Mówca: Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony)
Data: 2015-12-02 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie 104. rocznicy urodzin Gracjana Fróga Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 8 grudnia br. obchodzić będziemy 104. rocznicę urodzin Gracjana Fróga ps. ˝Szczerbiec˝. Chciałbym zatem przypomnieć postać tego żołnierza wyklętego, kapitana piechoty i broni pancernych Wojska Polskiego, dowódcy 3. Wileńskiej Brygady AK. Gracjan Fróg przyszedł na świat 8 grudnia 1911 r. w Laskówce na Podkarpaciu. Był synem Stanisława i Bronisławy z domu Pawłowskiej. Po zdanej maturze wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej. Ukończył ją w wieku 22 lat w stopniu podporucznika. Służył w 2. Pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku, a w kolejnych latach w 4. Batalionie Pancernym w Brześciu nad Bugiem i 7. Batalionie Pancernym w Grodnie. Po wybuchu II wojny światowej Gracjan Fróg uczestniczył w kampanii wrześniowej jako dowódca szwadronu techniczno-gospodarczego w 33. Dywizjonie Pancernym działającym w ramach Wileńskiej Brygady Kawalerii. Walczył w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. Dostał się wtedy do niewoli niemieckiej, z której jednak zdołał uciec. Dotarł do Przemyśla, gdzie został aresztowany przez Sowietów. Po raz drugi udało mu się zbiec. Gracjan Fróg powrócił do Wilna, gdzie prowadził działalność konspiracyjną w Kołach Pułkowych. Po aresztowaniu przez NKWD w 1941 r. uniknął wywiezienia w głąb ZSRR dzięki polskim kolejarzom, którzy odczepili kilka ostatnich wagonów z więźniami. Po tym jak Wilno znalazło się pod okupacją niemiecką, Fróg rozpoczął działalność konspiracyjną w szeregach Armii Krajowej. Dowodził on oddziałem partyzanckim w rejonie Sużan, który z czasem zaczęto nazywać 3. Brygadą Wileńską AK. Oddział ten brał udział w wielu zbrojnych akcjach przeciwko Niemcom oraz kolaboranckiej litewskiej policji pomocniczej. W wyniku ich przeprowadzania zdobywano broń, amunicję i wyposażenie. Z 13 na 14 maja 1944 r. w pobliżu wsi Murowana Oszmianka 3. Brygada Wileńska stoczyła bitwę z oddziałami Litewskiego Korpusu Lokalnego. Zakończyła się ona zwycięstwem Polaków i rozbiciem kolaboracyjnej formacji. Gracjan Fróg wraz ze swoją brygadą brał też udział w walkach o Wilno stoczonych w ramach operacji ˝Ostra Brama˝. 14 lipca 1944 r. ˝Szczerbiec˝ otrzymał awans na stopień kapitana. Kilka dni po awansie Gracjan Fróg został aresztowany przez NKWD. Trafił do więzienia na Łukiszkach w Wilnie, a następnie przewieziono go do obozu NKWD w Diagilewie pod Riazaniem na terenie ZSRR. Po blisko 2 latach udało mu się zbiec z obozu i dotrzeć do Wilna, a następnie do Łodzi. W lipcu 1948 r. w ramach przeprowadzanej ˝Akcji X˝ został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Postawiono mu zarzuty działalności konspiracyjnej w ramach Ośrodka Mobilizacyjnego Wileńskiego Okręgu AK. Oskarżano go również o współpracę z Niemcami w zwalczaniu partyzantki sowieckiej na Wileńszczyźnie. W listopadzie 1950 r. Gracjan Fróg został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano w maju następnego roku w więzieniu mokotowskim. ˝Szczerbiec˝ został zrehabilitowany w 1959 r. Jego symboliczny grób znajduje na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w kwaterze na Łączce. Wśród nadanych mu odznaczeń wymienić można Order Virtuti Militari (nadany dwukrotnie, raz pośmiertnie), Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami czy Krzyż Walecznych. Cześć i chwała bohaterom! Dziękuję.