Mówca: Sławomir Jan Piechota
Data: 2018-11-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić projekt, który został przyjęty przez Komisję do Spraw Petycji. Komisja do Spraw Petycji skierowała ten projekt do marszałka Sejmu z inicjatywy Związku Powstańców Warszawskich oraz Fundacji Pamięci o Bohaterach Powstania Warszawskiego. To właśnie te dwie organizacje, zrzeszające czy działające na rzecz powstańców warszawskich i dla dbania o pamięć o ich dokonaniach, wystąpiły z inicjatywą, aby szczególną ochroną objąć groby bohaterów narodowych. W petycji wskazano, iż ta ochrona jest dziś niewystarczająca i dlatego też w miejscach pochówku bohaterów narodowych niekiedy dochodzi do ponownych, kolejnych pochówków, a także niekiedy te groby ulegają zniszczeniu. Wynika to nierzadko nie tyle ze złej woli zarządzających takimi cmentarzami, ile, bywa, z ich niewiedzy, nieświadomości co do szczególnych zasług osób, które zostały w tych miejscach pochowane. Dlatego też Związek Powstańców Warszawskich oraz Fundacja Pamięci o Bohaterach Powstania Warszawskiego wystąpiły o to, aby takie miejsca objąć ochroną poprzez bardzo konkretne działania. Po pierwsze, w petycji wskazano na potrzebę sporządzenia Bazy Miejsc Spoczynku Bohaterów Narodowych. Bazę tych miejsc miałby prowadzić Instytut Pamięci Narodowej, którego prezes byłby ważnym uczestnikiem postępowań służących specjalnej ochronie takich miejsc. A zatem ta baza miałaby zawierać informacje powszechnie dostępne i w ten sposób też ułatwiać ochronę takich miejsc, takich grobów. Po drugie, wnoszący petycję zaproponowali, by prezes IPN mógł wydać zakaz dokonywania kolejnego pochówku w grobie uznanym za miejsce spoczynku bohatera narodowego, właśnie aby chronić wyjątkowość tego miejsca. Wskazano przy tym w uzasadnieniu, że dzisiejsze, istniejące procedury, choć wspominają o takich wyjątkowych grobach, to jednak nie wprowadzają konkretnej systemowej, spójnej ochrony takich miejsc. Wskazano przede wszystkim na upływ okresu 20-letniego, po którym w takim grobie może być dokonany kolejny pochówek, i na to, że procedury obowiązujące na cmentarzach zgodnie z dzisiaj obowiązującym prawem powodują np., że nikt się nie zgłosi, bo nie wie... nie ma takich bliskich, którzy by tego grobu doglądali, którzy by mogli zareagować na informację, że upłynął ów 20-letni okres ochronny i że w związku z tym, jeżeli nie zostanie uiszczona opłata, w tym miejscu może być dokonany kolejny pochówek. A zatem chodzi o to, aby prezes IPN, mający wiedzę pochodzącą z owej Bazy Miejsc Spoczynku Bohaterów Narodowych, mógł wydać zakaz kolejnego pochówku, a związane z tym koszty były pokrywane z budżetu państwa właśnie poprzez Instytut Pamięci Narodowej. W petycji i dołączonym do niej projekcie ustawy wskazano także, iż koszty utrzymania takich grobów, owych miejsc spoczynku bohaterów narodowych, powinny być finansowane z budżetu państwa, bo są elementem ochrony dziedzictwa narodowego. Dlatego też cała wspólnota narodowa powinna przejąć, wziąć na siebie koszty zapewnienia właściwej opieki nad takimi miejscami. To były zasadnicze elementy tego projektu, który zawiera też preambułę bardzo mocno eksponującą powody, dla których ta ustawa miałaby być przyjęta, a także tryb zapewnienia takim miejscom owej specjalnej opieki. Na posiedzeniu komisji przedstawiciel Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wskazał, iż te propozycje są zbieżne z projektem, nad którym trwają prace w rządzie, i że ten projekt wkrótce także będzie skierowany do rozpatrywania w Sejmie. Mieliśmy jako komisja przekonanie, że w tej sytuacji oba projekty spotkają się w Sejmie i że oczywiste jest, że projekt rządowy zostanie uznany za projekt podstawowy, ale przy rozpatrywaniu zapisów zawartych w projekcie rządowym będą uwzględniane rozwiązania zaproponowane w projekcie społecznym, a zatem w tym projekcie, który był dołączony do petycji. Dlatego też chciałbym wyrazić ubolewanie, że tak się nie stało, że te projekty tu, w Sejmie, się nie spotykają, że projekt rządowy został rozpatrzony w pierwszym czytaniu na poprzednim posiedzeniu. Dzisiaj, w drugim czytaniu, będziemy już tylko przyjmować sprawozdanie komisji i ewentualne poprawki. Niestety to oznacza odrębne rozpatrywanie obu projektów i czyni ten projekt społeczny w jakimś stopniu wątpliwym i nieuczestniczącym w pełni w tym wprowadzaniu nowych regulacji. A przecież z powodu zarówno takiej, powiedziałbym, rzetelności wobec partnerów społecznych, jak i takiej racjonalności legislacyjnej byłoby dobrze, gdyby te projekty rozpatrywane były razem, i to właśnie teraz, kiedy świętujemy 100-lecie odzyskania niepodległości. Przecież to 100-lecie nie jest związane z jednym, konkretnym dniem. Dzień 11 listopada jest dniem symbolicznym, ale odzyskiwanie niepodległości trwało długo przed 11 listopada, a proces kształtowania się niepodległej Rzeczypospolitej trwał bardzo długo jeszcze po owym 11 listopada. To choćby kolejne lata, kiedy kształtowały się granice naszego państwa, a te granice bardzo długo były niepewne. Za chwilę dopiero, na koniec grudnia, będzie rocznica wybuchu powstania wielkopolskiego, które przecież miało ogromne znaczenie dla kształtu Rzeczypospolitej. Raz jeszcze wyrażam ubolewanie, że oba projekty nie są rozpatrywane razem. Oczywiście można jeszcze bardzo konkretnie uwzględnić propozycje zawarte w tym projekcie społecznym, w projekcie dołączonym do petycji, w projekcie Związku Powstańców Warszawskich oraz Fundacji Pamięci o Bohaterach Powstania Warszawskiego, choćby w trakcie prac w Senacie. A jeżeli nawet tak by się nie stało, to oczywiście można by było w przyszłości rozważyć inicjatywę dotyczącą nowelizacji ustawy, która będzie przyjęta w oparciu o projekt rządowy. A zatem mam przekonanie, mam też jako przewodniczący Komisji do Spraw Petycji nadzieję, że rozwiązania zaproponowane przez Związek Powstańców Warszawskich oraz Fundację Pamięci o Bohaterach Powstania Warszawskiego będą w pełni uwzględnione przy tworzeniu tego nowego systemu opieki nad miejscami spoczynku bohaterów narodowych. Na koniec chciałbym wspomnieć, że ważnym elementem projektu społecznego była propozycja, aby 2 lata po wejściu w życie tej ustawy prezes Instytutu Pamięci Narodowej przedstawił informację, jak wygląda gromadzenie danych o tych miejscach spoczynku, na ile ta opieka dzisiaj już funkcjonuje wystarczająco, a na ile powinna być modyfikowana, by była skuteczna i dobrze służyła celowi, który legł u podstaw tej inicjatywy. Szanowni Państwo! Ten projekt jest jednym z wielu, które w Komisji do Spraw Petycji zostały w ostatnich 3 latach przygotowane i skierowane do marszałka Sejmu. Poinformuję jedynie, iż w ciągu tych 3 lat pracy Komisja do Spraw Petycji zdecydowała o wystąpieniu z 44 projektami ustaw, w tym 29 projektów zostało skierowanych do marszałka Sejmu. Bardzo proszę o szczególne, szczegółowe, bardzo wnikliwe rozpatrzenie tego projektu i o uwzględnienie zawartych w nim propozycji również w pracach nad projektem rządowym. Dziękuję. (Oklaski)