Mówca: Daniel Milewski (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-11-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw ma przede wszystkim umożliwić polskim sądom, prokuraturze czy policji wydawanie europejskiego nakazu dochodzeniowego. Wprowadzenie tych uregulowań pozwoli na sprawniejsze i skuteczniejsze współdziałanie z krajami Unii Europejskiej w ściganiu sprawców czynów kryminalnych. Przedstawiony przez rząd projekt ustawy wdraża w Polsce unijną dyrektywę, na mocy której stosowany jest europejski nakaz dochodzeniowy w sprawach karnych. Unijna dyrektywa wprowadza skuteczny mechanizm odnoszący się do wzajemnej pomocy prawnej w sprawach karnych między państwami Unii Europejskiej, jeśli chodzi o czynności dowodowe, przez możliwość wydania europejskiego nakazu dochodzeniowego. Przedstawiony projekt ustawy dostosowuje polskie prawo do unijnych przepisów odnoszących się do europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych. Należy podkreślić, że europejski nakaz dochodzeniowy zastąpi dotychczasowe postępowanie w sprawie zabezpieczenia dowodów wyłącznie w stosunkach z tymi państwami, które związane są dyrektywą. Dzięki zastosowanym regulacjom prawnym w dyrektywie polski sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze będzie mógł wystąpić z wnioskiem do innego państwa UE o przeprowadzenie dowodu znajdującego się w tym państwie. Dzięki nowym regulacjom polski sąd, prokuratura lub inny organ prowadzący dochodzenie (np. Policja, Straż Graniczna, Służba Celno-Skarbowa) będą miały prawo wystąpić do każdego państwa członkowskiego UE o wykonanie nakazu dochodzeniowego. Należy podkreślić, że wydanie tego nakazu przez inny organ ścigania niż prokurator będzie wymagało zatwierdzenia przez prokuratora. Wydanie europejskiego nakazu dochodzeniowego może dotyczyć przeprowadzenia różnego rodzaju dowodów, czyli takich czynności jak np. przesłuchanie, oględziny, zapoznanie z dokumentami, kontrola i utrwalanie rozmów telefonicznych, przekazywanie informacji o rachunkach bankowych i transakcjach z tych rachunków. Jednocześnie państwa UE będą mogły występować do Polski o przeprowadzenie dowodu znajdującego się na terytorium naszego kraju. Jednakże będzie istniała możliwość dokonania innej czynności, jeśli wnioskowana czynność byłaby niedopuszczalna z punktu widzenia prawa wewnętrznego państwa wezwanego. Przedstawiony rządowy projekt nowelizacji ustawy dopuszcza także możliwość wydania nakazu dochodzeniowego przed formalnym wszczęciem postępowania przygotowawczego, na etapie postępowania sprawdzającego oraz czynności operacyjno-rozpoznawczych prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów (np. ustawy o Policji, ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu). Dzięki temu organ prowadzący postępowanie będzie mógł pozyskać dowody bądź informacje konieczne do podjęcia decyzji o wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego. Dotychczasowe regulacje prawne pozwalały na występowanie z transgranicznymi wnioskami o pomoc prawną, ale przepisy były bardzo rozdrobnione i skomplikowane. W efekcie niechętnie stosowano je w praktyce. Europejski nakaz dochodzeniowy przewiduje konkretne ramy czasowe dla przeprowadzenia żądanej czynności oraz ściśle limituje możliwość odmowy. Sprawniejsza komunikacja i szybsze przeprowadzanie dowodów pozytywnie wpłyną na wzrost skuteczności postępowań karnych prowadzonych w Polsce. Mając świadomość potrzeb zmian prawnych w tym zakresie, przedstawione w projekcie rządowym propozycje zmian oceniamy pozytywnie.