Mówca: Sprawozdawca Marcin Skonieczka
Data: 2026-04-29 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Infrastruktury oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2459. Komisje, po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu projektu na posiedzeniu w dniu 28 kwietnia 2026 r., czyli wczoraj, wnoszą o jego uchwalenie przez Wysoki Sejm. Przypomnę, że 24 września 2023 r. weszła w życie ustawa z lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, która stanowi pierwszy etap reformy systemu planowania i zagospodarowania przestrzennego. Przepisy te zobligowały samorządy do sporządzenia wyłącznie w formie cyfrowej planów ogólnych obejmujących całą gminę. Plany ogólne to są nowe opracowania planistyczne o randze aktu prawa miejscowego, które mają zastąpić dotychczasowe studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami plany ogólne miały zostać sporządzone do 30 czerwca 2026 r. i tego dnia miały też przestać obowiązywać studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Jak wszyscy dobrze wiemy, samorządy mają duże trudności z uchwaleniem tych planów, bo to są skomplikowane procedury, brakuje urbanistów, i z tego też powodu rząd postanowił wydłużyć termin, czyli wydłużyć czas na uchwalenie planów ogólnych, do 31 sierpnia 2026 r., więc o 2 miesiące. Oczywiście zostanie także konsekwentnie wydłużone obowiązywanie studiów. Termin został przesunięty o 2 miesiące - o więcej nie może być, ponieważ tutaj są zobowiązania, które wynikają z Krajowego Planu Odbudowy, i to jest maksymalny termin, jaki możemy dać samorządom na opracowanie tych planów. Te 2 miesiące robią jednak dużą różnicę, ponieważ większość gmin obecnie jest na etapie już de facto kończenia tych procedur, więc mam nadzieję, że zdecydowana większość wyrobi się w tym terminie i będzie mogła otrzymać refundację środków w ramach KPO. Co jeszcze zmienia ta nowelizacja? Drugi obszar to jest obszar związany z tzw. ZPI, czyli zintegrowanymi planami inwestycyjnymi, i to narzędzie wymaga dopracowania. W tej ustawie rozszerzamy katalog inwestycji uzupełniających, pozwalamy obejmować ZPI także inne tereny, jeżeli jest to uzasadnione, czyli to zwiększa elastyczność tych programów. Wprowadza się także możliwość zmiany planu miejscowego w ramach ZPI. Są też określone terminy instrukcyjne dla gmin i sądów, co również jest oczekiwaną zmianą, która z pewnością usprawni wdrażanie tego typu rozwiązań. Trzeci blok zmian w procedowanej ustawie dotyczy decyzji o warunkach zabudowy. Tutaj plany ogólne wprowadzają rewolucję, ponieważ po wejściu planów ogólnych de facto decyzje o warunkach zabudowy znacznie stracą na znaczeniu. Do tej pory było tak, że te decyzje nie musiały być zgodne ze studium, a od wejścia nowych przepisów decyzje o warunkach zabudowy będą musiały być zgodne z planem ogólnym i będą stosowane tylko w wyjątkowych sytuacjach. A więc też chcemy w tym zakresie pewne rzeczy uporządkować, ponieważ dzisiaj jest tak, że każdy może złożyć wniosek o decyzje o warunkach zabudowy na dowolną działkę, nie mając nawet prawa własności czy jakiegokolwiek w związku z właścicielem. To generuje dużą ilość tych wniosków do gmin. Gminy są dzisiaj zapchane, mają problemy z ich wydawaniem, dlatego wychodząc naprzeciw tym zdiagnozowanym problemom, ta nowelizacja wprowadza zasadę, że żeby złożyć wniosek, decyzję o warunkach zabudowy, trzeba mieć prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Oczywiście można być właścicielem albo mieć upoważnienie od właściciela. To z pewnością ograniczy spekulacje, odciąży gminy i przywróci sens decyzji jako narzędzia inwestycyjnego. Warto podkreślić w tym miejscu, że to rozwiązanie nie zamyka drogi inwestorom i będzie można dalej składać kilka wniosków na tę samą działkę. To akurat nie zostało zmienione. I czwarty blok zmian objętych tą nowelizacją dotyczy cyfryzacji planowania przestrzennego. Ustawa rozwija rejestr urbanistyczny, wprowadza elektroniczne składanie wniosków, poszerza dostęp do informacji i wprowadza tzw. newsletter planistyczny. Wczoraj podczas dyskusji na posiedzeniu komisji, myślę, że większość posłów zgadzała się, że te zmiany są potrzebne. Nie budziły one kontrowersji. Konkluzje są takie, że ta ustawa nie zmienia kierunku reformy, tylko czyni ją bardziej wykonalną i ułatwia pracę gminom. Jeszcze chciałem tylko nadmienić, że w czasie prac nad tą ustawą, wczoraj na posiedzeniu komisji, zgłoszone zostały poprawki przez klub parlamentarny Konfederacja, ale zostały wycofane, i dwie poprawki, które zostały przyjęte przez komisję. Pierwsza dotyczyła umorzenia kar pieniężnych za zwłokę w wydaniu decyzji o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzji o warunkach zabudowy. Chodzi o to, żeby gminy nie musiały takich kar płacić. Druga poprawka, która została przyjęta, dotyczyła przepisów przejściowych. Chodziło o to, że w przypadku wniosków o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego albo wniosków dotyczących warunków zabudowy rozpatrywanych na podstawie przepisów obowiązujących przed reformą planowania przestrzennego nadal będą miały zastosowanie te same przepisy. Więc to jest poprawka uszczegóławiająca. Ona się oczywiście znajduje... Te dwie poprawki są ujęte w tekście ustawy zawartej w druku nr 2459. Wysoka Izbo! Kończąc moje wystąpienie, moje sprawozdanie, chciałbym jeszcze raz podkreślić, że ta ustawa jest pragmatyczna, jest potrzebna, została wypracowana w dialogu z samorządem i interesariuszami. Ta ustawa usprawnia system i porządkuje przepisy. Dlatego komisje rekomendują jej przyjęcie. Tak więc w imieniu komisji wnoszę o uchwalenie projektu ustawy. Dziękuję bardzo.