Mówca: Barbara Bubula
Data: 2014-09-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić opinię Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość na temat rządowego projektu zmian w ustawie o Służbie Celnej, ustawie o urzędach i izbach skarbowych oraz - co należy podkreślić - w ponad 20 innych ustawach, zawartego w druku nr 2739. Podstawowe pytanie, jakie należy zadać w tym momencie, jest takie: dlaczego w jednym akcie prawnym połączono tak różne materie? Z jednej strony bowiem mamy liczne zmiany organizacyjne dotyczące sposobu działania Służby Celnej, w tym znaczną centralizację tych służb, z drugiej strony mamy rewolucyjną zmianę w organizacji służb podatkowych państwa, czyli połączenie w jeden organizm urzędów i izb skarbowych na poziomie województw. Trudno znaleźć uzasadnienie dla skupienia w jednym druku sejmowym tak różnych materii. Każda z tych dziedzin osobno, a więc organizacja służb celnych i prawa osób w nich zatrudnionych, sama w sobie zasługuje na odrębną dyskusję, a co dopiero równie poważne zagadnienie, czyli to, jak w przypadku połączenia izb i urzędów skarbowych zachować prawa podatników i wymaganą konstytucją dwuinstancyjność. To także jest zagadnienie zasługujące na osobną dyskusję. Roczne korzyści z tego tytułu po stronie obniżenia kosztów rząd wyliczył na ok. 4 mln zł, nie przedstawiając żadnych prognoz finansowych z tytułu np. poprawy sprawności poboru podatków. W konsultacjach społecznych, których streszczenie zajęło aż 30 stron tabel - z głosami krytycznymi zwróciło się wiele organizacji, a uczestniczyło w nich aż 29 podmiotów - zobrazowany został właściwie brak dialogu społecznego i odpowiedniego przygotowania proponowanych zmian. Wszystko dlatego, że dotyczą one wielu podmiotów, zarówno pracowników, jak i obywateli płacących podatki. Zacznę od kwestii zmian w ustawie o Służbie Celnej. Rząd w uzasadnieniu pisze, że jego celem było wprowadzenie ułatwień dla przedsiębiorców kontrolowanych przez Służbę Celną, usprawnienie kontroli celnej, wzmocnienie kompetencji kontrolnych Służby Celnej, zapobieganie korupcji oraz poprawa zarządzania zasobami ludzkimi. Jak rząd chce to osiągnąć? Otóż, proponowany jest zakaz używania prywatnych telefonów komórkowych, z licznymi wyjątkami, obowiązek zgłaszania faktu zatrudnienia w służbie członków rodzin i osób pozostających w jednym gospodarstwie domowym. Tutaj też trzeba zadać pytanie: czy przepisy istniejące do tej pory nie pozwalały na wykluczenie nepotyzmu? Zaproponowano wykluczenie wypłaty 100% wynagrodzenia za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim i obniżenie jej do 80%. Dobrze wiemy o tym, że funkcjonariusze celni od bardzo dawna postulowali zrównanie ich praw z prawami funkcjonariuszy innych służb mundurowych, jednak wydaje się, że akurat nie postulowali ograniczenia wypłaty wynagrodzenia w okresie zwolnienia lekarskiego, tu nie postulowali zrównania z pozostałymi służbami, którym tę wypłatę ograniczono. Z uzasadnienia do tego projektu ustawy dowiedzieliśmy się, że w Polsce przeciętnie rocznie na jednego funkcjonariusza celnego przypada ok. 20 dni absencji chorobowej. Dobrze byłoby się dowiedzieć, czy rząd widzi jakieś inne przyczyny wysokiej absencji chorobowej i czy to zagadnienie nie powinno być regulowane w inny sposób niż przez ograniczenie wypłaty wynagrodzenia w okresie choroby. W uzasadnieniu rząd przedstawia również dane dotyczące tego, że w innych krajach, a wymienia tu się wiele krajów Unii Europejskiej, jeśli chodzi o wypłatę wynagrodzenia, to funkcjonariusz w okresie choroby otrzymuje 100%. Ograniczenia dotyczą tylko długotrwałych zwolnień lekarskich bądź ustalony jest roczny limit liczby dni przebywania na zwolnieniu lekarskim, za które wypłacane jest 100% wynagrodzenia. W związku z tym nie wydaje się, aby uzasadnione było zaczynanie tego akurat od tej strony, jeśli chodzi o regulację tego trudnego zagadnienia. Funkcjonariusze celni, co też jest przedstawione w projekcie, pełniący służbę w oddziałach celnych granicznych, mają być poddani, podobnie jak funkcjonariusze pełniący służbę w oddziałach zwalczania przestępczości, badaniom psychofizjologicznym. To akurat jest, jak się wydaje, rozwiązaniem celowym. Ma nastąpić również przejęcie przez Służbę Celną niektórych zadań z zakresu kontroli należących do właściwości ministra rolnictwa, co zapewne usprawni proces przekraczania granicy. Planowane jest także wyznaczenie dyrektora tylko jednej izby celnej do rozliczania należności celnych, podatkowych i innych, których pobór należy do właściwości organów Służby Celnej. Nastąpi centralizacja obsługi rachunków bankowych. Izba Celna w Krakowie ma prowadzić wspólny rachunek, na który będą dokonywane wpłaty także z tytułu poboru akcyzy, podatku od gier czy podatku od wydobycia kopalin. Scentralizowane miało być także pełnienie funkcji wierzyciela. Niestety w bardzo obszernym uzasadnieniu tego projektu ustawy nie ma danych, czy nie spowoduje to, że przedsiębiorcy, którzy do tej pory wiele spraw mogli wyjaśnić na miejscu, w swoim województwie, w swoim mieście wojewódzkim, będą musieli podróżować po całej Polsce. Trzeba zatem zadać pytanie, ile razy zachodziła konieczność bezpośredniego kontaktu przedsiębiorcy z właściwą służbą celną i czy zamiast usprawnienia nie dojdzie do tego, że osoby załatwiające sprawy w urzędach i izbach celnych będą znosić szykany. W uzasadnieniu pada wiele słów na temat tego, jak to ma być usprawnione, natomiast wydaje się, że w przypadku małych przedsiębiorców może to spowodować dodatkowe utrudnienia. Oczywiście w projekcie ustawy znajdują się też zmiany, które są konieczne i uzasadnione. Aż dziw bierze, że do tej pory na przykład plany kontroli pozostawały poza konieczną kontrolą prawną, tj. ochroną ich poufnego charakteru. Musiał na to zwrócić uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z maja 2011 r. Wątpliwości budzi bardzo szczegółowe uregulowanie instytucji monitorowania, którą rząd przedstawia jako swoje osiągnięcie. O ile zamknięty katalog czynności wykonywanych w ramach tej instytucji jest swoistym zabezpieczeniem interesu przedsiębiorcy, to już wymaganie od niego przekazywania informacji o sposobach zarządzania ryzykiem oraz delegowania specjalnego pracownika do kontaktów ze służbą celną nakłada na niego dodatkowe obowiązki, które w przypadku małych i średnich przedsiębiorców mogą być nadto uciążliwe. Czy rzeczywiście konieczne jest, by przedsiębiorca musiał mieć ustawowe upoważnienie do składania uwag odnośnie do wyników monitorowania i czy możliwość ustosunkowania się również musi być uregulowana? Można odnieść wrażenie, że proponowane przepisy idą w kierunku nadregulacji i zwiększenia biurokracji w kontaktach ze służbami celnymi. Przejdę teraz do omówienia propozycji zmian w ustawie o urzędach i izbach skarbowych. To drugi istotny element tej nowelizacji. Rząd powołuje się na przykłady z krajów zachodnich, jednak tam dochodzi do innego zjawiska - nie jest to łączenie w jedną jednostkę organizacyjną różnych urzędów, a centralizacja tylko niektórych form obsługi, takich jak np. organizacja przetargów, pełnienie służby BHP czy obsługa komputerowa. To co innego niż proponowana przez rząd rewolucyjna zmiana łączenia izb i urzędów skarbowych. Po połączeniu urzędów skarbowych z izbami skarbowymi powstanie sytuacja faktycznej - choć ograniczonej formalnie w ustawie, co podkreśla rząd w uzasadnieniu - podległości naczelników urzędów skarbowych wobec zwierzchników stojących na czele izb skarbowych. Spowoduje to także ograniczenie roli urzędów skarbowych, co osłabi i tak już pomniejszone znaczenie wielu miast niewojewódzkich, które jako siedziba instytucji państwowych pełniły do tej pory istotną rolę. Czy rzeczywiście korzyści płynące z połączenia tych instytucji zajmujących się poborem podatków i sprawujących kontrolę nad poborem podatków przewyższają straty spowodowane chaosem z racji reorganizacji, która ma nastąpić już od początku przyszłego roku? Reasumując, powiem, że projekt budzi nasze poważne wątpliwości. Zawiera niewątpliwie elementy usprawniające zarówno pracę służb celnych, jak i służb podatkowych, elementy zapobiegające korupcji, ale najważniejsze zmiany organizacyjne, w tym scentralizowanie służb podatkowych, nie są w wystarczający sposób uzasadnione w zakresie na przykład usprawnienia poboru podatków. Każdy z proponowanych przepisów musi zostać skrupulatnie przeanalizowany w komisji sejmowej. Ten projekt ustawy w obecnym kształcie nie może zostać uchwalony i nie zyska poparcia naszego klubu. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)