Mówca: Elżbieta Stępień
Data: 2016-06-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Rzeczniku! Zaproszeni Goście! Jest mi bardzo przykro, jestem wstrząśnięta tym, co usłyszałam z ust pana posła Zbigniewa Dolaty. Nie umiem znaleźć właściwych słów na to, jak można powiedzieć tak wiele oszczerstw, a następnie po angielsku wyjść. Zastanawiam się, co jest ważniejsze - dzisiejszy mecz czy sprawy dzieci, o których dzisiaj tu rozmawiamy. To tak na wstępie. Natomiast odnosząc się do samej zawartości i obszerności, a co za tym idzie, uszczegółowienia raportu, chcę powiedzieć, że z mojego punktu widzenia jest on imponujący. Dlaczego? Dlatego że każdy przykład, każda sugestia, każdy fakt są potwierdzone przykładem - przykładem z życia wziętym. I tutaj chciałabym również podkreślić to, co jest szczególnie ważne dla mnie, nie tylko z uwagi na moje zainteresowania, chciałabym, żeby wybrzmiało to tutaj z tej mównicy. Mianowicie chodzi o protest rzecznika praw dziecka w sprawie ewentualnej likwidacji okien życia, który uważam za słuszny, mając na uwadze dobro dzieci, i wystąpienie rzecznika praw dziecka w sprawie ochrony praw dziecka nienarodzonego. I nie chodzi tutaj o trochę nawiedzone spory religijno-moralne o ochronę życia poczętego, tylko o słuszną walkę z matkami zatruwającymi płody alkoholem, nikotyną oraz innymi środkami odurzającymi, wskutek których rodzą się noworodki ze straszliwym, naprawdę widziałam, ze straszliwym zespołem FAS. Wystąpienie rzecznika praw dziecka w sprawie przedłużających się pobytów dzieci w szpitalach psychiatrycznych bez wskazań do hospitalizacji, a tak naprawdę znajdują się tam z powodu problemów z pieczą zastępczą. Przestrzeganie praw dzieci umieszczonych w systemie pieczy zastępczej, zwłaszcza wady w świetle ostatnich bulwersujących doniesień medialnych o okrucieństwie rodziców zastępczych i braku realnego nadzoru nad nimi. Wystąpienie rzecznika praw dziecka w sprawie odbierania dzieci rodzicom z powodu ubóstwa materialnego, protest przeciwko traktowaniu ubóstwa jako wystarczającej, samodzielnej przesłanki ograniczenia lub pozbawienia praw rodzicielskich. Tutaj się zatrzymam, panie rzeczniku, bo chciałabym zadać pytanie. Ile naprawdę dzieci zostało odebranych z powodu biedy? Kolejna sprawa - małoletnich cudzoziemców przebywających na terenie Rzeczypospolitej. Jest to rzecz niezwykle aktualna z uwagi na narastający problem uchodźstwa. Problem małoletnich matek w placówkach opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych. Może się okazać, że to może być taki mały skandal humanitarno-prawny. Dzieci powinny być przy matce, bezwzględnie, najczęściej jednak są odbierane. Problem niedostatecznej opieki nad nieletnimi w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych czy w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii i innych placówkach resocjalizacyjnych - o problemie tym było ostatnio sporo oświadczeń Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministerstwa Sprawiedliwości w mediach. Tu takie wtrącenie spoza raportu: w lipcu 2013 r. rzecznik praw dziecka i rzecznik praw obywatelskich w zakresie Krajowego Mechanizmu Prewencji zaskarżyli do Trybunału Konstytucyjnego przepisy rozporządzenia ministra sprawiedliwości dotyczące oddzielnych pomieszczeń mieszkalnych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich. Sprawa w Trybunale Konstytucyjnym nie weszła na wokandę do dziś. Wystąpienie rzecznika praw dziecka w sprawie głodujących dzieci w Polsce - wstrząsające - oraz w sprawie rządowego programu dożywiania dzieci. Wystąpienie rzecznika w sprawie przeciwdziałania mowie nienawiści. Wystąpienie rzecznika praw dziecka w sprawie standardów przesłuchań małoletnich w postępowaniu karnym. Występowanie rzecznika praw dziecka w sprawie przemocy rówieśniczej - bardzo ważny problem i smutny. Wystąpienie rzecznika praw dziecka w sprawie skutków wychowawczych emigracji zarobkowej rodziców, sprawa eurosieroctwa, o której tak często mówimy. Wystąpienie rzecznika praw dziecka w sprawie weryfikacji kwalifikacji zawodowych nauczycieli pracujących w placówkach opiekuńczych, niekaranie za przemoc wobec nieletnich chciałabym tutaj zaznaczyć. W tak obszernej materii trudno mi odnieść się do raportu inaczej, dlatego tak bardzo chciałam podkreślić te ważne rzeczy, które pan rzecznik zrobił na rzecz dzieci. One są absolutnie potrzebne. Ponadto instytucje, które działają na rzecz dzieci, czy NGOs - wszyscy podkreślają łatwość dostępu do rzecznika praw dziecka, podkreślają to, że nigdy nie byli osamotnieni ze swoim problemem. Nie wiem, skąd pan Dolata wziął te przykłady, niestety, ale rzeczywistość jest inna, a może właśnie stety, bo rzeczywiście nie słyszałam o żadnym przypadku zaniechania działań przez rzecznika praw dziecka. Konkludując, chciałabym się odnieść do kwestii załączników do materiału. Mianowicie pozostawiam taką sugestię do rozważenia przez pana rzecznika odnośnie do zespołów RPD ds. edukacji i wychowania oraz spraw rodzinnych i nieletnich, które z delegacji ustawowej monitorują sprawy przestrzegania praw dzieci do opieki, godnych warunków socjalnych, przyznawania świadczeń socjalnych - jest to informacja na s. 123 - oraz zapobiegania wyzyskowi. Czy to nie jest znakomita delegacja prawna i wręcz misyjna do stworzenia przy rzeczniku praw dziecka monitoringu, np. we współpracy z Krajowym Mechanizmem Prewencji, rzecznikiem praw obywatelskich? Jak rzeczywiście, na co i na kogo, jest wydawane 500+? Jaka część tego świadczenia konsumowana jest na rzeczywiste potrzeby dorosłych, z pominięciem dzieci - beneficjentów tego świadczenia? Jaka jest skala patologii wyłudzeń tego świadczenia, np. lawina wniosków kochających rodziców o odzyskanie praw do porzuconych dzieci w celu uzyskania świadczenia? Załącznik nr 10 do raportu w ramach składu osobowego Społecznej Rady Doradczej Rzecznika Praw Dziecka listuje grono zacnych i kompetentnych członków rady, jak np. przedstawiciele teorii pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej - np. pan prof. Konopczyński, czy sądownictwa dla nieletnich - pani sędzia Rękas, natomiast w składzie rady brakuje zupełnie profesjonalnego doradcy z dziedziny praktyki resocjalizacji i funkcjonowania placówek izolacyjnych dla nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości, a przecież jest to obszar, gdzie prawa nieletnich są szczególnie narażone na szwank. I tu bym sugerowała uwzględnienie takiej osoby. Być może przegapiłam, ale szczególnie nie rzuciło mi się w oczy systemowe, a nie kampanijne podejście rzecznika do spraw: dzieci a dopalacze, dostęp do leków, sterydów, suplementów diety; integrowanie lokalnych i horyzontalnych oraz rządowych i pozarządowych programów przeciwdziałania przemocy wobec dzieci i przemocy rówieśniczej. Wszelkie medialne kampanie w ww. zakresie są słabo umocowane w świadomości społecznej, zwłaszcza w małych miejscowościach i na wsi. Tu jeden plakat lub parę nalepek to za mało, by się przebić, a spoty reklamowe są ignorowane. Nigdy za dużo profilaktyki, podnoszenia świadomości i treningu interwencji w tym zakresie. Chciałabym jeszcze dodać takie sugestie w kwestii edukacji. Ocenianie dzieci, czyli informacja zwrotna na temat postępów dziecka. Podstawą nauczania jest sprawna komunikacja, relacje uczeń - nauczyciel, nauczyciel - uczeń. Nie tak ważne są metody, co efekty, umiejętności przechodzące w kompetencje. Ocena powinna być motywatorem i czy to będzie szóstka, czy słoneczko, czy pięć gwiazdek, oznaczać będzie to dla dziecka jakiś wynik jego pracy, ale musi być opatrzona konkretnym komentarzem, w którym dziecko dostanie informację na temat tego, co już potrafi i nad czym ma popracować. Tego nie ma w szkole, choć miało być. Dużo mówi się na temat oceniania wartościującego, kształtującego, ale nie jest ono wymagane - a powinno, nawet jako kryterium oceny nauczyciela - a dziecko ma prawo do jawnej, rzetelnej oceny swoich umiejętności, ma też prawo do bycia nauczonym, jak się uczyć. Nikt w szkole - sporadycznie i tylko w specjalnych - nie bada na wstępie uczniów, w jaki sposób najlepiej przyswajają wiedzę, czy są wzrokowcami, kinestetykami, czy słuchowcami. Dziecko ma też prawo do nauki w odpowiednich dla niego warunkach, a więc baza, środki dydaktyczne, narzędzia, odpowiedni sprzęt, wykwalifikowani specjaliści. O tym, gdzie dziecko będzie edukowane, nie decyduje ono samo, jego preferencje, umiejętności, ale decydują rodzice, którzy nie akceptują go takiego, jakie ono jest, ale ciągle widzą je takim, jakim chcieliby je widzieć. Chodzi mi o szkoły specjalne, ich warunki specjalistyczne i specjalistyczną kadrę, pomoce, sprzęt, czasoprzestrzeń stworzoną tylko dla takich dzieci, by mogły uczyć się w warunkach spokojnych, akceptowane - taka wiedza jest zgromadzona w określonym tutaj temacie - z uwagi na swoją ułomność. Nauczanie dzieci w szkołach masowych z kwalifikacjami do szkolnictwa specjalnego demotywuje uczniów. To nie uczy, a raczej stresuje. Do chwili obecnej nie ma opracowanej podstawy (Dzwonek) programowej wychowania przedszkolnego. Mimo iż projekt został upubliczniony w lutym, a uwagi dyrektorów wpłynęły do MEN, do dzisiaj cisza na ten temat. Zakończę sentencją: Kto nigdy nie był dzieckiem, nie może stać się dorosłym. Są to słowa Charliego Chaplina. Nowoczesna pozytywnie ocenia sprawozdanie z działalności rzecznika praw dziecka za rok 2015 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka, a ja jako posłanka Nowoczesnej życzę panu dalszych sukcesów. Uważam, że sprawozdanie jest z każdym rokiem coraz mocniejsze. To tylko świadczy o tym, jak pan wzrasta, jak pana siła wzrasta, i to się przekłada na materiał, którym chce pan się z nami podzielić. Dziękuję bardzo. (Oklaski)