Mówca: Barbara Bubula
Data: 2013-05-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mamy dziś w Sejmie krótkotrwałe święto języka polskiego. Jak się dowiedzieliśmy przed chwilą, świętowane po raz pierwszy w sali plenarnej. Szkoda, że taka debata odbywa się tylko co dwa lata. Mam nadzieję, że w przyszłości będzie już zwyczajem, że będziemy o tym debatować w obecności całego składu Sejmu, bo jest się o co martwić i jest nad czym dyskutować. Oto opinia Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość. Wybitny poeta Jan Polkowski, odbierając niedawno nagrodę im. Andrzeja Kijowskiego, powiedział tak - cytuję: ˝Słowo może być fundamentem początku człowieczeństwa i wypełniać jego treść tylko wtedy, gdy ożywia je wolny duch, gdy jest czyste i pełne. A co się dzieje, gdy język podlega nieubłaganej degradacji, gdy zanika kod kulturowy czyniący z niego klucz do odróżniania piękna i brzydoty, dobra i zła, do odnajdowania i potwierdzania tożsamości. Co się dzieje, gdy animatorzy życia publicznego infekują go przemocą i fałszem. Co się dzieje, gdy rodzimy się codziennie w mowie coraz bardziej prymitywnej, zimnej, stłamszonej, bojącej się własnych możliwości, nastawionej na skrót, nie na opis, na sygnał, nie na objaśnienie, na okrzyk zamiast refleksji, gest i monosylabę zamiast opowiadania (...). Co się dzieje, gdy język odzierany jest z pamięci, zasad i słów, które stanowią o jakości naszego człowieczeństwa (...)? W takich okolicznościach mimo natłoku słów może nas ogarnąć niewysłowiona nicość. Nicość języka pozbawionego ducha˝. Tyle poeta. Zaczęłam od tego cytatu, ponieważ rozmowę o języku powinno się zacząć od jego najgłębszej istotny. Niedbałość o język ojczysty, obojętność na jego piękno, obojętność na degradację i kaleczenie tego języka osłabia nie tylko ducha narodowego, lecz także - a może nawet bardziej - państwo. W świecie bez granic język obok tradycji i historii stanowi tę niewidzialną, zbawienną powłokę ochronną dla naszej zbiorowej wyjątkowości. Dlatego choć najbardziej rzucają się w oczy trzy groźne dla polszczyzny zjawiska: pierwsze, ubożenie słownictwa i związana z tym niska kompetencja językowa Polaków, drugie, inwazja anglicyzmów oraz brukselizmów, a także trzecie, wszechobecność wulgaryzmów, to na pierwszym miejscu wśród zagrożeń należy postawić właśnie nicość języka pozbawionego ducha, a więc natłok słów języka pustego, języka propagandy związanego z zalewem komercji, używanego do zachowania władzy przy pomocy medialnych manipulacji, wreszcie obojętność na stan polszczyzny. Na szczęście można zaobserwować także zbawienne odruchy obronne użytkowników języka polskiego. Wewnętrzny ogień polszczyzny na szczęście jeszcze się nie wyziębił. Istnieje zatem pilna potrzeba, by Sejm, rząd i wszelkie struktury władzy działały równocześnie na dwóch polach: po pierwsze, skutecznie zapobiegały chuligaństwu językowemu, chroniły kanon polszczyzny przed łamaniem norm, wulgaryzmami i zaśmiecaniem nadmiarem obcego słownictwa, i po drugie, szczodrobliwie wspierały wszystkie instytucje państwowe i społeczne, które za cel stawiają sobie dbałość o bogactwo polszczyzny, w tym należycie doceniły prace nauczycieli języka polskiego. Czy rząd to robi? Naszym zdaniem niewystarczająco lub wcale. Czy język ojczysty otoczony jest pietyzmem i szczególną troską w każdej dziedzinie życia zbiorowego? Czy mamy przykłady skutecznego zapobiegania wulgaryzmom? Ile było kar za ordynarne przeklinanie w miejscach publicznych? Ile kar nałożyła np. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji za nadawanie programów i filmów okraszonych wulgaryzmami? Jakie środki z budżetu przeznaczono na finansowanie programów telewizyjnych, w których udzielane byłyby porady, jak poprawnie mówić po polsku? Czy np. minister Sikorski wspiera studiowanie naszego języka i literatury na zagranicznych uniwersytetach? Czy nie powinno się wzmocnić także finansowo i instytucjonalne Rady Języka Polskiego? Czy tak zasłużone organizacje, jak Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego, nie powinny mieć nadzwyczajnego wsparcia ze strony państwa, by włączyć setki najmłodszych pasjonatów dobrej polszczyzny w prace nad ochroną i powiększaniem bogactwa naszego języka? Czy nauczyciele polskiego nie powinni uzyskać szczególnej pomocy w swej pracy, zamiast obawiać się o ograniczenia liczby godzin nauczania? Ochrona polszczyzny jest niestety gdzieś na ostatnim miejscu wśród celów rządu, który równocześnie zręcznie posługuje się językiem w celu zaklinania rzeczywistości. Przysłowiowe Orliki nie mogą zastąpić hojnego wsparcia państwa dla tych wszystkich pasjonatów w każdym zakątku Polski, którzy pielęgnują tradycję retoryki i żywego słowa, poezji, dla klubów miłośników języka polskiego, dla propagatorów poprawnej polszczyzny. Oczekujemy zgodnie z wiele razy wygłaszanym przez nas postulatem finansowania audycji o języku polskim w Telewizji Polskiej w najlepszym czasie antenowym. Jest to niewypełniany dzisiaj przepis art. 21 ustawy o radiofonii i telewizji. Nie jest usprawiedliwieniem brak środków abonamentowych, bo na wiele innych celów realizowanych w mediach rząd znajduje środki budżetowe idące w miliony. Oczekujemy, że w ciągu najbliższych miesięcy rząd dokona przeglądu ustawy o języku polskim pod względem skuteczności egzekwowania jej przepisów, w tym w szczególności przepisów służących zapobieganiu nadużywania angielskiego, brukselskiego slangu, oraz służących ochronie przed wulgaryzmami. Oczekujemy, że w wyniku tego przeglądu rząd przedstawi Sejmowi propozycję wzmocnienia skuteczności ochrony prawnej języka polskiego. Obecne przepisy, choć cieszymy się, że są, nie zawierają niemal żadnych narzędzi egzekwowania ochrony języka, a ustawa nazywana jest słusznie bezzębną. Radzie Języka Polskiego należą się podziękowania za gruntowny przegląd jakości języka używanego w ministerstwach. Przy tej okazji wskażę przedstawione przez radę najważniejsze błędy dotyczące słownictwa. Nadużywane są wyrazy modne, zwłaszcza obcego pochodzenia. Ministerstwa piszą ˝formuła˝ zamiast ˝koncepcja˝, ˝pomysł˝ czy ˝program˝; ˝aplikacja˝ zamiast ˝podanie˝, ˝prośba˝ czy ˝staranie˝; ˝kreatywny˝ zamiast ˝pomysłowy˝, ˝przedsiębiorczy˝ czy ˝twórczy˝; ˝kultowy˝ zamiast ˝popularny˝. Licznie pojawiają się anglosemantyzmy: ˝dedykowany˝ zamiast ˝poświęcony˝; ˝inteligentny˝ jako zdolny do działania w pożądany sposób; ˝filozofia˝ w znaczeniu ˝koncepcja˝ czy ˝idea˝; ˝delegowanie zadań˝ zamiast ˝przydzielenie zadań˝, ˝adresować˝ zamiast ˝skierować do kogoś˝. Język zaśmiecany jest przez ministerstwa wyrazami obcymi, takimi jak wspomniane przez panią doktor ˝touroperator˝, ˝workshop˝, ˝destynacja˝ czy ˝implementacja˝. Ministerstwa posługują się konstrukcjami analitycznymi i szablonowymi, np. ˝wykonywanie czynności związanych z opieką˝, ˝prowadzenie działań w zakresie nadzoru˝ itp. Rada Języka Polskiego ujawniła liczne błędy składniowe, nadużywane są rzeczowniki odsłowne i imiesłowy, występują liczne wykolejenia składniowe, w niewłaściwy sposób używany jest np. imiesłowowy równoważnik zdania, przez co powstają potworki składniowe typu ˝idąc przez most, spadła mi czapka˝. Błędy fleksyjne dotyczą unikania odmiany wyrazów, np. ˝na przełomie miesięcy luty i marzec˝, nie są odmieniane nazwiska, co staje się w polszczyźnie prawdziwą plagą, za to stopniowane są przymiotniki, które nie podlegają stopniowaniu, przykłady: ˝bardziej namacalne˝ czy ˝bardziej demokratyczne˝. Błędy frazeologiczne dotyczą całkowicie błędnego użycia wyrazów, co prowadzi do humorystycznych efektów. Ministerstwo nauki np. oznajmia, że ˝proces boloński od samego początku zaskarbił sobie szeroki front krytyków i malkontentów wszelkiej maści˝ albo ˝pawilon przez cały rok podróżuje po krajach Unii i przybliża mieszkańcom poszczególnych krajów ideę wolontariatu˝. Błędy ortograficzne najczęściej dotyczą użycia małej lub wielkiej litery. Bardzo liczne są błędy w pisowni łącznej i rozdzielnej, zwłaszcza niezgodne z normą naszego języka pisanie rozdzielne ˝nie˝ z rzeczownikami odczasownikowymi, np. ˝niełączenie˝, ˝niekorzystanie˝, ˝niepalenie˝, ˝nieużywanie˝. Rada Języka Polskiego zastanawia się nad przyczyną takiego stanu oficjalnych tekstów polskiego rządu. Zacytuję tu opinię rady: ˝wynika to z jednej strony z niedostatecznej znajomości normy, z drugiej - z bagatelizowania wymogów starannego redagowania i korekty tekstów publicznych˝. Rada mówi o nonszalanckim stosunku do formy językowej komunikacji. Ciesząc się z dokonania tak obszernego przeglądu jakości języka używanego przez ministerstwa, uważamy, że dzisiaj powinno paść przed Sejmem ze strony premiera zobowiązanie, że zobliguje ministrów do niezwłocznego poprawienia wskazanych błędów. Z przeprowadzonej kontroli powinny zostać wyciągnięte wnioski na przyszłość. Klub Prawo i Sprawiedliwość oczekuje, że we wszystkich najważniejszych instytucjach naszego państwa będzie sprawowany bieżący nadzór nad poprawnością językową publikowanych tekstów. Tak jak potrzebny jest informatyk, który czuwa nad tym, by do systemu komputerowego nie dostały się wirusy i złośliwe oprogramowanie, tak tysiąckroć bardziej konieczne jest, by ktoś dbał o czystość języka. Czystość i bogactwo języka powinny być podstawową troska najwyższych władz Rzeczypospolitej. Wzywamy zatem rząd do wypełnienia tych zadań, bo do tej pory widzimy brak należytej troskliwości i wspomnianą już nonszalancję. Oprócz polityki historycznej - już kończę, panie marszałku - potrzebny jest drugi filar patriotyzmu: polityka ochrony bogactwa i czystości języka polskiego. Tak chce działać Prawo i Sprawiedliwość. (Dzwonek) W sprawach obrony języka ojczystego potrzebna jest nie tyle gnuśna zgoda i obojętność, ile żywe, szlachetne współzawodnictwo, kto lepiej i skuteczniej ochroni i wzbogaci dobry język. Ożywienie troski o język to dla nas jedno z najpilniejszych zadań na najbliższe lata. Dziękuję bardzo. (Oklaski)