Mówca: Tadeusz Iwiński
Data: 2014-03-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Przedwojenny dramatopisarz i publicysta, a także satyryk Adolf Nowaczyński mawiał, że do wzajemnego porozumienia się dwóch stron potrzeba tylko, aby obie miały o sobie jak najgorsze wyobrażenie. Otóż nie jest to tak proste, jak mówił Nowaczyński, i szczególnie w polityce potrzeba czegoś więcej. Dlatego to Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej wystąpił z propozycją tej uchwały w sprawie uczczenia 25. rocznicy obrad okrągłego stołu i ogromnie żałuję, że wskutek sprzeciwu najmniejszego klubu poselskiego reprezentującego siłę, która nigdy demokratycznie nie została wybrana do Sejmu, ta uchwała nie mogła być przyjęta w dniu 6 lutego, czyli w dniu rozpoczęcia obrad okrągłego stołu w sensie 25. rocznicy. Lepiej późno niż wcale, osiągnęliśmy po dyskusji też niepełny kompromis, ale jednak. Mówił o tym przed chwilą marszałek Stefaniuk, a my jako SLD też chcieliśmy w pierwotnej propozycji zaakcentować w zasadzie dwa elementy. Podziękowanie tym wszystkim, którzy przyczynili się do realizacji koncepcji porozumienia narodowego, i uznanie, że to porozumienie jest i było przykładem politycznej mądrości i dowodem patriotyzmu jego twórców. Nie chcę wracać do dyskusji, która nie tak dawno toczyła się tu częściowo w kontekście kuriozalnej propozycji uhonorowania pułkownika Kuklińskiego. Musiały powstać takie okoliczności, żeby zbiegły się równolegle trzy procesy. Po pierwsze, powstanie demokratycznej opozycji, którą uosabiała ˝Solidarność˝, po wtóre, nurt demokratyczny, reformistyczny w obrębie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i po trzecie, zmiany w ówczesnym Związku Radzieckim. Te dwa pierwsze elementy występowały wcześniej, jeszcze w 1980 r. na przykład, ale nie było zmian, które zapoczątkowało przyjście do władzy Gorbaczowa, proces pierestrojki i głasnosti. Dopiero wówczas, po wstępnych rozmowach w Warszawie, w willi przy ul. Zawrat, później w Magdalence, mogło dojść do tego spotkania, w którym uczestniczyło łącznie prawie 500 osób, 452 osoby - bardzo dużo - przy głównym stole i przy licznych podstolikach. Obrady zakończyły się 5 kwietnia. Nie mogę zgodzić się z panem posłem Łopińskim, który mówił, że tylko jedna strona miała demokratyczne osadzenie - z formalnego punktu widzenia tak - a druga była uzurpatorska. Całe pół świata było wtedy uzurpatorskie, a może i większość świata. To była decyzja - jeżeli chodzi o to, co się działo, o władzę w Europie Środkowo-Wschodniej, Południowej, nie wchodząc w inne geograficzne kręgi - która została podjęta przez możnych, największe potęgi tamtego świata, od Teheranu, przez Jałtę, po Poczdam. A więc cały świat był uzurpatorski. Ale nie spierając się o tamte wydarzenia, powiem, że widać, iż również przy udziale przedstawicieli kościołów - Kościoła Rzymskokatolickiego, ale zapomina się, że obserwatorem był też Kościół Ewangelicko-Augsburski - doprowadzono do porozumienia, w rezultacie którego zarządzono częściowe wybory demokratyczne do Sejmu 4 czerwca 1989 r., utworzono Senat, który z punktu widzenia struktury prawnej Polski, nie chcę użyć zbyt ostrego porównania, był bezsensowny, bo Polska jest państwem unitarnym, a nie federalnym, a drugie izby powołuje się w sytuacji, gdy jest państwo federalne. Ale to był kompromis, który zaproponował wtedy Aleksander Kwaśniewski, utworzenie urzędu prezydenta, zmiana Prawa o stowarzyszeniach, która umożliwiła rejestrację ˝Solidarności˝, dostęp opozycji do mediów i przyjęcie stanowiska w sprawie polityki społecznej i gospodarczej oraz reform systemowych. To były wielkie wydarzenia. Klub Poselski SLD w rocznicę rozpoczęcia obrad okrągłego stołu zorganizował z udziałem wielu aktorów tamtych wydarzeń po obu stronach bardzo ciekawą debatę na ten temat. Rzadko kiedy chwalimy kolegów, ale wicemarszałek Jerzy Wenderlich, który otwierał (Dzwonek) tę konferencję, powiedział trafnie, że to jest jeden z przypadków w naszej historii, kiedy pozytywistyczne myślenie wzięło górę nad politycznym romantyzmem, choć tam elementów romantyzmu też nie brakowało. Na koniec, panie marszałku, powiem, że oczywiście historia się nie powtarza, często powtarza się jako farsa, ale polskie doświadczenie, przy nieuchronnych różnicach, stało się swoistą glebą i metodą, która została podjęta w niektórych innych państwach, nie zawsze w pełni skutecznie, ale na przykład w Republice Południowej Afryki, gdzie sytuacja była bardzo skomplikowana, bo wchodziły w grę jeszcze elementy rasowe i nie tylko. To było dokładne odwzorowanie modelu polskiego okrągłego stołu i - mówię to też na koniec - na przykład szkoda, że do takiego okrągłego stołu nie doszło na Ukrainie. Być może rozwój i te procesy, które zachodzą, przebiegłyby inaczej. Dziękuję bardzo. (Oklaski)