Mówca: Pracy i Polityki Społecznej Władysław Kosiniak-Kamysz
Data: 2013-12-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Tak jest, dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przede wszystkim dziękuję za tę debatę, bo to są przyjemne chwile w polskim parlamencie. Naprawdę jednak jest to możliwe. Dziękuję za to, że wszystkie kluby parlamentarne poparły wniosek o skierowanie do dalszych prac legislacyjnych tej inicjatywy ustawodawczej. To też jest cenne, bo wskazuje, że problem dotyczący sytuacji osób na rynku pracy, funkcjonowania instytucji angażujących się w znajdywanie zatrudnienia, w powodowanie, że spotyka się osoba poszukująca pracownika i ten, który poszukuje pracy, ma szansę na dobre przepracowanie w parlamencie i że jest szansa na nadanie projektowi jeszcze lepszego kształtu. Na wstępie chciałbym zadeklarować dużą otwartość podczas prac komisji i podkomisji, jeśli chodzi o ostateczny kształt tego rozwiązania legislacyjnego. Myślę, że wiele ciekawych kwestii w tej debacie plenarnej poruszono, które warto wykorzystać i sprawić, że ta ustawa będzie jeszcze lepsza. Mam nadzieję, że pieniądze, temat ten przewijał się wielokrotnie w wypowiedziach państwa posłów, pozwolą na zrealizowanie w pełni tych zamierzeń, które mamy. Oczywiście urzędy pracy, państwowe służby zatrudnienia, wszystkie organizacje, które wspierają ten proces, samorządy, organizacje pozarządowe, ministerstwa, ci, którzy kreują, mają wpływ na to w jakimś stopniu ograniczony, bo mówiłem to na wstępie, wiele osób to podkreślało, że wzrost gospodarczy, rozwój polskiej gospodarki tworzą miejsca pracy. Oczywiście rozwiązania legislacyjne stwarzają warunki do wzrostu gospodarczego, do utrzymania i podnoszenia konkurencyjności, do tworzenia realiów gospodarczych przyjaznych przedsiębiorcy, czyli do zachęcania go do inwestowania, do otwierania horyzontów. W moim odczuciu to, co się wydarzyło w 2008 r., kryzys finansowy, który przełożył się na kryzys rynku pracy w całej Europie, skłania nas również do redefiniowania funkcji biznesu i tego aspektu społecznego w biznesie. Może tak bardzo nie było to wyartykułowane, ale podejście do ekonomii społecznej, podejście do tego czynnika społecznego, czyli czynnika pracownika, czyli podzielenia się zyskiem pracodawcy, biznesmena ze swoim pracownikiem, jest niezwykle ważne. To otwarcie się na ekonomię społeczną, będziemy chcieli niedługo przedstawić Wysokiej Izby ustawę o ekonomii społecznej, o przedsiębiorstwach społecznych wspierających, jest niezbędne. To jest moje odczucie, że nie da się w sposób zerojedynkowy powrócić do tego, co było przed kryzysem, przed 2008 r., ponieważ to może być wzrost bardzo krótkotrwały i chwilowy. Musi nastąpić wzmocnienie czynnika społecznego w polskiej gospodarce i w polskich przedsiębiorstwach. Mam nadzieję, że ta oferta też jest dużo szersza. Dobrze by było, gdyby niedługo marką Polski stała się ekonomia społeczna i podmioty ją reprezentujące. Oczywiście poruszamy się też w realiach finansowych i ta ustawa umożliwia obniżenie kosztów pracy. To jest realny sposób na wspieranie gospodarki: obniżenie kosztów pracy. Subsydiowanie zatrudnienia, podnoszenie kwalifikacji, dawanie szans na rozwój przedsiębiorczości, dotowanie tej przedsiębiorczości lub pożyczanie na tę przedsiębiorczość są elementami obniżania kosztów funkcjonowania przedsiębiorstw, rozwoju przedsiębiorczości i rozwoju gospodarczego państwa. To jest wkład, który możemy dać w tej ustawie. Nie ma dzisiaj możliwości radykalnego obniżania podatków, ale jest możliwość obniżania kosztów pracy przez subsydiowanie zatrudnienia, przez dofinansowywanie tego zatrudnienia. Jak te wydatki przedstawiały się w poszczególnych latach? Pewnie minister pracy, i to każdy, niezależnie od tego, kto będzie stał na tym miejscu, kto będzie ministrem pracy, zawsze będzie chciał więcej pieniędzy niż jest to proponowane w ustawach budżetowych. To też jest taka naturalna pozycja, w której życie nas ustawia, ministra pracy i polityki społecznej i z drugiej strony ministra finansów, i niezależnie od tego, jakie osoby sprawują te funkcje, jakie koalicje rządzą, tak to przeważnie jest, że te racje muszą się ścierać. Ale następuje wzrost wydatków: w 2005 r. było to 6,5 mld, w 2007 r. było to 5300 mln, w 2009 r. to już było 11 mld, w 2011 r. był spadek - 8700 mln, plan na 2013 r. to 10 800 mln i plan, który nas najbardziej interesuje, plan na przyszły rok, to 11 888 mln, czyli jest wzrost. Rozumiem, że najbardziej interesujące są wydatki na aktywne formy walki z bezrobociem. I tak w 2011 r. były to 3327 mln, plany na przyszły rok to 4958 mln, prawie 5 mld. Pewnie to jest nasz wspólny sukces i za to wszystkim dziękuję, wszystkim klubom parlamentarnym, bo wiele razy na tej sali podnosiliście państwo, wzmacnialiście ministra pracy w dyskusji z ministrem finansów w dochodzeniu do lepszego finansowania, bo ono jest dzisiaj niezwykle potrzebne. Ten wniosek o 0,5 mld nie został skonsumowany w taki sposób, w jaki sobie tego życzyłbym, ale udało się w ostatnich tygodniach wygospodarować, ściągnęliśmy od wojewodów niewykorzystane środki, znaleźliśmy jeszcze w ministerstwie i ok. 100 mln przekazano do powiatowych urzędów pracy na te ostatnie dwa miesiące, jest możliwość ich efektywnego wydatkowania. Pan poseł Szwed mówił o całościowych regulacjach dotyczących ofert pracy i zgłaszania. To prawda, to się zmieniało, były uwagi, że powinno to być całościowe rozwiązanie dotyczące zamieszczania ofert pracy przez instytucje publiczne. Dziękuję za sugestię, żeby potraktować to szerzej. Niedługo powinniśmy być gotowi z takim rozwiązaniem. Składka zdrowotna. To jest od wielu lat temat dyskusji i szuka się rozwiązania. Wydaje się, że jesteśmy dzisiaj bardzo blisko, bo jest porozumienie między Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej a Ministerstwem Zdrowia, a było o nie bardzo trudno. Nie wiem, czy to rozwiązanie spełni wszystkie oczekiwania. Pewnie nie jest idealne, ale może być przedstawione w projekcie ustawy o świadczeniach zdrowotnych, której gospodarzem jest minister zdrowia, i mam nadzieję, że to niedługo nastąpi. Celem tego w żaden sposób nie jest pozbawienie prawa do opieki zdrowotnej, ale wręcz wzmocnienie i utrzymanie tego prawa, zmniejszenie obciążeń biurokratycznych, które często są zmorą powiatowych urzędów pracy, bo te tysiące osób zatrudnionych w urzędach pracy oprócz podstawowego zadania, jakie wynika z roli tych jednostek, czyli pracy z osobami bezrobotnymi - i przedsiębiorcami, co chciałbym również podkreślić - mają niestety wiele obciążeń biurokratycznych i rejestracyjnych. To musi się zmienić, to już dzięki tej propozycji się zmienia, ale oczywiście ważne jest dostawienie tej kropki nad i - zmiana w składce zdrowotnej. Jeśli chodzi o agencje zatrudnienia i pilotaż, w Zachodniopomorskiem pilotażu nie ma. Mamy trzy województwa, dolnośląskie, podkarpackie i mazowieckie, i reakcje są dość pozytywne. Rady zatrudnienia - z jednej strony nazewnictwo, z drugiej strony skład, w tym wiele wniosków partnerów społecznych. Także Komisja Trójstronna miała tutaj swoje zdanie i partnerzy społeczni też wskazywali na to, że warto, żeby to było ciało, które najbardziej będzie reprezentować te organizacje. One dostają, myślę, że to dobrze, nadzór nad krajowym funduszem szkoleniowym, to wzmacnia pozycję partnerów społecznych, i o to chodzi. Te składki, z których skonstruowany jest Fundusz Pracy, pochodzą od pracodawców, którzy odprowadzają je za swoich pracowników - warto, żeby był ten wpływ. Ale jest też tutaj duża otwartość na sugestie dotyczące składu czy to powiatowych rad rynku pracy, czy organizacji na szczeblu centralnym. Byliśmy w kontakcie z izbami rolniczymi, bo takie pytanie padło, uwzględniamy ich wnioski, i z organizacjami pozarządowymi. Również jeśli chodzi o proces dochodzenia do wyłaniania kandydatów, co zgłaszały związki zawodowe, warto rozważyć to na etapie parlamentarnym. Jesteśmy gotowi do dobrej pracy nad tym, żeby wyszło satysfakcjonujące rozwiązanie. Tutaj celem nie było ani ograniczanie w żaden sposób, ani zmniejszanie składu tych rad, bo to są ciała społeczne, ciała dobrowolne, nikt za to pieniędzy nie bierze. Zupełnie chodziło o uszanowanie woli partnerów społecznych, ich sugestii. Rozumiem, że ta otwartość musi pozostać, jestem temu jak najbardziej przychylny. Z jedną wypowiedzią na pewno, to znaczy w sumie z całą wypowiedzią pana posła Szweda w wielu miejscach się zgadzam, a to zdanie na koniec, że skuteczna polityka rynku pracy musi kosztować, jest jak najbardziej trafne, to prawda. Mam nadzieję, że te zwiększone środki na to pozwolą. Było pytanie o bon na zasiedlenie i mieszkania pod wynajem. Jest właśnie przygotowywany projekt dotyczący tanich mieszkań pod wynajem, a bon na zasiedlenie, bon migracyjny ma służyć temu, żeby przede wszystkim wspomóc tę migrację, żeby łatwiej było podróżować po kraju, a nie wyjeżdżać za granicę - lepiej przenieść się z miasta czy ze wsi do innego regionu niż wyjeżdżać za pracą do innego państwa. Oczywiście warunki muszą być coraz bardziej atrakcyjne. Bon ma wspomóc i ma dać szansę na zagospodarowanie się w pierwszych miesiącach po przeprowadzce, na wynajęcie mieszkania, na ułożenie sobie najważniejszych spraw w tych pierwszych dwóch, trzech, czterech miesiącach funkcjonowania. Jeśli chodzi o to, o co pytał też pan poseł Tomaszewski, o Fundusz Pracy i program 50+, są lepsze i gorsze efekty. Jakbyśmy popatrzyli na wskaźnik aktywności zawodowej czy wskaźnik zatrudnienia osób powyżej 50. czy 55. roku życia, od czasu jego wejścia w życie wzrósł szczególnie wskaźnik aktywności zawodowej, z ok. 31% w III kwartale 2007 r. do ok. 39% w ostatnich kwartałach. Ale nie możemy na tym poprzestać. Na to zwracał również uwagę pan poseł Lassota, na tę oś czasu, która biegnie w życiu każdego z nas. W tych grupach, które są dzisiaj w szczególnej potrzebie, są również osoby młode, na pewno, bez dwóch zdań. To jest priorytet europejski. Wielkie konferencje, w Berlinie, w Paryżu ostatnio, organizowane najpierw przez kanclerz Merkel, potem przez prezydenta Hollande’a 2-3 tygodnie temu, wskazują kierunek dla Europy dotyczący pracy dla młodych. Nie możemy pozwolić sobie na utratę tego pokolenia. Frustracja i zniechęcenie, które rodzi brak pracy zaraz po studiach, są ogromne i one kosztują niewyobrażalne pieniądze, to są niewyobrażalne straty społeczne. Tego nie da się odrobić, to jest później do odrobienia nie przez lata, ale przez dekady. Frustracja, zniechęcenie i rozczarowanie są dużo większe niż nawet utrata pracy w czasie kariery zawodowej. Ale osoby starsze, które czasem w końcówce swojej kariery zawodowej tracą zatrudnienie, nie są w łatwej sytuacji. Cieszę się, że to zostało dostrzeżone, że jest takie wsparcie, subsydiowanie, czyli dopłacanie do zatrudnienia i utrzymania zatrudnienia osób dojrzałych, do podnoszenia ich kwalifikacji, bo to jest wciąż bolączka - brak kwalifikacji. 60% bezrobotnych ma takie kwalifikacje, które w żaden sposób nie odpowiadają oczekiwaniom pracodawców. ˝Aktywizacja i integracja˝, program, na który mocno liczymy, ma dotyczyć osób oddalonych od rynku pracy, czasem z niego wykluczonych. Były też różnego rodzaju pilotaże, np. w Nysie w województwie dolnośląskim, które pokazywały, że jeżeli osobom długotrwale bezrobotnym zaoferowano świadczenia aktywizacyjne, zaproponowano rodzaj wsparcia w poszukiwaniu zatrudnienia czy skierowanie na prace społeczne, nieużyteczne, czy roboty publiczne, to duża cześć z nich, chyba około, jeśli dobrze pamiętam, 44% od razu odmówiła podjęcia tej aktywności zawodowej, nie przyjęła tej oferty pracy. Chodzi o tych najdłużej bezrobotnych, najdłużej przebywających w rejestrze. Odpowiedzią na to jest przywracanie na rynek pracy. To też nie jest takie proste. Nie wystarczy dać ofertę pracy czy nawet ofertę jakiejś aktywności zawodowej. Tu trzeba też pracy psychologicznej, takiej przywracającej, motywującej do działania, bo jeżeli ktoś nie miał kontaktu z pracą przez kilka lat, to musi się tego na nowo nauczyć. Cieszę się, że z takim uznaniem w wielu wystąpieniach były akcentowane: efektywność, wynagradzanie za efektywność, podnoszenie tej efektywności i korzystanie z wzorców europejskich. To prawda, to jest kierunek, który powoduje, że mobilizujemy poszczególne powiatowe urzędy pracy do aktywności, ale wynagradzanie za efektywność musi się odbywać nie tylko w oparciu o efektywność zatrudnieniową. Ona jest bardzo ważna, ale bardzo ważna jest również efektywność kosztowa, czyli to, ile inwestujemy w uzyskanie oczekiwanego efektu. Będzie również brane pod uwagę w tych rozwiązaniach to, ile osób pracuje w bezpośrednim kontakcie z poszukującymi pracy, ile osób jest doradcami klienta, tymi pracownikami, którzy formułują indywidualne plany zatrudnienia, którzy prowadzą bezrobotnego i według naszej propozycji muszą szyć na miarę program jego zatrudnienia. Jeśli chodzi o pytanie dotyczące pracujących emerytów, to dokonały się dość znaczące zmiany. Dziś, żeby kontynuować czy pobierać świadczenie emerytalne w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego, osoba musi zrezygnować z zatrudnienia i dopiero wtedy wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia emerytalnego, uzyskać to świadczenie, a następnie może powrócić do zatrudnienia lub szukać innego. To są swobody konstytucyjne, które muszą być przestrzegane. Nie może być dyskryminacji w pracy ze względu na wiek. Dziękuję panu posłowi Zawadzkiemu za zwrócenie uwagi na art. 80 dotyczący druków ZUS ZLA. To jest ciekawy pomysł. Myślę, że będziemy go rozważać w komisji. Bardzo ważna sugestia pani poseł Kołodziej dotyczy rzemiosła polskiego. To jest wielka wartość czy to jest też wartość historyczna. Jeśli państwo pozwolicie, to dwa zdania o tym, ponieważ w mojej opinii, ale nie tylko w mojej, dzięki rzemiosłu polskiemu, dzięki polskim rzemieślnikom przeszliśmy czas PRL-u w sposób zupełnie inny niż inne kraje bloku wschodniego. Rzemiosło w Czechach nie utrzymało swojej pozycji. Chłopi polscy i rzemiosło polskie odegrało bardzo ważną rolę w przywiązaniu do własności, nie kolektywizacji tej własności, tylko przywiązaniu do własności i tworzeniu własnej marki. Szczególnie chodzi o polskich rzemieślników, którym trzeba oddać szacunek. To oni są dzisiaj potrzebni. To nie jest tak, że rzemiosło się wyczerpało. Kształcenie dualne zbiera takie laury w Niemczech i dzięki temu i w Niemczech, i w Austrii jest niskie bezrobocie, bo to nie tylko, to prawda, zmiany w urzędach pracy - to cała filozofia podejścia do szkolnictwa. Kiedy zaczyna się wchodzenie na rynek pracy? Czy w momencie ukończenia szkoły, czy w momencie jej wyboru? W mojej opinii w momencie wyboru, bo wtedy decydujemy, w jakim kierunku pójdziemy. Nie decydujmy, jakie kolokwium będziemy pisać, czy jaki egzamin będziemy zdawać, tylko decydujmy, jaką ścieżkę zawodową wybieramy. To jest to połączenie rynku pracy z kształceniem, ze szkolnictwem i wzmocnienie, a czasem odbudowanie szkolnictwa zawodowego. Dużą rolę odgrywają Ochotnicze Hufce Pracy, bo te ginące zawody tam akurat przetrwały. Jest mało szkół, które kształcą dekarzy. Tam to pozostało. To dobra sugestia i też podpowiem: zawód grawera. Myślę, że jest wiele takich zawodów, czy tradycyjnych, czy ginących, które należy utrzymać. Jest miejsce w Funduszu Pracy na wspieranie rzemiosła. Już dzisiaj będzie to kontynuowane, rozwijane w programie ˝Gwarancje dla młodych˝. Pierwszymi, którzy są gotowi do realizacji ˝Gwarancji dla młodych˝, są Ochotnicze Hufce Pracy. Będzie tam również komponent konkursowy otwarty dla partnerów społecznych, w którym będą oni mogli wziąć udział. Pan poseł Marek Matuszewski - nie ma pana posła, ale myślę, że przewodniczący Szwed przekaże. Zawsze mogę liczyć na pana posła Matuszewskiego, również na jego takie bardzo osobiste odniesienia. Jest to ujmujące. Nie zawodzi też, jeśli chodzi o odniesienia do mojej partii. Dzisiaj nawet pan marszałek Grzeszczak dostąpił połączenia z moją osobą i wyróżnienia w tym obszarze aktywności w Prezydium Sejmu. Ja ani klub Polskiego Stronnictwa Ludowego na pewno nie narzekamy na aktywność pana marszałka Grzeszczaka, ale myślę, że jest to dużo szersza opinia wykraczająca poza granice jakiegokolwiek klubu. Jeśli chodzi o staże, to są one jak najbardziej potrzebne, szczególnie dla osób młodych, szczególnie dla tych, którzy potrzebują zdobyć pierwsze doświadczenie w pracy, bo pracodawcy poszukują młodych, dobrze wykształconych, przygotowanych zawodowo pracowników, ale z doświadczeniem. Staż daje szanse na zdobycie praktyki, doświadczenia. Bardzo ważne jest to, żeby nie kończyło się na stażu, żeby była ta projekcja i możliwość utrzymania zatrudnienia. Jak już mówiłem w pierwszej części - odpowiadam teraz na pytanie pana posła Piotra Polaka - jak najbardziej było to konsultowane ze Związkiem Powiatów Polskich, wielokrotnie z jego zarządem, z przedstawicielami urzędów pracy w różnych miejscach w Polsce. Pan minister Męcina przemieszczał się z konwentu na konwent wojewódzkich i powiatowych urzędów pracy. Zarówno kwestie szczegółowe, jak i założenia były konsultowane. Jest oczywiście także pozytywna opinia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Jeśli chodzi o mikroprzedsiębiorców, o to, jak ich wspierać, to jest to premiowanie osób, które będą zatrudniać, które będą chciały brać dotacje na otwarcie działalności gospodarczej, a także pożyczki mające większy wymiar. A więc jeden i drugi instrument zostaje - to jest warte podkreślenia. Zostają też dotacje, one mają mniejszy wymiar niż pożyczki, które będą dużo większe. Oczywiście warto inwestować w instrumenty odnawialne, bo one też mają duże znaczenie. Pokazują to programy, na przykład ˝Pierwszy biznes - wsparcie w starcie˝, i to, co robimy w tym obszarze, otwierając się na studentów, wspierając nie tylko tych, którzy są zarejestrowani w urzędach pracy, ale także studentów ostatniego roku - żeby już w trakcie studiów mogli otworzyć własny biznes i uruchomić swoje miejsce pracy. Mam nadzieję, że gdy zmieni się zatrudnienie w urzędach pracy, zmieni się struktura tego zatrudnienia. To jest najważniejsze - żeby jak największa liczba osób pracowała bezpośrednio z klientem, żeby w tych działaniach bardziej dostrzegać klienta, jakim jest przedsiębiorca. Są dzisiaj urzędy pracy, które już to robią, ściągają przedsiębiorców. Tu jest bardzo ważna rola samorządu gminnego, powiatowego i wojewódzkiego - chodzi o to, żeby ściągać przedsiębiorców na swój teren. To jest ta odpowiedzialność również na poziomie regionalnym. Szanowni państwo, pan minister Męcina pewnie jeszcze w szczegółach uzupełni moją wypowiedź, bo od roku pracował bardzo intensywnie z całym zespołem ministerstwa, z departamentami i z ekspertami spoza ministerstwa nad tymi rozwiązaniami, więc warto, żeby w swojej wypowiedzi nie tylko podzielił się refleksjami, ale przede wszystkim udzielił odpowiedzi na szczegółowe pytania. Mam nadzieję, że ta zmiana, ja jestem o tym przekonany, przyczyni się do poprawy sytuacji na rynku pracy, poprawy sytuacji grup, które są w szczególnej sytuacji, zwłaszcza osób młodych, rodziców powracających po przerwie związanej z urodzeniem i wychowaniem dzieci, jak również osób dojrzałych. To otworzy nas też na współpracę z organizacjami pozarządowymi, z ośrodkami pomocy społecznej, jeszcze szerzej z samorządem, z prywatnymi agencjami, bo tutaj każde wsparcie jest potrzebne. Bardzo liczę na efekty pracy w komisji, gdyż, jak powiedziałem na wstępie, ta nowelizacja, ta ustawa, ta propozycja może być jeszcze lepsza i za wszystkie uwagi bardzo serdecznie dziękuję. (Oklaski)