Mówca: Joanna Schmidt
Data: 2018-06-14 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Panie Premierze! Wprawdzie próbowaliście nazwać prezentowaną dzisiaj ustawę reformą inną niż wszystkie, jednak tryb pracy nad nią w komisji w zeszłym tygodniu pokazał wyraźnie, że bliżej panu, panie ministrze, do PiS-owskiego walca. Brakuje odwagi, by wziąć udział w prawdziwej debacie publicznej, również z posłami opozycji. Do ustawy zgłoszono ponad 150 poprawek rządowych oraz poprawek posłów opozycyjnych. W tej chwili po Polsce rozlewają się protesty studentów i akademików sprzeciwiających się planowanym zmianom. Gdyby ten projekt był tak wspaniale skonsultowany, jak to państwo przedstawialiście, jak zresztą wizerunkowo to wyglądało, to wszystko wyglądałoby inaczej. Patrząc z kolei na kształt ustawy, na zapowiedzi kolejnych zmian i rzeczywiste efekty, które dzisiaj widzimy, nie sposób oprzeć się wrażeniu, że cały proces tworzenia ustawy, jeżeli chodzi o duże zaangażowanie czasowe i finansowe, po prostu się nie powiódł. Nim przejdę do przedstawienia stanowiska, chciałabym przypomnieć, że od samego początku byłam zaangażowana w pracę nad ustawą. Brałam udział w kongresach nauki polskiej, kilkudziesięciu spotkaniach z ekspertami, głównie w Wielkopolsce, ale również organizowałam debaty zarówno w Sejmie, jak i w biurze poselskim. Zgłaszałam uwagi na etapie wstępnych konsultacji od września do lutego. Posłowie w swoich oświadczeniach poruszali różne kwestie, dlatego już nie będę ich powtarzać, skupię się na finansowaniu. Na podstawie analizy dyskusji można powiedzieć wyraźnie, że ta ustawa w sposób całkowicie niezrozumiały uderza w uczelnie prywatne. Po pierwsze, nie znajduje uzasadnienia sześciokrotne zwiększenie wymaganych środków finansowych na utworzenie uczelni - z 500 tys. podnosicie państwo do 3 mln zł. Po drugie, w art. 165 uniemożliwiacie tworzenie federacji pomiędzy uczelniami prywatnymi i publicznymi. Jaki jest mój komentarz do tych przepisów? Uważam, że nie są to żadne zmiany, żadne propozycje, które chronią rynek czy podnoszą jakość usług. Jest to psucie rynku. Jeśli chcecie, by wypadły z rynku te słabe uczelnie, to macie do tego narzędzia, nie musicie takich przepisów dodatkowo generować. To chyba dobrze, panie premierze, że powstają nowe podmioty, które mogą skutecznie odpowiadać na zapotrzebowanie studentów, w dodatku nie ze środków publicznych. Inna kwestia, czy ministerstwo jest w stanie efektywnie i w takim samym stopniu kontrolować jakość prywatnych i publicznych uczelni. Czego się boicie, jeśli chodzi o federacje? Przecież na całym świecie jest wiele przykładów partnerstw publiczno-prywatnych, które są efektywne, doskonałej jakości. Zresztą w swoich prezentacjach na kongresie nauki w Krakowie przykłady takich partnerstw były podawane jako te, na których będziemy się wzorować, po czym w ustawie mamy brak możliwości nawiązywania takich partnerstw. Panie Premierze! Nie rozumiem, przecież pan doskonale wiedział, podejmując się reformy ustawy, że naruszy pan pewne status quo, że potrzebna jest odwaga, determinacja, ale przede wszystkim potrzebny jest jasno wyznaczony cel. Moje pytanie do pana: Czy rzeczywiście ten cel, który pan sobie postawił, pan osiągnie wraz ze swoimi współpracownikami? Dla mnie jest on już w tej chwili zamazany. Po trzecie, zupełnie niezrozumiałe w przypadku uczelni prywatnych są zapisy zawarte w art. 347, które nakładają obowiązek publikowania danych o źródłach pochodzenia finansowania, wynikach finansowych. Szanowni państwo, ta ustawa kompletnie nie wciąga sektora niepublicznych uczelni w system finansowania, a zrobiono to wiele lat temu w przypadku bardziej wrażliwego sektora, tj. opieki zdrowotnej, wbrew obawom z korzyścią dla pacjentów. Podnosicie kapitał zakładowy, a potem w sprawozdaniach każecie się spowiadać z każdej złotówki, zmuszając do podawania tego do publicznej wiadomości. Przecież wiecie, że to będą bardzo często nieetyczne narzędzia konkurencji, szczególnie podczas procesu rekrutacyjnego. Nie każdy rodzic potencjalnego studenta, nie każdy student potrafi czytać rachunek zysków i strat. Nie wie, że czasami strata wynika po prostu z uruchamiania nowych kierunków, kiedy potrzebne są duże nakłady początkowe czy po prostu uczelnia bez dotacji inwestuje w rozwój swojej instytucji. Zresztą na każdym kroku wyrażacie ogromną nieufność wobec wszystkiego, co jest prywatne, i ogromną wiarę we wszystko to, co jest państwowe. Chciałabym jeszcze poruszyć dwa aspekty. Mianowicie w art. 55 pkt 2 nadal istnieje niejasny, arbitralny, szkodliwy przepis, uważam, że minister może nie wydać zezwolenia na utworzenie studiów, jeżeli nie odpowiadają one potrzebom społeczno-gospodarczym. Po drugie, z ustawy został wykreślony art. 146 ust. 1, który zrównuje wiek emerytalny profesorek i profesorów. W sytuacji, w której kobiety średnio w wieku 58 lat osiągają profesurę, po 2 latach wysyłamy kobiety profesorki na emeryturę. I nie mówcie mi w tym miejscu, że to nie jest obowiązek, że to jest przywilej. Nie, to nie jest przywilej. Proponuję szczerze, otwarcie porozmawiać z tym środowiskiem, z kobietami, właśnie z profesorkami 60+, jaką odczuwają presję. Propozycje premiera Jarosława Gowina są zwane konstytucją dla nauki, gdyż podobno mają wprowadzać kompleksowe zmiany w tym obszarze. Z drugiej strony Polska Akademia Nauk jest w opinii wielu osób instytucją od lat wołającą o uporządkowanie w kwestii nadzoru i zarządzania. Obecnie nadzór nad PAN jest dzielony według nie do końca jasnych reguł między ministerstwo i KPRM, zaś w ramach samej PAN jej prezes wielokrotnie wskazywał na brak skutecznej możliwości sprawowania przez niego kontroli nad instytutami. Konstytucja dla nauki w żaden sposób nie próbuje rozwiązać choć części problemów, z którymi boryka się PAN. Dlaczego? Panie Premierze! Pewnie ustawa przejdzie bez względu na protesty i poprawki zgłoszone przez opozycję (Dzwonek), ale niech pan stanie tutaj i w imię odpowiedzialności za przyszłe pokolenia odpowie na pytanie: Kiedy będzie ta najważniejsza zmiana, tj. realny wzrost finansowania szkolnictwa wyższego i nauki w Polsce? Dziękuję bardzo. (Oklaski)