Mówca: Monika Wielichowska
Data: 2012-09-12 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska przedstawiam stanowisko klubu w sprawie projektu ustawy o Radzie Fiskalnej, druk nr 611. Rzeczony projekt ustawy przewiduje utworzenie Rady Fiskalnej jako organu władzy publicznej, który sprawuje nadzór nad państwowym długiem publicznym oraz sposobem jego obliczania, w tym przestrzeganiem dyscypliny finansów publicznych oraz planowanymi wydatkami długookresowymi. Rada Fiskalna miałaby mieć trzech członków wybieranych przez Sejm na sześcioletnią kadencję, licząc od dnia powołania ostatniego członka. Co dwa lata zmienia się 1/3 składu rady, członkowie rady pełnią swe funkcje do czasu powołania następców, a członek rady nie może być powołany na kolejną kadencję. Wysoka Izbo! W związku z tym, że poseł wnioskodawca dosyć szczegółowo omówił niniejszy projekt, odniosę się teraz do istotnych opinii, które dotyczą projektu ustawy, począwszy od opinii Komisji Ustawodawczej, która uznała projekt za niedopuszczalny. Wysoka Izbo, analizując projekt, należy zauważyć, że Rada Fiskalna pełniłaby tak naprawdę dwie funkcje: po pierwsze - kontrolną, po drugie - doradczą i opiniodawczą. Jednak zauważenia wymaga fakt, że obie te funkcje są już obecnie realizowane przez inne organy lub instytucje. Projekt przewiduje również, że Rada Fiskalna zajmowałaby się m.in. analizowaniem projektu budżetu państwa w zakresie jego spójności, analizowaniem zgodności polityki finansowej państwa z cyklem koniunkturalnym czy analizowaniem zgodności polityki finansowej państwa z obowiązującymi regułami fiskalnymi wraz ze zobowiązaniami międzynarodowymi Polski. Z uwagi na to, zgodnie z obowiązującym prawodawstwem, polityka fiskalna, a w szczególności projekt ustawy budżetowej, podlega wielostronnym opiniom. W zakresie projektu ustawy budżetowej swoje opinie opracowują chociażby niezależni od rządu eksperci, w tym Biuro Analiz Sejmowych, czy partnerzy społeczni w ramach prac Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych. Odnosząc się do sposobu powołania rady, który zawarty jest w art. 2 projektu, myślę, że warto wskazać, iż nie jest jasne kryterium, którym kierował się wnioskodawca w zakresie wskazania organów, jakie desygnują osoby na członków Rady Fiskalnej. W szczególności nie jest jasne, dlaczego wśród organów, które desygnują, wskazano prezesa Polskiej Akademii Nauk. Nie są także jasne kryteria w zakresie wyboru członków rady. Trudno zgodzić się z tym, aby w skład rady wchodziły jedynie osoby, które wyróżniają się wiedzą i doświadczeniem w zakresie systemu finansów publicznych. Wydaje się, że powinny znajdować się w niej również osoby, które posiadają ogólną wiedzę makroekonomiczną. Niezrozumiały jest także brak możliwości odwołania członka rady w sytuacji, kiedy nie wykonuje on w sposób prawidłowy nałożonych zadań. Rozwiązanie rady przykładowo następować powinno w sytuacji, kiedy wszystkie organy, które desygnują swoich członków w zakresie powoływania nowego członka rady... w sytuacji odwołania członka rady lub jego śmierci przed upływem kadencji, tak aby wyeliminować sytuację, że powołuje się nowego członka na okres niewspółmiernie krótki do czasu 6-letniej kadencji. Projekt nie określa również zasad długości kadencji członków pierwszej rady. Projekt ustawy nie reguluje też istotnych kwestii dotyczących efektywnego i niezależnego działania powoływanego organu, to jest sankcji za uchylanie się członka rady od prac w radzie. W art. 3 projektu zawarte jest ograniczenie prowadzenia działalności zarobkowej lub publicznej, które wydaje się niewystarczające, ponieważ członkowie rady nie powinni mieć możliwości ani wyrażania stanowisk, ani też prowadzenia działalności, choćby twórczości autorskiej, która pozostawałaby w konflikcie lub innym związku z funkcją sprawowaną w radzie. Wysoka Izbo! Z obecnego projektu wynika też, że liczebność Rady Fiskalnej stawia w uprzywilejowanej sytuacji przewodniczącego Rady Fiskalnej. Oznacza to, że w sytuacji kiedy w posiedzeniu rady uczestniczy tylko dwóch członków, decyzje de facto podejmuje przewodniczący, co w konsekwencji doprowadzi do jednoosobowego podejmowania decyzji przez organ kolegialny. W art. 7 projektu wskazany został katalog otwarty zadań, jakie realizowałaby powołana Rada Fiskalna. Zatem poza wątpliwościami dotyczącymi określenia samego statusu rady zastrzeżenia budzi także z punktu widzenia zasady praworządności, wyrażonej w art. 7 konstytucji, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, ukształtowanie w taki sposób kompetencji tego organu. (Dzwonek) Panie marszałku, do zadań realizowanych przez Radę Fiskalną, jak wynika z niniejszego projektu, należy analizowanie zaciąganych pożyczek i udzielanie gwarancji i poręczeń, informowanie Rady Ministrów, Sejmu i Senatu o możliwości przekroczenia przez państwowy dług publiczny 3/5 wartości rocznego produktu krajowego czy też informowanie Sejmu, Senatu, a także Rady Ministrów o konieczności podjęcia inicjatywy ustawodawczej w celu przeciwdziałania przekroczeniu przez państwowy dług publiczny 3/5 wartości rocznego produktu krajowego. Podkreślenia wymaga fakt, że kompetencje te leżą w gestii ministra finansów i to minister finansów sprawuje kontrolę nad sektorem finansów publicznych oraz ogólną kontrolę nad poziomem deficytu sektora finansów publicznych. (Poseł Grzegorz Napieralski: OFE też kontrolował i wiadomo, co się stało.) Wobec powyższego i w związku z tym, że projekt zawiera ograniczony zakres działania Rady Fiskalnej, bo choćby nie poddaje opinii rady projektów poselskich, a finansowanie Rady Fiskalnej z zysku Narodowego Banku Polskiego może mieć wpływ na niezależność NBP jako centralnego banku państwa, ponadto zawiera szereg błędów i uchybień legislacyjnych, klub Platformy Obywatelskiej wnosi o jego odrzucenie. (Oklaski)