Mówca: Jerzy Borkowski
Data: 2012-03-15 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Poselskiego Ruch Palikota w sprawie sprawozdania o pomocy publicznej udzielanej w sektorze rolnictwa i rybołówstwa w Rzeczypospolitej Polskiej w 2010 r. Szanowni Państwo! W 2010 r., jak pamiętamy, miała miejsce największa od 1997 r. katastrofa powodziowa w naszym kraju. Przykładowo tylko w województwie małopolskim zalanych i podtopionych było ok. 60 tys. ha ziemi. Na 80% zatopionych pól rosło zboże. Oprócz powodzi w producentów zbóż uderzyły jeszcze deszcze i niskie temperatury. Dotyczy to ponad 60% upraw na północy kraju. Udzielono wówczas 68 613 tys. zł dopłaty do oprocentowania kredytów klęskowych realizowanej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (program E 56/2004), co stanowi ok. 77% wartości całej dotacji w 2009 r. A podkreślić trzeba, że straty w rolnictwie spowodowane tą powodzią i jej następstwami wyniosły 2 mld zł. Do czasu wyrażenia zgody przez ministra rolnictwa 24 marca 2011 r. na udzielenie ponad 104 tys. preferencyjnych kredytów dla gospodarstw rolnych poszkodowanych w powodzi w 2010 r. banki udzieliły tylko 2 tys. kredytów klęskowych. Domyślam się więc, że kwota ta jest tak niska, bo wynika z odwlekania przez ministerstwo podjęcia decyzji o udzieleniu dodatkowych kredytów. Bardzo niska jest też kwota związana ze sprzedażą mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przy rozłożeniu na raty ceny sprzedaży z zastosowaniem preferencyjnego oprocentowania realizowana przez Agencję Nieruchomości Rolnych zgodnie z programem E 40/2004. A stanowi to jedynie 8,6% w stosunku do roku 2009. Obniżenie odsetek z 5,49% do odsetek preferencyjnych w wysokości 4% powinno zwiększyć kwotę pomocy, a nie ją zmniejszać. Tak to było w przypadku obniżenia wartości procentowej tych odsetek. Warto tu jednak podkreślić, że rolnicy mogli kupować od Agencji Nieruchomości Rolnych grunty rolne z rozłożeniem należności na raty dopiero od 1 marca 2010 r., bo podległa ministrowi rolnictwa i rozwoju wsi Agencja Nieruchomości Rolnych czekała na rozporządzenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi. W praktyce przepisy te jednak mogły być zastosowane od 1 marca, co oznacza, że dopiero od tego dnia wszystkie oddziały Agencji Nieruchomości Rolnych mogły odwiesić wstrzymanie sprzedaży gruntów rolnych na raty. Niepokojące są dane dotyczące liczby beneficjentów. Jeżeli chodzi o wydatki na kredyty w ramach programu wspierania restrukturyzacji przetwórstwa ziemniaka na skrobię w Polsce, brakuje danych o liczbie beneficjentów. Kwota wydatków nie jest duża, bo wynosi jedynie 182 143 zł. Dziwi więc fakt, że jest problem z określeniem liczby beneficjentów. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku branżowego programu wspierania restrukturyzacji i modernizacji przemysłu utylizacyjnego, jak i kredytu na utworzenie lub urządzenie gospodarstwa rolnego w ramach realizacji zaakceptowanego przez ministra do spraw rolnictwa oraz ministra finansów programu osadnictwa rolniczego na gruntach Skarbu Państwa. Dziwi fakt, że państwo nie wie, ilu beneficjentom dało kredyt na funkcjonowanie na gruntach Skarbu Państwa. Zgodnie z programem E80/2004 co do sytuacji w rolnictwie Polska otrzymała z Unii Europejskiej ponad 4 mld zł na utworzenie nowych małych firm na wsi oraz rozwój już istniejących, jednak Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa rozdysponowała jedynie 327 mln zł. W naborze, który agencja przeprowadziła w 2010 r., wpłynęło ponad 10 500 wniosków, z czego do końca roku udało się rozpatrzeć tylko 190. Stąd moje pytanie: Dlaczego? Jednym z zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest realizacja dotacji w ramach tzw. dopłat bezpośrednich zgodnie z przewidzianymi w tym zakresie przepisami. Oczywiste jest, że cała procedura związana z obliczaniem i analizą wysokości przyznanych dopłat powinna podlegać kontroli służb administracji rządowej, aby nie dochodziło w tym zakresie do przypadków nadużyć czy wykroczeń. Pojawiły się jednak niepokojące informacje o swego rodzaju nadgorliwości w tym względzie. Oto bowiem niektóre oddziały ARiMR przeprowadzają ponowne weryfikacje wniosków obszarowych za lata 2009-2010 polegające na porównaniu powierzchni działek pomiędzy wielkościami wynikającymi z ustaleń dokonanych przez jej pracowników a pomiarami PEG (pomiar satelitarny). Jeśli zostanie stwierdzona jakakolwiek różnica, decyzja o przyznaniu dotacji zostaje uchylona. Natomiast jeżeli różnica ta wynosi minimum 10 a, rolnik jest informowany o uchyleniu decyzji i wzywany do zwrotu pobranej dotacji. W przypadku użytków zielonych i łąk rozbieżność wielkości 1 a obliguje rolnika do oddania dotacji. Rolnicy nie mogą zrozumieć też, dlaczego i na jakich konkretnie zasadach sumuje się powierzchnie działek, niejednokrotnie pozbawiając ich tym samym tzw. dopłaty podstawowej, jak również tzw. dopłat uzupełniających. Czy w sprawozdaniu uwzględniono, ile dopłat zostało zwróconych? Oczywiście nie uwzględniono. Innym przykładem jest rygorystyczne i pozbawione logiki podejście do oceny warunków przyznawania płatności w ramach programu ˝Ułatwianie startu młodym rolnikom˝. Jeden z mieszkańców Zamojszczyzny złożył wniosek o przyznanie takiej pomocy, niestety spotkał się z odmową agencji z uwagi na to, że jego żona przed 10 laty, w okresie, kiedy jeszcze jej nie znał, przez ponad rok była ubezpieczona w KRUS. Skandal! Niedoszły rolnik miał świadomość tego mankamentu, dlatego przed złożeniem wniosku zawarł z żoną umowę intercyzy. Wychodził ze słusznego założenia, że skoro rozwodnik może otrzymać pomoc w ramach tzw. młodego rolnika pomimo tego, że jego była żona kiedyś posiadała gospodarstwo rolne, to i on powinien otrzymać taką pomoc, bowiem na gruncie majątkowym jego sytuacja jest taka sama jak owego rozwodnika - nie jest związany ze swoją żoną małżeńską wspólnością majątkową. Niestety nic to nie dało, pomocy odmówił także prezes agencji, a sprawa znajduje się w WSA Warszawie. Absurd polega na tym, że gdyby niedoszły rolnik wziął fikcyjny rozwód ze swoją żoną, to pomoc by otrzymał. Takie przypadki można mnożyć na potęgę. Wszystkiemu winne są niejasne przepisy, których nie starano się nawet dopasować, by pomóc polskiemu rolnikowi, by mógł otrzymać należną mu pomoc. Agencja Rynku Rolnego ograniczała w 2010 r. przydział dodatkowych limitów do produkcji mleka. Rolnicy, którzy dostarczają surowiec do mleczarni, otrzymają 70% wnioskowanej rezerwy. Żeby dostać dodatkowy limit, trzeba złożyć wniosek. W roku 2010 do Agencji Rynku Rolnego wpłynęło ponad 35 tys. takich wniosków. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku rolników, którzy sprzedają mleko bezpośrednio konsumentom. Do agencji wpłynęły tylko 22 wnioski na kwotę 295 tys. kg. Oznacza to, że ponad 61 mln kg kwoty sprzedaży bezpośredniej nie zostanie rozdysponowane. Limit produkcji mleka określony przez Komisję Europejską na rok 2010/2011 wynosi dla naszego kraju 9760 tys. kg. W ostatnim roku kwotowym 2009/2010 Polska wykorzystała swój limit w 95%. W 2010 r. nie przewidziano pomocy w sektorze rybołówstwa. Realizowany Program Operacyjny ˝Ryby˝ działał fatalnie. W kolejnych latach pieniądze były rozdawane na realizację... Po analizie tego dokumentu moje wrażenie jest takie, że rząd nie potrafi opracować solidnego sprawozdania finansowego i, co bardziej zaskakuje, nie potrafi rozporządzać, zarabiać, a kuriozum już jest to, że rząd nawet nie potrafi wydawać tych pieniędzy. Dlatego też Ruch Palikota nie przyjmie sprawozdania. Dziękuję bardzo. (Oklaski)