Mówca: Sprawozdawca Piotr Babinetz
Data: 2023-05-09 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję bardzo, pani marszałek. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w 75. rocznicę stracenia pułkownika Stanisława Kasznicy, ostatniego komendanta głównego Narodowych Sił Zbrojnych, druki nr 3181 i 3189. Marszałek Sejmu skierowała w dniu 2 maja 2023 r. powyższy projekt uchwały do Komisji Kultury i Środków Przekazu do pierwszego czytania. Komisja Kultury i Środków Przekazu przeprowadziła pierwsze czytanie i rozpatrzyła ten projekt uchwały na posiedzeniu w dniu 9 maja, czyli dzisiaj. W trakcie prac nad projektem uchwały uwzględniliśmy poprawki i uwagi Biura Legislacyjnego. Zasadnicza poprawka dotyczyła zmiany tytułu uchwały. Po zmianie tytuł uchwały brzmi: w sprawie upamiętnienia ostatniego komendanta głównego Narodowych Sił Zbrojnych podpułkownika Stanisława Kasznicy w 75. rocznicę jego stracenia. W ten sposób tytuł uchwały przeniósł środek ciężkości z tragicznej informacji o zamordowaniu przez komunistów podpułkownika Stanisława Kasznicy na upamiętnienie ostatniego komendanta głównego Narodowych Sił Zbrojnych podpułkownika Stanisława Kasznicy. Ponadto uwzględniliśmy różne drobne poprawki Biura Legislacyjnego, które dotyczyły poszczególnych akapitów. Został zgłoszony wniosek o odrzucenie projektu uchwały w całości, uzyskał dwa głosy poparcia, a cała reszta komisji była przeciwko. Była też zgłoszona jedna poprawka poselska do ostatniego akapitu, która zyskała kilka głosów, a kilkanaście głosów było przeciwko. W efekcie komisja kultury rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie powyższego projektu uchwały. Uchwała brzmi w następujący sposób: ˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie upamiętnienia ostatniego komendanta głównego Narodowych Sił Zbrojnych podpułkownika Stanisława Kasznicy w 75. rocznicę jego stracenia 12 maja 2023 roku przypada 75. rocznica wykonania przez komunistycznych katów wyroku śmierci na ostatnim komendancie głównym Narodowych Sił Zbrojnych podpułkowniku Stanisławie Kasznicy. Stanisław Józef Kasznica urodził się 25 lipca 1908 roku we Lwowie. Był synem profesora prawa i rektora Uniwersytetu Poznańskiego Stanisława Wincentego Kasznicy. Od lat młodzieńczych związany był z Poznaniem, gdzie w 1933 roku skończył studia prawnicze na uniwersytecie i zdał egzamin adwokacki. Jednocześnie ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, a następnie otrzymał stopień podporucznika. Politycznie związał się z ruchem narodowym. We wrześniu 1939 roku wziął udział w kampanii wrześniowej jako dowódca 1. plutonu 2. baterii w 7. Dywizjonie Artylerii Konnej. Walczył w bitwie nad Bzurą oraz uczestniczył w obronie Warszawy. Za udział w walkach został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. Od października 1939 roku działał w konspiracji narodowej. Był członkiem Grupy 'Szańca'. Współorganizował Związek Jaszczurczy, który w 1942 roku przekształcił się w Narodowe Siły Zbrojne. W strukturach tych dał się poznać jako organizator administracji cywilnej w ramach Służby Cywilnej Narodu. Propagował również ideę powrotu Ziem Zachodnich do Polski. W trakcie Powstania Warszawskiego brał udział w walkach na Ochocie. Po opuszczeniu stolicy został komendantem okręgu Częstochowa NSZ, a od marca 1945 roku działał jako komendant Obszaru Zachód NSZ. Tworzył w Wielkopolsce organizacje konspiracyjne o charakterze wywiadowczym, a także rozbudowywał struktury konspiracji środowisk akademickich. Od sierpnia 1945 roku pełnił obowiązki komendanta głównego NSZ. W lutym 1947 roku wraz z kierownikiem Obozu Narodowego i kapitanem NSZ Lechem Neymanem został aresztowany przez funkcjonariuszy bezpieki. Przeszedł ciężkie śledztwo, następnie w wyniku wyroku sądu wojskowego w Warszawie został skazany na karę śmierci. Zabito go strzałem w tył głowy, a jego ciało komuniści zakopali po kryjomu na Powązkach. Taki sam los spotkał Lecha Neymana. W 2009 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Stanisława Kasznicę Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero w 2012 roku dzięki pracom Instytutu Pamięci Narodowej szczątki Stanisława Kasznicy zostały odnalezione i zidentyfikowane, a w 2015 roku został on uroczyście pochowany w Panteonie-Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych na Łączce na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, po 75 latach od egzekucji, składa hołd podpułkownikowi Stanisławowi Kasznicy oraz żołnierzom i działaczom związanym z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, którzy oddali życie w walce z dwoma okupantami o niepodległość Polski˝. W imieniu sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu rekomenduję Wysokiej Izbie przyjęcie powyższego projektu uchwały. Dziękuję bardzo. (Oklaski)