Mówca: Tadeusz Woźniak
Data: 2021-11-30 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Ponad 30 lat od III rozbioru Polski i 8 lat od utworzenia Królestwa Polskiego, tzw. kongresowego, w 1828 r. w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie utworzono tajne stowarzyszenie, na którego czele stanął ppor. Piotr Wysocki. Do sprzysiężenia przystąpiło ok. 200 członków. Przez kilkanaście miesięcy przygotowywano się do wystąpienia zbrojnego. W 1829 r. doszło do próby zamachu na życie cara Mikołaja I w czasie jego pobytu w Warszawie. Rok 1830 przyniósł w Królestwie Polskim radykalizację nastrojów wynikającą z pogarszającej się sytuacji ekonomicznej będącej wynikiem wzrostu cen żywności i pojawiającego się bezrobocia. W Warszawie dochodziło do spontanicznych strajków, a nawet drobnych rozruchów. W lipcu 1830 r. wybuchła rewolucja we Francji, w wyniku której obalono Burbonów, a w sierpniu Belgowie rozpoczęli walkę o niepodległość, której celem było oderwanie się od Holandii. Poważnie zaburzało to porządek ustalony na kongresie wiedeńskim w 1815 r., czemu zdecydowanie przeciwstawiał się car Mikołaj I. Ogłoszony 19 i 20 listopada 1830 r. rozkaz stawiający w stan pogotowia armię rosyjską i Wojsko Polskie wierne carowi jako królowi polskiemu zmusiło Piotra Wysockiego i pozostałych spiskowców do podjęcia natychmiastowych działań. Termin wybuchu powstania zbrojnego wyznaczono na dzień 29 listopada 1830 r. na godz. 18. W tym czasie w Warszawie stacjonowało ok. 6,5 tys. żołnierzy rosyjskich i ok. 10 tys. żołnierzy polskich. O godz. 18. podpalono browar na Solcu, co miało być sygnałem do jednoczesnego rozpoczęcia wszystkich działań zbrojnych. Piotr Wysocki poderwał do broni ponad 160 podchorążych. Liczono na pozyskanie mieszkańców Starego Miasta i większości oddziałów Wojska Polskiego pozostających dotychczas pod komendą wielkiego księcia Konstantego. Niechęć do przyłączenia się do insurekcji kolejnych generałów cieszących się uznaniem powstańców skutkowała tym, że kilku z nich zabito. Obawy znacznej części mieszkańców stolicy, którzy po prostu bali się wojny i ewentualnych represji, też nie rokowały dobrze w pierwszych godzinach zrywu. Mimo to w ciągu nocy powstańcy opanowali całą Warszawę. Wielki książę Konstanty nie zdecydował się na szturmowanie stolicy, a wierne sobie oddziały wycofał do Wierzbna. W gronie powstańców podobnie jak wśród ludu w stolicy zaczęły ścierać się frakcje zwolenników otwartej walki z Rosją z konserwatystami, czyli zwolennikami negocjacji i porozumień z carem jako królem. Przeciwstawił się tym porozumieniom m.in. Joachim Lelewel, który stworzył porozumienie, stworzył Klub Patriotyczny. Jednym z najaktywniejszych członków Klubu Patriotycznego był Maurycy Mochnacki, który 1 grudnia stanął na czele Towarzystwa Patriotycznego. 3 grudnia 1830 r. w wyniku nacisków Klubu Patriotycznego utworzono Rząd Tymczasowy z księciem Adamem Jerzym Czartoryskim na czele. W skład rządu wszedł m.in. Joachim Lelewel. W wyniku rokowań z księciem Konstantym jednostki polskie miały wrócić do Warszawy, zaś wojska rosyjskie na czele z samym księciem miały odejść w stronę granicy. Car nie godził się jednak na żadne ustępstwa. Polski Sejm ogłosił wtedy powstanie narodowe przeciwko Rosji, a w styczniu 1831 r. zdetronizował Mikołaja I. Powstanie przerodziło się w wojnę polsko-rosyjską. Sejm zatrzymał władzę zwierzchnią w państwie i powołał Rząd Narodowy z Adamem Jerzym Czartoryskim na czele. Już 5 lutego 1831 r. armia rosyjska pod dowództwem feldmarszałka Iwana Dybicza wkroczyła w granice Królestwa Polskiego. Rozpoczęła się wojna Polaków z przeważającymi siłami wroga. Mimo bohaterstwa wojsk polskich i zwycięstw w niektórych bitwach powstanie upadło ostatecznie po kapitulacji Zamościa 21 października 1831 r. Formalnego aktu kapitulacji nigdy nie podpisano. Powstanie listopadowe jest żywe w pamięci Polaków do dnia dzisiejszego. Jest przykładem bohaterskiej walki o niepodległość Polski, o honor i o polskie tradycje. Należy oddać hołd wszystkim powstańcom narodowym, w tym szczególnie w kolejną rocznicę wybuchu powstania listopadowego, i tym, którzy walczyli z przeważającymi siłami wroga w wojnie z Rosją w roku 1831. W roku, w którym Polska przez wiele miesięcy była de facto państwem niepodległym. Potem przyszedł czas na niemiłosierne represje wobec Polski i Polaków, ale to już temat na inne wystąpienie. Na zakończenie mojego oświadczenia pragnę wyrazić wdzięczność wszystkim, którzy przyczynili się do powrotu do Polski doczesnych szczątków Maurycego Mochnackiego, bohatera tamtych czasów, który wreszcie spoczął w polskiej ziemi, w ziemi Polski niepodległej, a więc takiej, o jakiej marzył i o jaką walczył. Wrócił w 191. rocznicę wybuchu powstania listopadowego. Cześć jego pamięci! Cześć pamięci wszystkich, którzy chwycili za broń i którzy prowadzili różnorakie działania na rzecz niepodległości Polski. Dziękuję bardzo. (Oklaski)