Mówca: Anna Grodzka
Data: 2013-03-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Zacznę od sprawy kryzysów, o których wspomniał pan poseł Szejnfeld, że są immanentną cechą naszej rzeczywistości. Chcę powiedzieć, że są, oczywiście, ale tej rzeczywistości, która wiąże się z ekonomią i gospodarką co najwyżej XX-wieczną, z neoliberalnym sposobem myślenia, neoliberalnym sposobem uprawiania gospodarki, którym przesiąknięte są oba te projekty ustaw, które są dzisiaj przedmiotem naszej debaty, zawarte w drukach nr 1105 i 1116. W imieniu klubu Ruch Palikota chcę z góry powiedzieć, że składamy wniosek o odrzucenie obu tych projektów w pierwszym czytaniu. Odniosę się teraz do kwestii szczegółowych. Proponuje się dodać art. 131, który zmienia definicję doby pracowniczej. Przepis ten daje możliwość ogromnych nadużyć. Z jednej strony w projekcie pozostaje przepis art. 132 § 1, który mówi, że pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku, natomiast z drugiej strony w wielu branżach prace są często wykonywane znacznie dłużej niż przez 13 godzin w ciągu doby. Taką branżą jest na przykład budownictwo, gdzie często zdarza się, że pracownik pracuje od rana do późnego wieczora. A gdy rozpocznie pracę o godz. 7 rano, a skończy o godz. 22, zostanie mu tylko 9 godzin na odpoczynek do chwili rozpoczęcia kolejnej doby pracowniczej. Nawet gdy zacznie pracę o godz. 8 rano, nie zostanie zachowana potrzebna 11-godzinna przerwa w pracy, a będzie to już kolejna doba pracownicza. Zatem zapewnienie 11-godzinnego okresu odpoczynku nie będzie możliwe przy tej definicji doby pracowniczej, liczonej od momentu rozpoczęcia pracy. W propozycji brakuje także przepisu mówiącego o 11-godzinnej przerwie w pracy. Przepis ten daje możliwość rozpoczęcia ponownie pracy w tej samej dobie pracowniczej bez konsekwencji pracy w godzinach nadliczbowych. Zmniejszy to wynagrodzenia pracowników, a także umożliwi rozpoczęcie pracy w tym samym dniu bez wystarczającej liczby godzin snu. Na przykład gdy pracownik rozpocznie pracę o godz. 6 rano, przepracuje 8 godzin, będzie mógł rozpocząć kolejną pracę o godz. 23, po zachowaniu 11-godzinnego odpoczynku. Jednak czy w tym czasie będzie w stanie odpocząć? Tym bardziej że zmiana ma dotyczyć również budownictwa, co jest podkreślone w uzasadnieniu do projektu. Po prostu nie potrafię sobie tego wyobrazić. Drugi problem dotyczy wydłużenia okresu rozliczeniowego. Proponuje się dodać w art. 129 Kodeksu pracy ustęp w § 3 dotyczący możliwości wydłużenia okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy oraz w art. 151 3 § 1, który zezwala na zastąpienie wypłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych czasem nieodpłatnie wolnym. Przepisy te spowodują, że wypłacenie pracownikowi przysługującego wynagrodzenia za nadgodziny przestanie być możliwe. Pracownik pracujący w branżach, w których intensywność pracy zależy od sezonu czy okresu przedświątecznego, będzie mógł pracować ponad siły po kilkanaście godzin dziennie, a gdy spadnie zapotrzebowanie, zostanie on odesłany na bezpłatny urlop. To jest przewidziane w tej nowelizacji przepisów. Przykładowo okres przedświąteczny w handlu wiąże się ze wzrostem popytu i liczby klientów w sklepach. Pracodawca będzie mógł wydłużyć pracę do woli, co zdezorganizuje dzień pracownika. Ciężko też myśleć wtedy o odbieraniu dzieci ze szkoły, przedszkoli czy żłobków, bo pracodawca zażyczy sobie, aby dany pracownik został dłużej w pracy. W tym okresie załatwienie spraw urzędowych a także związanych z życiem rodzinnym będzie uniemożliwione. Pracownik nie dostanie za to dodatkowego wynagrodzenia. W styczniu natomiast, gdy popyt i ruch w sklepach spada, pracownik ten zostanie odesłany na bezpłatny urlop, co uszczupli jego wynagrodzenie w danym miesiącu. Taka organizacja pracy zdezorganizuje planowanie budżetów domowych rodziny i ma szczególne znaczenie dla gospodarstw domowych o bardzo niskich dochodach. Kolejna sprawa dotyczy zmian stawek za godziny nadliczbowe. Dodaje się art. 151 1 § 1, zgodnie z którym za pracę w godzinach nadliczbowych oprócz normalnego wynagrodzenia przysługują dodatki w wysokości 80% i 30%, omawiając ten artykuł w skrócie. Pracodawcy zabezpieczają się w ten sposób przed efektem skumulowanych godzin nadliczbowych. Jeśli pomimo 12-miesięcznego okresu rozliczeniowego z jakiegoś powodu nie będzie możliwe udzielenie dni wolnych w kolejnym okresie rozliczeniowym, to pracownik dostanie znacznie mniejsze wynagrodzenie. Ta zmiana nie jest spowodowana troską i dobrymi intencjami pracodawców - z którymi konsultowane były wyłącznie, jak się okazuje, te projektowane przepisy - oraz ich dbałością o miejsca pracy, ale chęcią powiększenia zysków kosztem pracowników, a nawet przerzucenia ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na pracowników. Uzasadniając te zmiany, wnioskodawcy nowelizacji mijają się także z prawdą, twierdząc, że w Niemczech stawki za nadgodziny są niższe. Tam stawki za nadgodziny nie są ustalane w indywidualnej umowie pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Ustalają je układy zbiorowe, dużą rolę odgrywa też nacisk związków zawodowych na pracodawców. Te stawki osiągają nawet 60% za każdą nadgodzinę. W Polsce w wielu przypadkach ze względu na to, o czym wspomniał pan poseł Szwed, nie jest to po prostu możliwe. Co najważniejsze, wnioskodawcy uzasadniają zmianę, sugerując, że koszty pracy w krajach zachodnich są o wiele niższe. W rzeczywistości Polska jest w czołówce krajów o najniższych kosztach pracy w Europie, według Eurostatu. Daleko nam do kosztów pracy w krajach skandynawskich, Niemczech, Belgii, Holandii itd. Uderza to także w stan finansów publicznych i w stan budżetów domowych, które z roku na rok coraz bardziej się kurczą. Te zmiany nie przyczynią się do powstania nowych miejsc pracy. Przeciwnie, przyczynią się do spadku wynagrodzeń pracowników, ale także do spadku popytu i wzrostu bezrobocia. Uderzą także w drobnych przedsiębiorców, którzy są głównymi pracodawcami w Polsce. Przyczyną złego stanu gospodarki jest także właśnie deregulacja w wielu zakresach, w tym również majstrowanie przy Kodeksie pracy, proponowane w tych zupełnie niefortunnych projektach ustaw. Jedną z przyczyn wzrostu bezrobocia przypisuje się faktowi opłacania pracowników w momencie przestoju w pracy przedsiębiorstwa. Rzeczywiście, w niektórych branżach, dotyczy to np. motoryzacji czy hutnictwa, istnieje problem spadku liczby zamówień w okresie kryzysu. Dlatego to państwo powinno zaproponować programy, które wspierają przedsiębiorców po to, żeby można było zachować miejsca pracy, a nie czynić to kosztem pracowników i zmniejszenia poziomu płac w Polsce w ogóle. Główny Urząd Statystyczny opublikował pracę, studium analizy statystycznej ˝Rachunki narodowe według sektorów i podsektorów instytucjonalnych w latach 2007-2010˝. Z tej pracy wynika, że od 2002 r. udział wartości dodanej brutto przedsiębiorstw wzrósł o ok. 5%, a udział wartości dodanej brutto gospodarstw domowych zmalał o podobną wartość. Pokazuje to, że w Polsce od wielu lat istnieje tendencja do spadku dochodów gospodarstw domowych, a wzrostu zysków przedsiębiorstw. Wywołuje to spadek realnego popytu, w szczególności na towary i usługi oferowane na rynku wewnętrznym. Z tej pracy wynika także, że udział płac w PKB jest jednym z najniższych w Unii Europejskiej. Aktualna polityka, w tym polityka proponowana w omawianych nowelizacjach, stale powiększa poziom rozwarstwienia dochodowego w Polsce. Współczynnik Giniego bliski 0,4 pokazuje różnice między najmniej i najlepiej zarabiającymi, a przecież im mniejsze rozwarstwienie, tym bardziej sprzyja to wzrostowi gospodarczemu. Jednym słowem wzrost poziomu płac i zmniejszenie rozwarstwienia dochodów powodują spadek realnego bezrobocia. Mimo wzrostu gospodarczego płace w Polsce realnie maleją, wzrasta bezrobocie, usługi publiczne rozpadają się, zwiększa się skala ubóstwa, a ogromna liczba, zwłaszcza młodych ludzi, pracuje na umowach śmieciowych. Można powiedzieć, że żyjemy w kryzysie społecznym, choć jeszcze nie ekonomicznym. Co różni Polskę od takich krajów jak Grecja, Irlandia, Portugalia, Hiszpania? Otóż poziom inwestycji prywatnych we wszystkich tych krajach gwałtownie zmalał z powodu kryzysu. Jednak w Polsce środki europejskie na inwestycje, pompowanie tych inwestycji spowodowało utrzymanie się wysokiego poziomu PKB - 5,7%. Przyczyniło się to do utrzymania wzrostu gospodarczego mimo niekorzystnej koniunktury. Podsumowując, wyjście Polski z kryzysu społecznego, a także powrót gospodarki kraju na ścieżkę szybkiego wzrostu gospodarczego (Dzwonek) nie mogą być uzależnione od uderzania w prawa pracownicze i dochody pracowników. Nie tylko nie będzie to miało pozytywnego wpływu na wzrost gospodarczy, ale także może wpędzić Polską w recesję. Już teraz przyznaje się, że polityka cięć w Grecji była chybiona, spowodowało to jeszcze większy kryzys w tym kraju. Nie popełniajmy zatem błędów tych krajów, idąc drogą cięć i uderzając w obywateli. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Cezary Olejniczak: Brawo!) (Poseł Adam Szejnfeld: Aniu, rozczarowałaś mnie.)