Mówca: Andrzej Jaworski
Data: 2012-06-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Pani Rzecznik! W ciągu 10 minut bardzo trudno odnieść się do tak dobrego sprawozdania, tak wyczerpującego, które pani rzecznik i w komisji, i dzisiaj w Sejmie przedstawiła. Chciałbym podkreślić przede wszystkim wyjątkową staranność przygotowania materiałów, które dostaliśmy od pani profesor. W porównaniu z innymi dokumentami, które trafiają do posłów w komisjach, jest to bardzo dobry przykład, jak należy dokumenty przygotowywać i przedstawiać. Ale także chciałbym podkreślić wyjątkową otwartość i rzetelność wypowiedzi pani profesor, co także na tej trybunie sejmowej jest jednak rzadkością. Chcę powiedzieć, że jest dla mnie wielkim zaszczytem w imieniu klubu Prawo i Sprawiedliwość odnieść się do informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich w roku 2011 wraz z uwagami o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela (druk nr 385). Chciałbym przede wszystkim zwrócić uwagę na kilka najbardziej istotnych elementów, które pani rzecznik przedstawiła. Pierwszy, który jawi się od razu jako jeden z najważniejszych, to diagnoza dotycząca stanu legislacji i stanowienia prawa. Rzeczywiście jest to jeden z problemów centralnych, pani profesor bardzo szczegółowo to przedstawiła. Myślę, że wszyscy możemy się z tym zgodzić. Drugi problem to skargi. Liczba skarg, 50-56 tys., pokazuje, że nasi obywatele widzą potrzebę funkcjonowania rzecznika praw obywatelskich i wiedzą, że jest mało tych instytucji, gdzie mogą po pomoc się zwracać. Ta liczba pokazuje, że Wysoki Sejm też nad tym tematem powinien się zastanowić. Kolejny element, o którym pani mówiła, to częsta prośba o pomoc prawną. Dotyczy to też nas w naszych biurach poselskich, kolegów senatorów w biurach senackich, senatorskich. Ale także ubożenie społeczeństwa powoduje, że tak naprawdę bardzo wiele osób traktuje zarówno nas, posłów, jak i instytucję rzecznika praw obywatelskich jako miejsce, gdzie można otrzymać poradę prawną, i to bezpłatnie. To, co jest istotne, ważne - na co zwróciła uwagę pani profesor - to nadużywanie instytucji kasacji. Rzeczywiście skandalem jest to, że adwokaci potrafią brać po kilka tysięcy złotych od naszych obywateli tylko za to, że wmawiają im, iż zostanie przygotowana dobra skarga kasacyjna, która później, jak się okazuje, nie daje żadnej możliwości prawnej. To wyłudzanie przez nieuczciwych adwokatów opłat musi być napiętnowane, i dobrze, że pani rzecznik zwróciła na to uwagę. Niestety, ze sprawą tą związane jest także to, o czym pani mówiła: niezrozumienie znaczenia przedawnienia lub nawet treści dokumentów, które są przygotowywane przez różne instytucje i z którymi nasi obywatele, a także my sami mamy często duży kłopot. Dlatego bardzo chciałbym zwrócić uwagę na to, że projekt, który pani zainicjowała, dotyczący tzw. pisania po ludzku, jest tym, co należy podkreślać i do czego należy zachęcać wszystkie instytucje. Jeżeli bowiem to się przyjmie, bardzo ułatwi to życie naszym obywatelom. O randze rzecznika praw obywatelskich świadczy także liczba kierowanych skarg. Liczba 1 185 245 spraw, którą podawała pani na dzień posiedzenia komisji, i liczba zgłoszonych w tym roku do 31 maja 12 895 spraw pokazują tak naprawdę skalę problemów związanych z funkcjonowaniem prawa w naszym kraju. Pozytywnie należy ocenić reakcję rzecznika praw obywatelskich na skargi. Ważne jest, że zapowiedziała pani skierowanie skargi do Trybunału Konstytucyjnego dotyczącej refundacji leków. Jest to działanie rzecznika praw obywatelskich w momencie, kiedy domaga się tego opinia publiczna, kiedy nasi obywatele potrzebują dodatkowej pomocy. Niewątpliwie istotne jest, żeby tego typu skargi były kierowane w momencie dużego zapotrzebowania. Kolejna kwestia, która mnie osobiście bardzo mocno uderzyła w wystąpieniu pani rzecznik, dotyczy ustawy o państwowej kompensacie. Przykład, który pani podała, dotyczący 80-letniej staruszki ciężko pobitej przez nieznanych sprawców, która ośmieliła się zwrócić o kompensatę kosztów leczenia, a zafundowano jej 2-letnie postępowanie, a następnie obciążenie kosztami sądowymi najpierw w wysokości 2400 zł, a później, jak to pani powiedziała: po refleksji sądu, w wysokości 1200 zł, pokazuje, że wszyscy powinniśmy się wstydzić z tego powodu, iż nasi obywatele są traktowani w taki sposób przez organy stanowiące prawo, przez sądy. Bardzo ważne jest także wystąpienie pani rzecznik do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie billingów i podsłuchów. To jest problem, który dotyczy nas w szczególnym stopniu. To dzięki urzędnikom Komisji Europejskiej dowiedzieliśmy się, że Polacy są w tym przypadku najczęściej doświadczani przez wszelkiego rodzaju służby specjalne, jeżeli chodzi o występowanie o podsłuchy, sprawdzanie billingów. Jest to niechlubne w stosunku do naszych obywateli postępowanie instytucji, które powinny przestrzegać prawa i nie powinny prawa nadużywać. Będziemy bacznie śledzić, jak ta sprawa będzie dalej się rozwijać, dlatego że jest to problem, który powinien być w miarę szybko rozwiązany. Zajęła się pani także problemami zakładów karnych. Braki kadrowe, które pani przedstawiła i o których mówili także moi poprzednicy, są elementem ważnym, ale też chciałbym zwrócić uwagę na to, że w tych informacjach zabrakło kilku elementów, które być może powinny być w większym stopniu dostrzeżone przez pani instytucję, przede wszystkim informacji o problemie przedłużających się aresztowań bez prawomocnych wyroków sądu - na jednym z ostatnich posiedzeń komisji dostaliśmy informację, że w drastycznych przypadkach nawet do dwóch lat. Problemem związanym z naszym sądownictwem są na pewno kwestie związane z tym, że adwokaci mają bardzo często utrudniony dostęp do wglądu w akta sprawy w postaci niedopuszczania do tych akt ze względu na tzw. dobro śledztwa. Jest to temat, który też budzi duży niepokój. Ustawa antydyskryminacyjna to temat nowy, temat, o którym pani mówi, że nie ma na to środków. Ważne, że Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych będzie rozstrzygana. Chciałbym też zwrócić uwagę na dyskryminację, o której się nie mówi, a która też jest istotna, bo dotyczy całego szeregu naszych obywateli. Chodzi chociażby o dyskryminowanie polskich rybaków. Kary, które są nakładane przez nasze instytucje, po kilkaset tysięcy złotych, pokazują, że cała grupa społeczna, cała grupa zawodowa jest dyskryminowana. Co do liczby kontroli, którym są oni poddawani, to mamy 760 kutrów rybackich i w ciągu niecałych trzech lat ponad 10 tys. kontroli. W innych państwach europejskich liczba tych kontroli jest na minimalnym poziomie. W Danii, która ma najwięcej kutrów, przez ostatnie trzy lata były 54 kontrole. Ale mamy także specyficzną dyskryminację większości, o czym również chciałbym powiedzieć. Już w 2011 r. zaczął się problem Telewizji Trwam, Fundacji Lux Veritatis. I nie jest to problem tylko i wyłącznie w postaci nieprzyznania koncesji przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, ale jest to problem dotyczący milionów Polaków. Już wtedy zaczęły być do pani kierowane skargi, było łącznie 2,5 mln podpisów, były marsze w obronie, pokazujące z jednej strony, że nasze społeczeństwo potrafi się organizować, a z drugiej strony, że te protesty trafiają w pewną próżnię. I tak naprawdę nie ma możliwości, aby w miarę szybko i sensownie zakończyć ten temat. (Dzwonek) Mam nadzieję, że inicjatywa ze strony rzecznika praw obywatelskich będzie w tym roku znacznie większa. Jest jeszcze wiele innych ważnych aspektów, o których pani mówiła, które pani poruszała, ale ze względu na czas, który został nam, klubom dany, nie jestem w stanie się do nich odnieść. Chciałbym natomiast serdecznie podziękować za pracę, którą pani włożyła dla całego zespołu. Dziękuję.