Mówca: Sprawozdawca Marek Łapiński
Data: 2013-08-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! W imieniu Komisji Infrastruktury oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej mam przyjemność zaprezentować sprawozdanie o poselskich projektach ustaw zmieniających ustawę o drogach publicznych. Komisja Infrastruktury oraz Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, wykonując decyzję marszałka Sejmu, rozpatrywała te trzy poselskie projekty ustaw zawarte w drukach nr 1031, 1032 oraz 1033. Komisja w dniu 7 lutego powołała podkomisję nadzwyczajną do rozpatrzenia projektów ustaw i 24 lipca połączone komisje rozpatrzyły sprawozdanie podkomisji. Podkomisja nadzwyczajna na swoich sześciu posiedzeniach analizowała przedłożone projekty poselskie, jednakże ostateczny projekt, który znalazł się w sprawozdaniu podkomisji, będący przedmiotem obrad połączonych komisji, nieco szerzej rozstrzygnął kwestie związane z nowelizacją ustawy o drogach publicznych. Praca w podkomisji i później na posiedzeniu połączonych komisji była możliwa dzięki takiej ponadpolitycznej, ponadpartyjnej, zgodnej współpracy wszystkich klubów parlamentarnych, posłów, którzy pracowali w podkomisji, i dużemu zaangażowaniu ministerstwa transportu. Ze swojej strony chciałbym podziękować panu ministrowi Zbigniewowi Rynasiewiczowi za aktywny udział Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w pracach nad przedłożonym projektem. Ustawa wprost zarówno w pierwotnych przedłożeniach poselskich, jak i w przedłożeniu, które znalazło się w sprawozdaniu połączonych komisji, odnosi się do art. 10 ust. 5 ustawy o drogach publicznych, który w dotychczasowym brzmieniu reguluje sprawę przekazywania dróg krajowych zastąpionych nowo wybudowanymi odcinkami dróg w momencie oddania ich do użytkowania do jednostek samorządu terytorialnego, a dokładnie do gmin. Mechanizm ten, wprowadzony do ustawy o drogach publicznych w 2003 r., miał na celu automatyczne ustawowe rozstrzyganie kwestii spornych po oddaniu do użytku dróg krajowych. Na przełomie wieków nie budowaliśmy zbyt wiele dróg ekspresowych, budowaliśmy głównie nowe drogi krajowe, a właściwie obwodnice. Wówczas istniał problem przejmowania starych przebiegów dróg krajowych, które to ciągi komunikacyjne znajdowały się w miastach, przez gminy. Gminy nie chciały w drodze negocjacji, w drodze rozmów, decydować o przejmowaniu tych dróg na swój stan, do swojego zarządu, oczywiście, ze względów finansowych. Ustawodawca w 2003 r. wprowadził w art. 10 ust. 5, który mówił o tym, że odcinek drogi krajowej zastąpiony nowo wybudowanym odcinkiem drogi z chwilą oddania go do użytkowania zostaje pozbawiony dotychczasowej kategorii i zaliczony do kategorii drogi gminnej. Szanowni państwo, gdy zaczęły być budowane drogi ekspresowe, gdy drogi ekspresowe były przekazywane w użytkowanie w trybie art. 10 ust. 5, okazało się, że gminy stawały się zarządcami dróg krajowych, które zastąpione drogami ekspresowymi nie spełniały funkcji drogi alternatywnej dla drogi ekspresowej, bo taka droga alternatywna jest przewidziana tylko i wyłącznie w przypadku autostrady. Pocięte, poszatkowane przez granice gmin, były te drogi zarządzane przez burmistrzów, wójtów. Spotykało się to wielokrotnie nie tylko z protestami samorządów. Jednocześnie wiele samorządów występowało też na drogę sądową. Takie procesy do dzisiaj się toczą. Tu jest przykład z Wielkopolski. Stąd kluby poselskie, klub PiS, Platformy Obywatelskiej i SLD, odpowiadając na oczekiwanie ze strony gmin zmiany tej sytuacji, złożyły do marszałka Sejmu poselskie projekty ustaw. Ostateczny projekt, który dzisiaj omawiamy, wynikający ze sprawozdania Komisji Infrastruktury i Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, nieco szerzej potraktował kwestię przekazywania dróg krajowych samorządom innego szczebla, dlatego że przedłożenia poselskie nie odnosiły się do faktów, do sytuacji, które już zaistniały. Żadne z przedłożeń poselskich nie rozstrzygało kwestii tych dróg, które gminy w momencie oddania do użytkowania dróg ekspresowych już otrzymały w zarząd. Żaden z tych projektów poselskich tej kwestii nie rozstrzygał. Projekty poselskie odnosiły się do sytuacji, które nastąpią w przyszłości. Różne w nich były sposoby rozstrzygania kwestii przekazywania dróg krajowych samorządom. Klub Prawa i Sprawiedliwości proponował powrót do sytuacji sprzed roku 2003, kiedy to ewentualny nowy zarządca drogi krajowej ustalany był w trybie negocjacyjnym, w trybie uzgadniania, porozumień między samorządami. Klub Sojuszu Lewicy Demokratycznej proponował dodanie dodatkowego ustępu w art. 10 mówiącego o tym, iż odcinek drogi krajowej zastąpiony nowo wybudowanym odcinkiem drogi z chwilą oddania go do użytkowania zostanie zaliczony do kategorii drogi wojewódzkiej. Notabene taki zapis też znalazł się w przedłożeniu komisyjnym. Podobne rozwiązania proponował klub Platformy Obywatelskiej. Projekt Platformy Obywatelskiej odnosił się także do zmiany ustawy o finansach publicznych. Jednakże komisja stwierdziła, że na tym etapie nie będzie rozszerzała katalogu beneficjentów tzw. rezerwy drogowej w ministerstwie transportu, więc ustawa dotyczy jedynie zmiany ustawy o drogach publicznych. Art. 1 omawianego projektu zmienia ust. 5 art. 10. Przepis ten mówi o tym, iż droga krajowa zastąpiona nowo wybudowanym odcinkiem drogi krajowej zostaje pozbawiona dotychczasowej kategorii i zostaje zaliczona do kategorii drogi wojewódzkiej. Tak więc mamy tu odejście od przekazania tej drogi krajowej samorządom gminnym, często nieprzygotowanym do zarządzania takimi drogami. Odpowiada tutaj projektodawca na oczekiwania samorządów i przekazuje te drogi krajowe marszałkom. Marszałek w myśl następnych ustępów, które zostały dodane przez projektodawców, staje się wprost gospodarzem sieci drogowej w województwie. Ta ustawa daje marszałkowi narzędzie do kształtowania sieci dróg wojewódzkich w momencie, gdy na terenie regionu jest oddana do użytku droga ekspresowa. Otóż marszałek, występując z wnioskiem do sejmiku, może, w drodze uchwały, pozbawić kategorii drogi wojewódzkiej odcinek drogi wojewódzkiej o proporcjonalnej długości do odcinka drogi krajowej, o którym mowa w ust. 5, czyli tego, który przejął z sieci krajowej i włączył do stanu mienia województwa. Ten odcinek drogi wojewódzkiej zostaje zaliczony do kategorii drogi powiatowej. Marszałek może wystąpić do sejmiku, a więc, po pierwsze, fakt wystąpienia do sejmiku z taką inicjatywą jest poprzedzony informacją zarządu województwa skierowaną do zarządu powiatu o zamiarze podjęcia takiej uchwały, po drugie, marszałek nie musi korzystać z tego uprawnienia. Jeśli nie chce przekazywać proporcjonalnych odcinków dróg wojewódzkich powiatom, uznaje, że może zarządzać i dawną drogą krajową, i dawnymi drogami wojewódzkimi, może od tego uprawnienia odstąpić. Rada powiatu i zarząd powiatu również otrzymują uprawnienie do zadecydowania o sieci dróg w powiecie, a mianowicie w momencie zrealizowania uprawnienia marszałka i przekazania powiatowi przez sejmik województwa proporcjonalnych odcinków dróg wojewódzkich i włączenia do stanu mienia powiatu rada powiatu może, w myśl tego projektu, przekazać proporcjonalne odcinki dróg powiatowych gminie. Projektodawca rozstrzyga także kwestie związane z faktem budowy nowych dróg wojewódzkich i dróg powiatowych. Przepisy ust. 5e i 5f dają uprawnienie do podjęcia uchwał przez sejmik województwa i radę powiatu o tym, iż jeżeli zostaje wybudowana nowa droga wojewódzka, na przykład obwodnica miasta w ciągu dróg wojewódzkich, to sejmik województwa może przekazać proporcjonalny odcinek powiatowi, natomiast jeśli powstaje droga powiatowa, na przykład obwodnica jakiejś miejscowości w ciągu dróg powiatowych - mówimy tu o drogach nowo wybudowanych - to wówczas z mocy ustawy jest uprawnienie dla rady powiatu o zastąpienie nowo wybudowanego odcinka drogi powiatowej i zaliczenia go do kategorii drogi gminnej. Art. 2 projektu odnosi się do sytuacji, które już zaistniały. Przepis ten daje uprawnienie radzie gminy, zgodnie z którym w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy rada gminy może podjąć uchwałę pozbawiającą kategorii drogi gminnej odcinek drogi, który został zaliczony do kategorii drogi gminnej na podstawie art. 10 ust. 5 zmienianej ustawy, a więc ten artykuł odnosi się do wszystkich sytuacji, które zaistniały w czasie obowiązywania przepisu art. 10 ust. 5, czyli mniej więcej od roku 2003. Odcinek, który zostaje pozbawiony przez radę gminy kategorii drogi gminnej, z mocy ustawy staje się drogą wojewódzką, jednocześnie cały proces kaskadowego obniżania kategorii przez sejmik województwa, radę powiatu i radę gminy również może zostać uruchomiony i ten tryb może zostać zastosowany. W ramach prac podkomisji, jak również komisji poprosiliśmy ministerstwo transportu o analizę skutków funkcjonowania tych przepisów dla sieci drogowej. Z informacji przedstawionej przez dyr. Jarosława Waszkiewicza z Departamentu Dróg i Autostrad w ministerstwie transportu wynika, że analiza skutków tej ustawy dla sieci w przypadku ciągów komunikacyjnych dróg ekspresowych S3 i S5 pokazuje wprost, że mechanizm i to narzędzie, które dajemy marszałkom województw dla porządkowania sieci po oddaniu drogi ekspresowej w regionie, porządkuje sieć drogową, porządkuje zarządzanie tą siecią i daje to uprawnienie marszałkowi, tworzy z niego rzeczywistego gospodarza sieci drogowej, oczywiście tej poza drogami ekspresowymi i autostradami w regionie. Szanowni Państwo! Połączone komisje wnoszą o podjęcie projektu ustawy zawartego w sprawozdaniu. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)