Mówca: Paweł Lisiecki
Data: 2016-03-11 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Wprowadzenie w 1961 r. użytkowania wieczystego do polskiego systemu prawnego było uzasadniane normą prawną PRL, taką, że nieruchomości gruntowe w miastach powinny być własnością państwa. Do 1989 r. użytkowanie wieczyste było praktycznie jedyną możliwością nabycia gruntów państwowych w miastach. W okresie Polski Ludowej użytkowanie wieczyste było prawem faktycznie pozwalającym na powstawanie budynków mieszkalnych, których w gospodarce nakazowo-rozdzielczej ciągle było za mało. Jednak obecnie użytkowanie wieczyste, szczególnie w przypadku budownictwa mieszkaniowego, jest, wydaje się, prawem archaicznym i nieprzystającym do potrzeb rynku nieruchomości, a szczególnie do potrzeb właścicieli mieszkań. Wiadomo jest, że zdecydowana większość ludzi będzie dążyła do wzmocnienia prawnej podstawy swojego posiadania. Wiadomo, że ludzie będą starali się zamienić słabsze prawo do danej rzeczy na mocniejsze. Tymczasem istniejąca obecnie forma władania nieruchomością zwana użytkowaniem wieczystym, pośrednia między ograniczonymi prawami rzeczowymi a pełną własnością, powoduje niepewność osób, które wraz z nabyciem mieszkania nie nabyły własności gruntu, a jedynie udział w użytkowaniu wieczystym. Prawo użytkowania wieczystego ma kilka zasadniczych wad w porównaniu z pełną własnością gruntu. Jest, po pierwsze, ograniczone czasowo, może być ono ustanowione na okres od 40 do 99 lat, po drugie, wiąże się z rocznymi opłatami, które rosną wraz ze wzrostem wartości gruntu. Tymczasem wartość rynkowa mieszkania nabytego wraz z udziałem w użytkowaniu wieczystym gruntu jest porównywalna z wartością mieszkania nabytego wraz z udziałem we własności gruntu. Obecna sytuacja, np. na terenie miasta stołecznego Warszawy, powoduje, że właściciele mieszkań w budynkach wielolokalowych mają bardzo trudne, graniczące niemalże z cudem zadanie: zebrać wszystkich współużytkowników wieczystych w jednym miejscu i namówić ich do wspólnego wystąpienia o przekształcenie użytkowania wieczystego we własność. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację, gdzie na przekształcenie godzi się ponad 90% użytkowników, ale wystarczy jedna osoba, która będzie przeciwnego zdania, i wówczas cały misterny plan pada. Dla przykładu w Warszawie jedynymi, którzy praktycznie mogą wykupić lub przekształcić użytkowanie wieczyste we własność, są tylko ci, którzy odzyskali od miasta stołecznego Warszawy budynki, które zostały odebrane na podstawie dekretu Bieruta, jednak nawet w tych przypadkach jest niezbędna jednomyślność wszystkich współużytkowników. Należy zastanowić się nad tym, w jaki sposób doprowadzić do łatwiejszego przekształcania prawa użytkowania wieczystego we własność. O ile można zrozumieć ustanawianie użytkowania wieczystego na rzecz osób, które chcą budować na gruncie np. galerie handlowe, o tyle ustanawianie użytkowania wieczystego na cele budownictwa mieszkaniowego przy praktycznym monopolu samorządu na grunty w miastach jest stawianiem obywateli pod murem. Nie chcesz nabyć mieszkania z udziałem w użytkowaniu wieczystym, to mieszkania po prostu nie kupisz. Dlatego też liczę, że Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa przedstawi projekt, który spowoduje przekształcenie użytkowania wieczystego z mocy ustawy we własność, natomiast przyszłe roczne opłaty z tytułu użytkowania wieczystego staną się ratami za ustanowienie prawa własności. Takie rozwiązanie będzie korzystne dla obecnych użytkowników wieczystych, ponieważ da im prawo własności gruntu, ale jednocześnie spowoduje, że zaspokojone zostaną potrzeby finansowe samorządów, które są głównym beneficjentem opłat z tytułu użytkowania wieczystego. Dziękuję bardzo.