Mówca: Sprawozdawca Robert Kropiwnicki
Data: 2014-09-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Państwo Ministrowie! W imieniu dwóch połączonych komisji, Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Spraw Zagranicznych, mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o ratyfikacji Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, sporządzonej w Stambule dnia 11 maja 2011 r., druk nr 2515. Na wstępie trzeba powiedzieć, że ta konwencja wynika z systemu ochrony praw człowieka stworzonego w dużej mierze przez Radę Europy, którego podstawą jest europejska konwencja praw człowieka. Wszystkie konwencje, które wynikają z tej najstarszej konwencji, z początku lat 50., właściwie są konwencjami, jak to mówimy, sektorowymi: dotyczą zakazu dyskryminacji, przeciwdziałania rasizmowi i szeregu innych spraw, które na przestrzeni lat wynikały właśnie z poszczególnych praw i wolności gwarantowanych, chronionych przez europejską konwencję praw człowieka. Dzisiaj rozpoczynamy czy raczej kontynuujemy debatę, bo też bardzo poważna i długa debata odbyła się na posiedzeniu połączonych komisji, trwała ona ponad trzy godziny, właśnie nad konwencją o przeciwdziałaniu, zapobieganiu przemocy domowej i przemocy wobec kobiet. Trzeba wyraźnie powiedzieć, że każda przemoc jest zła. Przemoc jednego człowieka wobec drugiego człowieka bez względu na to, jaką miałaby formę, czy jest to forma psychiczna, prawna, ekonomiczna, czy każda inna, jest zła i należy ją tępić i w pewien sposób jej przeciwdziałać. Mamy w tej sprawie, można powiedzieć, pewną domniemaną kolizję między dwoma prawami: prawem do prywatności, tym, co dzieje się w domach czy w sferze prywatnej obywateli, a tym, że państwo musi chronić podmioty, osoby słabsze, właśnie takie jak dzieci i bardzo często kobiety, bo jednak dużo rzadziej dochodzi do przemocy kobiet wobec mężczyzn niż mężczyzn wobec kobiet. I państwo musi pełnić tę swoją podstawową funkcję, czyli gwarantowanie równości obywateli, kładąc większe naciski, przeznaczając większe nakłady na to, żeby chronić podmioty słabsze w relacjach z podmiotami silniejszymi, którymi rzeczywiście w tym momencie są mężczyźni, często nadużywający swojej kulturowej pozycji wobec kobiet czy dzieci. To, co budzi kontrowersje wokół tej konwencji, moim zdaniem zupełnie niesłusznie, czyli próba zdefiniowania słowa ˝gender˝, która się w niej pojawia, dotyczy roli społeczno-kulturowej, która się zmienia. Trzeba to wyraźnie powiedzieć: role społeczno-kulturowe mężczyzn i kobiet były inne 300, 200 czy nawet 100 lat temu. Tak naprawdę... (Głos z sali: Ale my mówimy dzisiaj o czym innym.) ...role społeczno-kulturowe podlegają zmianom, bo 200 czy 300 lat temu nie do wyobrażenia było, żeby tyle pięknych i mądrych pań siedziało w parlamencie, również polskim. Proszę pamiętać, że od 1919 r., to bardzo wcześnie, kobiety w Polsce mają prawo wyborcze. To nie jest jakaś bardzo stara sprawa, bo dopiero od niespełna 100 lat tak to się odbywa w Polsce, która zawsze uchodziła za kraj bardzo przyjazny kobietom i dość liberalny w pewnych zakresach. Dlatego uważamy, że definiowanie roli społeczno-kulturowej jest czymś innym niż definiowanie płci biologicznej. To pewnego rodzaju nieszczęście, że w języku angielskim są to dwa pojęcia, a w języku polskim mamy jedno pojęcie i dlatego to jest często mieszane, tak kontrowersyjnie używane i też prześmiewane. Mamy z tym pewien kłopot językowy, ale musimy też pamiętać, że państwo musi mieć ten obowiązek kształtowania opinii i postaw swoich obywateli właśnie w takim zakresie, żeby przeciwdziałać nadużywaniu pozycji podmiotów silniejszych wobec podmiotów słabszych. Konwencja - nie będę jej szczegółowo omawiał, nie jest bardzo długa, więc myślę, że większość z państwa ją dość szczegółowo przeczytała - dodaje pewne nowe elementy, których rzeczywiście w polskim prawie nie mieliśmy, takie jak przemoc ekonomiczna. To bardzo ważne, bo coraz częściej zdarza się, że oprócz przemocy psychicznej dotyczy to również przemocy ekonomicznej. To bardzo dobrze, że to się w tej konwencji również pojawia. Polska już wiele zrobiła w ciągu ostatnich 15-20 lat, żeby dostosować się do współczesnego europejskiego standardu. To chociażby ˝Niebieska karta˝, ponad 200 ośrodków pomocy samotnym matkom i schronisk czy sieć powiatowych centrów pomocy rodzinie. Wszystkie te instytucje funkcjonują i może rzeczywiście trzeba je udoskonalać, poprawiać, ale one są i jest podstawa do tego, żeby ta konwencja w pełni zadziałała. Polska składa zastrzeżenia do tej konwencji i na temat tych zastrzeżeń również odbywała się szeroka dyskusja. To zastrzeżenia i oświadczenia, bo są też dwa oświadczenia. Jest oświadczenie o tym, że Polska będzie stosować konwencję zgodnie z zasadami, przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, i drugie oświadczenie, konsularne, i kilka zastrzeżeń, które są dopuszczane treścią konwencji. Konwencja jest, można powiedzieć, dość młoda, jej praktykowanie będzie się dopiero ucierać. Mam jednak pełne przekonanie, że jest to potrzebny dokument, który będzie wpływał na kształtowanie się postaw administracji, Policji, urzędników, a także polityków wszelkich szczebli, żeby zwracać większą uwagę na to, co poniekąd mamy uregulowane w polskim prawie, czyli równość konstytucyjną. Chodzi o to, żeby zakaz dyskryminacji był jeszcze lepiej egzekwowany i stosowany. Z tego względu uważam, że ta konwencja jest potrzebna. Wprowadza ona do polskiego systemu prawnego, do polskiej administracji dokument, który będzie wspierał wszystkie działania, które będą przeciwdziałały przemocy domowej, przemocy wobec kobiet. W związku z tym w imieniu obydwu komisji wnoszę do Wysokiego Sejmu o przyjęcie projektu ustawy ratyfikującej. Dziękuję bardzo.