Mówca: Wincenty Elsner
Data: 2012-12-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Prawie dokładnie dwa lata temu my entuzjaści nowoczesnego państwa zebraliśmy się w Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki. Spotkaliśmy się tam, by rozmawiać o wolnej gospodarce, o państwie liberalnym, o państwie świeckim. Niespełna rok później 40 posłów Ruchu Palikota zasiadło w ławach poselskich. Jaki to ma związek z dzisiejszą debatą? Ma. Bo wtedy po raz pierwszy pojawił się ten znaczek - ˝Stop obłudzie˝. Stop obłudzie w życiu politycznym. A dzisiejsza debata nad budżetem w wykonaniu posłów koalicji, w wykonaniu nieobecnego teraz ministra Rostowskiego to festiwal obłudy. A zaprezentowany budżet to budżet obłudy. Zresztą mówił pan, panie ministrze, o popieraniu innowacyjności. Likwidacja elektronicznych dowodów osobistych to jest ad hoc pierwszy taki przykład innowacyjności. Mówił pan o wykorzystywaniu pieniędzy unijnych. A ich tracenie, tak jak stracone 180 mln na ten projekt? Obłuda, fałszywe, nieszczere postępowanie podejmowane jedynie ze względu na zewnętrzne formy i korzyści. Ale wracam do budżetu. Zgodnie z projektem budżetu państwowa kasa ma uzyskać w przyszłym roku ponad 299 mld zł. Resort finansów założył, że w przyszłym roku z VAT uda mu się ściągnąć 126,4 mld zł, z akcyzy 64,5 mld zł, a z podatków dochodowych PIT i CIT w sumie ok. 72,6 mld zł. Mimo spowolnienia gospodarczego rząd nadal zamierza korzystać z dochodów spółek Skarbu Państwa. Wpływy z dywidend zaplanowano na kwotę 5,86 mld zł. To mniej niż w tym roku, kiedy zaplanowano 8,2 mld zł. Ale to już nieaktualne, te dane są nieaktualne, to obłuda nr 1. Być może z wyjątkiem wzrostu wpływów z kar, grzywien, mandatów i innych opłat. Ministerstwo Finansów spodziewa się pozyskać w ten sposób w przyszłym roku prawie 20 mld zł wobec 16,2 mld zł w tym roku. To może się uda. Wzrost PKB spowolnił do 1,4% rok do roku i pan minister jest zadowolony, że jeżeli będziemy liczyli kwartał do kwartału, to akurat jest lepiej, bo w poprzednim kwartale było 0,2%, a w tej chwili jest 0,4%. To nie do końca tak. Zaraz będę mówił o prognozach ekonomistów na przyszłe kwartały i na przyszły rok. Poza tym popyt krajowy odnotował spadek. Tu już nie mówimy o spadku dynamiki wzrostu. Odnotował spadek o 0,7% rok do roku. Tak wynika z danych GUS. Popyt krajowy w III kwartale 2012 r. też był niższy, nie spadek dynamiki wzrostu, był niższy o 0,7% niż rok wcześniej. Spożycie ogółem w 2012 r. wzrosło o 0,1%, w tym wzrost spożycia indywidualnego wyniósł 0,1%, a spożycia publicznego 0,2%, czyli praktycznie zero. Motorem ostatnich wzrostów, tej rzekomo zielonej wyspy były inwestycje. A co się dzieje w inwestycjach? Po raz pierwszy od II kwartału 2010 r. zanotowano spadek nakładów brutto na środki trwałe o 1,5% w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego. W II kwartale był to jeszcze wzrost o 1,3%, a przed rokiem 9%. Popatrzmy na dane z ostatnich miesięcy. We wrześniu wpływy z VAT spadły o 6,9%, a z CIT aż o 16,3%. Wpływy z VAT i CIT w październiku spadły o ok. 14%, a w październiku wpływy z akcyzy co prawda wzrosły nieco ponad 10%, ale we wrześniu spadały o 2,8%. I PIT - we wrześniu 6,9%, a w październiku już tylko 2,7%. Pytanie więc wobec tych powyższych danych powinno być inne. Nie dlaczego mamy tylko 1,4% wzrostu, ale czy jesteśmy nadal faktycznie powyżej zera? A nasi sąsiedzi? Strefa euro? Bank Barclays Capital obniżył prognozę PKB dla eurostrefy za 2013 r. do +0,1% z +0,3% i uznał nadchodzący rok za kolejny rok stagnacji. Tak więc to, na co bardzo liczymy, na co bardzo liczy minister Rostowski, czyli wzrost eksportu do strefy euro, nie za bardzo może się udać. Wiem, panie ministrze, że bardzo wsłuchuje się pan w to, co mówią eksperci. Zresztą nigdy nie przyznaje im pan racji, jeśli ich opinie odbiegają od pańskich, ale jednak zacytuję kilka wypowiedzi. Maja Goetting, główny ekonomista i strateg ds. Europy Środkowo-Wschodniej w KBC Securities, która razem z kierowanym przez siebie zespołem znalazła się na pierwszym miejscu w prestiżowym rankingu trafności prognoz makroekonomicznych dziennika ˝Parkiet˝ za ubiegły rok, pisze: Tempo wzrostu PKB w III kwartale to najgorszy odczyt PKB od II kwartału 2009 r. Największym rozczarowaniem okazała się skala spowolnienie konsumpcji prywatnej: tempo jej wzrostu w III kwartale było najniższe od 1995 r., od kiedy rozpoczęto publikację danych kwartalnych. To efekt trudnej sytuacji na rynku pracy - głębszego spadku płacy realnej w III kwartale niż w II kwartale i stagnacji zatrudnienia, w połączeniu z niższym poziomem oszczędności, które mogłyby wspierać wydatki, i pogłębieniem się ujemnej dynamiki kredytów bankowych. W nadchodzących kwartałach spodziewamy się pogłębienia spowolnienia gospodarczego - w IV kwartale prognozujemy wzrost PKB o ok. 1,0% rok to roku, a inwestycje prawdopodobnie odnotują głębszy spadek w sytuacji braku wsparcia ze strony inwestycji publicznych. Prof. Drozdowicz-Bieć z AGH twierdzi, że rząd nie doszacował bezrobocia: Sądzę, że 14,5% w przyszłym roku to byłby bardzo dobry wynik, jeśli nie będzie więcej. To z punktu widzenia realizacji budżetu może rodzić trudności, ponieważ oznacza wzrost wydatków na zasiłki i świadczenia społeczne. Jej zdaniem także inflacja jest niedoszacowana, z tym że akurat to z punktu widzenia budżetu może być korzystne, bo oznacza potencjalne wyższe wpływy do budżetu. Za całkiem nierealne uznaje wynoszące 0,3% założenia dotyczące zatrudnienia prof. Gomułka. Jego wątpliwości budzą też przyjęte wysokości wpływów podatkowych. Jest zdania, że zatrudnienie rośnie w przypadku, gdy PKB wynosi co najmniej 4%, więc przyjęcie wzrostu zatrudnienia przy wzroście PKB w przedziale 2-2,5% jest jego zdaniem pobożnym życzeniem rządu. Ekonomista uważa też, że rząd w projekcie podrasował wyniki dotyczące zatrudnienia i rynku pracy. Z tego, co wiemy - pisze - możliwość wzrostu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw jest minimalna. Duże firmy już szykują się do zwolnień. Nawet nie dlatego, że jest katastrofa w Polsce, tylko przygotowują się na trudniejsze czasy. Prof. Gomułka swoją opinię sformułował jakiś czas temu. Niestety dzisiaj już widzimy, że miał rację. Właśnie czytamy o zapowiedzi zwolnienia 1500 osób w Fiacie w Tychach. I ostatnie: projekcja Narodowego Banku Polskiego. Zdaniem Narodowego Banku Polskiego tempo wzrostu gospodarczego w Polsce ulegnie wyraźnemu obniżeniu do 1,5% w 2013 r. Nie powyżej 2%. Tak napisano w listopadowej projekcji Narodowego Banku Polskiego. Zakłada się, że w przyszłym roku wzrost w gospodarce niemieckiej utrzyma się na bardzo niskim poziomie, zbliżonym do 1% rok do roku, a więc na polepszenie wskaźników dotyczących eksportu na pewno nie ma co liczyć - tak twierdzi NBP. Wraz z pogorszeniem sytuacji na rynku pracy w horyzoncie projekcji można się spodziewać, że dalsze finansowanie konsumpcji kosztem spadku stopy oszczędności będzie ograniczone. Mimo rosnącego bezrobocia pieniądze na walkę z nim zostają zamrożone przez ministra finansów. W sumie będzie to już ponad 6 mld zł. Minister Rostowski nie ma możliwości wydania tych pieniędzy na inny cel, ale na papierze kwota ta obniży deficyt budżetowy. To nie koniec finansowych sztuczek. Zamrożony zostanie też Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. To kolejne 2,8 mld sztucznie obniżające deficyt, to środki, które powinny być przekazywane firmom popadającym w kłopoty. Może więc ostatni dzień dzisiaj na złożenie autopoprawki. Może rząd w świetle tych wyników gospodarczych, złych wyników, zdecyduje się jeszcze dzisiaj, bo jeszcze dzisiaj jest czas zgodnie z regulaminem Sejmu na złożenie autopoprawki do tego budżetu, bo później będziemy musieli go nowelizować. Stabilne podatki to obłuda numer dwa. Premier Tusk zapowiadał, że nie podniesie podatków. Ale to tylko półprawda, którą rząd Platformy karmi nas niezmiennie od 2007 r., bo aby podnosić podatki, nie trzeba z roku na rok zwiększać stopy obciążeń dochodów, ale wystarczy po prostu nie zmieniać skali podatkowej, nie zmieniać wysokości kwoty wolnej. Tak więc, po pierwsze, w 2013 r. po raz kolejny, pomimo stosunkowo wysokiej inflacji, nie zostaną zwaloryzowane progi podatkowe i nie zmieni się kwota wolna od podatku. To oznacza podwyżkę podatku PIT dla wszystkich podatników. Utrata ulgi internetowej to również podwyżka dla wielu podatników. Zapyta pan, panie ministrze: Co to za pieniądze 120 zł rocznie? Tak, dla bardzo wielu Polaków to były liczące się pieniądze i znaczne ograniczenie tej ulgi stanowi efektywne podniesienie podatków dla nich. Poza tym ograniczona została możliwość korzystania przez twórców i artystów z 50-procentowych kosztów uzyskania przychodów. To też dla tej grupy podatników podwyżka podatku. Popatrzmy na stawki podatkowe, 18% i 32% wprowadzone od 2009 r. Kwota wolna od podatku od 2009 r. wynosi niezmiennie 3091 zł. Co się zmieniło od tego czasu? Zsumowana inflacja między rokiem 2009 a 2013 wyniosła 17-18%. Średnie wynagrodzenie w 2009 r. wynosiło 3103 zł, a planowane w 2013 r. będzie wynosiło 3713 zł. To 20-procentowy wzrost. Ale o tyle wzrosły faktycznie podatki płacone przez podatników podatku PIT. Po drugie, od 1 stycznia wzrośnie VAT na szereg towarów i usług: na wyroby ludowe i artystyczne - z 8% do 23%, z 5% do 8% na gotowe posiłki, z 0% do 23% na usługi pocztowe niepowszechne i wiele, wiele innych. Po trzecie, wzrośnie akcyza, czyli wszyscy palacze będą płacili około 60 gr więcej za jedną paczkę. To są wszystko podwyżki podatków na przyszły rok. Zresztą wystarczy porównanie dwóch liczb - niespełna 253 mld wpływów z podatków w 2012 r. i prawie 267 zaplanowanych na 2013 r. To 13 mld więcej, czyli 5,1%. Tak więc, podsumowując, rząd Donalda Tuska podwyższa w roku 2013 podatki o 5%. Wskutek tych podwyżek przeciętny Polak odda państwu w 2013 r. prawie 7 tys. zł, a dwa lata wcześniej było to 6400, 10% mniej. Bezrobocie i poziom życia polskich rodzin - obłuda numer trzy. W uzasadnieniu projektu budżetu na 2013 r. minister Rostowski napisał, że ˝w dalszych latach nie ma już przestrzeni dla dodatkowego obniżenia stopy oszczędności˝. Narodowy Bank Polski opublikował w sierpniu analizę sytuacji gospodarstw domowych w I kwartale. Wynika z niej, że po raz pierwszy od roku 2000 stopa oszczędności gospodarstw domowych spadła poniżej zera, oszczędności spadły o 300 mln. Co więcej, w tym samym raporcie czytamy, że w ciągu ostatniego roku realne dochody polskich rodzin spadły niemal o 2%. Spadek stopy oszczędności nie był zaskoczeniem, trend spadkowy utrzymuje się od 2010 r. Do tego roku Polska utrzymywała się z oszczędnościami w średniej dla krajów OECD, na poziomie około 8%. Wysokie koszty utrzymania, rosnące koszty energii, podwyżki VAT, akcyzy - wszystko to spowodowało, że, tak jak pan mówi, panie ministrze, ˝nie ma przestrzeni dla dodatkowego obniżenia stopy oszczędności˝, bo doszliśmy do ściany. Niepokojące są założenia dotyczące sytuacji na rynku pracy. Wskaźnik bezrobocia na koniec 2013 r. ma wynieść aż 13%, co oznacza, że rząd godzi się na liczbę bezrobotnych znacząco przekraczającą 2 mln. O bezradności w walce z bezrobociem świadczy to, że od listopada 2007 r. bezrobocie bezustannie rośnie. Może to dzisiaj nawet trudne do pojęcia, ale 2008 roku średnio liczba bezrobotnych wynosiła raptem 1474 tys., niespełna 1,5 mln, w 2012 r. już było prawie 2 mln, a obecnie przekraczamy 2 mln. W 2013 r. przewiduje się poziom bezrobocia w wysokości 13%, z tym że bardzo wielu ekonomistów twierdzi, że jest to poziom absolutnie nierealny, że dojdziemy do 15%. Zresztą ostatnie zwolnienia w Tychach mogą sugerować, że tak właśnie będzie, że niestety tą ścieżką idziemy. Dług publiczny - obłuda numer cztery. Co prawda, już mówiłem o tym przy okazji nowelizacji ustawy o finansach publicznych i ustawy o podatku VAT, art. 216 ust. 5 konstytucji zabrania zadłużania się powyżej 3/5 PKB, powyżej 60%, ale jeżeli chodzi o sposób obliczania wartości rocznego produktu krajowego brutto oraz państwowego długu publicznego, to te zasady określa ustawa. I tu otwierają się możliwości różnego rodzaju manipulacji księgowych. Krajowy Fundusz Drogowy - przewodniczący Rosati poprawiał mnie - nie 44 mld zadłużenia, tylko 52 mld; Funduszu Rezerwy Demograficznej - 14 mld mniej, niż powinno być; ZUS - wirtualne konta ZUS w momencie zmniejszenia odprowadzanej składki z 7,3% do 2,3%. Jeszcze jedna możliwość pozostała, o której się mówi. To wcześniejsze przekazanie do ZUS oszczędności zgromadzonych w OFE przez osoby w wieku przedemerytalnym. Jeśli ZUS obligatoryjnie przejmowałby rachunki mężczyzn mających 60 lat i kobiet kończących 55 lat, można by metodą księgową w ten sposób uzyskać dodatkowe 20 mld, czyli 1,3-1,5 PKB. Ta zmiana ustawy o finansach publicznych i ustawy o VAT to zmiana na jeden rok, mówiłem o tym. W tym roku to się opłaca, ale pokazywałem na przykładzie lat 2009, 2008, że jeżeli będzie inny układ kursów, będziemy w przyszłym roku to zmieniali, tak żeby również było lepiej. Oszczędności - obłuda numer pięć. Gdzie szukane są oszczędności, panie ministrze? Polakom żyje się coraz trudniej. Rząd przewidział w przyszłym roku na pomoc społeczną o 39 mln mniej niż w tym roku. Przy tragicznej sytuacji służby zdrowia, coraz dłuższych kolejkach do lekarzy rząd zapisał w budżecie na ochronę zdrowia w 2013 r. tylko 0,6% więcej środków niż w roku bieżącym. To mniej niż wynosi tegoroczna inflacja. I jest graniczenie ulgi internetowej. Jako Ruch Palikota złożyliśmy w Sejmie pakiet ustaw dających w perspektywie czterech lat dodatkowe wpływy do budżetu rzędu 50 mld. Gdzie naszym zdaniem należy szukać pieniędzy? Nie u biednych, jak to robi rząd i minister Rostowski, ale u bogatych. (Dzwonek) Po pierwsze, proponujemy ustawę zapobiegającą transferowi kapitału...