Mówca: Edward Siarka
Data: 2014-09-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! W imieniu mojego klubu mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec senackiego projektu zmiany ustawy o orderach i odznaczeniach, druk nr 2543, i wobec sprawozdania o nim. Na samym początku mojego wystąpienia chcę przypomnieć, że odznaczenie państwowe, jakim jest Krzyż Wolności i Solidarności, zostało ustanowione ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 r. W roku 2011 pierwsze Krzyże Wolności i Solidarności otrzymali uczestnicy wydarzeń radomskich, które na dobrą sprawę były pierwowzorem wydarzeń z 1980 r. w Polsce. Inicjatywę ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności przygotowały osoby stowarzyszone w Krakowskim Komitecie Krzyża Solidarności, a w marcu 2010 r. inicjatywę tę poparło 31 posłów. Przypomnę, że byli to posłowie Prawa i Sprawiedliwości, których część później zginęła w katastrofie smoleńskiej, ale inicjatywa uchwalenia tej ustawy, ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności, uzyskała akceptację Sejmu i później już był tylko podpis pana prezydenta Bronisława Komorowskiego. W precedencji Krzyż Wolności i Solidarności jest umieszczony między Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami a Złotym Krzyżem Zasługi. Takie umiejscowienie odznaczenia przyznawanego działaczom opozycji antykomunistycznej powodowało, iż w praktyce osoby, które otrzymały już wyższe odznaczenie od Złotego Krzyża Zasługi, nie mogły otrzymać Krzyża Wolności i Solidarności. W sposób oczywisty to rozwiązanie, umiejscowienie tego odznaczenia w precedencji, powodowało powszechną krytykę, często spotykało się z krytyką działaczy opozycji, którzy mieli poczucie niezrozumienia wobec ich wysiłku w walce o obalenie systemu komunistycznego. Proponowana przez Sejm nowelizacja ustawy wprowadza szereg zmian co do statusu Krzyża Wolności i Solidarności, jak i zasady jego nadawania. Zgodnie z intencją Senatu, ale i Instytutu Pamięci Narodowej oraz organizacji kombatanckich skupiających osoby działające w ruchu antykomunistycznym i osób represjonowanych Krzyż Wolności i Solidarności ma być odznaczeniem o charakterze pamiątkowym, nadawanym nie poszczególnym osobom ze względu na podlegające subiektywnej ocenie zasługi, lecz wszystkim spełniającym określone w ustawie kryteria. To są słowa prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, który w pełni poparł tę inicjatywę. Chodzi w tym rozwiązaniu o niestosowanie zasady precedencji, co umożliwi nadanie Krzyża Wolności i Solidarności szerszej grupie działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych w PRL. Przyjęte rozwiązanie pozwoli również na nadanie tego odznaczenia osobom, które już dzisiaj nie żyją, a mają wielkie zasługi w walce z systemem komunistycznym. Przyjęte rozwiązanie będzie podziękowaniem i uznaniem dla osób, które przyczyniły się do obalenia w Polsce systemu komunistycznego. W proponowanej nowelizacji zmianie ulegnie również art. 30 ustawy o orderach i odznaczeniach przez dodanie ust. 4. Na podstawie tego rozwiązania, tego zapisu prezes Instytutu Pamięci Narodowej będzie mógł informować inicjatorów wniosku o nadanie odznaczenia o nieprzedstawieniu go prezydentowi bez wskazywania powodów takiej decyzji. Do tej pory wedle przyjętych rozwiązań w ustawie o odznaczeniach prezes musiał w odmowie przedstawić treść uzasadnienia, dlaczego nie przedstawił osoby do odznaczenia prezydentowi. Często to były dane wrażliwe. Stąd takie rozwiązanie, które zostało przewidziane w tej nowelizacji. W proponowanej nowelizacji ustawy prezes Instytutu Pamięci Narodowej zostaje ostatecznie zwolniony z tego obowiązku. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W tym roku (Dzwonek) obchodziliśmy 25. rocznicę zmian ustrojowych w Polsce. Mimo upływu lat nie rozwiązaliśmy szeregu podstawowych problemów działaczy opozycji i osób represjonowanych. Proponowane dzisiaj rozwiązania w ustawie o odznaczeniach są jedynie niewielką zmianą, która jest wyjściem naprzeciw oczekiwaniom działaczy opozycji antykomunistycznej. Będziemy popierali ten projekt. Dziękuję bardzo.