Mówca: Marek Krząkała
Data: 2017-10-26 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu wobec poselskiego projektu uchwały w sprawie uczczenia 95. rocznicy powstania Związku Polaków w Niemczech. Związek Polaków w Niemczech powstał w wyniku starań Polaków będących potomkami masowej migracji rozpoczętej po 1870 r. Wtedy to największe skupiska polskie utworzyły się w Nadrenii i Westfalii oraz Berlinie. Łącznie było to ponad 620 tys. osób. Również we wschodnich Niemczech - na mocy traktatu wersalskiego w 1918 r. przekazanych na rzecz Polski - mieszkał jeszcze ponad milion polskiej ludności autochtonicznej. Szerzej o tej kwestii pisze m.in. prof. Ruchniewicz w jednej ze swoich publikacji. Pierwsze lata rozwoju związku, zarejestrowanego w 1922 r., to intensywny okres działalności, w którym zakładano polskie szkoły, wydawano polską prasę, zakładano liczne towarzystwa kulturalne i społeczne, powstał m.in. Bank Słowiański. To czas, jak czytamy w projekcie uchwały, kiedy związek aktywnie angażował się w życie polityczne, oświatowe i gospodarcze, stając się pomostem łączącym oba narody. Warto przypomnieć, że do 1928 r. mniejszość polska miała dwóch reprezentantów w pruskim sejmie. Na kongresie Polaków w Niemczech w 1938 r. uchwalono prawdy Polaków w Niemczech, przywołane w przedmiotowym projekcie uchwały. Wybuch II wojny światowej doprowadził do rozwiązania polskich organizacji działających w Niemczech, w tym Związku Polaków w Niemczech. Wielu aktywnych działaczy zginęło, oddało życie za ojczyznę. Po wojnie wskutek przesunięcia granic w Polsce znalazła się główna część mniejszości polskiej, natomiast pozostałe skupiska Polaków ulegały stopniowemu rozproszeniu. Szacuje się, że w Niemczech Wschodnich i Zachodnich przebywało po wojnie, przynajmniej w pierwszych latach po wojnie, ok. 150 tys. Polaków. Środowiska te przystąpiły m.in. do reaktywacji Związku Polaków w Niemczech. Kolejne fale migracji w latach 70. i 80. sprawiły, że obecnie według różnych szacunków, według różnych źródeł możemy mówić o społeczności polskiego pochodzenia rzędu 1,2-1,8 mln. Podpisany w czerwcu 1991 r. traktat o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy precyzuje w art. 20-22 prawa mniejszości niemieckiej w Polsce i skupisk polonijnych w Niemczech. W 2010 r. zainicjowano polsko-niemieckie obrady okrągłego stołu jako płaszczyzny dialogu, której celem jest pełne zrealizowanie postanowień traktatu dobrosąsiedzkiego. Ostatnie spotkanie odbyło się w lutym 2015 r. i było poświęcone sytuacji Polonii i Polaków w Niemczech oraz mniejszości niemieckiej w Polsce. W tamtym okresie pozytywna ocena dotychczasowych rezultatów okrągłego stołu znalazła wyraz we wspólnym oświadczeniu. Wtedy to obie delegacje rządowe i strony społeczne zgodziły się na kontynuowanie prac nad tematami, w których postępy są mniej zaawansowane. Dotyczyły one po stronie polonijnej m.in. wdrażania strategii nauczania języka polskiego jako ojczystego w Niemczech czy przygotowania do remontu Domu Polskiego w Bochum jako docelowej siedziby Centrum Dokumentacji Kultury i Historii Polaków w Niemczech. Dzisiaj należy ubolewać nad tym, że rząd, świadomie lub nie, rezygnuje z takiego instrumentu, jakim jest okrągły stół. Jeżeli chce uzyskać równe respektowanie praw po obydwu stronach, to powinien usiąść z powrotem do rozmów i zdynamizować działania na rzecz Polonii. Szkoda, że obecny rząd nie może pochwalić się tak naprawdę żadnymi osiągnięciami na rzecz poprawy sytuacji Polonii w Niemczech czy uzyskania statusu mniejszości. Dlatego liczymy, że stanowisko Sejmu i ta przedmiotowa uchwała zmobilizują rząd do działania, by dalej realizować zobowiązania, bo tylko w ten sposób również Związek Polaków w Niemczech będzie mógł kontynuować swoją działalność, pozostając w dalszym ciągu pomostem porozumienia i współpracy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)