Mówca: Joanna Schmidt
Data: 2016-03-17 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Nowoczesna. Wnioskodawca postuluje zastosowanie mechanizmu wyłączenia z kosztów podatkowych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych płatności dokonywanych z naruszeniem dyspozycji art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, czyli płatności gotówkowych. Równocześnie proponuje się dokonanie zmiany w zakresie ustalenia limitu płatności z 15 tys. euro na 15 tys. zł. Jest to poziom, który występuje w większości krajów Unii Europejskiej. Wnioskodawca w uzasadnieniu stawia tezę, że zaproponowane w ustawie regulacje pozytywnie wpłyną na zwiększenie transparentności dokonywanych transakcji, a przede wszystkim wzrost uczciwej konkurencji w relacjach między przedsiębiorcami. Obniżenie omawianego limitu powinno w konsekwencji przyczynić się do zwiększenia dochodów budżetu państwa poprzez zmniejszenie szarej strefy oraz ograniczenie fikcyjnych transakcji. Jak wygląda sytuacja obecnie? Przyjmowanie przez przedsiębiorców płatności w gotówce przekraczającej 15 tys. euro może sprowadzić na nich szereg dodatkowych, uciążliwych obowiązków wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Do listy instytucji zobowiązanych, na których ciążą obowiązki wynikające z tej ustawy, dopisano m.in. przedsiębiorców w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Wprowadzono jednak ważne ograniczenie: tylko ci przedsiębiorcy są instytucją zobowiązaną, którzy przyjmują płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 15 tys. euro, również gdy należność za określony towar jest dokonywana w drodze większej liczby operacji niż jedna. Przedsiębiorca, który nie przyjmuje w gotówce płatności za towary o wartości równej lub przekraczającej równowartość 15 tys. euro, nie jest instytucją zobowiązaną w rozumieniu tej ustawy, w związku z tym nie ciążą na nim obowiązki nałożone tą ustawą. Nie musi zatem rejestrować transakcji, wprowadzać wewnętrznej procedury, szkolić pracowników. Nie opłaca się zatem obecnie przyjmować gotówki, jest to kłopotliwe, nałożone są w związku z tym liczne obowiązki i surowe kary za nieprzestrzeganie tych zasad. Proszę zauważyć, że wprowadzenie obowiązku dokonywania lub przyjmowania płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w kwocie powyżej 15 tys. zł wywołuje różne opinie. Uzasadnienia, z jakimi mogliśmy się zapoznać, są następujące: po pierwsze, zapewnienie ochrony interesu publicznego poprzez zapobieganie niekontrolowanym przepływom środków finansowych, po drugie, zapobieganie unikaniu wykonania obowiązku podatkowego, trzecia sprawa, zminimalizowanie przypadków nierzetelności w stosunkach między przedsiębiorcami. Z drugiej strony są też argumenty krytycznie oceniające powyższy obowiązek, ponieważ zmniejsza elastyczność w relacjach między przedsiębiorcami. Z pewnością najważniejszą pozytywną przesłanką uzasadniającą obniżenie limitu jest ograniczenie obiegu gotówkowego, który w mniejszym stopniu podlega kontroli obowiązków podatkowych. Przywołam w tym miejscu statystyki, których zabrakło w uzasadnieniu projektu ustawy. Na podstawie badań przeprowadzonych przez Narodowy Bank Polski stwierdzono, że generalnie przedsiębiorstwa w Polsce w sposób bezgotówkowy wykonały aż 98% transakcji.To wyniki z 2013 r., więc możemy zakładać, że ten procent jest wyższy. Zatem zakładany cel projektu został osiągnięty siłami rynku, bez konieczności ingerencji legislacyjnej. Ale wnioskodawca wskazał również na drugi cel ustawy, a mianowicie zwiększenie kontroli przepływów pieniężnych, co może przełożyć się na zwiększenie wpływów z opodatkowanych dochodów. Znowu nie ma to swojego odzwierciedlenia w szacunkach liczbowych, jaka to byłaby skala. A fakty są takie: w ciągu ostatnich lat proces niedomagania polskiego systemu podatkowego pogłębił się, czego najbardziej widocznym przejawem stała się rosnąca różnica między wpływami do budżetu, których można by się spodziewać na podstawie stanu gospodarki, a tymi faktycznie do niego trafiającymi. Szacunki wskazują, że w samym 2015 r. taka luka w podatku VAT osiągnęła poziom 53 mld zł. Trudniej niż w przypadku VAT jest oszacować lukę w podatku CIT. Tutaj jednak niepokojący jest trend, bo w 2008 r. dochody budżetowe z CIT stanowiły 2,8% PKB, po 6 latach tylko 1,7%. Oczywiście duża część tego spadku spowodowana mogła być pogorszeniem warunków prowadzenia działalności gospodarczej czy obniżeniem rentowności podmiotów gospodarczych, ale część wynika po prostu z agresywnej optymalizacji podatkowej. Aby w znacznym stopniu osiągnąć cel ustawy, należy dokonać głębokiej reformy systemu podatkowego, np. zacząć od zmiany zasady rozliczania VAT, zaimplementować rozwiązania takie jak centralna baza faktur, bo to pozwoliłoby (Dzwonek) ograniczyć wyłudzenia zwrotu VAT, które w największym stopniu tworzą lukę w budżecie. Kierunek proponowanych zmian oceniamy pozytywnie.