Mówca: Marzena Dorota Wróbel
Data: 2012-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Poziom cywilizacyjny i kulturowy państwa określa jego stosunek właśnie do tych, którzy są najsłabsi, najubożsi i najbardziej potrzebują pomocy. Dotyczy to przede wszystkim dzieci, rodzin wielodzietnych, osób starszych. Nic tak jednak nie boli, proszę państwa, jak bieda dzieci i głód dzieci. Trzeba dzisiaj wyraźnie to powiedzieć: Polska jest krajem, w którym panuje głód wśród najmłodszych, najbardziej potrzebujących i najsłabszych, do czego oczywiście rząd nie chce się przyznać w informacji, która została posłom przedstawiona. O sposobie przedstawiania tej informacji już nie będą zbyt wiele mówiła, bo został on skrytykowany przez moich poprzedników. Do tych głosów krytyki dołączam także swoją opinię, bardzo negatywną. Analizujemy dziś tę informację rządu na temat realizacji zadań związanych z dystrybucją pomocy społecznej przez szkoły i socjalnej funkcji szkoły i wynika z niej, że w Polsce pod tym względem jest, jeśli nie bardzo dobrze, to przynajmniej dobrze, bo widzimy mnóstwo różnych form, widzimy dożywianie dzieci, wyprawkę szkolną, pomoc udzielaną w postaci szklanki mleka czy owoców. Ale, panie ministrze, jeśli jest tak dobrze, jak to wynika z dokumentu rządowego, to czemu jest tak źle? Czemu Polska jest właśnie krajem dzieci bardzo biednych, krajem, w którym dzieci często głodują? I dlaczego w tym dokumencie, który pan przedstawił, nie ma żadnej refleksji dotyczącej przyczyn tejże biedy i tego, w jaki sposób z nią walczyć, jak jej zapobiegać? Ten brak refleksji był podkreślany przez wszystkich moich przedmówców. Rząd chwali się wzrostem gospodarczym. Jesteśmy podobno zieloną wyspą wyłaniającą się na morzu krajów ogarniętych kryzysem. Tymczasem z raportu UNICEF, który został niedawno opublikowany i który zbulwersował przede wszystkim posłów opozycji, wynika, że w Polsce dzieci głodują i żyją poniżej minimum socjalnego. I to trzeba powiedzieć wprost - to jest hańba dla państwa polskiego. W Polsce 6,7% ludzi żyje w skrajnym ubóstwie. Z danych Eurostatu wynika, że wskaźnik zagrożenia ubóstwem po transferach społecznych należy u nas do najwyższych w Europie i wynosi 17,6%. Dla porównania: Czechy 9%, Węgry 12,3%, Słowacja 12%. Najbardziej problem ubóstwa dotyczy dzieci w Polsce - wskaźnik należy do najwyższych i wynosi 30,8%. Bardzo ciekawy jest, jak powiedziałam, raport UNICEF, który bada wykluczenie społeczne wśród dzieci i młodzieży i przytacza wyniki europejskiego badania dochodów i warunków życia ludności, które zostało przeprowadzone w 2009 r. w 29 krajach rozwiniętych, a dotyczy dzieci w wieku od 1. do 16. roku życia, które nie mają dostępu do dwóch lub więcej pozycji z 14-punktowej listy, ponieważ ich rodzin nie stać na zapewnienie tych warunków. Jakie kryteria były brane pod uwagę, kryteria, które stanowią o wykluczeniu bądź też ubóstwie? Trzy posiłki dziennie, przynajmniej jeden posiłek dziennie zapewniający mięso, drób lub rybę albo ich wegetariański odpowiednik, codziennie świeże owoce i warzywa, książki odpowiednie do wieku, z wyłączeniem podręczników - to zresztą charakterystyczne, że autorzy tego raportu uważali, że to, iż dzieci mają podręczniki, jest czymś oczywistym; w Polsce niestety to nie jest oczywiste, bo wiele dzieci ze względu na ubóstwo rodzin nie ma podręczników. Piąte kryterium to sprzęt do zabaw na powietrzu, np. rower, szóste - regularne rekreacyjne zajęcia dodatkowe, np. pływanie, gra na instrumentach, udział w organizacjach młodzieżowych, siódme kryterium - gry edukacyjne, ósme - środki na uczestniczenie w wycieczkach szkolnych i innych wydarzeniach, dziewiąte kryterium - spokojne miejsce do odrabiania prac domowych z odpowiednią przestrzenią i oświetleniem, dziesiąte - dostęp do Internetu, jedenaste - nowe ubrania, przynajmniej kilka sztuk w roku, dwunaste kryterium - dwie pary należycie dobranego obuwia, trzynaste - możliwość, od czasu do czasu, zapraszania przyjaciół do domu w celu wspólnej zabawy i spożywania posiłków, czternaste - możliwość świętowania z okazji urodzin, imienin i innych świąt. Przynajmniej dwa spośród tych kryteriów należałoby spełnić - dwa albo więcej. Polska w tym zestawieniu 29 krajów rozwiniętych znalazła się na 24, skandalicznie niskiej, pozycji. Jest to wynik zatrważający, bo oznacza, że ogromna rzesza naszych dzieci nie jest w stanie realizować swoich najbardziej elementarnych potrzeb, których zaspokojenie jest konieczne na tym etapie rozwoju, na którym te dzieci się znajdują, bo wspomaga ten rozwój. Ale w raporcie, który czytamy, tej refleksji nie ma, nie ma tej diagnozy. Solidarna Polska przedstawiła projekt koniecznych zmian. Konieczne jest przede wszystkim podniesienie progów dochodowych, które uprawniają do zasiłków rodzinnych, i podniesienie tych zasiłków. Projekt tych zmian zawarliśmy w ustawie o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu do tego projektu przedstawiamy dane, z których wynika, że na przeżycie jednej osoby na minimalnym poziomie pozwalającym na zaspokojenie podstawowych potrzeb dziecka potrzeba ok. 990 zł, dla rodziny z jednym dzieckiem - 850 zł na osobę, a dla rodziny z dwójką dzieci - ok. 810 zł na osobę. Ci, którzy nie osiągają tego pułapu dochodów, nie są w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb i w przypadku bardzo wielu polskich rodzin tak właśnie jest. W innych państwach Unii Europejskiej zasiłki na dzieci są znacznie wyższe niż w Polsce. Dla porównania w Niemczech zasiłek wynosi 184 euro miesięcznie, we Francji - 126 euro, w Wielkiej Brytanii - 89 funtów. W Polsce zasiłek rodzinny przysługuje osobom, których dochód jest skandalicznie niski, i kwota tego zasiłku jest skandalicznie niska. Osoby, które przekraczają te wyśrubowane w dół kryteria dochodowe, w ogóle nie mogą liczyć na jakikolwiek zasiłek. Kwoty zasiłków nie są waloryzowane w praktyce od 7 lat. Tymczasem inflacja w tym czasie wzrosła o 21%. Liczba dzieci, na które był wypłacany zasiłek rodzinny, zmniejszyła się w latach 2004-2010 o prawie 3 mln osób, powyżej 2,5 mln. W 2010 r. dzieci i młodzież do lat 18 stanowiły ok. 1/3 populacji zagrożonej skrajnym ubóstwem. Najbardziej są zagrożone rodziny wielodzietne i w tym przypadku pomoc państwa jest konieczna, pomoc państwa w zakresie dożywiania nie jest pomocą wystarczającą. Poza zwiększeniem zasiłków i zmianą progów dochodowych, które do ich otrzymania uprawniają, konieczne jest także obniżenie kosztów podręczników szkolnych. Wyprawka szkolna i pomoc państwa udzielana na zakup podręczników jest pomocą niewystarczającą. Wiele osób zaciąga kredyty, by móc zakupić podręczniki dzieciom. By otrzymać środki na te podręczniki, trzeba je najpierw zakupić, przedstawić fakturę, a później ewentualnie otrzyma się zwrot. Dla wielu biednych rodzin jest to ogromna bariera. (Dzwonek) Podręczniki powinny być albo darmowe, albo powinna być za nie pobierana niewielka ryczałtowa opłata. Jest to możliwe do przeprowadzenia, tym bardziej że istnieje możliwość stworzenia e-podręczników. Ministerstwo powinno wykupić prawa autorskie i podręczniki te powinny być udostępniane uczniom, najlepiej bezpłatnie. Tymczasem, poza informacjami o skandalu związanym z tym programem, brak jakiejkolwiek refleksji ze strony rządu, w jaki sposób to zrobić. Podstawy programowe zmieniają się bardzo często, w związku z tym wykorzystanie starych podręczników jest praktycznie niemożliwe. Ta sytuacja na rynku podręczników jest niezwykle korzystna dla wydawnictw i bardzo niekorzystna dla rodzin. Nie ma w tym raporcie, który otrzymaliśmy, informacji o zlikwidowanych stołówkach szkolnych, gabinetach lekarskich i stomatologicznych, o zwrocie 109 mln zł, która to kwota była pierwotnie przeznaczana na stypendia i właśnie wyprawki. Nie ma w tym raporcie mowy o niewystarczających środkach, które są przekazywane samorządom na pomoc społeczną, w tym tę przysługującą dzieciom. W związku z tym należy stwierdzić, że Polska rządzona przez Platformę jest krajem przyjaznym dla ludzi bogatych, a nie dla tych, którzy pomocy potrzebują. W związku z tą konkluzją przedstawiam wniosek Solidarnej Polski oparty na art. 45 ust. 2 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej o odrzucenie informacji rządu na temat realizacji zadań związanych z dystrybucją pomocy społecznej przez szkoły i socjalnej funkcji szkoły. (Oklaski)