Mówca: Szymon Hołownia
Data: 2026-03-26 (Sejm RP, kadencja 10)

Dobry wieczór, panie ministrze. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Sławomir Pałka: Wysoka Izbo! Rząd na obecnym etapie negatywnie odnosi się do tego projektu, dlatego popieram pisemne stanowisko rządu, ale żeby wyjaśnić, dlaczego to stanowisko jest negatywne, to kilka słów. Po pierwsze, propozycja dodania w obowiązującym przepisie art. 598 5 § 1 k.p.c. odesłania do art. 577 w taki sposób, aby sąd opiekuńczy mógł zmienić wydane postanowienie, nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której postępowanie dotyczy, nie jest właściwa. Orzeczenia w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prowadzonych na podstawie konwencji haskiej, w tzw. sprawach haskich, wydawane są na podstawie wymienionej konwencji oraz rozporządzenia Rady Unii Europejskiej w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich. Postępowania w sprawach haskich nie są typowymi sprawami opiekuńczymi. Są de facto postępowaniami wykonawczymi mającymi na celu powrót dziecka, które zostało uprowadzone, do państwa, z którego zostało bezprawnie uprowadzone, lub które zostało bezprawnie zatrzymane w innym państwie. Jedynie w niektórych przypadkach, i to ściśle określonych przepisami konwencji haskiej i rozporządzenia Rady, sądy, w tym sądy polskie, mogą odmówić powrotu dziecka. W żadnej sprawie nie powinny natomiast wydawać orzeczeń merytorycznie ingerujących w prawo do opieki, czyli w polskich realiach we władzę rodzicielską. Państwo, z którego dziecko zostało uprowadzone do Polski lub z którego pochodzi dziecko zatrzymane w Polsce, zachowuje bowiem jurysdykcję do orzekania w sprawach pieczy czy władzy rodzicielskiej. W tych sprawach w praktyce wyłączona będzie jurysdykcja sądu polskiego. Jeszcze raz należy podkreślić, że sądy polskie nie są właściwe do rozstrzygania tych kwestii. Mogą orzekać wyłącznie w sprawie powrotu dziecka. Z tych względów art. 577 k.p.c. wprowadzający możliwość zmiany postanowienia przez sąd opiekuńczy nie ma zastosowania w sprawach haskich. Stąd regulacja art. 598 5 wyłączająca jego stosowanie jest zasadna. Praktyka i doświadczenie w zakresie spraw o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prowadzonych na podstawie konwencji wskazuje, że ewentualne przyznanie sądowi polskiemu możliwości zmiany postanowienia byłoby wykorzystywane przez osoby sprawujące pieczę nad dzieckiem do przedłużania postępowania i tym samym uniemożliwienia wykonania prawomocnego postanowienia z powołaniem się na dobro dziecka. Proszę państwa, odmienianie przez przypadki dobra dziecka tak naprawdę często zaciemnia obraz, bo każdy powołuje się na tę klauzule ogólną, nie nadając temu właściwej treści. Propozycje zmian dotyczące dokonywania zapisu obrazu i dźwięku, o których mowa w proponowanym art. 11 pkt 6 i art. 11 1 ustawy o kuratorach sądowych, również są niewłaściwe. Nagrywanie naszym zdaniem mogłoby eskalować konflikt i motywować uczestników czynności do podejmowania różnych działań nastawionych na wywoływanie reakcji dziecka i innych uczestników. Czynność przymusowego odebrania dziecka musi być przeprowadzona sprawnie, możliwie najbardziej subtelnie, z wyczuciem. Nagrywanie tymczasem może nadawać jej widowiskowego charakteru, co nie wpłynie na zapewnienie osobie podlegającej przymusowemu odebraniu optymalnych warunków. Należy chronić wizerunek tej osoby i nie dopuszczać do sytuacji, które prowadzą do stygmatyzacji. Dlatego brak jest uzasadnienia dla takich działań. Prawo do ochrony wizerunku to jedno z dóbr osobistych uregulowanych w przepisie art. 23 Kodeksu cywilnego. Wizerunek podlega ochronie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, a także przepisów o ochronie danych osobowych, a w przypadku dziecka także przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W Ministerstwie Sprawiedliwości opracowany jest projekt ustawy nowelizującej ustawę z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Projekt ten wprowadza kompleksową ochronę wizerunku dzieci, traktując go jako dane osobowe w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/679. Wszelkie działania związane z utrwalaniem, przechowywaniem, udostępnianiem i publikowaniem wizerunku dziecka podlegają zasadom ochrony danych osobowych (Gwar na sali, dzwonek) niezależnie od tego, czy mają formę cyfrową, drukowaną, czy audiowizualną. Przetwarzanie wizerunku małoletniego będzie możliwe wyłącznie po uzyskaniu odpowiedniej zgody od przedstawiciela ustawowego, a w przypadku dziecka, które ukończyło 16 lat, od samego małoletniego. A więc ten projekt idzie w zupełnie innym kierunku niż propozycja, nad którą debatujemy. Rodzi się też pytanie, czemu służyć ma to nagranie, ponieważ na podstawie nagrania nie nastąpi zmiana decyzji co do dalszych czynności, ponieważ to orzeczenie i tak musi być wykonane. W zakresie propozycji nowelizacji art. 598 9 , który wprowadza obowiązkowy udział psychologa w czynności przymusowego odebrania dziecka, nie jest jasne, jaki miałby być cel obecności psychologa we wszystkich sytuacjach, kiedy dochodzi do odebrania dziecka, np. w sytuacji odbioru dziecka w wieku niemowlęcym albo w sytuacji, o czym państwo mówili, konieczności dokonania tej czynności szybko, niemal natychmiastowo. Projektodawca nie definiuje, jaka instytucja winna zapewnić obligatoryjną obecność psychologa, ani nie określa sposobu, trybu i finansowania jego czynności. Załączony do projektu ustawy dokument pod nazwą: deklarowane skutki regulacji nie zawiera żadnych informacji o kosztach związanych z obligatoryjnym obowiązkiem obecności psychologa podczas wykonywania czynności odbioru. Nadto zgodnie z art. 598 12 § 1 zdanie drugie Kodeksu postępowania cywilnego w razie potrzeby już teraz kurator sądowy może żądać pomocy organu opieki społecznej lub innej powołanej do tego instytucji. Posłużenie się w tym przepisie określeniem ˝może˝ wskazuje na kompetencje kuratora do zwrócenia się o pomoc. Pomocy kuratorowi udzielić mogą w szczególności ośrodki pomocy społecznej, powiatowe centra pomocy rodzinie, które oferują wsparcie psychologiczne. Nie każdy psycholog ma odpowiednie kwalifikacje, aby pomóc kuratorowi w czynności odbioru dziecka, dlatego kuratorzy z doświadczeniem zwracają się z żądaniem pomocy do tych instytucji, które dysponują specjalistyczną kadrą. Ale jeszcze raz powiem: w razie potrzeby. Kuratorzy sądowi realizujący przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką mają wyłączną kompetencję do żądania pomocy w takim zakresie, w jakim jest to potrzebne do skutecznej realizacji czynności. Bywają sytuacje, kiedy obecność psychologa jest zbędna w toku realizacji czynności, ale wiedza psychologa może być przydatna np. na etapie przygotowawczym do czynności odebrania dziecka. Obligatoryjna obecność psychologa może rodzić poważne konsekwencje, np. przez rozproszenie odpowiedzialności czy zbyt dużą liczbę osób uczestniczących w czynności. Z praktyki realizacji przymusowych odbiorów wynika, że kuratorzy tylko wyjątkowo korzystają z pomocy psychologa, co uzasadnia twierdzenie, że obligatoryjność jest niecelowa, nadmierna. Ponadto 23 stycznia 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów. Wszelkie rozwiązania odnoszące się do udziału psychologa przy czynności przymusowego odebrania dziecka powinny pozostać spójne z treścią tej nowo przyjętej ustawy. Na zakończenie dodam, że w Ministerstwie Sprawiedliwości opracowano projekt ustawy kompleksowo regulującej m.in. postępowania w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub opiece, która pozwala na właściwe zabezpieczenie interesów dziecka oraz poprawę efektywności tych postępowań. Mam nadzieję, że ten projekt niedługo zostanie państwu przedstawiony. Prace legislacyjne dotyczą w szczególności zmian w zakresie postępowania w sprawach o ustalenie kontaktów z dzieckiem, postępowania w sprawach o wykonywanie kontaktów z dzieckiem i postępowania w sprawach o odebranie dziecka, w tym tych na podstawie konwencji haskiej z 1980 r., o której wcześniej mówiłem. Dodatkowo przy współpracy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego opracowany został projekt postępowania wykonawczego w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Zaproponowane w nim rozwiązania mają na celu usprawnienie tego postępowania, ujednolicenie praktyki sądowej oraz zwiększenie jego efektywności. Podsumowując, naszym zdaniem brak jest argumentów przemawiających za dalszym procedowaniem nad projektem przedstawionym Wysokiej Izbie. Bardzo dziękuję.