Mówca: Infrastruktury i Budownictwa Andrzej Adamczyk
Data: 2016-10-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić dokument - informację na temat dokumentu i sam dokument - ˝Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2015 r.˝. Dokument ten zawarty jest w druku sejmowym nr 493, zaś opinia komisji - w druku sejmowym nr 560. Szanowni Państwo! Sprawozdanie to wynika z ustawowego obowiązku. Zgodnie z zapisami zawartymi w art. 140e ust. 3 i 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym przewodniczący Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego - minister właściwy do spraw transportu składa Radzie Ministrów coroczne sprawozdanie dotyczące stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działań realizowanych w tym zakresie, zaś prezes Rady Ministrów składa przedmiotowy dokument Sejmowi, Senatowi i prezydentowi. I tutaj mam zaszczyt tenże dokument, po jego przyjęciu przez Radę Ministrów i skierowaniu do Sejmu, przedstawić Wysokiej Izbie. Pragnę przypomnieć, że był on przedstawiany szczegółowo na posiedzeniu sejmowej Komisji Infrastruktury, mieliśmy okazję odnosić się do... Przedstawiciele resortu, przedstawiciele rządu odnosili się do pytań, które wówczas pojawiały się w trakcie dyskusji nad tym dokumentem. Mówiliśmy o sytuacji na polskich drogach, w przestrzeni transportu, w przestrzeni komunikacji publicznej, drogowej komunikacji publicznej. Mówiliśmy o zamierzeniach, o zrealizowanych założeniach wcześniejszych oraz zamierzeniach na rok następny. Co wchodzi w skład tegoż dokumentu? Otóż dokument ten składa się z ogólnego obrazu stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w roku 2015. Raport ten zawiera najważniejsze charakterystyki zdarzeń drogowych, ocenę sytuacji na poziomie całego kraju, w poszczególnych województwach. W sprawozdaniu przedstawiono stan realizacji w ubiegłym roku programu realizacyjnego na lata 2015-2016. To jest dokument wykonawczy do ˝Narodowego programu bezpieczeństwa ruchu drogowego˝ na lata 2013-2020. Przedstawiono również informację o najważniejszych działaniach podjętych dodatkowo na rzecz poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego przez członków Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego w roku ubiegłym, które nie były objęte programem realizacyjnym ˝Narodowego programu bezpieczeństwa ruchu drogowego˝. Dokument ten również zawiera informacje z monitoringu zachowań uczestników ruchu drogowego - monitoring ten prowadzony jest na zlecenie Sekretariatu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego - oraz najważniejsze dane z pozostałych analiz w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego przeprowadzonych na zlecenie sekretariatu w roku ubiegłym, w tym w szczególności informacje o kosztach zdarzeń drogowych. W tym dokumencie, szanowni państwo, po raz pierwszy zostały zawarte konkretne rekomendacje na przyszłość. Przedstawione rekomendacje oparto na wynikach ankiet ewaluacyjnych. Ankiety te zostały rozesłane do członków Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, wojewódzkich rad bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz ekspertów na przełomie lat 2015 i 2016. Te rekomendacje wynikają również z dotychczasowych doświadczeń Sekretariatu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego i wniosków z raportów szeregu instytucji opisujących stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w Polsce w ostatnich latach, to jest m.in. Bank Światowy, Najwyższa Izba Kontroli. Jakże przedstawia się stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w Polsce w 2015 r.? Wpierw pozwolę sobie odnieść się do stanu tegoż bezpieczeństwa na tle Unii Europejskiej. W porównaniu z rokiem 2014 wielkość wskaźnika demograficznego określonego liczbą zabitych na 100 tys. mieszkańców uległa w Polsce zmniejszeniu i obecnie wynosi 7,7. Tym samym Polska w rankingu bezpieczeństwa ruchu drogowego państw Unii Europejskiej awansowała o jedną pozycję. Obecnie zajmuje 6. miejsce, niestety, od końca. Wyprzedzamy Chorwację, Litwę, Łotwę, Bułgarię i Rumunię. Mimo to ta sytuacja nadal stawia Polskę w grupie krajów charakteryzujących się wyższym od średniego w Europie poziomem zagrożenia, który osiągnął w 2015 r. wartość 5,15 zabitych na 100 tys. mieszkańców - podobnie jak w roku ubiegłym - co w dalszym ciągu stanowi dla nas bardzo poważny sygnał, że jest konieczność intensyfikacji działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego w naszym kraju. Odniosę się do zawartych w dokumencie informacji na temat stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w Polsce w 2015 r. W roku ubiegłym liczba wypadków wyniosła 32 967, 2938 osób straciło w nich życie, a 39 778 osób zostało rannych, w tym 11 200 - ciężko rannych. Działania podejmowane przez różne podmioty na rzecz poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego pozwoliły na zmniejszenie liczby wypadków o 5,7% w stosunku do roku poprzedniego. Liczba ofiar śmiertelnych zmniejszyła się o 8,2%, rannych - o 6,5%. W podziale na rodzaje wypadków najechanie na pieszego skutkowało największą liczbą ofiar śmiertelnych. W wypadkach tego rodzaju zginęło 906 osób. W dalszym ciągu pieszy jest najbardziej narażony na wypadki i na najtragiczniejsze skutki wypadków drogowych. Zderzenia czołowe i boczne również pociągnęły za sobą wiele ofiar śmiertelnych - odpowiednio było ich 511 i 548. Ponad 400 osób zginęło w wyniku najechania na drzewo. Jeżeli chodzi o ofiary wypadków drogowych w ubiegłym roku, to ponad 900 ofiar śmiertelnych stanowili piesi. Trzeba to stale powtarzać. Blisko 1500 zabitych kierowało pojazdami. Śmierć poniosło 530 pasażerów. Jeżeli chodzi o sprawców wypadków drogowych, to w stosunku do lat poprzednich proporcje zasadniczo nie uległy zmianie. Większość wypadków stanowią te, w których sprawcami są kierujący. W roku 2015 było 27 307 takich wypadków. Zginęło w nich 2010 osób, a 34 086 osób zostało rannych. Piesi spowodowali 2619 wypadków, w których zginęło 450 osób, a obrażenia ciała odniosło 2238 osób. Podobnie jak w roku ubiegłym najwięcej osób zginęło w wypadkach drogowych spowodowanych niedostosowaniem prędkości do warunków ruchu. Nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu oraz nieprawidłowe zachowanie wobec pieszego przyczyniło się również do znacznej liczby ofiar śmiertelnych. Niemniej są to liczby kilkukrotnie mniejsze niż w przypadku przekraczania dozwolonej prędkości. W celu porównania stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w poszczególnych województwach w sprawozdaniu zaprezentowano dla każdego z regionów kartę zawierającą podstawowe dane o trendach, skutkach i okolicznościach wypadków drogowych. Wartości głównych wskaźników zagrożenia oraz udział poszczególnych kategorii wypadków odniesiono do sytuacji w pozostałych województwach, dzięki czemu łatwo jest odczytać pozycję województwa na tle pozostałych, mając jednocześnie informacje o wartościach najwyższych i najniższych w danej kategorii w kraju. Każda karta kończy się zestawieniem wniosków sformułowanych na podstawie danych w niej zawartych. Szanowni państwo, to dramatyczne dane, bo jeżeli liczba ofiar śmiertelnych wypadków drogowych idzie w tysiące, liczba zabitych na polskich drogach idzie w tysiące, rannych kilkadziesiąt tysięcy, to bez względu na to, czy te wskaźniki spadają, czy się powiększają, stan bezpieczeństwa można uznać za niedostateczny. Nigdy nie jest tak, że uznamy, iż poziom bezpieczeństwa jest akurat i tutaj niczego nie trzeba zmieniać. Te dane, które tutaj przytoczyłem, które są zawarte w raporcie o stanie bezpieczeństwa ruchu drogowego, wymagają stałych i aktywnych działań, które powinny być stale podejmowane przez wszystkich tych, w których zadania wpisana jest dbałość o bezpieczeństwo, wysoki stan bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W raporcie mamy całą sekwencję działań podjętych w ramach programu realizowanego w 2015 r. Program realizacyjny to zestaw tych działań, których wykonanie służy realizacji strategicznych priorytetów zdefiniowanych w ˝Narodowym programie bezpieczeństwa ruchu drogowego˝. Zadania w programie skoncentrowano na dwóch priorytetowych obszarach interwencji - ochronie pieszych i zarządzaniu prędkością. W odniesieniu do zadań, w przypadku których wyznaczono cele na rok 2015, 17 zadań zostało zrealizowanych, 9 zadań nie zostało zrealizowanych, a 8 zadań są to działania z celem określonym na lata późniejsze. Wszystkie szczegóły dotyczące niezrealizowanych zadań, które winny być dokończone, oraz zadań zrealizowanych znajdą państwo w tym raporcie. Nie będę teraz przytaczał szczegółów, ewentualnie w czasie dyskusji, debaty będę odnosił się do szczegółowych zapisów raportu. Wszystkie dane dotyczące realizacji zadań znajdziecie państwo w raporcie. Uznajemy, że niezmiernie ważny jest monitoring zachowań uczestników ruchu drogowego, niezmiernie ważne są koszty wypadków i zdarzeń drogowych. W 2014 r. na zlecenie Sekretariatu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego wznowiony został ogólnopolski monitoring zachowań uczestników ruchu drogowego. Ten monitoring to: pomiary prędkości pojazdów, w tym określenie udziału pojazdów poruszających się w tzw. odstępach niebezpiecznych, poziom stosowania pasów bezpieczeństwa, urządzeń zabezpieczających dzieci, kasków ochronnych oraz stopień korzystania z telefonów komórkowych w trakcie kierowania pojazdem. Badania, jeszcze raz powtarzam: badania, były prowadzone we wszystkich województwach. Badaniami objęto lokalizacje zarówno w terenie zabudowanym, jak i niezabudowanym oraz kategorie dróg od autostrad po drogi powiatowe. W sprawozdaniu zawarto najważniejsze dane z przeprowadzonych badań i państwo panie i panowie posłowie oraz wszyscy zainteresowani znajdą te informacje w tymże dokumencie. Równocześnie na zlecenie Sekretariatu Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego oszacowano koszty wypadków drogowych. W 2014 r. koszty wszystkich zdarzeń drogowych w Polsce oszacowano na poziomie prawie 49 mld zł, bez mała 49 mld zł. Same koszty wypadków drogowych to ponad 30, prawie 35 mld zł, kolizji bez mała 14 mld. Łącznie koszty wszystkich zdarzeń drogowych w 2014 r. w Polsce stanowiły 2,81% PKB kraju. Szanowni państwo, jeżeli ktokolwiek powie, że należy zastanowić się nad działaniami, które mają zwiększyć bezpieczeństwo w ruchu drogowym, a determinantą mają być koszty takich przedsięwzięć, to każdorazowo powinniśmy odsyłać właśnie do tych danych w raporcie, który mam zaszczyt tutaj przedstawiać, do tych danych, które mówią bardzo twardo i brutalnie, że poza tysiącami ofiar śmiertelnych, poza dziesiątkami tysięcy rannych, ciężko rannych, poza tragediami rodzin, poza tragediami najbliższych, tragediami samych uczestników wypadku są jeszcze koszty finansowe, niebagatelne koszty finansowe. Stąd można wywieść bardzo proste twierdzenie, że każda złotówka, zgodnie z zasadą, każda kwota pieniędzy zainwestowana w poprawę bezpieczeństwa zmniejsza koszty społeczne i ma wpływ na zmniejszenie kosztów finansowych. W raporcie, który mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie, po raz pierwszy zawarto skonkretyzowane rekomendacje na przyszłość. Raporty do tej pory odnosiły się tylko i wyłącznie do analiz okresu minionego, czyli roku poprzedniego. Były tylko i wyłącznie swego rodzaju sumą różnorakich zdarzeń. Były to sekwencje średnich, były to wykresy i tabele, ale w żadnym roku nie wskazano, nie rekomendowano nowych działań. Przypomnę tylko, że jeszcze w roku bieżącym czy przed dwoma laty w trakcie debaty w parlamencie podnosiliśmy fakt, że każdorazowo rok do roku nakładano na Policję kontyngenty działań, które mają być podejmowane. Działaniami tymi były kary nałożone na kierowców za nieprzestrzeganie przepisów ruchu drogowego. Jak widzę, spoglądam na salę, są tutaj obecni posłowie, którzy brali udział w tych debatach, którzy bardzo emocjonalnie wręcz odnosili się do tychże właśnie ustanowionych kontyngentów, nakładania na polską Policję obowiązku karania określonej liczby kierowców, określonej liczby pieszych i te kontyngenty szły w dziesiątki tysięcy. Zwracam się do państwa posłów poprzedniej kadencji, którzy tutaj są obecni. Sam też brałem udział w tych debatach, ale zwracam się do wszystkich odbiorców tego raportu. Tym razem w raporcie przedstawiliśmy liczbę policjantów zaangażowanych w działania dotyczące niechronionych uczestników ruchu drogowego. Wskazujemy, ilu policjantów brało udział w tych działaniach w 2014, a ilu w 2015 r. Wskazujemy liczbę policjantów ruchu drogowego kierowanych bezpośrednio do służby na drodze, bo to są dane, które odzwierciedlają zaangażowanie służb policyjnych, które odpowiadają za przestrzeganie przez uczestników ruchu przepisów ruchu drogowego. Uznajemy, że duże zaangażowanie Policji ma wpływ na poziom bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Bardzo mały wpływ ma nałożony na Policję obowiązek schwytania 42 tys. pieszych, którzy przechodzą w miejscach nieodpowiednich, czy 65 tys. kierowców, którzy popełnili wykroczenia wobec pieszych, czy też stu kilkudziesięciu tysięcy kierowców, którzy przekroczyli przepisy w zakresie ograniczeń prędkości, w zakresie nakazanej prędkości pojazdu. Przechodzę do rekomendacji. W tymże sprawozdaniu znajduje się rekomendacja reformy systemu zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego, w tym formy funkcjonowania i zakresu kompetencji Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Szanowni państwo, zaczynamy od siebie i tę rekomendację formułujemy. Zgodnie z tą rekomendacją podejmujemy działania już w tym roku. Proponujemy analizę przepisów prawa, które determinują obszar bezpieczeństwa ruchu drogowego, i następnie wynik tejże kwerendy, tej analizy zostanie przedstawiony Wysokiej Izbie. Analizujemy zapisy pod kątem znalezienia tych, które mogą być różnie interpretowane, a tym samym w skutkach prowadzić do zagrożeń w ruchu drogowym. Proponujemy zwiększyć nacisk na edukację dotyczącą bezpieczeństwa ruchu drogowego w szkołach i już to zrealizujemy, m.in. we wrześniu podpisaliśmy umowę między ministerstwem edukacji i Ministerstwem Spraw Wewnętrznych dotyczącą ogólnopolskiego turnieju, który będzie prowadzony we wszystkich rodzajach szkół: podstawowych, dzisiaj jeszcze gimnazjalnych i licealnych. Celem tego konkursu jest podnoszenie wiedzy na temat przepisów ruchu drogowego, promowanie bezpiecznych zasad poruszania się w przestrzeni dróg publicznych. Rekomendujemy zwiększenie nacisku na problematykę osób starszych w ruchu drogowym. Już realizujemy w pięciu województwach akcję skierowaną do najbardziej zagrożonych wypadkowością osób powyżej 60. roku życia. SenioRowerowy Weekend to akcja dedykowana osobom w wieku 60 lat wzwyż. Dlaczego? Bo ze statystyk wynika, że właśnie seniorzy w bardzo dużej liczbie są uczestnikami i ofiarami wypadków drogowych. Dlatego temu segmentowi uczestników ruchu drogowego również dedykujemy działania, które mają uświadomić, przypomnieć, jaką rolę, jakie znaczenie ma przestrzeganie przepisów ruchu drogowego. Rekomendujemy opracowanie i wdrożenie systemu pomocy ofiarom wypadków drogowych. Jest w Polsce wiele instytucji, które taką pomocą się zajmują. Prowadzimy katalogowanie tych instytucji. Staramy się, aby ten katalog był ogólnie - i wszędzie - dostępny, aby był łatwo dostępny dla ofiar ruchu drogowego. Rekomendujemy powrót do dyskusji nad kwestią zmian prawnych w zakresie praw i obowiązków pieszych w ruchu drogowym. Przetoczyła się w poprzedniej kadencji debata na ten temat. Zagrożenie pieszych nie zmieniło się od tamtego czasu. Sejm ostatecznie nie rozstrzygnął propozycji składanych przez poprzedni rząd, co wcale nie oznacza, że dokładnie do tych propozycji będziemy wracali, ale problem bezpieczeństwa pieszych musi być przedmiotem debaty na każdym poziomie, nie tylko na poziomie instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo w ruchu drogowym, ale także na poziomie polskiego parlamentu i w każdej innej przestrzeni. Dedykujemy to i chcemy powrócić do debaty na ten temat. Przygotowujemy pewne propozycje - teraz nie będę mówił o szczegółach - które dotyczą szczególnie bezpieczeństwa pieszych na przejściach dla pieszych. (Poruszenie na sali) Proszę? Panie pośle, pamiętam doskonale, pan był przewodniczącym podkomisji nadzwyczajnej pracującej nad projektem ustawy, który był przedmiotem sporu. Byliśmy w sporze, panie pośle, pamiętam. Byliśmy w sporze nie tylko pomiędzy klubami, ale przede wszystkim pomiędzy tymi, którzy oceniali ówczesne propozycje negatywnie, którzy uznali, że należy pracować nad poprawą stanu bezpieczeństwa pieszych na przejściach, ale niekoniecznie droga, która była wówczas proponowana, znajdowała naszą akceptację. W dalszym ciągu proponujemy, rekomendujemy realizację programu likwidacji miejsc niebezpiecznych na drogach krajowych - naszym zdaniem to jest działanie niezbędne, które jest uwzględnione w części rekomendacji - oraz analizę kwestii nakładania kar za łamanie przepisów ruchu drogowego i ewentualne zmiany w tym zakresie. Szanowni państwo, obserwując sytuację rok do roku, można dostrzec, że zmienia się ilość różnorakich wykroczeń. Trzeba reagować, trzeba analizować powody tych wykroczeń i trzeba też dyscyplinować kierowców. Myślę, że gdyby użyć ewangelicznego sformułowania - nie wiem, czy właściwie zacytuję - kto bez winy, niech pierwszy rzuci kamieniem, to nie byłoby takich osób - tak jak tutaj jesteśmy na tej sali, i zwracam się do kierujących samochodami, pojazdami - które mają absolutnie czyste sumienie. Sam przyznaję się do tego, że przez kilkadziesiąt lat, odkąd prowadzę samochód osobowy, zdarzyło się niejednokrotnie, że byłem na bakier z przepisami ruchu drogowego. Wymienię tu chociażby telefon komórkowy, przekroczenie nakazanej prędkości. Błędy i wykroczenia, może niezbyt duże, dzięki Bogu, przytrafiają się każdemu z nas. Mówię do tych, którzy na co dzień są uczestnikami ruchu drogowego, bo nawet jako piesi skracamy często drogę przejścia przez jezdnię. A więc stale powinniśmy monitorować ilość takich zachowań i wpływać na to, moderować to chociażby poprzez kwestie konsekwencji. Oczywiście to nie jest droga dojścia, kary nie są drogą dojścia, tak jak mówię, jest to jeden z wielu elementów działań rekomendowanych przez Krajową Radę Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Przechodzę teraz do wniosków. Szanowni państwo, musimy zrobić wszystko, aby utrzymać spadkowy trend, który pojawił się w ostatnich latach w zakresie liczby wypadków drogowych i ofiar na polskich drogach. Oczywiście są i będą realizowane, oddawane do użytkowania nowoczesne drogi, nowoczesne autostrady, drogi ekspresowe, nowoczesne węzły komunikacyjne, które mają wpływ na ten trend spadkowy, ale musimy też podejmować inne, konkretne działania w oparciu o kierunki wyznaczone w strategii ˝Narodowy program bezpieczeństwa ruchu drogowego˝ 2013-2020. Szanowni państwo, prowadzenie działań systemowych i systematycznych w oparciu o najlepsze międzynarodowe praktyki oraz wprowadzanie działań i przyjmowanie celów w oparciu o fakty i najbardziej aktualną wiedzę krajową - jeszcze raz powtarzam: doświadczenia zagraniczne, wiedzę krajową i zagraniczną zdobywaną poprzez badania, które umożliwiają lepsze poznanie tego skomplikowanego zjawiska, jakim jest bezpieczeństwo w ruchu drogowym - to nasz cel. Ten cel będziemy realizowali w sposób, mam nadzieję, jak najbardziej skuteczny i efektywny. Bardzo proszę Wysoką Izbę o odniesienie się do przedłożonego raportu i - mam nadzieję - jego przyjęcie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)