Mówca: Elżbieta Kruk
Data: 2013-06-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ministra kultury nie ma, zawiesił na kołku politykę audiowizualną, ale już przywykliśmy do tego, że polityków Platformy Obywatelskiej państwo mało interesuje. W roku 2012 główne prace krajowej rady prowadzone były w oparciu o cele określone w strategii regulacyjnej na lata 2001-2013, czytamy w sprawozdaniu będącym przedmiotem dzisiejszej debaty. Strategia owa diagnozuje polski rynek medialny i opisuje charakterystyczne dla niego zjawiska. Po pierwsze, zauważa oligopolizację i koncentrację kapitałową. Zauważa też, że w wyniku przenoszenia się tego oligopolu do naziemnej telewizji cyfrowej i do Internetu oraz zachodzących w Polsce wszelkich rodzajów koncentracji mediów uszczerbek ponoszą wszystkie formy pluralizmu mediów i różnorodności ich zawartości. Po drugie, zauważa tabloidyzację, czyli proces przekształcania niemal całej zawartości mediów na funkcję rozrywkową, która ogranicza ich funkcję informacyjną oraz bardzo zawęża obraz życia publicznego, rezygnując z poważnej analizy i dyskusji, a tym samym pozbawia odbiorcę możliwości zrozumienia zachodzących zjawisk. Przeciwwagą dla tych procesów mogą i powinny być silne media publiczne, niekomercyjne i zorientowane na wysoką jakość informacji i programu. Istotny może też być rozwój niekomercyjnych mediów społecznych i obywatelskich mediów trzeciego sektora, którego celem działania jest realizacja zadań innych niż komercyjne. Charakterystyczne podmioty tego typu na polskim rynku to Radio Maryja i Telewizja Trwam - to oczywiście mój dopisek. Misja krajowej rady obok dążenia do ochrony niezależnych mediów publicznych oraz rozwoju mediów trzeciego sektora to realizacja w ramach polityki koncesyjnej wymogu otwartego i pluralistycznego charakteru radiofonii i telewizji. Rzeczywiście trudno się z tym nie zgodzić. To, co należy do państwa, to zapewnienie jak najszerszej oferty medialnej, tak aby zrealizowane zostały wszystkie pożądane funkcje mediów. I na tym winna się koncentrować polityka państwa i działanie jego organów. Gwarancją jakości programowej całego rynku medialnego w państwie są silne finansowo, w sposób właściwy realizujące misję społeczną media publiczne. Spójrzmy, jak swoje zadania realizowała Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji w roku 2012. Zacznę od cyfryzacji. To kwestia szczególna, bowiem suwerenność państwa na rynku medialnym sprowadza się w praktyce tylko do emisji naziemnej, gdyż wykorzystuje się tu częstotliwości radiowe, które są dobrem naturalnym. Co istotne, państwom członkowskim Unia Europejska pozostawia szeroki margines decyzji w kwestii ochrony i promocji kultury narodowej, języka oraz pluralizmu systemu medialnego właśnie. Czy dotychczasowe decyzje koncesyjne krajowej rady w tym zakresie wychodzą naprzeciw oczekiwaniom społecznym, realizują cele wskazane przez samą radę? Czy wolność słowa, prawa obywateli do informacji oraz interes publiczny w radiofonii i telewizji nie zostały w żadnym stopniu naruszone poprzez ten proces? Otóż nie. Brak przejrzystości warunków przejścia z nadawania analogowego na cyfrowe sprawił, że kanały telewizyjne rozdzielano według nieznanych kryteriów. Na poszerzony rynek wszedł tylko jeden nowy podmiot. Już to samo w sobie wskazuje, że organy państwa polskiego nie dopełniły swych obowiązków. Przyznane do tej pory koncesje mają charakter wyłącznie komercyjny, co zagraża społecznym funkcjom radiofonii i telewizji. Zablokowanie dostępu Telewizji Trwam do cyfrowego rynku naziemnej telewizji sprawiło, że zabrakło w bezpłatnie dostępnym pakiecie propozycji programowej dla milionów katolickich widzów. Przypomnę, że powołano się tu na racje wyłącznie ekonomiczne, nie podając przy tym, z jakich względów oceniono negatywnie wiarygodność finansową tego nadawcy. Jak wynika ze złożonych w toku postępowania dokumentów, koncesje przyznano podmiotom, które miały słabszą sytuację finansową. Dalej, udzielono koncesji podmiotom, których nie stać było nawet na zapłacenie opłat koncesyjnych. W konsekwencji krajowa rada rozłożyła te opłaty trzem spółkom (Lemon Records, Eska TV i Stavka) na ponad sto rat. W uzasadnieniu tych decyzji wskazano ważny interes koncesjonariusza, to jest trudną sytuację finansową, natomiast nie wykazano przesłanek uznania ważnego interesu publicznego. Najwyższa Izba Kontroli oceniła te działania jako niecelowe i niegospodarne. Mimo to rada podjęła decyzję o rozłożeniu na 114 rat opłaty koncesyjnej kolejnej spółce ATM. Wbrew nadziejom nie poprawiła się oferta programowa telewizji naziemnej. Odwołam się do analizy programów czterech wspomnianych spółek opublikowanej w tygodniku ˝Sieci˝, której tytuł mówi wszystko: ˝Multipleks - powtórka z tandety: śmieszno, straszno, goło i głupio˝. Zgodnie z analizą samej rady na multipleksach w ogóle dominują rozrywka i seriale zajmujące odpowiednio 23 i 19% czasu antenowego, kultura i edukacja tak dużo, że zaledwie po 2%, najmniej miejsca zajmuje historia - 1% i religia z udziałem bliskim zera. Decyzje krajowej rady doprowadziły więc do odtworzenia oligopolicznego, analogowego rynku telewizyjnego w przestrzeni cyfrowej, utrwaliły brak pluralizmu medialnego w naszym kraju, doprowadziły do wykluczenia cyfrowego dużej części społeczeństwa polskiego. Tymczasem po cyfryzacji ukształtuje się ład medialny na kilkadziesiąt lat. Media trzeciego sektora. Niewiele jest w Polsce mediów, które są przejawem wolności słowa, są konkurencją dla monopolu informacyjnego w Polsce i które realizują misję publiczną, służąc Polakom. Należy do nich niewątpliwie Radio Maryja i Telewizja Trwam. Obie te stacje należy zaliczyć do grupy mediów obywatelskich, choć tylko Radio Maryja ma formalny status nadawcy społecznego. Dziwi więc fakt, że krajowa rada, która założyła sobie, że będzie wspierać rozwój takich nadawców, w rzeczywistości osłabia ich pozycję rynkową i siłę opiniotwórczą zamiast ich wspierać. Obecność Telewizji Trwam na multipleksie wprowadziłaby do świata telewizji naziemnej pluralizm źródeł informacji. Prawda jest więc taka, że krajowa rada blokuje rozwój tego rynku, a nie działa na rzecz otwartego i pluralistycznego charakteru radiofonii i telewizji. Kwestia następna - media publiczne. Po pierwsze, w Polsce ukształtował się system absolutnej nierównowagi poglądów prezentowanych w mediach publicznych, a więc dyskryminacji poglądów nieapologetycznych wobec rządu i rządzącej koalicji. Nie dopuszcza się na antenach mediów publicznych do obecności wszystkich poglądów, wartości i idei. Media te dezintegrują, zamiast integrować społeczeństwo. To antyspołeczna i antypolska działalność przypominająca tradycje systemu totalitarnego. Po drugie, stanowią one dziwny twór komercyjno-rządowy, na pewno nie publiczny. Abonament płaci tylko 9% społeczeństwa, a poczta i urząd skarbowy ściga obecnie zaległe opłaty z 20%, tj. tej części społeczeństwa, która zarejestrowała odbiorniki. Łupi się tych, którzy wykazali się większą praworządnością. Oni teraz płacą, a 50% nie zarejestrowało i nie płaci. Wszak to sam premier nawoływał do niepłacenia haraczu, jak nazwał abonament. Wtem cóż się stało? Ruszyła lawina wezwań do zapłaty zaległego abonamentu RTV. Wezwania opiewają nawet na ok. 1,8 tys. zł. Część z tych osób zaprzestała płacenia abonamentu z powodu wystąpienia premiera Donalda Tuska, zaprzestała, ponieważ uwierzyła, że premier polskiego rządu zniesie abonament. Teraz ci ludzie często są w dramatycznej sytuacji, szczególnie jeśli dotyczy to emerytów i rencistów, a zadowolona z siebie telewizja publiczna prowadzi kampanię reklamową zachęcającą do płacenia abonamentu z kpiącym z Polaków Niemcem, którą wiele osób poczuło się urażonych. Spodziewaliśmy się raczej tego, że to Donald Tusk wytłumaczy publicznie, dlaczego abonament dzisiaj jest już OK. Towarzyszy temu inna skandaliczna sytuacja - chodzi o kontrakty gwiazdorskie w TVP, które kształtują się na poziomie od 30 do 80 tys. miesięcznie. I tak na przykład według doniesień ˝Super Expressu˝ wynagrodzenia gwiazdorów show ˝Bitwa na głosy˝ wynoszą blisko 2 mln, koszty 45 odcinków programu Tomasza Sekielskiego - 3,5 mln, programu Tomasza Lisa - rocznie prawie 4,5 mln. Według obliczeń ˝Faktu˝ 4100 osób musi płacić co miesiąc abonament, by złożyć się na zarobki Tomasza Lisa, który ma w Telewizji Polskiej godzinny program raz w tygodniu. Czy to przekłada się na emisję? Nie. Co na to KRRiT? Szczyci się, że łupienie ludzi idzie ostatnio lepiej. Dwie kwestie z tego roku na tyle bulwersujące, że nie można ich nie podnieść. (Dzwonek) Pierwsza - zarząd telewizji publicznej podjął decyzję o przeniesieniu do firmy zewnętrznej czterech grup zawodowych: dziennikarzy, montażystów, grafików i charakteryzatorów. Decyzja ta oznacza wyprowadzenie z Telewizji Polskiej podstawowej działalności. Los ludzki przy tym nie jest ważny, a roczna oszczędność na 550 osobach może sprowadzić się do 5 mln zł - jest to niewiele więcej od kosztów programu Tomasza Lisa. Pytanie: Czy takie działanie prowadzi do demontażu telewizji publicznej, czy jest pierwszym krokiem na drodze do prywatyzacji? Co z misją? 9 maja, w 68. rocznicę zakończenia II wojny światowej, Telewizja Polska rozpoczęła wydanie ˝Wiadomości˝ czołówką, która mogła zmylić widza, że ogląda jakąś proputinowską stację rosyjską. Mówiono o potędze Moskwy i dumie z historii rosyjskiej, o polskiej nic. Odsyłam do Internetu, można tę czołówkę tam obejrzeć. Nawet nie musieliśmy z niepokojem czekać, o co ktoś się martwił, na wydanie ˝Wiadomości˝ 1 września. Szybciej doczekaliśmy emisji serialu niemieckiej telewizji publicznej ZDF ˝Nasze matki, nasi ojcowie˝.