PiotrSty/sejm-speeches-corpus huggingface dataset:
Mówca: Żaneta Cwalina-Śliwowska
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marsałek! Wysoka Jezbo! Jestam rodozito Kurpsianko, totez wystampuja w nasam stroju ludowam i banda moziła gadko łojcow nasech, łaby podnieść wazność i doniosłość mojego wystompsiania. Poniewaz końcy sia rok Adama Chantnika na Ziani Mazozieckiej i Podlaskiej, pozwolta, ze napomnkna woma wybrane myśli tego zasłuzonego i waznego łambasadora dziejow kultury kurpsiowskiej i zielgiego Polaka, które najbardziej mózią o jego filozofsi. Cytuję: ˝Każdy kawałek naszej ziemi - ojczyzny powinien być nam drogi jak relikwia, a jako prochów rodzicielskich nie sprzedaje się za pieniądze, tak samo ziemi rodzinnej nie zamienia się na żadne bogactwa, gdyż w ziemi tej spoczywają szczątki naszych przodków, którzy nam ziemię w dziedzictwie zostawili˝. ˝Trzeba tę ziemię miłować, trzeba znać ją tak, jak gospodarz zna swoje gospodarstwo, a wszak kraj cały jest też jakby jednem olbrzymiem gospodarstwem całego narodu˝. ˝Kurpie to nie relikt przeszłości, ale żywa cząstka narodu polskiego, twarda jak sosna puszczańska i wierna jak ziemia, na której wyrosła˝. ˝Kto będzie kochał serdecznie swój zakątek, ten ojczyznę całą również będzie miłował˝. ˝Kurp w puszczy wyrósł, lecz serce ma w ojczyźnie˝. ˝To, że Kurpie przetrwali jako wspólnota, zawdzięczają własnej świadomości kulturowej˝. ˝Świadomość Kurpiów wyrasta z ziemi, pracy i pamięci przodków˝. ˝Kto zrozumie Kurpiów, ten zrozumie Polskę prostą, pracowitą i wierną˝. ˝Świadomość kurpiowska była silniejsza niż granice administracyjne - opierała się na tradycji, mowie i obyczaju˝. ˝Kurpie nie są tylko mieszkańcami puszczy - są nosicielami dawnej kultury i męstwa, które Polska powinna znać i pielęgnować˝. Łuwazom, ze we wspołcesnam świecie łogarniantam zewsont politycnani roznościani i niepewnościo, łodcionganiam łod podwalinow chrześcijańskiech, braniam w letce patriotyzmu i kultury nasech łojcow, nikt jansy tak jek łon, Adam Chantnik, i jego dorobek właśnie świadco ło zachowaniu tozsamości nasego kurpsiowskiego jestestwa. Bez jego zywota i cieniangi dzisiejsa Kurpsiowscyzna nie byłaby tak wyrazistam regionam na etnograsicnej mapsie Polski. Zachowanie panianci, zwycajow i janzyka Kurpsiow to tez słuzba Polsce, bo mała łojcyzna jest constko zielgiej - tak moziuł. Ceść jego panianci. Klub Parlamentarny Polska 2050 popiera uchwałę. (Oklaski)
Mówca: Witold Tumanowicz
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Powiem, że jest głęboki sens w tym, żeby procedować tutaj nad tego typu uchwałami. Chciałbym też podziękować pani poseł za ten naprawdę przepiękny ubiór. Warto przypominać o naszej tradycji, o tradycji lokalnej, o tradycji ludowej. Bardzo dziękuję za to, że dzisiaj procedujemy nad tego typu uchwałą, ponieważ, przedstawię swoją własną refleksję, spowodowało to, że i ja po prostu zainteresowałem się tą postacią, o której, przyznam szczerze, wcześniej nie słyszałem. Dlatego tym bardziej warto takie uchwały podejmować. Klub Konfederacji będzie oczywiście za przyjęciem uchwały w 140. rocznicę urodzin. Natomiast teraz z tej mównicy podzielę się pewnego rodzaju prywatą i podziękowaniami dla wszystkich posłów oraz dla Prezydium. Wczoraj pani marszałek Wielichowska zwróciła mi uwagę, że mam 16 niewygłoszonych przemówień, z którego to powodu wczoraj nie było mojego 1000. wystąpienia. Natomiast to jest właśnie 1000. (Oklaski) Chcę się pochwalić, że moje 1000. wystąpienie przypada właśnie - bardzo się z tego cieszę - na taki punkt, co do którego prawdopodobnie wszyscy się zgadzamy. Mam nadzieję, że w dzisiejszym bloku głosowań uchwalimy ten projekt jednogłośnie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Witold Tumanowicz
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

A, mogę oddzwonić. (Dzwonek)
Mówca: Roman Fritz
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowni Państwo! Koło parlamentarne Konfederacji Korony Polskiej wyraża poparcie dla inicjatywy ustanowienia dnia poświęconego pamięci Adama Chętnika - wybitnego patrioty, działacza niepodległościowego i twórcy, który całym swoim życiem służył Polsce, łącząc walkę o wolność państwa z troską o zachowanie narodowej tożsamości, duchowego dziedzictwa polskiej wsi i kultury regionalnej. Jego życie przypadło na czas szczególnie dramatyczny dla Rzeczypospolitej: okres zaborów, walki o niepodległość, wojen i totalitaryzmów. Adam Chętnik należał do pokolenia Polaków, dla których patriotyzm był nie hasłem, lecz zobowiązaniem. Doświadczenie represji zaborczych, osobiste zaangażowanie w działalność niepodległościową, praca organizacyjna, publiczna i konspiracyjna, a także gotowość do ponoszenia konsekwencji za wierność Polsce czynią z niego przykład postawy obywatelskiej najwyższej próby. W najtrudniejszych momentach historii: od zmagań o niepodległość przez obronę polskości i ziem zagrożonych. Podczas wojennej konspiracji pozostawał wierny sprawie Rzeczypospolitej. Równolegle swoją służbę dla ojczyzny realizował poprzez ochronę i popularyzację kultury rodzimej, rozumiejąc, że silne państwo wyrasta z zakorzenionej wspólnoty. Szczególne znaczenie ma jego wkład w utrwalanie i popularyzację kultury Kurpiów - jednej z najbardziej wyrazistych i autentycznych tradycji regionalnych w Polsce. Dzięki jego wysiłkowi lokalna wspólnota zyskała trwałe miejsce w narodowej świadomości, a dziedzictwo, które mogło ulec zapomnieniu, zostało ocalone i przekazane kolejnym pokoleniom. To przykład mądrej miłości do ojczyzny, zakorzenionej w szacunku dla małych ojczyzn. Uhonorowanie Adama Chętnika poprzez ustanowienie dnia jego pamięci będzie wyrazem szacunku dla człowieka, który udowodnił, że służba ojczyźnie może i powinna przybierać różne formy: od walki o niepodległość i państwowość po codzienną ofiarną pracę na rzecz wspólnoty narodowej i jej kulturowych fundamentów. Z tych względów koło parlamentarne Konfederacji Korony Polskiej z przekonaniem popiera inicjatywę ustanowienia dnia upamiętniającego Adama Chętnika, uznając ją za ważny wkład w pielęgnowanie pamięci historycznej, umacnianie tożsamości kulturowej oraz wychowanie kolejnych pokoleń w duchu odpowiedzialności za Polskę. Koło parlamentarne Konfederacji Korony Polskiej jednocześnie podkreśla, że Polska szczególnie dziś potrzebuje takich postaw swoich obywateli - patriotów odpowiedzialnych, ofiarnych i zakorzenionych w narodowej tradycji, którzy poprzez swoją działalność wzmacniają polską państwowość, budują świadome społeczeństwo i przekazują kolejnym pokoleniom trwałe wartości. Pamięć o Adamie Chętniku powinna pozostać żywym wzorem tak rozumianej służby dla Rzeczypospolitej. Bardzo dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Bogumiła Olbryś
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Serdecznie pozdrawiam rodzinę pana Adama Chętnika: pana Jacka, panią Kasię, panią Danusię, i oczywiście moich kochanych rodaków z ziemi kurpiowskiej. Drodzy Państwo! Adam Chętnik umiłował, ukochał ziemię Kurpiów i Kurpiów. Był posłem na Sejm I kadencji II Rzeczypospolitej. Jako przedstawiciel ziemi łomżyńskiej zasiadał w komisjach zajmujących się sprawami regionu, gospodarki, leśnictwa, regulacją naszej pięknej rzeki Narwi, kwestiami gospodarczymi i oświatowymi. Należał do Polskiej Akademii Umiejętności. Był muzykiem amatorem grającym na wielu instrumentach, twórcą, reżyserem zespołu pieśni i tańca, lutnikiem. Drodzy Państwo! W 1927 r. wraz z ukochaną żoną Zofią zakupił ziemię w Nowogrodzie i otworzył Muzeum Kurpiowskie w Nowogrodzie, niedaleko Łomży. Było to drugie muzeum na wolnym powietrzu w Polsce. Podczas II wojny światowej Adam Chętnik wpisany został na czarną listę okupanta z tytułu tajnego nauczania dzieciaków w okolicznych wioskach, koło Łomży i Nowogrodu. Po II wojnie światowej wznowił działalność związaną z muzealnictwem. Całe swoje życie poświęcił kultywowaniu tradycji, pielęgnowaniu wartości, które składały się na bogatą kulturę kurpiowską. Dumna jestem, drodzy państwo, że dziadek mojego męża, Bolesław Olbryś, był współpracownikiem Adama Chętnika. Adam Chętnik został uhonorowany wieloma odznaczeniami, np. Złotym Krzyżem Zasługi czy - dosłownie niedawno, bo we wtorek - Odznaką Honorową Województwa Podlaskiego. Chwała jego pamięci na wieki. Pozdrawiam serdecznie. (Oklaski)
Mówca: Witold Tumanowicz
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przede wszystkim chciałem podziękować za tego pięknego aniołka, którego dostałem od pani Żanety Cwaliny-Śliwowskiej. Bardzo dziękuję. Natomiast chciałbym zapytać o to, czy może nie pójść trochę dalej. Mamy uchwałę. Być może ministerstwo edukacji powinno wydać jakąś instrukcję dla szkół, żeby poświęcić jedną lekcję polskiego i przybliżyć dzieciom tak wybitną postać. Więc w tym wypadku mam pytanie, czy w takim zakresie jest planowana jakaś inicjatywa. Dziękuję bardzo.
Mówca: Arkadiusz Czartoryski
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Przy okazji tej debaty, ponieważ jesteśmy w polskim parlamencie, w polskim Sejmie, warto dodać, że Adam Chętnik był przedstawicielem w parlamencie Związku Ludowo-Narodowego, i tylko Związku Ludowo-Narodowego, klubu parlamentarnego, partii, w której był również Roman Dmowski. Do samego końca, aż do zamachu majowego, Adam Chętnik w polskim parlamentarnym życiu związany był z Romanem Dmowskim. Mówię to po to, ponieważ stosunkowo niedawno pan marszałek Sejmu stwierdził, że Karol Nawrocki jest człowiekiem zbudowanym z nacjonalistycznych obsesji, najgorszych tradycji Romana Dmowskiego. Dzięki Bogu, że jest ta uchwała, która pokazuje, jak piękne postacie były związane z Romanem Dmowskim. Przy tej okazji również przyłączam się do gratulacji i podziękowań dla Fundacji im. Adama Chętnika, która robi ogromnie dużo dla upamiętnienia tej pięknej postaci, do gratulacji dla pani Danuty Chętnik i pana Jacka Chętnika. Serdecznie państwa pozdrawiam. W celu upamiętnienia tej postaci jest wykonywana ogromna praca. No ale tak pięknie jak dzisiaj pani poseł Żaneta Cwalina-Śliwowska jeszcze tutaj nikt o naszym bohaterze nie powiedział. Wielkie ukłony, pani poseł. Dziękuję.
Mówca: Wioletta Maria Kulpa
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Postać Adama Chętnika, człowieka, który całym swoim życiem udowodnił, że Polska to nie abstrakcja, lecz ludzie, ziemia, tradycja i pamięć. Był synem kurpiowskiej ziemi i jej wiernym strażnikiem. Gdy inni odwracali się od kultury ludowej, on ją ratował. Gdy historia próbowała ją wymazać, on ją zapisywał, opisywał i chronił. Ocalił dla przyszłych pokoleń to, co najcenniejsze: tożsamość polskiej wsi, jej obyczaje, język i ducha. Adam Chętnik nie był tylko uczonym. Był patriotą czynu, posłem II Rzeczypospolitej, twórcą pierwszego skansenu w niepodległej Polsce, człowiekiem, który rozumiał, że naród bez pamięci staje się łatwą ofiarą historii. Dziś, gdy tak często relatywizuje się przeszłość, gdy próbuje się ją upraszczać lub wyciszać, ta uchwała ma znaczenie szczególne. To jasny sygnał, że państwo polskie pamięta o tych, którzy budowali jego fundamenty - cicho, konsekwentnie i z miłością do ojczyzny. Upamiętniając Adama Chętnika, oddajemy hołd nie tylko jemu, ale wszystkim, którzy wierzyli, że polskość zaczyna się blisko, od lokalnej wspólnoty, od tradycji, od szacunku do własnych korzeni. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Marcin Grabowski
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Nasi zacni goście z naszego regionu kurpiowskiego! Jeszcze raz witamy bardzo serdecznie najbliższą rodzinę i wszystkich tych, którzy dzisiaj pojawili się na tej galerii. Naprawdę to zaszczyt, że jesteście z nami i możecie uczestniczyć w tym jakże bardzo ważnym dniu dla polskiego parlamentu, ale i dla naszego regionu kurpiowskiego. Szanowni Państwo! Wiele już padło z tej mównicy cytatów z naszego bohatera, który mówił o naszej ukochanej ojczyźnie. Ja mam jeszcze jeden taki cytat, który pozwoliłem sobie znaleźć, który akurat nie był odczytany: Zachowanie pamięci, zwyczajów i języka Kurpiów to także służba Polsce, bo mała ojczyzna jest częścią wielkiej. Dziękuję wszystkim tym, którzy dzisiejszego dnia upamiętnili 140. rocznicę urodzin naszego wielkiego Polaka, patrioty Adama Chętnika. Niech żyje Polska! Niech żyją Kurpie! Wszystkiego dobrego. (Oklaski)
Mówca: Maria Koc
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Bardzo dziękuję. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Drodzy Goście! Droga rodzino pana Adama Chętnika! Adam Chętnik urodził się, wychował, wchodził w dorosłość na Kurpiach wśród ludzi, którzy ponad wszystko kochają wolność, wśród ludzi dumnych, pracowitych, wśród patriotów, bo Kurpie zawsze byli gotowi walczyć o wolną ojczyznę. Pozostawił po sobie wspaniały dorobek etnograficzny. Wspomniałam już o 250 książkach, które napisał, 600 artykułach. No i oczywiście muzeum w Łomży i skansen w Nowogrodzie, tak pięknie położony na wysokiej skarpie nad rzeką Narew. Skansen, który powstał dzięki jego osobistym staraniom, ale też prywatnym środkom, bo przecież zakupił ziemię pod jego budowę, a także przekazał 3 tys. eksponatów, które wspólnie zakupili z małżonką Zofią. Był wielkim etnografem i myślę, że to jego dziedzictwo ma wpływ również na to, że Kurpie są nadal tak żywym, pięknym regionem etnograficznym. Ta kultura ludowa na Kurpiach jest bardzo, bardzo żywa. Jest przekazywana z ojca na syna, z matki na córkę. Dziadkowie, rodzice, dzieci, nawet małe dzieci chodzą w strojach ludowych, mówią piękną gwarą, śpiewają piękne pieśni, działają w wielu zespołach regionalnych. Ta kultura ludowa Kurpi Zielonych bardzo, bardzo nas wszystkich cieszy (Dzwonek), jest naszą dumą. Ale Adam Chętnik był również wielkim patriotą. Trzeba pamiętać, że za swoją działalność patriotyczną był wielokrotnie aresztowany, był dwukrotnie skazany na karę śmierci, był represjonowany - on i jego rodzina. Bardzo dziękuję tym, którzy zainicjowali powstanie tej uchwały, i państwu za to, że tutaj dzisiaj jesteście i że dalej tę wspaniałą kulturę, tradycje kurpiowskie niesiecie ku przyszłym pokoleniom. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Małgorzata Pępek
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Upamiętnienie 140. rocznicy urodzin Adama Chętnika jest niezwykle ważnym gestem wobec jednej z wybitnych postaci naszej historii. Adam Chętnik był etnografem, pisarzem, społecznikiem i patriotą, który całe życie poświęcił dokumentowaniu i ochronie kultury kurpiowskiej oraz służbie dla niepodległej Polski. Jako Klub Parlamentarny Koalicja Obywatelska, który zainicjował tę uchwałę, mamy możliwość oddania należnego szacunku jego dorobkowi i wkładowi w rozwój polskiej kultury narodowej. Dzięki takim działaniom Sejm przypomina o ludziach, którzy w najtrudniejszych czasach zachowywali wierność ideałom i kształtowali należną tożsamość narodową. Upamiętnienie takich postaci jak Adam Chętnik pokazuje, że prawdziwe wartości, wiedza, poświęcenie i miłość do ojczyzny zasługują na pamięć i szacunek wszystkich Polaków. To nie jest kwestia polityki, lecz wspólnej odpowiedzialności za naszą historię i kulturę, aby przykłady życia takich ludzi nadal inspirowały kolejne pokolenia. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Adam Krzemiński
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Członkowie Rodziny Adama Chętnika! Jako regionalista z pełnym przekonaniem popieram poselski projekt uchwały w sprawie upamiętnienia Adama Chętnika w 140. rocznicę jego urodzin. To postać wyjątkowa - wybitny etnograf, społecznik, pisarz i badacz kultury kurpiowskiej, który całe swoje życie poświęcił dokumentowaniu i ochronie lokalnych tradycji, a jednocześnie służył Polsce jako patriota. Dla wielu mieszkańców północnego Mazowsza, w tym dla Kurpiów żyjących w gminach takich jak Jednorożec czy Chorzele, dorobek Adama Chętnika nie jest jedynie zapisem historycznym, ale żywym źródłem tożsamości, dumy i przywiązania do lokalnej wspólnoty. To dzięki takim osobom jak on kultura kurpiowszczyzny przetrwała i nadal jest przekazywana kolejnym pokoleniom. Dzisiejsza uchwała to ważny gest szacunku wobec tych, którzy budowali polską kulturę od dołu, z małych ojczyzn, oraz jasny sygnał, że Sejm Rzeczypospolitej Polskiej pamięta o bogactwie regionalnych tradycji i ludziach, którzy je chronili. Z tego powodu inicjatywa ta zasługuje na pełne poparcie Wysokiej Izby. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Mariusz Popielarz
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Droga Rodzino Adama Chętnika! Szanowni Kurpie przybyli na dzisiejsze obrady polskiego Sejmu! Adam Chętnik całe swoje życie związał z Kurpiami, z regionem, którego kulturę, historię i tożsamość chronił z niezwykłą konsekwencją. Adam Chętnik był postacią wyjątkową - etnografem, społecznikiem i jednym z najważniejszych badaczy kultury kurpiowskiej. Dzięki jego pracy dorobek regionu został zachowany, opisany i przekazany kolejnym pokoleniom. Dla mieszkańców Kurpi Adam Chętnik pozostaje postacią ważną i powszechnie cenioną. Jego działalność do dziś stanowi punkt odniesienia dla lokalnej wspólnoty. Dlatego upamiętnienie jego dorobku jest dla mnie istotne, jako posła i jako osoby od lat związanej z Kurpiami. Uczczenie 140. rocznicy urodzin Adama Chętnika przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wyraz szacunku i wdzięczności dla tego wybitnego Polaka, którego życie i działalność są wzorem miłości do ojczyzny. Ogromnym uznaniem dla dorobku Adama Chętnika jest fakt, że dzisiaj parlament jednomyślnie popiera tę uchwałę. Wszystkie kluby parlamentarne, wszystkie koła poselskie wyraziły poparcie dla tego projektu uchwały, z czego się bardzo cieszę i jestem dumny. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Krzysztof Ciecióra
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Szanowni Goście! Z panią poseł Alicją Łepkowską-Gołaś, jak widzę, wnioskodawczynią. Gratulacje i podziękowania za tę uchwałę. (Oklaski) Porównam pana Adama Chętnika do osoby, która pochodzi akurat z moich terenów - województwa łódzkiego, gdzie urodził się Władysław Reymont, to Kobiele Wielkie, te tereny - do Reymonta. Wydaje mi się, ze można porównać Adama Chętnika do Reymonta z tego względu, że Reymont opisał polską wieś, opisał zwyczaje. Dzisiaj jego powieść, jego książka jest w kanonie lektur. Adam Chętnik dokonał podobnego dzieła. Upamiętnił, stworzył pewną opowieść, którą możemy w dalszym ciągu przeżywać. Może nie bezpośrednio na kartach książki, ale właśnie za pomocą tej pieśni, która przetrwała, tego ubioru, który dzisiaj jeszcze widzimy i podziwiamy. Czyli stał się takim wielopokoleniowym nośnikiem informacji, tradycji. To jest coś, co jest godne upamiętnienia, podziękowania i powodem do dumy, ponieważ jest to nasza wspólna polska historia, akurat związana z regionem, który państwo reprezentujecie. Bardzo dziękuję, że chcecie swoją kulturę, swoją tradycję promować, pokazywać. Mam nadzieję, że ta uchwała będzie też okazją do tego, żeby zrobić to w taki zorganizowany sposób, tak aby jak najwięcej osób w Polsce dowiedziało się o Adamie Chętniku i o tym, co zrobił, o jego dziele. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Elżbieta Gapińska
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Droga Rodzino! Drodzy Goście! Jesteśmy bardzo wzruszeni, bo chyba dla takich właśnie momentów jestem tutaj, w tym polskim Sejmie. Rzadko się zdarza taka jednomyślność na sali sejmowej, tak samo jak na komisji kultury. Wszyscy byliśmy zgodni co do tego, że Adam Chętnik zasługuje na upamiętnienie. I myślę, że w 140. rocznicę urodzin to się właśnie zdarzyło. Szanowni Państwo! Bardzo się cieszę, że mamy tak wspaniałego przedstawiciela Kurpiów, którego możemy dzisiaj uhonorować. Dziękuję rodzinie, dziękuję wszystkim. (Oklaski)
Mówca: Dariusz Matecki (tekst niewygłoszony)
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Proszę o odpowiedź na piśmie. Czy w ramach uchwały planowane jest jedynie symboliczne uhonorowanie postaci Adama Chętnika czy też towarzyszyć jej będą konkretne inicjatywy legislacyjne, organizacyjne lub edukacyjne, które wzmocnią pamięć o jego dziedzictwie?
Mówca: Sławomir Skwarek
Data: 2025-12-18 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec poselskiego projektu uchwały w sprawie upamiętnienia 50. rocznicy powstania pierwszego uniwersytetu trzeciego wieku w Polsce. Trochę historii. Pierwszy uniwersytet trzeciego wieku powstał w 1973 r. w Tuluzie we Francji. Polska była trzecim krajem po Francji i Belgii, w którym powstał uniwersytet trzeciego wieku. W bieżącym roku obchodzimy pięćdziesięciolecie pionierskiej inicjatywy pani prof. Haliny Szwarc, powołującej, tworzącej w 1975 r. na warszawskim Marymoncie pierwszy polski uniwersytet trzeciego wieku. Dziś ten ogólnopolski ruch skupia blisko 700 placówek i ok. 200 tys. studentów. Działają one w środowisku wielkomiejskim, miejskim, ale coraz częściej również w środowisku wiejskim i odpowiadają na rosnące potrzeby, aspiracje seniorów, grupy społecznej coraz liczniejszej i stale rosnącej. Uniwersytety oprócz działań stricte edukacyjnych, co oczywiste, prowadzą również chóry, teatry, kabarety, pracownie artystyczne. Uniwersytety trzeciego wieku miały również istotny wpływ na kierowanie nowoczesną polityką senioralną. Możemy tu wymienić m.in. powstanie pierwszego systemowego funduszu wsparcia organizacji senioralnych ASOS, jego następców: programów ˝Senior+˝, ˝Aktywni+˝ czy zapowiadanego programu ˝Aktywni seniorzy - ASY˝. Tak na marginesie powiem, że sporo w tym nowym programie uniwersytety trzeciego wieku wylobbowały. Jeden z priorytetów dedykowany ma być organizacjom parasolowym, w tym Fundacji Ogólnopolskie Porozumienie Uniwersytetów Trzeciego Wieku, a kolejny z priorytetów ma być dedykowany już tylko uniwersytetom. Oby za tym szło zwiększenie finansowania, a na to się niestety nie zanosi. Trzeba powiedzieć, że polski model uniwersytetów jest elastyczny i zróżnicowany. Uniwersytety trzeciego wieku działają jako samodzielne stowarzyszenia przy uczelniach wyższych, ale też w strukturach jednostek samorządu terytorialnego. Trochę szkoda, że finansowe wsparcie uniwersytetów nie trafiło do Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, tak jakby rządzący bali się społeczeństwa obywatelskiego. Dziś jednak tą uchwałą oddajemy hołd matce założycielce, pani prof. Halinie Szwarc, działaczce konspiracyjnej, lekarzowi, a także całemu ruchowi uniwersytetów trzeciego wieku. Klub Prawo i Sprawiedliwość będzie głosował za podjęciem przedmiotowego projektu uchwały rocznicowej przez Wysoką Izbę. Dziękuję. (Oklaski)