Mówca: Sylwia Bielawska
Data: 2026-01-22 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić w imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej opinię klubu o sprawozdaniu komisji o komisyjnym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, druki nr 1204 i 2054. Projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych został wniesiony przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Uprzedzając ewentualne zaniepokojenie, chciałabym nadmienić, że projekt ten koncentruje się nie na zmianach organizacyjnych dotyczących samych sądów, ale na wzmocnieniu potencjału kadrowego poprzez modernizację statusu zatrudnienia i zasad zatrudniania asystentów sędziów. Projektowana ustawa jest odpowiedzią na zauważalne obecnie trudności kadrowe związane z obsadzaniem stanowisk asystenckich w sądach powszechnych, zwłaszcza w dużych ośrodkach miejskich. W chwili obecnej bardzo często studenci kierunków prawniczych podejmują zatrudnienie, ale w kancelariach prawniczych, sądach i prokuraturach, zatrudniając się tam niestety bardzo często na stanowiskach pomocniczych albo wspomagających. W ten sposób nie wykorzystujemy ich potencjału intelektualnego ani posiadanych merytorycznych umiejętności. Wszak studenci zatrudnieni w sądach mogliby wykonywać pierwsze zadania o różnym stopniu odpowiedzialności, mogliby zbierać materiały, przygotowywać analizy prawne, uczestniczyć w sporządzaniu projektów decyzji proceduralnych, a nawet orzeczeń i wyroków. Dlatego kluczowym elementem jest wprowadzenie nowego stanowiska: młodszego asystenta sędziego, które ma umożliwić studentom prawa po ukończeniu trzeciego roku studiów zdobywanie doświadczenia zawodowego, tak bardzo ważnego w realnym środowisku. Dlaczego projekt jest istotny? Skupię się, proszę państwa, tylko na trzech zasadniczych wątkach, które są kluczowe w całej dyskusji. Po pierwsze, jest to odpowiedź na braki kadrowe w sądownictwie. Funkcjonowanie sądów w Polsce obarczone jest problemami personalnymi na wielu, wielu szczeblach. Coraz częściej słyszymy o niedoborach asystentów i braku wsparcia merytorycznego dla sędziów, szczególnie w wydziałach o dużym obciążeniu pracą, takich jak wydziały rodzinne czy wydziały sądów do spraw nieletnich. Projektowane rozszerzenie kategorii stanowisk asystenckich ma realnie zwiększyć pulę osób, które mogą wesprzeć pracę sędziów i odciążyć ich w wykonywaniu obowiązków, które niekoniecznie wymagają wyłącznego angażowania urzędników sądowych. Zatrudnianie młodszych asystentów sędziów ma zatem przede wszystkim odciążyć sędziów od części bardzo rutynowych, skomplikowanych czynności, a tym samym przyczynić się do przyspieszenia postępowań i poprawy jakości funkcjonowania całego wymiaru sprawiedliwości. Po drugie, jest to nowa ścieżka zdobywania doświadczenia zawodowego dla młodych adeptów prawa. Ten projekt ustawy to nie tylko rozwiązanie doraźne, ale to też inwestycja w przyszłość. Projekt przewiduje, że studenci prawa już po trzecim roku będą mogli być zatrudniani na stanowiskach młodszego asystenta, co daje ogromne możliwości. Po pierwsze, takie osoby zdobywają realne doświadczenie zawodowe w sądach, zanim jeszcze ukończą studia, a po drugie, jest to realna szansa na to, aby młodzi prawnicy poczuli się bardziej związani z systemem sądownictwa, a nie tylko z sektorem prywatnym czy administracją. Takie wzbogacenie doświadczenia praktycznego jest kluczowe, wszyscy państwo zdają sobie z tego sprawę, z punktu widzenia nie tylko przyszłego rynku pracy, ale także trwałego osadzenia młodych adeptów prawa w strukturach wymiaru sprawiedliwości. To może przyczynić się do zmniejszenia odpływu kadry do zawodów prawniczych poza sądownictwem. I po trzecie, jest to realne wsparcie pracy sędziów w codziennych obowiązkach. Projekt nie tylko wprowadza nowe stanowisko, ale również systematyzuje ścieżki zatrudnienia, zasady umów i zasady wynagrodzenia, co daje większą stabilność i przewidywalność dla kadry asystenckiej. To ważne, ponieważ sędziowie w obliczu rosnącej liczby spraw i coraz bardziej złożonych procedur potrzebują wsparcia, które idzie dalej niż jedynie biurowe zadania. Dzięki bardziej profesjonalnemu wsparciu kadrowemu mogą oni skoncentrować się na tym, co najważniejsze: merytorycznym orzekaniu i wymierzaniu sprawiedliwości. W wielu państwach europejskich występuje duże zróżnicowanie w zakresie systemu organizowania wsparcia dla sędziów w ich pracy orzeczniczej oraz roli w tych systemach asystentów sędziów. Zróżnicowany status asystentów wiąże się z różnym zakresem zadań przez nich wykonywanych o różnym, oczywiście, stopniu odpowiedzialności. Proponowane rozwiązanie jest zgodne z rozwiązaniami obowiązującymi w innych krajach, zwłaszcza w krajach członkowskich OECD, choć istnieje duże zróżnicowanie w zakresie systemów organizowania wsparcia. Dzięki tej ustawie do sądów zostanie wprowadzone nowe stanowisko: młodszego asystenta sędziego, którym będzie mógł zostać student po ukończeniu trzeciego roku studiów prawnych. Podsumowując, proszę państwa, ten projekt ustawy odpowiada na realne wyzwania w zakresie funkcjonowania polskiego wymiaru sprawiedliwości. W obliczu braków kadrowych oraz zwiększającego się obciążenia pracą sądów zwiększenie zasobów przez zatrudnienie młodszych asystentów sędziów ma sens zarówno praktyczny, jak i długofalowy. Pozwala na wsparcie pracy sędziów, buduje praktyczne (Dzwonek) kompetencje młodych prawników i wzmacnia system sądownictwa jako całość. Chciałabym jednocześnie w imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej złożyć poprawkę, która ma charakter normalizujący. Dziękuję bardzo. (Oklaski)