Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2013-07-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie poselskie w sprawie 70. rocznicy wybuchu buntu w obozie zagłady w Treblince Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 2 sierpnia 1943 r. w obozie zagłady w Treblince wybuchł bunt, podczas którego więźniowie zaatakowali strażników oraz podpalili obozowe budynki. Około 800 osób usiłowało zbiec, a ponad 500 zginęło na miejscu. Końca wojny dożyło tylko ok. 68 uciekinierów. W tym roku mija 70 lat od tego wydarzenia. Bunt wybuchł w końcowym okresie funkcjonowania obozu, kiedy hitlerowcy przy pomocy ostatnich więźniów zacierali ślady swoich zbrodni. Wcześniej życie w Treblince straciło ok. 850 000-900 000 Żydów. Obóz zagłady Treblinka powstał późną wiosną 1942 r. obok istniejącego już karnego obozu pracy. Pod względem liczby ofiar był to drugi - po Birkenau - obóz zagłady Żydów. Niemcy początkowo przetrzymywali w nim Polaków, później również Żydów. W obozie panował głód i terror. Pociągi zmierzające do obozu zagłady w Treblince, wiozące ofiary, zatrzymywały się na stacji kolejowej we wsi Treblinka. Pierwszy transport przywiózł Żydów z getta warszawskiego pod koniec lipca 1942 r., a każdego następnego dnia na rampę kolejową w Treblince przybywały kolejne pociągi, wiozące ludzi nie tylko z Polski, lecz także z wielu krajów Europy. W Treblince Niemcy uczynili wszystko, aby oszukać, wprowadzić w błąd i ukryć przed ofiarami cel ich przybycia. Deportowani opuszczali wagony, wychodzili na peron i wchodzili przez bramę na ogrodzony plac wewnątrz obozu. Przy przechodzeniu przez bramę kobiety były oddzielane od mężczyzn. Niemieccy oprawcy przewidzieli w swych planach szczególną dbałość o mienie ofiar. Odzież, obuwie, futra i wartościowa biżuteria transportowane były do Rzeszy. Sierpień 1943 r. był wyjątkowo gorący. Pamiętnego dnia ˝nad całym obozem roznosił się odór spalonych, rozkładających się ciał tych, którzy wcześniej zostali zagazowani˝ - wspomina jeden z byłych więźniów. Tego dnia, 2 sierpnia, w obozie zagłady w Treblince wybuchł zbrojny bunt, w którym wzięło udział ok. 800 więźniów. Nierówna walka rozpoczęła się ok. godz. 16. Więźniowie podpalili część budynków obozowych, nie udało się im jednak zniszczyć komór gazowych. Tylko niewielka część powstańców posiadała broń i amunicję, którą wynieśli ze zbrojowni SS. Pozostali byli uzbrojeni jedynie w narzędzia do pracy, m.in. siekiery, noże, pręty czy młoty. Tylko w taki sposób mogli się przeciwstawić dobrze uzbrojonej załodze obozu. Strzelanina wzmagała się. Więźniowie uciekali w kierunku bramy, pozostawiając za sobą coraz wyższy płomień ognia, który unosił się na wysokości zbiorników z benzyną. Cała Treblinka stała w płomieniach. Do więźniów próbujących przedostać się przez obozowe ogrodzenie strzelano z wież strażniczych. Większość z nich zabito. Część pozostałych po buncie więźniów Niemcy natychmiast zabili. Pozostałych wykorzystali do rozpoczętej likwidacji obozu i zacierania śladów zbrodni. Okoliczna ludność udzieliła uciekinierom pomocy, przekazując im ubrania, pieniądze i żywność lub dając nocleg. Dziesiątki Polaków z okolicznych wsi za tę pomoc Żydom, uciekinierom z Treblinki, zostało bestialsko zabitych. W sierpniu 1943 r. do Treblinki przybyły jeszcze dwa transporty Żydów z białostockiego getta, których zamordowano w działających nadal komorach gazowych. W listopadzie tego samego roku rozstrzelano więźniów z ostatniego komanda. Teren obozu zaorano i obsiano łubinem. Wybudowano również na nim dom, w którym osiedlono ukraińską rodzinę. Dlatego też koniecznie musimy oddać hołd bohaterom buntu w niemieckim nazistowskim obozie zagłady w Treblince, którzy podjęli heroiczną walkę o wolność i godność człowieka, oraz złożyć wyrazy największego szacunku i czci wobec wszystkich mieszkańców okolic Treblinki, którzy z narażeniem życia nieśli pomoc swoim żydowskim braciom.