Mówca: Sprawozdawca Piotr Babinetz
Data: 2021-07-21 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o przedstawionym przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej pana Andrzeja Dudę projekcie ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie, druki nr 1388 i nr 1407. Marszałek Sejmu zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu skierowała w dniu 8 lipca 2021 r. powyższy projekt ustawy do Komisji Kultury i Środków Przekazu do pierwszego czytania. Komisja Kultury i Środków Przekazu po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 20 lipca 2021 r. wnosi do Wysokiego Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, aby uchwalić raczył załączony projekt ustawy. W trakcie posiedzenia Komisji Kultury i Środków Przekazu wysłuchaliśmy informacji dotyczącej ustawy, przedstawionej przez panią minister, przedstawicielkę pana prezydenta. W toku dyskusji zabierali głos: pani minister, generalny konserwator zabytków, także wiceprezydent miasta Warszawy, przedstawiciele stowarzyszenia Saski 2018. Byli obecni również przedstawiciele Biura Programu ˝Niepodległa˝, a także przedstawiciele wojewody mazowieckiego oraz posłowie - członkowie Komisji Kultury i Środków Przekazu, a także spoza komisji - którzy zadali wiele pytań. Była kilkugodzinna dyskusja na temat tego projektu, który wywołał żywe zainteresowanie pań i panów posłów. W trakcie dyskusji poruszano szereg wątków, m.in. odnoszono się do samej idei ustawy specjalnej oraz do udziału miasta Warszawy w tym przedsięwzięciu. Ponieważ przez kilkadziesiąt lat nie doszło do odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie, komisja uznała, że ta ustawa jest konieczna, aby jednak doprowadzić do odbudowy tych bardzo ważnych dla miasta Warszawy i dla Polski budowli. W dyskusji poruszono też kwestię konieczności ingerencji we fragment zieleni Parku Saskiego. Tutaj argumentem jest to, iż z jednej strony rzeczywiście, aby móc odbudować wszystkie kamienice przy ul. Królewskiej, jak i Pałac Brühla, konieczna jest pewna ingerencja w zieleń, ale przy obecnych możliwościach nie jest problemem przeniesienie, przesadzenie niektórych drzew, jak też nowe nasadzenia czy założenie nowych fragmentów zieleni. Wielokrotnie pojawił się też w dyskusji wątek dotyczący przyzwyczajenia do obecnego kształtu Grobu Nieznanego Żołnierza. Jednak argumentowano, że Grób Nieznanego Żołnierza powstał przecież w okresie niepodległej II Rzeczypospolitej i jak najbardziej mieścił się w ramach ówczesnego wyglądu całości Pałacu Saskiego. Odnosił się do walki o niepodległość Polski w okresie I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej oraz innych walk okresu odzyskiwania niepodległości - do tej tradycji przy odbudowie Pałacu Saskiego się nawiąże i w pełni zostanie odtworzony kontekst Grobu Nieznanego Żołnierza. Poruszono również wątek spółki celowej i wynagrodzeń z tym związanych, poprzez porównanie uznano jednak, że te zarobki, nawet gdyby doszły do górnej granicy, nie będą wyższe niż w niektórych spółkach komunalnych. Poruszano również kwestie komunikacyjne. Odniesieniem jest to, iż zaplanowane są m.in. parkingi podziemne, tak że jest przewidziana możliwość zapewnienia sprawnych rozwiązań komunikacyjnych. Ważne jest również to, że po odbudowie Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej będzie też możliwość, aby przenieść tutaj siedzibę wojewody mazowieckiego. Z kolei w ratuszu będzie więcej miejsca dla prezydenta m.st. Warszawy, a więc odbędzie się to z korzyścią dla obu stron. W trakcie szczegółowych prac nad ustawą, do których przeszliśmy po kilku godzinach ogólnej debaty, została wprowadzona jedna istotna poprawka: zwiększono skład Rady Odbudowy. Przewodniczącym rady ma być generalny konserwator zabytków, w jej składzie ma być przedstawiciel prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawiciel prezesa Rady Ministrów, dwóch przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przedstawiciele ministra obrony narodowej, prezydenta m.st. Warszawy i generalnego konserwatora zabytków. Dopisaliśmy również przedstawiciela rady miasta Warszawy i - co ważne w kontekście miejsca, w którym się znajdujemy i w którym obradujemy - przedstawiciela Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Prace trwały wiele godzin, część posłów musiała udać się późnej na posiedzenia innych komisji, więc frekwencja na końcu posiedzenia była nieco mniejsza. W ostatecznym głosowaniu 12 głosami za, przy 2 głosach przeciwnych i przy 4 głosach wstrzymujących, Komisja Kultury i Środków Przekazu zarekomendowała Wysokiej Izbie przyjęcie tej ustawy. Warto jeszcze dodać pewne wątki historyczne dotyczące idei odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej. Przede wszystkim to, że jest to dokończenie odbudowy najważniejszych obiektów, budowli Warszawy zburzonych metodycznie, planowo i zawzięcie przez niemieckiego okupanta. Ta odbudowa była postulowana już od 1946 r., jest więc najwyższy czas, aby podjąć to zadanie. Będzie to też odtworzenie ważnej części wielkoprzestrzennej koncepcji urbanistycznej tej części stolicy, zwanej Osią Saską, domknięcie placu Marszałka Józefa Piłsudskiego - te gmachy dopełnią ten plac. Ważną rzeczą jest to, że Pałac Saski był w okresie niepodległej II Rzeczypospolitej siedzibą sztabu generalnego, a później Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Tutaj odtwarzał Wojsko Polskie już w 1918 r. gen. Tadeusz Jordan Rozwadowski, później m.in. wśród szefów sztabu głównego był marszałek Józef Piłsudski. Także tutaj działał oddział II sztabu Wojska Polskiego, polski wywiad, tutaj w czasie wojny przeciwko bolszewikom por. kap. Jan Kowalewski łamał ze swoimi współpracownikami, wybitnymi polskimi matematykami: Sierpińskim, Mazurkiewiczem, Leśniewskim szyfry bolszewickie. Tutaj Marian Rejewski, Henryk Zygalski, Jerzy Różycki, Antoni Palluth łamali później kody Enigmy. Z kolei Pałac Brühla był w okresie II Rzeczypospolitej siedzibą Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Budowle te były świadkami powstawania, odbudowy i rozwoju niepodległej II Rzeczypospolitej. Warto też przypomnieć, że początki tych budowli to połowa wieku XVII, jeszcze lata świetności I Rzeczypospolitej. Początki Pałacu Saskiego to dwór Jana Andrzeja Morsztyna. Później, już na początku wieku XIX - co bardzo ważne - mieszkał tam Fryderyk Chopin. Jest też pomysł, aby przypomnieć w tych obiektach, które mają być też miejscami działania instytucji kultury, Marię Skłodowską-Curie. Z kolei początki Pałacu Brühla to lata 40. XVII w. - to pałac kanclerza, marszałka Sejmu i wojewody sandomierskiego Jerzego Ossolińskiego, jednego z najważniejszych, najwybitniejszych polityków polskich wieku XVII, i to jeszcze sprzed tragedii wojennych połowy tego wieku, jeszcze z okresu największej świetności Rzeczypospolitej. Odbudowa Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej jest zgodna z rekomendacją warszawską z 2018 r. Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz, jak to już usłyszeliśmy wczoraj na posiedzeniu komisji, z doktryną ładu przestrzennego m.st. Warszawy. Odbudowa tych budowli będzie symbolem żywotności polskiego ducha, znakiem tożsamości opartej na historii, kulturze, dbałości o polskie dziedzictwo kulturowe, wbrew zaborcom i wbrew okupantom. Niemcy zniszczyli - metodycznie i zawzięcie - te obiekty, a komuniści nie chcieli ich odbudować. Myślę, że niepodległa Rzeczpospolita ma obowiązek to uczynić. Bardzo dziękuję panu prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej za tę inicjatywę, dziękuję wszystkim, którzy pracowali na posiedzeniu komisji nad tym projektem, tak wszystkim paniom i panom posłom, jak i wszystkim gościom zaproszonym na posiedzenie komisji. Jeszcze raz w imieniu Komisji Kultury i Środków Przekazu wnoszę, aby Wysoki Sejm raczył uchwalić powyższy projekt ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty)