Mówca: Katarzyna Ueberhan (tekst niewygłoszony)
Data: 2026-01-08 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy odnośnie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz niektórych innych ustaw. To projekt, który porządkuje i domyka wdrożenie europejskich rozwiązań dotyczących wymiany informacji o skazaniach obywateli państw trzecich, a więc realnie wzmacnia bezpieczeństwo i sprawność państwa. Projekt ten odpowiada na obowiązki wynikające z dyrektywy 2019/884 i rozporządzenia 2019/816, czyli systemu ECRIS oraz nowego komponentu ECRIS-TCN. W uzasadnieniu wprost wskazano, że uruchomienie systemu ECRIS-TCN jest planowane na I kwartał 2026 r., a to oznacza, że Krajowy Rejestr Karny musi być przygotowany legislacyjnie i organizacyjnie na realizację zadań państwa polskiego już wtedy. Co więcej, termin implementacji dyrektywy upłynął 28 czerwca 2022 r., więc dzisiejsze procedowanie nie jest kwestią wygody, tylko koniecznością, aby Polska nie była słabym ogniwem wspólnego systemu bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości w Unii Europejskiej. Najważniejsze zmiany wynikające z treści projektu ustawy dotyczą ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym, natomiast projekt dotyczy także ustawy o Policji, Kodeksu postępowania karnego oraz Kodeksu karnego skarbowego. W części rejestrowej projekt doprecyzowuje rolę biura informacyjnego jako organu centralnego dla ECRIS-TCN, porządkuje zasady wymiany informacji przez ECRIS w znormalizowanym formacie oraz wskazuje tryb działania na wypadek niedostępności systemu. Najbardziej wrażliwy element, który wymaga jasnego omówienia, to dane biometryczne. Projekt przewiduje podstawę prawną do przetwarzania danych o odciskach linii papilarnych na potrzeby wpisów w ECRIS-TCN, ale jednocześnie podkreśla, że te dane nie będą gromadzone w Krajowym Rejestrze Karnym. Odciski mają być pozyskiwane z policyjnego systemu AFIS, a ich przekazywanie ma odbywać się w sposób zapewniający bezpieczeństwo transmisji. To ważne, bo projekt wprost doprecyzowuje także, że ani odciski palców, ani ewentualnie przekazywane wizerunki twarzy nie będą podlegały gromadzeniu w rejestrze, co jest istotnym ograniczeniem ryzyk dla prywatności. Projekt wprowadza również konkretne obowiązki, które mają zapewnić, że system będzie działał w praktyce, a nie tylko na papierze. W karcie rejestracyjnej ma się pojawić numer identyfikacyjny odcisków w systemie AFIS, czyli ID AFIS, albo informacja o niemożności jego ustalenia. Dodatkowo w karcie ma być wskazywane, czy czyn stanowi przestępstwo o charakterze terrorystycznym w rozumieniu przepisów krajowych, ponieważ sama kwalifikacja prawna w wyroku nie pozwala jednoznacznie zidentyfikować takiego czynu na potrzeby markerów wymaganych przez systemy powiązane, w tym VIS i ETIAS. W Kodeksie postępowania karnego projekt przewiduje obowiązek pobierania odcisków palców od obywateli państw trzecich podejrzanych w postępowaniu karnym oraz wprowadza wymóg umieszczenia ID AFIS w akcie oskarżenia, przy czym brak tej informacji ma być traktowany jako uchybienie formalne, które może skutkować zwrotem pisma do uzupełnienia. Jednocześnie projekt rozwiązuje problem praktyczny, bo nie każdy organ prowadzący postępowanie ma uprawnienia do daktyloskopowania, więc tutaj ustawa o Policji przewiduje szczególne zadanie Policji polegające na pobraniu odcisków na wniosek takiego organu. W wyniku konsultacji społecznych część instytucji poinformowała o braku uwag, a Krajowa Rada Radców Prawnych przedstawiła opinię pozytywną. Uwagi zgłosiło jednak Niezależne Stowarzyszenie Prokuratorów ˝Ad Vocem˝. Dotyczyły one m.in. praktycznych konsekwencji obowiązku wpisywania ID AFIS w akcie oskarżenia. Ministerstwo wyjaśniło, że akt ma zawierać albo ID AFIS, albo informację o niemożności jego ustalenia, a zwrot ma następować dopiero wtedy, gdy nie będzie ani jednego, ani drugiego. To ważne doprecyzowanie, bo redukuje ryzyko paraliżu postępowań i ogranicza czysto formalne przeszkody, które mogłyby uderzać w sprawność wymiaru sprawiedliwości. Lewica popiera kierunek tego projektu, bo państwo ma obowiązek skutecznie wymieniać informacje o skazaniach, szczególnie gdy mówimy o przestępczości transgranicznej, ale równie mocno podkreślamy, że wprowadzanie elementów biometrycznych musi iść w parze z twardymi gwarancjami. Dlatego pozytywnie oceniamy to, że projekt wyraźnie odchodzi od pomysłu gromadzenia odcisków palców i wizerunków twarzy w samym rejestrze, a rolę KRK ogranicza do działań niezbędnych do realizacji obowiązków ECRIS-TCN, z wykorzystaniem istniejących, wyspecjalizowanych zasobów Policji. Jednocześnie będziemy przyglądać się na etapie dalszych prac, czy rozwiązania wykonawcze dotyczące trybu i bezpieczeństwa przekazywania danych są wystarczająco precyzyjne, bo to one w praktyce przesądzają o standardzie ochrony praw jednostki. Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, klub Lewicy pozytywnie opiniuje niniejszy projekt ustawy ze względu na konieczność terminowego uruchomienia i realnego działania systemu ECRIS-TCN w I kwartale 2026 r. oraz domknięcie zaległej implementacji prawa UE. Popieramy go także dlatego, że projekt łączy cele bezpieczeństwa i sprawności państwa z istotnym ograniczeniem ryzyk dla prywatności poprzez niewprowadzanie gromadzenia danych biometrycznych w Krajowym Rejestrze Karnym i oparcie się na jasno wskazanych podstawach prawnych i procedurach.