Mówca: Zbyszek Zaborowski
Data: 2015-02-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przede wszystkim chciałbym podziękować przedstawicielom wszystkich klubów, którzy opowiedzieli się za skierowaniem do dalszych prac obu projektów, a więc również projektu Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej. Chciałbym podziękować również za wszystkie pytania, uwagi, propozycje i recenzje, a jednocześnie wyjaśnić kilka nieporozumień. Panu posłowi Rozenkowi przede wszystkim chciałbym wyjaśnić, że Sojusz Lewicy Demokratycznej nie mówił o sfałszowaniu wyborów, mówił o wypaczeniu wyników w wyniku niewłaściwej akcji informacyjnej Państwowej Komisji Wyborczej, mówił o usterkach w funkcjonowaniu procesu wyborczego i mówił o potrzebie naprawy. Najtrudniejsze jest pytanie o intencje. Pan poseł Rozenek wprost imputował Sojuszowi Lewicy Demokratycznej intencje dotyczące zmiany systemu liczenia głosów, a pan poseł Szlachta pytał o przyczyny zaproponowania zmiany na system Sainte-Laguë. Oczywiście żeby procedować adekwatnie, trzeba pytać o intencje tych, którzy proponują liczenie dalej systemem d’Hondta, trzeba by również zapytać, dlaczego AWS zmienił system liczenia na Sainte-Laguë przed wyborami w 2001 r. Chciałbym jednak odpowiedzieć poważnie na to pytanie. Oczywiście jest to metoda bardziej proporcjonalna, lepiej oddająca rzeczywisty układ preferencji wyborczych obywateli. Czy jest w interesie jakichś ugrupowań, to oczywiście kwestia dyskusyjna, raczej średnich ugrupowań, aczkolwiek ruchy miejskie, stowarzyszenia pozarządowe opowiadają się za metodą bardziej proporcjonalną, opowiadają się również za obniżeniem progów wyborczych. Przypominam, że w zasadzie we wszystkich wyborach proporcjonalnych obowiązuje w Polsce 5-procentowy próg wyborczy, 8-procentowy dla koalicji w wyborach parlamentarnych. To są stosunkowo wysokie progi. Ruchy miejskie postulują np. obniżenie tego progu do 3%. Myślę, że dopiero w powiązaniu z obniżeniem progu ta bardziej proporcjonalna metoda byłaby skuteczniejsza, acz symulacji nie przeprowadzaliśmy, odpowiadając wprost panu posłowi Szlachcie. Oczywiście nie tylko próg ma znaczenie, również wielkość okręgu wyborczego, bo rzeczywisty próg wyborczy w okręgu często jest wyższy niż 5%. A więc trzeba by dyskutować również np. o liczbie mandatów w radzie miasta czy podziale na okręgi, które zazwyczaj są na tyle małe, że ten próg rzeczywisty jest znacznie wyższy. To tyle, jeżeli chodzi o intencje. Co do konkretnych pytań, zacznę od pani poseł Nowak, bo widzę ją na sali. Pani poseł Nowak pytała o skład komisji. Nasz projekt zajmuje się tym problemem w tym sensie, że proponujemy zakaz kandydowania do komisji krewnych i osób zależnych służbowo, natomiast jeżeli chodzi o prawo zgłaszania przez komitety wyborcze, przez pełnomocników, kandydatów, którzy zamieszkują na terenie danej jednostki, to jest już pewne ograniczenie w obowiązującym Kodeksie wyborczym i faktycznie mogą zgłaszać te komitety, które zgłaszają listę w danym okręgu. Problem polega na tym, że w niektórych jednostkach samorządu terytorialnego w wyborach do parlamentu tych komitetów, które zgłosiły listę, jest na tyle dużo, że dochodzi do losowań. Gdyby próbować zapewnić obecność w komisjach największym ugrupowaniom, to trzeba by zrobić preferencje w Kodeksie wyborczym, np. wprowadzić ustawowy nakaz uwzględniania w składzie komisji przedstawicieli ugrupowań parlamentarnych. Wtedy mielibyśmy zapewnioną tę reprezentatywność. W innym wypadku możemy mieć problemy. Problemy są również z drugiej strony, bo w wyborach, zwłaszcza w małych jednostkach samorządu terytorialnego, zdarza się, że jest za mało chętnych do komisji. Tutaj jest rozwiązanie ustawowe zawarte w Kodeksie wyborczym, że wójt uzupełnia skład komisji o osoby zamieszkujące na terenie danej jednostki. A więc problemy idą w obie strony, ale niestety to od komitetów wyborczych zależy jakość kandydatów do komisji wyborczej. Tutaj nikt nie zwolni komitetów wyborczych, tak jak zresztą pan minister sugerował, z odpowiedzialności w kreowaniu składów komisji wyborczych. Było pytanie o zmianę sposobu głosowania. My raczej upieramy się przy tradycyjnej metodzie, ponieważ mniej więcej od 25 lat jest ona w Polsce ćwiczona i wyborca jest przyzwyczajony do wskazywania w tej kratce. Nasza propozycja zmian idzie raczej w tym kierunku, żeby wszelkie wyraźne i intencjonalnie oznaczenie, czy to jest tzw. ptaszek, czy to jest ˝x˝, czy krzyżyk w obrębie kratki, czy zamazanie całej kratki, ale jednej, uznać za głos ważny. Oczywiście są możliwe naklejki, ale to rodziłoby nowe problemy. Co się stanie, jeśli pomimo znakomitej jakości naklejek taka naklejka się odklei w urnie i okaże się, że oddany głos jest jednak głosem nieważnym? Nie wiadomo też będzie, z której karty do głosowania odpadła. Proponujemy więc pójść utartą ścieżką, ale po prostu rozszerzyć warunki ważności głosu. Jeśli chodzi o urny wyborcze, to nie tylko zajęliśmy się kwestią wyglądu urn - proponujemy urny przezroczyste, najczęściej stosowane w demokratycznych krajach - ale również zawarliśmy w swoim projekcie przepisy mówiące o potrzebie zapewnienia urn o odpowiednich gabarytach i w odpowiedniej liczbie. To jest obowiązek komisji wyborczych. Oczywiście nie może być więcej takich przypadków, że ktoś wykorzystuje kubeł na śmieci jako urnę wyborczą. To jest też przypadek pokazujący, że nikt nie zwolni z odpowiedzialności przede wszystkim Państwowej Komisji Wyborczej, ale również komisji terytorialnych. Jeżeli rozporządzeniem, aktem wykonawczym Państwowej Komisji Wyborczej wprowadza się kartę wyborczą w postaci książeczki, to trzeba mieć wyobraźnię, że potrzebna jest duża urna i odpowiednia liczba urn. Rozwiązania, które poprawimy w Kodeksie wyborczym, muszą być powiązane z wytycznymi Państwowej Komisji Wyborczej i z wyobraźnią wszystkich realizatorów procesu wyborczego. Wszystkiego w ustawie zapisać się nie da. Pan poseł Schreiber prosił o wyjaśnienie kwestii projektu Prawa i Sprawiedliwości. Faktycznie Prawo i Sprawiedliwość według mojej najlepszej wiedzy złożyło projekt po wyborach europejskich. Ten projekt raczej wyciągał wnioski z przebiegu wyborów europejskich. Mogę z ubolewaniem stwierdzić, że został odrzucony w pierwszym czytaniu. Mój klub głosował przeciw odrzuceniu tego projektu. Myślę, że Sejm, jeżeli projekt zostanie zgłoszony jako obywatelski, tym razem powinien wziąć pod uwagę wszystkie projekty. Już wcześniej opowiedzieliśmy się za tym, aby wszystkie projekty trafiły do Komisji Nadzwyczajnej. Sprawa kamery w lokalu wyborczym w kontekście tajności wyborów. W naszym przekonaniu kamera nie koliduje z kwestią tajności wyborów, ponieważ jednocześnie komisja jest zobowiązana do zapewnienia tajności. Chodzi o wyznaczone miejsce do oddania głosu, czyli za kotarą czy za przesłoną. Wydaje się, że można zorganizować pracę komisji w ten sposób, żeby zapewnić transparentność, przejrzystość i wgląd w prace komisji wyborczej, a jednocześnie tajność wyborów. Myślę, że to były te najważniejsze wątpliwości, które państwo posłowie podnosili. Jeżeli coś istotnego pominąłem, to proszę o zwrócenie mi uwagi. Mam natomiast pytanie do pana marszałka, jeżeli pan marszałek pozwoli. Doszły nas wieści, że Państwowa Komisja Wyborcza pracuje już nad zmianą liczby mandatów w okręgach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w związku ze zmianą liczby ludności w poszczególnych regionach. Czy pan marszałek może to potwierdzić i czy może potwierdzić konkretne propozycje zmian w załączniku do Kodeksu wyborczego w części dotyczącej wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej jesienią tego roku? To pytanie z mojej strony. Jeszcze raz wszystkim państwu dziękuję za pozytywne opinie i recenzje oraz odesłanie projektu do komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)