Mówca: Sprawozdawca Dariusz Wieczorek
Data: 2025-07-09 (Sejm RP, kadencja 10)

Nie, nie, myślałem, że... (Głos z sali: Wszystko jest możliwe.) Tak, rzeczywiście, wczoraj myślałem o Szkole Głównej Handlowej, jeżeli chodzi o kwestie... (Poseł Jarosław Sachajko: Do likwidacji.) Nie, nie do likwidacji - jeżeli chodzi o kwestie związane z systemem podatkowym, i być może z tego to wynika. Natomiast rozmawiamy oczywiście o Szkole Głównej Mikołaja Kopernika. W trakcie posiedzenia komisji rząd i pan minister przedstawili założenia projektu. Jeżeli chodzi o powody likwidacji, również te argumenty zostały przedstawione. W skrócie można powiedzieć tak, że likwidacja wynika również z dbałości o finanse publiczne, bo Akademia Kopernikańska powiela zadania instytucji, które już funkcjonują, jeżeli chodzi o obszary nauki, a więc kwestie dotyczące funkcjonowania Polskiej Akademii Nauk, Narodowego Centrum Badań i Rozwoju czy obszaru działania Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. To są jednostki, które realizują te wszystkie zadania, które również miała realizować Akademia Kopernikańska. Akademia Kopernikańska została powołana 28 kwietnia 2022 r. Wtedy została przyjęta ustawa tworząca Akademię Kopernikańską, która formalnie zaczęła funkcjonować od 1 września 2022 r., natomiast Szkoła Główna Mikołaja Kopernika zaczęła funkcjonować od 1 marca 2023 r. Dało się zauważyć niską efektywność funkcjonowania tych instytucji - oprócz powielania zadań, o których tutaj mówiliśmy. Brak wymiernych efektów prowadzonych badań naukowych w stosunku do ponoszonych kosztów i dublowanie zadań, o czym też wspominaliśmy. Strona rządowa zwracała uwagę na nieprawidłowości dotyczące zarządzania i gospodarowania środkami publicznymi, jeżeli chodzi o te dwie jednostki. Stwierdzone to zostało w ramach bieżącego nadzoru i kontroli ministerstwa, które były prowadzone w tych jednostkach. Nieproporcjonalne wynagrodzenia kadry zarządzającej. Dla ciekawości, średnie wynagrodzenie w 2024 r. wzrosło do poziomu prawie 19 950 zł, prawie 20 tys. zł. To są dane dotyczące etatowych pracowników akademii. A więc niewspółmiernie wielkie wynagrodzenia w stosunku do wynagrodzeń, które są w innych instytucjach naukowych, uczelniach wyższych czy instytutach badawczych w Polsce. Minimalny dorobek naukowy, niska rozpoznawalność międzynarodowa tych instytucji. Ministerstwo Finansów dwa razy zwracało uwagę na nieprawidłowe wykonanie planów finansowych akademii. Uwagi te dotyczyły lat budżetowych 2022 i 2023. Należy się spodziewać, że w trakcie dyskusji nad wykonaniem budżetu za rok 2024 również będą zastrzeżenia dotyczące sposobu wydatkowania środków finansowych. Obecnie, jeżeli chodzi o budżet państwa na rok 2025, przekazujemy z budżetu na funkcjonowanie tych instytucji kwotę w wysokości 15,5 mln zł. W projektowanej ustawie strona rządowa przedstawiła wszystkie rozwiązania wynikające z procesu likwidacji tych instytucji - oczywiście jeżeli ustawa zostanie przyjęta i podpisana przez pana prezydenta. A więc zostaliśmy w komisji poinformowani, że likwidator będzie powoływany przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego i przejmie rolę organów akademii oraz kompetencje szefów jednostek akademii i Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika. Co najważniejsze, w trakcie dyskusji również pytaliśmy o to, co się będzie działo, jeżeli chodzi o doktorantów, bo w tej chwili, jeżeli chodzi o doktorantów, to jest ich 92. Jest zapewnienie, że jeżeli chodzi o zarówno studentów, jak i o doktorantów, to ich interesy zostaną zabezpieczone poprzez zapewnienie kontynuacji kształcenia w innych uczelniach lub szkołach doktorskich funkcjonujących w ramach systemu szkolnictwa wyższego w Polsce. Natomiast jeżeli chodzi o majątek akademii i o środki finansowe, to po likwidacji zostaną one przeznaczone na inne zadania w systemie nauki i szkolnictwa wyższego w Polsce. Dyskusja w trakcie posiedzenia komisji nad tym projektem ustawy była gorąca. Właściwie w odniesieniu do każdego artykułu projektu ustawy był zgłaszany wniosek o wykreślenie artykułu. Nawet były zgłaszane wnioski o wykreślenie art. 1. Dla ciekawości Wysoką Izbę poinformuję, że art. 1 brzmi: ˝Otwiera się likwidację Akademii Kopernikańskiej, zwanej dalej 'Akademią', i Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, zwanej dalej 'Szkołą' (...)˝. W związku z czym gdyby wniosek ze strony opozycji o wykreślenie art. 1 został przyjęty, to właściwie ustawa nie miałaby żadnego sensu i szkoda by było w ogóle nad nią procedować. I tak do każdego artykułu był zgłaszany wniosek, mimo że pani przewodnicząca, prezydium komisji i prawnicy zwracali uwagę na to, że niektóre z tych wniosków są kompletnie bez sensu, bo po prostu wzajemnie się wykluczają, ale to raczej świadczyło o tym, że była chęć utrudniania pracy nad tym projektem ustawy, a nie potrzeba rzeczywistej, merytorycznej dyskusji i rozmowy. Były pretensje o to, że przedstawiciele Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika czy Akademii Kopernikańskiej nie zostali dopuszczeni do głosu, ale to również przez to, że przedłużały się obrady komisji właśnie przez te wszystkie często wzajemnie wykluczające się wnioski. W związku z tym wszystkie te wnioski oprócz rekomendowanych i zatwierdzonych przez przedstawicieli ministra nauki i szkolnictwa wyższego komisja odrzuciła. Jeżeli natomiast chodzi o kwestie związane ze sprawozdaniem, to w dniu 25 czerwca Komisja Edukacji i Nauki zatwierdziła projekt ustawy wraz z zatwierdzonymi poprawkami, jak również przedstawiła dwa wnioski mniejszości, które są zawarte w sprawozdaniu Komisji Edukacji i Nauki w druku nr 1400. Te dwa wnioski mniejszości będą poddane pod procedowanie w Wysokiej Izbie. Kończąc, chciałbym powiedzieć, że komisja rekomenduje przyjęcie projektu ustawy zgodnie z projektem zatwierdzonym na posiedzeniu w dniu 25 czerwca br. Dziękuję bardzo. (Oklaski)