Mówca: Anna Maria Żukowska (tekst niewygłoszony)
Data: 2026-01-21 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! W imieniu Koalicyjnego Klubu Parlamentarnego Lewicy przedstawiam stanowisko wobec pakietu rządowych, poselskich i komisyjnych projektów ustaw o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego, Kodeks karny oraz Kodeks karny wykonawczy, wraz ze sprawozdaniem komisji, zawartych w drukach nr 1600, 410, 643, 865, 935, 1131, 1109, 1110 i 2086. Przedłożone propozycje tworzą spójną, kompleksową i niezbędną inicjatywę legislacyjną, której nadrzędnymi celami są: systemowa naprawa wymiaru sprawiedliwości, przywrócenie standardów demokratycznego państwa prawnego, wzmocnienie gwarancji procesowych obywateli oraz racjonalizacja polityki karnej przy jednoczesnym poszanowaniu praw człowieka i godności ludzkiej. Po pierwsze, projektowane zmiany w zakresie stosowania środków zapobiegawczych, druki nr 935, 1131 i 1600, stanowią kluczową odpowiedź na systemowy problem stosowania środków zapobiegawczych, w szczególności ograniczenia nadużywania tymczasowego aresztowania oraz automatyzmu w jego orzekaniu. Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego aresztu domowego oraz szersze wykorzystanie dozoru elektronicznego pozwoli na zabezpieczenie toku postępowania w sposób proporcjonalny, bez konieczności stosowania izolacji penitencjarnej, która zgodnie z dyrektywami konstytucyjnymi powinna być traktowana jako środek ostateczny. Po drugie, projekty w sposób istotny wzmacniają konstytucyjne prawo do obrony. Powyższe rozwiązania w połączeniu z usunięciem biurokratycznych barier w kontakcie osoby zatrzymanej z obrońcą, druki nr 1109 i 1110, w tym z wprowadzeniem bezterminowej zgody na kontakt telefoniczny oraz ułatwieniem widzeń, stanowią realną gwarancję prawa do obrony i realizację standardów wynikających z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz z dyrektyw Unii Europejskiej dotyczących prawa do informacji i dostępu do materiału dowodowego. Fundamentalne znaczenie dla rzetelności procesu karnego ma nowelizacja art. 168a k.p.k., druk nr 410, która przywraca bezwzględny zakaz wykorzystywania w postępowaniu dowodów uzyskanych za pomocą czynu zabronionego, tzw. ˝owoców zatrutego drzewa˝. Eliminacja możliwości posługiwania się dowodami zdobytymi z naruszeniem prawa jest konieczna do zapewnienia, że organy ścigania działały wyłącznie w granicach prawa, co stanowi realizację art. 7 oraz art. 51 ust. 4 Konstytucji RP. W ocenie Lewicy państwo prawa nie może legitymizować bezprawia poprzez dopuszczanie w procesie sądowym nielegalnie zdobytych dowodów, co jest fundamentem ochrony obywateli przed nadużyciami władzy. Jest to bezpośrednia realizacja zasady legalizmu oraz konstytucyjnego prawa jednostki do ochrony przed nieuprawnioną ingerencją w sferę jej wolności i prywatności. Jednocześnie klub Lewicy w pełni popiera rozwiązania wzmacniające ochronę prawną funkcjonariuszy publicznych, druk nr 643. Zwiększenie sankcji karnych za naruszenie nietykalności cielesnej lub znieważenie żołnierzy, policjantów i funkcjonariuszy Straży Granicznej podczas pełnienia służby jest wyrazem uznania dla ich trudu i niezbędnym elementem budowania bezpieczeństwa publicznego. Komplementarnym elementem reformy są zmiany w Kodeksie karnym wykonawczym, druk nr 935, które zmierzają do humanizacji warunków odbywania kary poprzez obowiązek oddzielenia sprawców przestępstw popełnionych bez użycia przemocy od osób zdemoralizowanych i recydywistów, co pozytywnie wpłynie na bezpieczeństwo w jednostkach penitencjarnych i zwiększy efektywność oddziaływań resocjalizacyjnych. Wdrożenie omawianych regulacji przyniesie wymierne korzyści społeczne i finansowe poprzez ograniczenie kosztów nieuzasadnionych aresztów oraz ryzyko wypłaty odszkodowań za niesłuszne pozbawienie wolności. Pozwoli to również zmniejszyć stygmatyzację osób oskarżonych czy zachować więzi rodzinne i zawodowe. Szersze wykorzystanie dozoru elektronicznego stanowi bardziej efektywne i mniej kosztowne rozwiązanie niż tradycyjna izolacja penitencjarna. Należy przy tym zadbać o odpowiednie vacatio legis oraz przygotowanie zaplecza organizacyjnego i technicznego, zwłaszcza w zakresie stosowania dozoru elektronicznego, tak aby nowe instytucje mogły funkcjonować w praktyce w sposób sprawny i skuteczny. Mając na uwadze spójność, wysoki poziom merytoryczny, zgodność projektów z Konstytucją RP, prawem Unii Europejskiej i standardami międzynarodowymi oraz społeczną wagę proponowanych zmian Koalicyjny Klub Parlamentarny Lewicy wnosi o przyjęcie przedłożonych projektów ustaw i skierowanie ich do dalszych prac legislacyjnych.