Mówca: Monika Falej
Data: 2021-04-15 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Pani Minister! Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej miał dać nadzieję na rozwiązania, na które czekało wiele rodzin zastępczych, dzieci i wielu ich obecnych bądź przyszłych opiekunów. Niestety oni i ja jesteśmy rozczarowani zarówno zakresem proponowanych zmian, jak i sposobem procedowania nad nimi. Projekt wymaga wielu korekt, ale, co najważniejsze, zawiera grzech pierworodny: brak konsultacji z kimkolwiek. Uczestnicząc w posiedzeniu sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, zgłaszałam swoje uwagi i obawy. Zgadzam się także z zastrzeżeniami zgłaszanymi przez stronę społeczną. Wiele zastrzeżeń miało także sejmowe Biuro Legislacyjne - nie tylko od strony technicznej, ale także merytorycznej. Projekt ustawy w sumie powinien być cofnięty do etapu konsultacji społecznych, głównie z samorządami, gdyż prace nad nim nie są zgodne z ustawą o komisji wspólnej rządu i samorządu. Przyjęcie ustawy w tym kształcie grozi zatem zaskarżeniem jej do Trybunału Konstytucyjnego, chyba że państwo już znacie wyrok tego trybunału. Mam nadzieję, że ministerstwo zdaje sobie sprawę z konsekwencji niewprowadzenia ustawy w planowanym terminie. O konsekwencjach aż boję się myśleć. Konsultacje te mogłyby naprawić błędy i zweryfikować obawy, o których mowa była podczas prac komisji. Wątpliwości budzi m.in. zapis o składaniu wniosków wyłącznie drogą elektroniczną. To może doprowadzić do wykluczenia 30% beneficjentów. Uderzy to głównie w osoby starsze, wykluczone informatycznie, mieszkańców terenów wiejskich i małych miejscowości. Ustawa nie gwarantuje pomocy tym osobom, a jedynie ją zakłada. To jest absurd. Omawiany dzisiaj projekt ustawy powinien być jednym z etapów cyfryzacji i upraszczania procedur. To jednocześnie dobry moment na dyskusję o wykluczeniu cyfrowym. Rząd musi zadbać o to, żeby jak najwięcej osób mogło korzystać z usług publicznych w formie elektronicznej. 4,5 mln Polek i Polaków nigdy nie korzystało z Internetu. To są dane z GUS za rok 2019. Polska wśród krajów Unii Europejskiej ma jeden z najniższych wskaźników osób nigdy niekorzystających z Internetu, tj. 15%. Najbardziej narażone na wykluczenie cyfrowe są gospodarstwa domowe o najniższych dochodach, wynoszących poniżej 2,5 tys. zł netto. Tak wynika z raportu Federacji Konsumentów. Tymczasem 945 tys. osób niepełnosprawnych, czyli 36%, nigdy nie korzystało z komputera. Różnica między pełno- i niepełnosprawnymi Polakami w zakresie dostępu do Internetu w domu wyniosła aż 34%, podczas gdy dla krajów Unii Europejskiej wynosi ona średnio 19%. To dane z raportu Federacji Konsumentów. Nasuwa się zatem obawa, że wykluczenie cyfrowe przełoży się na wykluczenie z dostępu do usług publicznych i świadczeń socjalnych. Czy stawianie przeszkód wzmocni rodziny, które sprawują pieczę zastępczą? Czy będzie to zachętą do tego, by taką rodziną zostać? Nie sądzę. Istotne zastrzeżenie dotyczy także przeniesienia realizacji zadania z samorządów na ZUS, który ma być operatorem. Oszczędności związane z obsługą programu są zaniżone i niewiarygodne. Samorządy mają odpowiednią infrastrukturę, wiedzę na temat potrzeb swoich podopiecznych, mieszkańców i mieszkanek oraz doświadczenie w obsłudze programu. Czy ZUS jest w stanie to zapewnić? Ustawa zakłada także konieczność posiadania konta bankowego przez osobę składającą wniosek, a nie wszyscy obywatele i obywatelki takie konto posiadają. Podobno nie mają ich nawet niektórzy posłowie. Założenie takiego konta, szczególnie w obecnej sytuacji, generuje koszty dla gospodarstwa domowego. Kolejna obawa, która się nasuwa, dotyczy brzmienia rozporządzeń wymienionych w projekcie. Brak ich treści powoduje, że nie wiemy, jakie będą rozwiązania szczegółowe. Byłoby dobrą praktyką, gdyby zostały one zaprezentowane wraz z projektem ustawy. Szanowna Izbo! W imieniu klubu Lewicy zagłosujemy mimo wszystko za ustawą, licząc na kolejne rozwiązania i reformy w obszarze pieczy zastępczej, dbałości o interes dziecka jako podmiotu, które przyniosą realne zachęty dla potencjalnych rodzin zastępczych. Dziękuję. (Oklaski)