Mówca: Adam Cyrański
Data: 2022-11-04 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska przedstawiam stanowisko dotyczące projektu ustawy o Państwowym Instytucie Medycznym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, zawartego w druku nr 2722. Odniosę się, szanowni państwo, szczegółowo do projektu ustawy, a nie do tego, co mamy jeszcze osiągnąć. Bo będziemy pracować nad projektem ustawy. Ten projekt jest kolejną specustawą dotyczącą jednego konkretnego podmiotu i jego utworzenia. Warte podkreślenia jest to, że w polskim porządku prawnym funkcjonuje już ustawa o instytutach badawczych. Po co zatem nowa ustawa? Diabeł tkwi w szczegółach. Na mocy istniejących ustaw można przekształcić samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej w instytut. Jednak w pierwszej kolejności należałoby zlikwidować Centralny Szpital Kliniczny MSWiA w Warszawie, a dopiero później utworzyć w jego miejsce instytut. Wiązałoby się to jednak z koniecznością rozliczenia zadłużenia jednostki przed przekształceniem. Czy tego właśnie chce uniknąć rząd? Innym celem ominięcia tworzenia instytutu zgodnie z obowiązującą ustawą może być wymóg spełnienia określonych przesłanek, to jest zapewnienia niezbędnej kadry o odpowiednich kwalifikacjach, aparatury badawczej, laboratoryjnej, potencjału informatycznego i niezbędnych warunków materialno-technicznych. Czy przedłożone plany o doinwestowaniu w latach 2022-2032 nie są zasłoną dla niewystarczającego obecnie zaplecza do utworzenia zwykłego instytutu? Jeśli nadal uznalibyśmy, że obecna ustawa o instytutach nie daje nam możliwości na sprawne przekształcenie, to zostaje nam jeszcze dostosowanie już obecnych wymogów. Po co zatem nam kolejna specustawa? Kolejnym zastanawiającym aspektem tego projektu ustawy jest możliwość nadawania tytułów naukowych w oparciu o ustawę o nauce i szkolnictwie wyższym. Zgodnie z projektem organem odpowiedzialnym za nadawanie tytułów naukowych jest rada naukowa, która będzie wybierana w całości przez ministra. Chodzi o dbałość o jakość edukacji, więc zastanawia mnie, czy w jednostce o tak zmonopolizowanej charakterystyce powoływania kadr decyzyjnych będzie miejsce na obiektywną ocenę wartości prac naukowych. Obecnie nie jest nawet wiadome, jaki będzie statut jednostki, jaki będzie skład rady i w jakim systemie kadencyjnym przyjdzie im funkcjonować. Zgodnie z projektem tytuły naukowe są uwierzytelniane w tym konkretnym wypadku przez ministra. Tworzy się zatem bardzo hermetyczny system weryfikacji i sprawdzania prac naukowych. Na samym końcu wypada wskazać, w jakich najistotniejszych punktach proponowany projekt ustawy mija się z obowiązującą ustawą o instytutach badawczych. Po pierwsze, rada naukowa została pozbawiona możliwości uchwalenia statutu. Tym samym minister uzurpuje sobie bardzo szerokie prawo. Uniemożliwia w istocie organom powoływanej jednostki wytworzenie autonomicznych zapisów w statucie, dających instytutowi prawo do samostanowienia. Po drugie, nie istnieje sposób wyłonienia kandydatów do rady w innej drodze niż za tzw. aprobatą ministra. Rada jest związana 4-letnią kadencyjnością. Kadencyjność dyrektora na okres 6 lat nie jest w żaden sposób uzasadniona. W ustawie pierwotnie nie jest opisana kadencyjność, co daje lepszy nadzór nad jednostką. Wobec powyższego niezbędne jest wzmocnienie pozycji rady naukowej, tak aby organy instytutu miały względną niezależność i możliwość nie tylko opiniowania, ale też samostanowienia. Utworzenie instytutu tej rangi za pomocą omawianego projektu specustawy uważam za niewłaściwe. Dostajemy bowiem zapisy świadczące nie o nadzorze ministra, lecz o uzależnieniu tej jednostki. Działalność naukowa opiera się na niezależności, innowacyjności, a także odkryciach, których obiektywny charakter nie powinien być kwestionowany. Tworzenie państwowego instytutu bez wzorców ustawowych również budzi wątpliwości. Kto sfinansuje tak ogromny skok tej jednostki i czy plany zawarte w założeniach w ogóle mogą się udać przy tak dużych trudnościach finansowych, z jakimi boryka się budżet? Czy szpital i jego infrastruktura mógłby obecnie uzyskać pozytywną weryfikację, gdyby w jego miejsce miał powstać instytut na podstawie obowiązującego (Dzwonek) prawa? W trakcie dalszych prac będziemy podejmować decyzje odnośnie do poparcia projektu ustawy. Dziękuję. (Oklaski)