Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2016-03-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, druk nr 207. Komisja Nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach powołała podkomisję i po rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniach w dniach 11 i 25 lutego br. przedkłada Wysokiej Izbie sprawozdanie. W czasie prac zostało przyjętych trzydzieści kilka poprawek. Dotyczyły one zarówno części postępowania przygotowawczego, jak i postępowania sądowego, zmian w przepisach prawa karnego i w ustawach związkowych, m.in. w ustawie o ustroju sądów powszechnych. Omówię niektóre z tych poprawek, myślę, że również te, które budzą największe kontrowersje czy wręcz emocje. Wśród tych takich bardziej istotnych poprawek jest ta dotycząca postępowania subsydiarnego w przypadku sprawy wszczętej na podstawie aktu oskarżenia wniesionego przez oskarżyciela posiłkowego i wstąpieniu do niej prokuratora, który stał się oskarżycielem publicznym. Wówczas, jak wiadomo, postępowanie toczy się z oskarżenia publicznego. W przypadku cofnięcia aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego jest wymagana zgoda pokrzywdzonego, który wniósł akt oskarżenia, i taki zapis jest w art. 55 § 4 k.p.k. W art. 148a § 4 i 5 odstąpiono od zasady niezamieszczania danych osobowych, miejsca zamieszkania i miejsca pracy pokrzywdzonych i świadków uczestniczących w czynnościach, w sytuacji gdy świadkowie są znani podejrzanemu; wówczas nie potrzeba dodatkowych czynności w tym zakresie. Poprawiono również przepis dotyczący art. 249a § 1, który stanowi: Podstawę orzeczenia o zastosowaniu lub przedłużeniu tymczasowego aresztowania mogą stanowić jedynie ustalenia poczynione na podstawie dowodów jawnych dla oskarżonego i jego obrońcy, dowodów z zeznań świadków, o których mowa w art. 250 § 2b. Sąd, uprzedzając o tym prokuratora, uwzględnia z urzędu także okoliczności, których prokurator nie ujawnił, po ich ujawnieniu na posiedzeniu, jeżeli są one korzystne dla oskarżonego. Te dowody i okoliczności mogą stanowić podstawę orzeczenia o zastosowaniu bądź przedłużeniu tymczasowego aresztowania. Wprowadzono również poprawkę do art. 332 § 2, której nadano takie brzmienie, że do aktu oskarżenia dołącza się jego uzasadnienie przytaczające fakty i dowody, na których oskarżenie się opiera, a w miarę potrzeby wyjaśniające podstawę prawną oskarżenia i omawiające okoliczności, na które powołuje się oskarżony w swojej obronie. Jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie dochodzenia, akt oskarżenia może nie zawierać uzasadnienia. Z przedstawionego przepisu a contrario wynika, że obowiązek uzasadnienia aktu oskarżenia dotyczy postępowania przygotowawczego prowadzonego w formie śledztwa, a uzasadnienie aktu oskarżenia fakultatywne jest, jeśli chodzi o dochodzenie. Zmieniono również zapis w art. 1 pkt 132 § 2 z określenia ˝funkcjonariusz państwowy˝ na ˝funkcjonariusz publiczny˝, gdyż to określenie jest znane w Kodeksie karnym w słowniczku wyrażeń ustawowych w art. 115. Wprowadzono też zmiany w art. 7, gdzie skreślono pkt 13, i wprowadzono art. 10, gdzie nadano tytułowi rozdziału 6 brzmienie: Biegli i wprowadzono zapis art. 157a: ˝W związku z wykonywaniem czynności wynikających z postanowienia o zasięgnięciu opinii biegły korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych˝. Wprowadzono także penalizację czynności biegłego czy tłumacza bądź rzeczoznawcy w przypadku sporządzenia lub przedstawienia nierzetelnej opinii lub tłumaczenia, które to opinie mają służyć za dowód w postępowaniu. Za to jest przewidywana sankcja, kara pozbawienia wolności od 1 roku do lat 10, a w przypadku sprawcy czynu określonego w § 4, który działa nieumyślnie i wyrządza szkody interesowi publicznemu lub prywatnemu - kara pozbawienia wolności do lat 3. Również wprowadzono przepisy intertemporalne. To dotyczy art. 59a Kodeksu karnego. A mianowicie jest to tzw. umorzenie restytucyjne za zgodą pokrzywdzonego i oskarżonego w przypadku tych najdrobniejszych występków. Taka sytuacja mogłaby mieć miejsce pod rządem przepisów obowiązujących od 1 lipca 2015 r., z tym że warto tutaj podkreślić, że ten przepis został przez tę nowelizację uchylony i oczywiście wymaga przepisów intertemporalnych, bo tego rodzaju postępowania mogą się toczyć. Jeśli chodzi o vacatio legis, pierwotnym terminem wejścia w życie ustawy był 1 kwietnia 2016 r. Proponuje się dzień 15 kwietnia z wyjątkiem art. 1 pkt 4, 8 i 108, które mają wejść w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. Te przepisy dotyczą spraw związanych z losowaniem sędziów i ustaleniem daty wpływu spraw dla sędziów. Ponieważ jest to w tym przedłożonym rządowym projekcie bezwzględna przyczyna odwoławcza, powinno być również w tym zakresie wydane rozporządzenie. Chcę podkreślić, że projekt tego rozporządzenia jest gotowy i był dołączony do projektu przedłożenia. Niemniej jednak potrzeba określonego czasu, żeby to rozporządzenie wcześniej weszło w życie, w tym zakresie te przepisy będą więc obowiązywać od 1 stycznia 2017 r. Jeśli chodzi o sprawy, które budziły największe wątpliwości, mianowicie uchylenie art. 168a k.p.k., chcę podkreślić, że Komisja Nadzwyczajna przyjęła poprawkę i wprowadziła dodatkowe jeszcze brzmienie art. 168b k.p.k. I tak art. 168a brzmiałby w ten sposób: ˝Dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie na tej podstawie, że został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 § 1 Kodeksu karnego, chyba że dowód został uzyskany w związku z pełnieniem przez funkcjonariusza publicznego obowiązków służbowych, w wyniku: zabójstwa, umyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności˝. Art. 168b k.p.k. otrzymuje brzmienie: ˝Jeżeli w wyniku kontroli operacyjnej zarządzonej na wniosek uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególnych uzyskano dowód popełnienia przez osobę, wobec której kontrola operacyjna była stosowana, innego przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej lub przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego popełnionego przez inną osobę niż objętą zarządzeniem kontroli operacyjnej, prokurator podejmuje decyzję w przedmiocie wykorzystania tego dowodu w postępowaniu karnym˝. Wysoka Izbo! Warto jest tu zwrócić uwagę na to ostatnie zdanie, że to prokurator podejmuje decyzję w przedmiocie wykorzystania tego dowodu w postępowaniu karnym i prokurator będzie oceniał, czy rzeczywiście taka potrzeba zachodzi. To nie jest tak, że to się stosuje automatycznie. Decyzja w każdym przypadku będzie należała do prokuratora. Załóżmy, Wysoka Izbo, taką sytuację, że jest wydane postanowienie o kontroli operacyjnej w stosunku do konkretnej osoby, która jest podejrzana o przestępstwa handlu narkotykami, i przy tej okazji, przy tych czynnościach operacyjnych można jednoznacznie ustalić, że ta osoba nie tylko handluje narkotykami, ale również towarami akcyzowymi, np. alkoholem czy papierosami, co się bardzo często zdarza, zwłaszcza w województwach przygranicznych, ale nie tylko. Czy w takiej sytuacji organy ścigania mają pozostawić to przestępstwo bez jakiegokolwiek postępowania? Czy taki sprawca powinien być też pociągnięty do odpowiedzialności karnej? Projektodawcy uważają, że w tej konkretnej sytuacji decyzję powinien podjąć prokurator, który prowadzi to postępowanie, a sąd zadecyduje, czy w tej konkretnej sprawie taki dowód dopuścić, czy też go nie dopuścić, oddalić go w trybie przewidzianym ustawą. Wysoka Izbo! To w zasadzie są wszystkie najważniejsze poprawki. Są też oczywiście mniej istotne. Myślę, że na tym zakończę sprawozdanie. W imieniu Komisji Nadzwyczajnej proszę Wysoką Izbę o poparcie tego sprawozdania. Dziękuję bardzo.