Mówca: Sprawozdawca Zdzisław Gawlik
Data: 2026-05-13 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy, druk opatrzony nr. 2372. Przedmiotowy wniosek został rozpatrzony na posiedzeniu komisji w dniu 16 kwietnia 2026 r. Komisja w wyniku przeprowadzonej dyskusji, w której uczestniczyli nie tylko posłowie, członkowie komisji, ale także inni zainteresowani projektem uczestnicy, uznała istotność i potrzebę podjęcia działań legislacyjnych w dziedzinie możliwości udziału w postępowaniu pełnomocnika osoby niebędącej stroną postępowania. Komisja zatem w konsekwencji zwraca się z wnioskiem do Wysokiego Sejmu o uchwalenie projektu ustawy z druku nr 2372 bez poprawek. Przygotowana przez rząd nowelizacja, bo jest to projekt rządowy, ustaw Kodeks postępowania karnego i Kodeks karny skarbowy jest nie dość obszernym i nie dość chyba, jak się wydaje, skomplikowanym projektem, bo składa się z pięciu artykułów, przy czym jeden jest rozbudowany o dwa paragrafy, a ostatni, piąty, jest przepisem określającym chwilę wejścia w życie ustawy. Projektowana ustawa jest wynikiem zastrzeżeń i krytyki zwłaszcza kierowanej w stosunku do obowiązującego aktu prawnego ze strony rzecznika praw obywatelskich i Naczelnej Rady Adwokackiej pod adresem tych nowelizowanych przepisów, które umożliwiają dotąd prokuratorowi odmowę dopuszczenia w śledztwie pełnomocnika, np. adwokata, osoby niebędącej stroną postępowania. W razie wspomnianej odmowy prokuratora prawo dochodzenia udziału wspomnianego pełnomocnika podlega zaskarżeniu do prokuratora bezpośrednio przełożonego. Podmioty podnoszące zastrzeżenia co do takiego ukształtowania realizacji możliwości dopuszczenia do udziału w postępowaniu pełnomocnika niebędącego stroną przekonują o obawie sprzeczności takiego ukształtowania praw w przepisach art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie ze statystyk wynika, że na przestrzeni ostatnich 2 lat, w szczególności w okręgach regionalnych, prokuraturach regionalnych, z kwestionowanego przepisu korzystano od kilku do kilkunastu razy. Chyba największa liczba jest w prokuraturach regionu katowickiego, która sięgała 18, w sytuacji gdy w tym czasie w skali kraju wpływ spraw karnych do prokuratury przekraczał milion rocznie. Ale nawet przy tak niewielkim udziale i potencjalnej skali wątpliwości zasadne jest podjęcie przez rząd, a w konsekwencji przyjęcie przez Sejm, przedmiotowej noweli w celu wyeliminowania wątpliwości. Zatem wzgląd na zapewnienie konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu wymaga wprowadzenia do ustawy możliwości sądowej kontroli decyzji wydawanych przez prokuratora. Równocześnie przytoczona statystyka napływu spraw i decyzji podejmowanych przez prokuratora w oparciu o kwestionowany m.in. przez rzecznika praw obywatelskich i Naczelną Radę Adwokacką art. 87 § 3 Kodeksu postępowania karnego nie rodzi obawy, że zmienione zasady postępowania przewidziane procedowaną ustawą spowodują nadmierne obciążenie sądów ewentualnymi zażaleniami. Po przyjęciu zmian i po spełnieniu wszystkich przesłanek dla zakończenia biegu ścieżki legislacyjnej i uzyskaniu przez projekt statusu prawa obowiązującego zażalenie w przedmiocie odmowy przez prokuratora dopuszczenia pełnomocnika osoby niebędącej stroną postępowania będzie rozpoznawał sąd rejonowy odpowiedni dla miejsca prowadzenia postępowania. Projektowana zmiana zatem zmierza w kierunku wprowadzenia niezależnej kontroli decyzji prokuratora przez sąd. Projektowana ustawa rozstrzyga równocześnie kwestie postępowań zażaleniowych wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie przedmiotowej ustawy. W założeniu będą one toczyć się na podstawie przepisów dotychczasowych, o czym przesądza art. 3 projektowanego aktu prawnego. Natomiast czynności procesowe dokonane przed wejściem w życie ustawy będą skuteczne, jeżeli dokonano ich z zachowaniem przepisów dotychczasowych, o czym stanowi art. 4 projektowanego aktu prawnego. Projekt wychodzi spod zainteresowania właściwych organów instytucji Unii Europejskiej. Objęte projektem regulacje nie będą także miały wpływu na działalność mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców. Z tego powodu w imieniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach zwracam się do Wysokiego Sejmu o przyjęcie projektowanej ustawy bez zmian. Dziękuję bardzo. (Oklaski)