Mówca: Paweł Szrot
Data: 2026-05-12 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o szczególnych środkach ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej, dzisiaj rozpatrywany, w swoim założeniu ma chronić osoby angażujące się w tę debatę przed roszczeniami wnoszonymi przez podmioty wykorzystujące system prawny do zastraszania i uciszania krytyki, prowadząc do autocenzury, ograniczenia dostępu do informacji i osłabienia aktywności społecznej. Projekt ten jest nam przedstawiany jako implementacja dyrektywy Parlamentu i Rady z 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi. Jako uzasadnienie projektu przytacza się szczytne cele dotyczące obrony aktywnych w debacie publicznej osób przed działaniami wpływowych podmiotów, np. grup lobbystycznych, korporacji, polityków i organów państwowych. Projekt z samego założenia słuszny wydaje się jednak być przynajmniej w jakimś stopniu chybiony i może stanowić przykład klasycznej nadregulacji prawnej, która dokonywana jest pod pozorem implementacji dyrektywy unijnej. Po pierwsze, dyrektywa, którą ten projekt ma implementować, stanowi w art. 2, że stosuje się ją do spraw o charakterze cywilnym lub handlowym mających skutki transgraniczne, będących przedmiotem postępowania cywilnego. Dlaczego uznano, że należy jej stosowanie rozszerzyć na sprawy mające skutki krajowe, pozostaje tajemnicą Ministerstwa Sprawiedliwości. Przypuszczam, że założono w ministerstwie, że unijne regulacje prawne prezentują taki ideał doskonałości, że oparcie na nich naszych polskich przepisów, nawet jeśli nie dotyczy ich obowiązek implementacyjny, nie podlega dyskusji. To pierwszy problem. Kolejny problem. Autorzy projektu zdają się nie zauważać, że od 2019 r. w polskiej procedurze cywilnej funkcjonuje instytucja oddalenia powództwa jako oczywiście bezzasadnego. O tym wspominał pan minister Myrcha, prezentując projekt, ale odniesienia do tego w uzasadnieniu projektu nie widzę żadnego. Więc jeśli uznamy, że osoby biorące czynny udział w debacie publicznej potrzebują szczególnej ochrony przed podmiotami silniejszymi od nich, a ja ten pogląd podzielam, to instytucja ta w zupełności wystarczy do ich ochrony na gruncie krajowym. Stanowisko takie wyrażało również na etapie legislacji rządowej szereg opiniujących projekt instytucji, jak KRS, Sąd Najwyższy oraz kilka konkretnych sądów powszechnych. Fakt, że sądy same w sobie uznają, że narzędzia restrykcyjne wobec stron, którymi już w tym momencie dysponują, są wystarczające, to jest fakt bardzo wymowny. Wysoka Izbo! Ja w legislacji, generalnie w prawie wystrzegam się wszelkiego doktrynerstwa i w przypadku tej konkretnej ustawy również z góry nie zakładam, że nie mogę się do niej w czasie prac komisyjnych przekonać, jeśli ktoś mi przedstawi słuszne argumenty w tej sprawie, tym bardziej że apel Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, która zwracała się do Sejmu o szybkie przyjęcie przedstawionych przepisów, podpisany został przez cały szereg organizacji - od skrajnie lewicowego bieguna ideowego po zdecydowanie prawicowy biegun ideowy. Sam fakt takiego szerokiego konsensusu jest pewnym argumentem, który należałoby rozważyć. Więc nie wykluczam, że prace komisyjne zmienią mój pogląd na ten projekt, ale w tym konkretnym momencie nie jestem w stanie zadeklarować w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość tego, że poprzemy ostatecznie ten projekt. (Oklaski)