Mówca: Sprawozdawca Piotr Adamowicz
Data: 2025-12-04 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia Dni Pamięci Rewolty Grudniowej 1970. Jest to druk nr 2011. Marszałek Sejmu zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu skierował w dniu 24 listopada br. powyższy projekt uchwały do Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu do pierwszego czytania. Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu uchwały na posiedzeniu w dniu 2 grudnia wnosi, aby Wysoki Sejm raczył podjąć załączony projekt uchwały. Panie i Panowie! Uchwała jest w zasadzie dopełnieniem, ale też, idąc dalej, uzasadnieniem celowości przyjęcia tego aktu, dlatego pozwolę sobie ją przeczytać: ˝Grudzień ’70 to jeden z najtragiczniejszych okresów w najnowszej historii naszej Ojczyzny. Wtedy to robotnicy upomnieli się o godność, chleb i wolność. Narzucone przez Moskwę rządy i fatalna sytuacja ekonomiczna wyprowadziły w połowie grudnia 1970 roku ludzi na ulice. Komunistyczna dyktatura zamiast rozmów z protestującymi wybrała rozwiązanie siłowe, wysyłając na ulice milicję i wojsko z rozkazem strzelania do ludzi. Do najtragiczniejszych wydarzeń doszło na ulicach Gdańska, Gdyni, Szczecina i Elbląga. To wtedy robotnicy ponieśli na drzwiach ciało zabitego 18-letniego Zbigniewa Godlewskiego, nazwanego w balladzie Jankiem Wiśniewskim. Zginęło 45 osób, a 1165 odniosło rany. Tysiące podlegały prześladowaniom. Wielkim wyrzutem sumienia pozostaje fakt, że mimo upływu lat sprawcy tej masakry nigdy nie zostali osądzeni, a odpowiedzialni za wydanie zbrodniczych rozkazów uniknęli sprawiedliwości. Tragiczny Grudzień ’70 i jego doświadczenie miały wielki wpływ na powstanie w drugiej połowie lat 70. opozycji demokratycznej i niepodległościowej, ukształtowały pokolenie działaczy robotniczych i stały się jednym z fundamentów wielkiego wolnościowego zrywu Polaków w sierpniu 1980 roku. Tym samym Grudzień ’70 jest też symbolicznym miesiącem, gdyż był zaczynem polskiej drogi do wolności odzyskanej w 1989 roku. Składając hołd ofiarom komunistycznej zbrodni dokonanej w Grudniu ’70, dziękując tym, którzy w latach 70. i 80. XX wieku zachowali pamięć o tragedii i domagali się jej upamiętnienia, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanawia dni 16-18 grudnia Dniami Pamięci Grudnia 1970˝. Jeszcze kilka słów wyjaśnienia: idea ta narodziła się w Gdańsku niemal rok temu, w czasie spotkania żyjących jeszcze działaczy komitetu budowy pomnika poległych stoczniowców w Gdańsku oraz działaczy opozycji przedsierpniowej razem z ówczesną panią minister kultury i dziedzictwa narodowego Hanną Wróblewską. To jest właśnie efekt tamtej dyskusji. Był pewien problem. Mianowicie może powstać pytanie: Dlaczego aż 3 dni? Wyjaśnię. W lokalnych społecznościach - od zachodu, w Szczecinie, idąc dalej, w Gdyni, następnie w Gdańsku, kończąc na Elblągu - najtragiczniejsze wydarzenia miały miejsce w różnych dniach. Np. gdańszczanie proponowali 16 grudnia, bo to nie tylko wyjście stoczniowców z bramy ówczesnej Stoczni Gdańskiej im. Lenina i strzały, ale też rzecz historycznie i symbolicznie bardzo ważna, a mianowicie rok 1981, a konkretnie właśnie 16 grudnia - odsłonięcie pierwszego w Europie Środkowo-Wschodniej, w dawnym bloku komunistycznym, pomnika ofiar zbrodni komunistycznych. To był ewenement w skali ówczesnej podzielonej Europy. Dlatego 16 grudnia. Najtragiczniejsze wydarzenia w Gdyni miały z kolei miejsce dzień później, 17 grudnia - tzw. czarny czwartek i ballada o Janku Wiśniewskim. Szczecin - najwięcej osób zginęło 17 grudnia. Elbląg - pan Sawicz zastrzelony 18 grudnia. Dwie inne osoby, elblążanie, właśnie Godlewski tudzież Rebinin, zginęli w Gdyni i w Gdańsku, ale to 18 grudnia. Dlatego też pozwoliłem sobie przeprowadzić takie minikonsultacje z reprezentantami lokalnych społeczności - mam na myśli prezydentów Szczecina, Gdyni, Gdańska i Elbląga - w którym dniu ich zdaniem warto by zlokalizować to symboliczne święto. Oczywiście odpowiedzi były takie, jakich należało się spodziewać, czyli odpowiednio 16, 17, 18 grudnia, ale nie tylko ze względu na to, że akurat w tych dniach były najbardziej tragiczne wydarzenia, czyli protestujący ponieśli śmierć, ale także ze względu na ukształtowaną przez dziesięciolecia tradycję obchodów właśnie w tych dniach. Dlatego też akurat dni od 16 do 18 grudnia. Dziękuję bardzo. (Oklaski)