Mówca: Eugeniusz Tomasz Grzeszczak
Data: 2013-07-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Wybaczamy. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Maciej Grabowski: Proszę państwa, propozycja czy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy Ordynacja podatkowa ma za zadanie walkę z wyłudzeniami i z oszustwami podatkowymi. Jest to, można powiedzieć, jedyny i dominujący cel tych zmian. Oczywiście są narzędzia, które umożliwiają w tej chwili już walkę z oszustwami, natomiast muszę powiedzieć, że nasze doświadczenia, w szczególności z ostatniego roku, wskazują, że bez dodatkowych instytucji prawnych, które by się przeciwstawiały tym wyłudzeniom i tym oszustwom, skuteczność walki z tymi zjawiskami będzie ograniczona. Należy bowiem podkreślić, że oszustwa podatkowe w dziedzinie podatku VAT prowadzą do znacznych strat budżetowych, to jest oczywiste, ale również negatywnie wpływają na warunki konkurencji na rynku wewnętrznym. Po prostu utrudniają, a czasami znacznie ograniczają możliwości działania uczciwych podatników, uczciwych producentów. Intensywne działania kontrolne realizowane nieprzerwanie do chwili obecnej przez organy kontroli skarbowej we współpracy z prokuraturą, ABW, CBŚ i Policją oraz administracjami podatkowymi innych państw członkowskich potwierdziły nagły wzrost liczby i wartości nadużyć w podatku VAT w obrocie takimi towarami - myśmy je nazwali wrażliwymi - jak wyroby stalowe, paliwa i złoto nieobrobione. Można zaryzykować tezę, że krajowy system podatku VAT stał się przedmiotem zorganizowanych ataków o charakterze przestępczym, w związku z tym, że te instytucje prawne, które funkcjonują w systemie podatku VAT w innych państwach członkowskich, w Polsce w tej chwili nie występują. Oszustwa te w przeważającej części oparte są na schemacie znikającego podatnika, w którym istotnym elementem jest wykorzystywanie tzw. słupów, czyli podmiotów z reguły nieposiadających majątku i z założenia nierozliczających podatku, a czasami dokonujących wielomilionowych transakcji, oczywiście najczęściej na papierze. Zaproponowane w projekcie ustawy zmiany polegają na wprowadzeniu kompleksowych rozwiązań w zakresie przeciwdziałania nadużyciom w podatku VAT w obszarze obrotu towarami wrażliwymi, takimi jak - tak jak wspomniałem - niektóre wyroby stalowe, paliwa i złoto nieobrobione. W zakresie obrotu tymi towarami zidentyfikowano bowiem największe uszczuplenia podatkowe i stąd wybór tych właśnie towarów. Jeśli chodzi o konkretne instytucje, to projekt przedkładany Wysokiej Izbie zawiera trzy rozwiązania: po pierwsze, rozszerzenie zakresu stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia, w którym to nabywca, a nie sprzedawca rozlicza VAT, między innymi na obrót niektórymi wyrobami stalowymi, w którym potwierdzony został proceder wyłudzania tego podatku; po drugie, wprowadzenie instytucji odpowiedzialności podatkowej przez zmiany w Ordynacji podatkowej i rozszerzenie tej instytucji, która się znajduje już w tej chwili w Ordynacji podatkowej, na nabywcę, czyli wprowadzenie odpowiedzialności podatkowej nabywcy za zobowiązania podatkowe w VAT sprzedawcy w obszarze towarów wrażliwych; po trzecie, skrócenie okresów rozliczeniowych dla dostawców towarów wrażliwych do jednego miesiąca, czyli uniemożliwienie podmiotom, które obracają tymi towarami, kwartalnego rozliczenia podatku VAT. Jeśli chodzi o stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT-em wybranych, jak powiedziałem, niektórych wyrobów stalowych, trzeba podkreślić, że nasze doświadczenia, nie tylko zresztą nasze, wskazują, że jest to metoda stosunkowo skuteczna, jeśli chodzi o eliminację czy ograniczenie tego wyłudzenia. Stąd ta propozycja, która wynika wprost z dyrektywy, a więc tu nie musimy występować o derogację od zasad europejskiego systemu vatowskiego, żeby te wyroby stalowe objąć mechanizmem odwrotnego obciążenia. Natomiast tam, gdzie wprowadzanie odwrotnego obciążenia VAT-em bez uzyskania decyzji derogacyjnej nie jest możliwe, projekt zakłada wprowadzenie instytucji odpowiedzialności podatkowej nabywcy za zobowiązania podatkowe sprzedawcy. Dotyczyłoby to w szczególności takich towarów, jak niektóre (pozostałe) wyroby stalowe, paliwa, złoto nieobrobione. Rzecz w tym, że mechanizmy oszustw w podatku VAT pokazują, że osobami uczestniczącymi w łańcuchu transakcji mających na celu wyłudzenia podatku są również podatnicy, którzy nie uczestnicząc świadomie w procedurze wyłudzeń, na przykład kupując towar po bardzo zaniżonej cenie, która nie ma uzasadnienia ekonomicznego, lub też w warunkach, które, bym powiedział, są wysoce niestandardowe dla obrotu dużymi ilościami tych towarów, mogą, a wręcz powinni zakładać, że nie uzyskaliby takich warunków, gdyby na poprzednich etapach obrotu VAT był rozliczany prawidłowo. I teraz: oczywiście nie jest to reguła, która ma działać powszechnie i wobec wszystkich podatników. Celem zabezpieczenia interesów podmiotów nabywających towary wrażliwe w stosunkowo niewielkich ilościach w projekcie zawężono stosowanie odpowiedzialności podatkowej solidarnie z podmiotem dokonującym dostawy za jego zaległości podatkowe tylko do transakcji o dużych wartościach, tj. przekraczających 50 tys. zł. (Poseł Zbigniew Kuźmiuk: Jednorazowo?) W skali miesięcznej. Ustalenie limitu w takiej wysokości czyni proceder oszukańczy mało opłacalnym, przy jednoczesnym wyważeniu interesów uczciwych podatników. Istotne jest, że do odpowiedzialności nabywcy dojdzie w przypadku, gdy jego dostawcą będzie oszust. Przesłanką do zastosowania tej instytucji jest bowiem wykazanie, że nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku lub jej część przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę nie zostanie wpłacona przez sprzedawcę na rachunek urzędu skarbowego. Natomiast jeżeli oferowana cena jest wynikiem działań ekonomicznie uzasadnionych, czyli wynika na przykład ze stosowanego rabatu czy innych praktyk handlowych, wówczas ta podatkowa odpowiedzialność solidarna nie będzie, rzecz jasna, stosowana. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projektowane rozwiązania będą w moim przekonaniu przeciwdziałać wyłudzeniom w VAT i tym samym ograniczą ich negatywny wpływ na dochody budżetu państwa. Objęcie dodatkowych towarów mechanizmem odwrotnego obciążenia przyczyni się do redukcji skali nadużyć, co powinno zniwelować efekt przesunięcia wpływów w danym roku budżetowym z tytułu wprowadzenia tego rozwiązania. Nałożenie na nabywców określonych towarów szczególnie narażonych na oszustwa solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe poprawi ściągalność należności podatkowych i warunki konkurowania na rynku. Natomiast zmiany w zakresie składania deklaracji nie będą miały zasadniczego wpływu na sektor finansów publicznych, w tym na dochody budżetu państwa oraz dochody budżetów jednostek samorządu terytorialnego; w wyniku ograniczenia możliwości składania deklaracji kwartalnych może nastąpić jedynie nieznaczne przesunięcie rozliczenia podatku w przypadku małych podatników, jeżeli zmiany będą ich dotyczyć. Natomiast wprowadzone w tym zakresie zmiany pozwolą na ograniczenie oszustw związanych z wyłudzeniem zwrotu podatku. Niestety nie jest możliwe dokonanie całościowych szacunków w zakresie redukcji skali uszczupleń dochodów budżetowych, przewiduje się jednak, że efekty powyższych zmian wpłyną pozytywnie na dochody budżetu państwa. Należy podkreślić, że skala nadużyć oraz ich szkodliwość dla uczciwych przedsiębiorców, gospodarki i budżetu państwa przemawia za wprowadzeniem proponowanych rozwiązań jak najszybciej. Brak w Polsce analogicznych do stosowanych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej rozwiązań nie tylko utrudnia faktyczną walkę z nadużyciami, ale również nie pozwala zapobiegać przechodzeniu nieuczciwych podatników z rynków innych państw, gdzie wprowadzono już stosowne mechanizmy zabezpieczające. Istnieje zatem uzasadniona potrzeba wprowadzenia tych regulacji do prawodawstwa polskiego, co powinno przyczynić się nie tylko do ograniczenia nadużyć, ale przede wszystkim do ograniczenia nieuczciwej konkurencji na rynku ze strony podmiotów niepłacących podatków. Przedstawiając powyższe, uprzejmie proszę Wysoką Izbę o skierowanie projektu do dalszych prac. Dziękuję.