Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-07-19 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie 125. rocznicy urodzin Władysława Andersa Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 11 sierpnia br. obchodzić będziemy 125. rocznicę urodzin Władysława Andersa - generała dywizji Polskich Sił Zbrojnych. Władysław Albert Anders przyszedł na świat 11 sierpnia 1892 r. w Błoniu, w rodzinie ziemskiej. Ukończył gimnazjum i szkołę średnią w Warszawie, a w wieku 18 lat otrzymał powołanie do armii rosyjskiej, gdzie uczęszczał do kawaleryjskiej szkoły oficerów rezerwy. Później już jako rezerwista ukończył sześć semestrów na politechnice w Rydze. Podczas I wojny światowej kierował szwadronem w armii rosyjskiej. Był trzykrotnie ranny, wyróżniono go najwyższym rosyjskim odznaczeniem wojskowym, Krzyżem Św. Jerzego. Po rozpoczęciu rewolucji bolszewickiej Anders uczestniczył w tworzeniu 1. Korpusu Polskiego na Wschodzie organizowanego przez gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. Brał także udział w tworzeniu 1. Pułku Ułanów Krechowieckich. W roku 1918 wspólnie z korpusem złożył kapitulację przed wojskami niemieckimi, przedostał się do kraju i zgłosił się do Wojska Polskiego. Po wybuchu powstania wielkopolskiego został szefem sztabu Armii Wielkopolskiej, zaś rok później, podczas wojny polsko-bolszewickiej, dowodził 15. Pułkiem Ułanów Poznańskich. Za męstwo w 1920 r. wraz z oddziałem otrzymał z rąk marszałka Piłsudskiego krzyż kawalerski Virtuti Militari. W 1921 r. wyjechał do Paryża na 2-letnie studia w Wyższej Szkole Wojennej. Po powrocie do Polski został dyrektorem kursów dla wyższych oficerów, otrzymując stopień pułkownika dyplomowanego. Kilka miesięcy później objął funkcję szefa sztabu gen. Tadeusza Rozwadowskiego. W kolejnym roku został komendantem stolicy, a w czasie przewrotu majowego szefem sztabu oddziałów rządowych. W 1928 r. Anders objął dowództwo Kresowej Brygady Kawalerii, a 9 lat później Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. Po ataku III Rzeszy na Związek Sowiecki i podpisaniu układu Sikorski-Majski przywrócono zerwane po 17 września 1939 r. stosunki dyplomatyczne między Polską a ZSRR. Dokument ten gwarantował m.in. uwolnienie Polaków z sowieckich więzień, jak również umożliwił tworzenie na terenie Związku Sowieckiego Polskich Sił Zbrojnych. Na początku 1944 r. II Korpus przerzucono do Włoch, by w ramach 8. Armii Brytyjskiej walczył z Niemcami. W maju zdobyto twierdzę Monte Cassino broniącą dostępu do centralnej części Półwyspu Apenińskiego. Po wzięciu do niemieckiej niewoli wodza naczelnego gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego gen. Władysław Anders otrzymał nominację na pełniącego obowiązki wodza naczelnego. Po zakończeniu działań wojennych generał pozostał na emigracji, co m.in. przyczyniło się do odebrania mu w 1946 r. przez władze komunistyczne polskiego obywatelstwa i szlifów generalskich. Tuż po wojnie wydał w Londynie wspomnienia z lat 1939-1946 pt. ˝Bez ostatniego rozdziału˝, był także autorem wstępu do monografii zbrodni katyńskiej stworzonej przez Józefa Mackiewicza pt. ˝Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów˝. Gen. Władysław Anders zmarł 12 maja 1970 r. Pochowano go we Włoszech, na Polskim Cmentarzu Wojennym pod Monte Cassino. Po upadku komunizmu w Polsce przywrócono mu pośmiertnie obywatelstwo.