Mówca: Dariusz Rosati
Data: 2012-12-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedłożenie rządowe zawiera dwie propozycje zmierzające do zmiany metodologii obliczania państwowego długu publicznego na potrzeby stosowania procedur ostrożnościowych. Pierwsza zmiana polega na tym, aby państwowy dług publiczny na koniec roku liczyć nie według kursu walutowego, nie mówię o części zagranicznej, w ostatnim dniu roboczym danego roku, ale żeby to przeliczenie odbywało się na podstawie kursu średniego za cały rok. Druga zmiana polega na tym, aby w związku z tym, że minister finansów prefinansuje potrzeby pożyczkowe na rok następny jeszcze w roku poprzednim, często w ostatnich miesiącach gromadząc odpowiedni bufor płynnościowy, aby te środki wolne trzymane przez ministra finansów na rachunku były uwzględniane poprzez pomniejszanie państwowego długu publicznego liczonego na potrzeby procedur ostrożnościowych. Jakie jest uzasadnienie tych zmian? Zacznę od pierwszej zmiany, czyli od zmiany przelicznika stosowanego dla przeliczenia na złote części zagranicznej polskiego długu. Przeliczanie części zagranicznej, która wynosi w tej chwili mniej więcej 30% państwowego długu publicznego, na polską walutę oczywiście zależy w dużym stopniu od przelicznika. Zależy nie tylko od poziomu tego zadłużenia, ale zależy od stosowanego kursu. Polska ma płynny kurs walutowy, który podlega wahaniom związanym ze zmianami popytu i podaży walut obcych na foreksie, na rynku walutowym. Te zmiany mogą wynikać z różnych przyczyn, ale dwie z tych przyczyn są szczególnie istotne i mają szczególny wpływ na wahania złotego. Obie przyczyny są niezależne od stanu polskiej gospodarki, to jest bardzo ważne. Pierwsza z tych przyczyn dotyczy wpływu wydarzeń, które mają miejsce w strefie euro, na kurs złotego do euro, a w szczególności wydarzeń kryzysowych, to znaczy takich wydarzeń, jak gwałtowne spadki zaufania na rynkach finansowych związane z przedłużającym się kryzysem finansowym, kryzysem zadłużenia w strefie euro, zwłaszcza w kilku krajach najbardziej zadłużonych. To, z czym mieliśmy do czynienia w ciągu ostatnich dwóch lat, pokazuje bardzo wyraźnie, że jakakolwiek zmiana zaufania do któregokolwiek z państw członkowskich strefy euro skutkuje natychmiast gwałtowną zmianą kursu euro do innych walut i jednocześnie zmianą kursu złotego do euro. Przy czym zależność jest taka, że im bardziej osłabia się euro w stosunku do innych walut, czyli im większe są napięcia w strefie euro, tym bardziej się osłabia polska waluta w stosunku do euro. To jest pierwsza zmiana, która dotyka nas często w związku z trwającym kryzysem zadłużenia w strefie euro. I to jest zmiana, na którą nie mamy żadnego wpływu. Jest to zmiana zupełnie niezależna od kondycji polskiej gospodarki. Druga zmiana, z jaką mamy do czynienia, jest charakterystyczna dla rynków finansowych, zwłaszcza dla rynków walutowych w odniesieniu do walut państw, które dysponują ograniczonymi rezerwami walutowymi. Mamy do czynienia z działalnością spekulacyjną i nie mówię tego w jakimś pejoratywnym sensie, mówię po prostu o typowym funkcjonowaniu rynków finansowych, gdzie inwestorzy kupują i sprzedają różne waluty z zamiarem uzyskania określonego zysku. W sytuacji gdy inwestorzy wiedzą, że rząd albo władze danego kraju będą broniły określonego poziomu kursu, powstaje pokusa, aby podjąć grę spekulacyjną przeciwko władzom tego kraju, ponieważ rynki finansowe doskonale wiedzą, że Polska, choć ma duże rezerwy walut obcych, 85 mld euro plus, to jednak nie są to rezerwy nieograniczone. Na rynkach finansowych znajdują się ogromne ilości płynnych środków, idące w setki, a nawet więcej, miliardów euro. Gdyby taka myśl zaświtała inwestorom finansowym, że warto by spróbować odporność Narodowego Banku Polskiego albo polskiego rządu, jeśli chodzi o obronę określonego poziomu kursu, to taki atak spekulacyjny mógłby doprowadzić do gwałtownego załamania kursu złotego. Takiej motywacji nie ma (Dzwonek), w sytuacji gdy nie istnieje określony poziom kursu, którego trzeba bronić. W dotychczasowym systemie poziom kursu, który istniał na ostatni dzień danego roku, oczywiście stanowił taką zachętę, dlatego że to był poziom kursu, który określał poziom zadłużenia, ponieważ wszyscy wiedzieli, że rząd nie chce dopuścić do przekroczenia 55%, w związku z tym rynki mogły mieć taką pokusę, aby to atakować. Propozycja rządu idzie w takim kierunku, żeby wziąć średni kurs, który nie jest i nie może być przedmiotem spekulacyjnych ataków i również wygładza ewentualne wahania związane z rozwojem zjawisk kryzysowych w strefie euro. Kończąc, chcę zaapelować do opozycji, żeby potraktowała tę zmianę jako coś oczywistego, coś, co oczywiście chroni polskie finanse publiczne przed gwałtownymi zmianami. Nie chcę niczego zapowiadać, ale jeżeli opozycja ucieknie się do argumentów typu: kreatywna księgowość bądź zamiatanie pod dywan, bo często takie argumenty słyszymy, to jednak chcę zwrócić uwagę, że propozycja rządowa zapobiega sytuacji, w której polskie finanse publiczne musiałyby w sposób awaryjny przeżywać określone wstrząsy związane z przekroczeniem progu 55% nie dlatego, że polska gospodarka się zadłuża albo jest źle kierowana, ale dlatego, że niezależnie od nas albo w sferze euro, albo na rynkach finansowych międzynarodowych zachodzą określone procesy, które oczywiście w sposób naturalny wywierają wpływ na naszą gospodarkę. W związku z tym proszę Wysoką Izbę, i zabiegam o to, żeby w trosce o finanse publiczne, w trosce o to, żeby minister finansów nie musiał stanąć wobec konieczności obcięcia wydatków budżetowych o 50 mld zł, a tak by się stało, gdyby nagle ktoś przypuścił atak spekulacyjny na polską walutę w ostatnich tygodniach tego roku, aby Wysoka Izba zechciała poprzeć przedłożenie rządowe. Dziękuję bardzo. (Oklaski)