Mówca: Katarzyna Osos
Data: 2017-10-11 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec prezydenckiego projektu zmian w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej. Przedmiotowy projekt przewiduje zmiany wyrażające się zasadniczo w rozszerzeniu zakresu podmiotowego i przedmiotowego ustawy, zmianie procedury wyłaniania organizacji pozarządowych świadczących nieopłatną pomoc prawną, umożliwieniu organizacjom pozarządowym świadczenia w ramach ustawy nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz możliwości określania przez samorządy specjalizacji konkretnych punktów nieodpłatnej pomocy. Zasadniczo samą ideę rozszerzenia katalogu podmiotów uprawnionych do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej należy ocenić pozytywnie, pozostaje ona bowiem w duchu założeń przygotowanej w 2015 r. przez rząd Platformy Obywatelskiej ustawy, której regulacja miała doprowadzić do stworzenia mechanizmów umożliwiających dostęp do uzyskania porady prawnej przez te wszystkie osoby, które z uwagi na swój status materialny lub sytuację życiową nie mają możliwości uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej. Proponowany jednak w prezydenckim projekcie szeroko zdefiniowany katalog podmiotów uprawnionych do uzyskania nieodpłatnej porady prawnej należy poddać weryfikacji w kontekście kryteriów konstytucyjnej zasady równości, w kontekście ewentualnych skutków, jakie może ta regulacja wywrzeć na rynku usług prawniczych, oraz wreszcie w kontekście wpływu na funkcjonowanie samych punktów nieodpłatnej pomocy prawnej. Zaproponowane regulacje mogą także spowodować, że osoby bardziej potrzebujące pomocy będą dłużej oczekiwać na uzyskanie porady. Wątpliwości budzi także wprowadzenie możliwości określania przez samorządy specjalizacji konkretnych punktów nieodpłatnej pomocy prawnej. Specjalizacja punktów niesie w istocie ryzyko ograniczenia dostępności pomocy prawnej dla osób rzeczywiście jej potrzebujących. Nieodpłatne punkty pomocy prawnej, aby realnie i efektywnie mogły wykonywać powierzone zadania, powinny możliwie najbardziej uniwersalnie odpowiadać na zapotrzebowanie obywateli w zakresie udzielanej pomocy prawnej. Nadto wskazać trzeba, że wprowadzenie możliwości specjalizacji punktów nieodpłatnej pomocy prawnej powinno łączyć się z odpowiedzią na pytania, w jaki sposób wyłaniane będą osoby prowadzące takie wyspecjalizowane punkty i w oparciu o jakie kryteria samorządy będą decydować o ich wyspecjalizowaniu. Wątpliwości budzi także przydzielenie wojewodzie kompetencji do sporządzania listy organizacji pozarządowych uprawnionych do prowadzenia punktów nieodpłatnej pomocy prawnej oraz poradnictwa obywatelskiego. W świetle projektowanego rozwiązania organizacje pozarządowe będą ubiegać się o wpisanie na listę prowadzoną przez wojewodę. Konsekwencją takiego kształtu regulacji, jak i zapewne celem samym w sobie, niestety, jest centralizacja systemu, bo z pewnością nie prowadzi to do usprawnienia systemu nieodpłatnej pomocy prawnej. Projekt nowelizacji wprowadza także, obok poradnictwa prawnego, poradnictwo obywatelskie. Klub Platformy Obywatelskiej nie sprzeciwia się samej idei poradnictwa obywatelskiego i jej realizacji, niemniej należy zauważyć, że projektowana zmiana przyczyni się do ograniczenia potencjału punktów nieodpłatnej pomocy prawnej w zakresie poradnictwa prawnego. Ponadto rekomendowaną zmianą w tym zakresie powinno być wyasygnowanie odrębnej puli środków na sfinansowanie tej części zadań. Wysoka Izbo! Projektowane zmiany, mające w założeniu na celu wykorzystanie w pełni potencjału systemu punktów nieodpłatnej pomocy, muszą jednocześnie zakładać wprowadzenie instrumentów promocji na szczeblu centralnym oraz samorządowym oraz zmiany te powinny koncentrować się również na wprowadzeniu narzędzi urzeczywistniających postulaty dotyczące edukacji prawnej. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska, dostrzegając potrzebę dyskusji nad kształtem systemu nieodpłatnej pomocy prawnej uwzględniającej dotychczasowe doświadczenia w funkcjonowaniu punktów nieodpłatnej pomocy oraz dostrzegając potrzebę modyfikacji zaproponowanych w prezydenckim projekcie nowelizacji ustawy rozwiązań, wnosi o przekazanie projektu do dalszych prac w komisjach. Dziękuję. (Oklaski)