Mówca: Piotr Pyzik
Data: 2012-09-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wczoraj minęła 45. rocznica śmierci generała Stanisława Franciszka Sosabowskiego, jednego z najważniejszych i bez wątpienia najciekawszych dowódców Wojska Polskiego w historii. Data śmierci generała zamyka również klamrą czasu wydarzenia związane z wycofaniem Polskiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej z operacji ˝Market Garden˝, operacji, która w swoim założeniu miała przełamać front i w efekcie przynieść wcześniejsze zakończenie działań wojennych. Ale zanim doszło do realizacji tej operacji, miały miejsce inne działania wokół Sosabowskiego i jego żołnierzy. Otóż angielski generał Browning czynił wiele, by polska samodzielna brygada spadochronowa weszła pod brytyjskie dowództwo. Doskonale wiedział, bo znał potencjał brygady, jakie są jej możliwości. Wiedział również, że miała być wykorzystana w walce o wolność Polski. Niestety działania generała Browninga uwieńczone zostały sukcesem. Niestety, bo niweczyło to plany wykorzystania brygady w Polsce. Niemal miesiąc przed rozpoczęciem operacji ˝Market-Garden˝, w dniu 13 sierpnia 1944 r., żołnierze brygady, widząc brak pomocy dla walczącej Warszawy ze strony aliantów, w spontanicznym odruchu odmówili przyjęcia posiłku. Dziś o tym, powiedzmy, buncie niewielu wie, niewielu pamięta. Sama operacja ˝Market-Garden˝ zakończyła się w dniu 26 września 1944 r. Dzisiaj obchodzimy rocznicę tych wydarzeń. Zakończyła się klęską aliantów. Głównymi powodami tej klęski był brak rozpoznania wywiadowczego, zła koordynacja działań wojskowych, brak łączności i, jak to już dzisiaj historycy określają, po prostu złe dowodzenie wojsk alianckich przez brytyjskich generałów. Generał Stanisław Sosabowski dzięki swojej postawie doprowadził do tego - no i oczywiście sami żołnierze poprzez świetne wyszkolenie - że zaledwie 23% spośród nich zostało rannych lub zabitych, a ok. 80 wzięto do niewoli, z czego 2/3 było rannych. Generał nie otrzymał, jak się wydaje, oczekiwanego Virtuti Militari, otrzymał Krzyż Walecznych - aż i tylko. Natomiast prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie nie przybył na te uroczystości do 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Zaczęły się nad samym generałem Sosabowskim gromadzić czarne chmury. Rząd brytyjski w tym samym czasie przyznał jego oponentom, czyli generałowi Urquhartowi i przede wszystkim generałowi Browningowi, Order Łaźni, jedno z najwyższych odznaczeń brytyjskich. Był to znak, że Brytyjczycy zamierzali znaleźć kozła ofiarnego odpowiedzialnego za niepowodzenie operacji ˝Market-Garden˝. No i znaleźli. Generał Sosabowski rozpoczął walkę o dobre imię, prosząc o rozpatrzenie swojej sprawy i rozpoznanie brytyjskich zarzutów kolejnych naczelnych wodzów. Jednak ani generał Kopański, ani generał Anders i wreszcie Bór-Komorowski nie zajęli się jego sprawą. Mimo złożonych obietnic nie znaleźli oni czasu oraz woli, aby podjąć powyższą kwestię. Generał Sosabowski nigdy nie otrzymał satysfakcji służbowej. Tym cenniejsze wydają się działania rehabilitacyjne przeprowadzone przez stronę holenderską, które zaowocowały 31 maja 2006 r. wręczeniem 6. Brygadzie Desantowo-Szturmowej, która dziedziczy tradycję 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej, Orderu Wilhelma, jednego z najwyższych holenderskich odznaczeń wojskowych. Natomiast sam generał Sosabowski doznał tej satysfakcji, że został odznaczony pośmiertnie odznaczeniem holenderskim, które się nazywa Medal Brązowego Lwa. Medal ten otrzymują osoby, które w walce z nieprzyjacielem odznaczyły się czynami mężnymi i roztropnymi. Dziękuję. (Oklaski)