Mówca: Andrzej Romanek
Data: 2012-12-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Otóż Solidarna Polska proponuje, ażeby przestępstwo zgwałcenia, które jest przecież, jak wszyscy wiemy, dla kobiety, ale nie tylko, bo dotyczy różnych osób, przeżyciem traumatycznym i niesie ze sobą gigantyczny ładunek społecznej szkodliwości i takiego negatywnego odium społecznego, ażeby to przestępstwo było, jeżeli chodzi o wymiar kary, inaczej kwalifikowane, to znaczy żeby dolne wymiary kary były podwyższone, ale też w niektórych przypadkach i górne wymiary kary. Powiem dlaczego, z czego by wynikało takie rozwiązanie i co jakby przemawia głównie za takim rozwiązaniem. Proszę państwa, musimy sobie zdawać sprawę z tego, że poza zbrodnią zabójstwa rzeczywiście naruszenie osobistej seksualności, nietykalności seksualnej osoby, gdy porównamy z innymi typami czynu zabronionego, dochodzimy do wniosku, że stanowi rzeczywiście bardzo fundamentalną wartość w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego. Podam przykład. Kiedy patrzymy chociażby na takie przestępstwo, jak ciężkie uszkodzenie ciała z art. 156, a powiem, że chodzi o uszkodzenie wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, gdy porównamy wielkości ciążących za nie sankcji karnych, dochodzimy do wniosku, że w tym przypadku ta sankcja, jeśli chodzi o ciężki uszczerbek na zdrowiu, jest mniejsza niż w przypadku już dziś obowiązującej sankcji za zgwałcenia, więc kwestia wolności seksualnej jest przez Kodeks karny w szczególny sposób chroniona. A skoro jest w szczególny sposób chroniona, to musi być też w szczególny sposób karane naruszenie wolności seksualnej. Przypomnę, dotyczy to traumatycznych przeżyć 1700 do 2000 osób rocznie i - podkreślam - gigantycznego odium społecznej szkodliwości. Proszę państwa, gdy się pyta środowiska feministyczne, jaki jest ich odbiór dzisiejszej karalności sprawców przestępstw, właśnie przestępstw zgwałcenia, to odpowiedź brzmi jednoznacznie - 90%, jak twierdzą te środowiska, sprawców tych przestępstw jest w ich opinii bezkarnych, 90%! Wynika to z dwóch przesłanek, pierwsza jest procesowa, a druga materialno-prawna. Może zacznę od procesowej, bo to nie jest istotą naszego spotkania, ale też jest to ważna kwestia. Otóż tylko wobec jednej trzeciej tych sprawców w toku postępowania stosowany jest środek tymczasowego aresztowania. Ale to nie jest jakby clou, istota rzeczy. Co jest najważniejsze, proszę państwa? Okazuje się, że z uwagi na zagrożenie karą w typie podstawowym, ja państwu to przeczytam, jeżeli chodzi o obowiązujące dzisiaj przepisy, to w wypadku groźby bezprawnej, podstępu, przemocy, dopuszczenia się obcowania płciowego kara wynosi od 2 do 12 lat. Cóż to powoduje? Otóż powoduje to, że dolna granica zagrożenia daje szansę przestępcy na to, ażeby, mówiąc wprost, kolokwialnie rzecz ujmując, uniknął odpowiedzialności karnej. Dlaczego? Bo nie jest to zbrodnia. Jest to występek zagrożony, jeżeli chodzi o karę pozbawienia wolności, tak jak mówię, dolną granicą 2 lat, a w związku z tym z art. 69 K.k. wynika możliwość objęcia ˝dobrodziejstwem˝, tak trzeba powiedzieć, takiego sprawcy warunkowym zawieszeniem wykonania kary. To powoduje w odczuciu społecznym przekonanie, że winni przestępstwa właśnie zgwałcenia są w zasadzie ludźmi bezkarnymi. Podam statystyki, chętnie państwu je przedłożę - jak wyglądały w latach poprzednich, jak wyglądają jeszcze dziś. Otóż w 1990 r. tym ˝dobrodziejstwem˝ objęto 25% sprawców, w 1995 r. już ponad 35, ale w 2005 r. ponad 40%. Wobec ponad 40% sprawców gwałtów stosowano warunkowe zawieszenie wykonania kary, a zatem orzeczono karę w granicach warunkowego zawieszenia, 2 lata maksymalnie, bo taka jest minimalna kara; wcześniej były jeszcze niższe kary pozbawienia wolności. Proszę państwa, takie rozwiązanie absolutnie jest niedopuszczalne, trzeba sobie z tego zdawać sprawę. Popatrzmy na inne kraje, bo analiza porównawcza daje szansę uświadomienia czy uzmysłowienia sobie, jak wygląda ta sytuacja gdzie indziej. U nas bezwzględna kara to jest niespełna 60%, bo mamy te ponad 40, ale w takich krajach chociażby, jak Anglia, Francja, Stany Zjednoczone, jest grubo ponad 90% kar bezwzględnego pobawienia wolności, czyli niespełna 10% ewentualnie warunkowego zawieszenia wykonania kary. Proporcje są gigantycznie zaburzone, musimy mieć tego pełną świadomość. Jakie jest na to antidotum? Uważamy, że trzeba tę dolną granicę podwyższyć. Nie 2 lata - żeby nie można było korzystać z ˝dobrodziejstwa˝ właśnie warunkowego zawieszenia wykonania kary - ale tak, żeby to było traktowane jak zbrodnia, a więc co najmniej 3 lata pozbawienia wolności. Wtedy ten problem warunkowego zawieszenia wykonania kary oczywiście znika. W ślad za tym też podwyższamy górną granicę, czyli do 15 lat pozbawienia wolności w typie podstawowym. Dlaczego o tym mówię jako o istotnym aspekcie? Otóż gdy spojrzymy znowu na statystyki, dojdziemy do niepokojących wniosków. Średni wymiar kar liczony w latach lub w miesiącach, będę podawał w latach, jeżeli chodzi chociażby o Wielką Brytanię, mam tu na myśli Anglię i Walię, to 6 lat i 6 miesięcy, Francja to 8 lat i 6 miesięcy, Stany Zjednoczone - 9 lat, a w Polsce niespełna 3 lata. Znowu: gigantyczna nierównowaga pomiędzy charakterem przestępstwa, gigantyczne przecież i traumatyczne przeżycie, i tym odium społecznej szkodliwości a realnym wymiarem kary - nie zagrożeniem, ale realnie wymierzaną karą. Na takie coś przyzwolenia być nie może, bo odczucie społeczne i przekonanie dalej będzie takie, że sprawcy gwałtów są ludźmi całkowicie bezkarnymi, a takie przekonanie w społeczeństwie istnieje. Proszę państwa, jeszcze w kwestii stosowania kar. Jeżeli popatrzymy znowuż na odsetek kar powyżej 5 lat pozbawienia wolności, to w takich krajach, jak Anglia, Walia i Francja, to jest prawie 80%, bo przepisy dzisiaj obowiązujące dają szansę skazania na taką karę. W Polsce w odniesieniu do tych niespełna 60%, bo reszta korzysta oczywiście z ˝dobrodziejstwa˝ warunkowego zawieszenia wykonania kary, ten odsetek wynosi tylko 12% - 12%. I co się tu dziwić, że w odczuciu społecznym sprawcy tak strasznych przestępstw są traktowani jak osoby całkowicie bezkarne. A zatem Solidarna Polska uważa, że dalej absolutnie tak być nie może, i proponujemy, jak mówiłem, w typie podstawowym od 3 lat do 15 lat pozbawienia wolności. Ale jeżeli popatrzymy dalej na zapisy z art. 197 Kodeksu karnego, to mamy też typ uprzywilejowany w sposób, o którym mówi § 1 - doprowadzenie osoby do innej czynności seksualnej. Tu rozwiązanie jest też nie do końca satysfakcjonujące, od 6 miesięcy do 8 lat. My proponujemy co najmniej od roku do lat 10, bo represja karna powinna być stanowcza i w wysokim wymiarze. Nie tylko nieuchronność kar, o której cały czas się mówi w niektórych koncepcjach liberalnych rozwiązań co do Kodeksu karnego, ale i ich wysokość ma istotne znaczenie, co pokazałem tutaj na podstawie statystyk. W związku z powyższym proponujemy od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności. I teraz przechodzę do § 3, do typu kwalifikowanego. Ważną rzeczą jest to, że za gwałt zbiorowy, czyli wspólnie z inną osobą, wobec nieletniego poniżej lat 15 i za tzw. gwałty kazirodcze, czyli generalnie wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata i siostry, dzisiaj kara wynosi 3 lata, co jest wedle naszej opinii absolutnie niewystarczające - minimalna kara, dolna granica. Czyli jest to zbrodnia, ale uważamy, że to jest za mała represja. Zachowując pewną systematykę, uważamy, że i w tym wypadku tę karę, dolną granicę podnieść trzeba do lat co najmniej 5, bo to będzie minimalna właściwa represja. Tak być powinno, bo to są też tragiczne, traumatyczne przeżycia, przecież mówimy o dziecku poniżej lat 15, o ojczymie czy osobie, która przysposabia. Przecież to są tragiczne zdarzenia. Nie może być tak, że jest za to kara minimalna 3 lat pozbawienia wolności. Mamy świadomość, że górna granica to 15 lat, ale mając na uwadze wysokość orzekanych kar, wiemy, że one są orzekane przy dolnych granicach zagrożenia. Przejdę do kolejnej ważnej kwestii - § 4. Chodzi właśnie o te czyny, o których mówię, ale popełnione ze szczególnym okrucieństwem. Przecież z tym się też stykamy. Są osoby, które krępują, dokonują strasznych rzeczy. I co? Dzisiaj minimalne zagrożenie to tylko 5 lat pozbawienia wolności, nic więcej, i do 15 lat pozbawienia wolności w drastycznych wypadkach, bo przecież jest też sędziowski wymiar kary. Uważamy, że powinno pozostać co najmniej 5 lat, ale jeszcze powinna być dodatkowa kara, co najmniej 25 lat pozbawienia wolności, bo dzisiaj, nawet w drastycznych przypadkach, sędzia, mając na uwadze jego swobodę, możliwość orzekania na podstawie stopnia winy, społecznej szkodliwości, poza te lat 15 wyjść absolutnie nie może. To jest niemożliwe, bo nie ma takiej sankcji przewidzianej w Kodeksie karnym. Proszę państwa, dlatego uważamy - ze względu na dyrektywy co do kar, o których mowa w załączonych opiniach, ale też ze względu na wymiar prewencji ogólnej - że to podwyższenie dolnych, ale też w niektórych przypadkach górnych granic kar pozbawienia wolności jest oczywiście konieczne i wręcz po prostu niezbędne. W związku z powyższym chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na taki oto aspekt. Nam się wydaje, że kary pozbawienia wolności, które są przewidziane obecnie, są drastyczne i wysokie. Podam więc pewne przykłady - są przy tym załączone opinie, między innymi prokuratury, Sądu Najwyższego - dotyczące właśnie tych kwalifikowanych zbrodni popełnionych ze szczególnym okrucieństwem. Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja czy Niemcy - tam za takie zbrodnie jest kara dożywotniego pozbawienia wolności, to jest właściwa, stanowcza sankcja państwa, represja wobec tych, którzy takich zbrodni, trzeba sobie jasno to powiedzieć, się dopuszczają. Państwo nie może być pobłażliwe dla ludzi, którzy zachowują się w tak drastyczny, podkreślam, sposób. Przypomnę, z art. 156 jest od roku do 10, jeżeli dobrze pamiętam, lat pozbawienia wolności. Mówimy tutaj o uszkodzeniu ciała, pozbawieniu słuchu, mowy, zdolności płodzenia. Drastyczny przypadek, ale w opinii ustawodawcy właśnie przestępstwo zgwałcenia, jeżeli chodzi o wartościowanie, o zagrożone wartości, jest wyżej, czyli pomiędzy ciężkim uszkodzeniem a zbrodnią zabójstwa. Nie ma jednak właściwej retorsji czy właściwej wedle naszej opinii sankcji karnej, która by tych, którzy na to zasługują, skazywała na więzienie, a nie pozwalała na wypuszczanie na wolność - jak mówię, ponad 40% osób korzysta z ˝dobrodziejstwa˝ warunkowego zawieszenia wykonania kary. Tak nie może być, tak być nie może. I co się dziwić, że w odczuciu społecznym jest tak, większość osób tak uważa, iż ci sprawcy są całkowicie, podkreślam, bezkarni. Ja nie będę się tu odnosił do załączonych opinii, wcześniej do nich się odnosiłem, czy to prokuratora generalnego, czy Sądu Najwyższego w kwestiach dotyczących naruszenia konstytucji. Nie chcę przytaczać przepisów, na które powołał się Sąd Najwyższy. Cóż, do trójpodziału władz każdy jest w stanie się odwołać, przecież to jest naturalna rzecz, wszyscy o tym wiemy - art. 10 konstytucji czy art. 175: wymiar sprawiedliwości sprawuje Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne i sądy wojskowe. Przepraszam bardzo, ale gdzie tu, przy tej granicy, jest naruszenie tych zasad konstytucji? Czy to będą dwa lata, czy to będą trzy lata, nie widzę powodu, dla którego chociażby w sądowym czy w sędziowskim wymiarze kary byłoby tu jakieś daleko idące ograniczenie. Nie, ale musimy zrobić wszystko, podkreślam, wszystko, ażeby ci, którzy na to zasługują, przebywali nie na wolności, tylko tam, gdzie jest ich miejsce. Jeżeli represja będzie stanowcza, to liczba tych przestępstw na pewno spadnie. Funkcja odstraszająca prewencji generalnej, czyli ogólnej, powinna być zdecydowana, stanowcza i jednoznaczna. Sygnał dla potencjalnych przestępców musi być sygnałem jasnym i czytelnym: albo będziesz przestrzegał prawa, albo znajdziesz się tam, gdzie twoje miejsce, czyli za kratkami, mówiąc wprost, potocznie. Dlatego odwołuję się do wszystkich, do różnych formacji politycznych, od lewej do prawej strony: w interesie tych osób, które są potencjalnie zagrożone w przyszłości tak traumatycznym przeżyciem, zmieńmy zapisy obecnie obowiązującego Kodeksu karnego. Nie pozwólmy tym przestępcom poruszać się na wolności i nie dawajmy im potencjalnie szansy na popełnianie kolejnych przestępstw. Niech państwa reakcja będzie zdecydowana i stanowcza. W żaden sposób, podkreślam, nie ma tu naruszenia ani konstytucji, ani art. 53 Kodeksu karnego co do zasad wymiaru kary. W żaden sposób, podkreślam, w żaden sposób. To, wedle mojej opinii, są wydumane, mówiąc wprost, zarzuty co do tego projektu. Ale co jest ważniejsze - trzeba sobie to pytanie zadać tu, na sali sejmowej - interes tych, którzy potencjalnie mogą zostać zgwałceni, czy jakieś wydumane problemy, doktryny osób, które stosują prawo, z uwagi na fakt, że były zwolennikami czy są zwolennikami obecnie obowiązującego Kodeksu karnego i w sposób uporczywy, powiedziałbym, obstają przy swoich racjach i nie widzą możliwości zmian tych regulacji? Podkreślam, zmiany są istotne i dają ogromną szansę na to, żeby zbrodniarze znaleźli się tam, gdzie ich miejsce, czyli za kratkami, a nie na wolności. Wnoszę o poparcie tego projektu Solidarnej Polski. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)