Mówca: Sprawozdawca Jerzy Polaczek
Data: 2021-10-28 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Infrastruktury o rządowym projekcie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, druki nr 1504 i 1680. Komisja po rozpatrzeniu projektu ustawy na dwóch posiedzeniach, 12 i 27 października, wnosi, aby Wysoki Sejm przyjął przedmiotowy projekt ustawy. Pragnę przypomnieć na początku, iż regulacje w nim zawarte mają dwa zasadnicze cele. Są to: wsparcie osób najbliższych ofiar przestępstw wypadków drogowych ze skutkiem śmiertelnym oraz poprawa bezpieczeństwa na drogach, w szczególności poprzez walkę z przestępcami drogowymi. Projekt podwyższa wysokość górnej granicy zagrożenia karą grzywny z dotychczasowej kwoty 5 tys. zł, która funkcjonuje do połowy lat 90. ubiegłego wieku, do kwoty 30 tys. zł w przypadku katalogu wykroczeń drogowych, które zostały określone w rozdziale 11 Kodeksu wykroczeń, oznaczonych jako wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji. W obecnej regulacji, przypomnę, zasadą jest, iż w postępowaniu mandatowym można nałożyć grzywnę w wysokości do 500 zł, a w przypadku zbiegu przepisów - do 1 tys. zł. Ta regulacja, co warto odnotować, nie została skorygowana de facto od połowy lat 90. ubiegłego wieku. Przy okazji prac komisji chcę jeszcze odnieść się do faktu, iż w związku z uwagami nadesłanymi do komisji przez Naczelną Radę Adwokacką oraz rzecznika praw obywatelskich odnośnie do definicji wykroczenia zawartej w art. 1 § 1 Kodeksu wykroczeń przyjęto już wcześniej w toku prac powołanej specjalnej podkomisji poprawkę, która usuwała wątpliwości interpretacyjne, precyzyjne wskazując na odrębność wymiaru kary za niektóre wykroczenia z rozdziału 11 Kodeksu wykroczeń opisane szczegółowo w proponowanym nowym brzmieniu art. 24 ust. 1a Kodeksu wykroczeń. Wysoki Sejmie! Ponadto w celu wyeliminowania wątpliwości przyjęto w dodawanym art. 1 § 1a dodać odesłanie do art. 24 ust. 1a, aby jasno wskazać, że tylko określone tam wykroczenia będą objęte maksymalną wysokością grzywny, tj. do 30 tys. zł. Panie i Panowie Posłowie! Przypomnę, bo mamy bardzo konkretny kontekst tej procedowanej zmiany ustawy, bardzo ważnej zresztą, iż ostatnie dane, jeśli chodzi o łączne koszty wypadków i kolizji za 2018 r., które są dostępne, to kwota 56 600 mln zł, w tym wartość wypadków drogowych wynosi 44 900 mln zł, wartość kolizji drogowych - 11 700 mln zł, koszt jednostkowy ofiary śmiertelnej - 2400 tys., koszt jednostkowy osoby ciężko rannej - 3300 tys., koszt jednostkowy ofiary lekko rannej - średnio 48 200 zł, a koszt jednostkowy kolizji drogowej - średnio 26 700 zł. To jest ten kontekst, który należy pokazać jako sferę bardzo dotkliwych skutków funkcjonujących w przestrzeni społecznej, wynikających z dotychczasowej statystyki wypadkowości w Polsce, która oczywiście ulega poprawie. Myślę, że regulacja zawarta w projekcie tę sytuację bardzo znacząco zmieni, że idzie w dobrym kierunku. Chodzi o to, aby wspólnie wypracować rozwiązanie, przede wszystkim patrząc w przyszłość w odniesieniu do procesów poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, procesu szkolenia, egzaminowania nowych kierowców itd. Chcę się odnieść do kluczowych poprawek, które były rozpatrywane i które komisja przyjęła podczas obrad 28 października, czyli wczoraj. W ocenie Komisji Infrastruktury one przede wszystkim zapewniają spójność i doszczegółowienie proponowanych rozwiązań. Poprawki wynikały również z dyskusji o charakterze legislacyjnym w toku pracy podkomisji. Zmiany te także uspójniają niektóre terminy wejścia w życie poszczególnych przepisów i co warto podkreślić, wychodziły naprzeciw uwagom i rekomendacjom zgłaszanym w toku prac zarówno przez Biuro Legislacyjne, jaki i - później, po analizie - przez Ministerstwo Infrastruktury, również w kontekście uwag Naczelnej Rady Lekarskiej i rzecznika praw obywatelskich, o czym wspominałem wcześniej. Wszystkie te poprawki, co podkreślam, zyskały poparcie wszystkich klubów parlamentarnych, co warto odnotować, czy de facto prawie wszystkich członków Komisji Infrastruktury. W toku prac komisji rozpatrzono rządowy projekt ustawy, współpracowano merytorycznie. W zakresie zgłaszanych poprawek doprecyzowano przedstawione zapisy w taki sposób, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych. Podkreślam, że to jest również pewne novum materii legislacyjnej, gdyż w tym zakresie nie była ona nowelizowana od ponad 25 lat, a niektóre z propozycji zawartych w projekcie są innowacyjne również z uwagi na kwestie technologiczne i wychodzą naprzeciw aktualnym i przyszłym potrzebom w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zgłoszone poprawki - te, które zostały przyjęte wczoraj, do tego teraz się odniosę - miały na celu, po pierwsze, uszczegółowienie danych dotyczących uiszczania grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego. Mogą one być uzupełniane w Centralnej Ewidencji Kierowców automatycznie, przez system teleinformatyczny, który obsługuje ewidencję. Wynika to z dyskusji podczas wcześniejszego posiedzenia podkomisji nadzwyczajnej i uwag Biura Legislacyjnego. Po drugie, miały na celu uwzględnienie w ocenie zachowań tzw. młodego kierowcy nowych typów wykroczeń zawartych w Kodeksie wykroczeń pod kątem dopuszczania się czynów istotnych dla bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz konieczności i potrzeby uspójnienia katalogu wykroczeń z przepisami dotyczącymi zatrzymania prawa jazdy tzw. młodemu kierowcy. Po trzecie, doszczegółowiliśmy przepisy proponowane w pierwotnym przedłożeniu z druku nr 1504 w ustawie - Prawo o ruchu drogowym oraz ustawie o kierujących pojazdami, które stanowiły podstawę do zatrzymania prawa jazdy kierowcy, który nie przestrzega niektórych zasad korzystania z kart kierowcy czy wykresówek i stosowania tachografów, tak aby możliwość zatrzymania prawa jazdy została ograniczona do przypadków naruszeń stwierdzanych podczas kontroli drogowych. Chodzi też o wyraźne wskazanie, iż chodzi jedynie o sytuacje, w których kierowcy zobowiązani są do używania tachografów, w tym rejestracji wskazań w zakresie prędkości pojazdu aktywności kierowcy lub też przebytej drogi. Dodatkowo przesłanki odpowiedzialności dotyczącej korzystania z niedozwolonego urządzenia lub przedmiotu uzupełniono o korzystanie ze zmienionego oprogramowania, które również może uniemożliwiać bądź powodować podrabianie lub przerabianie danych rejestrowanych przez tachograf. Wspominałem wcześniej o kwestiach odnoszących się do aspektów technologicznych. Ponadto dostrzeżono konieczność ujęcia w katalogu wykroczeń zagrożonych karą grzywny w wysokości do 30 tys. zł wykroczenia, które jest określone w art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń, polegającego na niewskazaniu wbrew obowiązkowi na żądanie uprawnionego organu, komu powierzono pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Za to wykroczenie, zgodnie z art. 7 pkt 2 projektu ustawy nowelizującej Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenie, w postępowaniu mandatowym w sprawach, o których mowa w art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń, można nałożyć karę do 8 tys. zł. To jest nowa propozycja zawarta w ustawie zmieniającej. Nieuwzględnienie tego wykroczenia w katalogu zawartym w projektowanym art. 24 § 1a Kodeksu wykroczeń oznaczałoby, że w postępowaniu przed sądem kara grzywny mogłaby być orzeczona tylko do wysokości 5 tys. zł, a więc niższej niż w postępowaniu mandatowym. Ze względu na wagę odmowy wskazania, komu pojazd został powierzony do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, zasadne było włączenie wykroczenia z tegoż art. 93 § 3 Kodeksu wykroczeń do katalogu wykroczeń zagrożonych wyższym wymiarem kary grzywny, tj. maksymalnie do 30 tys. zł. Panie i Panowie Posłowie! To były najważniejsze poprawki. Ustawa pierwotnie miała w części wejść w życie 1 grudnia, ale jej wejście w życie zostało przesunięte na 1 stycznia 2022 r. z pewnymi wyłączeniami dotyczącymi kwestii wdrożenia modułu rejestrującego tzw. recydywę kierowców popełniających określone w katalogu kodeksu wykroczeń drogowych, naruszenie przepisów prawa. Dla przypomnienia chcę odwołać się do niektórych przykładów, które zostały przyjęte przez Komisję Infrastruktury miażdżącą większością głosów. Chciałbym wskazać w szczególności na obniżenie z 1500 zł na 800 zł dolnej granicy grzywny z tytułu niezastosowania się do ograniczenia prędkości określonego ustawą lub znakiem drogowym poprzez przekroczenie jej o ponad 30 km/h - projektowany art. 92a § 2 Kodeksu wykroczeń. Przykładowo w świetle art. 3 projektu ustawy, gdzie są wymienione kwoty nowych grzywien, grzywna w wysokości nie niższej niż 1000 zł została przewidziana m.in. za prowadzenie na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu pojazdu innego niż mechaniczny przez osobę znajdującą się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka czy prowadzenie na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu pojazdu bez posiadania uprawnień. Przykładowo z kolei grzywna w wysokości nie niższej niż 1500 zł została przewidziana m.in. za nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu, niezatrzymanie pojazdu w celu umożliwienia przejścia przez jezdnię osobie niepełnosprawnej używającej specjalnego znaku lub osobie o widocznej ograniczonej sprawności ruchowej, wyprzedzenie pojazdu na przejściu dla pieszych, na którym ruch nie jest kierowany, lub bezpośrednio przed tym przejściem bądź też ominięcie pojazdu jadącego w tym samym kierunku, który zatrzymał się w celu ustąpienia pierwszeństwa pieszemu, oraz naruszenie zakazu jazdy po chodniku lub przejściu dla pieszych - to jest projektowany art. 86b § 1 Kodeksu wykroczeń. Chcę również zwrócić uwagę na minimalne wysokości grzywien przewidzianych np. od kwoty 2500 zł według projektu m.in. za prowadzenie pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka - podkreślam, tu jest bardzo znacząca zmiana - czy też na minimalną wysokość mandatu w kwocie 3000 zł m.in. za niezachowanie należytej ostrożności lub spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu przez sprawcę znajdującego się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka lub sprawcę, który w ciągu 2 lat przed dniem popełnienia czynu był już prawomocnie skazany za określone wykroczenia - to jest projektowany art. 86 § 2 i 2a Kodeksu wykroczeń. Panie i Panowie Posłowie! Podkreślam raz jeszcze, iż w toku dyskusji, w toku prac nad tym projektem, we współpracy z Ministerstwem Infrastruktury, z Biurem Legislacyjnym, z partnerami społecznymi, dokonano szeregu zmian uszczegóławiających, poprawiających spójność tego projektu. Uwzględniono uwagi rzecznika praw obywatelskich oraz Naczelnej Izby Adwokackiej odnośnie do wątpliwości interpretacyjnych co do nowej definicji wykroczenia, która była zawarta w pierwotnym przedłożeniu z druku nr 1504. Reasumując, myślę, jako sprawozdawca tej ustawy (Dzwonek), że wychodzi projekt poprawiony, odpowiadający bardzo konkretnie na tę jednak bardzo dramatyczną statystykę kosztów społecznych, które wspólnie ponosimy w Polsce w wyniku wypadków drogowych. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)