Mówca: Witold Pahl
Data: 2013-06-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! To jest jeden z nielicznych momentów, kiedy mogę mówić nie tylko in gremio, ale i ad personam, czyli również: panie prezesie Trybunału Konstytucyjnego. Jest tak, że analizujemy decyzję ustrojodawcy, który już około stu lat temu, mówię o doświadczeniach republiki austriackiej, przyjął możliwość weryfikacji procesu legislacyjnego przez niezależną od władzy ustawodawczej władzę sądowniczą. Trzeba przyznać, że ten projekt z 1919 r., wynikający z bardzo koniunkturalnych przesłanek, socjaldemokratycznych, ale przede wszystkim z potrzeb obywatelskich, zdał egzamin. Wsłuchiwałem się bardzo uważnie w to, co mówił pan prezes Trybunału Konstytucyjnego. Pan prezes w swojej wypowiedzi co prawda tylko raz użył słowa: ustrojodawca. Dużo i mało. Wydaje się, że wystarczy, dlatego że pojęcie i przyjęcie odpowiedzialności za kształtowanie prawa, za taką inicjatywę prawodawczą ze strony tych organów czy władzy państwowej, która w rozumieniu naszej konstytucji jest uprawniona do współdziałania w tym zakresie, jest elementem bardzo istotnym. Dlatego też jako duży zaszczyt traktuję możliwość złożenia tej informacji i sprawozdania w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Ustawodawczej. Jesteśmy adresatami tego prawa, tego procesu prawotwórczego, jak to wynika z opracowania Trybunału Konstytucyjnego, które zostało doręczone posłom. Jesteśmy nie tylko adresatami, jesteśmy również uczestnikami, i o tym doskonale wie również pan marszałek jako uczestnik postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, sześć, siedem lat temu, w bardzo ważnych sprawach, zresztą z dużym sukcesem, jeśli chodzi o kształtowanie zasad praworządności. Jest tak, że to, co istotne w sprawozdaniu czy w informacji określającej zasady prawotwórcze Trybunału Konstytucyjnego, co zostało podkreślone, to przede wszystkim ten element względnej swobody ustawodawcy. I tu pojawia się taka żółta lampka. Co to znaczy względna swoboda ustawodawcy? Nie ma żadnej wątpliwości, że ta względna swoboda nie może obejmować tych elementów, które dotyczą prawa absolutnego. To prawo absolutne, art. 30 konstytucji, to jest przede wszystkim godność człowieka. W tym zakresie nie ma żadnych wątpliwości, musimy się kierować tymi elementami, które kształtują, a może inaczej precyzując, uwzględniają te elementy honorowania tej najwyższej z wartości konstytucyjnych, jaką jest godność człowieka. Swoją drogą wyrażam żal, że ten element nie został ujęty tak do końca, nie został tak wyraźnie podkreślony w preambule do konstytucji, ale on tam jest. Natomiast kwestie dotyczące tych praw, które nie są absolutne, które determinują ustawodawcę, a więc odchodzimy już od ustrojodawcy, mówimy o ustawodawcy, w sferze społecznej, gospodarczej zostały bardzo wyraźnie wskazane w wystąpieniu pana prezesa prof. Rzeplińskiego i to są te przesłanki, które są i powinny być uwzględniane przez Sejm w trakcie kształtowania prawa. Przede wszystkim bardzo ogólna zasada, ale taka, która tworzy przesłanki pochodne dla kształtowania praw i wolności obywatelskich, a więc art. 2 konstytucji, czyli państwo prawa. Właściwie z tejże instytucji, nazwijmy to w ten sposób, wynikają określone ograniczenia. Mówimy tu o ograniczeniach, które określają bardzo ważne sfery życia społecznego. Zacznijmy od polityki karnej, którą trybunał był łaskawy określać, chociażby w orzeczeniu dotyczącym terminów przedawnień ścigalności przestępstw, ale też, a może przede wszystkim, patrząc na określone uwarunkowania dotyczące aktualnej sytuacji społecznej i gospodarczej, to jest kwestia prowadzenia działalności gospodarczej. Bardzo duży nacisk kładzie trybunał na ten element, który mówi o kwestiach dotyczących lojalności państwa wobec obywatela, a więc chyba podstawowego elementu kształtującego czy wynikającego, ale będącego jakby podstawą art. 2 konstytucji. Lojalność państwa wobec obywatela. Rzeczywiście w zeszłym roku trybunał wielokrotnie zajmował się tą kwestią, chociażby w kontekście zobowiązań obywatela w zakresie kwestii podatkowych, ale to też są kwestie, które dotyczą spraw ustrojowych. Mam na myśli, jeżeli się nie mylę, art. 184, 183, pośrednio art. 186 konstytucji, a więc kwestię ustroju sądów powszechnych, czym pan prezes, jeszcze raz z dużą przyjemnością podkreślam, że to jest wypowiedź kierowana bezpośrednio do pana prezesa, zajmował się, to jest kwestia wynagrodzeń sędziowskich. Nie ulega wątpliwości, że ten element kształtuje, a właściwie ma zakorzenienie konstytucyjne w art. 10 konstytucji, czyli współpracy, ale i wzajemnej kontroli organów władzy. Epizodyczność tych rozwiązań, o których wspominał pan prezes, a więc przede wszystkim zamrożenia wynagrodzeń sędziowskich i tych odpryskowych spraw, które miały miejsce również w tym miesiącu przed wysokim trybunałem, dowodzi tego, że trybunał w sposób wyjątkowo propaństwowy podchodzi do kwestii nie tylko interpretacji przepisów konstytucji, ale przede wszystkim w sposób kształtujący, chociaż byłbym tutaj bardzo ostrożny, jeśli chodzi o pojmowanie tego pojęcia, określa zasady swobody ustawodawcy w zakresie realizacji tych uprawnień, powiem więcej, obowiązków, jakie spoczywają na władzy ustawodawczej w zakresie realizacji spraw ustrojowych w stosunku do innych niż władza ustawodawcza rodzajów władzy państwowej. Co do elementu, który pan prezes był uprzejmy również w swoim wystąpieniu podnieść, a więc spraw dotyczących tzw. ustawy dezubekizacyjnej, czyli kwestii praw nabytych, kwestii, która ma swoje zakorzenienie w zasadzie sprawiedliwość społecznej, to ten element, który jest, był i będzie przedmiotem postępowania przed wysokim trybunałem, dotyczy nie tylko prawdy historycznej, ale dotyczy przede wszystkim określenia zakresu stosowania - tak, stosowania, podkreślę to raz jeszcze - zasady sprawiedliwości społecznej. Wyrażam przekonanie graniczące z pewnością, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, trybunału, który posiada uprawnienia zbliżone - proszę wybaczyć, że nie doprecyzuję tego pojęcia - do tego, co możemy nazywać kształtowaniem wymiaru sprawiedliwości w zakresie orzecznictwa, spełniają oczekiwania społeczne. Tak więc sprawiedliwość społeczna, tak więc ocena prawdy historycznej, tak więc ten element, który mówi o pewnej systematyce i o gwarancjach konstytucyjnych, które są niezależne od pewnych fluktuacji, od pewnej tymczasowej pragmatyki konstytucyjnej, czyli chodzi o prawa obywatelskie i wolności obywatelskie. Wyrażam przekonanie w imieniu Komisji Ustawodawczej, w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, że Trybunał Konstytucyjny w tym zakresie potwierdza to, co dominuje w opinii społecznej. To ważne stwierdzenie w kontekście bardzo krytykowanej ostatnio władzy sądowniczej w Polsce, jej kryzysu. Ostatni element, Wysoki Sejmie, a przede wszystkim panie marszałku, panie prezesie, był pan uprzejmy, panie prezesie, mówić o sprawach wrażliwych. Mówię o kwestiach odrębności w rozumieniu art. 10 konstytucji, czyli o sprawach ustrojowych, gwarancji niezawisłości i niezależności. Te elementy są niezwykle istotne dla budowania tego, co państwo nazwaliście procesem prawotwórczym, a co w odbiorze Sejmu chyba tak nie do końca znajduje uzasadnienie. Wchodzimy w taką sferę bardzo wrażliwą i o tym czas porozmawiać. To jest kwestia wtórnego ustawodawstwa Trybunału Konstytucyjnego. Oczywiście mamy świadomość dorobku trybunału z Karlsruhe. Oczywiście mamy świadomość uprawnień, które wynikają z art. 10. Tylko pamiętajmy, że te uprawnienia wiążą się z kontrolą. Jesteśmy bardzo otwarci jako władza ustawodawcza na państwa propozycje, jeśli chodzi o zmianę ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. To prawda, ustawa o Trybunale Konstytucyjnym była uchwalana w pośpiechu, była uchwalana w sytuacji, kiedy tworzyliśmy demokrację, kiedy oczekiwaliśmy od władzy publicznej gwarancji wolności i praw obywatelskich, w zakresie nadzoru, w zakresie kontroli, w zakresie kształtowania tego, jak one powinny wyglądać. I to prawo jest kulawe. Patrząc na ustawę o Trybunale Konstytucyjnym, widzimy, że nie ulega wątpliwości, że jest to ustawa anachroniczna, że szereg kompetencji trybunał wywodzi z tych przepisów. Powtórzę raz jeszcze: po prostu wywodzi. Powstaje wątpliwość, czy w tym zakresie nie naruszamy tych elementów, które legły u podstaw konstytucji, państwa prawa, wymogu dookreśloności przepisów, precyzji przepisów, a w konsekwencji uprawnień, jakie wynikają z tego, co racjonalny ustawodawca, a szerzej, bo tak trzeba to nazwać, ustrojodawca, miał w swoim zamiarze, jeśli chodzi o konieczną kontrolę nad sposobem ustanawiania i poziomem ustanowionego prawa. Dlatego w tym miejscu, Wysoki Sejmie, panie marszałku, panie prezesie, pragnę złożyć deklarację, iż Sejm po uzgodnieniach parlamentarnych z panem prezydentem, w sposób bardzo merytoryczny, ale z uwzględnieniem zasad ustrojowych wynikających z art. 10 konstytucji, będzie starał się, to jest kolokwializm, ale będzie dążył do tego, aby Trybunał Konstytucyjny mógł procedować w sposób taki, aby nie było zarzutów co do przewlekłości postępowań, aby nie było wątpliwości co do arbitralnych decyzji w sprawach dotyczących skarg lub wniosków przedkładanych przed wysokim trybunałem. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Prezesie! Jeszcze raz: to dla mnie duża radość, że mogę ad personam złożyć panu tego rodzaju deklarację. W imieniu Komisji Ustawodawczej oraz w imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka proszę o to, aby Wysoki Sejm informację dotyczącą problematyki wynikającej z bieżącej działalności Trybunału Konstytucyjnego zechciał pozytywnie przyjąć. Dziękuję bardzo. (Oklaski)