Mówca: Katarzyna Ueberhan
Data: 2025-09-12 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy, które z pewnością będzie podobne do tutaj już przedstawionych. Co jest w zakresie danego przedłożenia, już usłyszeliśmy. I tak niniejsza nowela zwana ustawą naprawczą to od dawna mocno wyczekiwane zmiany, wyczekiwane zarówno przez prawników, jak i obrońców praw człowieka. Choć wszystkich problemów jeszcze nie rozwiązuje, to jednak reguluje bardzo ważne kwestie i tak różne kwestie jak owoce zatrutego drzewa, o czym tu już była mowa, czy nowa definicja podejrzanego, ale też cały pakiet zmian dotyczących instytucji aresztu. Ustawa naprawcza, nad którą pracowała Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, usuwa przynajmniej część skutków deformy Ziobry. Sama w sobie jest dużą zmianą, jest reformą o charakterze systemowym i kierunkowo jak najbardziej słusznym. Służy przywróceniu równowagi pomiędzy stronami postępowania karnego, wzmacnia pozycję jednostki wobec władczych działań organów ścigania, bo przecież istotą demokratycznego państwa prawa jest ograniczenie możliwości arbitralnego działania organów publicznych, szczególnie w sytuacjach ingerencji w konstytucyjne wolności jednostki. Komisja, przygotowując projekt pilnych zmian w prawie karnym, podkreślała konieczność pełniejszego dostosowania Kodeksu postępowania karnego również do wiążących Polskę umów międzynarodowych oraz regulacji Unii Europejskiej, a także zapadłych w ostatnim okresie rozstrzygnięć trybunałów międzynarodowych. I tak jedną z istotnych proponowanych zmian jest ta dotycząca definicji podejrzanego i związanego z tym prawa do obrony. Chodzi o oderwanie jej od instytucji przedstawiania zarzutów, a o uzyskaniu statusu podejrzanego z dalszymi tego implikacjami procesowymi będą przesądzały teraz już dwie okoliczności: istnienie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez osobę na podstawie zebranych dowodów oraz podjęcie wobec niej pierwszej czynności procesowej ukierunkowanej na jej ściganie. Projektowana nowelizacja w istotny sposób usuwa istniejący stan niepewności prawnej, w ramach którego osoba poddana czynnościom takim jak zatrzymanie, przeszukanie czy przesłuchanie, mimo że staje się de facto przedmiotem ścigania, pozostaje formalnie poza zakresem gwarancji wynikających ze statusu podejrzanego. Kolejna zmiana, omawiana już tutaj wcześniej, dotyczy tzw. owoców zatrutego drzewa. Zresztą petycje w tej sprawie trafiały już do nas: i do Sejmu, i do Senatu, a nawet do Rady Ministrów. Własny projekt przygotowała Naczelna Rada Adwokacka. I tak w projekcie rządowym przewiduje się zakaz używania nielegalnie zdobytych dowodów, a dowody uzyskane ze złamaniem prawa, np. poprzez, co ważne, nielegalne podsłuchy, będą z procesu po prostu wykluczane. Kolejny duży pakiet zmian, jak już wspominałam, to te dotyczące instytucji aresztu. Zagrożenie surową karą samo w sobie nie będzie już automatycznie podstawą do aresztu, co jest ważną zmianą. Co również ważne, stosowanie tymczasowego aresztowania na etapie sądu I instancji nie będzie mogło przekroczyć już 12 miesięcy, a przedłużenie aresztu będzie możliwe tylko wtedy, gdy sąd będzie miał pewność, że postępowanie toczy się z należytą sprawnością. Co również ważne - tu są same ważne zmiany - nie będzie można stosować tymczasowego aresztowania, jeśli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 2 lat. Kolejne zmiany to te w końcu usuwające te złe zmiany, deformy Ziobry. To większa decyzyjność sądów właśnie kosztem nadmiernie do tej pory umocowanej prokuratury. Sądy będą mieć silniejszy głos w kwestiach takich jak wyłączenie jawności postępowania czy łagodzenie kary w zamian za współpracę. Rozszerza się też prawo do obrony i do pomocy prawnej z urzędu. Dostęp do obrońcy (Dzwonek) uzyskał ułatwienia proceduralne. Zmiany mają sprawić, że obrońca będzie obecny na wszystkich etapach postępowania. Z uwagi na koniec czasu chcę tylko powiedzieć, jednym zdaniem kończąc: pamiętajmy, że procedury karne, tak jak każde stanowione prawo, ma służyć obywatelom, chronić prawa pokrzywdzonych, ale też podejrzanych, tak jak i samych oskarżonych, a jednocześnie gwarantować sprawny i sprawiedliwy...