Mówca: Jacek Sasin
Data: 2014-01-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Przedstawiając w imieniu klubu Prawo i Sprawiedliwość stanowisko odnośnie do prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o zgromadzeniach, druk nr 2023, muszę zadać sobie pytanie, dlaczego prezydent tak uparł się, aby ograniczyć wolności obywatelskie. Otóż podobnie jak pan prezydent i jak pan minister przed chwilą, ubolewamy nad faktem pożałowania godnych wystąpień i zamieszek, jakie mają miejsce przy okazji pokojowych manifestacji, i bynajmniej nie próbujemy rozgrzeszać osób, które te zakłócenia powodują. Jednak nie popieramy takiego stanowiska, że jedyną drogą do tego, aby takie fakty nie miały miejsca, jest ograniczanie konstytucyjnych praw obywatelskich. To jest zła droga. Wolność uczestniczenia w zgromadzeniach jest bowiem jednym z podstawowych praw jednostki zagwarantowanych w konstytucji i stanowi konieczny element demokracji, a także warunkuje korzystanie z innych wolności i praw człowieka związanych ze sferą życia publicznego. Zakaz udziału w zgromadzeniach, tak jak przewiduje ten projekt, osób, których identyfikacja z powodu ubioru, zakrycia twarzy lub zmiany jej wyglądu nie jest możliwa, jest wbrew temu, co usłyszeliśmy z ust pana ministra, w opinii klubu Prawa i Sprawiedliwości propozycją niekonstytucyjną. Stanowi to oczywiste naruszenie ustawy zasadniczej, która nie nakazuje przecież jawności wyrażania poglądów i opinii w trakcie zgromadzeń publicznych, a naszym zdaniem niweczenie wolności zgromadzeń z powodu określonego wyglądu zewnętrznego uczestników dalece wykracza poza granice dopuszczalnej ingerencji w konstytucyjne wolności i prawa, co jest opisane w art. 31 ust. 3 konstytucji. Wolność zgromadzeń wyrażona w art. 57 konstytucji, jak mówił pan minister, i słusznie, jest co prawda ograniczona w tym właśnie przywołanym przed chwilą przeze mnie artykule, jednak naszym zdaniem w tym przypadku ten artykuł zastosowany być nie może. Ograniczenia takie mogą być ustanowione bowiem tylko wówczas, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla ochrony bezpieczeństwa lub porządku publicznego i innych wartości wymienionych w tym artykule. Jednak w żadnym wypadku ograniczenia te nie mogą naruszać istoty danej wolności lub danego prawa. Zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego może być przyczyną ograniczenia wolności i praw konstytucyjnych tylko w przypadku, kiedy nie ma innych możliwości zagwarantowania bezpieczeństwa. Proponowane zmiany w ustawie Prawo o zgromadzeniach nie są naszym zdaniem konieczne dla realizacji powyższych celów. Dotychczasowa regulacja chroni bowiem te wartości w sposób wystarczający. Zakazuje udziału w zgromadzeniach osobom posiadającym niebezpieczne narzędzia i broń oraz umożliwia rozwiązanie zgromadzenia, którego przebieg zagraża życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu w znacznych rozmiarach, a także w innych przypadkach naruszenia ustawy. Ustawa o Policji wskazuje natomiast sytuacje, w których możliwe jest użycie środków przymusu wobec naruszających prawo uczestników zgromadzenia. Niezależnie od tego należy zauważyć również, że proponowana ustawa wprowadza niedopuszczalną dowolność oceny sytuacji organów stosujących ustawę. Ustawa dopuszcza bowiem uczestnictwo w zgromadzeniu osób, których identyfikacja z powodu ubioru, zakrycia twarzy lub zmiany jej wyglądu nie jest możliwa, tylko w przypadku, gdy istnieje związek między celem zgromadzenia a uczestnictwem w nim takich osób. O istnieniu takiego związku będzie orzekał organ gminy. Nie zawarto w ustawie żadnych obiektywnych kryteriów orzekania w tej sprawie, zostawiając zupełną swobodę organowi gminy, który może z powodu stwierdzenia takiego związku zakazać odbycia zgromadzenia. Skutek tego przepisu byłby więc taki, że zakres konstytucyjnego prawa wolności zgromadzeń uzależniony byłby od arbitralnych ocen organów gminy, które w zależności od własnych interpretacji samodzielnie ustalałyby, kto i w jakiej sytuacji może lub nie może korzystać z prawa do zgromadzeń. Tymczasem przepis ograniczający wolności konstytucyjne powinien być sformułowany w sposób pozwalający jednoznacznie ustalać, kto i w jakiej sytuacji podlega ograniczeniom, co zapewniałoby jego jednolitą wykładnię i stosowanie. Przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 listopada 2004 r., o którym mówił również pan minister, trzeba zauważyć, że zawarte w jego uzasadnieniu stwierdzenia mogą być wprost odniesione do tych przepisów ustawy, które zostały przedłożone Wysokiej Izbie przez pana prezydenta. Szczególnie warto przytoczyć stwierdzenie Trybunału Konstytucyjnego, który uznał za nadmierną ingerencję w wolność uczestnictwa w zgromadzeniach publicznych propozycję, aby wygląd zewnętrzny uniemożliwiający identyfikację był przesłanką zakazu uczestnictwa w zgromadzeniu. (Dzwonek) Jednocześnie trybunał podkreślił również, że ograniczenie wolności zgromadzeń, polegające na ograniczeniu możliwości uczestnictwa w nich w sposób bezimienny, anonimowy, nie jest konieczne, gdyż ustawa o Policji z 6 kwietnia 1990 r. daje wystarczające możliwości ingerencji Policji w przebieg zgromadzenia, w tym także możliwość ustalenia tożsamości osób uczestniczących w zgromadzeniu. Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Te propozycje, które pan przed chwilą prezentował, to nic innego, jak tylko powielenie pewnych rozwiązań, które tydzień temu zostały w niesławie wprowadzone przez parlament Ukrainy i powszechnie skrytykowane jako niedemokratyczne. Tam również zakazano uczestnictwa w manifestacjach osób, które ukrywają swoją tożsamość. (Oklaski) Naprawdę apeluję, aby nie iść tą drogą. Doceniamy to, że pan prezydent dostrzegł, iż rząd Donalda Tuska, mając te przepisy, które dzisiaj obowiązują, nie jest w stanie zapewnić bezpieczeństwa swoim obywatelom, którzy chcą korzystać z konstytucyjnego prawa do wyrażania swoich poglądów w pokojowych zgromadzeniach, ale drogą do tego, aby takie bezpieczeństwo obywatelom zapewnić, nie jest ograniczenie praw obywatelskich. Należy spowodować, aby rząd zaczął realizować prawo i aby Policja zaczęła je realizować, a nie ograniczać prawa obywatelskie. W związku z tymi argumentami wnoszę o odrzucenie tego projektu ustawy w pierwszym czytaniu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)