Mówca: Piotr Pyzik
Data: 2012-10-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję, panie marszałku. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiaj mija kolejna rocznica powstania węgierskiego z 1956 r. Genezy tych wydarzeń należy dopatrywać się właściwie w porozumieniach jałtańskich, w wyniku których Węgry zostały, tak jak Polska zresztą, przydzielone do strefy sowieckich wpływów. Dopiero śmierć dyktatora Stalina, a następnie referat Chruszczowa, właściwie jego prawej ręki, na XX zjeździe KPZR spowodowały pewnego rodzaju odwilż w tak zwanym bloku sowieckim. Równolegle z wprowadzeniem polityki cechującej państwo totalitarne na Węgrzech doszło do zapaści ekonomicznej, bardzo głębokiej zapaści ekonomicznej, i w konsekwencji standard życia stał się tam niezwykle niski. Jako pierwsi bunt podnieśli studenci, którzy, znając wydarzenia z czerwca 1956 r. w Poznaniu, chcieli wyrazić poparcie dla dążeń polskich robotników i zebrali się 23 października na oficjalnej manifestacji, przy czym przerodziła się ona w gigantyczną manifestację, bo wzięło w niej udział ponad 300 tys. Węgrów, którzy najpierw poszli pod pomnik Bema na placu Bema, a następnie pod parlament, a stamtąd do rozgłośni radiowej. I tam doszło do prowokacji, w wyniku której AVH, węgierski stalinowski urząd bezpieczeństwa, otworzył ogień do demonstrantów. W konsekwencji doszło do obalenia pomnika Stalina tego dnia oraz zmian na szczytach władzy sprawowanej przez węgierskich komunistów. Dla uspokojenia tłumów szefem tej partii został Imre Nagy, ale ten sam Imre Nagy i cały komitet komunistycznej partii poprosili Związek Radziecki o pilną interwencję na Węgrzech, gdyż zapowiadała się rewolucja. I faktycznie, w nocy z 23 na 24 doszło do rewolucji. Tłum praktycznie zajął stolicę Węgier, natomiast komuniści nie zostawili tak tego i następnego dnia ponad 200 czołgów i około 6 tys. żołnierzy sowieckich wjechało do miasta i wraz z oddziałami bezpieczeństwa węgierskiej partii komunistycznej rozpoczęło działania zbrojne, które trwały praktycznie do końca miesiąca, przy czym bardzo ważny moment nastąpił już 24 października, kiedy to na Węgry przyjechał Mikojan i Susłow z ramienia Biura Politycznego KPZR oraz nie kto inny jak Iwan Sierow z KGB. Rozpoczęły się działania mające na celu zdławienie tego, co komuniści nazwali kontrrewolucją. Zbrojne działania praktycznie trwały do 4 listopada z kilkoma przerwami. W wyniku tych działań doszło do likwidacji kilku punktów oporu urzędu bezpieczeństwa, AVH, i zginęło wielu komunistów, najczęściej zlinczowanych przez tłum. Natomiast 4 listopada, dokładnie w tzw. czarnym tygodniu, od 4 listopada do 10 listopada, nastąpiła ponowna inwazja sowiecka przy udziale już o wiele większych sił. To było około 60 tys. żołnierzy oraz ponad 1000 czołgów. Rozpoczęli oni o godz. 4 rano operację ˝Wicher˝, która spowodowała przejęcie Budapesztu przez Sowietów, a w konsekwencji przez nowo utworzony rząd z Kádárem na czele. W wyniku działań wojsk sowieckich w stolicy i aparatu komunistycznej węgierskiej bezpieki około 20 tys. osób zostało aresztowanych lub internowanych, 2,5 tys. zginęło, a ponad 200 tys. uciekło z kraju do Austrii i Jugosławii. Wszystkie te wydarzenia przyczyniły się do niezwykłego krachu gospodarczego. Jednak Kádár prowadził później politykę bardzo wyrozumiałą i udało mu się w stosunkowo krótkim czasie zrobić z Węgier miejsce pewnego azylu gospodarczego na blok wschodni. (Dzwonek) Chciałbym na koniec wspomnieć, że wydarzenia na Węgrzech spotkały się z bardzo żywiołową reakcją Polaków. Po inwazji radzieckiej pomoc okazywana przez Polaków węgierskim braciom przybrała olbrzymią skalę. Do listopada w całym kraju zgłosiło się 11 196 honorowych krwiodawców, a wobec trudności z ich obsłużeniem doszło do sytuacji, w której uruchomiono dodatkowe punkty krwiodawstwa. Natomiast tylko drogą powietrzną - to było około 15 samolotów - przewieziono 44 tony medykamentów, materiałów pierwszej potrzeby. Owa pomoc Polski dla Węgrów wynosiła około 2 mln ówczesnych dolarów i była grubo większa od równoległej pomocy rządu Stanów Zjednoczonych dla Węgrów. Dziękuję.