PiotrSty/sejm-speeches-corpus huggingface dataset:
Mówca: Andrzej Kryj
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowni Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! Wielokrotnie na tej sali mówiono o wzroście cen energii elektrycznej i o wpływie tego zjawiska na inflację. Rzeczywiście, szanowni państwo, ceny energii elektrycznej rosną, a bardzo istotny wpływ na to ma wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 . Te ceny uprawnień zaczęły rosnąć w momencie, kiedy został ogłoszony zielony ład. Skutkowało to tym, że ceny z poziomu dwudziestu kilku euro przekroczyły 50 euro, co miało miejsce w czerwcu 2021 r., a po 2 miesiącach przekroczyły już 60 euro. Mówi się o tym, że one sięgną nawet 100 euro. 15% ceny energii elektrycznej to ceny uprawnień do emisji CO 2 . (Dzwonek) Mam pytanie: Czy na poziomie Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego prowadzone są prace, które doprowadzą do tego, że te absurdalnie wysokie ceny uprawnień do emisji CO 2 zostaną ograniczone, zostaną zatrzymane? Bez tego cena energii elektrycznej będzie ciągle rosła, a my będziemy ponosić tego skutki. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Marek Rząsa
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Według polityków PiS kryzys gospodarczy, galopująca inflacja, drożyzna, wysokie ceny paliwa, drastyczny wzrost opłat za gaz i prąd, łupienie polskich przedsiębiorców, których macie za cwaniaków, to są tylko suche liczby, a w zasadzie to jest coś pozytywnego, bo oto zwiększają się wpływy do polskiego budżetu. Będziecie mieli więcej środków na swoje fundacje, stowarzyszenia, na megalomańskie projekty rodem z PRL-u, na TVP i na jej ohydną propagandę. Natomiast ja się pytam: Gdzie w tym wszystkim jest zwykły człowiek? I czy pracownicy tzw. budżetówki to gorszy sort? Pytam o to w imieniu podkarpackich pracowników cywilnych Policji, pracowników bieszczadzkiego i wielu innych oddziałów Straży Granicznej. Pytam w imieniu swoich koleżanek i kolegów nauczycieli, w imieniu pielęgniarek, a także w imieniu wszystkich pracowników szeroko pojętej sfery budżetowej, bez których funkcjonowanie państwa jest w zasadzie niemożliwe. Tym osobom zamraża się waloryzację wynagrodzeń (Dzwonek), bo w mniemaniu obecnie rządzących mają one mniejsze potrzeby. Ale wbrew temu, co mówił premier Morawiecki, Polacy nie pozwolą na wygaszanie ich aspiracji, a zwłaszcza ci pracujący w sferze budżetowej. Dlatego z ich upoważnienia apeluję o natychmiastowe przywrócenie im nie tylko godności pracy, ale również godnej płacy. (Oklaski)
Mówca: Grzegorz Lorek
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Padło tu pytanie o ceny węgla i sytuację na rynku węglowym. Ceny z godz. 12: Jastrzębska Spółka Węglowa - 200 zł do 400 zł, ekogroszek kopalni Janina - 615 zł, sprzedaż do elektrowni miału węglowego - 220 zł netto. W Chinach ceny wzrosły we wrześniu najmocniej od 26 lat. Jak informuje agencja Bloomberg, napędza to ogólnokrajowy kryzys energetyczny, gwałtownie rosnące ceny węgla. O ile w Polsce mamy sytuację czysto spekulacyjną, o tyle na rynkach europejskich i światowych mamy sytuację związaną z po-COVID-em, czyli napędzaniem gospodarki zwiększonym popytem, ale także polityką państwa rosyjskiego i utworzeniem nitki gazowej, co będzie odbijało się czkawką na rynkach energetycznych. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Ewa Szymańska
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Podziwu godna jest troska dzisiejszej opozycji o ludzi zagrożonych ubóstwem, szczególnie w sferze budżetowej. Mam pytanie: A co państwo zrobiliście, żeby w sferze budżetowej były wyższe wynagrodzenia? To za waszych rządów płace były zamrożone. To za waszych rządów ludzie robili zakupy na zeszyt. To za waszych rządów dzieci chodziły głodne. A dzisiaj czytam artykuł na jednym z portali, że nawet analitycy z Business Insider są zdumieni, że ceny artykułów spożywczych z podstawowego koszyka wcale nie wzrosły. (Dzwonek) I mam pytanie do rządu: Jakie rząd przygotował działania, aby ludzie nie odczuli wzrostu cen nośników energii? Dziękuję. (Oklaski) (Poseł Krystyna Skowrońska: ...100%.)
Mówca: Zofia Czernow
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Chciałam zwrócić uwagę Wysokiej Izby i upomnieć się o pracowników cywilnych Straży Granicznej. To za rządów PiS, jeżeli mówić tym językiem, co pani poseł przed chwilą, doszło do rażącego podziału między funkcjonariuszami a pracownikami cywilnymi Straży Granicznej. W Straży Granicznej pracuje ponad 3 tys. pracowników cywilnych, którzy wykonują w większości te same zadania co funkcjonariusze, tymczasem najniższa pensja funkcjonariusza pracującego na stanowisku: specjalista wynosi 4200, a pracownika cywilnego na tym samym stanowisku - 2100. Nie można tak rozwarstwiać wynagrodzenia pracowników, którzy wykonują te same zadania. Do czego tu dojdzie? (Dzwonek) Bardzo proszę, aby w budżecie uwzględnić te rozbieżności, tę niesprawiedliwość. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Marcin Duszek
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Państwo Ministrowie! Poseł Warzecha podsumował dobitnie tragiczne dla Polski rządy Platformy Obywatelskiej i PSL, więc nie będziemy już wracać do tego, co zostało powiedziane. Jednak chciałbym również zwrócić uwagę państwa posłów z opozycji na to, że tendencje wzrostowe w zakresie inflacji obserwowane są na całym świecie, również w większości państw Unii Europejskiej, niezależnie od polityki krajowej prowadzonej tu, na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Jak już słyszeliśmy, inflacja w Niemczech znajduje się obecnie na najwyższym, rekordowym od 28 lat u naszego zachodniego sąsiada poziomie: 4,5%. (Poseł Krystyna Skowrońska: U nas 7.) Jesteśmy dziś wszyscy mieszkańcami globalnej wioski. Chciałbym zapytać szanownych państwa ministrów, czy w związku z tą sytuacją rząd planuje podjęcie wspólnych działań w celu przeciwdziałania temu zjawisku, które nasila się zwłaszcza w czasie pandemii, w ramach nie tylko działań krajowych (Dzwonek), ale również unijnych, w związku z realizacją wspólnej polityki antyinflacyjnej. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Mirosława Nykiel
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pani Minister! Inflacja to drugie imię PiS-u, a drożyzna - premiera Morawieckiego. To właśnie on w 2013 r. mówił, że ludzie powinni obniżyć swoje oczekiwania i pracować, powiem ładnie, za przysłowiową miskę ryżu. Pytam, panie premierze: Czy to już jest ten moment, aby 25 tys. pracowników służby cywilnej Policji pracowało za przysłowiową miskę ryżu? Bo na nic więcej ich nie będzie stać, ponieważ planujecie dla nich od nowego roku podwyżki: 160 zł. Wynagrodzenie wielu z nich nawet nie osiągnie poziomu płacy minimalnej, a to dzięki nim w wielu przypadkach funkcjonują posterunki i komendy powiatowe. Mówicie, że nie macie pieniędzy. Ustalcie zeznania. Bo raz mówicie, że macie niezmierzoną wręcz ilość pieniędzy i cały świat was podziwia i stoi w kolejce, a jak trzeba dać podwyżki sferze budżetowej, to was na to nie stać. (Dzwonek) A może wystarczy nie kraść? Tak mówiła wasza Beata Szydło.
Mówca: Anna Ewa Cicholska
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pani Minister! Szanowni Państwo! Państwo parlamentarzyści opozycji! Doskonale państwo wiedzą, że mamy trudną sytuację na granicy polsko-białoruskiej i czwartą falę pandemii. Cały czas wprowadzacie opinię publiczną w błąd, dezorganizujecie życie publiczne. Inflacja dotyczy wszystkich państw Unii Europejskiej, całego świata. Doskonale państwo wiedzą, czym jest spowodowana. Może warto wspólnie siąść, merytorycznie rozmawiać, żeby zminimalizować ten problem? Szanowna Pani Minister! Mam pytanie: Jakie działania podejmują poszczególne ministerstwa (Dzwonek), rząd w celu zminimalizowania skutków inflacji? Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Gabriela Lenartowicz
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chciałabym upomnieć się też o pracowników cywilnych formacji mundurowych. 27 października na konferencji prasowej został ogłoszony plan modernizacyjny, także dla służb mundurowych. W związku z tym pytam: Jaka będzie partycypacja w tym programie pracowników cywilnych, których wynagrodzenia są już tak niskie i spłaszczone? Tabele wynagrodzeń sięgają dużo poniżej najniższej krajowej, więc prawie wszyscy równo otrzymują tę najniższą. Chcę upomnieć się o to w imieniu m.in. pracowników Śląskiego Oddziału Straży Granicznej w Raciborzu, ale nie tylko. Chciałabym przypomnieć, w związku z drożyzną, o sytuacji kuratorów społecznych rodzinnych, którzy już nie otrzymują wynagrodzenia (Dzwonek), a tylko rekompensatę swoich wydatków, które rosną w zastraszającym tempie i nie są im rekompensowane. (Oklaski)
Mówca: Włodzimierz Tomaszewski
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Skumulowany wzrost cen towarów i usług w latach 2008-2015, czyli za rządów Platformy Obywatelskiej i PSL-u, to ponad 18%. Przy rządach Zjednoczonej Prawicy od 2016 r. do ubiegłego roku to było w granicach 9%. Ale wtedy, kiedy państwo rządziliście, nie słyszałem takich wystąpień. (Poseł Krystyna Skowrońska: Nieprawda.) Nie słyszałem. Proszę sobie to zliczyć. To są dane GUS-owskie. (Oklaski) Nie słyszałem takich państwa wystąpień, które by upominały się o to, że trzeba to, te 18%, obywatelom zwrócić, nie było tego. Szanowni Państwo! W 2018 r., kiedy inflacja w odniesieniu do cen towarów i usług była na poziomie 1,5%, w Łodzi władze Łodzi z Platformy Obywatelskiej i SLD ogłosiły publicznie, że... (Dzwonek) Wydały ogłoszenie, że muszą pięciokrotnie wzrosnąć ceny wody i usług odprowadzania ścieków, bo to rząd jest temu winien - przy inflacji 1,5%. A w tej chwili państwo... Pokażę państwu, bo to jest bardzo interesujące. Ceny towarów... Ceny związane z teatrami i muzeami...
Mówca: Witold Zembaczyński
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Drogie Posłanki i Posłowie! Mam pytanie do pani minister. Czy pani wie może, co to za kraj, w którym młodzi, ambitni ludzie idą na 5-letnie studia, kończą administrację z tytułem magistra, trafiają do pracy w regionalnej izbie obrachunkowej i dostają 2360 zł? Albo trafiają do pracy w Państwowej Inspekcji Handlowej, gdzie 1/4 pracowników zarabia 3240 zł brutto. Ja pani minister powiem, co to za kraj. To kraj, w którym elity złożone z młodych ludzi, którzy chcą być urzędnikami, niestety stają się nędznikami, ponieważ te wynagrodzenia są dramatycznie za niskie, niepozwalające na przyzwoite życie, niepozwalające na samorozwój i de facto podcinające skrzydła tym wszystkim ambitnym osobom. W jaki sposób to państwo ma być efektywnie zarządzane? W jaki sposób ono ma dobrze funkcjonować, jeżeli nie dbacie o własne elity urzędnicze, o własnych pracowników inspekcji handlowej (Dzwonek) czy regionalnych izb obrachunkowych? Zamiast urzędników tworzycie w Polsce nędzników. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Piotr Polak
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Państwo Ministrowie! Polska nie jest czerwoną wyspą na mapie Europy czy świata i nie tylko w Polsce jest inflacja, i nie tylko w Polsce mamy wzrost cen. (Poseł Krystyna Skowrońska: Najwyższa.) Wzrosty cen i inflacja są w całej Europie, na całym świecie. Wiele czynników na to wpływa i nie będziemy teraz tych czynników analizować. Ale, szanowni państwo, można stać obok tego, ale można też coś z tym tematem robić. Polski rząd pana premiera Mateusza Morawieckiego nie stoi z założonymi rękoma, tylko pochyla się nad tym problemem. Są już zapowiedziane podwyżki w sferach budżetowych, w służbach mundurowych, w oświacie. To są wymierne działania rządu w tej kwestii, żeby wesprzeć rodaków w trudnej sytuacji. Chciałbym zapytać pana ministra, jakie jeszcze inne działania osłonowe dla konsumentów (Dzwonek), dla Polaków przewiduje rząd w najbliższym czasie. Przypomnę, że dla emerytów i rencistów trzynasta i czternasta emerytura już została w tym momencie wypłacona. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Czesław Hoc
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Czy pamiętacie dokonywanie podstawowych zakupów w sklepach na wsiach i w małych miasteczkach na tzw. zeszyt albo na kreskę? Czy pamiętacie dramatyczne momenty, że co trzeci pacjent, głównie spośród seniorów, odchodził od okienka aptecznego, bo nie stać go było na wykupienie leków? Czy pamiętacie skandaliczny wykup polskiej ziemi przez tzw. słupy i kapitał zagraniczny? A może pamiętacie wprost niewolniczą stawkę godzinową i wysoką stopę bezrobocia? Szanowna opozycjo, wy macie odwagę i czelność zarzucać obecnemu rządowi politykę zubożenia społeczeństwa? Przecież za waszych rządów była strategia: pieniędzy nie ma i nie będzie. (Poseł Mirosława Nykiel: Ale już 6 lat rządzicie.) A my sukcesywnie wzmacniamy potencjał rodziny, przywracamy godność pracownika, inwestujemy w dzieci i prowadzimy konkretną politykę senioralną. (Dzwonek) Chodzi o wprowadzenie zrównoważonego rozwoju, by żadna gmina nie funkcjonowała daleko od szosy itd., itd. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Monika Wielichowska: Niech pan przeczyta ustawę okołobudżetową. Leków dla seniorów nie będzie wcale.) (Głos z sali: A u was...)
Mówca: Jarosław Krajewski
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! Temat inflacji jest dla nas tematem ważnym, nie uciekamy przed taką dyskusją jako parlamentarzyści Prawa i Sprawiedliwości, ale chcemy rzetelnie rozmawiać w tym miejscu na temat faktów, a fakty są takie, że w ostatnich 5 latach zawsze wzrost wynagrodzeń przewyższał poziom inflacji. W 2019 r. inflacja wyniosła 2,3%, a wzrost wynagrodzeń był ponad 3-krotnie wyższy, 7,2%. Jeżeli mówimy o faktach, to oczywiście gdyby nie ambitna polityka społeczna i odpowiedzialna polityka fiskalna rządu Prawa i Sprawiedliwości, niewątpliwie w tym roku, w 2021 r. byłby dużo większy problem. Gdyby wtedy rządziła Platforma i nie było tych świetnych programów polityki rodzinnej, ˝Rodzina 500+˝, wyprawka ˝Dobry start˝ czy kwestia podwyższonych świadczeń społecznych, czy kwestia wzrostu płacy minimalnej... (Dzwonek) (Poseł Sławomir Nitras: Pensja urzędników.) ...z 1750 zł do 2800 zł, to jaka byłaby dzisiaj sytuacja Polaków? Mam pytanie do pani minister i do pana ministra: Chciałbym, żebyście państwo poinformowali, kiedy rząd przedstawi projekt tarczy antyinflacyjnej i czy pani minister ma takie informacje, że w samorządach, np. w najbogatszym samorządzie w Polsce w Warszawie, jest przygotowywany jakikolwiek pakiet antyinflacyjny... (Poseł Krystyna Skowrońska: Za 100 lat.) ...bo w Warszawie mamy wysokie ceny wody, ścieków...
Mówca: Jarosław Krajewski
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

...cen biletów komunikacji miejskiej, cen parkowania. (Poseł Krystyna Skowrońska: Przecież pan wie, że nie można dokładać.) Jeżeli mamy Rafała Trzaskowskiego, wiceprzewodniczącego Platformy Obywatelskiej, to mógłby przedstawić choć jedną państwa propozycję antyinflacyjną w samorządzie warszawskim. O to pytają mnie mieszkańcy Warszawy i to jest dla warszawiaków ważne. (Poseł Krystyna Skowrońska: Przecież nie może.) Państwo macie z tym problem. Rozumiem, zostawiam państwa z tym problemem.
Mówca: Jarosław Krajewski
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Ja przede wszystkim nie lubię obłudy na tej sali i przeciwko temu protestuję. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Krystyna Skowrońska: Pana czas minął, a głupoty pan plecie.)
Mówca: Izabela Leszczyna
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

...ani samorządy, ani przedsiębiorcy. Natomiast to jest przyczyną słabego złotego. I wreszcie, dlaczego prezes Glapiński? Dlatego, że realizował partyjny interes, a nie państwowy, zrujnował niezależność banku centralnego, lekceważył inflację i wprowadzał chaos w komunikacji, Rada Polityki Pieniężnej za późno zareagowała na inflację, osłabiał złotego spekulacjami na rynku, do czego się przyznał, wreszcie zniszczył reputację banku centralnego i zrobił z niego Bizancjum (Dzwonek) dla działaczek PiS-u i dla działaczy PiS-u, na koniec próbował jeszcze oszukać Polaków, że inflacja nie odbije się na zasobności ich portfeli. Wobec tego proponuję - ostatnie zdanie, panie marszałku - żeby powiedział to, że inflacja nie ma wpływu na zasobność portfeli, nauczycielom, pracownikom cywilnym Policji, pielęgniarkom, urzędnikom, tym wszystkim, dzięki którym funkcjonuje państwo, a wy uważacie, że mają pracować za miskę ryżu. (Oklaski)
Mówca: Andrzej Szlachta (tekst niewygłoszony)
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wzrost inflacji w ostatnich miesiącach w Polsce nie jest zjawiskiem lokalnym, ale ma wymiar globalny, europejski i światowy. To niewątpliwie cena wychodzenia gospodarek poszczególnych państw z największego od II wojny światowej kryzysu wywołanego ogólnoświatową pandemią. W październiku tego roku inflacja w strefie euro wzrosła do poziomu 4,1% rok do roku. Jeszcze w sierpniu inflacja ta wynosiła 3%. Odczyty inflacji w wielu krajach są obecnie na najwyższym poziomie od 2008 r. Dla porównania wysokość inflacji rok do roku wyniosła w październiku na Litwie 8,2%, na Łotwie - 6%, w Estonii - 7,4%, w Hiszpanii - 5,5%, w Irlandii - 5,1%, w Niemczech - 4,6%. Dla symetrii należy podać, jak zmieniały się w ostatnich latach wynagrodzenia Polaków i siła nabywcza tych wynagrodzeń. Rząd Prawa i Sprawiedliwości zadbał o to, aby wzrost płacy minimalnej utrzymywał się na poziomie wyższym niż inflacja. W 2014 r. płaca minimalna wynosiła 1680 zł brutto, średnia płaca - 3783 zł brutto, a najniższa stawka godzinowa - 9 zł. W bieżącym roku płaca minimalna wynosi 2800 zł brutto, średnia płaca z sierpnia 2021 r. to kwota 5843 zł, a minimalna stawka godzinowa - 18,3 zł. Rząd już teraz zaproponował pomoc dla gospodarstw domowych, które odczuwają skutki podwyżek cen energii, w formie bonu, a łączna pomoc ma kosztować 3 mld zł. Pomoc ta ma objąć 1 mln gospodarstw domowych. W tej chwili Polak może za swoją średnią pensję kupić ponad 500 l benzyny więcej aniżeli w 2012 r. Jakie inne formy pomocy przewiduje rząd w zakresie zmniejszania skutków inflacji odczuwanych przez Polaków?
Mówca: Joanna Lichocka
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W imieniu klubu Prawo i Sprawiedliwość oczywiście chciałabym powiedzieć, że popieramy tę uchwałę. Jest ona bardzo potrzebna. Rok romantyzmu jest nam wszystkim bardzo potrzebny po to, żeby przypomnieć sobie te postacie, które stworzyły nasz współczesny, nowoczesny język i nasze współczesne, nowoczesne myślenie o Polsce, o wolności, o rzeczywistości. Ale chodzi też o to, żebyśmy, tak jak pisał Maurycy Mochnacki, trochę się ustanowili w jestestwie swoim. Maurycy Mochnacki, polityk, publicysta, żołnierz, krytyk literacki, pisał m.in. tak: Nie dosyć na tem, że jesteśmy, potrzeba to jeszcze wiedzieć. Im lepiej to wiemy, tem bardziej rozszerzamy się, umacniamy w jestestwie naszem. Kto jest, a nie ma uznania samego siebie, czyli kto tego, że jest, nie wie, ten jest tak, jakby go wcale nie było. To właśnie ta epoka romantyzmu, ci nasi wielcy, genialni twórcy, artyści, politycy, malarze, filozofowie, politycy ustanowili nas w jestestwie naszym na kolejne dekady i wieki. Warto o nich pamiętać, warto o nich dyskutować, a ponowne przemyślenie naszej tożsamości, kultury, korzeni może być zadaniem Roku Romantyzmu Polskiego, aby uznać się w jestestwie swoim ponownie. Dziękuję bardzo.
Mówca: Krzysztof Mieszkowski
Data: 2021-11-17 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Klub Koalicji Obywatelskiej oczywiście poprze tę uchwałę, bo ona jest nam bardzo potrzebna do tego, żebyśmy mogli naszą ˝dzisiejszość˝ móc weryfikować przez idee romantyków, przez ich kondycję ludzką, przez ich polityczność. Chciałbym powiedzieć jedną rzecz w sposób bardzo dobitny, jednoznaczny. Nie mam żadnych wątpliwości, że uchodźcy i emigracja polskich artystów, Mickiewicza, Krasińskiego, Szopena, Słowackiego, Norwida weszła w krwiobieg polskiej kultury. To jest w pewnym sensie paradygmat naszego systemu wartości. I dzisiaj trudno sobie wyobrazić, by było inaczej. Warto przypomnieć, że Adam Mickiewicz III część ˝Dziadów˝, a więc popowstańczą refleksję na temat tego, co się wydarzyło w Polsce, napisał w Dreźnie, dzisiaj powiedzielibyśmy, że w Niemczech. Juliusz Słowacki ˝Kordiana˝ pisał w Genewie, wydał go w Paryżu, a więc również na uchodźstwie. ˝Nie-Boska komedia˝ powstała w 1833 r. w Paryżu, została wydana w 1834 r. właśnie we Francji. Można mnożyć przykłady tych wszystkich wielkich dzieł, które dzisiaj kształtują naszą świadomość i naszą wyobraźnię. Przytoczę fragment książki Aliny Witkowskiej ˝Cześć i skandale˝ o migracyjnym doświadczeniu Polaków. To jest niezwykle ważna książka, która może jest nieco zapomniana, ale w kontekście dzisiejszych wydarzeń, zwłaszcza w kontekście wydarzeń na granicy polsko-białoruskiej, może warto przypomnieć fragment tej książki. Witkowska pisze: Otóż droga, którą zmierzało się ku Francji, bo właśnie ona była początkowo docelowym krajem emigrantów, odegrała istotną rolę w ukształtowaniu się świadomości uchodźców i ich wewnętrznego samopoczucia, albowiem znaczna część byłych powstańców odbywała triumfalny pochód przez Niemcy. Wszędzie niemal znajdowali ludność usposobioną entuzjastycznie, nierzadko witały ich bramy triumfalne, a komitety organizacyjne na trasie przemarszu prześcigały się w bankietach ku czci bohaterów, zaopatrzeniu pieniężnym i zapewnieniu wygodnego wypoczynku. Triumfalny przemarsz przez Niemcy miał dalekosiężne i wielorakie skutki dla formowania się polskiej emigracji. W sferze idei politycznych utrwalił przekonanie o solidarności ludów Europy, o rychłości wybuchu rewolucyjnego i gotowości Niemców - z wyłączeniem Prus - do przelania krwi za wolność. W sferze psychiczno-mentalnościowej zaś entuzjazm Niemców skutecznie przeciwdziałał powstaniu kompleksu ˝nieproszonych gości˝, natrętnych tułaczy, którzy nachodzą czyjeś spokojne domy, prosząc o wsparcie. Dziękuję bardzo.