln zł i - jak pani minister mówiła - w kolejnych latach 100 mln zł. Z informacji pozyskanych podczas obrad komisji wynika, że program będzie kontynuowany również w następnych latach. Nadal jednak, mimo wprowadzonych do ustawy zmian, wsparcia finansowego z budżetu, zmieniających się proporcji przy tworzeniu i prowadzeniu tych placówek czy form przez różne podmioty, zwiększenie liczby tych instytucji, choć systematyczne, jest niezadowalające. Wprawdzie w 2013 r. liczba dziennych opiekunów prawie podwoiła się, to jest to jednak liczba niewielka. Nie zmienia się również liczba niań zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych i wynosi ona 9,1 tys. osób, mimo zmiany ustawy, o której również mówiła pani minister. Ponadto z danych statystycznych wynika, że gminy w minimalnym stopniu korzystają z możliwości zlecenia organizacji opieki w formie żłobka, klubiku dziecięcego lub opiekuna dziennego innym podmiotom, choć zezwala im na to ustawa. Ze sprawozdań przedstawionych przez przedstawicieli Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej podczas prac komisji jasno wynika, że dokładnie analizują oni realizację zapisów ustawy, znają problemy i diagnozują ich przyczyny, reagują na wnioski i sygnały, jakie płyną nie tylko podczas omawiania sprawozdania, lecz także przede wszystkim od podmiotów, które realizują w praktyce jej zapisy. Mają jasno określone cele i szukają najlepszych rozwiązań, aby je zrealizować, chociażby poprzez szukanie różnych form dofinansowania zarówno tworzenia, jak i funkcjonowania ww. instytucji czy też planowanie podejmowania działań mających na celu promowanie rozwoju zróżnicowanych, dostosowanych do lokalnych potrzeb instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, szczególnie na obszarze, na którym funkcjonuje niewielki procent tych form. Wysoka Izbo! Członkowie komisji po wysłuchaniu sprawozdań z realizacji ustawy oraz po przeprowadzonych dyskusjach przyjęli przedstawione sprawozdania. Dziękuję. (Oklaski)