Mówca: Jarosław Sachajko
Data: 2016-10-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pragnę przedstawić państwu projekt ustawy o sprzedaży żywności przez rolników oraz zmianie niektórych innych ustaw. Jest to ustawa, na którą od lat czekali polscy rolnicy i konsumenci. Rolnicy skarżą się przede wszystkim na brak jasnych, precyzyjnych i zrozumiałych zasad umożliwiających sprzedaż produktów pochodzących z własnego gospodarstwa. Podkreślają, że obecne przepisy dedykowane są przedsiębiorstwom sektora spożywczego. Brak jest przepisów umożliwiających produkcję i sprzedaż małych ilości przetworzonej żywności bez składania daniny dla państwa. Dzisiaj zgodnie z prawem nie możemy kupić bezpośrednio od rolnika, który nie prowadzi firmy, takich produktów, jak: przetwory domowe, przeciery, mąki, kasze, mięsa surowe - poza drobiem, zajęczakami i dziczyzną - jak również wędlin czy pasztetów. Sprzedaż produktów żywnościowych bezpośrednio od rolnika jest prowadzona powszechnie w szarej strefie, głównie ze względu na uzasadnioną obawę rolników, że nie podołają obowiązkom podatkowym, formalnoprawnym oraz higienicznym związanym ze zgłaszaną legalizacją działalności. Sprzedaż ta jest odpowiedzią polskich rolników na rosnącą potrzebę ze strony konsumentów - potrzebę dostępu do zdrowej, dobrej i naturalnej żywności wiadomego pochodzenia. Tymczasem w innych państwach europejskich sprzedaż żywności przez rolników prowadzona jest w majestacie prawa, przez co jest bardzo popularna i szeroko rozpowszechniona. Dobrym przykładem są tu Włochy, gdzie proste przepisy w sprawie sprzedaży bezpośredniej dają wspaniałe efekty przynoszące bilionowe obroty, z czego 75% to sprzedaż bezpośrednia wina, warzyw, przetworów mięsnych i owoców. We Włoszech sprzedaż bezpośrednio do konsumentów obejmuje ok. 17% wszystkich gospodarstw. Około 1/3 gospodarstw w Austrii prowadzi sprzedaż bezpośrednią; tam również jest testowana sprzedaż bezpośrednia w supermarketach. Sprzedaż bezpośrednia w Niemczech i we Francji, jak wiemy, również ma się bardzo dobrze. Od 1 stycznia 2016 r. w Polsce obowiązują znowelizowane przepisy regulujące sprzedaż bezpośrednią. Według danych ministerstwa rolnictwa z tego rodzaju sprzedaży przez pół roku obowiązywania ustawy skorzystało jedynie kilkudziesięciu rolników. Polska na tle innych państw rysuje się jako przesiąknięte biurokracją państwo z restrykcyjną, nieścisłą, nieprzyjazną dla rolników, czyli producentów żywności, legislacją, podczas gdy inne społeczeństwa bogacą się i mogą się cieszyć zdrową, tradycyjną, regionalną żywnością. Najbliższe kilka lat to czas, który zdecyduje o kształcie polskiego rolnictwa. Wpływ na to będą miały regulacje unijne, m.in. zniesienie limitów na produkcję mleka i buraków cukrowych, bezcłowy kontyngent z Ukrainy oraz nowe zasady unijnej polityki rolnej, które mogą się pojawić w związku z Brexitem. Równie duży wpływ na polskie rolnictwo będą miały umowy CETA i TTIP. Naukowcy z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oceniają, iż tylko ok. 16% polskich gospodarstw skorzystało na wejściu do Unii Europejskiej i jest w stanie konkurować na unijnym rynku. Większość gospodarstw znajduje się w gorszej sytuacji. Dziś zanikają gospodarstwa posiadające mniej niż 5 ha, za kilka lat bankrutować będą gospodarstwa dysponujące 20 ha. Około 700 tys. gospodarstw o wielkości do 5 ha jest dziś zagrożonych. To gospodarstwa, które są u kresu swoich dni - jeszcze trochę i przestaną egzystować. Decyzje, które dzisiaj podejmujemy, mogą zaważyć na tym, czy przetrwa kilkaset tysięcy gospodarstw. Jaką alternatywę proponuje obecnie państwo polskie rolnikom, którzy wkrótce zrezygnują z produkcji rolnej z powodu zbyt małej powierzchni gospodarstwa, spadku potencjału produkcyjnego, braku perspektyw rozwoju? Jaka przyszłość czeka kilkaset tysięcy rolników i ich rodzin, którzy stracą dotychczasowe źródło utrzymania? Zapewne zostaną zmuszeni szukać niskopłatnej pracy w większych miastach lub wyjadą za granicę jako tania siła robocza. Dlatego uważam, że naszym, parlamentarzystów, obowiązkiem jest działanie, które zapobiegnie wyludnianiu się wsi, a priorytetem powinna być poprawa jakości życia mieszkańców terenów wiejskich oraz stworzenie rolnikom optymalnych warunków do wykonywania swojej pracy, za którą otrzymają godziwe zarobki. Projekt ustawy o sprzedaży żywności przez rolników daje właśnie taką możliwość. Powstał on we współpracy z samymi rolnikami i przyniesie liczne korzyści zarówno rolnikom, jak i konsumentom. Po pierwsze, cały zysk pozostaje w gospodarstwie i stanowi dodatkowy dochód dla rolnika i jego rodziny. Sprzedaż żywności przez rolników w założeniach jest działalnością dodatkową rolników, umożliwiającą sprzedaż klientowi ostatecznemu, czyli konsumentowi, części lub nawet całości produktów z gospodarstwa. Po drugie, zyskują również konsumenci - poprzez zapewnienie im zdrowej, naturalnej, bez sztucznych substancji, świeżej żywności. Ustawa jest korzystna dla konsumenta również ze względu na niższą cenę produktów kupowanych bezpośrednio od rolnika, ich większą świeżość i wyższą jakość. Zaletą takiego podejścia jest krótki łańcuch dostaw, pominięcie pośredników i realizacja zasady: od pola do stołu. Bardzo ważna jest również gwarancja jakości i bezpieczeństwa żywności uzyskiwana poprzez bezpośredni przepływ informacji między producentem a konsumentem, poprzez zapisanie w ustawie prawa do bezpośredniego odwiedzenia gospodarstwa rolnika przez konsumenta. Projekt ogranicza obowiązek przestrzegania skomplikowanych i rygorystycznych przepisów unijnych, które dotyczą w swej istocie produkcji masowej, a dopuszczają możliwość wyłączenia spod ich działania sprzedaży bezpośredniej. W projekcie zakłada się, że przestrzegane mają być podstawowe zasady bezpieczeństwa i higieny produkcji żywności. Przyjęcie ustawy pozwoli na ominięcie pośredników, prowadząc w efekcie do zwiększenia dochodu uzyskiwanego przez rolnika producenta żywności, a klientowi zapewni zdrową i tanią żywność. Projekt ustawy daje proste przepisy, daje wolność wyboru, a proste przepisy, wolność wyboru stanowią podstawę i gwarancję wolności obywatelskich. Rolnik pierwszy przynosi plon swej pracy, toteż pierwszy powinien korzystać z tego mozołu. Niestety dzisiaj z ciężkiej pracy rolnika korzystają pośrednicy, przyczyniając się do coraz gorszej sytuacji małych i średnich gospodarstw. Rolnictwo rozdrobnione, małe i średnie, jest również rolnictwem kulturotwórczym. Przyczynia się także do rozwoju turystyki na terenach wiejskich, zapewnia zrównoważony rozwój, ochronę bioróżnorodności, ochronę zasobów rodzimych odmian roślin oraz ras zwierząt. Polska dzięki tej wielkiej różnorodności, dużym zasobom nieskażonych gleb posiada ogromny kapitał. Zdrowa, naturalna, nieprzetworzona żywność powinna być jednym z ważniejszych kierunków rozwoju polskiego rolnictwa. Projekt niniejszej ustawy promuje i wspiera przedsiębiorczość. Polacy chcą kupować żywność prosto od rolników. Wprowadzenie uproszczeń spowoduje, że zarówno sprzedaż, jak i zakupy będą mniej kłopotliwe zarówno dla rolników, jak i konsumentów. Chcemy, aby ustawa dotyczyła szerokiej rzeszy rolników a nie tylko tej ich części, która będzie mogła sobie pozwolić na spełnienie norm niewspółmiernie wysokich do skali dozwolonej ustawą sprzedaży. Ustawa przyczyni się do pobudzenia zdrowej konkurencji i doprowadzi do tego, że producenci zwrócą większą uwagę na jakość produkowanej przez nich żywności. Projekt ustawy zapewnia nam niezależność i suwerenność żywieniową. Nasuwa się pytanie: Dlaczego ustawa, która przyniesie korzyści tak dużej rzeszy osób, po dziś dzień nie została uchwalona? Być może z obawy o to, jak zareaguje Komisja Europejska. Sam wiele razy słyszałem, że tego nie można zrobić, tak się nie da, to nie jest możliwe, Unia nam nie pozwoli. Myślę, że jest to nieuzasadniony strach, ponieważ jeżeli danemu państwu naprawdę zależy na jakiejś kwestii, jeżeli prowadzi twarde negocjacje, to jest w stanie osiągnąć zamierzony cel. Najlepszym tego przykładem jest Francja, która trzy miesiące temu w sposób precedensowy otrzymała od Komisji Europejskiej pozwolenie na wprowadzenie obowiązkowego oznaczenia kraju pochodzenia na produktach mleczarskich oraz przetworzonych produktach mięsnych. Może problem stanowi niechęć dużych zakładów przetwórczych oraz sieci handlowych wobec tego, aby na rynku pojawiły się nowe podmioty sprzedające swoją przetworzoną żywność? Pragnę rozwiać również te wątpliwości, bo rolnicy w żaden sposób nie będą stanowili konkurencji dla produkcji masowej. Przede wszystkim dlatego, że w projekcie ustawy zostało wyraźnie określone, że sprzedaż żywności będzie prowadzona w małych ilościach, a maksymalne ilości poszczególnych rodzajów żywności, które będą mogły być sprzedawane przez rolników, zostaną określone w rozporządzeniu ministra rolnictwa. Zwiększenie kontroli nad przetwarzaniem żywności przez rolników nie jest potrzebne. Państwo powinno wspierać sprzedaż żywności przez rolników, a nie mnożyć przepisy, które to utrudniają. Przepisy powinny być jak najbardziej syntetyczne, przejrzyste, aby nie zwiększać biurokracji, która i tak jest u nas bardzo rozbudowana. Wprowadzanie licznych nakazów, zaświadczeń, obowiązków, kontroli spowoduje powstanie tylko masy niepotrzebnych regulacji, co utrudni dostęp do korzystania z przepisów tej ustawy, która przecież ma być dla rolników i konsumentów zrozumiała i użyteczna. Zapraszam wszystkich posłów do pracy przy bardzo ważnej dla nas wszystkich ustawie, tak aby już wkrótce smaczna, aromatyczna żywność była powszechna na polskich stołach. Na zakończenie pragnę podkreślić, iż projekt został przygotowany przez samych rolników i jest głosem szerokiej grupy społeczeństwa. W ramach konsultacji ustawę poparło ponad 15 tys. osób indywidualnie oraz 200 organizacji i instytucji reprezentujących około 350 tys. obywateli. Apeluję zatem do państwa posłów o poparcie niniejszego projektu. Proszę o głos poparcia dla polskich rolników, dla małych i średnich przedsiębiorstw, dla domowej, naturalnej żywności, dla zdrowia nas wszystkich. Dziękuję. (Oklaski)