Mówca: Sprawozdawca Gabriela Masłowska
Data: 2022-09-14 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić sprawozdanie połączonych Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania lichwie. Ponieważ prace nad tym projektem trochę rozwlekły się w czasie, pozwolę sobie powiedzieć kilka słów na temat przebiegu prac nad tą ustawą. Pierwsze czytanie odbyło się 26 stycznia i w tym dniu projekt ustawy został skierowany do połączonych komisji celem rozpatrzenia. 22 marca połączone komisje skierowały projekt do podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania lichwie, której miałam przyjemność przewodniczyć. Podkomisja pracowała nad tym projektem. 5 kwietnia połączone komisje rozpatrzyły sprawozdanie podkomisji i przeprowadziły dyskusję. Wysoka Izbo! Może powiem kilka słów o tym, co jest celem tego projektu, kilka zdań na ten temat. Otóż projekt ma służyć ograniczeniu nadużyć w przypadku udzielania kredytów przez firmy pożyczkowe, a więc tzw. kredytów lichwiarskich. Działalność ta jest zjawiskiem dosyć powszechnym w Polsce mimo podejmowanych przez ustawodawcę wielu prób jej ograniczenia. W ostatnim czasie w związku z COVID-em i przyjęciem tarczy anty-COVID-owej wprowadzono wiele zmian, np. zakaz egzekucji przy niskich pożyczkach, przy niskim zadłużeniu, rozwiązanie polegające na zakazie przewłaszczenia na zabezpieczenie przy istotnej różnicy między wartością nieruchomości a pożyczką i inne. Dotyczyły one także kosztów pozaodsetkowych. Próg 25 na 30 został zastąpiony progiem 15 na 6. Ten algorytm z ustawy o kredycie konsumenckim w pierwszym punkcie dotyczy pożyczek krótkoterminowych, w drugim natomiast - pożyczek udzielanych na dłuższy okres. Ten próg wygasł 30 czerwca 2021 r. Wysoka Izbo! W przedłożonym projekcie mamy wiele pozytywnych propozycji, np. uzależnienie udzielenia pożyczki, kredytu konsumenckiego od pozytywnej oceny zdolności kredytowej. Wprowadzane są również konsekwencje za udzielenie takiego kredytu w przypadku negatywnej oceny zdolności kredytowej. Zresztą te zmiany są wprowadzone w ustawie o kredycie konsumenckim. Z wymienionych ustaw nowelizacji podlega tutaj właśnie ta ustawa, a także Kodeks cywilny, Kodeks postępowania cywilnego, Prawo bankowe i inne. Wprowadzony został obowiązek przekazywania informacji do instytucji upoważnionych do gromadzenia informacji stanowiących tajemnicę bankową. Górny limit pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego został obniżony z 25 na 30 do 10 na 10. Wprowadzony został także górny maksymalny limit wysokości kosztów pozaodsetkowych dla kredytów do 30 dni. Wprowadzono również możliwość udzielania takich pożyczek tylko dla firm w formie spółki akcyjnej o minimalnym kapitale zakładowym wynoszącym 1 mln zł, natomiast wyeliminowano spółki z o.o. - ale podczas dyskusji zarówno w podkomisji, jak i w komisji, ponieważ padały liczne postulaty ze strony społecznej, a także posłów różnych ugrupowań, wprowadziliśmy poprawkę, która dopuszcza, że spółka z o.o. posiadająca radę nadzorczą także może być taką instytucją pożyczkową. Zresztą trzeba przyznać, że strona społeczna bardzo aktywnie i licznie uczestniczyła w pracach podkomisji trwających wiele godzin, a także w pracach połączonych komisji, zarówno bezpośrednio, jak i zdalnie. Wprowadzono także nadzór Komisji Nadzoru Finansowego nad instytucjami pożyczkowymi z możliwością nakładania na członka zarządu kar do 150 tys. zł, a na instytucję pożyczkową - kar do 15 mln zł bądź wykreślenia jej z rejestru. Ma to służyć przeciwdziałaniu próbom nadmiernego, nieuzasadnionego wzbogacania się przez podmioty udzielające takich pożyczek kosztem pożyczkobiorców, kosztem konsumentów, co doprowadza, jak wiemy, ciągle jest to zjawisko znane, do wielu tragedii. Jako sprawozdawca powiem jeszcze tylko kilka słów na temat tego, jakie główne kwestie były poruszane podczas prac podkomisji i komisji. Po pierwsze, kwestia proponowanej w projekcie wysokości limitu kosztów pozaodsetkowych. Z jednej strony padały głosy, że ten limit należy obniżyć, a z drugiej strony - że nadmierna redukcja tych kosztów pozaodsetkowych może spowodować małą satysfakcję ekonomiczną czy nawet straty w instytucjach udzielających pożyczek i zaniechanie przez nie działalności, co spowoduje powstanie szarej strefy i zepchnięcie osób potrzebujących pożyczek, które nie mają zdolności kredytowej do tego, by je uzyskać w systemie bankowym, na ten rynek nieuregulowany, bardzo groźny i tym bardziej niebezpieczny. Podnoszono kwestię tego, żeby objąć ochroną także pożyczki udzielane rolnikom oraz osobom prowadzącym działalność gospodarczą. Podnoszono także kwestię tego, że projekt uniemożliwia korzystanie ze środków, które firmy zdobywają na rzecz udzielania pożyczek poprzez emisję obligacji, czyli korzystanie z tej zewnętrznej formy zdobywania kapitału. Podnoszono, że firmy zagraniczne mają takie możliwości, wobec czego firmy polskie będą niekonkurencyjne, będą w gorszej sytuacji, będą skazane na porażkę. Według członków połączonych komisji brakuje też wyczerpującej informacji o aktualnych kosztach pożyczek, które ponoszą same firmy. Sądzę, że jest to podyktowane tym, żeby znaleźć złoty środek pomiędzy ochroną konsumenta a zabezpieczeniem interesu firm, aby nie doprowadzić do ich likwidacji. Podnoszono także kwestię zbyt dużych kosztów nadzoru, ponieważ firmy pożyczkowe w związku z tą ustawą zostaną poddane nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. W tym obszarze zgłoszono wiele poprawek. Część z nich miała charakter uściślający, legislacyjny, ale były także poprawki merytoryczne, m.in. właśnie ta, ażeby wprowadzić formę spółki z o.o. Ta poprawka została przyjęta przez komisje, a dyskutowano o niej wcześniej na posiedzeniu podkomisji. Zgłoszono jeden wniosek mniejszości, wprowadzono też ujednolicenie terminologii w zakresie nazewnictwa instytucji pożyczkowych, rachunków płatniczych, zajmowano się kwestią rozszerzenia dostępności informacji z Biura Informacji Kredytowej. Komisje zdecydowały o wystąpieniu z wnioskiem do ministra właściwego do spraw Unii Europejskiej o opinię w sprawie zgodności projektu ustawy zawartego w sprawozdaniu z prawem Unii Europejskiej, które ma nastąpić przed drugim czytaniem. Trzeba zaznaczyć, że już wcześniej miała miejsce notyfikacja tego projektu przez Komisję Europejską i otrzymano dwie, jak twierdzi ministerstwo, nieistotne, nieproblematyczne, można powiedzieć, poprawki czy uwagi. Na koniec chciałabym tylko poruszyć kwestię tego wniosku mniejszości, który dotyczył obliczania maksymalnej wysokości kosztów pozaodsetkowych, który został dołączony do sprawozdania. Komisja Finansów Publicznych oraz Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka po rozpatrzeniu powyższego projektu na posiedzeniach w dniu 23 marca 2022 r. i 5 kwietnia 2022 r. wnoszą, aby Wysoki Sejm raczył uchwalić załączony projekt ustawy. Proszę Wysoką Izbę o uchwalenie wymienionego projektu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)