Mówca: Sprawozdawca Jarosław Pięta
Data: 2015-02-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję, pani marszałek. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu nadzwyczajnej komisji kodyfikacyjnej mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie projektów ustaw o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, druki nr 2586, 2169, 2169-A i 2182. Rok 2014 rozpoczął się serią wypadków drogowych, które niestety zostały spowodowane przez pijanych kierowców. W 2012 r. doszło do 2336 wypadków, których sprawcami były osoby nietrzeźwe. (Gwar na sali) Jeśli mógłbym prosić o ciszę i nieprzeszkadzanie, byłbym bardzo wdzięczny. Zginęło w nich 206 osób, a liczba rannych wyniosła 2125. Dla porównania w 2013 r. doszło do 2101 tego rodzaju wypadków, o ponad 200 mniej, w których śmierć poniosło 265 osób, a rannych zostało 2727 osób. W poprzednich latach statystyki te były zdecydowanie gorsze. Pijanymi kierowcami niestety są najczęściej młodzi i bardzo młodzi ludzie. Coraz częściej dotyczy to osób, które prowadziły pojazd po użyciu środka odurzającego. W latach 2010-2012 spadła liczba nietrzeźwych kierowców skazanych za spowodowanie wypadku, ale wzrosła liczba nietrzeźwych kierowców recydywistów. Dyspozycja i sankcja za tego typu przestępstwa są określone w rozdziale XXI Kodeksu karnego: Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji w art. 173-178. Kary dla osób, które spowodowały tragiczny wypadek po pijanemu, już są surowe. Możliwe jest od 12 do 15 lat pozbawienia wolności. Surowość czy nieuchronność? To pytanie, które zawsze jest zadawane we wszelkich tego typu dyskusjach i przy okazji nowelizacji prawa karnego. To spór, z którym mamy do czynienia od lat, i dotyczy on nie tylko polityków. W moim odczuciu samo podniesienie kar dla pijanych kierowców nie wpłynie na poprawę sytuacji na polskich drogach. Najważniejsze są nieuchronność kary dla sprawców wszelkich przestępstw, edukacja oraz brak przyzwolenia społecznego na jazdę po pijanemu. Istotny wpływ na wymiar kary będzie miała również nowelizacja Kodeksu karnego przyjęta na poprzednim posiedzeniu Sejmu. Z badań Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wynika, że 96% Polaków jest za natychmiastowym zabieraniem prawa jazdy recydywistom, jeśli chodzi o jazdę po pijanemu. Wynika z tego, że wreszcie wzrasta świadomość społeczna w tym zakresie. Dużo większa jest niestety akceptacja w przypadku piratów drogowych. Zwolennicy zabierania prawa jazdy za rażące naruszenie przepisów stanowią 53%, a przeciwnicy - 44%. Swoją opinię na temat wszystkich projektów przedstawił na piśmie pan prof. Ryszard Stefański. Zwrócił on uwagę na liczne zmiany w prawie karnym i nie tylko, które miały miejsce po roku 2000. Przedstawił jednocześnie analizę przestępstw i wykroczeń z art. 170a Kodeksu karnego i art. 87 § 1 i 2 Kodeksu wykroczeń i wskazał ogólną tendencję spadkową. Przeprowadził również analizę wypadków drogowych spowodowanych w stanie nietrzeźwości w latach 2007-2013 i także wskazał tendencję spadkową. Konkluzja pana profesora była taka: Czy aby konieczne są te zmiany? Padła też sugestia podjęcia nowelizacji Kodeksu wykroczeń. Pan profesor bardzo intensywnie uczestniczył w pracach podkomisji i komisji i wniósł istotny wkład w efekt końcowy, za co bardzo, bardzo serdecznie dziękuję. Na wstępie powiedziałem, że są trzy projekty. Projekt pierwszy, klubu Prawa i Sprawiedliwości, odnosił się do trzech istotnych elementów: zwiększenia dolnej i górnej granicy odpowiedzialności, ograniczenia stosowania zawiasów, jak również zaboru, przepadku samochodu. Drugi projekt, Polskiego Stronnictwa Ludowego, szedł w podobnym kierunku, ale wskazywał również istotne zmiany, jeśli chodzi o działania profilaktyczno-prewencyjne. W trakcie prac podkomisji i komisji uznaliśmy, że wiodącym projektem powinien być projekt rządowy, ponieważ odnosi się nie tylko do Kodeksu karnego, lecz także do innych ustaw, i jako ten najszerszy obejmuje również, pochłania dwa poprzednie projekty. Co zatem jest w druku wiodącym? Po pierwsze, podwyższenie dolnej granicy do trzech lat obligatoryjnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów lub pojazdów określonego rodzaju wobec sprawców przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji będących w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegających z miejsca zdarzenia, co jest określone w art. 42 § 2 Kodeksu karnego. Po drugie, wprowadzenie orzekania względnie obligatoryjnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze także w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178 § 4 Kodeksu karnego. Po trzecie, podwyższenie górnej granicy okresu zakazu prowadzenia pojazdów do 15 lat, co jest określone w art. 43 § 1 Kodeksu karnego. Po czwarte, przewidywanie obligatoryjnej nawiązki w wysokości co najmniej 10 000 zł na rzecz pokrzywdzonego, a w razie jego śmierci w wyniku popełnionego przez skazanego przestępstwa - na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu, a jeżeli ustalenie takiej osoby nie jest możliwe - na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 173, art. 174, art. 177 i art. 335 Kodeksu karnego, jeżeli sprawca był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia - art. 47 § 3 Kodeksu karnego. Po piąte, podwyższenie dolnej granicy świadczenia pieniężnego w razie skazania sprawcy za przestępstwa określone w art. 178a § 1, art. 179 i art. 180 Kodeksu karnego do 5000 zł, a w razie skazania za przestępstwo określone w art. 178a § 4 - do 10 000 zł, co wynika z kolei z art. 49 § 2 Kodeksu karnego. Po szóste, kryminalizacja prowadzenia pojazdu mechanicznego na drodze publicznej w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu przez osobę, której cofnięte zostały uprawnienia do prowadzenia pojazdów na mocy decyzji właściwego organu, co zostało określone w art. 180a Kodeksu karnego. Istotna zmiana wynika również z art. 2 tejże nowelizacji, który związany jest z Kodeksem wykroczeń. Zmiana ta dotyczy § 3 w art. 94, gdzie poprawka ma na celu odzwierciedlenie w Kodeksie wykroczeń tych zmian, które zostały określone w art. 180 Kodeksu karnego. Istotne zmiany dotyczą też tych zapisów, które są związane z art. 3 i odnoszą się do Kodeksu karnego wykonawczego. W art. 182a wprowadzono odniesienia do art. 42 § 3 i 4 Kodeksu karnego. Jednocześnie wprowadzono takie rozwiązania, które powodują niewprowadzanie blokady alkoholowej przy nauce jazdy. Myślę, że istotna zmiana dotyczy art. 197 Kodeksu karnego wykonawczego, zgodnie z którym, jeżeli sposób podania wyroku do publicznej wiadomości nie został określony w wyroku, sąd może orzec o podaniu wyroku do publicznej wiadomości przez umieszczenie odpisu wyroku lub wyciągu z wyroku ze wzmianką o prawomocności na stronie Biuletynu Informacji Publicznej sądu, a więc wszelkie tego typu wyroki dotyczące tego rodzaju przestępstw będą podane w ten sposób do publicznej wiadomości. Istotne są również zmiany wprowadzone w art. 4, dotyczące ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wprowadzono pojęcie blokady alkoholowej, jak również pojęcie kalibracji blokady alkoholowej. Wprowadzono w tym zakresie również regulacje techniczne konieczne z uwagi na wprowadzenie tych pojęć. Jeśli zaś chodzi o art. 135, to w tym zakresie wystąpiły pewne obiektywne wątpliwości co do relacji prawnoadministracyjnej. Te wątpliwości zostały rozwiane przez pana prof. Stefańskiego, który wspomina o nich na stronach 11 i 12. Natomiast istotna rzecz dotyczy art. 5 i zmian w ustawie o kierujących pojazdami. Była szeroka dyskusja w odniesieniu do art. 102. Chodzi przede wszystkim o przekroczenie dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h w terenie zabudowanym. Zarówno pan prof. Stefański, jak i pan prof. Sakowicz wyrazili opinię, iż zatrzymanie prawa jazdy w przypadku ujawnienia czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym prowadzi do zbiegu odpowiedzialności karno-administracyjnej oraz wykroczeniowej, a w konsekwencji do naruszenia konstytucyjnej zasady ne bis in idem. Szanowni Państwo! W zasadzie są to najistotniejsze elementy związane z tym projektem, dlatego też w imieniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach zwracam się z uprzejmą prośbą do Wysokiej Izby o przyjęcie tego projektu w całości. Dziękuję bardzo.