Mówca: Jarosław Żaczek
Data: 2013-04-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Solidarna Polska mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec sprawozdania Komisji Nadzwyczajnej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów. Jest to projekt ustawy, który budzi wiele kontrowersji. Wiele uwag wyrażono w trakcie wysłuchania publicznego. Część z nich podzielamy. Pan przewodniczący i moi przedmówcy bardzo szeroko odnieśli się już do tego zagadnienia. Odniosę się do kilku kwestii: kilku zawodów, głosów w dyskusji, a także poprawek, wniosków mniejszości, które uznajemy za szczególnie istotne i od których uzależniamy naszą ostateczną ocenę tego projektu ustawy. Najwięcej kontrowersji wzbudziły propozycje dotyczące notariuszy. Ustawodawca posiada możliwość kształtowania dostępu do zawodów zaufania publicznego według swojego uznania. Granice swobodnego własnego uznania powinna stanowić wiedza i umiejętności, ponieważ mamy do czynienia z zawodami zaufania publicznego. Ustawodawca ma dbać o wiedzę i umiejętności osób, które wykonują zawód zaufania publicznego. Ważne, żeby tych zasad nie naruszać. Notariusz zgodnie z Prawem o notariacie jest osobą zaufania publicznego i, zgodnie z konstytucją, wykonuje ten zawód. Notariusz pełni jednocześnie funkcje pomocnicze w stosunku do wymiaru sprawiedliwości i wykonuje szereg czynności o charakterze urzędowym. Całość propozycji legislacyjnych zawartych w art. 6 dotyczy przepisów wprowadzających nowe rozwiązania rozszerzające dostęp do zawodu, doprecyzowujących kwestie wymagające skorygowania z uwagi na dotychczasową praktykę oraz przepisy dostosowujące ustawę Prawo o notariacie do przepisów innych ustaw. Zdaniem środowiska proponowana deregulacja zawodu może doprowadzić do obniżenia bezpieczeństwa i jakości usług notarialnych. Niezależnie od pozytywnej oceny całościowej proponowanych zmian trzeba o tych wątpliwościach również powiedzieć. Wskazuje się na brak precyzyjnie określonego statusu zastępcy notarialnego, również na skutki zniesienia dotychczasowego okresu próby w wykonywaniu zawodu pod kierunkiem notariusza, co może mieć wpływ na bezpieczeństwo klientów notariatu. Podobny skutek, zdaniem ekspertów, zdaniem przedstawicieli środowiska, może wywołać skrócenie z 5 do 3 lat okresu zatrudnienia uprawniającego do przystąpienia do egzaminu notarialnego. Projekt zakłada również istotną zmianę statusu aplikantów notarialnych. Obowiązki aplikanta zostały określone w sposób dość ogólny. Wprowadza się do programu aplikacji elementy pozostające poza regularnym kształceniem. Jest również taka opinia, że nałożenie na notariusza nowych obowiązków może budzić wątpliwości z punktu widzenia zgodności z konstytucyjnymi zasadami swobody działalności gospodarczej oraz proporcjonalności. W trakcie prac zaproponowano poprawki, które w części mają wyeliminować te obawy, ale oczywiście musiałyby być przyjęte przez Sejm. Proponuje się, aby docelowo powoływanie notariusza następowało zaraz po egzaminie notarialnym. Proponuje się zniesienie instytucji asesora notarialnego, w związku z czym poprawka przewiduje wydłużenie aplikacji notarialnej wobec obecnego okresu do 3 lat i 6 miesięcy. Kolejną propozycją jest wprowadzenie dodatkowego obowiązku zaliczania kolokwium przeprowadzanego przez radę izby notarialnej przez upływem 2 lat i 6 miesięcy podczas trwania aplikacji. Kolejna dotyczy postępowania dyscyplinarnego w ramach samorządu notarialnego. Ocena wizytacji powinna mieć charakter decyzji administracyjnej ze wszystkimi konsekwencjami. Chodzi o to, żeby w sposób arbitralny nie pozbawiać prawa do wykonywania zawodu. Została zgłoszona również poprawka mająca na celu utrzymanie testu jako jednej z części egzaminu notarialnego. Kolejna dotyczy odpowiedzialności dyscyplinarnej aplikantów notarialnych oraz zastępców notarialnych w związku z likwidacją asesury i wprowadzeniem do projektu ustawy zastępców notarialnych. Warte poparcia są poprawki rozszerzające zakres czynności notarialnych, jak chociażby propozycja umożliwienia zakładania spółek w czasie wizyty u notariusza jako tryb alternatywny do rejestracji spółek w KRS, danie możliwości wydania tytułów egzekucyjnych, tytułów zapłaty itp. Natomiast niezrozumiałe naszym zdaniem jest to, dlaczego ministerstwo nie rozważyło chociażby trybu weryfikacji osób spoza naszego kraju, które chciałyby wykonywać czynności notarialne w Polsce, przynajmniej z podstawowej znajomości języka polskiego prawniczego. Kolejne zawody - adwokaci i radcy prawni. Istotne są poprawki dające możliwość przystąpienia do egzaminu bez obowiązku odbywania aplikacji legislatorom, osobom zatrudnionym w urzędach organów władzy publicznej, które wykonywały czynności wymagające wiedzy prawniczej związanej z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń, aktów prawa miejscowego. Rozszerza się katalog o komorników, którzy wykonywali zawód co najmniej przez 3 lata, oraz o osoby z tytułem doktora nauk prawnych posiadające 3 lata praktyki. Jest propozycja rozszerzenia tego katalogu o doradców podatkowych. Dlaczego chcemy ułatwić dostęp do zawodu adwokata, radcy prawnego komornikom, a doradcom podatkowym nie? W nadzorze, decyzji administracyjnej te zawody zostały zrównane przez sądy. Kolejne poprawki dają możliwość przeprowadzenia egzaminów w formie testu, tak aby nie było wątpliwości co do oceny testów, a także ewentualnej ingerencji osób trzecich w egzaminy. Podobne rozwiązania do przedstawionych dotyczą również ustawy o radcach. W trakcie prac komisji podnoszono również, że nie ma możliwości, aby postępowanie wyjaśniające można było przeprowadzić w ciągu 14 dni od momentu wpływu wniosku do momentu podjęcia uchwały i jej sporządzenia. Dotychczasowy termin to 30 dni. Kolejne regulacje dotyczą geodetów. W proponowanych zmianach wprowadza się regulacje dotyczące wymogów, jakie muszą spełnić osoby ubiegające się o uprawnienia w tych czterech głównych specjalnościach. Proponuje się skrócenie okresu wymaganej praktyki z 3 lat do roku lub 2 lat, w zależności od stopnia ukończenia studiów wyższych. Jeden z wniosków podczas dyskusji dotyczył tego, że jest konieczność uregulowania kwestii klasyfikacji gruntów. Jest to proces, który często prowadzi do nieprawidłowości, a obecnie nie ma w tej kwestii żadnych uregulowań w żadnych przepisach. Istotna jest również odpowiedz na pytanie, czy skrócenie praktyki z 3 lat do roku nie niesie ze sobą możliwości spadku jakości usług. Kolejna kwestia. Przewidywane są likwidacja licencji pośrednika nieruchomości oraz zniesienie ustawowego wymogu dotyczącego wykształcenia - ukończenia studiów podyplomowych i praktyk zawodowych w zakresie pośrednictwa nieruchomości. Proponuje się ograniczenie odpowiedzialności pośredników do odpowiedzialności sądowej. Przyjęcie przedłożenia rządowego - takie były głosy w dyskusji - niesie uzasadnione obawy, niesie obawy, że zawód ten może wykonywać praktycznie każda osoba, również z wykształceniem podstawowym. Czy po tej zmianie - czyli w sytuacji likwidacji wymogów kwalifikacyjnych - obywatel Polski, który obecnie ma kwalifikacje, które pozwalają mu na wzajemne ich uznanie w innym kraju, będzie mógł nadal starać się o uznanie kwalifikacji, skoro u nas tych wymogów nie będzie? Kolejna uwaga dotyczy wpisu do rejestrów. Następuje on na podstawie 2 oświadczeń składanych przez zainteresowanego, tj. oświadczenia, że jest zdolny do czynności prawnych i że nie jest karany. Na podstawie tych 2 oświadczeń jest wpisywany do rejestru. Kto będzie sprawdzał te oświadczenia? Czy do tych oświadczeń nie powinien być dołączony dokument potwierdzający spełnienie tych warunków, wymogów? Kolejny problem to konkurencyjność polskich przedsiębiorców działających w Polsce, z siedzibą w Polsce, i przedsiębiorców, którzy świadczą usługi transgraniczne. Przedsiębiorca z zagranicy może świadczyć usługi transgraniczne przy pomocy dowolnych osób, które nie mają kwalifikacji, nie muszą być też ubezpieczone. Efekt jest taki, że nasza konkurencyjność spada. Kolejna kwestia to obowiązek opłacenia ubezpieczeń, które są właściwie bezszkodowe dla firm ubezpieczeniowych. Jest to doskonały biznes dla tych firm, a żadne zabezpieczenie interesu publicznego, społecznego. Trzeba podjąć regulacje związane ze zniesieniem tej fikcji. Kolejna kwestia to uprawnienia przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. Zdaniem przedstawicieli środowiska skutkiem deregulacji będzie to, że z polskiego rynku usług przewodnickich wycieczek zagranicznych polscy przewodnicy mogą być zupełnie usunięci. Pytanie, czy nie należy zostawić elementu regulacyjnego, jakim jest zdawanie egzaminu. Została zgłoszona poprawka polegająca na tym, że umożliwia się marszałkom województw dopuszczenie w niektórych miastach do tego, żeby przewodnicy działali na dotychczasowych zasadach. Komornicy - poszerzono katalog stanowisk, dzięki którym można nabyć uprawnienie do powołania na komornika sądowego. Wprowadzono możliwość odwołania się od uchwały o wyniku egzaminu komorniczego do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy ministrze sprawiedliwości. Ważne poprawki to te, które przyspieszają wejście do zawodu. Niezwłocznie po przeprowadzeniu egzaminu komorniczego komisja egzaminacyjna podejmie uchwałę o wyniku egzaminu komorniczego. Druga - w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia prezes sądu apelacyjnego odbiera od komornika ślubowanie. Najlepszą sytuacją jest pozostawienie klarownego systemu oceniania polegającego na przyznawaniu punktów. Propozycja ministerstwa obarczona jest cieniem subiektywizmu, co m.in. będzie skutkować, może skutkować dużą liczbą odwołań. (Dzwonek) Obecnie obowiązujący system punktowy jest bardziej korzystny dla osób podchodzących do tego egzaminu Reasumując, deregulacja jest niezbędna i potrzebna, na deregulację czekają przede wszystkim młodzi Polacy, absolwenci polskich uczelni, którzy zasilają obecnie coraz większe grono bezrobotnych. Musimy deregulować zawody, natomiast nie możemy spowodować, żeby w wyniku deregulacji powstał chaos i bałagan, i to jest podstawowa trudność związana z tą ustawą. Miejmy nadzieję, że w wypadku ostatecznego rozwiązania tych obaw nie będzie. Ważna jest również deklaracja pana ministra, że jest zobowiązany do oceny skutków wejścia w życie tych rozwiązań. Solidarna Polska zajmie ostateczne stanowisko po zapoznaniu się z poprawkami. Dziękuję bardzo.