Mówca: Jan Duda
Data: 2016-05-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych ˝Solidarność˝ zarejestrowany został 12 maja 1981 r. Pierwszym przewodniczącym związku został Jan Kułaj. Funkcję tę pełnił do momentu internowania po ogłoszeniu stanu wojennego. Był to pierwszy taki związek w historii Polski. NSZZRI ˝Solidarność˝ powstał w wyniku licznych inicjatyw grup opozycyjnych działających na wsi. Istotny wpływ miały wydarzenia w 1976 r. w Radomiu i Ursusie oraz niesprawiedliwa polityka rolna w odniesieniu do rolników indywidualnych. Działające komitety samoobrony chłopskiej w wielu województwach oraz liczna opozycja antykomunistyczna włączyły się w organizację związku zawodowego rolników. Szczególną rolę odegrali działacze przedwojennego PSL, np. pan Stanisław Mierzwa czy Adam Bień. We wrześniu 1980 r. odbyło się pierwsze spotkanie wszystkich niezależnych ruchów chłopskich, kiedy to wyodrębniono Komitet Założycielski Solidarności Wiejskiej. Przewodniczącym komitetu został wybrany Zdzisław Ostatek, statut opracował Henryk Bąk. Było to możliwe z uwagi na zobowiązania strony rządowej podjęte podczas porozumień sierpniowych w sprawie tworzenia trwałych perspektyw rozwoju chłopskich gospodarstw rodzinnych, równego traktowania poszczególnych sektorów rolnictwa oraz równego dostępu do środków produkcji. Zgodne z postulatami rolników były zapewnienia władz co do tworzenia warunków do odrodzenia się samorządu wiejskiego. W procesie tworzenia związku zawodowego powstało wiele innych inicjatyw oddolnych w środowiskach rolniczych i wiejskich. Powstał Chłopski Związek Zawodowy Ziemi Dobrzyńskiej, Ośrodek Myśli Ludowej, Komitet Organizacyjny Samorządnego Związku Producentów Rolnych oraz inne organizacje na szczeblu regionalnym. Nastąpił trudny okres przeciwdziałania podziałom i podejmowania prób zjednoczenia. Wszystkie próby rejestracji w sądzie wojewódzkim tych związków spotkały się z odmową. Władze w tym okresie lansowały kółka rolnicze jako wystarczający samorząd wiejski. Również próby zjednoczenia tych trzech największych grup nie przyniosły rezultatu. Powołano Krajową Radę Porozumienia Solidarności Chłopskiej, władze starały się jednak nie dopuścić do utraty kontroli w sektorze rolnictwa. W grudniu 1980 r. odbył się I Ogólnopolski Zjazd NSZZ Rolników Solidarność Wiejska z udziałem 1500 delegatów. Strajki w Rzeszowie i Ustrzykach Dolnych wpłynęły na odroczenie rejestracji sądowej związku. Postulat rejestracji związku wsparł Kościół oraz szczególnie prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński. Pomimo prowadzonych rozmów kardynała Wyszyńskiego z władzami w dalszym ciągu odmawiano rejestracji związku. W Warszawie i w innych miejscowościach w Polsce odbyły się liczne demonstracje rolników. W Bydgoszczy odbyło się spotkanie delegacji wszystkich związków rolniczych i powstała komisja przygotowująca zjazd zjednoczeniowy. Wznowione rozmowy ze stroną rządową w Rzeszowie i Ustrzykach Dolnych zakończyły się podpisaniem porozumienia w lutym 1981 r. Zjazd zjednoczeniowy trzech największych związków odbył się w Poznaniu w dniach 8-9 marca. Szacuje się, że związek rolników liczył ok. 900 tys. członków. Wielkim sukcesem była rejestracja zjednoczonego związku w dniu 12 maja 1981 r. przez sąd wojewódzki w Warszawie. Rejestrację poprzedziły uroczystości mszy świętej w katedrze warszawskiej z licznym udziałem społeczności wiejskiej. Data rejestracji związku zbiegła się z rocznicami śmierci Józefa Piłsudskiego i gen. Władysława Andersa, co uszło uwadze władz komunistycznych. Od tamtego wydarzenia mija dziś 35 lat. Dziękuję bardzo.