Mówca: Beata Małecka-Libera
Data: 2016-07-07 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić opinię klubu Platformy Obywatelskiej dotyczącą sprawozdania - druk nr 205 - z wykonania ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w okresie od stycznia do grudnia 2014 r. Zanim przejdę do przekazania państwu opinii, pozwolę sobie na pewną dygresję. Otóż po raz kolejny Wysoka Izba ma okazję rozpatrywać sprawozdanie za rok 2014, a więc historyczne. Posłowie wielokrotnie podnosili tę kwestię, iż proceduralnie tryb przedstawiania sprawozdania i rozpatrywania go w Wysokiej Izbie powoduje, że jest ono niestety bardzo spóźnione. W związku z tym trudno odnosić się do tego, co działo się 2 lata temu, i warto byłoby rozważyć - tu zwracam się przede wszystkim do pani marszałek z apelem - czy nie należałoby rozpatrywać programów wieloletnich, narodowych w kontekście kilkuletnim. Mielibyśmy wtedy większy wgląd w to, w jaki sposób program ewoluuje, jakie są jego efekty. Łatwiej jest rozpatrywać realizację programów na przestrzeni kilku lat niż wyrywkowo, z roku na rok, a szczególnie wtedy, gdy jest kilkuletnie opóźnienie. To jest uwaga, którą podzielali wszyscy posłowie. Jest ona związana tylko i wyłącznie z procedurą, jaka ma miejsce w momencie przyjmowania sprawozdania, ale wydaje mi się, że właśnie w przypadku tego sprawozdania, kiedy mówimy o ważnych aspektach zdrowia publicznego, warto zastanowić się nad trybem przyjmowania sprawozdań. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Odnosząc się do sprawozdania sensu stricto, chcę powiedzieć, że ustawa jest realizowana głównie poprzez ˝Narodowy program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych˝, który opiera się na kilku strategicznych celach, programach, które są realizowane właśnie w ramach tego narodowego programu, w okresach kilkuletnich. Do tych celów strategicznych zalicza się ograniczenie szkód zdrowotnych wynikających ze spożywania alkoholu, zmniejszenie dostępności i struktury spożywanego alkoholu, ograniczenie zaburzeń życia rodzinnego, a także rozwoju dzieci z rodzin mających problemy alkoholowe, ograniczenie picia alkoholu przez dzieci i młodzież, ograniczenie przemocy w rodzinie, poprawę jakości działań podejmowanych przez gminy w ramach zadań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych, następnie ograniczenie przypadków naruszenia prawa, a także szacowanie strat ekonomicznych związanych z piciem alkoholu. Moi przedmówcy, w szczególności pan minister, dość dokładnie przedstawili sytuację i strukturę osób spożywających alkohol, w związku z tym nie będę tych liczb po raz kolejny przedstawiała. Natomiast powiem, że problem, o którym tutaj mówimy, dotyczy 14% Polaków, którzy piją szkodliwie, to jest 3,6 mln naszych rodaków, oraz 3,3% osób jest uzależnionych, to jest 850 tys., a więc mówimy o dużej populacji, której ten problem dotyczy. Proszę pamiętać, że dotyczy to także rodzin, w których ta patologia ma miejsce. Wiemy, że największy problem jest tutaj właśnie z wychowaniem małych dzieci, a także z przemocą. Dlatego też uważam, że w tych środowiskach zagrożonych, środowiskach patologicznych trzeba bardzo mocno podnieść kwestię edukacji, wychowania i świadomości. To są elementy, które również w zdrowiu publicznym przewijają się wielokroć. One traktowane są nieco z boku, jak zawsze edukacja zdrowotna, także i w tym przypadku, niemniej jednak znaczenie jest tutaj dość istotne. Z jednej strony możemy powiedzieć, że mamy jakiś sukces i że te programy swoją rolę odgrywają, ponieważ w roku 2014 rzeczywiście spadła ilość spożytego alkoholu, ale per capita, natomiast ogólnie jednak dalej trwa trend wzrostowy, co niewątpliwie jest dalszym wyzwaniem, żeby te programy realizować, a nawet je poprawić. Kolejnym wyzwaniem, uważam, jest dostęp fizyczny do punktów sprzedaży alkoholu i fakt, że dostęp do alkoholu właściwie jest całodobowy. Liczba otwieranych nowych miejsc, gdzie sprzedaje się alkohol, zawsze jednak budziła, przynajmniej w Komisji Zdrowia, dość duże opory. Niepokój rodzi także kwestia pomocy dzieciom z rodzin patologicznych z tego względu, że niestety liczba placówek ulega zmianom, raz są otwierane, raz niestety z różnych względów ich liczba ulega zmniejszeniu. Ta opieka, zarówno specjalistyczna, jak i codzienna, niestety nie jest zapewniona tak, jakbyśmy tego oczekiwali. Kolejne, w moim odczuciu chyba najważniejsze wyzwanie to realizacja programów profilaktycznych. Program za rok 2014 potwierdził, że w większości programy, które są realizowane, są programami o niepotwierdzonej skuteczności, a nawet braku efektywności. Uważa się, że tylko 8,5% ze wszystkich pieniędzy wydanych na programy profilaktyczne zostało wydane na programy rekomendowane, które rzeczywiście ewaluują i przynoszą wymierne korzyści. To pokazuje, jak wiele w tym obszarze jest do zrobienia. Żałuję ogromnie, że rozpatrujemy tylko rok 2014, ponieważ w roku 2015 - mam nadzieję, panie ministrze, że także w 2016 - zobaczymy zdecydowane zmiany co do jakości tych programów profilaktycznych, gdyż wiążą się one zdecydowanie z uchwaloną ustawą o zdrowiu publicznym i ˝Narodowym programem zdrowia˝, gdzie walkę z uzależnieniem od alkoholu uznaliśmy za jeden z celów strategicznych. Tutaj rekomendowaliśmy wspólne programy profilaktyczne, które będą dedykowane nie tylko osobom pijącym, ale także uzależnionym od innych używek. Eksperci potwierdzali, że bardzo często alkoholowi towarzyszy również palenie papierosów czy sięganie po narkotyki. Warto budować takie programy profilaktyczne, które są spójne i które są dedykowane tym środowiskom. Żeby taki program miał swoje znaczenie, oczywiście musi być bardzo konsekwentnie realizowany, musi być programem spójnym i musi być zaangażowane w to całe środowisko. Nie zrobimy tego bez świadomości, bez edukacji społecznej i bez wciągnięcia w te programy całego naszego społeczeństwa. To jest właśnie największe wyzwanie, jakie przed nami stoi. Na pewną pochwałę w roku 2014 zasługuje fakt, że zwiększyły się działania służby takiej jak Policja, pomocy społecznej czy komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Niewątpliwie było to związane z interwencją poprzez ˝Niebieskie karty˝, a więc zmiany ustawowe, które tutaj nastąpiły, zdecydowanie wpłynęły na postęp w tym działaniu. Niestety trzeba też powiedzieć, że wzrosła liczba osób, które doznają przemocy w rodzinie, prawie o 25%. Można sobie zadać pytanie, czy to jest związane z tym, że te osoby po prostu teraz łatwiej przyznają się do problemów, jakie mają w swoich rodzinach, i jest to związane właśnie z tą pomocą społeczną, która w tej chwili im służy, czy też związane to jest ze wzrostem, niestety, spożycia alkoholu. Tak więc dużo wyzwań w dalszym ciągu jeszcze przed nami. Myślę, że działania, które są prowadzone przez PARPA, w moim odczuciu działania pozytywne, są niestety niewystarczające. Te siły, które powinny działać wspólnie, to właśnie działania prowadzone przez PARPA, ale także przez samorządy, bo tam głównie są środki finansowe, które w różny sposób, czasami niestety niecelowo, są wykorzystane. Myślę, że to jest wyzwanie dla nowego rządu, aby te wszystkie pieniądze, te wszystkie środki były wykorzystane w sposób efektywny. Uważam, że kierunek działań jest dobry. Należy tutaj jeszcze wiele poprawić, ale Platforma Obywatelska będzie opiniowała sprawozdania pozytywnie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)