Mówca: Piotr Pyzik (tekst niewygłoszony)
Data: 2019-05-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie z okazji 90. rocznicy otwarcia Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Odrodzona w 1918 r. Polska rozwijała się w swoim pierwszym dziesięcioleciu bardzo dynamicznie. Mimo poważnych napięć społecznych i politycznych, ogromnej dewastacji kraju w wyniku I wojny światowej, a wcześniej rozdarcia ziem polskich między zaborców, udało się nie tylko scalić organizm państwowy, odbudować przemysł, utworzyć wszystkie niezbędne instytucje, ale także osiągnąć poziom rozwoju, którym można było się pochwalić. W ten sposób powzięto pomysł organizacji ogólnopolskiej wystawy mającej przedstawić w nowoczesny i atrakcyjny sposób osiągnięcia odrodzonej Polski. Inicjatywę wykazały władze Poznania, który posiadał odpowiedni potencjał gospodarczy i dobrą podstawę infrastrukturalną dla tego przedsięwzięcia. W ramach przygotowań do wystawy w Poznaniu podjęto na bardzo wielką skalę prace modernizacyjne i szereg inwestycji. Wyremontowano i przebudowano wiele ulic, stworzono nowe linie tramwajowe, wzniesiono kilka nowych budynków użyteczności publicznej, nową elektrownię, stadion miejski. Ponadto usprawniono i rozbudowano sieć wodociągową i kanalizacyjną oraz zbudowano spalarnię odpadów. Zaprojektowane z dużym rozmachem prace nazwano ˝budową wielkiego Poznania˝, wprowadzając w życie nowoczesne trendy w urbanistyce, architekturze. Podczas wystawy, na obszarze 65 ha, w pięciu sektorach i 32 działach tematycznych zaprezentowano osiągnięcia polskie pierwszej dekady po odzyskaniu niepodległości. Dominowała rzecz jasna tematyka gospodarcza. Organizatorzy wystawy zadbali także o prezentację innych dziedzin - nauki, wychowania, sztuki, sportu i turystyki, a także higieny i opieki społecznej, a nawet osiągnięć polskiej emigracji. W 111 budynkach oraz ekspozycjach plenerowych 1427 wystawców zaprezentowało to, czym Polska mogła się szczycić najbardziej. Na obszarze wystawy zapewniono także rozrywkę na odpowiednim poziomie, w tym restaurację, dancing i zapamiętane na długo, największe w międzywojennej Polsce wesołe miasteczko, z jedną z największych w Europie kolejek górskich i wodnych zjeżdżalni. Do transportu wewnętrznego dla zwiedzających zbudowano 20 półotwartych omnibusów o napędzie akumulatorowym, zdolnych przewozić wygodnie 10 osób. W ten sposób teren wystawy wolny był od transportu spalinowego, a ciche pojazdy robiły ogromne wrażenie, podkreślając nowoczesność. W ramach wystawy obywało się wiele imprez towarzyszących, w tym 140 kongresów o różnej tematyce, pierwszy mecz piłkarski transmitowany radiowo, pierwszy mecz polskiej reprezentacji w hokeju na trawie oraz liczne międzynarodowe spotkania gospodarcze. Wystawę, trwającą do 30 września 1929 r., odwiedziło przeszło 4,5 mln zwiedzających, w tym ok. 200 tys. gości zagranicznych. Licznie odwiedziły PeWuKę, jak powszechnie nazywano wystawę, oficjalne delegacje zagraniczne oraz dziennikarze reprezentujący prasę z 30 państw. Szacuje się, że na całym świecie ukazało się co najmniej 60 tys. artykułów na temat polskiej wystawy lub inspirowanych wystawą artykułów o Polsce. Większość opinii była bardzo pochlebna lub wręcz entuzjastyczna, podkreślano nowoczesną i atrakcyjną formę oraz ogromny rozmach, który porównywano ze stylem amerykańskim lub brytyjską imperialną wystawą światową z 1924 r. w Wembley. PeWuKa zapisała się trwale w historii Polski jako wspaniały przykład zdolności organizacyjnych, nowoczesnego zarządzania, świeżości pomysłów i pracowitości Polaków. Co ciekawe, a przyjmowane ze zdumieniem i uznaniem już 90 lat temu, wystawa została zorganizowana jako przedsięwzięcie sfinansowane w ogromnej mierze ze środków prywatnych oraz pochodzących od wystawców. Wydatki publiczne, w największej mierze pochodzące z budżetu Poznania, dotyczyły niemal wyłącznie infrastruktury towarzyszącej, która pozostała jako kolejny dorobek w rozwoju stolicy Wielkopolski. Dziękuję.