Mówca: Mirosław Pampuch
Data: 2017-10-11 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Pani Minister! W imieniu Klubu Poselskiego Nowoczesna mam przyjemność przedstawić stanowisko w sprawie prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1868. Nie ulega wątpliwości, że najważniejszym rzeczywistym problemem, z jakim się spotykamy, jest niska świadomość prawna społeczeństwa, ale niniejszy projekt nie zwraca odpowiedniej uwagi na element edukacji prawnej. W projekcie brak wyraźnego wskazania zajęć szkolnych jako formy obowiązkowej edukacji prawnej dla młodszej części społeczeństwa. Propozycja ustawowa zakłada wprowadzenie nowych usług, które będzie można uzyskać w stworzonej sieci punktów nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, w tym możliwości prowadzenia mediacji. Jednakże realizacja przeprowadzenia mediacji w punktach pomocy prawnej, po pierwsze, budzi wątpliwości z uwagi na niejasne relacje projektowanego zapisu z normami regulującymi to zagadnienie w Kodeksie postępowania cywilnego. Po drugie, żeby mediacja mogła być przeprowadzona profesjonalnie, postępowanie powinno odbywać się w przyjaznych warunkach i spokoju, czego część punktów pomocy prawnej może niestety nie gwarantować, chociażby z uwagi na fakt, że w ramach ustawy przewiduje się tylko 3% dotacji na pokrycie kosztów obsługi organizacyjno-technicznej zadania, jakim jest właśnie prowadzenie biura porad prawnych i obywatelskich. Natomiast specyfika takiego punktu mediacyjnego powinna polegać na tym, że to nie jest postępowanie na 15 minut, tylko wymaga spokoju i również odpowiedniego oprzyrządowania. Po trzecie, dostępność nieodpłatnej mediacji może być ograniczona z uwagi na fakt, że wymagany jest wpis na listy mediatorów stałych prowadzone przez sądy okręgowe. Należy zwrócić uwagę na wciąż niewielką liczbę mediatorów, których działalność skupiona jest często w większych ośrodkach miejskich, oraz niewielką liczbę adwokatów i radców prawnych w liczbie mediatorów wpisanych na listy prowadzone przez prezesów sądów okręgowych. Ponadto zachodzi duże prawdopodobieństwo, że w przypadku osób udzielających nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa prawnego niemal zawsze wystąpi warunek wyłączający możliwość sprawowania mediacji czy sprawowania funkcji mediatora. Jest mało prawdopodobne bowiem, że w przypadku kiedy osoba uda się do takiego punktu, nie będzie rozmawiała o sprawie, która będzie przedmiotem mediacji, a to będzie po prostu wykluczało z dalszej procedury. Ponadto procedowany projekt nie wprowadza ograniczenia w korzystaniu z nieodpłatnej pomocy prawnej do jednej pomocy w jednej sprawie i wyłącznie w sprawach osób uprawnionych, przez co może dochodzić do nadużyć polegających na tym, że ktoś chodzi od punktu do punktu w tej samej sprawie lub uprawniony zwraca się o pomoc w sprawie osoby nieuprawnionej. W ocenie Nowoczesnej za niezrozumiałe, a wręcz szkodliwe należy uznać tworzenie listy organizacji pozarządowych uprawnionych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, listy prowadzonej przez wojewodę. W naszej ocenie wystarczy konkurs, ta lista jest po prostu zbędna. Na aprobatę natomiast zasługuje wprowadzenie przepisów uniemożliwiających w postępowaniu sądowym odmowę wyznaczenia odpowiednio obrońcy lub pełnomocnika z urzędu z powodu skorzystania przez wnioskującego z nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Ale niestety projekt wprowadza również uprawnienia do pomocy prawnej w toku postępowania sądowego, co należy już do zakresu regulacji komplementarnej systemu pomocy prawnej w postępowaniach sądowych. Biorąc jednakże pod uwagę, że projekt znacząco rozszerza zakres osób uprawnionych do nieodpłatnej pomocy prawnej oraz rozszerza zakres przedmiotowy tejże pomocy, wprowadza również pomoc w postaci poradnictwa obywatelskiego, Klub Poselski Nowoczesna wnioskuje o skierowanie projektu ustawy do dalszych prac w komisji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)