Mówca: Stanisław Szwed
Data: 2014-06-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu wnioskodawców przedstawić projekt ustawy o statusie Weterana Opozycji Antykomunistycznej i Korpusie Weterana Opozycji Antykomunistycznej wobec dyktatury komunistycznej PRL w latach 1956-1989 oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Na początku chciałbym bardzo serdecznie pozdrowić przedstawicieli stowarzyszeń, którzy są dzisiaj na galerii. Serdecznie pozdrawiam i cieszę się, że panie są również dzisiaj z nami przy czytaniu tego projektu. Nie ma wolności bez ˝Solidarności˝ - to hasło było wielokrotnie powtarzane podczas obchodów 25. rocznicy wyborów z 4 czerwca 1989 r., częściowo wolnych wyborów, w których naród jednoznacznie odrzucił w Polsce komunizm. Wtedy był to jeden z najpiękniejszy dni w historii Polski. Niestety dzisiaj dla wielu ludzi ˝Solidarności˝, działaczy opozycji, ludzi pracy był to smutny dzień. Oficjalne obchody bez udziału przedstawicieli NSZZ ˝Solidarność˝, bez wielu działaczy opozycji antykomunistycznej były policzkiem rządzących wobec tych wszystkich, dzięki którym możemy cieszyć się dzisiaj wolnością i przemawiać w polskim parlamencie. Dla wielu z nich jeszcze jedna smutna refleksja, iż w wolnej Polsce wielu z nich nie ma środków do życia, żyje w biedzie, nie ma emerytury i w żaden sposób nie zostało uhonorowanych za walkę o odzyskanie niepodległości przez naszą ojczyznę. Dlatego dzisiaj przedstawiam Wysokiej Izbie projekt ustawy, który ma przynajmniej częściowo zmienić i poprawić sytuację osób represjonowanych z powodów politycznych w latach 1956-1989, dzięki którym dzisiaj cieszymy się wolnością. Oczywiście jest kilka ustaw, które częściowo zajmują się tą problematyką. Również Senat w tym roku przyjął stosowną ustawę o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, a Sejm kilka tygodni temu skierował ją do dalszych prac, dostrzegając potrzebę zmian. Inspiracją powstania projektu tej ustawy był obywatelski projekt ustawy o statusie weterana opozycji antykomunistycznej, przygotowany przez tzw. grupę roboczą, reprezentowaną przez działaczy opozycji związanych z ˝Solidarnością˝, przez panów Andrzeja Rozpłochowskiego z Katowic, Andrzeja Sobieraja z Radomia i Janusza Olewińskiego z Siedlec, projekt poparty przez Ogólnopolską Federację Stowarzyszeń Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym, zrzeszającą kilkanaście organizacji, które od lat walczą o godne uhonorowanie weteranów opozycji antykomunistycznej z czasów PRL. Mam przy sobie oświadczenie wielu organizacji, które poparły ten projekt, wymienię tylko kilka z nich: Ogólnopolskie Stowarzyszenie Internowanych i Represjonowanych, Stowarzyszenie Osób Represjonowanych w PRL ˝Przymierze˝ w Bydgoszczy, Stowarzyszenie Represjonowanych w Stanie Wojennym Regionu Świętokrzyskiego, Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Represjonowanych w Stanie Wojennym z Częstochowy, Towarzystwo Patriotyczne z Radomia, są również organizacje z Mazowsza - Stowarzyszenie Walczących o Niepodległość 1956-1989 z siedzibą w Warszawie, Stowarzyszenie ˝Godność˝ z Gdańska, Stowarzyszenie Wolnego Słowa czy Stowarzyszenie ˝Pamięć Jastrzębska˝. To są te organizacje, które wsparły obywatelski projekt ustawy. Na bazie tego projektu przygotowaliśmy projekt, który państwu przedstawiamy. Wypełniając art. 19 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakładający na państwo obowiązek otoczenia specjalną opieką i troską tych osób, które aktywnie uczestniczyły w walce o niepodległość Polski, Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość składa projekt ustawy o statusie Weterana Opozycji Antykomunistycznej i Korpusie Weterana Opozycji Antykomunistycznej wobec dyktatury komunistycznej PRL w latach 1956-1989 oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Projekt ten jest wyrazem uznania dla pokolenia działaczy opozycji antykomunistycznej, których działaniom Polska zawdzięcza dzisiaj niepodległość. Konstytucja gwarantuje wyjątkowe i specjalne traktowanie osób, które przyczyniły się do odzyskania wolności i niepodległości Polski. Stanowi o obowiązku państwa względem osób, które uczestniczyły w walce, a więc w działaniach łączących się z użyciem siły, choćby tylko przez jedną ze stron. Celem projektowanej ustawy jest więc zapewnienie działaczom opozycji antykomunistycznej godziwych warunków życia i należnego im szacunku. W ciągu 20 lat od odzyskania przez Polskę niepodległości Sejm podejmował kilkakrotnie działania zmierzające do oddania należnej czci bohaterom walk o lepszą Polskę. Niniejszy projekt ustawy jest wypełnieniem złożonych wcześniej deklaracji. Projekt zakłada przyznanie specjalnych uprawnień działaczom opozycji antykomunistycznej przez nadanie im statusu weterana opozycji antykomunistycznej. By uzyskać ten status, trzeba będzie spełniać następujące warunki: w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. przez co najmniej sześć miesięcy, po pierwsze, być członkiem nielegalnej organizacji, której cele zmierzały do odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności lub respektowania praw człowieka i praw pracowniczych lub, po drugie, prowadzić w sposób zorganizowany, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka i praw pracowniczych. Status weterana otrzyma również osoba represjonowana z powodów politycznych, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r.: przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terenie Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo na okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie na łączny okres powyżej 30 dni za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka i praw pracowniczych, lub przebywała w ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu o stanie wojennym za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka i praw pracowniczych; lub pełniła służbę wojskową, do której odbycia została obowiązana pod pozorem wykonania ciążącego na niej obowiązku obrony, w szczególności w wojskowym obozie specjalnym, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka; brała udział w zbiorowym wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka i praw pracowniczych i w związku z tym: na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwanych dalej organami bezpieczeństwa państwa, poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż siedem dni, była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa, a wobec niej podjęto bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, została z nią bezprawnie rozwiązana umowa o pracę, została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły lub była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli przez okres dłuższy niż jeden rok lub była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka. W wyjątkowych wypadkach status weterana może uzyskać osoba pracująca w strukturach i formacjach aparatu władzy PRL, która w latach 1956-1989 przez okres co najmniej 12 miesięcy prowadziła możliwą do udowodnienia współpracę z organizacjami i środowiskami opozycyjnymi wobec dyktatury PRL w kraju lub za granicą, w szczególności poprzez przekazywanie informacji istotnych z punktu widzenia funkcjonowania organizacji i środowisk opozycyjnych, lub która prowadziła samodzielną i ukrytą, ale możliwą do udowodnienia i poświadczenia działalność na rzecz dobra narodu i niepodległego bytu państwa polskiego z narażeniem na represję. Również w ramach wyjątku status weterana mogą otrzymać osoby, które nigdy nie zostały internowane lub uwięzione, ale w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. w ramach działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka i praw pracowniczych, nie działając na szkodę środowiska opozycyjnego i niepodległego bytu państwa polskiego, spełniając wymogi art. 2 ustawy, przez co najmniej 6 miesięcy działały w podziemnej drukarni, prowadziły ją lub należały do zespołów redakcyjnych tych wydawnictw. Członkowie posiadający status weterana opozycji antykomunistycznej tworzą korpus weterana opozycji antykomunistycznej. Instytucją odpowiedzialną za przyznawanie statusu weterana będzie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Jego dzisiejsze kompetencje odpowiadają tym, które są potrzebne do funkcjonowania proponowanej ustawy, stąd też wnioskodawcy uznali, że nie należy powoływać nowego bytu prawnego. Istotnym elementem weryfikacji potrzebnej do przyznania statusu weterana będzie wniosek prezesa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o informację o treści posiadanych przez instytut dokumentów dotyczących wnioskodawcy, w szczególności czy z treści tych dokumentów nie wynika, że wnioskodawca był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa określonych w art. 5 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, albo czy w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Rozwiązanie to w świetle specyfiki walki o niepodległość w latach 1956-1989 jest szczególnie istotne, gdyż pozwoli na uniknięcie kuriozalnej sytuacji, że prześladowca może uzyskać identyczne przywileje jak prześladowany. Podobnym celom służy możliwość weryfikacji wniosku przez funkcjonujące stowarzyszenia zrzeszające działaczy opozycji antykomunistycznej. Projekt ustawy przyznaje weteranom opozycji antykomunistycznej następujące ulgi, świadczenia i przywileje: Po pierwsze, pierwszeństwo do środowiskowej opieki socjalnej w miejscu zamieszkania w uzyskaniu miejsc w domach pomocy społecznej. Po drugie, doraźną lub okresową pomoc pieniężną przyznaną na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa, opłacanie pomocy pielęgnacyjnej lub kosztów zakupu innego sprzętu pomocniczego, który ułatwia pracę i życie. Po trzecie, comiesięczną rentę weterana w wysokości najniższej emerytury ogłaszanej przez prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w kwocie obowiązującej w dniu złożenia wniosku, po spełnieniu kryterium dochodowego. Renta ta będzie wypłacana przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Po czwarte, weteranom - emerytom, rencistom i inwalidom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne przyznaje ulgę w wysokości 51% w komunikacji krajowej przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego: w 1 i 2 klasie pociągów osobowych i pospiesznych, i autobusowego: w komunikacji zwykłej i przyspieszonej - na podstawie biletów jednorazowych, w 2 klasie pociągów innych niż osobowe i pospieszne - na podstawie biletów jednorazowych. Projekt ustawy wprowadza również zmianę w ustawie o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1983. Jego głównym celem jest dodanie do kręgu osób uprawnionych do zadośćuczynienia osób, które były uczestnikami tzw. indywidualnych wystąpień wolnościowych. Rozwiązanie takie znajduje się już w poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz o zmianie ustawy o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1983, druk nr 667. Nad projektem od marca 2013 r. trwają prace w podkomisji nadzwyczajnej. Wnioskodawcy niniejszego projektu uznali, że warto powtórzyć wspomniany zapis, by przyspieszyć tempo prac nad zmianą. Zapis został jednak zmodyfikowany, by lepiej odzwierciedlał intencje wnioskodawcy. Projekt wywołuje pozytywne skutki społeczne, gdyż czyni zadość społecznej sprawiedliwości. Skutki finansowe niniejszego projektu można oszacować na kwotę 240 mln zł rocznie. Z roku na rok ubywa osób pobierających świadczenia kombatanckie. Według wyliczeń stowarzyszeń kombatanckich co roku ubywa około 13 tys. kombatantów i można założyć, że trend ten będzie się nasilał. Przyznanie zatem uprawnień weteranom powinno być dość neutralne budżetowo i rozłożone w czasie. Uprawnienia emerytalne będą realizowane stopniowo wraz z przechodzeniem kolejnych roczników opozycjonistów na emeryturę. Przyjmując, że jeśli chodzi o koszty, będzie to w odniesieniu do jednego weterana 1000 zł - renta weterana, uprawnienia komunikacyjne, pomoc pieniężna, i zakładając, że będą one dotyczyły ok. 20 tys. osób, to koszty tego projektu ustawy można oszacować na wspomnianą wyżej kwotę 240 mln zł. Projekt ustawy nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zwracam się do Wysokiej Izby o poparcie tego projektu. Mam nadzieję, że trafi on do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny i będzie rozpatrywany wspólnie z projektem senackim, który został już skierowany do specjalnie powołanej podkomisji. Zakończę preambułą tego projektu ustawy: Rzeczpospolita Polska uznaje szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności osobistej i majątku prowadzili polityczną walkę o suwerenność i niepodległość ojczyzny w jawnych i podziemnych organizacjach niepodległościowych, w działalności cywilnej i opozycyjnej, w tym w szczególności w NSZZ ˝Solidarność˝. Uczestnikom politycznej walki o suwerenność i niepodległość Polski oraz ofiarom represji totalitarnego systemu PRL należy się głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz, zgodnie z art. 19 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych. Dla oddania należnej czci, szacunku i sprawiedliwości tym wszystkim, którzy w latach 1956-1989 czynnie działali na rzecz wolnej i suwerennej Polski, przyczyniając się do odzyskania przez nasz kraj niepodległości, uchwala się, co następuje. Wnosząc w imieniu wnioskodawców powyższy projekt, zwracam się do Wysokiej Izby z prośbą o poparcie tej propozycji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)