Mówca: Małgorzata Kidawa-Błońska
Data: 2016-10-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Bardzo proszę o ciszę. Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Konrad Szymański: Na tym polega to lepienie karykatury, ponieważ państwo najpierw deklamują w gazecie te wszystkie oskarżenia... (Poseł Sławomir Nitras: My?) ...o izolację, o brak pomysłu, brak pozytywnych rozwiązań, dekompozycję Unii, antyunijne nastroje, antyeuropejskie, a później państwo czytają to, co przed chwilą napisali, i mówią: katastrofa. No, przepraszam, to za proste, za proste. (Oklaski) (Poseł Sławomir Nitras: Czy pan słucha swego szefa?) Naprawdę, to się nie godzi w polskim Sejmie, żeby tak prostych manewrów używać. Takich prostych manewrów można używać na spotkaniach, jeżeli publiczność pozwoli. Mam wrażenie, że ta publiczność nie powinna sobie pozwolić na tego typu proste, płytkie manewry. Wracając do kwestii reformy, gdyby państwo w ramach tej ulepionej pacynki uznali, że Polska całą swoją uwagę polityczną poświęca tylko na to, żeby któregoś dnia zaskoczyć wszystkich swoich partnerów i rzucić na stół kolejne 200 stron traktatu europejskiego, i że to jest wszystko, co nas interesuje, to państwo mieliby świętą rację. To byłby faktycznie nie całkiem dobrze spożytkowany czas, ale ja, szczerze mówiąc, śladu takiego myślenia nie widzę. Polska ma bardzo podzielną uwagę, jako dość duży kraj z wykształconą administracją, z dość wykształconą myślą europejską, chociaż miewała momenty pewnej takiej, powiedzmy, limitacji, jeżeli chodzi o szerokość tej refleksji nad przyszłością tego projektu, ale Polska, krótko mówiąc, posiadając tę podzielną uwagę, jest w stanie dzisiaj skutecznie domagać się zmiany reformy agendy politycznej. Macie państwo tego dowód w deklaracji bratysławskiej. Ta deklaracja nie wyglądałaby w ten sposób. To nie była deklaracja, przypomnę, Grupy Wyszehradzkiej, bo państwo źle na to reagują, to była deklaracja 27 państw członkowskich - poza Wielką Brytanią - które spotkały się po to, żeby zaplanować proces reform Unii Europejskiej. Powinienem państwa też ośmielić we własnym myśleniu, że można to zrobić. Te państwa się spotkały, przyjęły deklarację, która w znacznym stopniu jest stworzona pod wpływem oczekiwań, także czasami opozycji, przyznaję to, opozycji, niestety (Oklaski), to te negatywne emocje ze strony Polski. To jest dobra deklaracja, która pokazuje mniej więcej drogę, mapę drogową, czym Rada Europejska powinna zająć się w październiku, w grudniu, do wiosny, prawda? Jeżeli państwo zobaczą ten dokument, to przekonają się, że Polska nie tylko jest w stanie mówić o traktacie i przypominać, że nie można zakładać sztucznego tabu w zakresie zmiany traktatowej, ale także jest w stanie tu i teraz zająć się reformą agendy politycznej Unii Europejskiej. Na tym jednak nie koniec. Reforma agendy politycznej, zmiana planów politycznych to jedno, ale my nie pozwolimy na to, żeby niektóre państwa członkowskie, którym być może wygodnie jest w aktualnym stanie instytucjonalnym Unii, wyparły doświadczenie Brexitu i zapomniały o tym, że do Brexitu w jakiś sposób doszliśmy razem... (Poseł Sławomir Nitras: Wy na pewno, panie ministrze.) ...że razem mamy mechanizmy w Unii Europejskiej, które wyprodukowały taki poziom alienacji naprawdę chłodno myślącego narodu, że doprowadziło to miliony ludzi do głosowania przeciwko członkostwu w Unii Europejskiej. Te nastroje są obecne w kilku innych dużych państwach członkowskich. Musimy sobie zadać pytanie, dlaczego tak jest, dlaczego ta organizacja, ta instytucja tak działa, że rośnie grupa ludzi, przyrastają każdego roku kolejne setki tysięcy ludzi, którzy mówią: mam dość tej organizacji, mam wrażenie, że nikt mnie tu nie słucha, że moje interesy i przekonania nie są właściwie obecne w procesie politycznym tej organizacji. Trzeba coś zmienić, zapewniam państwa, że trzeba coś zmienić, by ta organizacja wyszła w końcu z kryzysu, z impasu, w którym się znalazła. Dlatego my odrzucamy taką autocenzurę, która tutaj zabrzmiała w tej Izbie również, która mówi nam, że nie możemy mówić o instytucjach. Nie, instytucje nie są świętą krową, instytucje można zmienić, instytucjom można wyznaczać inny porządek traktatowy, można wyznaczać im inne role, można im przypomnieć o ich podstawowych rolach. Wydaje mi się, że państwo członkowskie z takim stażem jak Polska powinno mieć wystarczająco dużo pewności siebie, aby swobodnie wypowiadać się na ten temat, by swobodnie opiniować stan rzeczy w Unii aktualnie, dzisiaj, nie tylko pod kątem agendy politycznej, nie tylko pod kątem stanu instytucjonalnego, ale również pod kątem zmiany traktatowej. Jeżeli ktoś pyta, czy to oznacza, że mamy wątpliwości co do głosowania większościowego, padło to tutaj na sali, to oczywiście, że tak. Unie - Unia Europejska, historycznie rzecz biorąc, powiedzmy sobie szczerze, nie jest pierwszą unią w historii Europy - trwają tak długo, jak długo są reprezentatywne dla ich uczestników, a głosowania większościowe do tego prowadzą. Doskonałym tego przykładem jest wrzesień 2015 r., kiedy skorzystano z istniejących kompetencji. Skorzystano niestety bez wyobraźni politycznej, uznając, że skoro można, to trzeba to zrobić. Głosowania większościowe w sprawach, które mają znaczenie polityczne przerastające biurokratyczny zmysł osób przygotowujących te decyzje, te wszystkie ˝eksele˝, te algorytmy, są pokusą, która może zaprowadzić tę organizację na manowce. Może to doprowadzić do sytuacji, w której w kolejnych sezonach politycznych kolejne państwa członkowskie będą miały poczucie, że ich interesy są alienowane. To nie jest dobra wiadomość, jeśli chcemy naprawdę przechować Unię w dużej skali. Żadne państwo członkowskie nie powinno się czuć alienowane w Unii Europejskiej za sprawą takich lub innych decyzji, które łatwiej jest podejmować, kiedy mamy pod ręką instrument głosowań większościowych. Z całą pewnością nie jest tak, że chcemy koniecznie dyskutować na temat istnienia bądź nieistnienia takich lub innych kompetencji, chociażby w zakresie migracji i uchodźstwa, które są wyrażone w traktacie, jak się okazało, na tyle niejasno, że są dość mocno podatne na interpretacje przez służby prawne komisji, które są w tym wprawne. Sam fakt, że dana kompetencja istnieje, nie oznacza, że trzeba z niej korzystać. Zdarza się czasem tak, że istnienie danego instrumentu stwarza niepotrzebne ryzyko. Zdarza się tak, że samo istnienie danej instytucji prowadzi do sytuacji, że jest ona używana w najgorszym możliwym momencie. Tak się stało w tym wypadku, tak się stało we wrześniu 2015 r. W związku z tym bez dotykania kwestii, akurat w tym wypadku kwestii kwadratowej, mamy jedną radę, żeby ostrożniej korzystać z tego typu instrumentów, żeby jednak zastanowić się dwa razy nad konsekwencjami politycznymi niektórych decyzji, ponieważ można sobie ściągnąć na głowę, ściągnąć nam wszystkim, Unii Europejskiej, kolejny polityczny kryzys, którego Unia może nie przetrwać. Było przekonanie, myślę, że dominujące w pierwszych latach naszego członkostwa, że Unii nic nie grozi, że to jest mechanizm dobrze naoliwiony, który musi tylko wzrastać, że liniowy przyrost kompetencji to musi być coś oczywistego, że jest tylko kwestia tempa i naszego zrozumienia tego procesu, bo czasami mamy przecież kłopoty z percepcją, ale jak zrozumiemy i przyciśniemy to tempo, to wszystko będzie dobrze. Tak nie jest, nie ma takiego automatyzmu. Unia jest w naszych rękach, jest zależna od naszej wyobraźni. Jeżeli my dzisiaj z kryzysu postbrexitowego nie wyciągniemy poważnych konsekwencji i krytycznie nie pomyślimy również o swojej własnej roli, o roli instytucji unijnych, o roli Brukseli, o roli poszczególnych stolic w tym całym mechanizmie, to z procesu wychodzenia z tego kryzysu nic niestety nie będzie. Jeśli chodzi o Partnerstwo Wschodnie, dwie osoby zwróciły na to uwagę. Partnerstwo Wschodnie, powiedzmy najdelikatniej, nie jest dzisiaj w najlepszej kondycji i z całą pewnością nie jest to ani zasługa, ani wina Polski. Państwo, myślę, są w stanie zauważyć, że Polska nie zrobiła nic, aby osłabić Partnerstwo Wschodnie. Partnerstwo Wschodnie zostało osłabione ze uwagi na brak koncepcji, kiedy niektóre państwa objęte tym programem przestały być zainteresowane współpracą z takich lub innych powodów i były nieprzygotowane na sytuację, w której cała uwaga polityczna Unii Europejskiej - z powodów obiektywnych, ale czasami również i subiektywnych - przesuwa się na Południe. To jest powód, dla którego Partnerstwo Wschodnie dzisiaj ma bardzo trudny moment. To nie oznacza, że Polska się temu przygląda z satysfakcją i czeka, aż ten projekt się zawali. To byłoby odrobinę zbyt proste. Zainteresowanie Partnerstwem Wschodnim wyraża się w tym, że Polska jest dzisiaj kluczowym krajem, jeżeli chodzi o projektowanie odnowienia tego projektu, odnowienia polityki sąsiedztwa w obszarze wschodnim. Spotkania ministrów spraw zagranicznych Partnerstwa Wschodniego i Polski są tego przejawem. Aktywność ministra Waszczykowskiego w komisji, w Radzie do Spraw Zagranicznych w tym obszarze jest tego przejawem, mogą to państwo z łatwością sprawdzić. Natomiast wyzwaniem z polskiego punktu widzenia, mam nadzieję, że wciąż wspólnego punktu widzenia, jest z całą pewnością to, że dzisiaj obiektywne okoliczności polityczne spowodowały, że łatwiej jest mówić, łatwiej jest sfinansować projekty na Południu. Trzeba zrobić coś, aby Wschód znowu zaczął być atrakcyjny. Dodatkowa trudność, podwójna trudność polega na tym, że niektóre z tych państw przestały być zainteresowane kontynuacją tego projektu. Mam tu na myśli takie kraje jak Armenia czy Białoruś. Polska nie stoi biernie wobec tego faktu. Polska jest jednym z kluczowych aktorów, jeśli chodzi o otworzenie jakiejś formy kontaktów z Białorusią. Polska jest kluczowym partnerem, który proponuje, by w Partnerstwie Wschodnim, które do tej pory proponowało jeden scenariusz dla każdego z państw, taki sam, typowy, ten, który kontynuujemy w Gruzji i na Ukrainie, znaleźć inne metody współpracy dla państw, które nie są gotowe na przyjęcie tak bardzo zaawansowanego stopnia współpracy. Bez Polski nie mielibyśmy dziś decyzji, jesteśmy o krok od tych decyzji, jeśli chodzi o przyspieszenie procesu bezwizowego wobec Ukrainy i Gruzji. To wszystko, jeżeli chodzi o Partnerstwo Wschodnie. Jeśli chodzi o sprawy szczegółowe. Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna ma dzisiaj wzrost budżetu zaplanowany na poziomie 30 mln euro, natomiast to nie jest cała skala wzrostu tego budżetu, ponieważ będzie ona rosła, i to znacząco, w momencie, kiedy będzie następowała operacjonalizacja tej instytucji. Operacjonalizacja, czyli powiększanie nie tylko tutejszego personelu, który, mam nadzieję, nadal będzie, mimo olbrzymich opóźnień przez ostatnie lata w negocjowaniu umowy lokacyjnej, mógł być w Warszawie, ale przede wszystkim tych sił, które są na miejscu. Polska nie czeka w tej sprawie. Polska jest jednym z tych krajów, które ponadprzeciętnie są zaangażowane w ochronę granicy zewnętrznej na szlaku bałkańskim - granicy mołdawskiej, węgierskiej, bułgarskiej, słoweńskiej. W ostatnim czasie mieliśmy kilka takich misji, utrzymujemy je. Jeżeli chodzi o granicę bułgarsko-turecką, to jest najnowszy problem. On jest przedmiotem zainteresowania Rady Europejskiej. Polska jest również bardzo aktywna. To poniekąd ilustruje to, o czym była tutaj mowa na tej sali, że Polska nie tylko wzmaga, buduje swoją zdolność humanitarną, ale również angażuje się w ochronę granicy zewnętrznej, co jest wyrazem naszej europejskiej solidarności, jeżeli chodzi o kryzys migracyjny. To jest ten typ solidarności, który uważamy za najbardziej właściwy z naszej strony, żaden inny. Jeśli chodzi o referendum holenderskie, to jest problem, który został stworzony w Holandii. Obawiam się, że niewiele możemy w tej sprawie pomóc. Z całą pewnością Polska nie jest gotowa do tego, aby z powodu tego incydentu w jakikolwiek sposób klauzulować bądź zmieniać umowę stowarzyszeniową między Unią Europejską a Ukrainą. Oczekujemy rozwiązań, które umożliwią stosowanie tej umowy, ale tak naprawdę jest to pokonywanie kryzysu, który ma charakter wewnętrzny, holenderski. Jeśli chodzi o strefę euro, wspomniałem o konsultacjach, które odbyły się w Warszawie stosunkowo niedawno. Jesteśmy całkowicie świadomi tego, że dla krajów spoza strefy euro pokonanie tego kryzysu jest absolutnie kluczowe, ponieważ jesteśmy silnie zintegrowani gospodarczo i dla spoistości procesu europejskiego byłoby lepiej, aby strefa euro wyszła ze swojego poważnego kryzysu. Nie oznacza to, że stoimy przed perspektywą bardzo łatwego wyjścia z tego kryzysu przy pomocy utworzenia instytucji. Gdyby to było tak proste, że z kryzysu euro można wyjść przy pomocy utworzenia takiej lub innej instytucji, kolejnego przewodniczącego, izby parlamentu albo czegoś w tym stylu, to pewnie warto byłoby to zrobić, bo to byłby olbrzymi sukces. Niestety kryzys strefy euro ma dużo bardziej endemiczny charakter i jest to związane z faktem olbrzymiej nierównowagi, jaka narodziła się po wprowadzeniu wspólnej waluty w granicach unii gospodarczo-walutowej. Krótko mówiąc, obietnica konwergencji gospodarczej w tym wypadku w sposób radykalny nie została spełniona i ta nierównowaga, która powoduje, że są kraje, które dzisiaj nie są w stanie obsługiwać swojego długu publicznego, a czasami i prywatnego, i takie kraje, które tego problemu całkowicie nie mają. Ta nierównowaga powoduje klincz polityczny wewnątrz strefy euro. Tak naprawdę synergia polityczno-gospodarcza między krajami spoza strefy euro, z Europy Środkowej a Niemcami jest dużo łatwiejsza, dużo bardziej wyobrażalna, dużo bardziej dostępna niż synergia polityczno-gospodarcza między północą a południem strefy euro. (Poseł Sławomir Nitras: No to jedziemy do euro.) A więc zanim państwo zaczną się bać tego jądra opartego na głębokiej integracji strefy euro, proponuję przyjrzeć się okolicznościom, które spowodowały, że w 1994 r. pierwszy raz zwrócono uwagę na możliwość tworzenia jądra europejskiego, zwrócić uwagę na okoliczności, które z jakichś powodów nie doprowadziły do tego scenariusza i nie posunęły tego scenariusza ani o krok. Myślę, że to są wszystkie pytania, które tutaj padły. W każdym razie to są wszystkie moje odpowiedzi na te pytania. Mam nadzieję, że za pół roku, kiedy będziemy mogli rozmawiać na temat prezydencji słowackiej, będziemy mogli w większym stopniu skupić się na faktach i dokumentach, w mniejszym stopniu na dość publicystycznych obrazkach, które nie posuwają polskiej debaty o Unii Europejskiej do przodu. A szkoda takich okazji, ponieważ nie mamy zbyt wielu okazji w polskim Sejmie, żeby poważnie porozmawiać na temat Unii Europejskiej, więc myślę, że powinniśmy wszyscy dbać o ten czas. (Oklaski)