Mówca: Marek Ast
Data: 2023-01-11 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu wnioskodawców, posłów klubu Prawa i Sprawiedliwości, mam zaszczyt przedstawić projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw. Celem projektu jest wprowadzenie zmian w dwóch zasadniczych obszarach. Z jednej strony chodzi o zwiększenie dostępności lokali wyborczych, a tym samym zwiększenie też frekwencji wyborczej, tego nie ukrywamy. Drugi obszar zmian dotyczy transparentności, przejrzystości procesu wyborczego. I oczywiście jest jeszcze trzeci obszar zmian, które wiążą się z sugestiami Państwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego, związanych z finansowaniem partii politycznych, z wpłatami na fundusz wyborczy i z innymi zaproponowanymi właśnie przez Państwową Komisję Wyborczą czy sugerowanymi zmianami porządkującymi. Ale najistotniejsze to te, które, tak jak powiedziałem, wiążą się ze zwiększeniem dostępności lokalu wyborczego dla obywatela. Chcemy, żeby wybory były powszechne nie tylko z nazwy, z definicji, ale żeby były realnie wyborami powszechnymi. Diagnoza jest oczywista, bo przecież te dane statystyczne znamy wszyscy - jest olbrzymia dysproporcja, jeżeli chodzi o frekwencję wyborczą. W dużych miastach, w metropoliach frekwencja wyborcza sięga często 70%, a w małych ośrodkach, w małych gminach jest ona niezwykle niska, nawet na poziomie 40%. Czyli często po prostu w danym województwie pomiędzy stolicą województwa a małymi gminami wchodzącymi w skład województwa ta dysproporcja dochodzi nawet do 30%, jeżeli chodzi o frekwencję wyborczą. Eksperci jednoznacznie stwierdzają tę zależność pomiędzy odległością dla wyborcy... (Poseł Sławomir Nitras: Niech pan pokaże.) Panie pośle, ale proszę nie przerywać. To jest oczywiste i w trakcie prac nad ustawą w komisji pokażemy również tych ekspertów. Wczoraj chociażby o tym mówił pan prof. Flis w trakcie konsultacji. W tych konsultacjach też uczestniczył w jakiś sposób przedstawiciel waszego klubu, bo pan poseł Robert Kropiwnicki był na tym spotkaniu, słyszał. A więc bez wyzłośliwiania się, bo gołym okiem to widać i ta zależność jest oczywista - im dalej do lokalu wyborczego, tym niższa frekwencja wyborcza. Nie chcemy, aby wybory były wyłącznie dla wybranych, dla mieszkańców dużych miast i dla tych wyborców z mniejszych, którzy mają środki komunikacyjne, by do lokalu wyborczego dotrzeć. A poza tym jest też oczywiste, że wszystkim, całej klasie politycznej powinno zależeć na tym, aby doszlusować do tych państw demokratycznych Unii Europejskiej, w których frekwencja jest zdecydowanie wyższa niż w Polsce. U nas frekwencja czy to w wyborach samorządowych, czy to w wyborach parlamentarnych kształtuje się na poziomie 60%. Są państwa, gdzie osiąga ona nawet ponad 80%. A więc powinniśmy sobie stawiać cele ambitne. Demokracja polega na tym, że w wyborach może uczestniczyć ogół obywateli, a państwo zapewnia możliwość udziału w tym święcie demokracji, jakim są wybory. Dlatego też już od wielu miesięcy zapowiadaliśmy te zmiany. Dzisiaj mam tę satysfakcję, że mogę państwu zaproponować projekt tych zmian. Jest też drugi obszar zmian, który wiąże się z kwestią transparentności i przejrzystości procesu wyborczego. Odnosi się to chociażby właśnie do postulatów m.in. partii opozycyjnych, które już od wielu miesięcy zapowiadają, że wybory muszą być bardzo mocno kontrolowane. Chodzi o to, że będziecie państwo przyglądali się pracy komisji wyborczych. W związku z tym w tym projekcie dajemy instrumenty do tego, aby z jednej strony właśnie przedstawiciele komitetów wyborczych mieli zapewniony udział w komisjach wyborczych, a z drugiej strony aby też poprzez mężów zaufania, których role nieco zmieniamy, wzmacniamy, można było monitorować proces wyborczy. Jakie to są zmiany? Oczywiście nie będę omawiał wszystkich propozycji, które są zawarte w treści pisemnego uzasadnienia projektu, wymienię tylko te najważniejsze. Przede wszystkim jeżeli chodzi o kwestie dostępności do lokalu wyborczego, to jest zasadnicza zmiana. Chodzi o obniżenie progu liczby mieszkańców, od którego w danej miejscowości można utworzyć stały obwód do głosowania. Do tej pory ten próg wynosił 500 mieszkańców, górna granica - 4 tys. Proponujemy, aby już w miejscowościach liczących 200 mieszkańców, jeżeli jest możliwość techniczna... Musimy sobie zdawać sprawę z tego, że nie w każdej miejscowości liczącej minimum 200 mieszkańców będzie świetlica, będzie szkoła czy będzie lokal nadający się do tego, aby w nim zorganizować lokal wyborczy. Ale obniżamy tę granicę do 200 mieszkańców. Wedle naszych obliczeń powinno to spowodować wzrost liczby stałych obwodów i lokali wyborczych o ok. 6 tys. Wczoraj właśnie w trakcie konsultacji, o których wspominałem, inne dane statystyczne podawał prof. Flis, który stwierdził, że wzrost może być nawet o 10 tys. Natomiast jak w efekcie będzie, to się dopiero okaże. Ale liczymy... (Poseł Sławomir Nitras: Nawet nie wiecie, ile tych miejscowości jest.) Ale liczymy na 6 tys., circa o taką liczbę lokali wyborczych powinna wzrosnąć liczba obwodów. Z 27 tys. do 33 tys., czyli o ok. 20%. Często państwo powtarzacie, że ta zmiana to ukłon w stronę elektoratu Prawa i Sprawiedliwości. Mówicie, że wprowadzamy taką zmianę właśnie w roku wyborczym, aby umożliwić udział w wyborach wyborcom Prawa i Sprawiedliwości. Nie jest to prawda. I znowu: jest bardzo ciekawy wywód w tej sprawie prof. Flisa, który stwierdza wprost, że na tej zmianie korzystają wszystkie partie na polskiej scenie politycznej. Myśmy po prostu zakładali, że jest to zmiana kierowana nawet nie do partii politycznych, tylko przede wszystkim do wyborców. Odchodzimy, proszę państwa, od podziału komisji wyborczych... (Poseł Robert Kropiwnicki: Który sami wymyśliliście.) ...na przeprowadzające wybory i ustalające wyniki wyborów. Wracamy do rozwiązania, które obowiązywało wcześniej, czyli jedna komisja wyborcza. W zakresie transparentności, przejrzystości wyborów - wzmacniamy rolę męża zaufania. Mężowi zaufania, podobnie jak członkowi obwodowej komisji wyborczej, będzie przysługiwała dieta, z tym że w wysokości 50% diety członka obwodowej komisji wyborczej. Mąż zaufania będzie miał prawo do rejestrowania przebiegu prac w komisji. Komisja wyborcza będzie miała nałożony obowiązek ustalania wyników wyborów w pełnym składzie.Nie będzie możliwości tworzenia takich zespołów roboczych w lokalu wyborczym, gdzie po otwarciu urny te głosy mogłyby być liczone w podgrupach. Czyli każdy członek komisji wyborczej uczestniczy w procesie liczenia głosów, ma też możliwość zbadania każdej karty do głosowania. To są po prostu, proszę państwa, bezpieczniki, które będą służyły wszystkim komitetom wyborczym bez wyjątku, niezależnie od tego, czy będzie chodziło o komitet Koalicji Obywatelskiej czy Prawa i Sprawiedliwości, czy Polskiego Stronnictwa Ludowego. (Poseł Sławomir Nitras: Czy Solidarniej Polski.) Te zmiany, proszę państwa, mają z jednej strony zagwarantować oczywiście wzrost frekwencji wyborczej, liczymy na to, że znaczący wzrost frekwencji wyborczej. Mają proobywatelski i prodemokratyczny charakter. I jednocześnie wydaje się, że są to, o czym powiedziałem, zmiany, które zwiększają przejrzystość procesu wyborczego i wychodzą m.in. właśnie naprzeciw postulatom opozycji. Zmiany, które dotyczą ustaw o partiach politycznych, są też zmianami doprecyzowującymi, aktualizującymi stan faktyczny i zmierzają ku temu, aby ułatwić chociażby kwestie związane ze składaniem sprawozdań finansowych, tak aby nie dochodziło do nieprawidłowości, z którymi mieliśmy do czynienia, i w konsekwencji do nieprzyjmowania sprawozdań finansowych przez Państwową Komisję Wyborczą w wyniku popełnionych błędów. Jednym słowem, proszę państwa, wydaje się, że ten projekt nie powinien budzić kontrowersji. Liczymy na szerokie poparcie dla zaproponowanych rozwiązań i oczywiście w imieniu wnioskodawców zwracam się do Wysokiej Izby o to, aby ten projekt został przyjęty. Dziękuję. (Oklaski)