Mówca: Pracy i Polityki Społecznej Władysław Kosiniak-Kamysz
Data: 2015-04-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić rządowy projekt zmian w Kodeksie pracy - projekt dobrych zmian dla polskich pracowników. Moment jest szczególny, bo od początku transformacji polska gospodarka jeszcze nigdy nie zatrudniała tylu osób co obecnie. Pracuje już ponad 16 mln Polaków, a sytuacja na rynku pracy z miesiąca na miesiąc się poprawia. To wielki sukces polskich przedsiębiorców. Nie byłby on jednak możliwy bez aktywnego wsparcia osób poszukujących pracy i pracodawców. Przedstawiony przez nas na początku ubiegłego roku ˝Pakt dla pracy˝ przynosi efekty. Składały się na niego: przyjęta przez Wysoką Izbę reforma urzędów pracy, obniżka kosztów pracy dla przedsiębiorców, którzy zatrudniają osoby bezrobotne, uelastycznienie czasu pracy. To także pakiet rozwiązań dla firm dotkniętych kryzysem ekonomicznym lub rosyjskim embargiem. Stworzyliśmy specjalne programy wspierające zatrudnienie osób młodych, takie jak ˝Gwarancje dla młodzieży, a także osób po 50., 60. roku życia. Z każdym rokiem zwiększamy nakłady na wsparcie osób poszukujących pracy. W 2011 r. przekazaliśmy na ten cel 3,3 mld zł, w tym roku będzie to 5,5 mld zł. Efekty już widać. Zreformowane urzędy pracy w ubiegłym roku pozyskały od firm rekordową liczbę 1100 tys. nowych ofert pracy. To o 25% więcej niż w roku wcześniejszym. Dzięki wysiłkom pracowników służb zatrudnienia i aktywności polskich przedsiębiorców liczba bezrobotnych spadła w ubiegłym roku o 332 tys. W kategorii spadku bezrobocia jesteśmy w Unii Europejskiej wiceliderem. Mocniej niż w Polsce stopa bezrobocia w Unii Europejskiej w latach 2007-2015 spadała tylko w Niemczech. Podczas gdy u nas spadła o 3 punkty procentowe, w całej Unii Europejskiej wzrosła o ponad 2 punkty. Chciałbym jeszcze raz wyraźnie to podkreślić: to jest ogromny sukces polskiego rynku pracy, polskich przedsiębiorców. Są przecież takie kraje jak Grecja, gdzie w tym samym czasie bezrobocie wzrosło o 17 punktów, czy Hiszpania, gdzie ten wzrost wyniósł 15 punktów. Według unijnej metodologii stopa bezrobocia w Polsce wynosi już 7,8%. To najnowsze dane za luty. Jeśli pominiemy czynniki sezonowe, okaże się, że po raz ostatni bezrobocie w Polsce wzrosło 26 miesięcy temu - w styczniu 2013 r. Spadek bezrobocia powoduje, że rynek pracodawcy stopniowo zastępuje rynek pracownika. To musi prowadzić do podwyżki wynagrodzeń, do poprawy warunków pracy, do większej stabilizacji zatrudnienia, tak bardzo oczekiwanych przez polskie rodziny. Chcemy ten proces wspierać. Poprawa sytuacji na rynku pracy musi prowadzić do poprawy jakości miejsc pracy. Dlatego tak ważne jest dalsze konsekwentne podnoszenie płacy minimalnej, by docelowo osiągnęła ona wysokość połowy średniej krajowej. Dziś wynosi ona 1750 zł, podczas gdy jeszcze w 2007 r. było to 936 zł. W ślad za wyższą płacą minimalną w górę pójdą także inne wynagrodzenia. Tylko w ten sposób zagwarantujemy bezpieczeństwo socjalne polskim rodzinom. Kluczowy jest wzrost wynagrodzeń, ale nie mniej ważna jest pewność samego zatrudnienia. Dlatego zdecydowaliśmy się na ustawowe ograniczenie nadużywania umów-zleceń, bo tym de facto jest oskładkowanie zbiegów tego rodzaju umów od wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia. Umowy-zlecenia nie mogą zastępować etatów. Zmiany wprowadzamy rozważnie, rozkładamy je w czasie, monitorujemy efekty. Wszystko po to, aby ich wpływ na rynek pracy, na pracowników mógł być wyłącznie pozytywny. Nie sztuką jest przecież wszystkiego zakazać i doprowadzić do sytuacji, gdy zamiast słabej pracy, ale jednak pracy, młodzi Polacy zostaną bez jakiejkolwiek pracy. Ważne, żebyśmy tworzyli warunki do dobrej zmiany na rynku pracy. Dlatego w przepisach o zamówieniach publicznych dodaliśmy możliwość zawierania klauzul społecznych, np. wymogu zatrudnienia pracowników na umowach o pracę. Przykład musi iść z góry. Jeśli instytucje publiczne zaczną wymagać od startujących w przetargach, by zatrudniali pracowników na umowach o pracę, pracodawcy będą musieli się dostosować albo nie będą mieli szans na zdobycie kontraktu. W Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej tak robimy. Mam nadzieję, że dajemy dobry przykład i dalej będziemy rozszerzać działania związane z zawieraniem klauzul społecznych w umowach przetargowych. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Idziemy za ciosem. Propozycja zmian w Kodeksie pracy, zawarta w druku sejmowym nr 3321, zmierza do ograniczenia nieuzasadnionego wykorzystywania umów o pracę na czas określony. Obecnie są one zawierane niejednokrotnie na długie okresy bez obiektywnego uzasadnienia, pozbawiając pracowników poczucia stabilizacji i bezpieczeństwa. Podstawą zatrudnienia powinny być umowy o pracę na czas nieokreślony. Znajduje to odzwierciedlenie w unijnych dyrektywach, orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i stanowisku Komisji Europejskiej. Podstawowa zmiana proponowana w Kodeksie pracy dotyczy zasady zatrudniania pracowników na podstawie umów o pracę na czas określony. Polega ona na wprowadzeniu bardziej skutecznego sposobu limitowania tych umów. Po zmianach okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony oraz łączny okres zatrudnienia na podstawie takich umów nie będzie mógł przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie będzie mogła przekraczać trzech. Pragnę podkreślić, że przyjęty w projekcie okres 33 miesięcy jest rozwiązaniem kompromisowym pomiędzy oczekiwaniami związków zawodowych, które postulowały, aby dopuszczalny okres zatrudnienia na podstawie umów czasowych wynosił maksymalnie 18 miesięcy, w niektórych wystąpieniach 24 miesiące, a oczekiwaniami organizacji pracodawców, aby wynosił on maksymalnie 48 miesięcy. Uwzględniając, że dopuszczalny okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na okres próbny będzie wynosił 3 miesiące, możliwe będzie zatrudnianie pracowników na podstawie terminowych umów o pracę łącznie przez okres 36 miesięcy. W przypadku przekroczenia tego limitu od następnego dnia po upływie 33-miesięcznego okresu zatrudnienia lub od dnia zawarcia czwartej umowy pracownik będzie traktowany jak zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W rozumieniu tych przepisów uzgodnienie w trakcie umowy o pracę na czas określony dłuższego okresu wykonywania pracy na podstawie tej umowy uważane będzie za zawarcie - od dnia następującego po jej rozwiązaniu - nowej umowy o pracę na czas określony. To zapobiegnie obchodzeniu limitu trzech umów przez stałe przedłużanie istniejącej umowy. Dopuszczamy jednak możliwość, że w szczególnych przypadkach podwyższenie tych limitów może być obiektywnie uzasadnione, nie zawsze bowiem możliwe jest zatrudnienie pracownika na podstawie bezterminowej umowy o pracę. Proponujemy zatem, aby powyższe limity nie dotyczyły umowy na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika, wykonywania pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym, wykonywania pracy przez okres kadencji oraz gdy pracodawca wskaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie. W takich przypadkach konieczne będzie jednak określenie w umowie o pracę celu lub okoliczności, tj. zamieszczenie informacji obiektywnie uzasadniających zawarcie takiej umowy. Wzmacniamy również uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy. Proponujemy mechanizm informowania Państwowej Inspekcji Pracy o zawieraniu umów o pracę na czas określony z powodu obiektywnych przyczyn leżących po stronie pracodawcy, a także dodatkowe uprawnienia dla inspektorów pracy, co umożliwi przeciwdziałanie nadużyciom przy zawieraniu umów na czas określony. Drugą istotną zmianą, jaką przewiduje rządowy projekt, jest zrównanie okresu wypowiedzenia w umowach o pracę na czas określony i nieokreślony. Obecnie umowa o pracę na czas określony może co do zasady zostać wypowiedziana tylko wtedy, jeżeli została zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy, pod warunkiem, że zapis o 2-tygodniowym wypowiedzeniu znalazł się w umowie. Taki okres obowiązuje zarówno przy umowach stosunkowo krótkich, rocznych, jak i długich, 5-letnich czy 10-letnich. Powoduje to nierówne traktowanie pracowników zatrudnionych na umowach na czas określony i nieokreślony. Proponujemy, by okres wypowiedzenia w umowach na czas określony był taki sam jak w przypadku umowy o pracę na czas nieokreślony i wynosił 2 tygodnie w przypadku zatrudnienia u danego pracodawcy przez okres krótszy niż 6 miesięcy, jeden miesiąc w przypadku zatrudnienia przez okres co najmniej 6 miesięcy i 3 miesiące w przypadku zatrudnienia przez okres co najmniej 3 lat. Po zmianach przepisy Kodeksu pracy będą przewidywały trzy rodzaje umów o pracę: umowę o pracę na czas nieokreślony, umowę o pracę na czas określony i umowę o pracę na okres próbny. W praktyce, jeżeli chodzi o wykonywanie wszystkich rodzajów prac, możliwe jest zatrudnienie pracownika na podstawie jednej z tych umów. Pozostawienie dotychczasowych regulacji dotyczących umowy o pracę na czas wykonywania określonej pracy mogłoby budzić uzasadnione wątpliwości, jeżeli chodzi o zgodność z prawem unijnym. W szczególności chodzi o brak ograniczenia wielokrotnego zawierania tych umów, ponieważ unijna dyrektywa obejmuje wszystkie umowy terminowe. Utrzymywanie umowy na czas wykonywania określonej pracy jako odrębnego rodzaju umowy nie wydaje się konieczne. Taka umowa rozwiązuje się z dniem wykonania pracy, dla której była zawarta. Wcześniej nie może zostać wypowiedziana i w praktyce jest bardzo rzadko stosowana. Dodatkowo są wątpliwości, w przypadku jakich prac dopuszczalne jest zawieranie umowy o pracę na czas wykonywania określonej pracy. Zasadne jest zatem zrezygnowanie z tego rodzaju umowy. Nadal natomiast możliwe będzie zawieranie umów o pracę na czas określony w celu zastępstwa. Pracodawca wciąż będzie mógł w tym celu zatrudnić innego pracownika na podstawie umowy o pracę na czas określony obejmujący czas tej nieobecności. Kolejna zmiana, którą przewiduje rządowy projekt, dotyczy dookreślenia specyfiki umowy o pracę na okres próbny. Proponuje się wyraźne określenie w przepisach Kodeksu pracy celu zatrudnienia pracownika na podstawie umowy o pracę na okres próbny, ponieważ w obecnych przepisach prawnych o celu tego rodzaju umowy można wnioskować wyłącznie z nazwy. Umowa o pracę na okres próbny będzie mogła być zawarta w celu sprawdzenia kwalifikacji pracownika i możliwości jego zatrudnienia do wykonywania pracy określonego rodzaju. Co do zasady pracodawca będzie mógł zatrudnić pracownika na okres próbny tylko raz, jednakże możliwe będzie ponowne zawarcie takiej umowy z tym samym pracownikiem, jeżeli pracownik miałby być zatrudniony do wykonywania innego rodzaju pracy oraz po upływie co najmniej trzech lat od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniej umowy o pracę, jeżeli pracownik miałby być zatrudniony do wykonywania tego samego rodzaju pracy. W tym drugim przypadku możliwe byłoby tylko jednokrotne ponowne zawarcie takiej umowy. Ostatnią istotną zmianą zaproponowaną w projektowanej ustawie jest umożliwienie pracodawcy jednostronnego zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia. Będzie to możliwe niezależnie od rodzaju umowy o pracę, a więc w okresie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony, umowy na czas określony oraz umowy na okres próbny. Projekt gwarantuje pracownikowi zachowanie w okresie tego zwolnienia prawa do wynagrodzenia. Pragnę zaznaczyć, że instytucja zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia funkcjonuje już w systemie prawa pracy, między innymi w ustawie o służbie cywilnej. Wszystkie pozostałe zmiany przepisów Kodeksu pracy są konsekwencją przedstawionych głównych zmian oraz mają charakter porządkowy. Taki charakter mają również zmiany w innych ustawach objętych niniejszym projektem. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Proszę o przekazanie projektu ustawy zawartego w druku nr 3321 do dalszych prac w komisjach sejmowych. Mam nadzieję, że może to być projekt, jeden z nielicznych, tak jak mówiła przede mną pani minister Wóycicka, który może połączyć różne wrażliwości polityczne dla dobrej zmiany dla polskich pracowników. Dziękuję bardzo. (Oklaski)