Mówca: Franciszek Jerzy Stefaniuk
Data: 2015-05-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego zgłosił do laski marszałkowskiej projekt uchwały w sprawie uczczenia ofiar zamachu majowego w 1926 r. Podobny projekt, projekt o podobnej treści złożył klub SLD. Projekty te zostały skierowane do Komisji Kultury i Środków Przekazu. Komisja Kultury i Środków Przekazu odrzuciła obydwa projekty w całości. W związku z tym pani marszałek pozwoli, że powiem kilka słów na ten temat. Otóż 12 maja 1926 r. rozpoczęła się bratobójcza walka między wojskami rządowymi a oddziałami piłsudczyków i Związku Strzeleckiego. Taką metodą próbowano zażegnać kryzys polityczny spowodowany powołaniem rządu Wincentego Witosa. Zamach dokonany przez Józefa Piłsudskiego został przeprowadzony według scenariusza przygotowanego znacznie wcześniej. Najpierw sprowokowano zamieszki i starcia demonstrantów z policją. Potem do akcji przystąpiły oddziały wierne Piłsudskiemu. Po trzydniowych walkach gabinet Witosa, nie chcąc rozszerzać wojny domowej, podał się do dymisji. Następnie prezydent Stanisław Wojciechowski złożył swój urząd na ręce marszałka Sejmu Macieja Rataja. W czasie trzydniowych walk zginęło 379 osób, w tym 164 cywilów, a 920 osób zostało rannych. Zamach majowy był wielkim wstrząsem politycznym, moralnym i psychologicznym dla polskiego społeczeństwa. Był ciosem zadanym młodej demokracji i parlamentaryzmowi. Zamach stanu podzielił społeczeństwo polskie, wojsko, partie polityczne, a nawet rodziny, zatrzymał postępującą od 1918 r. demokratyzację życia publicznego, pozbawił społeczeństwo wielu praw i swobód obywatelskich. Od 12 maja 1926 r. budowany był nowy system władzy, nazywany sanacją. Dla jednych oznaczał on wysokie urzędy państwowe, placówki dyplomatyczne, a dla drugich - Brześć, Berezę Kartuską, życie w poniżeniu i nędzy. Historycy różnią się w ocenach konsekwencji tych tragicznych wydarzeń. Jednak uważamy, że uczczenie przez Sejm ofiar zamachu jest jak najbardziej uzasadnione, zwłaszcza w ich 89. rocznicę. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Skoro Sejm odmówił uczczenia pamięci ofiar, muszę to uczynić osobiście w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego tu na sali, gdzie nie ma wielu osób, ale z trybuny, z której powinny takie słowa padać. To ja w imieniu klubu PSL składam hołd pamięci 379 ofiar zamachu majowego. Jeżeli Wysoka Izba uważa, że to nie jest ważna ofiara, to trudno. Składam hołd wszystkim prześladowanym, więzionym w Brześciu, w Berezie Kartuskiej, składam hołd tym, którzy musieli uciekać z Polski, składam hołd Wincentemu Witosowi, premierowi, który był premierem rządu obrony narodowej w 1920 r., który był premierem rządu obrony narodowej w czasie zwycięskiej bitwy warszawskiej, temu, który po 1926 r., po 1930 r. był więziony w wyniku procesu brzeskiego, musiał uciekać do Czechosłowacji i spędzić 5,5 roku na wygnaniu, składam hołd wszystkim ofiarom, ofiarom pomyłek politycznych, zbrodniczych decyzji politycznych. Chcę wypowiedzieć słowa przeciwstawienia się wszelkiej pysze politycznej, wszelkiemu zadęciu i braku poszanowania człowieka. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Powiem to jeszcze raz, przykro, że akurat te słowa trzeba wypowiadać w takiej sytuacji, mamy wolną Polskę, ale w tej Polsce ludzie często mają zniewolone umysły. Trudno mi to zrozumieć. Dziękuję i przepraszam.