Mówca: Karolina Pawliczak
Data: 2022-06-23 (Sejm RP, kadencja 9)

Bardzo dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Zmiany zaproponowane w projekcie ustawy zakładają zreformowanie obszaru regulacji dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w celu zapewnienia zgodności w wyższym niż obecnie stopniu z zasadą słusznego odszkodowania określoną w przepisie art. 21 ust. 2 konstytucji. Najważniejsze rozwiązania to odszkodowanie za wywłaszczenia nieruchomości pod inwestycję celu publicznego. Do takiej wartości dodany będzie bonus pieniężny, który wyniesie bazowo 10% wartości nieruchomości. Bonus w wysokości 20% dotyczyć będzie wartości budynku zlokalizowanego na nieruchomości oraz wartości lokalu mieszkalnego. Bonus pieniężny będzie zryczałtowanym ekwiwalentem kosztów przeprowadzki i czynności prawnych. Aby zapewnić słuszny charakter odszkodowania, przewidziane zostały dodatkowo dwa zabezpieczenia dla osób wywłaszczonych. Przysługiwać będzie roszczenie do sądu cywilnego o szkodę rzeczywistą w zakresie szerszym, niż to wynika z odszkodowania, a jeżeli wysokość odszkodowania za nieruchomość zamieszkałą będzie niższa niż ustalone ustawowo wskaźniki, przysługiwać będzie zwiększenie tego odszkodowania do poziomu pozwalającego na odtworzenie sytuacji mieszkaniowej. To dość dobrze wyglądające założenia i sama idea wydaje się słuszna, gdyby nie fakt, że ustawa ta dotyczy m.in. inwestycji budzącej tak ogromne społeczne, gospodarcze i finansowe kontrowersje. Wprowadzony uproszczony system wywłaszczeń pod cele publiczne, wysokości odszkodowania i bonusy to zachęty dedykowane waszej sztandarowej inwestycji zwanej CPK będącej zarazem symbolem waszej gigantomanii. Sposób przeprowadzenia tej inwestycji jest oczywiście, jak zawsze, w waszym stricte PiS-owskim stylu, czyli niewiele wiadomo. Mieszkańcy Baranowa i innych okolicznych miejscowości zwrócili się nawet o pomoc do rzecznika praw obywatelskich. Nie przeprowadzono bowiem analiz środowiskowych, w tym przede wszystkim w sprawie hałasu związanego z funkcjonowaniem ogromnego portu lotniczego. Jak czytamy w sprawozdaniu rzecznika praw obywatelskich, właściciele działek, którymi interesuje się CPK, skarżą się na iluzoryczny charakter przeprowadzanych konsultacji społecznych oraz brak wiarygodnych informacji. Nie jest nadal znany zasięg oddziaływania różnych uciążliwości związanych z planowanym lotniskiem. Nie jest też możliwe określenie terenów, gdzie będzie bezpieczna lokalizacja zabudowy mieszkaniowej. Zdarza się, że na teren nieruchomości znajdującej się w obszarze wstępnie zapowiadanych wywłaszczeń pod CPK bez zgody właścicieli wchodzą przedstawiciele inwestora, aby przeprowadzić inwentaryzacje przyrodnicze. Wywołuje to uzasadnione obawy mieszkańców co do podstawy prawnej wejścia na ich grunt, zwłaszcza że bez zgody właścicieli sporządzana jest dokumentacja fotograficzna działek i zabudowań, czytamy w dokumencie przedstawionym przez rzecznika praw obywatelskich. Zdaniem RPO działania związane z procesem nabyć i wywłaszczeń pod budowę wystawiają na szwank naczelną zasadę zaufania obywatela do państwa. Zakładane w ustawie odszkodowania będą miały charakter swoistego rodzaju ryczałtu, który będzie składał się w części odpowiadającej wartości rynkowej nieruchomości ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego dla aktualnego sposobu użytkowania nieruchomości i bliżej niezdefiniowanej górki lub - jak chcą autorzy tego projektu - tzw. bonusu. Projektowane zmiany budzą mnóstwo wątpliwości natury społecznej i prawnej. W szczególności aktualne może być postawione pytanie: Czy odszkodowanie oparte na modelu ryczałtu jest zgodne z konstytucyjną zasadą, która uprawnia właściciela wywłaszczonej nieruchomości do odszkodowania odpowiadającego słusznemu wynagrodzeniu? Wątpliwości te budzą i będą szczególnie uzasadnione w przypadku wywłaszczanych nieruchomości nabytych w celach inwestycyjnych. Projektowane zmiany nie wprowadzają również dostatecznych mechanizmów, które pozwoliłyby na rzetelną ocenę rzeczywistej szkody poniesionej przez właściciela nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia. Wprawdzie projekt nowelizacji ma uruchomić ścieżkę sądowej kontroli prawidłowości wysokości odszkodowania, jednak zgodnie z deklaracją autorów nowelizacji roszczenia odszkodowawcze właścicieli nieruchomości wywłaszczanych mają zostać ograniczone wyłącznie do wysokości poniesionej szkody rzeczywistej. Eksperci mają co do tego mnóstwo wątpliwości. Minister Horała często powtarza, że na tej nowelizacji zyska całe społeczeństwo. Otóż bardzo się pan myli, panie ministrze. Nawet żeby nie wiem jak pan kręcił i (Dzwonek) owijał w bawełnę, fakty są takie, że macie manię stawiania sobie wielkich pomników w imię manii wielkości, które historia - głęboko w to wierzę - odpowiednio oceni. A ta kontrowersyjna inwestycja jest już potężnym kosztem, którego ciężar bez względu na wysokość odszkodowań przenosicie na społeczeństwo, które wam tego nie zapomni.