Mówca: Infrastruktury Andrzej Adamczyk
Data: 2019-05-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić rządowy projekt ustawy o Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej. Prezentujemy dzisiaj ustawę, dzięki której Polacy będą mogli odzyskać ważne połączenia autobusowe. Jest ona elementem - nie mogę tego nie powiedzieć - walki rządu Prawa i Sprawiedliwości z wykluczeniem komunikacyjnym. Mówię to z pełną świadomością, bo dzisiaj wykluczenie komunikacyjne jest problemem setek, tysięcy, milionów Polaków, którzy w tych naszych działaniach upatrują nadziei na zmianę swojej sytuacji, jeżeli chodzi o mobilność, jeżeli chodzi o poruszanie się w sprawach życiowych najważniejszych: wyjazdów i powrotów do miejsc swojego zamieszkania. Nasza walka z wykluczeniem komunikacyjnym w transporcie drogowym opiera się na dwóch filarach. Pierwszym jest Fundusz Dróg Samorządowych. Ten fundusz już pracuje na rzecz lokalnych społeczności. Przez 10 lat wspomożemy samorządy kwotą 36 mld zł. Mówię tutaj o Funduszu Dróg Samorządowych. Pierwsze środki popłynęły już do poszczególnych województw. Wszystko po to, aby standard życia w całej Polsce systematycznie się poprawiał. Każdy w Polsce ma prawo dostępu do dobrej i bezpiecznej infrastruktury niezależnie od tego, z której części kraju pochodzi. Fundusz Dróg Samorządowych to tysiące, dziesiątki tysięcy, setki tysięcy kilometrów nowoczesnych dróg lokalnych na terenie całej Polski, dróg przede wszystkim bezpiecznych, dróg przewidywalnych. Z dofinansowania mogą korzystać dzisiaj także samorządy, które wcześniej nie mogły sobie na to pozwolić. Umożliwiliśmy samorządom prowadzenie inwestycji wieloletnich, tak aby działania można było zaplanować z większym wyprzedzeniem. Fundusz Dróg Samorządowych jest więc mocnym filarem walki rządu z wykluczeniem komunikacyjnym. Drugim filarem jest fundusz rozwoju przewozów autobusowych, który mamy nadzieję powołać do życia po przyjęciu prezentowanego projektu ustawy. W Polsce panowało przez wiele lat przekonanie, że potrzebne są tylko te połączenia autobusowe, które są rentowne, które przynoszą zysk. Uważano, że niewidzialna ręka rynku jest w stanie doprowadzić do likwidacji białych plam komunikacyjnych na mapie Polski. Wypadki ostatnich lat, doświadczenia ostatnich lat pokazały, że jest to podejście błędne, było to podejście błędne. Likwidowane były kolejne połączenia autobusowe, ponieważ przedsiębiorcy prowadzący przewozy nie byli w stanie wygenerować zysku z tej działalności, zaś samorządy alarmowały, że coraz więcej miejscowości jest pozbawionych transportu zbiorowego. Mieszkańcy polskich miasteczek, powiatów i gmin zmagali się z coraz większym wykluczeniem komunikacyjnym. Wykluczenie komunikacyjne ma wymiar bardzo praktyczny, ludzki i codzienny. Wykluczenie komunikacyjne to brak możliwości dojazdu do pracy, trudności w dotarciu do szkoły, do lekarza, do znajomych, do rodziny, to poczucie bezsilności i opuszczenia przez państwo, które powinno o te sprawy zadbać. Lekceważenie problemu wykluczenia komunikacyjnego, lekceważenie potrzeb mieszkańców mniejszych miejscowości jest smutnym obrazem wcześniejszych rządów. Dzisiaj to zmieniamy. Dzisiaj państwo w końcu bierze odpowiedzialność za walkę z wykluczeniem komunikacyjnym. Dlatego tworzymy fundusz, który dofinansuje lokalne połączenia autobusowe, tworzymy fundusz rozwoju przewozów autobusowych, z pełnym przekonaniem, którego nabieramy na każdym spotkaniu z mieszkańcami naszego kraju w każdym jego regionie. To przekonanie, że należy budować Polskę równych szans, Polskę zrównoważonego rozwoju, Polskę, w której nikt nie czuje się wykluczony ze względu na region pochodzenia czy zasobność portfela. Bo Polska jest jedna i to stale powtarzamy. W każdym zakątku naszego kraju, w każdej gminie, w każdym powiecie mieszkają Polacy i mają oni prawo do poczucia, że państwo polskie pamięta o każdym z nich. Ambicje i plany życiowe każdego mieszkańca naszego kraju są wyjątkowe. Państwo polskie nie może stać na drodze i blokować ich realizacji. Politycy muszą więc tworzyć prawo, dzięki któremu realizacja planów i marzeń Polaków z każdego regionu kraju będzie łatwiejsza. Tym powinniśmy się zawsze zajmować jako politycy, aby krok po kroku ułatwiać życie obywatelom naszego kraju. Chcemy, aby Polacy w każdym regionie kraju mieli dobry dostęp do transportu zbiorowego. W ten sposób przysłużymy się powstawaniu nowych miejsc pracy, realizacji inwestycji i zrównoważonemu rozwojowi. Przysłużymy się też w końcu środowisku. Walka z wykluczeniem komunikacyjnym to także staranie o to, aby samochód nie był jedynym dostępnym środkiem transportu w mniejszych i małych miejscowościach. Spójna, przewidywalna i odpowiadająca na potrzeby mieszkańców siatka połączeń autobusowych sprawi, że coraz więcej osób będzie mogło zrezygnować z transportu samochodowego. Aby takie siatki połączeń mogły powstać, powołujemy do życia fundusz rozwoju przewozów autobusowych. Tylko w tym roku wspomożemy samorządy uruchamiające połączenia autobusowe kwotą 300 mln zł. W kolejnych latach będzie to kwota do 800 mln zł. Dofinansowanie będzie przyznawane w formie dopłaty do kwoty deficytu pojedynczych linii o charakterze użyteczności publicznej. Źródłami finansowania tego funduszu - i bardzo proszę panie i panów posłów, Wysoką Izbę, i wszystkich państwa o szczególną uwagę, bo pojawiło się wiele przekłamań w przestrzeni debaty, informacji publicznej - są: Opłata paliwowa, czyli udział w opłacie paliwowej. Nie: zwiększona opłata paliwowa, nie: kolejna opłata nałożona na kierowców. Opłata paliwowa, która jest od lat praktycznie w niezmienionym stopniu i niezmienionej wielkości pobierana. Jak to będzie działało w tym przypadku? Zostaną zwiększone wpływy z opłaty paliwowej poprzez zmniejszenie wpływów do budżetu państwa z tytułu podatku akcyzowego. Poprzez zmniejszenie wpływów do budżetu państwa z tytułu podatku akcyzowego. W związku z czym zasilanie funduszu rozwoju przewozów autobusowych środkami z opłaty paliwowej nie spowoduje zmniejszenia wpływów do Krajowego Funduszu Drogowego i Funduszu Kolejowego. Te wielkości nie zostaną naruszone. Ani kierowca, ani też Fundusz Dróg Krajowych, ani też Fundusz Kolejowy nie będą z tego tytułu ponosili konsekwencji. Drugi składnik to opłata emisyjna. Nie wprowadza się zmiany ogólnej wysokości opłaty emisyjnej. Zmiana dotyczy przekierowania części wpływów z tej opłaty z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Funduszu Niskoemisyjnego Transportu na fundusz rozwoju przewozów autobusowych. I bardzo proszę, jeśli chodzi o to, co tutaj bardzo wyraźnie wybrzmiało, żeby to było przedmiotem ewentualnej dyskusji, debaty, żeby nie było konieczności kolejnego wyjaśniania co do tego, że oto opłata emisyjna zostanie zwiększona, że kolejne przepisy, które będzie wprowadzało Prawo i Sprawiedliwość, spowodują jakiekolwiek kolejne obciążenia. Wreszcie opłata zastępcza. To jest zastępcza opłata ponoszona przez podmiot realizujący narodowy cel wskaźnikowy, tj. przedsiębiorcę wykonującego działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw ciekłych lub biopaliw ciekłych, w sytuacji gdy ten podmiot nie w pełni zrealizował narodowy cel wskaźnikowy. Kolejna rzecz. Budżet państwa. To jest jakby naturalne. Na fundusz będą również składały się dochody z kar, grzywien, opłat i zezwoleń generalnego inspektora transportu drogowego, jak też wojewódzkich inspektoratów. Obecnie te wpływy stanowią dochody budżetu państwa. I pragnę ubiec kolejne argumenty, które pojawią się w dyskusji: nie będzie planu nakładania kar, nie będzie planu obciążania karami kierowców samochodów ciężarowych, wszystkich innych kierowców. Nie powtarzamy scenariusza, jak pamiętamy, ministra Vincent-Rostowskiego, który w projekcie budżetu założył, że 1600 mln zł wpłynie do budżetu państwa z tytułu stosowania dużej ilości fotoradarów. Opisaliśmy wpływy, przychody z tych kar do funduszu na podstawie średniej ostatnich lat. I tą średnią ostatnich lat się posiłkujemy. Podział środków funduszu w danym roku budżetowym na poszczególne województwa będzie dokonywany na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie podziału środków funduszu. Do końca 2021 r., co jest niezmiernie ważne, kryteriami podziału będą: powierzchnia województwa, liczba jego mieszkańców, wartość produktu krajowego brutto oraz zaspokojenie potrzeb przewozowych społeczności. Natomiast od 2022 r. środki funduszu będą dzielone w oparciu o pracę eksploatacyjną na liniach o charakterze użyteczności publicznej, określoną w planach transportowych poszczególnych województw, z wyłączeniem komunikacji miejskiej. Możemy więc mówić o okresie przejściowym, który zakończy się w 2021 r. Do tego czasu będzie obowiązywać dopłata w wysokości do 1 zł do 1 wozokilometra. Powtarzam: do 1 zł do 1 wozokilometra. Chcemy, aby ta kwota stanowiła zachętę dla samorządów do uruchomienia przewozów tam, gdzie taka potrzeba jest najpilniejsza. Później będzie to kwota nieprzekraczająca 80 gr. Później, tzn. po 2021 r. Co jest warunkiem uzyskania dopłaty ze środków funduszu? Warunkiem uzyskania dopłaty ze środków funduszu będzie sfinansowanie ze środków własnych organizatora kwoty deficytu na pojedynczej linii o charakterze użyteczności publicznej w wysokości nie mniejszej niż 10% oraz zawarcie umowy o świadczenie usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego. Więc wskazuję tutaj bardzo wyraźnie: nie, jak proponowaliśmy pierwotnie w debacie publicznej poprzedzającej złożenie projektu na posiedzeniu Rady Ministrów, 30% ze strony samorządu, ale 10% ze strony samorządu. Obniżyliśmy w sposób znaczny ten próg wymagalności ze strony samorządu. Wojewoda będzie kontrolował sposób i terminowość wykonania zadania, na które została udzielona dopłata. Służby wojewody stwierdzą również, czy wyliczenie dopłaty zostało dokonane w sposób prawidłowy pod względem zgodności z umową o dopłatę. Mechanizm działania funduszu jest zatem prosty: samorządy będą uruchamiały linie autobusowe, zawierając umowę na usługi przewozowe z przedsiębiorcami, następnie zgłoszą wojewodzie, jaka kwota dopłaty jest niezbędna, aby pokryć deficyt. Liczymy na to, że z czasem uruchamiane linie autobusowe staną się bardziej rentowne. Można to osiągnąć tylko poprzez powtarzalność kursów i dobre ułożenie trasy. Mieszkańcy danej gminy czy powiatu będą chętniej wsiadać do autobusu lub busa, gdy przekonają się, że zostanie on z nimi na dłużej, na tej samej trasie i w tych samych godzinach. Wówczas pieniądze pochodzące z budżetu, które do tej pory były przeznaczane na tę linię, gdzie regulowano deficyt, będzie można wykorzystać do stworzenia innej linii. Doświadczenia wskazują, że tam, gdzie uruchomiono komunikację autobusową na liniach deficytowych, bardzo często te linie deficytowe przemieniały się w linie deficytowe, bo pasażerowie wracali tak jak dzisiaj wracają, na kolej, wracali też do autobusu, na linie autobusowe. (Poseł Krystyna Skowrońska: Deficytowe w deficytowe?) Wysoka Izbo! Aby wyciągnąć polskie przewozy autobusowe z zapaści, aby zlikwidować białe plamy transportowe na mapie Polski, aby zwalczyć wykluczenie komunikacyjne, proponujemy powołanie do życia funduszu rozwoju przewozów autobusowych. Mam nadzieję, że jego powstanie poprą wszyscy parlamentarzyści. Oczywiście jesteśmy (Dzwonek) gotowi, czekamy na debatę, czekamy na dyskusję, ale tak jak powiedziałem, mam nadzieję, że powstanie tego funduszu poprą wszyscy parlamentarzyści. Wszystkim nam, politykom, powinno zależeć na tym, aby poprawiał się standard życia mieszkańców naszego kraju. I jestem pewien, że tak właśnie jest, że każdy z nas na tej sali, każdy z nas obecny podczas debaty na posiedzeniach Komisji Infrastruktury ma jeden cel: poprawę warunków życia w naszym kraju. Dlatego jestem przekonany, że Sejm poprze rządowy projekt ustawy umożliwiający uruchomienie setek nowych połączeń autobusowych w całej Polsce. Dziękuję bardzo. (Oklaski)