Mówca: Witold Pahl
Data: 2014-03-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Przypadł mi w udziale zaszczyt przedstawienia poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Istota problemów dotyczy generalnie dwóch kwestii, to jest tzw. e-protokołu oraz protokołu skróconego. Projekt ten jest właściwie kontynuacją rozpoczętej już bardzo szerokiej reformy sądownictwa powszechnego mającej na celu znaczące skrócenie postępowań. Projekt ten jest również wynikiem doświadczeń po ponad 2-letnim okresie obowiązywania tych przepisów, wynikiem szerokich konsultacji i uwag nie tylko ze strony środowiska sędziowskiego, ale również innych partnerów społecznych i przedstawicieli samorządów prawniczych. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że dotychczasowa formuła zapoznawania się z treścią protokołu elektronicznego, a szczególnie odtwarzania dźwięku, była dosyć czasochłonna. Dlatego też wprowadzenie nowego brzmienia przepisu art. 9, a szczególnie dotyczy to § 2 proponowanego artykułu, ma dotyczyć przede wszystkim możliwości wglądu w akta sprawy za pomocą systemu teleinformatycznego. Nie należy tego mylić z formułą doręczania akt. A więc uzyskanie przez stronę postępowania bądź uczestnika klucza, który umożliwi dostęp do portalu, niewątpliwie spowoduje bardzo istotne przyspieszenie, jeśli chodzi o kwestie dotyczące zapoznania się z przebiegiem i aktualnym stanem sprawy przez strony postępowania. Co do kwestii dotyczącej wprowadzenia nowego brzmienia art. 158, to trzeba tutaj zwrócić uwagę, że przepis ten dotyczy głównie tzw. protokołu skróconego, a więc tego, który będzie sporządzany równolegle z zapisem elektronicznym. Różnorodność praktyk stosowanych w sądach spowodowała, że powstała konieczność doprecyzowania tych elementów postępowania, które powinny znaleźć się, sąd powinien je odnotować, w tymże protokole. Kwestie doprecyzowujące, dookreślające treść tego protokołu obejmują kolejne jednostki redakcyjne art. 158. Myślę, że nie ma tutaj potrzeby szerszego uzasadniania tych elementów, ale widać, co bardzo istotne, wspólny mianownik, tj. przede wszystkim nastawienie się na odwołanie do dokumentów, które już są w posiadaniu sądu, tak aby nie dublować prac sądu. Jako przykład można tutaj wskazać możliwość powołania się w protokole na pisma przygotowawcze. Paragraf 4 tego artykułu jest dosyć istotny, jest również konsekwencją zasygnalizowanej, obserwowanej i będącej przedmiotem monitoringu ze strony ministerstwa kwestii zbytniego sformalizowania tego elementu, który stanowi o decyzji co do sposobu protokołowania przebiegu rozprawy. Do tej pory takie uprawnienie przysługiwało prezesowi sądu. Uznaliśmy, że jest to zbytni formalizm. Takie uprawnienie dotyczące podjęcia decyzji w tym zakresie powinien mieć przewodniczący wydziału. Żeby nie było wątpliwości, ta decyzja może dotyczyć całości lub części protokołu, jeśli chodzi o sporządzenie transkrypcji. Do tej pory ta wątpliwość powodowała, że najczęściej sądy ograniczały się do tworzenia transkrypcji części postępowania. Kolejnym problemem, który niejako przy okazji należałoby rozstrzygnąć - jest to też konsekwencja orzecznictwa sądów powszechnych, głównie na poziomie sądów apelacyjnych - jest kwestia możliwości zawarcia ugody w odrębnym dokumencie, który będzie stanowił część protokołu. A więc nie będzie to załącznik. Będzie to również dotyczyło protokołów, które będą sporządzane czy są sporządzane w tzw. postępowaniu czy protokołowaniu tradycyjnym. Jest to rozwiązanie funkcjonalne i będzie stanowiło o szybszej realizacji możliwości nadania klauzul wykonalności czy też posłużenia się tym dokumentem w innych celach. Co do doprecyzowania czy innego brzmienia art. 324, to należało rzeczywiście wprowadzić tutaj dookreślenie czy też poszerzenie zakresu narady, jaka jest udziałem składu orzekającego, poprzez wprowadzenie określenia, w jaki sposób zostanie ogłoszone rozstrzygnięcie w części dotyczącej uzasadnienia. Musi być tutaj bardzo wyraźna zgoda składu orzekającego co do stwierdzenia, czy sprawa jest na tyle prosta, że można ją uzasadnić po wydaniu orzeczenia w sposób ustny. Pamiętajmy, że takie orzeczenie ustne jest orzeczeniem, którego już sprostować ani zmienić nie można. A więc tutaj sąd przyjmuje na siebie bardzo dużą odpowiedzialność za słowo. W tym momencie możemy powiedzieć, że sąd będzie ponosił olbrzymią, największą odpowiedzialność za słowo, bo zapis, transkrypcja, ustnego uzasadnienia będzie stanowił o ostatecznej treści uzasadnienia, a co za tym idzie, będzie stanowił podstawę do ewentualnego wywiedzenia środków odwoławczych. Oczywiście kwestia decyzji dotyczącej podania ustnie powodów rozstrzygnięcia czy zaniechania podania ustnie motywów rozstrzygnięcia musiała być dookreślona z uwagi na to, że taki obowiązek winien być wyłączony w sytuacji - takie uprawnienie - kiedy sprawa była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych, a do tej pory te wątpliwości musiały często rozstrzygać w postępowaniach apelacyjnych sądy wyższej instancji. Natomiast takie zaniechanie nie powoduje ograniczenia konstytucyjnego prawa do sądu. Takie zaniechanie będzie dawało stronie uprawnienie do żądania uzasadnienia w formie pisemnej. Również podobna zasada będzie dotyczyła sytuacji, kiedy decyzja co do ogłoszenia uzasadnienia w formie pisemnej będzie podana w sposób ustny i będzie ona utrwalana. W tym przepisie art. 328 § 1 1 chodzi o to, aby strony miały świadomość charakteru tego uzasadnienia, to znaczy, żeby miały świadomość, że nie jest to ustne, żeby potrafiły odróżnić to uzasadnienie od ustnych motywów wydania wyroku - może nie uzasadnienie, ale wypowiedź sądu od uzasadnienia, które ma charakter uzasadnienia elektronicznego. A więc żeby miały świadomość, że charakter ogłoszenia tego uzasadnienia ma skutki procesowe polegające na tym, iż w tym zakresie przysługuje stronie wystąpienie o doręczenie odpisu wyroku wraz z transkrypcją, czyli nie będzie mogła ona się domagać uzasadnienia pisemnego. To jest bardzo istotne postanowienie, dlatego że trzeba pamiętać o tych terminach zawitych do złożenia wniosku o doręczenie takiego uzasadnienia. Pozostałe przepisy w zakresie proponowanego nowego brzmienia § 2 art. 331 i 387 to są właśnie te elementy, o których wcześniej wspomniałem. Mają one na celu dostosowanie uzasadnienia, które jest ogłaszane ustnie, do funkcjonującej systematyki dotyczącej uzasadnień doręczanych w formie pisemnej. Kolejnym elementem, który ma na celu znaczące przyspieszenie postępowania sądowego, jest przede wszystkim usunięcie z procedury tego, co zdaniem projektodawcy jest zbędne. Z pewnością istnieje możliwość zrezygnowania ze sprawozdania sędziego, który przedstawia stan sprawy. Może się to odbywać wtedy, kiedy strony wyrażają na to zgodę, albo wtedy, kiedy na sali nikogo nie ma. Do tej pory mieliśmy taką sytuację, że chociaż sala była pusta, sędzia sprawozdawca był zobligowany do przedstawienia sprawy. Zakładamy, że skład orzekający jest przygotowany co do sprawy, dlatego szkoda czasu na to, żeby mówić do pustych ścian. Stąd taka możliwość rezygnacji istnieje. Tutaj zastanawialiśmy się jeszcze nad elementem konstytucyjnego prawa do informacji, bo może być sytuacja tego rodzaju, że na sali będą dziennikarze, którzy chcieliby przekazać informację o przebiegu rozprawy. Pozostają tutaj uregulowania aktualnie obowiązujące - dajemy możliwość tym osobom zwrócenia się do przewodniczącego wydziału o zgodę, możliwość złożenia wniosku o wgląd do akt, a więc też nie ograniczamy w ten sposób konstytucyjnego prawa do informacji. Co do uzasadnienia z urzędu - bardzo istotny element, który, wydaje się, może wywoływać bardzo szeroką dyskusję. Na pewno jesteśmy też otwarci na szereg argumentów, ale wydaje się zupełnie oczywiste, iż nie ma potrzeby uzasadniania z urzędu orzeczenia przez sąd drugiej instancji w sytuacji, kiedy sąd ten uchyla wyrok. W tej sytuacji rzeczywiście nie ma takiej potrzeby, chyba że strony złożą wniosek o sporządzenie uzasadnienia po to, żeby się przygotować do dalszego postępowania w sprawie. A więc tutaj również w żadnym zakresie nie ograniczamy uprawnień procesowych stron w rozumieniu art. 41 ust. 1 konstytucji. Takie uzasadnienie oczywiście zawsze będzie sporządzane w przypadku, kiedy apelację oddalono lub zmieniono ustalenia co do stanu rzeczy. Będzie ono również sporządzane nie tylko ustnie, ale także pisemnie, jeśli zażąda tego strona. A więc niczego w tym zakresie nie zmieniamy. Również dotyczy to sytuacji, kiedy sąd nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie zmienił ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji. Skoro nic nowego w sprawie się nie ujawniło, nie ma potrzeby dodatkowego komentowania stanu faktycznego czy prawnego - powtarzam, skoro nic nowego w tym zakresie w tejże sprawie nie zaistniało. Pragnę podkreślić, że w sprawie przedstawionej inicjatywy ustawodawczej były przeprowadzone konsultacje, jest szereg uwag ze strony Naczelnej Rady Adwokackiej czy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Jesteśmy gotowi w trakcie prac czy w trakcie dzisiejszej debaty odpowiedzieć na te wątpliwości, jeśli będą one udziałem Wysokiej Izby. Kończę już, panie marszałku. Wysoka Izbo, to, na co z pewnością należy zwrócić uwagę, co należy uznać za sukces, jeśli chodzi o ten element usprawniania wymiaru sprawiedliwości, to przede wszystkim brak do tej pory skarg na przewlekłość postępowań odnośnie do e-protokołów. W tym konkretnym przedłożeniu nie wskazano żadnych skutków finansowych, dlatego że obecnie funkcjonujący system teleinformatyczny sprosta tym wymogom, które zakłada przedłożony dzisiaj Wysokiemu Sejmowi projekt ustawy. Dlatego w imieniu klubu Platforma Obywatelska gorąco proszę Wysoką Izbę o bardzo przychylne potraktowanie tego projektu, chociaż nie chciałbym wyręczać pana posła Borysa Budki, ale składam taką prośbę przede wszystkim jako poseł wnioskodawca. Bardzo dziękuję.