Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-07-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie poselskie na temat 30-lecia od powrotu herbu ze św. Małgorzatą do nowosądeckiego ratusza Szanowna Pani Marszałek! Szanowne Panie Posłanki! Szanowni Panowie Posłowie! Miasto Nowy Sącz, z którym jestem związany, posiada piękny herb ukazujący św. Małgorzatę ujarzmiającą smoka. Historia tego herbu i jego uczestnictwa w życiu publicznym miasta jest burzliwa i tylko Sądeczanie mają świadomość przemian historycznych, które dały możliwość powrotu herbu w jego właściwe miejsce. W roku bieżącym mija 30 lat od powrotu herbu z wizerunkiem św. Małgorzaty, po bardzo długiej nieobecności, do sądeckiego ratusza. Święta Małgorzata czczona w Kamienicy, miejscowości stojącej u zarania historii późniejszego miasta Nowego Sącza, była męczenniczką za wiarę ściętą w Antiochii w III w. Opleciona została legendą o ujarzmieniu smoka. Częstym zwyczajem miast średniowiecznych było przyjmowanie za swoje godło patrona miejskiej fary. Zwyczaj ten potwierdził się w przypadku nowo założonego miasta. Najstarsza zachowana pieczęć miejska wyobraża św. Małgorzatę w koronie i aureoli na głowie, z krzyżem w jednej ręce, a drugą lejcami powściągającą smoka. Pochodząca z pierwszych lat założenia miasta pieczęć ta odciskała nazwę Kamienica na dokumentach zachowanych z lat 1306, 1317 i 1323. Druga pieczęć wyobraża św. Małgorzatę w koronie siedzącą na tronie, powstrzymującą krzyżem z proporcem atak leżącego u jej stóp smoka. W ręce lewej widnieje model romańskiego kościoła z jedną wieżą i oknami w dwóch kondygnacjach. Był to wizerunek pierwszej miejskiej fary. Pierwszy raz w tej pieczęci używano nowego miana miasta Nowy Sącz. Pieczęć ta utrwaliła nazwę miasta na zawsze. Zachowane odciski pieczęci widnieją na dokumentach z lat 1329 i 1343. Trzeci zachowany wizerunek pieczęci miejskiej ukazuje św. Małgorzatę w koronie i aureoli na głowie stojącą na smoku, dzierżącą w prawej ręce krzyż, którego drzewce tkwi w paszczy smoka, a palmę męczeńską trzymającą w ręce lewej. Takie wyobrażenie św. Małgorzaty z XIV-wiecznej pieczęci odciśniętej u dokumentu z roku 1531 utrwaliło się w późniejszych pieczęciach miasta. Koniec wieku XVIII przyniósł rozbiory Polski. Nowy Sącz położony na terenie ziem wcielonych przez władze zaborcze monarchii austriackiej traci w 1782 r. miejskie prawo magdeburskie. Austriacki cesarz Józef II wprowadził wyższość władzy monarchy nad Kościołem. Duch ˝józefinizmu˝ zaciążył na zmianie herbu Nowego Sącza. Usunięto z jego godła ok. 1820 r. motyw kościelny, a na tarczę herbu i na pieczęcie wprowadzono w ich pole środkowe wyobrażenie bramy fortecznej o trzech basztach. Napis w otoku pieczęci głosi, że jest to Królewskie Miasto Nowy Sącz. Starania czynione od końca XIX w. o przypomnienie św. Małgorzaty w herbie miasta nie przyniosły rezultatu. Patriotyczne działania Sądeczan znalazły jednak swe odbicie w umieszczeniu w sali radnej ratusza Orła Białego na amarantowym tle, a na frontonie wieży zegarowej znalazł się herb stolicy Polski - Syrenka Warszawska. W roku 1937 zarząd miejski Nowego Sącza, mając wątpliwości co do herbu z bramą forteczną jako prawowitego, wystąpił do MSW w Warszawie o ustalenie godła dla miasta. Zawierucha wojenna zatrzymała starania o przywrócenie prawowitego herbu miastu. W roku 1945 miasto Nowy Sącz przyjęło do oznaczania swych akt herb z bramą forteczną i rycerzem. Na rok 1962 przypadające 670-lecie lokacji miasta wywołało u Sądeczan świadomych historii swego miasta, zgrupowanych w Polskim Towarzystwie Historycznym i Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym ˝Beskid˝, inicjatywę podjęcia starań o przywrócenie herbu zgodnego z pięciowiekową tradycją. Bezskutecznie spierano się z ówczesnymi władzami w tym względzie. W roku 1980 solidarnościowy powiew wolności wzmocnił głosy Sądeczan upominających się o przywrócenie prawowitego herbu. Stan wojenny i ostry sprzeciw ówczesnych władz politycznych utrudniały starania o powrót świętej patronki na tarczę miasta. Dopiero, co ciekawe, pismem z dnia 13 lipca 1982 r. Urząd Rady Ministrów stwierdził, że przedwojenne zarządzenie z dnia 21 marca 1938 r. prawnie uznające należący do historii miasta Nowego Sącza herb z postacią św. Małgorzaty nie straciło swej obowiązującej mocy. Stwierdzenie to pozwoliło w sierpniu 1983 r. uczynić pierwszy wyłom i na kartuszach w holu ratusza umieścić godło ziemi sądeckiej i herb z wizerunkiem św. Małgorzaty ujarzmiającej smoka. Przez następne cztery lata mnożone były przeszkody, by utrudnić powrót wypędzonej przez Austriaków patronce miasta na przysługujące jej miejsce. Orzeczenie Rady Państwa z dnia 28 marca 1987 r. ponownie wskazało, że dla Nowego Sącza obowiązującym jest herb przedstawiający postać św. Małgorzaty stojącej na smoku. Nie ostudziło to przeciwników krzyża w herbie. Przygotowano nowy projekt herbu, w którym miasto miał reprezentować smok. Mocnym głosem w imieniu Sądeczan przemówili wówczas w tej sprawie proboszczowie wszystkich parafii Nowego Sącza, ogłaszając dnia 11 października 1987 r. komunikat odczytany we wszystkich nowosądeckich kościołach ostrzegający przed niepraworządnym deptaniem dziedzictwa przeszłości miasta. W historii Nowego Sącza przetrwał bez zmian przez wieki wizerunek św. Małgorzaty w pieczęci kościoła farnego pozostającego pod jej wezwaniem. Miejska Rada Narodowa w Nowym Sączu uznała w dniu 16 października 1987 r., że obowiązującym odtąd godłem miasta jest herb z postacią św. Małgorzaty ujarzmiającej smoka odpowiadający heraldycznemu opisowi. Dzisiaj jednak to rok 1983, jak wspomniałem wcześniej, uważa się za początek procesu skutecznego przywracania miastu właściwego herbu. Powrót prawowitego wizerunku herbu miejskiego był jednym z pierwszych zwiastunów zbliżających się w Polsce zmian, które miały nadejść w roku 1989.