Mówca: Paweł Lisiecki
Data: 2021-10-01 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Towarzystwa budownictwa społecznego działają na mocy ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa. Ich celem była przede wszystkim budowa mieszkań na wynajem dla osób, których dochody były na tyle wysokie, że nie mogły skorzystać z pomocy mieszkaniowej samorządu, a jednocześnie były zbyt niskie, aby mogły one wziąć kredyt na własne mieszkanie. TBS-y otrzymywały wsparcie finansowe ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, jednakże okazuje się, że kontrola TBS-ów jest ograniczona, ponieważ Najwyższa Izba Kontroli może kontrolować tylko te TBS-y, których wspólnikami są jednostki samorządu terytorialnego, i to tylko i wyłącznie w zakresie tzw. dyscypliny finansów publicznych. Oznacza to, że kwestia rozporządzania przez TBS-y środkami finansowymi pochodzącymi od najemców, czyli właściwie partycypantów, pozostaje poza wszelką kontrolą organów niezwiązanych z funkcjonowaniem towarzystwa budownictwa społecznego. Kolejnym zagadnieniem jest kwestia dysponowania przez TBS-y partycypacjami płaconymi przez osoby zainteresowane najmem w zasobach towarzystwa. Osoby, które de facto w okresie od 27 listopada 1995 r. do 31 grudnia 2004 r. partycypowały w budowie największej liczby TBS na terenie kraju, zostały z woli ustawodawcy pozbawione ochrony swoich praw. Pomimo bowiem wpłacenia od ok. 25% do 30% kosztów budowy danego lokalu mieszkalnego partycypant uzyskał w zamian jedynie uprawnienie do wskazania najemcy tegoż lokalu, które to prawo w przeważającej liczbie przypadków po upływie pewnego czasu określonego w umowie partycypacyjnej po prostu wygasa. Na skutek tak przyjętego rozwiązania ustawowego niektóre TBS-y pozbawiły partycypantów prawa do uzyskania zwrotu wpłaconej partycypacji w przypadku rozwiązania tej umowy. TBS-y często swobodnie dysponują wpłaconymi partycypacjami, nie informując partycypanta ani o ich przeznaczeniu, ani o postępach w spłacie kredytu. Tymczasem TBS ma obowiązek tak skalkulować czynsz, aby jego wysokość wystarczyła w danym miesiącu jedynie na spłatę raty zaciągniętego kredytu, koszty eksploatacji budynku oraz koszty remontów. Jeśli TBS pobierze od lokatorów środki na spłatę kredytu, a następnie ich nie przekaże do banku, defraudując je w istocie, to okres spłaty wydłuża się o kilka lat, a na dany lokal będzie w dalszym ciągu przypadała kwota do spłaty. TBS nie ma prawa obciążać lokatorów kilkukrotnie spłatą tego samego kredytu. Czynsz po spłacie kredytu powinien się zmniejszyć o wysokość raty. Niestety TBS-y nie są chętne, aby udzielać lokatorom jakichkolwiek informacji na ten temat. Najemcy nie wiedzą często ani na jaki okres dany TBS zaciągnął kredyt i kiedy powinna się zakończyć planowo spłata, a tym samym zmniejszyć czynsz, ani czy TBS wydłużył okres spłaty z powodu notorycznego zalegania z zapłatą. Niestety przez wiele lat funkcjonowania TBS-ów w niektórych z nich doszło do różnego rodzaju patologii i nadużyć, takich jak finansowanie z pieniędzy wpłacanych przez partycypantów koncertów muzycznych. Skoro państwo udziela takim podmiotom jak TBS-y kredytów ze środków publicznych na preferencyjnych warunkach, to powinno mieć kontrolę nad tym, jak umowy z partycypantami są skonstruowane. Z punktu widzenia prawnego pactycypacja jest prawem majątkowym i podlega dziedziczeniu. Pozostałą kwotę wartości lokalu najemca spłaca w czynszu. Fakt ten ma doniosłe znaczenie, oznacza bowiem, że spłata kredytu zaciągniętego przez TBS obciąża de facto w całości nie kredytobiorcę, lecz najemcę, czyli partycypanta. Oznacza to, że najemca jest obciążony pełnym kosztem spłaty budowy mieszkania, a nigdy nie zostanie jego właścicielem. Innymi słowy, pewna grupa społeczna ze względu na dochody niewystarczające do zakupu mieszkania na własność zmuszona była wybrać TBS, aby mieć gdzie mieszkać ze swoimi rodzinami. Tymczasem ustawodawca tak niefortunnie sformułował przepisy, że ta grupa społeczna o ograniczonych dochodach zmuszona jest do fundowania gminie lub podmiotowi prywatnemu jako właścicielowi TBS-ów lokali na wynajem. Ustawa dotycząca TBS-ów musi zostać zmieniona, a zmiany winny iść w kierunku większej transparentności oraz ułatwień w uwłaszczaniu partycypantów. Dziękuję bardzo. (Oklaski)