Mówca: Andrzej Matusiewicz
Data: 2017-07-18 (Sejm RP, kadencja 8)

...powiem panu, odpowiem, ile mam lat. Proszę pana, proszę się uspokoić... (Poseł Sławomir Nitras: Ja jestem spokojny.) ...i nie przeszkadzać mi. Tak że te decyzje są podejmowane. Przypomnę, że w poprzedniej kadencji był projekt prezydencki, który podwyższał wiek sędziów Sądu Najwyższego do 75 lat. Później, po zmianach, poprawkach, m.in. w Senacie, przyjęto granicę lat 72. Na wniosek pierwszego prezesa Sądu Najwyższego minister sprawiedliwości na czas określony, nie dłuższy niż 2 lata, może delegować sędziego sądu powszechnego posiadającego co najmniej 10-letni staż pracy na stanowisku sędziego, za zgodą sędziego, do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym. Delegowanie to może być również do pełnienia czynności w Izbie Dyscyplinarnej. Wówczas występuje z wnioskiem prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Dyscyplinarnej. Rozdział 4 to są obowiązki i prawa sędziego. Przypomnę najważniejsze. Na pewno też są znane, ale chcę podkreślić, że w tej ustawie także są te zapisy. To jest obowiązek zachowania w tajemnicy okoliczności sprawy, o której poza jawną rozprawą sądową sędzia powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko sędziowskie. Obowiązek zachowania tajemnicy trwa także po ustaniu stosunku służbowego. Czas pracy sędziego określony jest wymiarem jego zadań. Sędzia Sądu Najwyższego nie może pozostawać w innym stosunku służbowym lub stosunku pracy, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym. Sędziemu nie wolno także podejmować innego zajęcia ani sposobu zarobkowania, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków sędziego, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego. Przewidziane jest, że roczny wymiar zajęć dydaktycznych sędziego Sądu Najwyższego nie może przekraczać 50 godzin dydaktycznych. Roczny wymiar zajęć dydaktycznych sędziego Sądu Najwyższego nie może przekraczać 140 godzin dydaktycznych, jeżeli co najmniej 3/4 wymiaru stanowią zajęcia dydaktyczne w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. W wyjątkowych wypadkach minister sprawiedliwości może udzielić zgody na prowadzenie zajęć w wyższym wymiarze niż te odpowiednio 50 czy 140 godzin dydaktycznych w wymiarze rocznym. Sędzia nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki prawa handlowego, nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółdzielni, nie może być członkiem zarządu fundacji prowadzącej działalność gospodarczą, posiadać w spółce prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziałów przedstawiających więcej niż 10% kapitału zakładowego, prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem bądź pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności. Oświadczenia majątkowe, o których mowa w art. 87, sędziowie Sądu Najwyższego składają prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej za pośrednictwem pierwszego prezesa Sądu Najwyższego. Analizy danych zawartych w oświadczeniu o stanie majątkowym dokonuje prezydent Rzeczypospolitej. Wynagrodzenie zasadnicze sędziego Sądu Najwyższego stanowi wielokrotność podstawy ustalenia tego wynagrodzenia, z zastosowaniem mnożnika 4,13. Podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego Sądu Najwyższego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w II kwartale roku poprzedniego, ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ,,Monitor Polski˝. Nagrody jubileuszowe sędziom Sądu Najwyższego oczywiście też przysługują, tak jak wszystkim osobom zatrudnionym: po 20 latach pracy - 100% wynagrodzenia, po 30 latach pracy - 200%, również jest po 25 latach, co 5 lat, aż do 45, kiedy to sędzia otrzymuje 400% wynagrodzenia miesięcznego. Sędziemu Sądu Najwyższego przysługuje corocznie urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych, jak również urlop dla poratowania zdrowia. Nie może on przekraczać 6 miesięcy. Są również bardzo szczegółowe procedury dotyczące okresu nieobecności w pracy z powodu choroby oraz niemożności wykonywania pracy. Jest kwestia poddania się badaniom lekarskim przewidzianym w innych ustawach. To są szczegóły, których myślę, że nie będę w dalszym ciągu przytaczał. Podam też informację wynikającą z art. 46 projektu, że sędzia powinien mieszkać w Warszawie, ale pierwszy prezes Sądu Najwyższego może wyrazić zgodę na zamieszkiwanie sędziego Sądu Najwyższego w innej miejscowości. Jeżeli chodzi o sędziów orzekających w Izbie Dyscyplinarnej, taką zgodę wyraża prezes izby. Przejdę teraz do rozdziału 5. Zasadniczym celem projektowanych zmian odnoszących się do reguł kształtujących postępowanie dyscyplinarne jest wyeliminowanie sytuacji, w których dochodzić może do obstrukcji procesowych ze strony obwinionego. Dotychczasowa praktyka wskazuje, że technika i strategia obrończa bardzo często posiada cechy wyłącznie destrukcyjne, które stanowią o nadużyciu uprawnień procesowych i są nakierowane na spowolnienie biegu procesu oraz uniknięcie odpowiedzialności, odroczenie momentu wydania wyroku aż do upływu terminów przedawnienia. Możemy przytoczyć przykłady wielu takich spraw, w których te fakty miały miejsce. Całe to postępowanie dyscyplinarne to również wprowadzenie zmian dotyczących wydania wyroku nakazowego. Jeżeli sprawa nie budzi wątpliwości, to można wydać taki wyrok nakazowy bez przesłuchania obwinionego. Jemu oczywiście przysługuje środek odwoławczy po otrzymaniu takiego wyroku nakazowego, a wówczas sprawy będą się toczyć w ramach procedury zwykłej. Jest również przewidziany tryb przyspieszony dla tych rozpraw, przede wszystkim dla rozpoznania wniosku o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, w sytuacji gdy sędzia został ujęty na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa. Nieraz immunitet sędziowski w tym zakresie był nadużywany, a komisje czy sądy dyscyplinarne w nienależytym tempie te sprawy rozpoznawały, przeciągając to nierzadko, nie wyznaczając tego rodzaju postępowań. Istotną nowością jest też przyznanie ministrowi sprawiedliwości uprawnienia do powołania spośród prokuratorów, każdorazowo wskazywanych przez prokuratora krajowego, rzecznika dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości do prowadzenia określonych spraw dotyczących sędziego Sądu Najwyższego. Wprowadzenie instytucji rzecznika dyscyplinarnego Ministerstwa Sprawiedliwości ma na celu zapewnienie udziału w tym podmiotu niezależnego, niezwiązanego z danym środowiskiem, a przez to odznaczającego się obiektywizmem niezbędnym dla właściwego wykonywania czynności postępowania dyscyplinarnego przewidzianych prawem. Udział w tym takiego podmiotu ma służyć wyeliminowaniu sytuacji, w której organ dyscyplinarny, wywodzący się z danej grupy zawodowej, mógłby kierować się podczas wykonywania swych zadań fałszywie pojętym honorem zawodowym lub stronniczością wywołaną solidarnością zawodową. Do kompetencji rzecznika dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości należy przeprowadzanie czynności wyjaśniających, wszczynanie postępowania dyscyplinarnego, tudzież przystępowanie do już toczącego się postępowania. Konsekwencją wprowadzenia regulacji dotyczących rzecznika dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości jest przyjęcie, iż udział tego podmiotu wyłącza udział innego rzecznika w podejmowaniu czynności w sprawie. Rozwiązanie to ma na celu zapobieganie kolizji kompetencji, do jakiej mogłoby dochodzić w razie przyznania możliwości działania zarówno rzecznikowi dyscyplinarnemu ministra sprawiedliwości, jak i rzecznikowi dyscyplinarnemu Sądu Najwyższego. Rzecznik dyscyplinarny ministra sprawiedliwości ma pozycję samodzielną w zakresie realizowanych czynności, z wyjątkiem sytuacji, w której minister sprawiedliwości wniesie sprzeciw od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, co jest równoznaczne z obowiązkiem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Wówczas bowiem wskazania ministra sprawiedliwości co do dalszego toku postępowania są wiążące dla rzecznika dyscyplinarnego ministra sprawiedliwości. Projekt przyznaje ministrowi sprawiedliwości analogiczne uprawnienia względem rozstrzygnięć rzecznika dyscyplinarnego Sądu Najwyższego. Projekt zakłada również wprowadzenie szeregu zmian w zakresie materialnych i proceduralnych aspektów odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów Sądu Najwyższego. Tutaj chcę wskazać jedynie na poszerzenie katalogu kar dyscyplinarnych o sankcję obniżenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego o od 5% do 20% na okres od 6 miesięcy do 2 lat. Taką samą karę dyscyplinarną wprowadza się w wypadku sędziów sądów powszechnych, prokuratorów z państwowych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz prokuratorów, którzy są prokuratorami IPN-u. To są zadania regulowane przez przepisy dotyczące postępowania dyscyplinarnego. Kolejny rozdział, który należałoby omówić, jak myślę, to jest rozdział dotyczący postępowania przed Sądem Najwyższym, rozdział 6. Zawiera on uregulowania dotyczące proceduralnych aspektów sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez Sąd Najwyższy. Jako zasadę w odniesieniu do liczebności składów orzekających przyjęto orzekanie w składzie trzech sędziów Sądu Najwyższego. W sprawach należących do zakresu właściwości Izby Dyscyplinarnej, podlegających rozpoznaniu na posiedzeniu przewidziano skład jednoosobowy, z jednoczesnym zagwarantowaniem możliwości wydania przez prezesa tej izby zarządzenia o rozpoznaniu sprawy w składzie trzech sędziów. Odrębnie uregulowano skład właściwy do rozpoznania spraw z zakresu pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczących sędziów Sądu Najwyższego oraz spraw z zakresu przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku. Zasadnicza zmiana zawarta w projektowanej ustawie dotyczy procedury podejmowania uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne. Zmiana ta ma na celu takie ukształtowanie procedury przed Sądem Najwyższym, aby w jak największym stopniu zapewnić jednolitość w rozumieniu prawa, a tym samym jednolitość orzecznictwa, i wyeliminować rozbieżności interpretacyjne zachodzące w obrębie samego Sądu Najwyższego, kiedy przykładowo dwa składy trójkowe wydają sprzeczne ze sobą orzeczenia. Różnorodność wykładni dokonywana w ramach uchwał na tle takich samych przepisów rodzi poczucie niepewności, a nie ulega wątpliwości, że bezpieczeństwo prawne jest istotną cechą demokratycznego państwa prawa. Do realizacji wskazanego wyżej celu w zakresie zapewnienia jedności wykładni prawa projekt przewiduje szereg rozwiązań. Po pierwsze, wprowadza podwyższone wymogi w zakresie liczebności składu orzekającego do podjęcia uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne. W myśl art. 64 projektowanej ustawy, jeżeli Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację lub inny środek odwoławczy, poweźmie wątpliwości, może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi izby. Z kolei uchwały zawierające tzw. wykładnię abstrakcyjną, która odnosi się do normy prawnej i nie jest formułowana w związku z potrzebą rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, mogą być podejmowane w składzie izby lub pełnym składzie Sądu Najwyższego, przy czym musi być obecnych 2/3 sędziów z każdej izby. Po drugie, projekt określa kworum niezbędne do podjęcia tego pełnego składu oraz pełnego składu Sądu Najwyższego. W celu zapewnienia efektywnej realizacji powinności Sądu Najwyższego sprowadzającej się do zapewnienia jednolitego orzecznictwa tegoż sądu, które jest nie tylko jego obowiązkiem ustawowym, ale także konstytucyjnym, zawartym immanentnie w jego powinności nadzorowania sądów niższej instancji, projekt wprowadza unormowanie, zgodnie z którym uchwały Sądu Najwyższego o randze zasad prawnych podlegają publikacji w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ˝Monitor Polski˝. Zapewnienie istotnej roli Sądu Najwyższego w procesie egzekwowania odpowiedzialności dyscyplinarnej przedstawicieli zawodów prawniczych będące jednym z zasadniczych założeń przedmiotowego projektu znajduje swój wyraz w art. 71 § 3 projektowanej ustawy. W świetle powołanego unormowania Sąd Najwyższy w razie wytknięcia uchybienia sądowi może zwrócić się z wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej do sądu dyscyplinarnego, którym w takim przypadku jest Sąd Najwyższy. W rozdziale 7 projektodawca określił zasady funkcjonowania Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Kancelarii Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej oraz Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego. Projekt ogranicza się jedynie do wskazania podstawowych zasad organizacji i funkcjonowania wskazanych wyżej komórek organizacyjnych, odsyłając w pozostałym zakresie do regulaminów ustalonych przez pierwszego prezesa Sądu Najwyższego tudzież przez prezesa Sądu Najwyższego kierującego Izbą Dyscyplinarną, po zasięgnięciu opinii Kolegium Sądu Najwyższego. Kolejny rozdział to rozdział 8, już ostatni, który zawiera przepisy przejściowe i dostosowujące. Projekt przewiduje tutaj szereg zmian o fundamentalnym znaczeniu w odniesieniu do zasad i odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów sądów powszechnych i sędziów sądów wojskowych. Wprowadza zmiany w ramach ustawy uzasadnione ścisłym związkiem obu materii. Jest tutaj powołane bardzo bogate orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, ale nie będę go przytaczał, gdyż to zajęłoby bardzo dużo czasu. Projekt w rozdziale 8 przewiduje również zmiany dotyczące instytucji skargi kasacyjnej. Jest to bardzo ważna regulacja. Art. 79 mówi o tym, gdzie można wstrzymać wykonalność wyroków i złożyć wniosek o wstrzymanie, który to wniosek należy uzasadnić tym, że na skutek tego prawomocnego orzeczenia byłaby wyrządzona niepowetowana szkoda. Wówczas sąd II instancji od chwili złożenia przez stronę takiego wniosku może wstrzymać wykonanie orzeczenia do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego lub uzależnić wykonanie tego orzeczenia - a w razie oddalenia apelacji także orzeczenia sądu I instancji - od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia. W razie niewniesienia skargi kasacyjnej postanowienie obowiązuje do czasu upływu terminu jej wniesienia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Jest to bardzo ważna zmiana - art. 388 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego - która uwzględnia postulaty różnego rodzaju środowisk obywatelskich, które zarzucają zupełną nieskuteczność skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym. Proponuje się również wyłączenie możliwości odwołania do Sądu Najwyższego od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w sprawach indywidualnych dotyczących kandydatów do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziów Sądu Najwyższego. Wysoki Sejmie, są zmiany dotyczące postępowań dyscyplinarnych w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, w ustawie Prawo o ustroju sądów wojskowych, w ustawie Prawo o prokuraturze i w ustawie o IPN dotyczące prokuratorów IPN-u. Te postępowania dyscyplinarne, te procedury są tożsame. Myślę, że nie ma tutaj potrzeby, by je przytaczać - o to skrócę swoje wystąpienie. (Poseł Borys Budka: Nie, proszę przytoczyć.) I jeszcze wrócę do tego art. 87 § 1, który budzi największe kontrowersje, tj. artykułu, który stanowi o tym, że ten pierwszy skład Sądu Najwyższego, który jest określany, przypomnę, w taki sposób, że jest 18 stanowisk sędziowskich w Izbie Prawa Prywatnego, 14 - w Izbie Prawa Publicznego i 12 - w Izbie Dyscyplinarnej, czyli jest 44 sędziów. Później jest delegacja do wydania rozporządzenia ministra sprawiedliwości, który ostatecznie określi liczbę sędziów w poszczególnych izbach. Ale żeby Sąd Najwyższy funkcjonował w związku z tymi przepisami i kontrowersją, gdzie są oczywiście wątpliwości prawnicze, bo - jak wiemy wszyscy - zgodnie z art. 183 ust. 3 Konstytucji... (Poseł Magdalena Kochan: Pan poseł miał wątpliwości? Coś niebywałego.) ...Rzeczypospolitej Polskiej kadencja pierwszego prezesa Sądu Najwyższego trwa 6 lat... Tutaj jest tego rodzaju sytuacja, że... (Poseł Magdalena Kochan: Że nie musi.) ...pani pierwsza prezes spełnia te wymogi wynikające z przejścia w stan spoczynku. I oczywiście to tylko od niej zależy, czy przejdzie w stan spoczynku, czy nie przejdzie w stan spoczynku, bo są tam różne możliwości. To jest nie tylko przejście w stan spoczynku, ale także możliwość orzekania w wojewódzkich sądach administracyjnych, w sądach wojskowych, w sądach powszechnych. Natomiast przez ten okres od przejścia w stan spoczynku do osiągnięcia tego wieku jest wypłacane uposażenie w wysokości wynagrodzenia sędziego Sądu Najwyższego, a oprócz tego sędziowie... (Poseł Magdalena Kochan: Wszystkiego nie można kupić.) ...którzy przechodzą w stan spoczynku, otrzymują 6-miesięczną odprawę, jak wynika z przepisów dotyczących praw i obowiązków sędziów. (Poseł Magdalena Kochan: Wszystkich nie kupicie.) Jeśli chodzi o to, kto będzie decydował, w projekcie jest minister sprawiedliwości, ale posłowie przygotowują również poprawkę, którą zapowiadam. Bo kto by to mógł pełnić? Mogliby pełnić te obowiązki w tym zakresie albo prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, albo Krajowa Rada Sądownictwa. Zobaczymy, jakie będzie dalsze procesowanie. Jest krótki, minimalny okres wejścia w życie tej ustawy. (Poseł Andrzej Halicki: Procesowanie to będzie, jak będą zarzuty karne dla was.) Dziękuję bardzo wszystkim państwu za wysłuchanie. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Dominik Tarczyński: Brawo!)