Mówca: Jarosław Katulski
Data: 2012-04-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pani Minister! Mam przyjemność przedstawić sprawozdanie sejmowej Komisji Zdrowia z posiedzenia, które odbyło się w dniu 28 marca br., na którym komisja rozpatrzyła sprawozdanie z realizacji ˝Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych˝ w roku 2010 oraz przyjęty przez Radę Ministrów harmonogram działań w roku 2011, wraz z kierunkami realizacji tego programu na lata 2012-2013, zgodnie z drukiem nr 52. W spotkaniu oprócz posłów i przedstawicieli ministra zdrowia wzięli udział rzecznik praw pacjenta, przedstawiciel prezesa Najwyższej Izby Kontroli, dyrektor instytutu onkologii, prezes Naczelnej Rady Lekarskiej, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, członkowie Zarządu Głównego Polskiego Komitetu Zwalczania Raka, koordynator Polskiej Koalicji na Rzecz Walki z Rakiem Szyjki Macicy oraz prezes Stowarzyszenia Obrony Praw Pacjentów i Osób Niepełnosprawnych. Po wczorajszej debacie dotyczącej dostępności leków onkologicznych i wszelkich poruszanych w związku z tym spraw związanych z onkologią wydaje się, że kontynuujemy temat, jednak wcale tak nie jest. Wszystkie aspekty onkologii są wyjątkowo ważne, wczoraj jednak omawialiśmy doraźny problem. Omówienie całości zagadnień onkologicznych zajęłoby kilka godzin. Moim zadaniem jest przedstawić dzisiaj Wysokiej Izbie sprawozdanie z posiedzenia komisji, którego temat już podałem, do tego więc ograniczę moje wystąpienie. Obecność na posiedzeniu komisji tak wielkiej liczby autorytetów, osób z tytułami naukowymi i ogromnym dorobkiem naukowym, oraz wyjątkowo poważny temat dotyczący zdrowia i życia milionów Polaków - zdajemy sobie przecież wszyscy sprawę z tego, że choroby nowotworowe są drugą co do częstości przyczyną zgonów w naszym kraju, a wskaźniki wczesnej wykrywalności i przeżywalności są znacznie gorsze niż w innych krajach Unii Europejskiej - sprawiły, że posiedzenie komisji miało charakter wyjątkowo merytoryczny, prawie pozbawiony politycznych emocji. Wszyscy członkowie komisji zdają sobie sprawę z tego, że zasadnicza poprawa w zakresie leczenia onkologicznego może nastąpić, jeśli poprawimy wiele obszarów z zakresu medycyny, stylu życia, a także jeżeli wieloletni program, o którym dzisiaj mówimy, zakończy się sukcesem. Pytanie, czy to jeszcze możliwe. W tym miejscu muszę przypomnieć, że w roku 2010 byliśmy na półmetku przyjętego ponad podziałami politycznymi w roku 2005 programu wartego 3 mld zł. Program zakładał dwa główne cele: zahamowanie wzrostu zachorowań na nowotwory i osiągnięcie średnich europejskich wskaźników w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów. Pani minister przedstawiła już Wysokiej Izbie wszystkie zadania i elementy programu, nie będę więc tego powtarzał, ograniczę się do zrelacjonowania wypowiedzi posłów i zaproszonych gości. Bardzo często wypowiedzi dotyczyły wczesnego wykrywania raka szyjki macicy. Trzeba jednoznacznie stwierdzić, że w tym zakresie ponieśliśmy porażkę. Nie udało się niestety poprawić ani wczesnej wykrywalności, ani przeżywalności. Już wiemy, że zakładanego celu, tj. obniżenia zgonów spowodowanych tą chorobą do 500 rocznie, nie osiągniemy. Zupełnie nie sprawdza się nasz system promocji i marketingu w tym zakresie. Zgłaszalność ledwo przekracza 1/4 populacji. Być może przyczynia się też do tego zbyt późne wysyłanie zaproszeń. Podkreślano, że ilość środków przeznaczanych na ten cel jest niska w porównaniu z krajami osiągającymi zgłaszalność powyżej 90%. Nieco lepiej jest ze zgłaszalnością na badania skriningowe raka sutka. Osiągamy ok. 40-procentową zgłaszalność. Zwracano jednak uwagę, że zupełnie nie wykorzystuje się narzędzi epidemiologicznych w celu maksymalnego objęcia populacji wczesnym wykrywaniem raka sutka. Mamy z jednej strony tzw. białe plamy na mapie mammografii, a z drugiej strony niepotrzebnie dublowane aparatury gdzie indziej. Nie można jednak stwierdzić, że nie ma żadnych efektów. Prawdopodobnie, gdyby nie program wieloletni, bylibyśmy krajem o najgorszych wskaźnikach w Europie. Nadrabiamy zaniedbania powstałe od lat 60. aż do lat 90., jak podkreślał dyrektor Instytutu Onkologii, obecny na posiedzeniu komisji. W wielu wypowiedziach zwracano uwagę na niedostatek edukacji w zakresie onkologii. Dotyczy to zarówno lekarzy pierwszego kontaktu, studentów medycyny, jak i pacjentów. Nadal nie posiadamy w programie nauczania medycyny kompleksowego ujęcia wszystkich zagadnień onkologicznych, mimo że co najmniej w dwóch uczelniach takie programy opracowano. Zwrócono też uwagę, że program nie zawiera elementów badawczo-naukowych, a biorąc pod uwagę nieskuteczność dotychczasowych rozwiązań, należałoby ten aspekt uwzględnić. W kilku wypowiedziach podkreślono potrzebę wprowadzenia obowiązkowego szczepienia przeciw wirusowi HPV. Objęcie populacji dziewcząt w wieku 12-13 lat szczepieniami wymagałoby przeznaczenia rocznie około 50 mln zł. Wiele danych wskazuje na to, że byłyby to właściwie wydane środki, jeśli rozwiązalibyśmy problem dystrybucji szczepionki, co nie jest niemożliwe. Wiele wypowiedzi dotyczyło niewłaściwie alokowanych wydatków. Zbyt wiele środków przeznaczamy na ciężki sprzęt, a zbyt mało na profilaktykę, promocję i edukację. Niestety, nadal nadrabiamy zaległości w tym zakresie. Aby nie wydłużały się kolejki do radioterapii, trzeba kupować i modernizować sprzęt. Nadal mamy o połowę mniej akceleratorów niż w krajach starej Unii Europejskiej. Trudno nam wypośrodkować pomiędzy tymi potrzebami. W tym wypadku syndrom krótkiej kołdry powoduje poważny dylemat: ważniejsze są dzisiejsze potrzeby czy perspektywa poprawy sytuacji w przyszłości dla osiągnięcia celów programu, a więc zwiększenia szans na wyleczenie tych, którzy jeszcze nie wiedzą, że już mają raka, i tych, którzy nie muszą na raka zachorować. Dyrektor Instytutu Onkologii zaprzeczył, że w Polsce trzeba długo czekać na radioterapię. Obecnie ten czas wynosi od 4 do 6 tygodni i jest to średni czas w Europie. Jeśli okres wydłuża się, mamy do czynienia z niedowładem organizacyjnym. Ważnym aspektem poruszanym w dyskusji było niewykorzystanie środków zakładanych w programie. Z 3 mld zł przeznaczonych na realizację programu wydatkowano 1,2 mld zł. W latach pozostałych w budżecie nie znajdujemy po 400 mln zł. Jeśli tego nie zmienimy, będzie to zła wiadomość dla onkologii i pacjentów. Trzeba też będzie wtedy wprowadzić korektę w art. 7 ustawy, którą właśnie omawiamy. W dyskusji, która zajęła komisji prawie 3 godziny, przewijały się trzy wątki skutkujące obniżeniem skuteczności programu: po pierwsze, obniżenie wydatków na profilaktykę, edukację i marketing, po drugie, nieracjonalne wydatkowanie środków inwestycyjnych, po trzecie, brak obowiązkowych szczepień przeciw wirusowi HPV. W dyskusji przewinął się też temat potrzeby innej organizacji Instytutu Onkologii i utworzenia nowej struktury instytutów - centrów onkologii. Komisja widzi potrzebę zmodernizowania i modyfikacji ˝Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych˝ i zwraca się w tym miejscu do pani minister i do ministra zdrowia o pilne opracowanie nowych założeń z wykorzystaniem całego potencjału intelektualnego, jakim dysponuje nasze państwo. Dzisiaj mamy do czynienia z epidemią chorób nowotworowych. Przyszłość, jeśli chodzi o zachorowania na raka, jest jeszcze gorsza. Nawet nie wiemy do końca, jakie są przyczyny wielu zachorowań. Koniecznie więc musimy wprowadzać skuteczne metody zapobiegania zachorowaniom tam, gdzie to możliwe, a jest co najmniej kilka chorób nowotworowych, w przypadku których wystarczyłaby dobra edukacja społeczeństwa, w tym głównie młodzieży, w celu obniżenia zachorowań. Komisja widzi możliwość modyfikacji tego ważnego programu tak, by przynajmniej niektóre cele zostały osiągnięte do 2015 r. Jeśli nie przeprowadzimy gruntownej modyfikacji programu i nie zmienimy podejścia do chorób nowotworowych we wszystkich aspektach, na które zwróciłem pokrótce uwagę, a także w innych, z których zdają sobie sprawę eksperci, będzie to prawdziwa kompromitacja naszego systemu leczenia w dziedzinie onkologii. Będziemy też musieli przyjąć do wiadomości, że zmarnowaliśmy dotychczas wydaną kwotę 1200 mln zł i następne przeznaczone na ten cel złotówki. Panie Marszałku! W imieniu Komisji Zdrowia, w nadziei na zmodyfikowanie ˝Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych˝, proszę o przyjęcie sprawozdania wraz z moją ostatnią uwagą. Dziękuję bardzo. (Oklaski)