Mówca: Sprawozdawca Joanna Frydrych
Data: 2025-06-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Bardzo dziękuję, panie marszałku. Szanowni Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie z przebiegu prac nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, zawartym w druku sejmowym nr 1246. Wysoka Izbo! Projektowana ustawa ma na celu kompleksowe uregulowanie zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym przez marynarzy oraz opłacania za nich składek. Rządowy projekt ustawy zakłada, po pierwsze, dostosowanie przepisów do globalnego rynku pracy i strategiczne wzmocnienie polskiej bandery. Praca na morzu ma charakter globalny, a polscy armatorzy konkurują na niezwykle wymagającym rynku międzynarodowym, zdominowanym przez tzw. bandery wygodnego użytku. Dotychczasowe sztywne przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych stanowią barierę ekonomiczną, zniechęcają do rejestrowania statków w Polsce. Celem ustawy jest wprowadzenie elastyczności, która pozwoli pogodzić pełne zabezpieczenie socjalne marynarza z realiami ekonomicznymi armatora. Uczynienie polskiej bandery na nowo atrakcyjną jest postrzegane jako strategiczna szansa na odbudowę i rozwój polskiej floty, zatrzymanie odpływu kapitału oraz stworzenie nowych wysokiej jakości miejsc pracy w gospodarce morskiej. Po drugie, projektowane przepisy mają zagwarantować powszechną i pełną ochronę socjalną, zgodną z międzynarodowymi standardami. Polska jako sygnatariusz Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. jest zobowiązana do zapewnienia marynarzom kompleksowej ochrony socjalnej. Dotychczasowy system oparty w dużej mierze na dobrowolności jest niewystarczający. Tysiące polskich marynarzy pływających pod obcymi banderami pozostają bez dostępu do kluczowych świadczeń, takich jak zasiłek chorobowy czy odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy. Omawiany projekt ustawy likwiduje tę lukę, tworząc obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń społecznych, który gwarantuje dostęp do pełnego katalogu ryzyk socjalnych. Zapewni to marynarzom i ich rodzinom realne bezpieczeństwo w przypadku choroby czy utraty pracy, inwalidztwa czy osiągnięcia wieku emerytalnego i zagwarantuje co najmniej minimalne świadczenia emerytalne, czego nie dawał dotychczasowy dobrowolny system. Po trzecie, wprowadzone przepisy pozwolą na pełną realizację konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej. Obowiązkiem państwa wynikającym z art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest zapewnienie obywatelom prawa do zabezpieczenia społecznego. Dotychczasowy porządek prawny stanowił systemową anomalię, zaniedbana była ta powinność w odniesieniu do znaczącej grupy zawodowej. Marynarze byli traktowani jako grupa o mniejszych prawach i pozostawieni sami sobie w obliczu globalnych sił rynkowych. Przedkładana ustawa jest zatem aktem sprawiedliwości społecznej. Przywraca ona marynarzom ich fundamentalne prawa obywatelskie i włącza ich w pełni do wspólnoty ubezpieczonych, dając im pewność, że państwo polskie stoi za nimi niezależnie od bandery, pod którą aktualnie pływają. Projekt ustawy wprowadza gruntowne zmiany systemowe poprzez nowelizację kluczowych aktów prawnych, w tym ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o pracy na morzu. Rdzeniem zmian jest stworzenie dwóch alternatywnych i elastycznych ścieżek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Schemat oparty na statusie marynarza. Jest to nowy tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń i rewolucyjne rozwiązanie skierowane głównie do marynarzy pracujących na statkach pod obcą banderą. Marynarz może wystąpić do dyrektora urzędu morskiego i uzyskać oficjalne zaświadczenie o posiadaniu statusu marynarza. Marynarz jako płatnik składek - oznacza to, że po uzyskaniu statusu i zgłoszeniu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych marynarz staje się płatnikiem składek na własne ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Daje mu to pełną kontrolę i możliwość wzięcia odpowiedzialności za swoją przyszłość emerytalną. Wprowadza się elastyczną podstawę wymiaru składek, co oznacza, że podstawę wymiaru składek będzie stanowić kwota zadeklarowana przez marynarza. Ustawa wprowadza jednak dolny próg bezpieczeństwa i kwota ta nie będzie mogła być niższa niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zapewnia to gromadzenie kapitału na godziwym poziomie i gwarantuje realne świadczenia. Jednocześnie daje się marynarzom możliwość zadeklarowania wyższej podstawy w celu uzyskania wyższej emerytury w przyszłości. Natomiast schemat oparty na marynarskiej umowie o pracę oznacza domyślną ścieżkę w przypadku polskiej bandery. Jest to utrzymanie dotychczasowego statusu pracownika. Pozostaje to domyślną ścieżką dla marynarzy zatrudnionych przez polskich armatorów na statkach pod polską banderą. W tym modelu płatnikiem składek jest pracodawca, a podstawą ich wymiaru jest przychód ze stosunku pracy. Nowa ustawa gwarantuje prawo wyboru. Najważniejszą innowacją jest przyznanie marynarzowi zatrudnionemu na polskim statku właśnie prawa wyboru. Będzie on mógł pozostać w tradycyjnym schemacie pracowniczym albo po uzyskaniu zaświadczenia świadomie przejść na nowy status marynarza i samodzielnie opłacać składki od zadeklarowanej przez siebie kwoty. Ta elastyczność jest kluczem do obniżenia kosztów pracy dla armatorów, co bezpośrednio wpłynie na konkurencyjność polskiej bandery bez uszczerbku dla praw marynarza do pełnego ubezpieczenia. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W toku prac, podczas połączonego posiedzenia komisji projekt ustawy był przedmiotem merytorycznej debaty. W wyniku analizy zgłoszono 12 poprawek o charakterze redakcyjno-legislacyjnym. Ich celem było doprecyzowanie kluczowych przepisów oraz zapewnienie pełnej spójności nowego prawa z całym systemem prawnym. Wszystkie poprawki zostały przyjęte. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Komisja Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Komisja Polityki Społecznej i Rodziny po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpoznaniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 3 czerwca 2025 r. wnoszą o uchwalenie załączonego projektu ustawy. Bardzo dziękuję.