Mówca: Elżbieta Stępień
Data: 2017-03-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam stanowisko Nowoczesnej. Konsekwencje zmiany ustawy Prawo ochrony środowiska, projekt poselski, druk sejmowy nr 1127, który dotyczy składu i sposobu powoływania rad nadzorczych i zarządów wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, są jedną wielką niewiadomą. Sprawozdanie komisji ochrony środowiska w jakimś stopniu pozwoli zachować racjonalność wprowadzanych zmian, ale w uzasadnieniu do projektu zmian w ustawie czytamy, że głównym celem zmian art. 400d jest zmniejszenie kosztów funkcjonowania wybranych organów funduszu i funduszy przez zmniejszenie liczby członków rad nadzorczych funduszy. Art. 400j ust. 1 - zmniejszenie liczby członków zarządów funduszy. A ja powiem tak: wojewódzkie fundusze są samorządowymi osobami prawnymi. System finansowania ochrony środowiska opiera się przede wszystkim na poborze opłat za korzystanie ze środowiska na terenie województwa i ich redystrybucji na tym samym poziomie na potrzeby ochrony środowiska. Takie rozwiązania pozwalają systemowo odpowiadać na zapotrzebowanie w poszczególnych dziedzinach ochrony środowiska na poziomie samorządowym. I co najważniejsze, oceny ważności i pilności zadań, które mają być realizowane, dokonują przedstawiciele regionu, z którego pochodzą środki na ich realizację. Osoby desygnowane przez lokalne struktury stanowią na dzisiaj największą gwarancję, że podejmowane decyzje są najważniejsze z lokalnego punktu widzenia. Przekazanie kompetencji wskazywania członków rad nadzorczych funduszy do administracji rządowej stwarza naprawdę realne ryzyko, może nawet pewność, że o celu, na jaki mają być wydawane pieniądze w gminie, nie wiem, Piotrowice, Chełmiec, decydować będą ludzie wysyłani z Warszawy. O co tu chodzi? Rady nadzorcze funduszy są odpowiedzialne za ustalanie zasad udzielania dofinansowania. Przeznaczenie środków zależy od znajomości lokalnych uwarunkowań środowiskowych, gospodarczych i społecznych przez członków rad nadzorczych. Członkowie rad reprezentują obecnie samorząd gospodarczy, organizacje ekologiczne, sejmiki wojewódzkie, z racji pełnionych funkcji m.in. przedstawiciele urzędów marszałkowskich, rad ochrony środowiska, przewodniczący pochodził ze wskazania ministra właściwego do spraw ochrony środowiska. I ten system sprawnie funkcjonował przez dziesięciolecia. Co trzeba zmienić - coś, co by sprawiło, nie budziło zastrzeżeń? Nie wiem. Nie wiem, co spowodowało, że państwo chcecie to zmieniać. Planowane zmiany kładą faktycznie kres idei wojewódzkich funduszy jako samorządowych osób prawnych i redystrybucji środków na ochronę środowiska na poziomie lokalnym, samorządowym. W skład rad wejdą członkowie wyznaczani przez administrację rządową: podmioty wskazane przez wojewodów, narodowy fundusz i przewodniczący wyznaczani przez ministra właściwego ds. środowiska. Tylko wiceprzewodniczący będzie wyznaczony przez sejmik. Tak skonstruowana rada będzie wybierała prezesa funduszu przy formalnym udziale sejmiku. Wpływ środowisk samorządowych na skład rad nadzorczych zatem będzie znikomy i praktycznie zerowy przy wyborze zarządu funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Rząd chce przejąć kontrolę nad środkami wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, choć już dysponuje potężnym narodowym funduszem. Zmiana sposobu powoływania i liczebności - jeden, dwóch członków zarządu funduszy - wyklucza kolegialny charakter, pełną przejrzystość i dotychczasowy tryb pracy, który nie napotykał zakłóceń. O czym świadczy informacja na temat funkcjonowania wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej? Fundusze stanowią zaplecze finansowe i wsparcie kadrowe organów samorządowych. Aktywność w każdym województwie zapewnia skuteczne rozpoznanie potrzeb regionu i koordynację działań w tworzeniu ponadlokalnych inicjatyw przy uwzględnieniu zobowiązań unijnych i absorbcji środków unijnych. Fundusze działają zgodnie z celami, kierunkami w dokumentach strategicznych na poziomach regionalnym i krajowym. Znaczącymi beneficjentami funduszy są jednostki samorządu terytorialnego. Projekt zmian ustawy Prawo ochrony środowiska ma na celu zmniejszenie kosztów organów funduszy kosztem oszczędności znikomych w skali kraju, m.in. z racji samodzielnego finansowania się funduszy, które nie czerpią środków z budżetu państwa ani ze środków samorządu. Będzie utrata samodzielności i praktycznie statusu samorządowej osoby prawnej, choć formalnie to będzie niby samorządowa osoba prawna, przez fundusze oraz (Dzwonek) podporządkowanie tej instytucji administracji rządowej, co będzie miało znaczący niekorzystny wpływ na działalność funduszy jako podmiotów finansujących ochronę środowiska na poziomie lokalnym.