Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2014-06-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie projektu ˝Szlak frontu wschodniego I wojny światowej˝ Szanowna Pani Marszałek! Szanowne Panie Posłanki i Szanowni Panowie Posłowie! Od wybuchu wielkiej wojny, jak powszechnie nazywa się I wojnę światową, upłynęło już całe stulecie, a jej historię przesłoniła pamięć o kolejnej wojnie światowej. Dlatego bardzo cenną inicjatywą jest powstanie ˝Szlaku frontu wschodniego I wojny światowej˝. Powstał on, by przybliżyć pamięć o wydarzeniach, które przed wiekiem kształtowały świat, jaki dziś znamy. W 2009 r. 8 województw przystąpiło do realizacji wspólnego projektu pn. ˝Szlak frontu wschodniego I wojny światowej˝, mającego na celu wykreowanie i promocję nowej atrakcji turystycznej o znaczeniu ogólnopolskim oraz wykorzystanie do celów turystycznych zachowanych miejsc walki, obiektów i materialnych śladów I wojny światowej na ziemiach polskich. W szerszym kontekście projekt ma również przyczynić się do przywrócenia właściwej rangi działaniom wojennym i wydarzeniom, jakie rozegrały się na froncie wschodnim podczas wielkiej wojny, których znaczenie dla Europy było równorzędne tym rozgrywającym się na froncie zachodnim. Powstanie szlaku jest również formą pamięci o 100. rocznicy wybuchu I wojny światowej. Ogólnopolskie działania z zakresu utworzenia szlaku rozpoczęło podpisanie w dniu 24 września 2009 r. listu intencyjnego dotyczącego współpracy i koordynacji działań przy wytyczaniu szlaku frontu wschodniego I wojny światowej pomiędzy 8 województwami: lubelskim, łódzkim, małopolskim, mazowieckim, podkarpackim, podlaskim, świętokrzyskim oraz warmińsko-mazurskim. Utworzenie szlaku wiąże się z jednym z priorytetowych działań samorządu województwa małopolskiego w zakresie rozwoju turystycznego regionu, jakim jest tworzenie i rozbudowa markowych produktów turystyki miejskiej, kulturowej i pielgrzymkowej w oparciu o niezwykle bogate dziedzictwo kulturowe. Na terenie Małopolski, w szczególności w okolicach Gorlic i Tarnowa, napotykamy ukryte wśród lasów cmentarze z okresu I wojny światowej - miejsca cichego spoczynku żołnierzy różnej narodowości: Polaków, Austriaków, Niemców, Rosjan, Węgrów, Bośniaków, Czechów, Słowaków, Włochów. Te nekropolie to świadectwo największej bitwy frontu wschodniego, zwanej operacją gorlicką, która była przełomowym wydarzeniem na froncie austriacko-rosyjskim. Twórcami cmentarzy byli artyści, rzeźbiarze i architekci, wśród których na szczególną uwagę zasługują: Słowak Dušan Jurkovič, Polak Jan Szczepkowski oraz Niemiec Hans Mayr. Oprócz przepięknych architektonicznie cmentarzy wojennych z lat 1914-1916, rozsianych po całej Małopolsce, na małopolskim odcinku szlaku znalazły się również Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, krakowskie twierdze, a także miejsca związane z Józefem Piłsudskim. Wędrówkę szlakiem warto rozpocząć w Krakowie. Twierdza Kraków, która odegrała ważną rolę w bitwach stoczonych pod koniec 1914 r. na północ i na południe od stolicy Małopolski, do dziś zadziwia rozmachem założenia. Także w Krakowie znajduje się Muzeum Lotnictwa Polskiego z autentycznymi samolotami bojowymi z lat I wojny światowej. Ze stolicy Małopolski wyruszyła w bój słynna Pierwsza Kompania Kadrowa. Wędrując jej śladami, można dotrzeć do miejsc, w których walczyły polskie oddziały strzeleckie, a później Legiony Polskie Józefa Piłsudskiego. Trasy szlaku prowadzą na północ od Krakowa, na Jurę Krakowsko-Częstochowską, gdzie walki toczyły się w listopadzie 1914 r., a następnie na południe, na pola bitewne pod Łapanowem i Limanową, i dalej ku terenom, gdzie na początku maja 1915 r. rozegrała się przełomowa, zwycięska dla Austro-Węgier i Niemiec bitwa pod Gorlicami. Malownicze pasma Beskidu Niskiego także pełne są wojennych pamiątek, głównie cmentarzy. Z kolei będąc w Tarnowie, można zobaczyć budynki związane z czasami wielkiej wojny, takie jak dawne koszary czy szpital garnizonowy, a podążając stamtąd na południe, warto odwiedzić pola bitwy pod Łowczówkiem stoczonej w grudniu 1914 r. oraz urokliwe nekropolie wojenne ziemi tarnowskiej. W ramach projektu powstała także aplikacja mobilna ˝Małopolska. Szlak frontu wschodniego I wojny światowej˝. Obiekty na trasie urozmaicono zdjęciami (także archiwalnymi), a całość uzupełniono ciekawymi artykułami na temat przedwojennej Małopolski, historii wybuchu wielkiej wojny, a także na temat życia codziennego żołnierzy, lotnictwa, architektury cmentarnej oraz legionów Józefa Piłsudskiego. Uruchomienie szlaku było możliwe dzięki wparciu finansowemu z funduszy unijnych.