Mówca: Joanna Augustynowska
Data: 2016-03-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Lektura sprawozdania Rady Ministrów z realizacji ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 budzi bardzo mieszane uczucia. Cieszy fakt, że z ust pana ministra padają słowa uznania dotyczące działań poprzedniego rządu. Niestety z niepokojem jednak patrzymy na przyszłość tego programu i zamierzenia obecnego rządu dotyczące polityki społecznej. Bezsprzecznie cieszy fakt, że znacznie wzrosła liczba zarówno instytucji, jak i miejsc opieki. Rzut oka na liczby pozwala jednak stwierdzić, że ten progres, który nastąpił, jest dalece niewystarczający. Awansowaliśmy z poziomu dramatycznie niskiego do bardzo słabego i w interesie wszystkich jest dokładne pochylenie się nad wnioskami, które wypływają ze sprawozdania, oraz zadanie pytań, które same nasuwają się na usta. Po pierwsze, z trwogą myślę o tym, jak efekty sensownego w swoich założeniach programu mogą zostać zniweczone przez wycofanie się przez rząd z objęcia obowiązkiem szkolnym sześciolatków. Jak to jest możliwe, że państwo polskie wprowadza systemowe rozwiązania, które z wielkim prawdopodobieństwem doprowadzą do - przepraszam za wyrażenie - zatorów na styku systemów opieki i edukacji wczesnoszkolnej? Mam tu oczywiście na myśli lukę w opiece instytucjonalnej i problem, który powstanie, gdy nieposłane do szkoły sześciolatki będą zajmować miejsca tak potrzebne dzieciom o 3 lata młodszym. Po drugie, nie można oczekiwać satysfakcjonujących wyników, gdy deleguje się gminom kolejne zadania, ograniczając je finansowo. Ponownie - który to już program społeczny nękany tym problemem? - wychodzą na pierwszy plan kompetencje osób odpowiedzialnych za jego realizację. Wszyscy tu zgadzamy się ze stwierdzeniem minister Rafalskiej, że dzieci to nie koszt, ale inwestycja, lecz, pani minister, każdą inwestycję powinny poprzedzać szczegółowe analizy, każda inwestycja może okazać się porażką i przynieść straty. Nie sztuką jest dać 500 zł na niektóre dzieci. Gdybyśmy tak część z 17 mld, które pochłonie program 500+, przeznaczyli na wsparcie lokalnych form opieki nad dziećmi - mam tu na myśli przede wszystkim instytucje klubów dziecięcych, dziennych opiekunów oraz doszkalanie kadr samorządowych i kandydatów na opiekunów - efekty mogłyby być dużo lepsze i bardziej oczekiwane. Może też przy okazji mniej osób wystąpiłoby do swoich pracodawców z wnioskami o zmniejszenie pensji, by załapać się na dofinansowanie. Zadawałam sobie pytanie, dlaczego województwo opolskie zostawiło daleko w tyle pozostałe regiony kraju. Należy je postawić za wzór i dokładnie przeanalizować, dlaczego tak się stało. Nie byłabym jednak zdziwiona, gdyby za znaczną część tej przewagi odpowiadała jakość kadr samorządowych oraz mocna na Opolszczyźnie tradycja działania lokalnego. Małe społeczności organizują się lepiej i alternatywne w stosunku do żłobków sposoby opieki powinny być w nich szczególnie mocno promowane. To rodzi następne pytanie: Jak to się stało, że w niektórych województwach nie zatrudniono ani jednego dziennego opiekuna? W obliczu tak ogromnych problemów, kolejek po miejsce i zapisywania swoich pociech do żłobków na długo przed ich urodzeniem? Czy problemem są zbyt wysokie wymagania stawiane kandydatom? Braki w finansowaniu? Bez wątpienia w tym obszarze pozostaje najwięcej do zrobienia. Nie można oczekiwać, że państwo obejmie opieką instytucjonalną dzieci z obszaru całego kraju. To mrzonki. Naturalnym środowiskiem wychowania dzieci jest rodzina, a jej namiastkę bez wątpienia lepiej zapewni osobiście znany i wybrany opiekun, doglądający kilku pociech swoich sąsiadów, babcia, niż nawet bardzo dobry żłobek. Dodatkową zaletą jest, nazwijmy to, połowiczny powrót takiego opiekuna, jeśli jest nim matka lub senior, na rynek pracy. A koszt dla rodziców to ledwie, uśredniając oczywiście, 168 zł miesięcznie. Większą część wynagrodzenia opiekuna pokrywa bowiem gmina. Na razie w 2014 r. państwo wydało na ten cel 6200 tys. zł. Jest to dramatycznie mało. To jest po prostu nic w porównaniu z programem, którym rząd szczyci się najbardziej. Zabrakło też konsultacji. Należy bardziej upodmiotowić rodziców, z których większość z powodzeniem wychowuje swoje dzieci bez żadnej pomocy państwa. Ci ludzie naprawdę lepiej od urzędnika czy od ciała kolegialnego, jakim jest Sejm, wiedzą, co jest potrzebne ich dzieciom. Państwo powinno ich tylko odciążyć finansowo oraz stworzyć warunki do kształcenia jak największej liczby opiekunów. To oznacza system zachęt i zintensyfikowaną akcję informacyjną. Należy tu działać na wszystkich frontach, choć jak słusznie zauważył pan minister Marczuk, nigdy kosztem bezpieczeństwa dzieci. Z pewnych standardów, jak przymus opanowania zasad udzielania pierwszej pomocy przez opiekunów dziennych, nie wolno nam zrezygnować nigdy, pod żadnym pozorem. Nie może być jednak tak, że pewne formy opieki nad dziećmi są niedostatecznie wykorzystywane, ponieważ kadry nie są świadome rozwiązań prawnych czy - to już zupełny absurd - samorządy nie są szczególnie zainteresowane wspieraniem rozwiązań alternatywnych w stosunku do żłobków, gdyż - ponownie zacytuję pana ministra - nie są to rzeczy, którymi można się potem pochwalić. Chyba nie o to chodzi. Kończąc, chciałabym zaapelować o uproszczenie koszmarnie zbiurokratyzowanego programu ˝Maluch˝ oraz położenie większego nacisku na wykorzystanie wciąż dostępnych funduszy europejskich. Całe szczęście, że ta ostatnia szansa finansowa, którą daje nam Unia Europejska, została uchwalona, zanim Prawo i Sprawiedliwość doszło do władzy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)