Mówca: Środowiska Henryk Kowalczyk
Data: 2019-06-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za dyskusję na temat ustawy o gospodarce odpadami. Tak naprawdę ta ustawa dotyczy bazy gospodarki odpadami, budowy bazy gospodarki odpadami. Ta ustawa ma oczywiście swoją historię i bardzo dobrze, że pan poseł Suski tę historię próbował przypomnieć. Może dla jasności powtórzę. Rzeczywiście, uchwalona przez koalicję PO-PSL ustawa o bazie gospodarki odpadami w roku 2012 nałożyła pewne obowiązki, z tym że tak się składa, że od 2012 r. do 2015 r. totalnie nic się nie zadziało. Nic się nie zadziało. Przygotowany przez rząd PO-PSL przetarg był źle przygotowany, źle ogłoszony, został wycofany, tyle zrobiliście. (Poseł Paweł Suski: Jak większość, które unieważnialiście.) Tyle zrobiliście, więc mówienie, że my coś opóźniamy w tym miejscu - na waszym miejscu po prostu bym zamilczał. Ja bym po prostu zamilczał, jeśli się przez 5 lat nie zrobiło totalnie nic, a teraz się wypomina, że my cokolwiek robimy. (Poseł Paweł Suski: Lata 2012-2015 to są 3 lata.) Panie pośle, po prostu wstyd zabierać głos na ten temat. (Poseł Anna Paluch: Opóźniliście dyrektywę.) Wszystko opóźniliście. Co teraz? Oczywiście przygotowaliście przesunięcie terminu, nie powiem, w 2015 r. była nowelizacja tej ustawy, przesuwająca termin. Sądzę, że gdybyście rządzili, to nigdy baza gospodarki odpadami by nie weszła, dlatego że ona wielu przeszkadza. Wiem też, jakie są naciski i jakie są przeszkody, żeby ona nigdy nie weszła i nie zafunkcjonowała. W mętnej wodzie łatwiej się ryby łapie. To jest pierwsza sprawa. (Poseł Paweł Suski: To jak łapiecie te ryby?) Robimy w tej chwili dwie rzeczy. Nie dyskutujemy, tylko wykonujemy. I ta baza gospodarki odpadami jest już wykonywana. Oczywiście nie w drodze przetargu, dlatego że w drodze przetargu być może firmy informatyczne powodowałyby... Byłyby kolejne odwołania, odwołania do Krajowej Izby Odwoławczej, do sądu i ten przetarg być może i w naszym wykonaniu trwałby bardzo długo. Dlatego przyjęliśmy rozwiązanie skuteczniejsze, tańsze, czyli zlecenie do Instytutu Ochrony Środowiska, naszej jednostki, Ministerstwa Środowiska. Wy też mogliście to zrobić, jakbyście chcieli, a nie próbować dać wyprowadzić pieniądze jakiejś firmie prywatnej, dość nieskutecznie, jak widać. A więc gdy w tym momencie wypominacie nam opieszałość, jak to już było mówione, pan poseł i pani poseł Małgorzata Pępek wypominali opieszałość, to już w ogóle brak słów. Po prostu zmierzmy się z faktami, z konkretami. A teraz już do rzeczy ? propos tej ustawy. Rzeczywiście doprowadzimy do tego, że baza gospodarki odpadami zafunkcjonuje od 1 stycznia 2020 r., ponieważ w tej chwili ta baza jest w końcowej fazie budowania. Robi to Instytut Ochrony Środowiska, jeszcze raz przypominam. Od września powinniśmy rozpocząć testy dla przedsiębiorców. Przedsiębiorca w trybie testowym będzie mógł już tą bazę wypełniać. Oczywiście będzie to również dobrym momentem na przeprowadzenie szkoleń, o co troszczyła się pani poseł Ewa Lieder z Nowoczesnej. Tak, będą szkolenia, będą programy testowe, żeby przedsiębiorcy od 1 stycznia 2020 r. mieli ułatwione zadanie. Czyli wszystko to, co do tej pory byli zobowiązani wykonywać w formie papierowej, będą wykonywać w formie elektronicznej. Na pewno będzie to dla nich lepsze, sprawniejsze, a przede wszystkim zapanujemy nad odpadami. To jest niezwykle istotne, że w tej chwili nie panuje się nad odpadami. To jest niezwykle istotne. (Poseł Paweł Suski: 4 lata rządzicie.) Co do poprawek, o które wszyscy się troszczyli. Jeśli ktoś był na posiedzeniu komisji, wie, że legislatorzy złożyli wiele poprawek legislacyjnych. Czasami był to przecinek, były inne rzeczy, ale w poprawce formalnie nie można nic dopisać w sposób samowolny, dobrowolny itd. (Poseł Paweł Suski: To nie przecinek. Jesteśmy w trakcie drugiego czytania.) Stąd m.in. te poprawki. Są to poprawki legislacyjne i myślę, że wszyscy ci, którzy mieli wątpliwości co do treści poprawek i od tego uzależniali poparcie ustawy, przekonają się, że treść poprawek naprawdę nie zmienia w żadnym zakresie idei ani treści tej ustawy. My też nie budujemy. Tutaj pan Kazimierz Kotowski z PSL-u mówił, obawiał się, że budujemy biurokratyczny moloch. Nie budujemy biurokratycznego molochu, wręcz odwrotnie, przedsiębiorcy będą mieli ułatwione zadanie. Teraz muszą to spisywać ręcznie, robić zestawienia, karty papierowe itd., przekazywać do marszałka województwa, natomiast w momencie, kiedy będą wypełniać bazę gospodarki odpadami w sposób elektroniczny, nie będą musieli niczego wozić, przesyłać, po prostu będzie już to sprawozdanie. Oczywiście to odnosi się do marszałka województwa, ale też inne podmioty będą miały wgląd w bazę gospodarki odpadami. To jest też przy okazji odpowiedź na pytanie pana posła Jarosława Gonciarza, który pytał o to, gdzie będzie ten obowiązek. Właśnie wypełnienie elektronicznie bazy gospodarki odpadami realizuje w pełni obowiązek, który do tej pory jest w formie papierowej. Jeśli chodzi o dyskusję na temat trochę niezwiązany z tą ustawą, powiem szczerze, bo były pytania o pożary, o to, co zrobiliśmy itd., chętnie powtórzę to, co zrobiliśmy, i chętnie powiem, jakie są efekty tego naszego działania. Zgadza się, że nadal jeszcze płoną składowiska odpadów czy miejsca magazynowania, tylko że tych pożarów jest ponad dwa razy mniej, niż było ich w takim okresie w poprzednim roku. Myślę, że pogoda, jaka w tej chwili była, jaka była jeszcze w maju, jak była susza, była bardziej sprzyjająca powstawaniu tych pożarów, a było ich ponad połowę mniej. A więc to jest ta skuteczność. Oczywiście skuteczność zabezpieczenia odpadów była zawarta w ustawach przyjętych w lipcu ub.r., tylko musimy pamiętać, że te ustawy uporządkowały system tworzenia nowych nadzorów nad istniejącymi nielegalnymi. Te ustawy w sposób cudowny nie spowodowały zniknięcia odpadów, które zalegają przez wiele, wiele lat i były w sposób nielegalny nagromadzone. Niestety przyznaję, że ten problem nadal jest. Nikt nie chciał się z tym problemem do tej pory zmierzyć. Rząd PO-PSL też nie mierzył się z tym problemem, udawał, że nic się nie dzieje. My nie udajemy, że się nic nie dzieje. Ten problem zinwentaryzowaliśmy. Ja tylko przypomnę, że w tej chwili, zgadza się, z poprzednich lat na nielegalnych składowiskach różnego rodzaju jest ponad 3,5 mln t odpadów. Tych składowisk jest prawie 400 tys. I oczywiście zamierzamy pomagać samorządom, bo jest to zadanie samorządów. Najczęściej samorządy wyrażały zgodę na prowadzenie takich odpadów. To są, tak jak podkreślam, z wielu lat: z 10, 12, 5 lat, z iluś lat składowiska w bardzo różnym zakresie. Nie obarczamy odpowiedzialnością tylko i wyłącznie samorządów, chcemy im pomagać, chociaż odpowiedzialność ciąży faktycznie na samorządach, bo samorządy wyrażały zgodę. Ja tylko podam jeden przykład. Jeśli starosta wydaje firmie zgodę na gospodarkę odpadami i wydaje zgodę na prowadzenie działalności, na grunt, który firma dzierżawi, na półtora miesiąca, ten starosta wydaje zgodę na półtora miesiąca, to czemu się później dziwi, że przez półtora miesiąca zwieziono mu tysiące ton odpadów i zostały one porzucone? To niech się nie dziwi. Niestety takie przypadki też są. W nowej ustawie nie byłoby to możliwe. Niestety za starych czasów ten proceder występował. Oczywiście uważamy, że trzeba pomóc, dlatego też będziemy wprowadzali pomoc, ale pożyczkową, pomoc dla samorządów, oczywiście z jakimś częściowym umorzeniem. Samorządy też ponoszą odpowiedzialność za to, co się u nich znalazło, natomiast na pomoc na pewno będą mogły liczyć. Tak jest z pożarami. A więc efekty są znaczące: o ponad połowę mniej pożarów niż w poprzednim roku w tym samym okresie, a pogoda jest taka, że można by się spodziewać ich dużo, dużo więcej. Pan poseł Sachajko pytał o jedno konkretne składowisko. Niestety tutaj na to nie odpowiem, bo muszę się przygotować, zajrzeć, co to jest, sprawdzić to. Natomiast jeśli chodzi o drugą część pytania dotyczącą problemu, jaki mają rolnicy, m.in. z foliami, workami po nawozach itd., to właśnie uruchamiamy program. W tej chwili jest uruchomiony program pilotażowy dla siedmiu gmin i tam następuje zbiórka tego typu odpadów. Chcemy rolnikom pomóc zagospodarować te odpady, bo najgorsze byłoby, gdyby one trafiły w zupełnie nielegalne miejsca. Po zliczeniu problemu, można by tak powiedzieć, czyli oszacowaniu ilości potrzeb i środków finansowych potrzebnych na pomoc w tym zakresie, ten program będzie rozszerzony na cały kraj. Tak że tutaj jeszcze raz podkreślam, żeby rolnicy też cierpliwie poczekali, broń Boże nie wywozili tych odpadów na nielegalne miejsca składowania. (Poseł Ewa Lieder: Jakie to gminy?) To są gminy w powiatach ostrowskim i ostrołęckim na północy Mazowsza. Te gminy zostały wskazane ze względu na to, że tam jest duża hodowla bydła mlecznego, stąd ten problem foliowy jest najbardziej widoczny. I myślę, że to chyba... (Poseł Zofia Czernow: A moje? Plastik?) Plastik, tak. A co do plastiku to tu już rzeczywiście wychodzimy w przyszłość. Faktycznie jest tak, że to nie jest koniec porządkowania gospodarki odpadami - tu w pełni zgoda. To jest kolejny krok po to, żeby ta baza zaistniała, bo bez bazy, jeśli nie będziemy mieli bazy, żadne przyszłe działania też nie będą skuteczne. A więc baza jest tylko narzędziem. Natomiast oczywiście w pakiecie odpadowym, który jesteśmy obowiązani wprowadzić, w pakiecie odpadowym Unii Europejskiej przygotowujemy rozwiązania, które będą, po pierwsze, wspierać selektywną zbiórkę, a po drugie, przenosić odpowiedzialność na dostarczających odpady, czyli wprowadzać opłatę za wprowadzanie na rynek opakowań każdego rodzaju. A więc tymi środkami finansowymi będziemy chcieli wspierać samorządy w systemie gospodarki odpadami, aby rzeczywiście ceny za odpady były ponoszone w sposób minimalny przez konsumentów. Czyli te środki finansowe będą wprowadzone jako opłata produktowa. (Poseł Zofia Czernow: Co do tej pory? Nie odbierają plastików w ogóle.) To jest niestety tak, że plastiki są odbierane, jeśli jest należyta selektywna zbiórka odpadów. O to powinny zadbać gminy. W gminach, które mają bardzo dobry system zbiórki selektywnej, odpady plastikowe można nawet sprzedać i na nich zarobić. To jest jedna sprawa. W momencie, kiedy plastik jest dobrze selektywnie zebrany, jest on towarem, tak jak złom jest towarem i nie ma problemu z jego zbytem. Tak samo jest z plastikami. Jeżeli są dobrze selektywnie zebrane, można je nawet sprzedać, a nie dopłacać do ich utylizacji. Natomiast to zależy od systemu zbiórki selektywnej wdrożonego przez gminy. Nie ma jeszcze powszechnego obowiązku wprowadzania przez gminy zbiórki selektywnej. Każda gmina robi to samodzielnie poprzez podjęcie uchwały. Większość z nich wprowadziła ten system już od 1 stycznia tego roku, ale są jeszcze takie, które tego nie zrobiły. Rozumiem, że wymagane jest również prowadzenie przez gminy działań w zakresie edukacji w mieszkańców, aby ta selektywna zbiórka była zbiórką dobrą, właściwą, żeby nie było odpadów zmieszanych i plastików różnego rodzaju. Tak więc na chwilę obecną jedynym ratunkiem jest dobra selektywna zbiórka plastików. Wtedy zebrany plastik można poddać recyklingowi. Szanowni Państwo! Gospodarka odpadami jest niezwykle trudna. Ilość odpadów z roku na rok się zwiększa. Mam nadzieję, że w momencie wprowadzenia odpowiedzialności producenta wprowadzającego opakowania czy odpady na rynek, po pierwsze, nie będzie przybywać odpadów w nieograniczonej ilości, a po drugie, pojawią się środki na ich zagospodarowanie. Zagospodarowanie to polegać ma, po pierwsze, na recyklingu, czyli powtórnym wykorzystaniu. To jest priorytet. Będziemy wspierać i dofinansowywać takie działania. Po drugie, jeżeli z odpadami nie uda się zrobić niczego innego, to frakcje kaloryczne będą wykorzystywane do spalania. Ostatecznością - podkreślam jeszcze raz - ostatecznością jest składowanie. Mam nadzieję, że spełnimy też wymóg stawiany nam przez dyrektywę i ilość składowanych odpadów będzie mniejsza niż 10% całej masy odpadów. Wspomnę jeszcze oczywiście o zagospodarowaniu odpadów biodegradowalnych czyli o kompostowniach czy biogazowniach. To jest jeszcze przed nami, ale już nad tym pracujemy. Minister energii planuje m.in. wsparcie biogazowni po to, żeby stworzyć miejsce na zagospodarowanie odpadów biodegradowalnych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)