Mówca: Sprawozdawca Jan Dziedziczak
Data: 2015-09-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko połączonych komisji: Komisji Łączności z Polakami za Granicą i Komisji Spraw Zagranicznych, wobec poselskiego projektu uchwały w sprawie sytuacji polskich szkół na Litwie. Szanowni Państwo! Projekt ten został złożony przez grupę posłów - posłem wnioskodawcą jest obecny tutaj pan poseł Jerzy Szmit - i, co rzadko się zdarza, projekt ten został przyjęty przez obie komisje na wspólnym posiedzeniu w niezwykle zgodnej atmosferze. Podkreślano w czasie posiedzenia, że Litwa jest naszym sojusznikiem w Pakcie Północnoatlantyckim, w Unii Europejskiej, w Radzie Europy, podkreślano, że bardzo cenimy sobie podobne spojrzenie, wspólne z państwem litewskim, na sytuację w regionie, na zagrożenia ze strony różnych państw dla Paktu Północnoatlantyckiego, podkreślaliśmy również, że bardzo cenimy sobie to, że to Polska broni choćby przestrzeni powietrznej Republiki Litewskiej, podkreślano również wspólną historię. Te wszystkie miłe elementy kontrastowały z działaniem państwa litewskiego, z traktowaniem mniejszości polskiej na Litwie, które wzbudziło jednoznaczny niepokój obu komisji sejmowych. My często rywalizujemy, kluby w parlamencie rywalizują, dyskutują, spierają się. Problem Polaków na Litwie był problemem, który nas wszystkich połączył. Nie może być tak w XXI w., że mniejszość polska jest w ten sposób traktowana przez kraj, który my traktujemy jako sojusznika, którego z pełnym zaangażowaniem bronimy, strzeżemy - choćby działanie naszych wojsk lotniczych w przestrzeni powietrznej państwa litewskiego i pozostałych naszych sojuszników. Polacy na Litwie są poddani różnym niezrozumiałym dla nas procesom. Proces dotyczący szkolnictwa został ujęty w uchwale, którą pozwolę sobie przeczytać Wysokiej Izbie: ˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie sytuacji szkolnictwa polskiego na Litwie Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża zaniepokojenie ograniczaniem dostępu do edukacji w języku polskim Polakom mieszkającym na Litwie. W ostatnich miesiącach miały miejsce protesty w polskich szkołach na Litwie. Jest to kolejny dramatyczny przejaw determinacji mniejszości polskiej dążącej do zachowania tożsamości, języka i kultury. Polska i Litwa mają wspólną, wielowiekową historię. Obliguje nas ona do wzajemnego poszanowania w sferze politycznej, społecznej i kulturalnej. Oba państwa są dzisiaj członkami Rady Europy, Unii Europejskiej i NATO - organizacji stojących na straży integralności państwowej i praw mniejszości narodowych, takich jak: etniczna tożsamość, język, kultura i oświata. Polacy na Litwie mieszkają od wieków. W XIX i XX wieku doświadczali bolesnych konsekwencji dwóch powstań narodowych, tragedii dwóch wojen światowych, czystek etnicznych, wywózek oraz przesiedleń. Przetrwali to wszystko i zachowali swoją tożsamość. Tym bardziej mają prawo do rozwijania własnej narodowej kultury i swojego języka, podobnie jak Litwini w Polsce. Ważną częścią tej kultury jest edukacja. Zachowanie statusu polskich szkół średnich odpowiadającego lokalnym społecznościom stanowi warunek, aby język polski, polska kultura przetrwały na tej ziemi, gdzie istniały od wieków. Polacy mieszkający na Litwie stanowią integralną część państwa litewskiego, są jego lojalnymi obywatelami. Język polski i polska kultura stanowią niezaprzeczalnie bogactwo Republiki Litewskiej. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zwraca się do władz Republiki Litewskiej o podjęcie działań na rzecz zapewnienia polskiej mniejszości narodowej warunków odpowiednich do prawidłowego rozwoju edukacji w języku polskim, zgodnych z powszechnie przyjętymi standardami europejskimi. Chcemy budować wzajemne relacje w oparciu o wzajemne poszanowanie praw i tożsamości obywateli obu państw˝. Szanowni Państwo! W trakcie obrad podkreślano, że państwo litewskie jest zobowiązane do tych działań w ramach umowy z 1994 r., a także w ramach umów Rady Europy i Unii Europejskiej. Jesteśmy świadomi innych problemów dotyczących Polaków na Litwie, nie zapominamy i będziemy się również przyglądać realizacji tych standardów europejskich i podpisanych już umów, choćby między naszymi państwami z 1994 r., w dziedzinie możliwości reprezentacji w parlamencie, w dziedzinie pisowni nazwisk, w dziedzinie pisowni nazw ulic, w dziedzinie reprywatyzacji i równego traktowania wszystkich obywateli niezależnie od ich narodowości w procesie reprywatyzacyjnym. Problemów jest bardzo dużo. Budujące jest to, że polski Sejm, przy licznych codziennych zwarach, konfliktach, w sprawie naszych rodaków na Wschodzie, na Litwie wypowiada się jednogłośnie. Zachęcam panie i panów posłów do przyjęcia tej uchwały. Dziękuję uprzejmie.