Mówca: Brygida Kolenda-Łabuś
Data: 2015-06-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Panowie Ministrowie! Panie i Panowie Posłowie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska wobec przedstawionego przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2299, oraz sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, druk nr 3560. Projekt dotyczy ponownego wprowadzenia asesorów do kręgu podmiotów wykonujących wraz z sędziami zadania w zakresie wymiaru sprawiedliwości. Mój klub z pełną aprobatą przyjmuje inicjatywę ustawodawczą prezydenta RP jako rozwiązanie od dawna oczekiwane przez środowiska prawnicze. Na ręce pana ministra składam inicjatorowi, czyli panu prezydentowi, podziękowania za tę inicjatywę. Przepisy o asesorach sądowych, jak już powiedziała pani sprawozdawca, zostały uchylone 4 marca 2009 r. w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał stwierdził wówczas niezgodność z konstytucyjną zasadą trójpodziału władzy przepisu, mocą którego asesorów powoływał minister sprawiedliwości, reprezentant władzy wykonawczej, a możliwość odwołania asesora stanowiła, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, istotne ograniczenie jego niezależności i niezawisłości. W ocenie mojego klubu istotną wadą był również brak udziału Krajowej Rady Sądownictwa w procedurze powoływania asesora. Dyskusja o modelu dojścia do zawodu sędziego ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania państwa. Od 2009 r. korpus sędziowski zasilany jest głównie przez absolwentów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Gremia sędziowskie wskazują, że asesura jest najlepszym sposobem weryfikacji, czy kandydat na sędziego sprawdza się w tej roli. Przed rokiem 2009 o nominację sędziowską ubiegali się niemal wyłącznie asesorzy sądowi mający kilkuletnią praktykę w orzekaniu. Obecnie na stanowiska sędziów zgłaszają się osoby nieposiadające takiej praktyki w ogóle lub posiadające ją w bardzo wąskim zakresie, np. referendarze sądowi. Asesorów powoływać będzie prezydent RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Zasadnicza różnica między asesurą a stanem sędziowskim ma polegać na czasowym charakterze asesury w przeciwieństwie do bycia sędzią, który powoływany jest dożywotnio. Wszystkie przywileje sędziów, które są gwarancją niezawisłości i niezależności, mają również przysługiwać asesorom, z immunitetem włącznie. Dla wypełnienia ustrojowych standardów funkcjonowania asesorów ważkie znaczenie ma projektowana norma zakładająca, że w zakresie orzekania asesorzy sądowi są niezawiśli i podlegają tylko konstytucji oraz ustawom. Asesor sądowy będzie powoływany na pięć lat i będzie nieusuwalny w okresie sprawowania urzędu. Odwołanie możliwe będzie wyłącznie w trybie postępowania dyscyplinarnego, tak jak w przypadku sędziów. W ten sposób uniknie się zarzutu, że na orzeczenia asesora można wpływać z zewnątrz. Asesor sądowy nie będzie orzekać w sprawach stosowania tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym oraz w sprawach z zakresu postępowania upadłościowego i restrukturyzacyjnego, co jest uzasadnione ochroną bardzo istotnych wolności obywatelskich i ciężarem gatunkowym spraw, a co za tym idzie - koniecznością posiadania odpowiednio większego doświadczenia zawodowego, którym asesor nie będzie się jeszcze legitymował. Projekt przewiduje również przywrócenie instytucji asesora w postępowaniu sądowoadministracyjnym, analogicznie do tego, jak to jest w sądach powszechnych. Istniejący do tej pory przepis art. 26 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, który upoważnia prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do mianowania asesorów sądowych i powierzenia im pełnienia czynności sędziowskich na okres nieprzekraczający pięciu lat, nie był stosowany. W trakcie prac podkomisji, a następnie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka dokonano takiej modyfikacji projektu, która zapewnia w zakresie dotyczącym asesorów sądowych regulację kompleksową i spójną z normami odnoszącymi się do sędziego. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska pozytywnie ocenia wprowadzenie do wymiaru sprawiedliwości funkcji asesora sądowego, konieczne jest bowiem sprawdzenie kandydata na sędziego w działaniu, w podejmowaniu samodzielnych decyzji. Przywracana w projekcie asesura tworzy warunki do oceny predyspozycji i cech charakteru kandydata na sędziego powoływanego dożywotnio. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska będzie głosować za przyjęciem projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu przedstawionym w sprawozdaniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, druk nr 3560. Dziękuję bardzo. (Oklaski)