Mówca: Pracy i Polityki Społecznej Władysław Kosiniak-Kamysz
Data: 2013-12-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Stajemy dzisiaj przed dużym zadaniem, naszym wspólnym, przed przeprowadzeniem i wdrożeniem najpierw przez polski parlament, a później przez powiatowe urzędy pracy reformy urzędów pracy. Przeprowadzenie tych zmian, tej reformy nie jest łatwym zadaniem, bo wprowadzamy ją w dość trudnym okresie, gdy świat wciąż boryka się ze skutkami kryzysu gospodarczego. W urzędach pracy zarejestrowanych jest ponad 2 mln osób, a stopa bezrobocia rejestrowanego sięga 13%. Widać już jednak pierwsze przejawy ożywienia w gospodarce i na rynku pracy. Październik był kolejnym, ósmym z rzędu miesiącem spadku bezrobocia. Przez te 8 miesięcy liczba zarejestrowanych bezrobotnych spadła o ponad 260 tys. osób. Dla porównania w zeszłym roku było to 173 tys. osób. Ostatni spadek w październiku mieliśmy 5 lat temu, tyle że wtedy sytuacja na rynku pracy była dużo lepsza. Cieszy zwłaszcza to, że w październiku o niemal 1/5 wzrosła liczba osób bezrobotnych, które wyrejestrowały się z urzędów pracy po znalezieniu pracy. Jednocześnie znacząco spadła liczba firm zapowiadających zwolnienia grupowe. Przybywa za to ofert pracy, zwłaszcza z sektora prywatnego. Sytuacja na rynku pracy wciąż jednak jest trudna. To nas nie zniechęca, ale jeszcze bardziej motywuje do przeprowadzenia koniecznych reform. Moment wydaje się najlepszy z możliwych. Polska gospodarka ponownie nabiera rozpędu, o czym świadczy zanotowany w III kwartale tego roku wzrost PKB o blisko 2%. Prognozy ekonomistów wskazują, że IV kwartał i początek przyszłego roku mogą być jeszcze lepsze. Nie możemy sobie pozwolić na to, żeby taki moment na rynku pracy przespać. Przygotowana przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej ustawa reformująca urzędy pracy zakłada wprowadzenie zasady, że efektywność polityki rynku pracy jest jednym z kryteriów podziału środków Funduszu Pracy, a także zakłada wsparcie wynagrodzeń pracowników urzędu za osiągane wyniki, kierowane wyłącznie do tych, którzy bezpośrednio pracują z pracodawcami i bezrobotnymi. Bardzo ważny punkt to profilowanie pomocy dla osób bezrobotnych. Poza tym wprowadzenie nowych instrumentów wsparcia dla osób szukających pracy, otwarcie urzędów na współpracę z prywatnymi agencjami zatrudnienia, ośrodkami pomocy społecznej i organizacjami pozarządowymi oraz utworzenie Krajowego Funduszu Szkoleniowego. Jaki jest cel tych zmian? Przede wszystkim lepsza obsługa w urzędach pracy osób bezrobotnych i pracodawców. Dzięki zaproponowanej przez nas reformie urzędy przestaną się kojarzyć Polakom z pośredniakami, w których można przejrzeć wyłącznie oferty pracy. Staną się prawdziwymi centrami pracy na wzór np. brytyjskich job centers, w których profesjonalni pracownicy kojarzą osoby szukające pracy z pracodawcami, wykorzystując sprawdzone w Europie instrumenty i rozwiązania. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wsparcie dla osób poszukujących pracy musi być lepiej niż dotychczas dopasowane do ich potrzeb. Pomóc ma w tym profilowanie pomocy dla bezrobotnych. Każdej osobie zgłaszającej się do urzędu zostanie przydzielony jeden z trzech profili pomocy. Pierwszy profil będzie dla bezrobotnych aktywnych, którzy nie potrzebują specjalistycznej pomocy, a jedynie przedstawienia ofert pracy. Tylko w uzasadnionych przypadkach będą oni kierowani na szkolenia mające na celu podniesienie kwalifikacji. Do drugiego profilu pomocy przypisani zostaną bezrobotni wymagający wsparcia. Będą oni mogli korzystać ze wszystkich usług i instrumentów rynku pracy, jakie oferują urzędy pracy. W trzecim profilu znajdą się ci poszukujący pracy, którzy są oddaleni od rynku pracy, zarówno tacy, którzy są zagrożeni wykluczeniem społecznym, jak i tacy, którzy z własnego wyboru nie są zainteresowani podjęciem pracy lub uchylają się od pracy legalnej. Dla nich przeznaczony jest blok: integracja, którym zostanie objętych ok. 180 tys. osób, czyli 10% bezrobotnych. Będą oni mogli skorzystać również z bloku: aktywizacja, polegającego na przygotowaniu do lepszego radzenia sobie na rynku pracy i skierowaniu do wykonywania prac społecznie użytecznych. Bezrobotni z trzeciego profilu w razie potrzeby zostaną również objęci wsparciem prywatnych lub społecznych agencji zatrudnienia. Nie ograniczamy się wyłącznie do wprowadzania profilowania. Każda osoba zgłaszająca się do urzędu będzie od początku prowadzona przez tego samego doradcę klienta, z którym przygotuje indywidualny plan działania. W trakcie jego realizacji powiatowy urząd pracy będzie monitorować sytuację bezrobotnego i postępy w realizacji indywidualnego planu działania. Pozwoli to na bieżąco dostosować pomoc do zmieniających się potrzeb i możliwości bezrobotnego. Wprowadzenie stanowiska doradcy klienta ma jeszcze jedną zaletę: znacząco uprości strukturę urzędów pracy. Dotychczasowy podział na pośredników, doradców zawodowych czy liderów klubów pracy wprowadzał tylko niepotrzebny zamęt wśród osób szukających pracy. A możliwość współpracy urzędu pracy z organizacjami pozarządowymi w ramach programu ˝Aktywizacja i integracja˝ czy agencjami zatrudnienia poprawi dostępność i jakość usług. Zmiana w podejściu do osób szukających pracy byłaby niepełna, gdyby nie towarzyszyło jej wyposażenie urzędów w nowe instrumenty wspomagające powrót bezrobotnych na rynek pracy i wspierające pracodawców w tworzeniu nowych miejsc pracy. Szereg nowych instrumentów wsparcia przygotowaliśmy dla osób młodych. To chciałbym szczególnie podkreślić, ponieważ ta grupa wymaga dziś wielkiego wsparcia. To nie jest tylko przykład Polski. Jeśli chodzi o sytuację osób młodych i odpowiedź, jaką może dać państwo i polityka państwa w zakresie zatrudnienia, to jest to odpowiedzialność całej Europy, odpowiedzialność za młode pokolenie. Chcemy również wspierać rodziców, którzy chcą powrócić do pracy po okresie opieki nad dzieckiem, po okresie wychowywania. Tę grupę musimy traktować szczególnie. To też jest wsparcie - tak to projektujemy - i wkład w politykę rodzinną. Na tej sali wielokrotnie było podkreślane, że polityka demograficzna w podejściu do polskiej rodziny nie może ograniczać się do urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego czy wychowawczego, ale musi łączyć instrumenty rynku pracy. Ta ustawa daje na to ogromną szansę. Przygotowaliśmy całościowy pakiet dla młodych osób bezrobotnych. Zmieniamy definicję osoby młodej, która będzie obejmować wszystkich do 30. roku życia. To konieczna zmiana, bo młodzież uczy się coraz dłużej i później wchodzi na rynek pracy. Dzięki temu urzędy będą mogły pomóc większej grupie osób. Z 6 miesięcy do 4 miesięcy skróci się okres, w którym urzędy muszą przedstawić młodym bezrobotnym ofertę pracy, stażu lub podniesienia kwalifikacji. Polska wprowadza gwarancje dla młodych rekomendowane przez Komisję Europejską. W tym momencie jesteśmy jednym z trzech krajów, które są gotowe do wprowadzenia gwarancji dla młodzieży od nowego, 2014 r. Trwają teraz ostatnie prace i w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, i w Ministerstwie - teraz - Infrastruktury i Rozwoju. Mam nadzieję, że z takim dużym impetem wejdziemy w nowy rok z całościowym pakietem gwarancji dla młodych, realizowanych przez urzędy powiatowe i wojewódzkie, Ochotnicze Hufce Pracy, ale też organizacje pozarządowe. Wprowadzamy nowe instrumenty wsparcia z myślą o młodych. Grant na telepracę może otrzymać przedsiębiorca, który stworzy miejsce dla bezrobotnego rodzica lub bezrobotnego opiekującego się osobą zależną. Pracodawca dostanie na ten cel dofinansowanie w wysokości do 6-krotności minimalnego wynagrodzenia brutto. W zamian będzie musiał zatrudnić bezrobotnego na co najmniej 12 miesięcy na pełen etat lub przez 18 miesięcy na pół etatu. Świadczenie aktywizacyjne w wysokości połowy minimalnego wynagrodzenia pracodawca otrzyma przez 12 miesięcy, o ile zagwarantuje zatrudnienie bezrobotnego przez kolejne 6 miesięcy. Jeżeli gwarancja obejmie kolejne 9 miesięcy, to świadczenie będzie wypłacane przez 18 miesięcy w wysokości 1/3 minimalnego wynagrodzenia. Świadczenie jest również skierowane do przedsiębiorców, którzy zatrudnią na etacie bezrobotnego rodzica lub bezrobotnego opiekującego się osobą zależną. Pożyczka z Funduszu Pracy na start biznesu lub utworzenie stanowiska pracy to kolejny instrument nowo wprowadzany w tych rozwiązaniach. Będą się o nią mogli ubiegać poszukujący pracy absolwenci szkół i uczelni, z zastrzeżeniem, że od dnia ukończenia szkoły lub zdobycia tytułu zawodowego nie minęło więcej niż 48 miesięcy. Starać się o nią mogą również studenci ostatniego roku studiów i to jest, myślę, bardzo dobry kierunek, żeby zapobiegać, a nie leczyć skutki, żeby dawać szansę na rozwój własnego biznesu, na realizację własnych pomysłów, na samodzielność gospodarczą, na utworzenie własnego miejsca pracy już w trakcie studiów. To jest też realizacja idei społecznej odpowiedzialności uczelni wyższych. Pożyczka na start biznesu będzie mogła być udzielana na pokrycie całości kosztów przedsięwzięcia, jednak nie będzie mogła być wyższa niż dwudziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Pożyczka będzie oprocentowana na preferencyjnych warunkach, a okres jej spłaty to siedem lat, z możliwością skorzystania z 12-miesięcznego okresu karencji w spłacie. Osoby ubiegające się o pożyczkę mogą skorzystać ze szkolenia i doradztwa zarówno przed, jak i po jej udzieleniu. Kolejny instrument to pożyczka na utworzenie stanowiska pracy dla bezrobotnego. Będą mogli otrzymać ją przedsiębiorcy, niepubliczne szkoły i przedszkola, żłobki, kluby dziecięce oraz rolnicy. Jej wysokość to sześciokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Pożyczka będzie oprocentowana na zasadach preferencyjnych, a okres jej spłaty nie może przekraczać trzech lat. Następnym nowym instrumentem jest refundacja składek na ubezpieczenie społeczne. Tę refundację będą mogli otrzymać przedsiębiorcy, którzy zatrudnią osobę w wieku do 30. roku życia podejmującą pracę po raz pierwszy. Refundacja będzie przysługiwała przez sześć miesięcy w wysokości nie większej niż połowa pensji minimalnej miesięcznie. Pracodawcy, którzy skorzystają z tego instrumentu, będą musieli zatrudnić pracownika przez co najmniej sześć kolejnych miesięcy po zakończeniu refundacji. Na tym nie koniec nowych możliwości. Młodzi bezrobotni będą mogli skorzystać również ze specjalnych bonów: szkoleniowych, stażowych i zatrudnieniowych. Szczególną uwagę chciałbym zwrócić również na bon na zasiedlenie dla osób, które zdecydują się wyjechać za pracą do innego miasta oddalonego od dotychczasowego miejsca zamieszkania o co najmniej 80 km lub gdy czas przejazdu przekracza co najmniej trzy godziny dziennie. Mogą one liczyć na wsparcie w wysokości dwukrotności przeciętnego wynagrodzenia przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z podjęciem pracy w innym mieście. To jest wzmacnianie migracji wewnątrz kraju. Nam dzisiaj - i pewnie nad tym wszyscy bolejemy - dużo łatwiej jest wyjechać z jakiegokolwiek miejsca w Polsce do Londynu czy Dublina niż przemieszczać się w obrębie Polski. To jest też ważne, ponieważ nasz rynek pracy wciąż jest bardzo zróżnicowany terytorialnie. Istnieją w nim enklawy, w których stopa bezrobocia przekracza niemal trzykrotnie średnią dla kraju. Takie miejsca występują nawet w województwach z dużymi aglomeracjami, jak w mazowieckim. Wskaźnik bezrobocia w powiecie szydłowieckim przekracza 38%, podczas gdy w Warszawie jest to mniej niż 5%. Dlatego tak ważne jest zwiększenie mobilności pracowników i osób poszukujących pracy w ramach kraju. Jeśli mogą przenosić się do innego kraju, aby pracować - o tym właśnie mówiłem - to tym łatwiej powinno im być przenieść się lub dojeżdżać do pracy do innego miasta. Musimy jednak wspierać migrację wewnątrz kraju. Bony stażowe i bony na zatrudnienie mają też tę wartość, że wspomagają aktywność osoby poszukującej pracy. Taka osoba dostaje bon i sama szuka pracodawcy, który ją zatrudni lub przyjmie na staż, jeżeli będzie taka potrzeba, zrealizuje szkolenie. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Reforma ma otworzyć urzędy pracy na współpracę z agencjami zatrudnienia i organizacjami pozarządowymi, którym będą mogły zlecać część zadań związanych z pomocą osobom bezrobotnym. Wynagrodzenie agencji będzie zależało od tego, czy znajdzie pracę dla bezrobotnego i czy uda mu się ją utrzymać. Pilotażowo urzędy testują już pracę z prywatnymi agencjami w ramach projektu ˝Partnerstwo dla pracy˝ i wyniki pilotażu napawają optymizmem. Chcemy, aby urzędy jeszcze ściślej współpracowały z samorządami. Ma temu służyć program ˝Aktywizacja i integracja˝ realizowany wspólnie przez urzędy z ośrodkami pomocy społecznej lub organizacjami pozarządowymi. Na program będą się składać dwa bloki działań obejmujące aktywizację zawodową realizowaną w ramach prac społecznie użytecznych oraz integrację społeczną mającą na celu kształtowanie aktywnej postawy w życiu społecznym i zawodowym, realizowaną z wykorzystaniem takich form pomocy jak poradnictwo specjalistyczne, warsztaty trenerskie oraz grupy wsparcia. Dzięki temu bezrobotni dostaną kompleksową pomoc zwiększającą ich szanse na powrót do pracy. W tym miejscu chciałbym jeszcze powiedzieć o trójstronnych umowach szkoleniowych. To też jest temat, który wielokrotnie pojawiał się podczas debaty na przykład nad sytuacją osób młodych, którą przeprowadziliśmy kilka miesięcy temu: jak stworzyć szkolenia pod projektowane miejsca pracy, nie dla samego ich odbycia, co zawsze poszerza horyzonty, ale nie gwarantuje znalezienia pracy. Stąd propozycja trójstronnej umowy szkoleniowej zawieranej pomiędzy urzędem pracy a pracodawcą, który potrzebuje pracownika, oferuje jego zatrudnienie i daje gwarancję jego zatrudnienia, oraz instytucją szkolącą. A więc szkolenie pod projektowane miejsce pracy. To jest też, myślę, związane z wyciągniętymi przez nas wszystkich wnioskami z dotychczasowej perspektywy wydatkowania środków unijnych, ale również z doświadczeń poszczególnych urzędów pracy. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pomagając młodym, nie możemy zapominać o starszych pracownikach. Ich sytuacja wcale nie jest łatwiejsza, zwłaszcza po utracie pracy. Dla osób z dużym stażem na rynku pracy powstanie nowy krajowy fundusz szkoleniowy. Dzięki niemu pracownicy w wieku 45+ będą mogli podnosić swoje kwalifikacje, zdobywać niezbędne certyfikaty i finansować szkolenia. Krajowy fundusz szkoleniowy będzie przyznawał dofinansowanie na wniosek pracodawcy na podstawie umowy ze starostą. Firmy będą mogły liczyć na sfinansowanie do 80% kosztów szkoleń pracowników. W przypadku mikroprzedsiębiorstw fundusz pokryje całość kosztów. Nie może to być jednak więcej niż 300% średniego wynagrodzenia w danym roku na jednego pracownika. Jak ważne jest podnoszenie kwalifikacji zawodowych, pokazują statystyki urzędów pracy. Ponad połowa zarejestrowanych bezrobotnych nie ma średniego wykształcenia, co czwarta osoba nie ma doświadczenia zawodowego, a troje na dziesięcioro bezrobotnych nie ma kwalifikacji zawodowych. Podnoszenie kwalifikacji znacznie zwiększa szanse na znalezienie pracy, a także na jej utrzymanie, toteż mamy na celu zmiany w podejściu do kształcenia ustawicznego. Dziś pewnie nie ma już ani w Polsce, ani na świecie takiej szkoły, takiego uniwersytetu, które dają wiedzę i umiejętności na całe życie. Kształcenie ustawiczne jest jednym z elementów funkcjonowania na rynku pracy i musi stać się dość naturalne w przeciągu kariery zawodowej. Tu nasze dokonania jako Polski, jako Polaków, nie są imponujące, jesteśmy niestety w ogonie Europy. Liczba osób kształcących się ustawicznie jest dużo niższa niż wynosi średnia europejska, już nie mówię o krajach skandynawskich czy o krajach Beneluksu. Szczególnie dla osób młodych, wchodzących na rynek pracy, musi stać się naturalne, że gdy nadchodzi koniec kształcenia formalnego - na różnym poziomie - zaczyna się etap kształcenia ustawicznego, które trwa przez całe życie. Panie Marszałku! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Chcemy zmobilizować pracowników urzędów pracy do jeszcze lepszej pracy. Doceniamy ich ogromny wkład teraz, bo dzisiaj jest to wielka praca wykonywana w całej Polsce, w różnych miejscach, często w trudnych warunkach. Dobrze wiecie, jak Polska jest pod tym względem zróżnicowana. Zawsze dążenie do lepszego jest czymś dobrym, szukanie najlepszych rozwiązań i współpraca w ich osiąganiu powinny nam przyświecać nie tylko w reformowaniu urzędów pracy, ale we wszystkich wyzwaniach, przed którymi stajemy. Mam na to nadzieję. Chodzi o wspólną pracę, także tę, którą wykonaliśmy ze Związkiem Powiatów Polskich. Chciałbym tutaj bardzo podziękować wszystkim samorządowcom zaangażowanym w proces tworzenia tego projektu ustawy, bo odbyło się ono w dużym partnerstwie z powiatami, które są organami założycielskimi urzędów pracy. Współpraca była od samego początku - od etapu założeń, przez kolejne etapy powstawania projektu ustawy, aż do ostatniego spotkania w zeszłym tygodniu w ministerstwie pracy z całym Zarządem Związku Powiatów Polskich, który go opiniował, dawał jeszcze swoje pomysły i wskazywał możliwości rozwiązań. Dziękuję też tym wszystkim parlamentarzystom, którzy w swoich okręgach wyborczych organizują spotkania z dyrekcjami, z pracownikami powiatowych urzędów pracy, podczas których możemy konsultować się, tłumaczyć proponowane zmiany. Te spotkania powodują, że propozycja projektu ustawy wydaje się całościowa, opiera się na doświadczeniach najlepszych w Polsce urzędów pracy, najlepszych pracowników. Chcemy, żeby te dobre, te najlepsze osiągnięcia stały się po prostu standardem, dlatego proponujemy również uzależnienie wysokości dodatków do wynagrodzeń od osiąganych efektów. Premiowani będą pracownicy merytoryczni, doradcy klienta pracujący bezpośrednio z bezrobotnymi i pracodawcami, z tych urzędów, które pokażą najlepsze wyniki w znajdowaniu bezrobotnym pracy. Podział będzie następujący: 5% limitu środków z Funduszu Pracy na finansowanie wynagrodzeń dostaną wszystkie samorządy - to też jest warte podkreślenia, że według projekcji budżetowych 5% w przyszłym roku to więcej niż 7 w roku obecnym - pieniądze będą przekazywane co miesiąc, natomiast 2% limitu Funduszu Pracy zostanie przeznaczone na nagrody dla pracowników wyłącznie w tych powiatach, które spełniają warunki dotyczące efektywności zatrudnieniowej, kosztowej oraz wskaźnika udziału doradców klienta w ogólnej liczbie zatrudnionych bądź wskaźnika liczby bezrobotnych przypadających na jednego doradcę klienta. Ze środków niewykorzystanych w danym roku przez urzędy pracy będziemy mogli sfinansować nagrody specjalne za najlepsze wyniki, wypracowanie i wprowadzenie nowych inicjatyw. Efekty działania urzędów pracy będą porównywane w przeprowadzanej co roku i publikowanej analizie efektywności urzędów pracy. Będzie ona oczywiście uwzględniać różnice na regionalnych rynkach pracy. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ta propozycja - ten projekt ustawy, ta zmiana - nie może być i pewnie nie jest panaceum na wszystkie bolączki polskiego rynku pracy. Może jednak przyczynić się do tego, że więcej osób szybciej znajdzie pracę, i o to nam wszystkim chodzi. Jak wiele możemy zdziałać, pokazują przykłady naszych zachodnich sąsiadów. Niemcy przeprowadzili reformę urzędów pracy i dziś notują najniższą stopę bezrobocia, niewiele ponad 5%. To jest najniższa stopa bezrobocia od zjednoczenia kraju. Taki wynik podaje Europejski Urząd Statystyczny Eurostat. Dla porównania w Polsce według Eurostatu stopa bezrobocia wynosi w tym momencie 10%. Mało kto jednak pamięta, że jeszcze dekadę temu bezrobocie w Niemczech sięgało 12%. I to nie jest żaden cud. Niemcy sprawdzili, co nie działa, i zaczęli po kolei poprawiać niedoskonałości systemu. Pracownicy publicznych służb zatrudnienia zaczęli być rozliczani z efektów swojej pracy, a nie, jak dotychczas, z samego wykonania zadania. Miejsce urzędników zajęli profesjonalni doradcy zawodowi, których zarobki zależą od tego, jak skutecznie pomagają osobom szukającym pracy. Wprowadzono nowe instrumenty wsparcia dla bezrobotnych i otwarto urzędy na współpracę z prywatnymi agencjami zatrudnienia. Brzmi znajomo. To właśnie fundament reformy urzędów pracy, którą dzisiaj prezentujemy Wysokiej Izbie. Obecny poziom bezrobocia w Polsce jest nie do zaakceptowania. Nie stać nas na to, aby tyle osób pozostawało bez pracy. Odbija się to nie tylko na nich, ale na rozwoju całego kraju. Nie możemy sobie na to pozwolić. Zaproponowana przez nas reforma urzędów pracy jest odpowiedzią na wyzwania stojące przed polskim rynkiem pracy i daje szansę na poprawę sytuacji osób bezrobotnych, choć musimy pamiętać, że urzędy pracy nie stworzą nowych miejsc pracy, bo te powstają w realnej gospodarce. Ich działania, zintegrowane z działaniem agencji zatrudnienia, organizacji pozarządowych, ośrodków pomocy społecznej, partnerów społecznych, którzy mogą odgrywać większą rolę w realizowaniu i monitorowaniu polityki rynku pracy, muszą dać pozytywne rezultaty. To jest nasza wspólna odpowiedzialność. Dlatego w imieniu Rady Ministrów zwracam się do Wysokiej Izby z prośbą o przyjęcie przedstawionego projektu ustawy i przekazanie go do dalszych prac legislacyjnych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)