Mówca: Jerzy Wenderlich
Data: 2015-08-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Bardzo proszę. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Gersdorf: Jeżeli chodzi o nadzór judykacyjny, to jest to główne zadanie Sądu Najwyższego, zadanie niełatwe i odpowiedzialne. Zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych to obowiązek Sądu Najwyższego, a jego właściwa realizacja decyduje o stabilizacji całego systemu prawnego i przesądza o reputacji i wizerunku wymiaru sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej. Skala problemów orzeczniczych, z którą ma do czynienia Sąd Najwyższy, jest coraz większa. Wpływa na to bardzo wiele czynników, w tym szybko zmieniające się prawo i niewłaściwe przepisy interdyscyplinarne, które bardzo utrudniają sądom powszechnym zorientowanie się co do rzeczywistego stanu prawa na daną datę orzekania. Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości i zapewnienie stanu jednolitości orzeczniczej to nie tylko wewnętrzna sprawa sądownictwa, ale ma to istotne znaczenie ogólnospołeczne, bo pozwala obywatelowi liczyć, że jego sprawa zostanie rozstrzygnięta tak jak inne podobne w tym samym stanie prawnym. Wobec tego utrzymywanie wszelkich rozbieżności, zwłaszcza w dłuższej perspektywie czasowej, bo rozbieżności zawsze będą na początku orzekania w nowym stanie prawnym, jest wysoce niepożądane dla wymiaru sprawiedliwości. Powoduje u adresatów rozstrzygnięć, czyli u osób, które mają sprawy do załatwienia w sądzie, poczucie niepewności co do ich sytuacji prawnej, osłabia poczucie bezpieczeństwa i obniża autorytet trzeciej władzy. To właśnie na Sądzie Najwyższym spoczywa obowiązek takiego ukształtowania kierunków i treści orzecznictwa, aby nie tylko zadośćuczynić zasadzie sprawiedliwości i równości, ale również pogłębić zaufanie obywatela do państwa i jego wszystkich organów. W tym kontekście na pierwszy plan wysuwa się działalność uchwałodawcza Sądu Najwyższego. Jest to szczególnie ważny i odpowiedzialny obszar aktywności orzeczniczej Sądu Najwyższego. Statystycznie rzecz ujmując, rokrocznie zadawanych jest ok. 200 pytań prawnych. Ta liczba troszkę ewoluuje, ale chodzi o mniej więcej 200 pytań prawnych, to dużo. Liczba jest znacząca. Sądy powszechne zadają pytania prawne, które niestety nie zawsze są dobrze skonstruowane. Nie zawsze pytania prawne były takie, na które można było udzielić odpowiedzi, ale to nie znaczy, żeby tych pytań nie stawiać. Ogólne spojrzenie na pytania prawne kierowane do Sądu Najwyższego w 2014 r. pozwala bowiem na stwierdzenie, że w znacznej większości zagadnienia w nich formułowane były prawidłowe i merytorycznie zasadne. Dotyczyły bardzo ważnych, interesujących i społecznie bardzo doniosłych kwestii. Pytania pozwalają wcześniej, wyprzedzająco rozwiązywać problemy prawne, które znajdują się w pierwszej instancji i do Sądu Najwyższego w drodze skargi kasacyjnej jeszcze nie mogły dotrzeć. Oczywiście nie mniej istotne znaczenie ma orzecznictwo kasacyjne. Mamy jednak stale spadającą jakość skarg kasacyjnych, stąd dużo skarg nie jest przyjmowanych do rozpoznania. To niepokoi i wymaga, o czym już w zeszłym roku mówiłam, przemyślenia nie tylko przez korporacje prawnicze, ale i przez parlament, czy nie należałoby utworzyć wyspecjalizowanej grupy prawników posiadających uprawnienia do występowania przed Sądem Najwyższym. Oczywiście korporacje prawnicze nie będą chętne do takiego ukształtowania, rozwiązania sprawy, ale na pewno przyspieszyłoby to działalność orzeczniczą Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w roku 2014 zajmował się sprawami bardzo ważnymi i doniosłymi dla życia społecznego. Przedstawione zostało to w moim dość obszernym sprawozdaniu i nie chciałabym tego powtarzać. Chciałabym jeszcze raz powrócić i podkreślić jednak przełomową i bardzo istotną dla wymiaru sprawiedliwości uchwałę pełnego składu Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2014 r., tj. Sądu Najwyższego orzekającego w pełnym składzie jeszcze pod przewodnictwem pana prezesa Dąbrowskiego, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że w wydaniu decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe na podstawie art. 75 § 3 i art. 75 § 2 P.u.s.p. minister sprawiedliwości nie może być zastąpiony przez sekretarza ani podsekretarza stanu. Co ważne, zastrzeżono po raz pierwszy w Sądzie Najwyższym, że wykładnia dokonana w uchwale wiąże od chwili jej podjęcia, czyli na przyszłość, i było to brawurowe, ale jednocześnie bardzo odważne społecznie i bardzo potrzebne. Była to bardzo ważna uchwała. Przechodząc do Izby Cywilnej, jest to największa izba Sądu Najwyższego, w której nadal utrzymuje się przewaga szeroko rozumianej problematyki procesowej. Bardzo ważne orzeczenie dotyczyło tego, czy pokrzywdzenie strony orzeczeniem wydanym przez sąd pierwszej instancji oraz interes w zaskarżeniu tego orzeczenia stanowią przesłankę dopuszczalności zaskarżenia, czy też decydują o zasadności. Chodziło o znany problem - gravamen. Sąd Najwyższy uznał, że chodzi tutaj, generalnie rzecz biorąc, o przesłankę dopuszczalności takiego zaskarżenia. Dwie uchwały składu siedmiu sędziów dotyczyły służebności przesyłu. To jeszcze w stanie prawnym dotyczącym orzekania nie było uregulowane, więc to była bardzo ważna problematyka. Następna uchwała dotyczyła możliwości wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej ZUS-u na nieruchomości należącej do małżonków, czyli też do współmałżonka. Na to Sąd Najwyższy także zezwolił, o ile tylko jest to doręczone. Następne sprawy, w moim mniemaniu bardzo ważne, dotyczyły orzeczniczej działalności izby pracy i ubezpieczeń społecznych. Te orzeczenia zawsze wywołują duże zainteresowanie związków zawodowych i przez to jest to bardzo nośne społecznie. Pierwsze bardzo ważne orzeczenie dotyczyło składek pracodawcy i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. To jest uchwała, która mówi, że wartość przedmiotu zaskarżenia trzeba liczyć w stosunku do każdego ubezpieczonego pracownika. Drugie orzeczenie z serii wielu orzeczeń odnoszących się do pracowników dotyczyło odpowiedzi na pytanie, czy kierowca samochodu ciężarowego może mieć miejsce do spania w samochodzie i nie należą mu się diety. Sąd Najwyższy stwierdził, że zawsze należą mu się te diety, ale w konkretnym stanie prawnym, który został też spowodowany grupami interesów, które wpływały na regulacje tego stanu prawnego. Tak mi się wydaje. Sąd Najwyższy wypowiedział się w przedmiocie wykładni art. 25 1 , tj. dotyczącego wielokrotnie powtarzającej się umowy na czas określony, i w sprawie ustawy antykryzysowej z 2009 r. Jeżeli chodzi o Izbę Karną, to ona orzekała w zakresie prawa materialnego i procesowego. Ważną kwestią są opłaty za czynności adwokackie dokonywane poza siedzibą, miejscem zamieszkania obrońcy. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że złożenie przez adwokata wyznaczonego obrońcą z urzędu wniosku o wyznaczenie innego obrońcy dla dokonania czynności, jeżeli należałoby jej dokonać poza siedzibą, miejscem zamieszkania, i jego nieuwzględnienie nie jest warunkiem uznania wydatków poniesionych przez obrońcę przy wykonywaniu tej czynności. Kolejna sprawa, w moim mniemaniu ważna, dotyczyła uprawnień oskarżycielskich straży gminnej oraz uznania za niekonstytucyjne przepisów, o których wcześniej mówiłam, dotyczących delegowania sędziego na inne miejsce, ponieważ w Izbie Karnej dominował inny pogląd i to musiałoby zostać zweryfikowane. Jeżeli chodzi o dane statystyczne, w sumie do Sądu Najwyższego wpłynęło 11 065 spraw, czyli jest ich więcej, jest 10-procentowy wzrost liczby spraw i liczby zagadnień prawnych, które są przedstawiane Sądowi Najwyższemu. To jednak nie spowodowało wydłużenia orzekania. Średnio orzekanie trwa sześć miesięcy, ale w różnych izbach różnie to się kształtuje. W izbie pracy i w Izbie Cywilnej - dziesięć miesięcy, w karnej - siedem, w Izbie Wojskowej szybciutko - dwa miesiące. W związku z tym generalnie jest sześć miesięcy. Poza działalnością orzeczniczą Sąd Najwyższy wykonuje szereg obowiązków o charakterze administracyjnym i publikacyjnym, co jest bardzo ważne. Wydaje studia i analizy, materiały naukowe, ˝Studia i analizy Sądu Najwyższego. Przegląd orzecznictwa˝, ˝Biuletyn Sądu Najwyższego˝, biuletyn jednej, drugiej i trzeciej izby Sądu Najwyższego oraz ˝Przegląd orzecznictwa europejskiego˝ i przegląd orzecznictwa dyscyplinarnego. To wszystko powoduje, że istotna jest także działalność popularyzatorska Sądu Najwyższego. Poza sprawozdaniem merytorycznym pierwszy prezes Sądu Najwyższego przedstawił swoje uwagi dotyczące stwierdzonych nieprawidłowości i luk w prawie. To jest odrębny zeszyt, który pozwoliłam sobie państwu przesłać. Ta moja działalność została sprowokowana pytaniem senatora Seweryńskiego, czy pierwszy prezes ma wiedzę na ten temat, i stwierdzeniem, że dobrze byłoby, żeby ta wiedza została zapisana. A więc to wszystko zostało tam zapisane. Nie chciałabym przedłużać swojego wystąpienia, ale mamy wiele uwag negatywnych co do tego, że brakuje regulacji dotyczących zadośćuczynienia za umowy cywilnoprawne, wieczystego użytkowania garaży, przedawnienia, które jest różnie liczone w różnych ustawach, brakuje dobrej regulacji dotyczącej ogródków działkowych - ten temat ciągle powraca - czy regulacji dotyczącej odrzucenia spadku w imieniu małoletnich obywateli Polski za granicą. W prawie pracy brakuje regulacji dotyczących błędu i groźby oraz nienazwanych porozumień zbiorowych. Zagadnienie transportu kierowców stale powraca i jest źle uregulowane, nie jest także doregulowane uchylenie regulaminu wynagrodzeń i regulaminu pracy. W zakresie prawa autorskiego chodzi o odszkodowania ryczałtowe i współautorstwo utworów audiowizualnych, zaś w zakresie prawa karnego stale powraca sprawa gier hazardowych i wznowienia postępowania po wyroku ETPCz, bo brak terminu, oraz ujednolicenia postępowań dyscyplinarnych - mówię to po raz drugi. Dziękuję bardzo. Panie marszałku, dziękuję bardzo.