Mówca: Jan Krzysztof Ardanowski
Data: 2017-04-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt przedstawić uwagi Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość do ustawy o spółdzielniach rolników z druku nr 1425. Pan minister wspomniał o historii spółdzielczości europejskiej. Rzeczywiście jest to historia pasjonująca, która powinna nam wszystkim dać dużo do myślenia. Spółdzielczość europejska, której początki sięgają pierwszej połowy XIX w. - pewnie Stowarzyszenie Sprawiedliwych Pionierów tkaczy z Rochdale jest uważane za pierwszą spółdzielnię europejską... Rozwój spółdzielczości w różnych dziedzinach działalności gospodarczej pozwolił rozwijać Europę. Również na terenie Polski spółdzielczość odgrywała bardzo ważną rolę. Już Staszic mówił o tym, że jest to wspólne ratowanie się w biedzie, i pierwsze próby wspólnej działalności gospodarczej właściwie były organizowane przez niego. Polska również ze względu na specyfikę zaborów doprecyzowała własny model spółdzielczości, który był także elementem budowy patriotyzmu, bo dzięki spółdzielczości w Wielkopolsce czy szerzej, w zaborze pruskim, Polacy potrafili przetrwać w rozszerzającym się żywiole niemieckim. Rozwój spółdzielczości bankowej - tu trzeba przypomnieć Stefczyka czy ks. Wawrzyniaka - to również model do naśladowania dla wielu krajów Europy: oprócz Raiffeisena wzorowano się właśnie na Polakach. Rozwój różnych form działalności - które prowadził choćby ks. Bliziński w Liskowie koło Kalisza - to kolejna odsłona, w zaborze rosyjskim, funkcjonowania spółdzielczości. Jak wspomniał pan minister, spółdzielczość rozwijała się dobrze w okresie międzywojennym, obejmując coraz większy obszar działalności rolniczej - bo to przede wszystkim w rolnictwie spółdzielczość była tą dobrą, preferowaną formą prowadzenia wspólnej działalności gospodarczej. W tej chwili w Europie Zachodniej większość rolnictwa jest oparta na spółdzielczości, która ma swoją europejską reprezentację. To COGECA, czyli komitet generalny spółdzielczości rolniczej, organizacja, instytucja afiliowana przy Unii Europejskiej, która reprezentuje spółdzielczość rolniczą w Unii Europejskiej. W Polsce przerwanie okresu dobrego rozwoju spółdzielczości nastąpiło w czasie wojny i po wojnie, kiedy spółdzielczość wpisano w ramy gospodarki socjalistycznej. Próby kolektywizacji rolnictwa, czyli zabrania chłopom ziemi - którą wcześniej komuniści ukradli ziemianom i przekazali chłopom za poparcie polityczne - napotkały zdecydowany opór, ale niestety jednocześnie wypaczyły ideę spółdzielczości. To jest historia. Natomiast pytanie, dlaczego w końcówce XX w., kiedy rozpoczęliśmy przemiany, i w XXI w. spółdzielczość nie jest formą preferowaną przez rolników. Kiedy przyjmowaliśmy ustawę o grupach producenckich, dając możliwość wyboru spośród czterech form prawnych - stowarzyszenie, zrzeszenie, spółka i spółdzielnia - rolnicy zdecydowanie najrzadziej wybierali spółdzielnię, nie mając zaufania do tej formy. Czy to jest kwestia tylko spuścizny komunistycznej? Wydaje mi się, że problem jest głębszy. Dlatego z zadowoleniem przyjmujemy ustawę, którą zgłosiło ministerstwo rolnictwa, ponieważ ona próbuje - nie wiadomo, czy skutecznie, ale próbuje - iść w kierunku wzmocnienia możliwości oddziaływania na rynek w zakresie zarówno zakupu, jak i sprzedaży, bo głównie temu działalność ma być poświęcona, ewentualnie wspólnemu użytkowaniu maszyn rolniczych. Ona daje realne korzyści z funkcjonowania właśnie w modelu spółdzielczym, prowadzenia wspólnej działalności gospodarczej, która ma wzmocnić pozycję rynkową gospodarstw chłopskich - właśnie przez ten model spółdzielczy. Zwolnienie z podatku od nieruchomości i podatku dochodowego od osób prawnych jest istotnym wsparciem organizowania spółdzielni i prowadzenia działalności właśnie w tej formie. Czy jest to zachęta wystarczająca? Nie wiem, nikt nie jest w stanie określić, czy to wystarczy, by spółdzielnie w sposób istotny stały się organizatorem życia gospodarczego na obszarach wiejskich w polskim rolnictwie. Jesteśmy generalnie indywidualistami i trudno nam z kimkolwiek współpracować, ale wydaje się, że nowe pokolenia, które wchodzą w rolnictwo, nie mają już tego obciążenia mentalnego negatywną oceną spółdzielczości komunistycznej i może w większym stopniu i z większym zaufaniem niż choćby pokolenie moje czy moich rodziców będą chciały tworzyć, prowadzić działalność spółdzielczą. Dlatego - nie wdając się w szczegóły, ponieważ ta ustawa oczywiście powinna być skierowana do komisji; trzeba pracować, zastanowić się, czy nie można by zastosować jeszcze jakiejś innej formy wsparcia - jest to ustawa idąca absolutnie w dobrym kierunku. Chcę powiedzieć, że nasz klub z zadowoleniem ją przyjmuje i będzie ją popierał. Dziękuję bardzo. (Dzwonek, oklaski)