Mówca: Witold Klepacz
Data: 2013-06-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu klubu Ruch Palikota mam zaszczyt przedstawić opinię na temat rządowego projektu ustawy o wsparciu dla młodych ludzi w nabyciu własnego mieszkania. Wysoka Izbo! Prawie 50% Polaków uważa, że głównym problemem polskich rodzin jest brak mieszkań i perspektyw na rozwiązanie tego problemu. 70% Polaków uważa, że zła sytuacja mieszkaniowa jest główną przyczyną kryzysu demograficznego. Brak mieszkania i perspektyw rozwiązania tego problemu wskazywane są jako jeden z najważniejszych problemów polskich rodzin we wszystkich grupach społeczno-demograficznych. Również opinie, że sytuacja mieszkaniowa ma znaczący wpływ na spadek przyrostu naturalnego w Polsce, dominują we wszystkich grupach społeczno-demograficznych. Polacy zapytani o to, kto ich zdaniem przede wszystkim odpowiada za to, że Polska zajmuje jedno z ostatnich miejsc we wszystkich statystykach europejskich dotyczących mieszkalnictwa, najczęściej wskazywali, iż winę za ten stan rzeczy ponoszą polskie rządy, w tym obecny rząd. Nowy program rządowy ˝Mieszkanie dla młodych˝ w opinii mojego klubu spełnia raczej rolę propagandową, co zresztą potwierdziło wystąpienie pana ministra, w którym była mowa o propagandzie sukcesu. Ta propaganda sukcesu dotyczy przede wszystkim sukcesu pana premiera, sukcesu rządu, sukcesu pana ministra i samego ministerstwa. Trudno nam się zgodzić z taką opinią, gdyż w naszej ocenie ten program ma przykryć poważne zaniedbania rządu w polityce mieszkaniowej, a jednocześnie ten program bardzo, znacząco pogarsza warunki finansowe pomocy w stosunku do zlikwidowanego programu ˝Rodzina na swoim˝ oraz tworzy trudny do przebrnięcia system barier. Ostatnio doszła nowa bariera w postaci limitowania rocznych wydatków na dopłaty do kredytu. Poza tym doszło do takiej sytuacji: Jak tu mówić o sukcesie, skoro mamy roczną przerwę w realizacji programu wsparcia dla młodych ludzi? Nie znajduje to żadnego wytłumaczenia, bo wszystko to, o czym dzisiaj mówimy, będzie obowiązywało od przyszłego roku. W tym roku nie działa żaden program mieszkaniowy. W Polsce generalnie brakuje długofalowej, konsekwentnej polityki mieszkaniowej rządu. Podstawowym błędem dotychczasowych programów jest wspieranie własności. Mamy za dużo własnościowych mieszkań w stosunku do możliwości wynajmu lokali. W krajach rozwiniętych, takich jak Niemcy, Szwajcaria, Holandia czy Wielka Brytania, znaczna lub większa część mieszkań to tzw. czynszówki. W Polsce 85% mieszkań stanowią lokale własnościowe, podobnie jest w takich krajach jak Grecja, Bułgaria czy Rumunia. Jesteśmy więc po stronie państw, które nie są liderami cywilizacyjnymi i gospodarczymi. Budownictwo czynszowe wymaga zachęt ekonomicznych, które obniżyłyby koszty wynajmu, oraz - co już niejednokrotnie postulowaliśmy - specjalnego programu wspierającego samorządy środkami z Unii Europejskiej. Takich planów rządu próżno szukać. Objęte dopłatą państwa limity ceny metra kwadratowego mieszkania będą ustalane przez wojewodów, w naszej ocenie pod presją sytuacji budżetowej. W przypadku programu ˝Rodzina na swoim˝ takie parametry w jednym mieście dotyczyły 70% mieszkań, a w innych miastach tylko 10% mieszkań. Program jest adresowany do młodych, których być może nie stać na kredyt. Jeżeli osoba na starcie nie ma wkładu własnego w wysokości 10% ceny mieszkania, to od razu rodzi się pytanie, czy będzie ją stać na spłatę kredytu. Jest to ryzykowne dla takich osób, ale też dla banku i dla całej gospodarki. Rządowy projekt dopuszcza możliwość wynajęcia nowo wybudowanego mieszkania od dewelopera, a dopiero po jakimś czasie sfinalizowania z nim transakcji zakupu mieszkania. W tym zapisie naszym zdaniem są też pułapki. Co będzie, jeżeli po paru latach nabywca powie, że rezygnuje z takiej możliwości? Wadą programu jest też to, że nie obejmuje on mieszkań kupowanych na rynku wtórnym, a także domów jednorodzinnych. Osoby samotne korzystające z programu będą miały ratę kredytu niższą o 10% niż w przypadku kredytu standardowego. W poprzednim programie przez pierwsze 8 lat rata była niższa nawet o połowę, o 50%. Rodziny z dziećmi powinny skorzystać z pomocy państwa bardziej niż rodziny bezdzietne. Taka jest nasza analiza i ocena. W przypadku programu ˝Rodzina na swoim˝ nawet bezdzietne rodziny były w grupie osób uprzywilejowanych. Młodzi ludzie, zwłaszcza w obecnej trudnej sytuacji na rynku pracy, nie mają środków na wkład własny na zakup mieszkania i mają ograniczone możliwości zaciągnięcia kredytu w banku. Banki stosują obecnie ze względu na kryzys bardziej restrykcyjne kryteria niż kilka lat temu. Problem z uzyskaniem kredytu w banku może okazać się podstawową barierą w skorzystaniu z tego programu. Prawdopodobnie od przyszłego roku również Komisja Nadzoru Finansowego będzie wymagała wkładu własnego przy zaciągnięciu kredytu. Teraz nie ma takiego obowiązku. Jeżeli program ˝Mieszkanie dla młodych˝ dofinansowuje kredyt, a nie odsetki, to czy będzie to traktowane jako wkład własny? To jest też klucz do możliwości korzystania z tego programu. Jednak nawet w sytuacji, w której deweloperzy budują budynki wielorodzinne, barierą w dostępie do dopłat może okazać się kryterium cenowe. Chodzi o to, że ceny mieszkań nie będą mogły przekraczać ustawowego pułapu innego dla miast wojewódzkich, innego dla gmin sąsiadujących z nimi oraz dla reszty województwa. W Warszawie młodzi mogliby starać się o dopłatę do mieszkania w cenie do prawie 5800 zł za 1 m 2 , w Krakowie - 4400 zł za 1 m 2 , w Lublinie prawie 3700 zł za 1 m 2 . Natomiast ponieważ dopłata ma obejmować maksymalnie 50 m 2 , to w Warszawie, jak łatwo policzyć, wynosiłaby ona 43 tys. zł, w Krakowie byłaby o 10 tys. zł niższa, a w Lublinie o ponad 15 tys. zł. W Łodzi sytuacja nie wygląda źle, bo do dopłaty kwalifikuje się aż 6 na 10 mieszkań oferowanych obecnie przez firmy deweloperskie, a w Gdańsku 4 na 10. Jednak w Krakowie znalezienie takiego mieszkania może wręcz graniczyć z cudem. W Warszawie program ˝Mieszkanie dla młodych˝ objąłby obecnie 1/10 oferty deweloperskiej. Takie są fakty w ocenie tego programu, z którymi na pewno będziemy musieli zmierzyć się podczas prac w komisji, aby te wątpliwości i wady wyeliminować. Jednocześnie chciałbym powiedzieć, że ten projekt, o czym nie mówił pan minister, w sposób niedopuszczalny doprowadza... Niedopuszczalny, bo przemyca likwidację ulgi w podatku VAT na materiały budowlane dla indywidualnego budownictwa mieszkaniowego i na remonty. Jest to kolejny przykład manipulacji opinią publiczną. Młodzi ludzie budujący indywidualnie mieszkania na wsi, w małych miastach zostaną uderzeni podwójnie. Nowa ustawa nie przewiduje dla nich pomocy kredytowej, a gdy będą budowali sami, nie dostaną też ulgi w podatku VAT na materiały budowlane. Wprowadzenie tych restrykcji pod płaszczykiem nowego programu mieszkaniowego nie jest uczciwe. Jeżeli rząd chce podjąć temat likwidacji ulgowego VAT dla budownictwa mieszkaniowego, to w naszej ocenie powinna być oddzielna dyskusja na ten temat i nie należy powoływać się przy tym na wymagania Unii Europejskiej, bowiem dzisiaj pomimo znacząco lepszej sytuacji mieszkaniowej w większości tych krajów obowiązują ulgowe stawki podatku VAT w różnego rodzaju budownictwie. Wysoka Izbo! Projekt posiada wiele wad, budzi też sporo wątpliwości. Starałem się przedstawić w swoim wystąpieniu te najważniejsze kwestie. Będziemy już w czasie pracy w komisji zgłaszali poprawki idące w takim kierunku, aby program umożliwiał też nabycie mieszkania na rynku wtórnym i aby obejmował również dofinansowanie budowy domu jednorodzinnego. (Dzwonek) Pan minister w swoim wystąpieniu mówił, że w tym projekcie jest zaszyty mechanizm działania tego programu. To jest na pewno przejęzyczenie, ale ono oddaje istotę tego programu. Mechanizm jest zaszyty i trzeba zrobić wszystko, żeby go wydobyć, uruchomić, i żeby on rzeczywiście był nie tylko projektem flagowym tego rządu czy ministerstwa, ale też parlamentu, bo sytuacja demograficzna i sytuacja młodych ludzi tego od nas, członków parlamentu, wymaga. Klub Poselski Ruch Palikota opowiada się za skierowaniem tego projektu do dalszych prac w Komisji Infrastruktury. Dziękuję bardzo. (Oklaski)