Mówca: Robert Kołakowski
Data: 2015-05-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie ustawy o muzeach. Projekt, jak już mówiono, dotyczy zapewnienia możliwości prowadzenia polityki ochrony zabytków w skali całego kraju poprzez ustanowienie specjalnych instrumentów ochrony najcenniejszych dóbr kultury, które znajdują się w zbiorach publicznych i poza nimi, oraz ujednolicenia zasad dokonywania wpisu do rejestru zabytków. Projekt zakłada m.in. stworzenie Listy Skarbów Dziedzictwa dla najcenniejszych zabytków ruchomych i możliwość przedłużania pozwolenia na wywóz zabytków w celach wystawienniczych lub jako wyposażenie na przykład ambasad. Ma on także ustanowić szczególną formę ochrony konserwatorskiej dla najważniejszych zabytków ruchomych. Wspomniana już wcześniej Lista Skarbów Dziedzictwa ma leżeć w gestii ministra kultury. Wpisy zabytków na tę listę byłyby dokonywane na wniosek właściciela lub z urzędu. Projekt zawiera również szczególne rygory dotyczące przechowywania, eksponowania i transportu wpisanych obiektów. Projekt zobowiązuje ministra kultury do zapewnienia środków na realizowanie zadań poprzez udzielanie dotacji celowych, przewiduje też kontrolę stanu zabytków co najmniej raz na dwa lata oraz nakaz przywrócenia ich do stanu pierwotnego w przypadku zmian i niebezpieczeństw. Ma być też możliwe na mocy decyzji ministra usunięcie zabytku z Listy Skarbów Dziedzictwa. Projekt zakłada ujednolicenie zasad wpisu do rejestru zabytków. Po nowelizacji zabytki ruchome będą wpisywane do rejestru także z urzędu. Podmiotowy projekt ustawy zawiera szereg ważnych zmian, jednak część tych zmian budzi poważne wątpliwości. Podstawowym błędem nowelizacji jest brak określenia, co to jest skarb dziedzictwa, czyli brak definicji. Przy braku definicji uznaniowość ministra to trochę za mało. Przy braku definicji zaskarżenie do sądu jakiegokolwiek działania stawia ministerstwo na przegranej pozycji. Może się tak dziać za każdym razem, jeśli sporne sprawy trafią do sądu. Kolejnym zarzutem wobec projektu jest to, iż projektowana nowelizacja, przewidując możliwość wpisu niektórych rodzajów zabytków na Listę Skarbów Dziedzictwa, nie określa jednoznacznie żadnych ścisłych kryteriów, które powinny być brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji o umieszczeniu zabytków na tak prestiżowej liście. Projekt ustawy w nadmierny sposób ingeruje też w prawo własności, co może prowadzić do naruszenia istoty prawa własności i budzić wątpliwości co do zgodności z konstytucją oraz umowami międzynarodowymi. Wątpliwości te dotyczą m.in. możliwości czasowego zajęcia zabytku, możliwości przejęcia zabytku na własność Skarbu Państwa, możliwości nakazania w drodze decyzji administracyjnej przeprowadzenia prac konserwatorskich przy zabytku czy też nałożenia na właściciela zabytku obowiązku przechowywania go w specjalnych warunkach przy braku uzależnienia egzekwowania tego wymogu od efektywnego przyznania dotacji na ten cel. Projekt ustawy zawiera szereg ważnych i potrzebnych zapisów, jednak jest też wiele niejasności. Przedstawione przeze mnie wątpliwości dotyczące braków prawnych i możliwości niezgodności z konstytucją sprawiają, że klub Prawa i Sprawiedliwości wstrzyma się od głosu w głosowaniu nad tym projektem. Na posiedzeniu podkomisji mówiliśmy o sprawie, która od wielu lat jest najważniejsza dla służb konserwatorskich, czyli o scaleniu służb. Tak że jeszcze raz przypominam panu ministrowi o tej sprawie. Rozmawialiśmy o tym w podkomisji. Było wiele obietnic, jednak na razie żaden projekt nie trafił do parlamentu, a kadencja powoli się kończy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)