Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2016-04-29 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie poselskie z okazji 95. rocznicy III powstania śląskiego Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 95 lat temu, w nocy z 2 na 3 maja, rozpoczęło się III powstanie śląskie, mające na celu przyłączenie Górnego Śląska do Polski. Jego bezpośrednią przyczyną były niekorzystne dla Polski rozstrzygnięcia plebiscytu. Powstanie jako opcję na wypadek zwycięstwa zwolenników pozostawienia Górnego Śląska w granicach Niemiec planowano na długo przed plebiscytem. Podobne zresztą działania planowali Niemcy na wypadek niekorzystnego dla siebie wyniku głosowania. Już w trakcie wstępnych prac nad traktatem wersalskim teren ten był bowiem przedmiotem sporów, ponieważ uchodził za jeden z najcenniejszych obszarów przemysłowych Europy. Kiedy okazało się, że wyniki plebiscytu i proporcje podziału Górnego Śląska są niekorzystne, stało się jasne, że jedynym sposobem obrony przed uciskiem narodowym jest walka zbrojna. Przystąpiono zatem do powstańczych przygotowań. W kwietniu 1921 r. został opracowany i zatwierdzony przez Wojciecha Korfantego plan zbrojnego wystąpienia. Uzupełniano także zapasy broni i amunicji nad granicą śląską oraz przygotowywano środki transportu, służbę łączności i szpitale. Działania te jednak prowadzone były głównie ze względu na ewentualność zaatakowania Górnego Śląska przez Niemców. Było bowiem wiadomo, że na Górny Śląsk skierowane zostały zdemobilizowane oddziały wojsk niemieckich. Po drugim powstaniu i zlikwidowaniu Policji Bezpieczeństwa Niemcy przystąpili do utworzenia nowej siły wojskowej. Była to tajna organizacja Samoobrona Górnośląska. Pisma śląskie 30 kwietnia zamieściły wiadomość o wysłaniu przez Komisję Międzysojuszniczą do Rady Najwyższej dwóch różnych propozycji podziału Górnego Śląska. Jednym z projektów było przyznanie Niemcom prawie 3/4 obszaru plebiscytowego. Informacja ta spowodowała rozgoryczenie i wzburzenie ludności polskiej. Na znak protestu 2 maja wybucha strajk generalny w kopalniach i hutach. III powstanie śląskie wybuchło w nocy z 2 na 3 maja 1921 r. Walki trwały 2 miesiące - powstańcom udało się opanować prawie cały obszar plebiscytowy, później broniąc go przed siłami niemieckimi. Najpoważniejsze starcia miały miejsce w okolicach Góry św. Anny. Wtedy to rozegrała się najważniejsza bitwa o Górę św. Anny, podczas której powstańcy polscy utracili ją oraz Kędzierzyn, ale nie dopuścili do przerwania linii frontu i do wtargnięcia Niemców w głąb okręgu przemysłowego. W III powstaniu śląskim wzięło udział około 60 tys. Polaków - 1218 spośród nich poległo, 794 odniosło rany. W wyniku tego zrywu zdecydowano o korzystniejszym dla Polski podziale Górnego Śląska. Z obszaru plebiscytowego, czyli ponad 11 tys. km 2 , zamieszkanego przez ponad 2 mln ludzi do Polski przyłączono 29% terenu i 46% ludności. W Polsce znalazły się m. in. Katowice, Świętochłowice, Królewska Huta (obecnie miasto Chorzów), Rybnik, Lubliniec, Tarnowskie Góry i Pszczyna. Podział był też korzystny dla Polski gospodarczo - na przyłączonym terenie znajdowały się 53 z 67 istniejących kopalni, 22 z 37 wielkich pieców oraz 9 z 14 stalowni. Najważniejsze było jednak to, że to duch narodu i jego solidarność narodowa, a także poczucie odpowiedzialności każdego obywatela doprowadziły do tego sukcesu. Dziękuję.