Mówca: Ireneusz Zyska
Data: 2016-10-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Koła Poselskiego Wolni i Solidarni przedstawiam stanowisko dotyczące poselskich projektów uchwał w sprawie umów międzynarodowych TTIP i CETA, druki nr 727, 728, 831 i 858. Przedłożone projekty uchwał są adresowane do Rady Ministrów oraz do ministra spraw zagranicznych, wyrażając intencję zajęcia oficjalnego stanowiska reprezentującego polskie interesy, podkreślającego podmiotowość państwa polskiego. Odnośnie do przedłożonych uchwał rodzą się istotne pytania prawne, które należy rozstrzygnąć. Komisja Europejska przez 5 lat negocjowała zawarcie przedmiotowych umów w trybie art. 207 i 218 traktatu lizbońskiego. Wynika z tego, że strona polska może stosować w polityce zagranicznej tylko instrumenty przewidziane w tych artykułach. Zgodnie z art. 207 pkt 2 to Parlament Europejski i Rada, stanowiąc prawo w drodze rozporządzeń, zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą przyjmują środki określające ramy realizacji wspólnej polityki handlowej. Jeśli chodzi o rokowania i zawieranie umów, to Rada Unii Europejskiej przyjmuje je większością kwalifikowaną. Wymaga to aktywnej polityki we wszystkich organach unijnych, a w ostateczności konstruowania mniejszości blokujących w Radzie Unii Europejskiej. Można uznać, że jeśli przedmiotowe traktaty wchodzą w dziedzinę handlu i usług, a także w zakres kultury, co mogłoby zagrozić różnorodności kulturowej i językowej Unii, i w dziedzinę handlu usługami społecznymi oraz w zakres edukacji i zdrowia, co mogłoby w znacznym stopniu zakłócać działanie krajowego systemu tych usług i wywierać negatywny wpływ na odpowiedzialność państw członkowskich za ich zapewnienie, to w takim przypadku Polska miałaby możliwość skutecznego skorzystania z prawa weta. Dodatkowo art. 218 daje państwom członkowskim i Parlamentowi Europejskiemu, Radzie Unii Europejskiej oraz Komisji duże możliwości ingerowania w treść traktatów handlowych, a w ostateczności pozwala wnosić do Trybunału Sprawiedliwości o wydanie opinii w sprawie zgodności przewidywanej umowy z traktatami, co w przypadku negatywnej opinii Trybunału blokuje wejście umowy w życie. W tym kontekście ewentualne wykorzystanie art. 90 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej do zablokowania TTIP czy CETA przez polski parlament wydaje się niezasadne, ponieważ Polska przyjęła już w tym trybie traktat lizboński i tym samym delegowała swą suwerenność w zakresie wspólnej polityki handlowej do instytucji unijnych. Dylemat, czy przedmiotowe umowy mają charakter mieszany, czy są wyłączną kompetencją Unii, może być drugorzędny w sytuacji, gdy umowy mogą być wdrożone tymczasowo na wiele lat. Procedura wieloletniej ratyfikacji przez wszystkie państwa Unii będzie tak rozwlekła, że umowy TTIP i CETA będą faktycznie obowiązywać i nie będzie możliwości faktycznego od nich odejścia. Poza tym zastosowanie mechanizmu ratyfikacji przez wszystkie parlamenty może spowodować rozłam w Unii Europejskie i jej podział na Unię różnych prędkości lub kompletnie sparaliżować mechanizm decyzyjny, stawiając projekt europejski na straconej pozycji. Przy takim scenariuszu Polsce grozi marginalizacja. Czy polski rząd ma przygotowaną strategię na taką ewentualność? Godne odnotowania są natomiast patriotyczna postawa zaprezentowana przez posłów wnioskodawców oraz merytoryczne argumenty, które wyrażają uzasadnione obawy naszych rodaków. W szczególności niepokoi wymieniony w projekcie uchwały mechanizm ISDS, mechanizm rozstrzygania sporów na linii inwestor - państwo, który umocni pozycję międzynarodowych korporacji, brak rzetelnej informacji o sposobie dopuszczenia na rynek Wspólnoty żywności modyfikowanej genetycznie GMO i weryfikacji standardów produkcji w branży spożywczej w sposób niedyskryminujący polskich rolników i przedsiębiorców oraz brak rzetelnej informacji o wpływie negocjowanych umów na polską gospodarkę. Według optymistycznego scenariusza Komisji Europejskiej polskie korzyści ekonomiczne są na granicy błędu statystycznego i plasują się na ostatniej pozycji wśród państw członkowskich. Koło Poselskie Wolni i Solidarni podziela tę argumentację. Jednak emocjonalne apele i zajmowanie stanowiska, iż umowa CETA obejmuje sprawy leżące w zakresie kompetencji państw członkowskich Unii Europejskiej i powinna być traktowana jako umowa o charakterze mieszanym, nie mogą zastępować rzetelnej analizy korzyści i zagrożeń. Należy dobrze rozumieć uwarunkowania globalnego bezpieczeństwa. Polska jest uczestnikiem systemu bezpieczeństwa atlantyckiego, co gwarantuje nam suwerenność państwową i rozwój cywilizacyjny. Wspólny obszar gospodarczy jeszcze bardziej spaja wspólnotę atlantycką, dlatego sprzyjać należy wszystkim działaniom na rzecz rozwoju współpracy handlowej i inwestycyjnej. Wezwanie rządu do zdecydowanych działań (Dzwonek) zabezpieczających polskie interesy jest jak najbardziej zasadne, gdyż rząd ma instrumenty oddziaływania na Unię Europejską. Dodatkowo polscy europarlamentarzyści zamiast tracić czas na jałowe dyskusje o rzekomym zagrożeniu demokracji w Polsce powinni ze zdwojoną energią pilnować szczegółowych zapisów traktatowych minimalizujących polskie ryzyko w sprawach gospodarczych. Po przeanalizowaniu sprawozdań komisji sejmowych Koło Poselskie Wolni i Solidarni poprze przedłożone uchwały. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Sławomir Nitras: Brawo.)