Mówca: Sprawozdawca Szymon Szynkowski vel Sęk
Data: 2016-12-01 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ponieważ jest to drugie czytanie, nie chciałbym w tej chwili zajmować państwa czasu szczegółami uchwały, bo w pierwszym czytaniu przedstawiłem to dość dokładnie, a myślę, że większość z państwa też miała okazję zapoznać się ze szczegółami projektu uchwały zaproponowanego przez Komisję do Spraw Unii Europejskiej. Skoncentruję się na przebiegu prac nad tą uchwałą w komisji, a także pytaniach, jakie były w związku z z treścią tej uchwały zadawane. Padało i powracało w trakcie pierwszego czytania i w trakcie posiedzenia komisji pytanie, po co w ogóle ten projekt uchwały, czy on jest potrzebny, czy wywoływanie tego tematu w tym momencie jest zasadne. To rzeczywiście pytanie ważne, dlatego warto wskazać, dlaczego komisja ten projekt uchwały proponuje. Otóż do komisji na podstawie tzw. ustawy kooperacyjnej wpływa szereg aktów Unii Europejskiej do zaopiniowania. Jednym z takich aktów, które wpłynęły do zaopiniowania, jest projekt rozporządzenia w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca. Komisja jest zobowiązana taki projekt zaopiniować i może to również zrobić, jeżeli jest to projekt szczególnej wagi albo budzi szczególne kontrowersje, w formule zaproponowania całej Wysokiej Izbie przyjęcia projektu uchwały. Może to być projekt uchwały o tym, że dany projekt narusza zasadę pomocniczości - i tu przypomnę, że w połowie listopada właśnie w odniesieniu do tego projektu rozporządzenia taki projekt, prezentowała go pani przewodnicząca Kloc, został przez Wysoką Izbę przyjęty - może również merytorycznie odnosić się do założeń projektowanego aktu. I właśnie takim merytorycznym odniesieniem się jest proponowana uchwała, którą omawiamy dzisiaj. Tak więc ten projekt nie powstaje bez powodu, nie powstaje w próżni prawnej, nie jest jakimś incydentem czy też pomysłem któregoś z posłów - jest inicjatywą komisji w związku z tym, że do komisji wpłynął do zaopiniowania akt prawny Unii Europejskiej. Cóż takiego to rozporządzenie, ten projekt rozporządzenia Unii Europejskiej przewiduje, na co szczególnie zwracamy uwagę w projekcie uchwały komisji? Otóż przewiduje, po pierwsze, tzw. stały mechanizm korekcyjny relokacji uchodźców. Chodzi tutaj o wprowadzenie takiego systemu, mówiąc w skrócie, który spowoduje, że jeżeli do jednego wybranego państwa członkowskiego napływa stosunkowo więcej uchodźców niż do innych państw członkowskich, oczywiście wiemy, że takie sytuacje mają miejsce, wówczas państwa członkowskie nie na zasadzie własnej indywidualnej decyzji przyjmują uchodźców, tylko będzie istniał pewien stały mechanizm, który niejako wyłącza suwerenność państwa członkowskiego w zakresie decyzji co do tego, czy i ilu uchodźców, w jakiej kwocie, przyjąć, przydzielając automatycznie tych uchodźców danemu państwu. To pierwsze założenie. Drugie założenie to kwestia możliwości wyłączenia się państwa członkowskiego z takiego mechanizmu - wówczas jest to obarczone opłatą, którą trzeba by chyba szczerze nazwać wprost karą nakładaną na państwo członkowskie, karą niemałą, bo w kwocie 250 tys. euro za każdego nieprzyjętego uchodźcę. To te dwie propozycje wzbudziły największe kontrowersje wśród posłów, i słusznie, i to nie tylko wśród polskich posłów. One w całej Europie budzą głębokie kontrowersje. Trzeba sobie powiedzieć wprost - takie propozycje naruszałyby suwerenność państw członkowskich, nie tylko Polski, każdego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, jeżeli zostałyby wprowadzone, wyłączałyby istotną część polityki, jaką jest polityka uchodźcza, z dyspozycji państwa członkowskiego. A nakładanie jeszcze jakichś kar czy sankcji w związku z tym, że państwo nie chce przyjmować uchodźców na zasadzie zaufania i automatycznego mechanizmu, to jest oczywiście już rzecz bezprecedensowa, na którą tym bardziej nie może być zgody. I to jest esencja tego projektu uchwały. W tym projekcie uchwały wskazujemy, że te propozycje nie mogą być zaakceptowane, godzą bowiem w suwerenność państwa członkowskiego, naruszają bardzo istotną w prawie unijnym zasadę pomocniczości. W związku z tym komisja proponuje, aby Sejm na to zareagował w formie uchwały. Drugie pytanie, jakie padało w trakcie prac komisji, to pytanie o to, czy ta uchwała nie zajmuje się aby tylko jednym aspektem, tym dotyczącym sprzeciwu wobec mechanizmów zaproponowanych w unijnym akcie prawnym. To prawda. Ja to tłumaczyłem również w trakcie pierwszego czytania. Ponieważ uchwała odnosi się do konkretnego aktu prawnego, to siłą rzeczy nie omawia szeregu różnych pozostałych aspektów, a jest ich nie tak mało, dotyczących polityki uchodźczej. Ale jako że, z jednej strony, ten zarzut powracał, a z drugiej strony, podnoszono nieprawdziwe argumenty, jakoby rząd polski nie angażował się choćby w pomoc humanitarną czy we wspieranie finansowe państw trzecich w walce z kryzysem migracyjnym, bo przecież nikt na kryzys migracyjny oczu z polskiej strony, a już na pewno nie ze strony polskiego rządu, nie zamyka, została złożona poprawka przez panią poseł Golbik, aby ten aspekt również ująć. Ta poprawka także została pozytywnie zaopiniowana podczas posiedzenia komisji przez przedstawiciela Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, więc zdecydowaliśmy się jako komisja tę uchwałę rozszerzyć o taki akapit, akapit mówiący o tym, że rząd nie uchyla się od zaangażowania, w tym zaangażowania finansowego, na rzecz państw trzecich w rozwiązywanie przyczyn kryzysu migracyjnego, bo się nie uchyla, czego najlepszym dowodem jest choćby to, że kwota finansowa przeznaczona w budżecie w roku 2016 na działania humanitarne związane z rozwiązaniem kryzysu migracyjnego jest dwukrotnie większa niż w roku 2015, na co warto zwrócić uwagę w tej dyskusji, aby ona była pełna. Podsumowując, jest zasadne, aby rząd w rozmowach, w negocjacjach na poziomie europejskim znał głos Sejmu i aby ten głos Sejmu był też narzędziem, którym rząd może się w tych negocjacjach posługiwać. Z tego względu byłoby też dobrze, i do tego chciałem Wysoką Izbę i państwa posłów zachęcić, aby ten głos był możliwie jednoznaczny. W ten sposób stałoby się to wyraziste, silne narzędzie dla rządu, a przecież to, żeby w rękach polskiego rządu pozostała polityka uchodźcza, która jest immanentnym elementem polityki zagranicznej państwa, leży, mam nadzieję, na sercu nam wszystkim. Dziękuję bardzo.