Mówca: Józef Brynkus
Data: 2018-12-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedstawiam stanowisko Klubu Poselskiego Kukiz’15 w sprawie projektu ustawy o świadczeniu pieniężnym dla osób przebywających w latach 1939-1956 na zesłaniu lub deportacji w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Przygotowana przez pana prezydenta RP ustawa jest uzupełnieniem obowiązującego w Polsce prawa dotyczącego kombatantów i osób represjonowanych. Jest ona ważna ze względów prawnych, społecznych, a także godnościowych. Do chwili obecnej osoby będące do 1939 r. obywatelami II RP, a obecnie obywatelami III RP, zesłane czy deportowane w głąb Związku Sowieckiego w latach II wojny światowej lub później, mogły otrzymać świadczenia kombatanckie lub odszkodowawcze tylko w przypadkach, gdy wynikało to z odrębnych przepisów prawnych, np. dotyczących inwalidztwa nabytego w wyniku działań wojennych, udziału w walkach o niepodległy i suwerenny byt państwa polskiego czy też represji ze względu na uczestnictwo w tych działaniach. Sam fakt zesłania czy deportacji, mimo niewątpliwej represyjności i dolegliwości tych działań, nie stanowił podstawy do jakiejkolwiek rekompensaty. Dlatego ta ustawa jest konieczna. Określa ona, kto ma weryfikować dokumenty i przyznawać świadczenia, określa także beneficjentów oraz procedury otrzymania świadczenia i wysokość jego kwoty. Szacunkowe, ale wiarygodne obliczenia wskazują, że deportacje sowieckie po agresji Sowietów na Polskę dotknęły co najmniej 1800 tys. obywateli II RP różnych narodowości. Wielu z nich zginęło. Ci, którzy przeżyli i dziś żyją w III RP, często klepią biedę, a także żyją w zapomnieniu. Na mojej uczelni dzięki zaangażowaniu pana prof. Huberta Chudzio działa od 2011 r. Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń. Składa się z jednostki badawczej, archiwum i muzeum. Jego celem jest ochrona przed zapomnieniem losów mieszkańców Rzeczypospolitej - w jej obecnych i byłych granicach - poddanych przymusowym migracjom. Jednocześnie centrum, wykorzystując swoje zbiory, prowadzi szeroką akcję edukacyjną, głównie dla młodzieży szkół średnich. Pracownicy centrum spotykają się z osobami, które urodziły się na zesłaniu lub jako dzieci były też deportowane w głąb Związku Sowieckiego. Wiele z nich nie ma żadnych praw kombatanckich, a przez to też dodatku dla osób represjonowanych. Od lat walczą o swoje prawa w sądach. Jednak nawet mimo pozytywnych wyroków ZUS jest bezwzględny i nie przyznaje im zasiłku. Tu nie chodzi tylko o bezduszność urzędników, ale też o podstawę prawną. W Krakowie żyją osoby, które przez to popadły wręcz w depresję. Na zesłaniu były represjonowane, w Polsce mają również wiele nieprzyjemności. Podam konkretny przykład pani Niny Wierzbickiej, która należy do Związku Sybiraków. Dostała wysokie odznaczenia od prezydenta RP, a ZUS odmawia jej świadczeń z tytułu zesłania. Ta ustawa spotyka się z niezwykle przychylnym przyjęciem ze strony Związku Sybiraków w Krakowie i gdzie indziej, bo chociaż w części rekompensuje cierpienia doznane przez liczną niegdyś, a obecnie coraz bardziej zmniejszającą się grupę obywateli RP. Wprawdzie sprawcą ich cierpień był Związek Sowiecki, ale trudno w obecnej sytuacji prawno-międzynarodowej mieć nadzieję, że będąca jego spadkobiercą prawnym Rosja w jakimkolwiek przewidywalnym terminie mogłaby choć w małym stopniu zadośćuczynić krzywdom wyrządzonym zesłańcom i deportowanym przez państwo - Związek Sowiecki - którego Rosja czuje się spadkobiercą. Dlatego Kukiz’15 poprze projekt tej ustawy, choć ma pewne uwagi co do jej niedoskonałości, głównie takiej, powiedziałbym, ideowej, ale o tym powiem w ramach pytania. Dziękuję bardzo. (Oklaski)