Mówca: Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska
Data: 2013-08-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Sojuszu Lewicy Demokratycznej w sprawie nowelizacji Kodeksu postępowania karnego. Bardzo byśmy chcieli, żeby duża, a właściwie wielka nowelizacja Kodeksu postępowania karnego doprowadziła do pożądanych prawnie i społecznie zmian, bo chodzi przede wszystkim o to, żeby usprawnić i przyspieszyć postępowanie, stworzyć jak najlepsze warunki do wyjaśnienia prawdy materialnej, rozszerzyć możliwość stosowania trybów konsensualnych, nie pogarszając sytuacji oskarżonego. Ale czy tak się stanie, czas pokaże. Generalną ideą nowelizacji kryjącą się za wszystkimi proponowanymi zmianami przepisów jest zwiększenie kontradyktoryjności procesu karnego na etapie rozprawy sądowej. Ale konsekwencje tego założenia będą widoczne również na etapie postępowania przygotowawczego i odwoławczego. ˝Kontradyktoryjność˝ to słowo klucz, które pojawia się od początku prowadzenia prac nad nowelizacją. I wokół niego od początku narastały spory. Po pierwsze, rodzi się pytanie o interpretację klauzuli generalnej zawartej w art. 167 K.p.k., zgodnie z którą postępowanie dowodowe prowadzone będzie zasadniczo przez strony, zaś sąd będzie mógł dopuścić i przeprowadzić dowód z urzędu w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach. Nowe brzmienie wymienionego przepisu, choć generalnie akceptowane przez praktyków, budzi jednak pewne wątpliwości. Dla jednych rodzi obawę o możliwe nadużywanie klauzuli generalnej przez sądy w przeprowadzaniu dowodów z urzędu, dla innych wręcz przeciwnie, wymusi na sędziach konieczność przeprowadzania dowodów z urzędu, ponieważ nie ma gwarancji, że strony będą dość aktywne w prowadzeniu sporu przed sądem. W tym miejscu nie mogę się oprzeć przytoczeniu fragmentu uzasadnienia projektu rządowego, w którym padły takie słowa, cytuję: furtka (w postaci możliwości przeprowadzenia przez sąd dowodu z urzędu) uznana została po długich debatach za niezbędną, ponieważ na drodze legislacyjnej nie da się zadekretować pożądanego poziomu merytorycznego uczestników postępowania karnego ani oczekiwanego od nich zaangażowania w spór, który prowadzą przed sądem - koniec cytatu. No i tu pies pogrzebany, bo dziś nie wiemy, w jakim kierunku pójdzie praktyka. Może się okazać, że będziemy dziękować sędziom za ich aktywność, jeśli diametralnie nie poprawi się poziom przygotowania obrońców i prokuratorów, nie wszystkich oczywiście, ale tych, którzy przychodzą na dyżur na wokandę - w przypadku prokuratorów - lub uczą się sprawy w toku postępowania przed sądem. Na marginesie z przykrością stwierdzam to, iż sędziowie narzekają na poziom przygotowania zawodowego niektórych, podkreślam: niektórych, pełnomocników i obrońców występujących w procesach karnych. Sama zresztą zastanawiam się nad tym faktem, bo po prostu żyjemy w chyba coraz bardziej skomplikowanym świecie i ta specjalizacja jest nieunikniona, bo dziś naprawdę nie da się być specjalistą od wszystkiego. Tak więc te zmiany będą musiały na pewno postępować. Natomiast jeśli chodzi o wprowadzenie zmian w procedurze karnej, to będzie to wymagało pracy wszystkich. Najmniej zadowoleni z projektu są prokuratorzy, którzy obawiają się, że przy obecnym obciążeniu pracą, zwłaszcza w prokuraturach rejonowych, nie będą w stanie zagwarantować właściwej jakości oskarżenia przed sądem. Rozmawiałam z wieloma prokuratorami, którzy pracują w prokuraturach rejonowych. Wiedzę tę czerpię właśnie od nich, nawet nie z dyskusji, które prowadzono na posiedzeniach komisji czy od różnych specjalistów, którzy występowali na nich. Z ich punktu widzenia, czyli właśnie tych prokuratorów, o których mówię, reforma będzie niewątpliwie oznaczać wzmocnienie roli prokuratora przed sądem. Ale jednocześnie, o czym też już była mowa i co oczywiste, spowoduje to znacznie większą odpowiedzialność za wynik procesu. Poczucie tej zwielokrotnionej odpowiedzialności za losy oskarżonych, jak mniemam, powinno stać się też udziałem adwokatów i radców prawnych. Niestety, bardzo często spotykam się z opinią - nawet dzisiaj wiele osób taką ocenę formułowało - że nowelizacja pogorszy status oskarżonego. Praktyka będzie musiała odpowiedzieć na pytanie, co to znaczy: w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może dopuścić i przeprowadzić dowód z urzędu. Nie wiem też, czy projektowana ustawa ma szansę stać się panaceum na wszystkie bolączki naszego wymiaru sprawiedliwości, bo przecież nie zawsze zaleganie spraw jest winą, jak chcą niektórzy, leniwych sędziów. Często, zwłaszcza w dużych sądach, chodzi o brak sal do prowadzenia rozpraw. Są wydziały pierwszoinstancyjne, w których kilkunastu sędziów ma do dyspozycji kilka sal. Są też limity dotyczące liczby konwojowanych przez policję oskarżonych. One także ograniczają swobodę w wyznaczaniu rozpraw. Mam nadzieję, że jeśli zmiany wejdą w życie, furtka, o której wcześniej mówiłam, nie otworzy się zbyt szeroko, że każdy z uczestników procesu, krótko mówiąc, będzie odpowiadał za swój obszar, choć może jest to tylko myślenie życzeniowe. Dziś mamy problemy w zakresie składania wniosków dowodowych podczas późniejszych etapów postępowania, ciągłego uzupełnienia materiału dowodowego czy też kiepskiej jakości aktów oskarżenia. Wysoka Izbo! Zmiany, które wprowadza się w nowelizacji, są na pewno ważne, choć nie umiem odpowiedzieć na pytanie, czy okażą się skuteczne. Pojawia się mnóstwo szczegółowych pytań, które czasem ocierają się o kwestie świadomości i wiedzy prawnej naszego społeczeństwa. Jak na przykład będzie oceniane cofnięcie aktu oskarżenia do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej przy założeniu, że ponowne wniesienie aktu oskarżenia przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn jest niedopuszczalne? Już dziś - słyszałam o tym - istnieją obawy, że będą się mogły pojawiać przy, co tu dużo mówić, bardzo niskiej świadomości prawnej naszego społeczeństwa powierzchowne oceny w rodzaju: Ooo, ten człowiek na pewno ma coś za uszami, skoro sporządzono akt oskarżenia. Podobnie może być odbierane określenie: osoba, której winy nie udowodniono, skoro dziś posługujemy się określeniem: osoba niewinna. Czeka nas edukacja, którą czasem należy zacząć od przedstawicieli państwa. Nie chciałabym bowiem usłyszeć od żadnego z ministrów sformułowań: wyrok w zawiasach, monopol państwa na przemoc. Wysoka Izbo! Zdajemy sobie sprawę, jak trudnej materii dotyczy nowelizacja, jak dużo wzbudza emocji, jak ogromnej pracy będzie wymagało jej wdrożenie, więc na pewno nie będziemy jej przeciwni. Dziękuję bardzo. (Oklaski)