Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-03-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w 120. rocznicę urodzin Nikifora, genialnego malarza samouka Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Spośród artystów, którzy rozsławili Sądecczyznę, najbardziej niezwykłą osobistością był malarz naiwny Nikifor. W tym roku przypada 120. rocznica urodzin Epifaniusza Drowniaka, który jednak podpisywał swoje obrazy słowami: Nikifor Malarz -Nikifor Artysta i pod tym imieniem zapisał się właśnie na zawsze w annałach historii sztuki - również światowej. Zanim obrazy Nikifora zawisły w słynnych galeriach i trafiły do kolekcji muzealnych i prywatnych, przez dziesiątki lat prawie nikt w Krynicy nie zwracał uwagi na ulicznego malarza wędrującego codziennie po uzdrowisku z drewnianą walizeczką, w której mieścił się jego warsztat. Niewiele wiadomo o pierwszych latach jego życia. Osierocony podczas I wojny światowej, tułał się po galicyjskich wsiach i miasteczkach. Wiadomo, że w ramach akcji ˝Wisła˝ Nikifor został wywieziony w okolice Szczecina. Nie zwracając uwagi na rygory dekretu o wysiedleniu bądź też nie rozumiejąc sytuacji, wrócił do Krynicy. Podobno wywożono go trzykrotnie, jednakże zawsze wracał do Krynicy. Z jego nazwiskiem wiąże się ciekawa historia. Do 1962 r. nie miał żadnego dowodu tożsamości, co wyszło na jaw dopiero wtedy, gdy miał wyjechać na wystawę swoich prac w Bułgarii. Tożsamość ustalono w drodze postanowienia Sądu Rejonowego w Muszynie, którym nadano mu nazwisko Nikifor Krynicki. Na podstawie tego dokumentu w dniu 18 października 1962 r. Urząd Stanu Cywilnego w Krynicy wystawił Nikiforowi Krynickiemu akt urodzenia. W 2003 r. na wniosek Zjednoczenia Łemków Sąd Rejonowy w Muszynie unieważnił ten akt urodzenia i uznał, że artysta znany jako Nikifor to urodzony 21 maja 1895 r. Epifaniusz Drowniak. Na twórczość Nikifora zwrócono uwagę w 1930 r. Ukraiński malarz Roman Turyn zapoznał z nią kapistów w Paryżu. Obrazy Nikifora wzbudziły ich zachwyt, docenili ich piękno, zwracając przede wszystkim uwagę na bezbłędne operowanie kolorem. Dziełami Nikifora zachwycali: Jan i Hanna Cybisowie, Zygmunt Waliszewski i Tytus Czyżewski. Powszechne odkrycie Nikifora nastąpiło jednak dopiero po II wojnie światowej. Twórczość artysty spopularyzowali krytycy sztuki Ella i Andrzej Banachowie. Dzięki ich publikacjom książkowym, licznym artykułom prasowym oraz wystawom Nikifor zyskał międzynarodową sławę. Decydującym wydarzeniem otwierającym międzynarodową karierę Nikifora była indywidualna wystawa w kwietniu 1959 r. w Paryżu, która dała początek wielu następnym prezentacjom malarstwa Nikifora na świecie. Z ulicznym malarzem nie zawahali się wystawiać swoich obrazów artyści tej miary, co Jerzy Nowosielski, Tadeusz Brzozowski i Jan Lebenstein. Dostąpił też zaszczytu indywidualnej wystawy w warszawskiej Zachęcie w 1967 r., zorganizowanej rok przed jego śmiercią. Małą ojczyzną Nikifora była Łemkowszczyzna. Jego charakterystyczne pejzaże ugruntowały jego sławę jako artysty, który pierwszy dostrzegł i w niezmiernie sugestywny sposób utrwalił odrębne piękno krajobrazu doliny Popradu. Za najcenniejsze pod względem artystycznym uznawane są obrazy z lat 20. i 30. XX w. przedstawiające pejzaże beskidzkie ze stacyjkami. Poszczególne prace przedstawiają stacje kolejowe wzdłuż linii Krynica - Tarnów i dalej na wschód, w kierunku Lwowa. Inne cykle obrazów to krynickie wille i pensjonaty, cerkwie i kościoły, święci, portrety kuracjuszy, przyjaciół i autoportrety. W ciągu ostatnich dziesięciu lat swego życia Nikifor stał się naprawdę sławny. Zorganizowano dziesiątki wystaw jego twórczości, poświęcono mu dziesiątki publikacji w kilkunastu językach, kręcono filmy dokumentalne, pisali o nim wiersze Herbert i Harasymowicz. Został przyjęty do Związku Polskich Artystów Plastyków jako członek honorowy. Miał prawnego opiekuna i przyjaciela w osobie krynickiego plastyka Mariana Włosińskiego. W związku z popytem na obrazy poprawiły się też warunki materialne artysty. Nikifor nigdy jednak nie zmienił swojego stylu życia i malował do ostatnich swoich dni. Genialny samouk zmarł 10 października 1968 r. Pochowany został na starym cmentarzu w Krynicy. Na jego grobie znajdują się obecnie dwa napisy: Nikifor Krynicki - alfabetem łacińskim i Nykyfor Epifan Drowniak - cyrylicą.