Mówca: Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-06-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka zakończyła pracę nad prezydenckim projektem nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych. Pani poseł przewodnicząca Elżbieta Achinger obszernie przedstawiła założenia ustawy, a nam, posłom, którzy będą nad nią głosować, pozostaje odpowiedź na pytanie, czy faktycznie asesor, jak to określiły media, jest coraz bliżej sali rozpraw. Oczywiście chciałabym, żeby tak się stało. Jestem w parlamencie od jesieni 2011 r. i przez te prawie cztery lata słyszę o potrzebie powrotu do tej instytucji. Sama zresztą wielokrotnie wyrażałam też taki pogląd i nie wynika to tylko z faktu, że taki system dochodzenia do zawodu sędziego obowiązywał w czasach, kiedy się kształciłam. Mało tego, wówczas nikt nie wyobrażał sobie, że może być inny tryb powoływania sędziego niż właśnie poprzez praktykę asesorską. Wysoka Izbo, dyskusja o modelu dojścia do zawodu sędziego nie słabnie od 2007 r., czyli od chwili, gdy Trybunał Konstytucyjny uchylił przepisy o asesorach sądowych, stwierdzając niezgodność z trójpodziałem władzy reguły, zgodnie z którą asesorów powołuje minister sprawiedliwości, przedstawiciel władzy wykonawczej. Od 2009 r. asesorzy nie orzekają, ich miejsce zajęli absolwenci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Stało się tak, jak mogliśmy przewidywać od początku. Dobrze to określił rzecznik Krajowej Rady Sądownictwa: Młodzi ludzie, odbywając staż w sądzie, nie wchodzili do sali rozpraw, by orzekać. Nie dało się w praktyce sprawdzić ich predyspozycji psychicznych do orzekania, umiejętności opanowania emocji, podejmowania decyzji na bieżąco, nie mówiąc o doświadczeniu życiowym, którego trudno od nich wymagać. Samo merytoryczne przygotowanie do sądzenia nie jest wystarczające, bo po prostu trzeba sobie radzić na sali rozpraw. Dlatego, Wysoka Izbo, dobrze się stało, że doszło do podjęcia inicjatywy przez środowiska sędziowskie i ministerstwo sprawiedliwości, co ostatecznie znalazło swój wyraz w projekcie prezydenckim. Dobrze się stało, że wraca funkcja asesora powoływanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa przez prezydenta na okres pięciu lat, oczywiście po wcześniejszym wygraniu konkursu. Czym się będzie różnił od sędziego? Głównie tym, że asesura ma charakter czasowy. To, co najważniejsze, czyli niezawisłość i niezależność, będzie zagwarantowane. Oczywiście zostaną wprowadzone pewne ograniczenia, choćby ze względu na wagę i zawiłość spraw. Dlatego asesor będzie zwolniony z orzekania w postępowaniach upadłościowych i restrukturyzacyjnych, a także z możliwości stosowania tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym. Pozostały zakres orzekania stanowiący domenę sędziego sądu rejonowego będzie się w pełni odnosił do asesora. Szczegółowe rozwiązania zostały już przedstawione, dlatego mogę tylko trzymać kciuki za dwie kwestie. Po pierwsze, chodzi o to, żeby asesorzy wypadali jak najlepiej w przeprowadzanych przez wizytatorów cyklicznych ocenach, oczywiście niewkraczających w dziedzinę, w której asesorzy są niezawiśli, bo to daje nam gwarancję najwyższego poziomu sprawowania funkcji przez przyszłych sędziów, gdy staną już dożywotnio na straży prawa. Po drugie, życzę nam wszystkim, żeby Trybunał Konstytucyjny nie znalazł podstaw do zakwestionowania przepisów ustawy, nad którą procedujemy, bo jest ona państwu polskiemu bardzo potrzebna. Z tych względów Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej będzie głosował za przyjęciem projektu.