Mówca: Włodzimierz Nykiel
Data: 2016-05-18 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Platformy Obywatelskiej przedstawić stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o instytutach badawczych, druk nr 483. Projekt, który został przedstawiony przez wnioskodawców, ma na celu wzmocnienie nadzoru ministra nadzorującego, a w praktyce kompletnie podporządkowuje instytuty badawcze ministrowi. Pierwotnie projekt dotyczył wszystkich instytutów badawczych, obecnie zakres zmian został zawężony do państwowych instytutów badawczych. Oczywiście to już lepiej, że jest tak, ale te złe rozwiązania, które miały odnosić się do wszystkich instytutów, odnoszą się teraz do państwowych instytutów badawczych. Jak wyglądają obecne rozwiązania w zakresie organów instytutów? Otóż dyrektora powołuje minister, ale kandydata na dyrektora przedstawia komisja konkursowa. Jest tu więc połączenie wpływu instytutu i decydującego głosu ministra. Zastępców dyrektora obecnie powołuje i odwołuje dyrektor, i to jest naturalne, że dyrektor dobiera sobie współpracowników, z którymi będzie pracował. Dziś w skład rady naukowej wchodzą pracownicy instytutu stanowiący co najmniej 50% składu, a osoby spoza instytutu stanowią 30-50% składu. Rada naukowa wybiera spośród swoich członków w głosowaniu tajnym przewodniczącego i jego zastępców. Projekt wygląda w taki oto sposób. Otóż w myśl przepisów projektu minister powołuje dyrektora, mając dużą, prawie pełną swobodę wyboru - jeżeli zestawi się wszystkie dotyczące tego przepisy - a rola komisji konkursowej jest minimalna, właściwie symboliczna. Minister także zawiera z dyrektorem umowę, może go także odwołać. Minister również powołuje zastępców dyrektora i oddzielnie z nimi zawiera umowy. Aż 50% rady naukowej państwowego instytutu badawczego stanowić mają osoby niebędące pracownikami instytutu. Według unormowań projektu rada naukowa wybiera spośród swoich członków przewodniczącego i jego zastępców, a więc wygląda to pięknie, ale w przypadku państwowego instytutu badawczego przewodniczącym może zostać tylko członek rady powołany przez ministra. Jak widać, przepisy projektu poprzez zmiany unormowań w istocie podporządkowują w pełni działalność instytutu ministrowi nadzorującemu. Taki stan rzeczy zasługuje na ujemną ocenę z trzech co najmniej powodów. Po pierwsze, jak się wydaje, nie można skutecznie zarządzać instytutami badawczymi ze szczebla ministerstwa, po drugie, badania naukowe jednak wymagają dla swojej efektywności pewnej swobody działania, możliwości podejmowania decyzji, a tego tu brakuje, po trzecie zaś, w takich warunkach państwowy instytut badawczy może mieć duże trudności z organizowaniem realizacji swoich zadań. Na tym tle można zadać pytanie - bo ja przedstawiałem obecnie obowiązującą regulację i tę regulację proponowałem - czy u nas były jakieś precedensy dotyczące podobnych rozwiązań. Otóż, proszę państwa, warto podkreślić, że rozwiązania prawne o podobnym charakterze - nie mówię o szczegółach, ale o podobnym charakterze - zawarte były w ustawie z dnia 8 stycznia 1951 r. o tworzeniu instytutów naukowo-badawczych dla potrzeb gospodarki narodowej oraz, później, w ustawie o instytutach naukowo-badawczych z 17 lutego 1961 r. Sądzę, że podobieństwo dziś proponowanych rozwiązań do tamtych ustaw nie przynosi wielkiej chluby autorom tych rozwiązań. Nie odwołujmy się do takich wzorców. Klub Platformy Obywatelskiej ocenia ujemnie (Dzwonek) proponowane zmiany i wzywa do rezygnacji z tych zmian. Dziękuję bardzo. (Oklaski)