Mówca: Łukasz Gibała
Data: 2012-09-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt zaprezentować Wysokiej Izbie w imieniu wnioskodawców projekt ustawy o zmianie ustawy o partiach politycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który został zawarty w druku sejmowym nr 609. Projekt ten dotyczy fundamentalnej i rewolucyjnej zmiany w zakresie finansowania partii politycznych. Tym samym jest to próba pewnej nowej filozofii w zakresie funkcjonowania partii politycznych w ogóle, bo nie ma co do tego żadnych wątpliwości, że finansowanie partii politycznych jest jednym z ważniejszych elementów ich funkcjonowania. Obecnie mamy do czynienia z takim stanem prawnym, że najważniejszym źródłem dochodów wszystkich partii politycznych w Polsce, tych, które są w parlamencie, jest tzw. subwencja budżetowa. Subwencja budżetowa jest mechanizmem, który polega na tym, że wszystkie te partie, które dostały się do parlamentu bądź też które otrzymały przynajmniej 3% poparcia w ostatnich wyborach parlamentarnych, na przestrzeni całej kadencji, która następuje po tych wyborach parlamentarnych, otrzymują właśnie pewną kwotę, która jest nazywana subwencją i która jest wypłacana wprost z budżetu przez ministra finansów. Ta kwota jest wyliczana na podstawie pewnego skomplikowanego algorytmu, generalnie algorytm ten polega na tym, że im więcej dana partia dostała głosów, tym wyższa jest kwota subwencji, przy czym występuje tam pewien mechanizm degresywny, który polega na tym, że powyżej pewnych pułapów za każdy kolejny głos przyrost tej kwoty jest coraz mniejszy. Jednocześnie warto też podkreślić, że warunkiem wypłacania przez państwo subwencji jest właściwa sprawozdawczość w zakresie wydatkowania tych środków, które partie pozyskują z subwencji. Po każdej kampanii wyborczej partia polityczna ma obowiązek złożyć sprawozdanie do PKW, do Państwowej Komisji Wyborczej, a niezależnie od tego raz do roku partia składa informację do Państwowej Komisji Wyborczej. Jeśli Państwowa Komisja Wyborcza stwierdzi, że nastąpiły jakieś uchybienia w wydatkowaniu tych środków, partia zostaje pozbawiona tej subwencji albo na okres trzech lat, jeśli te uchybienia miały miejsce podczas kampanii wyborczej, albo też na okres roku, jeśli miały miejsce w okresie niewyborczym. Istotą proponowanego przez nas projektu jest całkowita likwidacja tego modelu finansowania czy też tego elementu modelu finansowania partii politycznych. Mówiąc wprost, chcemy, ażeby nie było czegoś takiego, jak subwencja budżetowa dla partii politycznych. W zamian proponujemy zupełnie inny mechanizm, analogiczny do pewnego mechanizmu, który już funkcjonuje w Polsce, a mianowicie do tego, w jaki sposób są finansowane NGO-s, czyli organizacje pożytku publicznego. Jednym z podstawowych elementów finansowania organizacji pożytku publicznego w Polsce jest tzw. odpis podatkowy. Polega to na tym, że każdy płatnik podatku PIT, czyli podatku dochodowego od osób fizycznych, może raz do roku, wypełniając roczne zeznanie podatkowe, wskazać organizację pożytku publicznego, na rzecz której chce przekazać kwotę w wysokości 1% z podatku, który powinien zapłacić państwu. Z tej opcji w ostatnim roku korzystało 38% podatników podatku PIT. Suma, którą dostały NGO-s, wynosi ok. 400 mln zł. My proponujemy bardzo podobny mechanizm, jeśli chodzi o finansowanie partii politycznych, choć znacznie bardziej oszczędny. Proponujemy mianowicie, ażeby każdy obywatel oprócz tego prawa, które obecnie mu przysługuje, czyli prawa przekazania 1% na rzecz organizacji pożytku publicznego, miał dodatkowe uprawnienie do wskazania jednej partii politycznej, na rzecz której trafiłoby 0,5% z tego podatku dochodowego, który powinien zapłacić państwu, z tym zastrzeżeniem, że jest maksymalny pułap kwotowy, który nie może zostać przekroczony. Ten pułap kwotowy będzie się zmieniał co roku, jeśli w ogóle ta ustawa wejdzie w życie, ale będzie wynosił tyle, ile wynosi 0,5% podatku od najniższej płacy krajowej. Celem stworzenia takiego pułapu jest zapewnienie, żeby ten model miał charakter egalitarny, ponieważ w dyskusji cztery miesiące temu, kiedy zgłosiliśmy podobny projekt, ale bez takiego pułapu, często pojawiały się zarzuty, że taki model, w którym każdy obywatel odpisuje od swojego podatku pewien procent dochodu, faworyzuje te partie, które mają elektorat zamożny, dlatego że wyborcy tych partii mają oczywiście wyższe dochody, w związku z tym 1% od dochodu wysokiego wynosi dużo więcej niż 1% od dochodu niskiego. Dlatego wprowadziliśmy mechanizm, który de facto polega na tym, że na przykład w tym roku, gdyby taki mechanizm funkcjonował, każdy obywatel mógłby przekazać na rzecz wybranej, wskazanej przez siebie partii politycznej niecałe 4 zł, dokładnie jest to kwota 3 zł 96 gr rocznie. Tak jak powiedziałem, to jest jedyna zmiana w stosunku do tego projektu, który złożyliśmy cztery miesiące temu, a celem tej zmiany jest, po pierwsze, obniżenie kosztów funkcjonowania tego modelu, a po drugie, zapewnienie, żeby był maksymalnie egalitarny. Jakie są zalety proponowanego przez nas rozwiązania? Po pierwsze, jestem głęboko przekonany, to przekonanie podzielają wszyscy wnioskodawcy, że istotą, zaletą tego modelu jest dobrowolność. Obywatele nie chcą płacić na partie polityczne, a już w szczególności nie chcą takiego systemu, który polega na tym, że każdy z nas musi płacić na rzecz wszystkich partii politycznych, że tak naprawdę nie mamy żadnego wyboru. Istotą nowego systemu jest wybór. Każdy obywatel będzie mógł wybrać, czy chce w ogóle przekazywać jakiekolwiek środki na partie polityczne, a jeśli tak, to na którą partię polityczną. Taki mechanizm wolnościowy związany z pewnym wyborem, z pewną obywatelskością jest według nas znacznie lepszy niż mechanizm polegający na tym, że każdy z nas musi płacić również na rzecz tych partii politycznych, których program uważa za zły dla Polski czy też za szkodliwy dla Polski. Po drugie, warto wskazać, że istotą tego nowego systemu będzie fakt, iż partie nie raz na cztery lata będą zabiegały o wsparcie wyborców, ale dodatkowo co roku będą starały się uzyskać od największej rzeszy obywateli wpłatę właśnie w postaci tego 1%. W naszej opinii to też jest duża zaleta tego projektu, ponieważ ona zaktywizuje partie polityczne. W opinii wielu Polaków, większości Polaków, partie polityczne są postrzegane negatywnie. Zakładamy, że taki dodatkowy bodziec do mobilizacji, jeśli chodzi o działania, wpłynie na polepszenie jakości funkcjonowania partii. Partie po prostu co roku będą musiały rozmawiać z ludźmi, wychodzić na ulice, pytać ludzi, co sądzą na temat ich działalności, działalności partii, pytać, co sądzą na temat problemów Polaków, przedstawiać własne propozycje rozwiązań. Nie raz na cztery lata, ale raz do roku. I to jest zasadnicza zaleta tego rozwiązania. Kolejną zaletą w naszej opinii jest to, że powinna zwiększyć się partycypacja obywateli w życiu publicznym. Dzięki temu, że obywatele oprócz decyzji, na kogo oddać głos w kolejnych wyborach, będą mogli decydować o tym, na kogo przekazać pewną część pieniędzy ze swojego podatku, zwiększy się ich poczucie wpływu na to, co dzieje się w sferze publicznej, na arenie politycznej, a tym samy zwiększy się ich poczucie tożsamości czy identyfikacji z wybraną przez nich partią i poczucie sprawstwa. To według nas jest bardzo ważna zaleta, bo przypominam, że w Polsce mamy generalnie deficyt społeczeństwa obywatelskiego. Według wszelkich wskaźników, jeśli chodzi o cechy charakterystyczne czy zjawiska charakterystyczne, które występują w rozwiniętych, dojrzałych demokracjach i które świadczą o wysokim wskaźniku rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, Polska na tym tle niestety wypada ciągle słabo. Wystarczy popatrzeć na frekwencję, która w zależności od wyborów wynosi w Polsce ok. 50%. To jest wskaźnik stosunkowo niski. Kolejna zaleta proponowanego przez nas projektu to równość partii politycznych wobec prawa. W tej chwili naszym zdaniem tej równości nie ma, ponieważ jeśli ktoś założy na dzień dzisiejszy partię polityczną, która uzyska bardzo wysokie poparcie na wejściu, to i tak przez najbliższe trzy lata, zakładając, że nie będzie skrócenia kadencji Sejmu, nie dostanie z budżetu złotówki, nawet jeśli jego partia będzie miała poparcie rzędu 15, 20 czy 30%. Jednocześnie partie, które mają poparcie na poziomie 1%, ale w ostatnich wyborach uzyskały wynik powyżej 3%, cały czas będą dostawały pieniądze z budżetu. W naszej opinii jest to wada obecnego systemu finansowania partii politycznych i ta wada zostanie zmieniona przez przedłożoną w projekcie ustawę, jeśli wejdzie ona w życie. Po jej wejściu w życie bowiem każda partia, która będzie legitymizowała się odpowiednim poparciem politycznym, dostanie pieniądze już po kilku miesiącach, maksymalnie po roku od swojego powstania. Zwracam też uwagę, że akurat ten element nowego modelu może wpłynąć pozytywnie na odbetonowanie polskiej sceny politycznej. To też jest zjawisko, na które wielu politologów zwraca uwagę, zjawisko, jak wynika z wielu sondaży, postrzegane przez Polaków negatywnie. Tak naprawdę w ciągu ostatnich dziesięciu lat jest tylko jedna partia, która powstała i przebiła się do parlamentu. Tą partią jest Ruch Palikota. (Oklaski) Natomiast generalnie nastąpiło swoiste zamrożenie sceny politycznej i jedną z przyczyn, dla których takie zjawisko wystąpiło, jest niewątpliwie fakt finansowania partii politycznych w tym modelu, jaki mamy obecnie. On powoduje, że nowe partie, które powstają, są w sposób istotny dyskryminowane na samym początku swojego istnienia, natomiast partie istniejące mają istotną przewagę konkurencyjną. To według nas jest rzecz niewłaściwa. Wreszcie ostatnia zaleta tego projektu, o której chciałbym powiedzieć, czyli oszczędności budżetowe. Jakie to będą oszczędności, trudno powiedzieć, bo nie wiemy, ile osób zdecyduje się odpisać od swojego podatku tę kwotę w wysokości niecałych 4 zł, która będzie oczywiście rosła. Jest to 4 zł na dzień dzisiejszy. Możemy dokonać pewnych symulacji. Na podstawie tych symulacji jako wnioskodawcy obliczyliśmy, że gdyby ten wskaźnik wyniósł 38%, gdyby tylu Polaków zdecydowało się odpisać na rzecz partii politycznych te 4 zł - te 38% wzięliśmy stąd, że tyle osób co roku decyduje się odpisać 1% na rzecz organizacji pożytku publicznego - to wtedy budżet państwa zaoszczędziłby ok. 20 mln zł. To nie są wielkie pieniądze, ale uważamy, że w dobie kryzysu są to istotne oszczędności. Zwracam też uwagę na fakt, że takim progiem neutralności budżetowej w przypadku tej ustawy jest próg 56%. Dopiero po przekroczeniu tego progu, gdyby więcej osób zdecydowało się na odpis na rzecz partii politycznych, rzeczywiście byłby to system bardziej kosztowny niż obecny. Wszyscy wiemy, że w sytuacji gdy głosuje około 50% Polaków i około 38% Polaków dokonuje odpisu na rzecz organizacji pożytku publicznego, jest to założenie hurraoptymistyczne i całkowicie nierealne. Dużo bardziej racjonalne jest założenie, że ten wskaźnik wyniesie niecałe 38%, a co za tym idzie oszczędności budżetowe wyniosą co najmniej 20 bądź też więcej milionów złotych rocznie. Szanowni Państwo! Podsumowując, po pierwsze, zaletą naszego rozwiązania jest dobrowolność, która ma wartość bardzo istotną. Po drugie, to rozwiązanie zmobilizuje partie polityczne do większej aktywności. Po trzecie, wzmocni społeczeństwo obywatelskie w Polsce poprzez zwiększenie stopnia partycypacji ludzi w życiu publicznym. Po czwarte, stworzy równe warunki wobec prawa dla wszystkich partii politycznych, również tych, które dopiero powstają. Po piąte, jest czynnikiem, który może odbetonować polską scenę polityczną. Wreszcie po szóste, przyniesie istotne oszczędności budżetowe, które w dobie kryzysu są nam wszystkim potrzebne. Z tych wszystkich powodów apeluję do Wysokiej Izby, żebyśmy skierowali ten projekt do dalszych prac i pochylili się nad nim w komisjach, jednocześnie deklarując, że jestem gotów odpowiedzieć na wszelkie pytania i wątpliwości przedstawicieli Wysokiej Izby, które w stosunku do tego projektu się pojawią. Dziękuję bardzo za uwagę. (Oklaski)