Mówca: Tomasz Zimoch
Data: 2024-01-26 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoki Sejmie! Na stronie internetowej rzecznika praw obywatelskich czytamy, że rzecznik sprawdza, czy prawa obywateli są szanowane przez instytucje państwowe, bada, czy działania urzędów i różnych instytucji wobec obywatela były zgodne z prawem, analizuje też, czy urzędnicy, sądy, szpitale, szkoły i inne służby nie zaniedbały spraw zgłaszanych im przez ludzi. I o tym właśnie jest sprawozdanie, o którym wczoraj dyskutowaliśmy na posiedzeniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, a dzisiaj dyskutujemy w sali plenarnej Sejmu. To wyjątkowe wydarzenie, co znalazło wyraz w przyznaniu panu, panie rzeczniku, przez marszałka Sejmu dwukrotnie więcej czasu, ale sprawozdanie rzecznika powinno być rzeczywiście w Sejmie wydarzeniem wyjątkowym. Mam też nadzieję, że nadal za sukces swojej pracy uważa pan możliwość współpracy ze świetną grupą osób. Sprawozdanie z działalności w 2022 r. uwzględnia jeszcze pracę pani rzecznik, pani prof. Hanny Machińskiej. Już kiedyś powiedziałem w Sejmie, że to prawdziwa perła tego urzędu. Raz jeszcze więc wielkie podziękowania za jej fantastyczną pracę. Pani profesor, pani Hanno - czapki z głów. Sprawozdanie jest kapitalną lekturą. To czytadło dla każdego. Opisanie rozpoznawania skarg jest wręcz fascynujące, wciąga czytelnika, który pożera wręcz w szybkim tempie ponad 0,5 tys. stron. Nie nuży opis działania w sprawie zwrotu pomocy finansowej na realizację wydarzeń przez koło gospodyń wiejskich, potrzeby zmiany zasad umundurowania funkcjonariuszy Policji, problemów romskich uchodźców z Ukrainy na dworcu w Przemyślu czy też dowozu dziecka z niepełnosprawnością do placówki edukacyjnej. 75 239 wniosków w 2022 r. Sprawozdanie jest również przestrogą. Stawia pytania politykom, a szczególnie nam, posłom. To sprawozdanie przypomina o bardzo wstydliwym procedowaniu nad ustawą i szkoda, że poseł Smoliński opuścił już tę salę. (Poseł Janusz Kowalski: Ale ja jestem.) Pan rzecznik przypomniał w tym sprawozdaniu, że przedstawiał Senatowi uwagi do przyjętej przez Sejm ustawy o zaniechaniu ścigania za niektóre czyny związane z organizacją wyborów prezydenta zarządzonych na 10 maja 2020 r. Zdaniem rzecznika, co czytamy w sprawozdaniu, analiza ustawy prowadziła do wniosku, że nie ma ona charakteru amnestyjno-abolicyjnego. Rzeczywistym celem ustawodawcy nie było charakterystyczne dla amnestii darowanie przestępstw i kar za ich popełnienie. Uzasadnienie projektu, co pan szczególnie podkreśla, sprowadzało się do polemiki z wyrokami sądowymi. Projektodawca deklarował zatem, że jego intencją było zakwestionowanie pewnej grupy wyroków sądowych. Ustawa opierała się na założeniu, że osoby, którym w indywidualnych postępowaniach postawiono zarzuty związane z przekroczeniem uprawnień, działały w ramach obowiązków, co wyłącza bezprawność czynu. Uzasadnienie sugerowało, że osoby, o których mowa, nie ponosiły winy i nie popełniły w związku z tym przestępstwa z uwagi na tzw. błąd co do prawa. Wiążące ustalenie, czy osoby, które przekazały operatorowi pocztowemu spis wyborców w związku z zarządzonymi na 10 maja 2020 r. wyborami, działały w ramach uprawnień i obowiązków i czy popełniły przestępstwo, jest rozstrzygnięciem sprawy karnej, a więc czynnością należącą do sfery wymierzenia sprawiedliwości. W tym sprawozdaniu czytamy dalej: Dokonywanie wiążących ocen w tym zakresie powinno należeć do władzy sądowniczej, następować w warunkach niezależności i niezawisłości na podstawie stanu faktycznego konkretnej sprawy, ustalanego w postępowaniu dowodowym. To rzecznik praw obywatelskich alarmował wtedy, panie pośle Kowalski, że ustawa nie była aktem amnestyjno-abolicyjnym. W związku z tym, że wkraczała ona w sposób bezpośredni w sferę wymierzania sprawiedliwości, naruszała art. 10, 173 i 175 konstytucji, a więc zasadę podziału władzy oraz odrębności i niezależności władzy sądowniczej, a także zasadę wyłączności sądów w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. I co? I pomimo tych krytycznych uwag ustawa ta została uchwalona. Podpisana została przez prezydenta i weszła w życie. Bardzo mnie cieszy, że od początku swej pracy wyraża pan przekonanie o koniecznym wykonaniu wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości, które wskazują na wady polskiego prawa. Wady związane ze statusem sędziów. Podkreśla pan konieczność zmiany ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Jej uchwalenie w 2017 r. stało się źródłem wszelkiego zła w polskim wymiarze sprawiedliwości. Cieszy, że nieustannie pan podkreśla, i wybrzmiało to wczoraj na posiedzeniu komisji, że Krajowa Rada Sądownictwa, która ma stać na straży niezawisłości sędziów i niezależności sądów, musi być niezależna od władzy politycznej. Niestety w tym sprawozdaniu nie ma pomyślnego zakończenia innej ważnej sprawy, także dla mnie. O tej sprawie ciągle przypominam od wielu lat każdemu rzecznikowi praw obywatelskich. Rzecznik praw obywatelskich zwrócił się przed laty do ministra kultury o podjęcie działań zmierzających do nowelizacji przepisów ustawy o radiofonii i telewizji oraz ustawy o Radzie Mediów Narodowych zgodnie ze wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego. O obsadzie stanowisk kierowniczych w mediach publicznych decydowała Rada Mediów Narodowych, a nie konstytucyjny organ. Przypomnę, że 13 grudnia 2016 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, który przez lata był lekceważony. Członków zarządów, w tym prezesów, nie powinna powoływać Rada Mediów Narodowych. Bierność, lekceważenie, łamanie prawa w tej sprawie było szczególnie bulwersujące, bo przyczyniło się do upolitycznienia mediów publicznych. Sprawozdanie rzecznika praw obywatelskich także i za rok 2022 to jasne i konkretne opowiedzenie się po stronie obrony praw i wolności człowieka i obywatela. Powinno być ono dla każdego z nas, dla każdego obywatela lekturą obowiązkową. Powinno być dla każdego z nas także i drogowskazem, ale i sygnałem alarmowym. I proszę by pan poseł Kowalski przekazał to panu Smolińskiemu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)