Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2017-04-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Gospodarki i Rozwoju przedstawiam sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o roszczeniach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji, druk nr 1370. Wysoka Izbo! Na wstępie pokrótce chciałem przedstawić główne założenia tego projektu. Przede wszystkim należy tutaj przypomnieć, że jest to wykonanie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 104/2014, tzw. dyrektywy odszkodowawczej, z 26 listopada 2014 r. Projekt rządowy implementacji tej dyrektywy został przygotowany w ten sposób, że rząd zdecydował się na odrębną ustawę i nowelizację w przepisach związkowych, tj. przepisach Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 16 kwietnia 1993 r. i ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 16 lutego 2017 r. Przede wszystkim materia tej ustawy, warto to też podkreślić, dotyczy sfery prywatnoprawnej. Do tej pory, można rzec, przedsiębiorcy polscy nie mieli właściwej materii prawnej, jeżeli chodzi o tego typu roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji, zwłaszcza w stosunku do podmiotów zagranicznych. Jest wprowadzona w art. 2 sprawa dotycząca słowniczka wyrażeń ustawowych, są nowe pojęcia, nieznane wcześniej w polskim systemie prawnym, jak pojęcia kartelu, nabywcy bezpośredniego, nabywcy pośredniego, jest również pojęcie przedsiębiorcy w rozumieniu tej ustawy. Wprowadzone są też przepisy proceduralne. Mianowicie jeżeli chodzi o właściwość rzeczową, to właściwe będą sądy okręgowe bez względu na wartość przedmiotu sporu. Przepisy regulują również postępowanie, są wprowadzone nowe instytucje, które nie były dotąd znane w postępowaniu cywilnym. Mam na myśli wyjawienie środka dowodowego, tj. wniosek taki może być złożony przez strony postepowania. Sąd może nakazać to również pozwanemu, osobom trzecim, a także organowi ochrony konkurencji. Są przewidziane odpowiednie zarządzenia czy wydawane postanowienia w zakresie oddalenia tego wniosku o wyjawienie, oczywiście muszą być spełnione określone przesłanki, i to jest uregulowane w art. 20. Na oddalenie wniosku o wyjawienie środka dowodowego przysługuje zażalenie. Jeśli chodzi o inne sprawy związane ze skutecznością tego postępowania, to chcę podkreślić, że art. 25 wprowadza uregulowanie dotyczące skuteczności postanowień nakazujących wyjawienie środka w trybie postępowania egzekucyjnego świadczeń niepieniężnych, tj. odnosi się do art. 1050 i art. 1050 1 Kodeksu postępowania cywilnego, gdzie jest przewidziana jednorazowa grzywna do 10 tys. zł, a ogólna suma wymierzonych grzywien może być do 1 mln zł. Są również dodatkowe sankcje, gdy osoba uchyla się od wyjawienia środka dowodowego jako strona postępowania, np. niszczy dokument. Są wówczas określone skutki procesowe. Sankcja finansowa za zgłoszenie wniosku o wyjawienie środka dowodowego w złej wierze - tutaj jest kara grzywny do 20 tys. zł. Nieraz tak się zdarza, że takie wnioski są składane, aby przewlec postępowanie dowodowe. Sąd związany jest prawomocną decyzją organów ochrony konkurencji innych państw członkowskich Unii Europejskiej. Jeśli chodzi o ustalenie wysokości szkody, to tutaj - mowa o sądach - należy się posiłkować wytycznymi Komisji Europejskiej, sądy również mogą wystąpić z wnioskami do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub organów ochrony konkurencji innego państwa członkowskiego, żeby w sposób właściwy ustalić tę wysokość odszkodowania. Jest to dość trudne i skomplikowane postępowanie. W ostateczności pozostaje zastosowanie art. 322 Kodeksu postępowania cywilnego i to odszkodowanie, oczywiście, jeżeli jest ono nadmiernie utrudnione - wówczas sąd decyduje o tym według własnego uznania. Zmieniono również, co jest bardzo istotne, przepisy prawa materialnego dotyczące przedawnienia tych roszczeń. Termin ten został wydłużony z dotychczasowego biegu 3-letniego przedawnienia do 5 lat, z tym że początek biegu przedawnienia jest liczony wtedy, gdy już ustanie naruszenie prawa konkurencji. Jeśli chodzi o procedowanie w tej sprawie, to połączone komisje: Komisja Gospodarki i Rozwoju oraz Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka powołały podkomisję nadzwyczajną, która wprowadziła trzy poprawki merytoryczne do tego projektu. Pierwsza z tych istotnych poprawek dotyczy zmiany w art. 8. W pierwotnym projekcie wysokość odsetek była ustalana jak wysokość odsetek kompensacyjnych, czyli było odniesienie do bankowej stopy referencyjnej, tj. 1,5% odsetek. Komisja wprowadziła tutaj zastępcze odsetki ustawowe, które obecnie są na poziomie 5%, więc jest to szczególnie korzystne dla osób dochodzących tych roszczeń. W art. 9 ust. 2 komisja zmieniła pkt 1. Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu z chwilą wszczęcia postępowania wyjaśniającego. To postępowanie wyjaśniające prowadzone w sprawie in rem niejednokrotnie trwa kilka lat. Trudno, żeby było tak, że dopóki nie jest ustalony sprawca naruszenia, biegło to przedawnienie. A więc bieg tego przedawnienia, jak już powiedziałem, jest liczony dopiero od ustalenia ustania naruszenia prawa konkurencji. Trzecia istotna poprawka, która została wprowadzona, dotyczy terminów przejściowych. Chodzi mianowicie o to, że przepisy niniejszej ustawy stosuje się w przypadku roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji, które nastąpiło po jej wejściu w życie. Tutaj nie jest istotny termin wszczęcia postępowania, tylko fakt naruszenia prawa konkurencji. W takim przypadku, jeżeli to naruszenie nastąpiło przed wejściem w życie tej ustawy, i tak mają być stosowane przepisy tej ustawy, natomiast jeżeli to postępowanie było wszczęte wcześniej, stosuje się przepisy dotychczasowe, bez względu na to, kiedy naruszenie prawa konkurencji nastąpiło. Jeśli chodzi o vacatio legis, został utrzymany termin 14-dniowy, minimalny termin. Jest on korzystny dla osób, które zechcą takie powództwa wytaczać. Chodzi o to, żeby jak najszybciej ta cała gama nowych uprawnień stron wnoszących takie postępowania mogła być zastosowana. Z drugiej strony termin transpozycji tej dyrektywy odszkodowawczej, który już minął, bo był to dzień 27 grudnia 2016 r., wskazuje na to, żeby takie rozwiązania prawne jak najszybciej wprowadzać. Dodam jedynie, że już 10 państw członków Unii Europejskiej wprowadziło tę dyrektywę. Zarówno podkomisja nadzwyczajna, jak i połączone komisje: Komisja Gospodarki i Rozwoju oraz Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka, których wspólne posiedzenie miało miejsce w dniu wczorajszym, w zasadzie jednogłośnie poparły ten projekt, przy jednym głosie wstrzymującym się. Wnoszę, aby Wysoki Sejm również przyjął rządowy projekt tej ustawy, która na pewno jest potrzebna polskim przedsiębiorcom. Dziękuję bardzo.