Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-09-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie 70. rocznicy powstania Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 2 września br. obchodziliśmy 70. rocznicę powstania cywilno-wojskowej organizacji antykomunistycznej Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość. Ruch Oporu bez Wojny i Dywersji ˝Wolność i Niezawisłość˝ założony został 2 września 1945 r. w Warszawie. Miał to być ruch społeczno-polityczny, którego celem była obrona niepodległości Polski i jej obywateli. Zrzeszenie przejęło większość kadr i struktur organizacyjnych rozwiązanej w sierpniu tego samego roku Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. Celem organizacji było niedopuszczenie do zwycięstwa wyborczego komunistów po zakończeniu II wojny światowej. Zakładano osiągnięcie tego poprzez walkę polityczną, jednak dopuszczano też możliwość zbrojnej obrony. 9 września 1945 r. uchwalona została deklaracja ideowa Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Domagano się w niej opuszczenia terytorium Polski przez wojska radzieckie i służby NKWD, utworzenia apolitycznej armii polskiej z oddziałów walczących na Zachodzie i oddziałów podlegających PKWN, zaprzestania prześladowań politycznych oraz dewastacji kraju. Postulowano też niezależną politykę zagraniczną, wprowadzenie pełnego samorządu i przeprowadzenie wolnych wyborów. Opowiadano się za wolnymi związkami zawodowymi, powszechnym nauczaniem, reformą rolną oraz utrzymaniem dobrosąsiedzkich stosunków ze Związkiem Radzieckim przy jednoczesnej konieczności rewizji wschodniej granicy. Działalność Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość była dla władz komunistycznych przeszkodą w realizacji planów politycznych ZSRR wobec Polski. Urząd Bezpieczeństwa i NKWD stale podejmowały próby rozbicia organizacji. Z tego względu utrzymywano liczne oddziały zbrojne. Zrzeszenie prowadziło wywiad i kontrwywiad, zajmowało się informacją, prowadziło też wymuszoną przez komunistyczny terror samoobronę i walkę partyzancką. Zrzeszeniem kierowali byli oficerowie AK. Na czele organizacji stał Zarząd Główny, którego skład osobowy często się zmieniał ze względu na aresztowania przeprowadzane przez UB. Już w listopadzie 1945 r. aresztowani zostali członkowie I Zarządu Głównego. W dwóch pierwszych latach po zakończeniu wojny była to największa ogólnopolska organizacja niepodległościowa działająca w konspiracji. Apogeum możliwości organizacyjnych zrzeszenie osiągnęło pod przewodnictwem pułkownika Franciszka Niepokólczyckiego ps. Halny. Jesienią 1946 r. znalazł się on wraz ze współpracownikami w komunistycznym więzieniu. Rozbicie kolejnego Zarządu Głównego WiN było elementem kampanii terroru, jaką podjęli komuniści przed sfałszowanymi wyborami do Sejmu w styczniu 1947 r. Około 23 tys. działaczy zrzeszenia ujawniło się w wyniku ogłoszonej amnestii. Działania partyzanckie i konspiracyjne na szeroką skalę zakończyły się. W tym samym roku miały miejsce pokazowe procesy ujętych dotychczas przywódców organizacji. Kolejną próbę odbudowy struktur WiN podjął pułkownik Łukasz Ciepliński ps. Ostrowski. Jego aresztowanie zakończyło etap działalności zrzeszenia na skalę ogólnopolską. Od wiosny 1948 r. Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość znalazło się pod kontrolą organizowanej przez bezpiekę tzw. V Komendy Głównej. Struktury organizacji zostały rozpracowane, a jej oddziały zbrojne zlikwidowane. Odbyły się procesy członków kolejnych zarządów głównych WiN. Wielu z nich zostało skazanych na karę śmierci. W tym samym czasie odbywały się setki procesów, w których wyroki usłyszało kilkanaście tysięcy szeregowych członków organizacji.