Mówca: Tomasz Jaskóła (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-11-24 (Sejm RP, kadencja 8)

W imieniu klubu Kukiz'15 mam zaszczyt wygłosić stanowisko dotyczące sprawozdania głównego inspektora pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2016 r. wraz ze stanowiskiem Rady Ochrony Pracy oraz ze stanowiskiem komisji, druki nr 1703 i 1918. 6 czerwca 2017 r. na posiedzeniu plenarnym Rady Ochrony Pracy główny inspektor pracy pan Roman Giedrojć przedstawił sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2016 r. Stanowisko w tej sprawie Rada Ochrony Pracy przegłosowała 4 lipca 2017 r. Działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2016 r. to 82,5 tys. kontroli u 67,7 tys. podmiotów, 8,8 tys. umów o pracę zawartych z osobami pracującymi wcześniej na podstawie umów cywilnoprawnych lub bez żadnej umowy, wyegzekwowanie 184 mln zł należności ze stosunku pracy, 250 szkoleń dla pracodawców z branż o szczególnie wysokim poziomie ryzyka zawodowego, 54,1 tys. uczniów uczestniczących w przeprowadzonych lekcjach. Według sprawozdania zwiększono wyegzekwowanie badań i pomiarów czynników szkodliwych na stanowiskach pracy z 3,5 tys. osób do 5,4 tys. w porównaniu do 2015 r. Efektem kontroli była m.in. likwidacja bezpośrednich zagrożeń dla życia i zdrowia ponad 70 tys. pracowników, doprowadzenie do zawarcia umów o pracę dla 9 tys. osób oraz wyegzekwowanie ponad 184 mln zł zaległych należności dla 102 tys. zatrudnionych. To spory sukces. Podczas kontroli znaczące naruszenia znaleziono w prawidłowościach stosowania umów cywilnoprawnych. Zdaniem inspektorów zbyt często stosuje się umowy cywilnoprawne tam, gdzie powinny być zawarte zwykłe umowy o pracę. W 2016 r. nie wypłacono płacy co dziesiątemu skontrolowanemu pracownikowi, a nieterminowo otrzymało je 12% pracowników. Inspektorzy pracy wydali ponad 6 tys. decyzji płacowych. Największe uchybienia dotyczące BHP stwierdzono na budowach, w podziemnych zakładach górniczych, w zakładach usług leśnych oraz w zakładach produkcyjnych. Kontrolami objęci byli również obcokrajowcy. Najczęściej nielegalnie pracującymi cudzoziemcami byli obywatele Ukrainy. Ciekawą zmianą, jaką wprowadziła Państwowa Inspekcja Pracy podczas kontroli w 2016 r., jest strategia pierwszej kontroli. Zgodnie z nią pierwsza kontrola w mikro-, małej i średniej firmie przeprowadzana jest w formie kompleksowego audytu i instruktażu, co do zasady bez stosowania sankcji. To bardzo dobra zmiana. Do końca ubiegłego roku inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 10 tys. takich kontroli. W ich wyniku tylko w co dziesiątej skontrolowanej po raz pierwszy firmie zmuszeni byli zastosować sankcje z powodu rażących naruszeń prawa. To pokazuje, że jest postęp, jeśli chodzi o przestrzeganie przepisów. Jednym z głównych obszarów, na które PIP zwróciła uwagę w swojej działalności w 2016 r., były kwestie związane z zatrudnianiem, w szczególności przestrzeganie znowelizowanych w tym zakresie przepisów. Działania kontrolne skupiły się na kwestiach dotyczących nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy, a także dotyczących nawiązywania stosunku pracy na podstawie umów cywilnoprawnych oraz przestrzegania praw pracowników tymczasowych. Szczególne zainteresowanie tej instytucji odnosiło się do znowelizowanych przepisów prawa pracy, dotyczących zasad zawierania umów na czas określony, które weszły w życie 22 lutego 2016 r. Państwowa Inspekcja Pracy zaangażowała się w egzekwowanie nowych przepisów. Bardzo często powodem nieprawidłowości przy kontrolach PIP jest nieprzestrzeganie przez pracodawców przepisów ze względów ekonomicznych. Niestety jest to wynik wysokich pozapłacowych kosztów pracy, jakie ciążą na polskich przedsiębiorcach. Bardzo złymi i niekorzystnymi dla potencjalnych przyszłych kontrolowanych zapisami znajdującymi się w sprawozdaniu są, cytuję: 1. Rozważyć należy wprowadzenie obowiązku zgłaszania do ubezpieczenia społecznego osób przed dopuszczeniem do wykonywania pracy. 2. Wprowadzić należy do polskiego ustawodawstwa takich instrumentów, które pozwalałyby na skuteczne egzekwowanie przestrzegania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi (np. wyposażenie inspektorów pracy w uprawnienie do wydawania nakazu przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę). Jeśli ta propozycja weszłaby w życic, rozumiem, że to inspektorzy, a nie pracodawcy i pracownicy mieliby decydować o warunkach umowy, na jakie zgodziły się obie strony? Ta sugestia to uderzenie w Kodeks cywilny. To są normalne umowy, które zostały zawarte za zgodą obu stron. 3. Należy zapewnić inspektorom Państwowej Inspekcji Pracy dostęp w trybie on-line do danych zawartych w rejestrach: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności, a także bezrobotnych. To kolejny zły pomysł ingerujący w kolejne zakresy działalności polskich firm. 4. Należy zwiększyć uprawnienia inspektorów pracy. Proszę o informację, w jakim zakresie należy je zwiększyć. 5. Należy umożliwić inspektorom pracy nakładanie grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenie dotyczące nieopłacenia składek na Fundusz Pracy. W jakiej wysokości miałaby być wyznaczana taka grzywna? Proszę o szczegóły tego rozwiązania. Dobrym i korzystnym dla potencjalnych przyszłych kontrolowanych zapisem znajdującym się w sprawozdaniu jest zapis, że niezbędne jest uporządkowanie i uproszczenie unormowań z zakresu prawnej ochrony pracy, jak również ograniczenie częstotliwości ich zmian. Tu się w pełni zgodzę. Im mniej przeregulowania i nakładania kolejnych obowiązków na pracodawców, tym lepiej. Tylko trochę ten zapis ma się nijak do poprzednich propozycji, które jednak nałożyłyby nowe obowiązki na pracodawców. Z postulowanych dobrych propozycji zmian legislacyjnych, które warto wprowadzić, należy wymienić m.in.: - zdefiniowanie pojęcia ˝normalne wynagrodzenie˝ w aspekcie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, - określenie terminu wypłaty wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pracowniczych w razie rozwiązania umowy o pracę, - zdefiniowanie pojęcia ˝wynagrodzenie˝ w kontekście dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę, - zdefiniowanie zwrotu ˝stale miejsce pracy˝ w kontekście wypłacania należności z tytułu podroży służbowej, - zdefiniowanie pojęcia ˝dzień wolny˝, - ustawowe rozstrzygnięcie kwestii finansowej rekompensaty za nieudzielenie dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, w przypadkach gdy nie dochodzi do przekroczenia przez pracownika średniotygodniowej normy czasu pracy. Ostatnie pytanie. Czy jest pomysł, aby w przyszłości Państwową Inspekcję Pracy włączyć pod nadzór administracji rządowej, np. Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej? W moim mniemaniu takie rozwiązanie mogłoby jeszcze bardziej usprawnić działanie PIP.