Mówca: Włodzimierz Czarzasty
Data: 2023-07-06 (Sejm RP, kadencja 9)

Przepraszam, że przerwę, pani minister, ale wydaje mi się, że są jakieś granice rozsądku. Prowadzę obrady od godz. 17. Przez 3 godziny był przedstawiany projekt renty wdowiej. Obiecuję pani jako wicemarszałek Sejmu, że jak będą przedstawiane tego typu projekty, to będę do pani dzwonił i panią zapraszał. (Oklaski) Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej Barbara Socha: Dziękuję bardzo. Skutki wprowadzenia tego programu czy zmian, które ten program wprowadził, bo była mowa o kilku sprawach... Była mowa o ubóstwie. Szanowni państwo, ten program przyczynił się zasadniczo do ograniczenia ubóstwa. Dziwią mnie podawane takie dane, że w Polsce rośnie ubóstwo. Otóż nie. (Poseł Małgorzata Chmiel: Jak nie?) Nawet dla analityków zaskakujące są dane opublikowane przez GUS w lipcu, a przez Eurostat w czerwcu, z których wynika, że ubóstwo w Polsce nie rośnie, w odróżnieniu od tego, co dzieje się w innych krajach europejskich. Wracając do Eurostatu, czyli do porównania tego, jak to wygląda w krajach europejskich, Polska jest w tej chwili na 3. miejscu od końca, jeżeli chodzi o zagrożenie ubóstwem i wykluczeniem społecznym, czyli jesteśmy na podium z najniższym zagrożeniem ubóstwem. To nie jest sytuacja, która była zawsze, bo przypomnę, że kilkanaście lat temu, w 2010 r., byliśmy na podobnym miejscu, ale na początku, na samym początku z drugiej strony, tak, dokładnie. Ubóstwo w Polsce maleje i to ubóstwo skrajne zatrzymało się na tym samym poziomie, mimo że mierzymy się z trudnymi warunkami zewnętrznymi, o których, myślę, że wszyscy wiedzą, o co chodzi. Druga kwestia związana ze skutkami tego programu, o której w ogóle nie było mowy - a też mnie to nie dziwi, że to w ogóle nie było podniesione - pokazuje tylko absolutnie odwrotność tego, co przewidywała opozycja. Przypomnę, że kiedy ten program był wprowadzany, mówiło się o tym, słyszeliśmy, że kobiety będą masowo rezygnowały z pracy, będą siedziały w domu, cytuję. Tak się nie stało i ten program nie tylko że nie spowodował bierności zawodowej kobiet, to wręcz przeciwnie, przyczynił się do absolutnie rekordowego wzrostu zatrudnienia kobiet, wzrostu ich aktywności zawodowej, z bardzo prostej przyczyny. Ten program pomógł wejść na rynek kobietom, które wcześniej nie miały takich możliwości. Wywarł ogromną presję na wynagrodzenia kobiet, m.in. dzięki temu my dzisiaj - bo to oczywiście nie jedyny powód, ale myślę, że warto przy tej okazji wspomnieć - mamy w Polsce jedną z najniższych w Europie luk płacowych między kobietami a mężczyznami, a zatrudnienie kobiet cały czas rośnie. Ostatnia, w moim przekonaniu najważniejsza kwestia, do której chcę się odnieść - 6 minut mi jeszcze zostało - demografia. Szanowni państwo, trudno dyskutować o demografii, bo w 6 minut trudno mówić o tak złożonych procesach, natomiast kilka kwestii warto powtórzyć. Dzietność to nie to samo co liczba urodzeń, to jest pierwsza sprawa. Liczba urodzeń w Polsce maleje, bo liczba urodzeń to jest dzietność pomnożona przez liczbę kobiet, które mogą rodzić dzieci. Liczba urodzeń w Polsce maleje, dlatego że dramatycznie maleje liczba kobiet, które są w wieku do urodzenia dzieci. (Głos z sali: Nie czują się w Polsce bezpiecznie. To proste.) Pokażę to na przykładzie jednego rocznika. Rocznik 1983, szczyt echa wyżu powojennego, czyli rocznik, w którym urodziło się w Polsce 750 tys. dzieci. Mniej więcej tyle samo, ile urodziło się w rocznikach powojennych. To było echo, czyli po wyżu powojennym przyszedł niż i później te roczniki wyżowe urodziły dzieci. W roku ’83 mieliśmy szczyt tego wyżu. Na świat przyszło 750 tys. dzieci. Te dzieci w 2003 r. miały 20 lat. To był czas, kiedy w Polsce szalało bezrobocie, kiedy byliśmy w przededniu wejścia do Unii Europejskiej w 2004 r. W 2005, 2006 r. ci ludzie mieli 22, 23, 24 lata i to jest ta grupa, która wyjechała z Polski zakładać rodziny bądź po założeniu rodziny rodzić dzieci za granicą, nie w Polsce. To był czas, kiedy mieliśmy w wieku odpowiednim do rodzenia dzieci rekordowe roczniki. Wtedy powinno być echo wyżu lat 80. W latach 2008, 2009, 2010, 2011 powinno być echo. Gdyby ono było tak samo silne jak echo lat 80., powinniśmy mieć 700 tys. urodzeń. A ile było? W 2003 r. urodziło się w Polsce 350 tys. dzieci, czyli nawet nie połowa tego co w przypadku roczników ich rodziców. To oznaczało, że wtedy w Polsce mieliśmy rekordowo niską dzietność. Co to dzisiaj oznacza? Rocznik 2003 ma dzisiaj 20 lat i te roczniki niżu, który miał być wyżem, ale niestety ten potencjał został zmarnowany, dzisiaj wchodzą w wiek rodzenia dzieci. Nie ma siły fizycznej, matematycznej ani żadnej innej, aby liczba urodzeń rosła nam przez najbliższe 20 lat. Dlatego mogę państwu powiedzieć, że co miesiąc będziecie mogli powiedzieć, że w Polsce rodzi się rekordowo mało dzieci, dlatego że nam dramatycznie spada liczba kobiet, które te dzieci mogą urodzić. (Poseł Urszula Zielińska: Ciekawe dlaczego?) Czy to oznacza, że się poddajemy i nie mamy pomysłów? Nie, to absolutnie nie oznacza nic takiego. Jesteśmy pierwszym rządem, który przygotował strategię demograficzną. Mogę też jako ciekawostkę podać, że najważniejsi, najbardziej uznani w Polsce demografowie z różnych stron, o różnych przekonaniach politycznych - bo każdy z tych naukowców oczywiście ma swoje poglądy - różnią się co do oceny naszej strategii. Oczywiście podkreślają, że pewne kwestie są w niej niezbyt mocno zaznaczone, inne zbyt mocno. Tutaj się ścieramy i to jest merytoryczna dyskusja. Natomiast przyznają jedno: od 20 lat apelowali do kolejnych rządów o przygotowanie strategii demograficznej i żaden rząd nad tym się nie pochylił. Dzisiaj mamy strategię demograficzną, będziemy ją realizować, chociaż sytuacja jest bardzo trudna i jesteśmy po tym czasie, kiedy był dobry moment. Dlaczego program ˝Rodzina 500+˝ na początku przyniósł efekty w postaci zwiększonej liczby urodzeń? Bo można powiedzieć, że ten rocznik, o którym mówię, miał wtedy 37-38 lat i to była końcówka takiego momentu, kiedy te kobiety mogły jeszcze urodzić swoje ostatnie dziecko. Od tamtego czasu, to był tzw. efekt tempa w demografii, nie ma takiej możliwości. Odniosę się do zarzutu, że w OSR-ze, w ocenie skutków regulacji, mamy malejącą liczbę dzieci. Oczywiście, że tak, dlatego że my wiemy doskonale, ile dzisiaj jest kobiet, które mają 25 lat. I my wiemy doskonale, ile za 5 lat będzie 25-letnich kobiet, bo one dzisiaj mają 20 lat. My wiemy, jaka jest liczebność tego rocznika, tak samo jak wiemy, ile będzie za 10 lat 25-letnich kobiet, bo dzisiaj mają lat 15. To nie jest czarna magia i to nie jest nic odkrywczego. To są po prostu statystyki, którymi się posługujemy, bo mamy to wszystko policzone, przemyślane i wiemy, jak to działa. I nie zaklinamy rzeczywistości, mówiąc, że spada dzietność, bo się mało dzieci urodziło. Jedno z drugim nie ma nic wspólnego. Był przykład Czechów. Zachęcam do lektury raportu o Czechach autorstwa Instytutu Pokolenia. Nie zdążę tutaj przedstawić i ustosunkować się do tych kwestii, które były podjęte, za mało na to czasu. Włosi czy Niemcy mają dużo gorszą sytuację od nas, szanowni państwo, i to też nie jest zarzut do nich. My doskonale wiemy jak trudnym tematem jest mierzenie się z demografią, natomiast to absolutnie nie są dobre przykłady. I ostatnia rzecz. Pan poseł Kosiniak-Kamysz, który chyba wyszedł, mówił o poprawce odnoszącej się tylko do osób pracujących. Na pierwszy rzut oka to bardzo słuszna poprawka, ale co to znaczy: osoba pracująca? Czy jeżeli ktoś ma umowę zlecenia przez 1 dzień w miesiącu, będzie zaliczony jako osoba pracująca, czy nie? Czy jeżeli ktoś z różnych powodów straci pracę, nie z własnej winy, to jest to powód do tego, żeby (Dzwonek) odebrać tej rodzinie 500+? Czy kiedy przyjdą następne rządy i wróci sytuacja na rynku pracy, z którą mieliśmy do czynienia 15 lat temu, czyli ogromne bezrobocie, to też będzie powód do zabierania 500+? Myślę, że nie. Bardzo dziękuję. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Ryszard Terlecki)