PiotrSty/sejm-speeches-corpus huggingface dataset:
Mówca: Sprawozdawca Szymon Giżyński
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję, panie marszałku. Wysoki Sejmie! Szanowni Państwo! Pracowaliśmy dzisiaj - w ostatnim akordzie - nad rzeczoną uchwałą w duchu pedagogii narodowej. Myślę, że w wyniku nie kompromisu, lecz dobrej woli mam zaszczyt przedstawić państwu treść naszych ustaleń, co do których Wysoki Sejm wypowie się w głosowaniu. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie upamiętnienia kardynała Edmunda Dalbora w 100. rocznicę śmierci W lutym 2026 r. przypada 100. rocznica śmierci kardynała Edmunda Dalbora - arcybiskupa gnieźnieńskiego i poznańskiego, w latach 1915-1926 prymasa Polski. Edmund Dalbor urodził się 30 października 1869 r. w Ostrowie Wielkopolskim, a zmarł 13 lutego 1926 r. w Poznaniu. Studia filozoficzno-teologiczne oraz prawnicze odbywał w Münster, Poznaniu, Gnieźnie i Rzymie. W ramach pracy w diecezji gnieźnieńsko-poznańskiej łączył duszpasterstwo z aktywnością społeczną, m.in. był założycielem Towarzystwa Młodzieży Polsko-Katolickiej i wspierał rozwój skautingu. Dał się poznać z działań na rzecz odbudowy państwowości polskiej. Pomagał Naczelnej Radzie Ludowej, uczestniczył w inauguracyjnym posiedzeniu Polskiego Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu. 27 grudnia 1918 r. witał w Poznaniu Ignacego Paderewskiego. Mimo protestów Niemców poparł polski niepodległościowy zryw zbrojny. Od jego dowódcy - gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego odebrał przysięgę. Polecił księżom pomoc Polakom zbiegłym z armii niemieckiej. Otoczył opieką duchownych - internowanych przez Niemców. Wydał rozporządzenie dotyczące wsparcia materialnego tworzącej się polskiej władzy. Angażował się w akcje plebiscytowe na Górnym Śląsku, Warmii, Mazurach i Powiślu, apelował do wiernych o przekazywanie broni i pieniędzy na potrzeby państwa. Z jego inicjatywy powstała Konferencja Episkopatu Polski. Był wybitnym organizatorem przedsięwzięć charytatywnych, zapewniał pomoc głodującym mieszkańcom Wołynia, Podola i Kijowa. Jego pełne zaangażowania wspieranie najuboższych, jak również pokrzywdzonych przez działania wojenne przyniosło mu przydomek ˝wielkiego jałmużnika całej Polski˝. Spotkał go również wielki zaszczyt odprawienia mszy świętej w katedrze warszawskiej na inaugurację Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej w 1919 r. W 1921 r. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski nadał Edmundowi Dalborowi Order Orła Białego. W tym samym roku kardynał został pierwszym w historii kanclerzem orderu. Sejm Rzeczypospolitej w 100. rocznicę śmierci kardynała Edmunda Dalbora składa hołd tej wybitnej osobowości i stwierdza, że dobrze przysłużył się on Polsce. Odczytałem efekt wspólnej pracy, myślę, że i wspólnej dobrej woli komisji kultury i dziedzictwa narodowego z pełną świadomością i nadzieją, że efekt naszej pracy będzie oceniony jako całkowicie adekwatny do tej wybitnej, świetlanej, wspaniałej postaci polskiego patrioty i przez Sejm Wysoki Rzeczypospolitej przyjęty jednogłośnie. Dziękuję uprzejmie.
Mówca: Bartłomiej Wróblewski
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość dotyczącego tej uchwały. Klub oczywiście wspiera przyjęcie tej uchwały i prosi Wysoką Izbę o jej wsparcie. My ten wniosek, my ten projekt uchwały przygotowaliśmy. Mówiąc precyzyjniej, ja go przygotowałem razem z Dariuszem Paprockim, regionalistą z Murowanej Gośliny spod Poznania. Było kilka powodów, dlaczego my przygotowaliśmy projekt, a klub Prawa i Sprawiedliwości go wniósł. Nie ma wątpliwości, że kard. Dalbor był postacią wybitną w życiu polskiego Kościoła. Wspaniale wykształcony Europejczyk, studiował w Münster, Rzymie, Gnieźnie i Poznaniu. Był arcybiskupem gnieźnieńsko-poznańskim, prymasem Polski, w końcu także kardynałem. Od niego rozpoczęła się historia Episkopatu Polski, bo to z jego inicjatywy po odzyskaniu niepodległości powstała Konferencja Episkopatu Polski w takiej formie, jaką dzisiaj znamy. Ale są też inne ważne racje - racje państwowe i racje etyczno-moralne. Jeśli chodzi o racje państwowe, to wspomniał o nich pan poseł Giżyński. Kard. Dalbor wspierał odradzanie się polskiej państwowości, Sejm dzielnicowy, który łączył Polaków z Wielkopolski, z Pomorza, ze Śląska, z Warmii, Mazur, z terenu całych Niemiec, powstanie wielkopolskie, przyjmował Paderewskiego, który przyjeżdżał do Poznania w przededniu powstania, później ślubowanie gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego, kształtowanie się Armii Wielkopolskiej. Podejmował wiele działań w okresie, kiedy Polska odzyskiwała niepodległość. Ale jest jeszcze jeden rys tej postaci, który, uważam, jest poruszający. Kard. Dalbor nie angażował się w sprawy polityczne i partyjne, trzymał się od tego na dystans. Natomiast był znany i określany jako wielki jałmużnik całej Polski. Człowiek oddany sprawom pomocy słabszym, ofiarom wojny, pokrzywdzonym, głodującym w różnych częściach naszego kraju. Dlatego wydaje mi się, że wszystkie te trzy elementy składają się na ważną i piękną postać. Mam nadzieję, że Sejm jednogłośnie wesprze projekt naszej uchwały, upamiętni prymasa Dalbora (Dzwonek) w 100. rocznicę śmierci. Bardzo dziękuję.
Mówca: Henryk Szopiński
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicji Obywatelskiej w sprawie projektu uchwały upamiętniającej kard. Edmunda Dalbora w 100. rocznicę jego śmierci. Klub Koalicji Obywatelskiej z szacunkiem odnosi się do postaci kard. Edmunda Dalbora, pierwszego prymasa Polski po odzyskaniu niepodległości, oraz jego roli w pierwszych latach II Rzeczypospolitej. Był duchownym, który łączył działalność religijną z aktywnością społeczną i patriotyczną, w czasie gdy Polska wracała na mapę Europy. Doceniamy jego zaangażowanie w pracę z młodzieżą w okresie zaborów. Wspierał tworzenie organizacji takich jak Towarzystwo Młodzieży Polsko-Katolickiej, rozwój skautingu oraz wychowanie patriotyczne młodych ludzi w Wielkopolsce. W trudnym czasie germanizacji działania te miały znaczenie dla podtrzymywania polskiej tożsamości narodowej. Jako arcybiskup gnieźnieński, poznański oraz prymas Polski wspierał środowiska niepodległościowe, współpracował z Naczelną Radą Ludową i uczestniczył w obradach Sejmu dzielnicowego w 1918 r. Angażował się w działania plebiscytowe na Górnym Śląsku, Warmii, Mazurach i Powiślu, apelując do wiernych o odpowiedzialność za los państwa. W momentach zagrożenia wzywał do wsparcia materialnego i organizacyjnego dla odradzającej się Rzeczypospolitej. Istotnym elementem jego działalności była pomoc społeczna. Organizował szeroko zakrojone akcje charytatywne, wspierał ofiary wojny, ubogich i głodujących, w tym mieszkańców Wołynia, Podola i Kijowa. Jednocześnie nie można pomijać kontrowersji związanej z jego działalnością. Najpoważniejsze wątpliwości budzi postawa kard. Dalbora po zabójstwie prezydenta Gabriela Narutowicza w 1922 r. W obliczu tragedii, która wstrząsnęła państwem, oczekiwano od najwyższego autorytetu kościelnego jednoznacznego i widocznego gestu wsparcia dla legalnych władz oraz wyraźnego potępienia przemocy politycznej. Brak takiego gestu, w tym nieobecność na pogrzebie prezydenta oraz konieczność interwencji rządu w sprawie mszy za jego duszę, do dziś budzą uzasadnione pytania i krytyczne oceny. Z perspektywy parlamentu demokratycznego państwa szczególne znaczenie ma jednoznaczne wspieranie zasad państwa prawa, legalizmu i odpowiedzialności za słowo w momentach kryzysu. Postać kard. Edmunda Dalbora jest historycznie znacząca i zasługuje na rzetelną refleksję, jednak jego dorobek pozostaje niejednoznaczny i jest obciążony sporami instytucjonalnymi oraz kontrowersyjnymi decyzjami w jednym z najtragiczniejszych momentów II RP. Rocznica ta powinna być okazją do pogłębionej debaty historycznej i spokojnej oceny całego dorobku kardynała, zarówno jego zasług społecznych i patriotycznych, jak i decyzji, które budzą wątpliwości. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Witold Tumanowicz
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Poseł Foltyn rzeczywiście złożył to oświadczenie na piśmie. Ja mimo wszystko z szacunku dla postaci Edmunda Dalbora chciałbym wygłosić stanowisko jednak z mównicy. Tak się umówiliśmy. W tym zakresie mamy projekt z druku nr 2220. Dotyczy on 100. rocznicy śmierci Edmunda Dalbora - prymasa Polski w latach 1915-1926 i jednej z kluczowych postaci okresu odbudowy państwowości. Kard. Dalbor potrafił połączyć autorytet Kościoła z odpowiedzialnością za los odradzającej się Rzeczypospolitej. W 1919 r. zwołał w Gnieźnie pierwszy po zaborach zjazd biskupów, co doprowadziło do powstania Konferencji Episkopatu Polski i symbolicznego scalenia struktur kościelnych w niepodległym państwie. Wspierał działania na rzecz odbudowy państwowości, angażował autorytet Kościoła w sprawy plebiscytowe na Śląsku, Warmii i Mazurach, a jego obecność przy Naczelnej Radzie Ludowej była jasnym sygnałem poparcia dla niepodległości Polski. Jednocześnie prowadził szeroką działalność charytatywną, organizując pomoc dla ofiar wojny i głodujących. Nie bez powodu nazywano go wielkim jałmużnikiem całej Polski. Cenić należy także jego roztropność, unikał uwikłania Kościoła w partyjne spory, dbając o zachowanie jego autorytetu. W 1921 r. Józef Piłsudski powierzył mu funkcję pierwszego kanclerza Orderu Orła Białego, co było wyrazem najwyższego uznania państwa. Upamiętnienie kard. Edmunda Dalbora to hołd dla człowieka, który dobrze przysłużył się Polsce. Konfederacja poprze tę uchwałę. 1,5 minuty dla posła Foltyna. Zrobiłem tak, żeby zostało. Dziękuję bardzo.
Mówca: Aleksandra Leo
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Edmund Dalbor to polski duchowny, doktor prawa kanonicznego, arcybiskup, kardynał, był też prymasem. W czasie odbudowy państwowości angażował się w organizację życia kościelnego w niepodległej Polsce, wspierał inicjatywy społeczne, niósł pomoc najuboższym oraz ofiarom wojny. Jego działalność charytatywna i organizacyjna stanowi bardzo istotny element historii pierwszych lat II Rzeczypospolitej. Nie kwestionujemy jego zasług, jednocześnie jednak zauważamy, że kardynał nie był postacią wolną od kontrowersji. W pierwszych latach niepodległości pozostawał w ostrych sporach kompetencyjnych z kardynałami, co znacznie utrudniało wypracowanie wspólnej linii Episkopatu wobec wyzwań młodego państwa. Napięte były również jego relacje z nuncjuszem apostolskim, późniejszym papieżem Piusem XI. Spory miały wymiar nie tylko personalny, miały też charakter instytucjonalny, wpływały na relacje ze Stolicą Apostolską w okresie kluczowym dla odbudowy struktur Kościoła w Polsce. Jednak najpoważniejsze wątpliwości budzi postawa prymasa po zabójstwie prezydenta Narutowicza w 1922 r. W obliczu dramatu państwa zabrakło jednoznacznego, silnego gestu pojednania i wsparcia dla legalnych władz. Nieobecność na pogrzebie prezydenta oraz konieczność interwencji rządu kierowanego przez premiera Władysława Sikorskiego w sprawie reakcji Episkopatu były bardzo szeroko komentowane i do dziś pozostają przedmiotem historycznej debaty. Uważamy, że uchwały o charakterze afirmacyjnym powinny dotyczyć postaci jednoznacznie łączących wspólnotę polityczną. Kard. Edmund Dalbor pozostaje postacią historycznie znaczącą, lecz obciążoną sporami instytucjonalnymi i kontrowersyjną postawą w jednym z najtragiczniejszych momentów II Rzeczypospolitej. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Ewa Schädler
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Gdybyśmy na tej sali mogli upamiętniać takimi uchwałami tylko jednoznaczne osoby z całej historii, to pewnie byśmy 80% takich uchwał nie podjęli, ponieważ jak uczy historia, ludzie nie są jednoznaczni i wszyscy żyjący popełniają błędy. Klub Polska 2050 poprze tę uchwałę. Edmund Dalbor był postacią szczególną - duchownym, społecznikiem i organizatorem życia publicznego w jednym z najtrudniejszych momentów w historii naszej państwowości. Kard. Dalbor był prymasem Polski w latach 1915-1926, a więc w czasie przełomu: końca zaborów, odbudowy niepodległego państwa i kształtowania się jego instytucji. Jego biografia pokazuje, jak silnie w polskiej tradycji splatały się odpowiedzialność religijna i odpowiedzialność obywatelska. Wspierał działania na rzecz odbudowy państwowości, angażował się w prace Naczelnej Rady Ludowej, uczestniczył w obradach Polskiego Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu, zabiegał o pomyślny przebieg plebiscytów na Górnym Śląsku, Warmii, Mazurach i Powiślu. Był jednym z tych duchownych, którzy rozumieli, że wolność nie jest dana raz na zawsze i wymaga wspólnego wysiłku. Z jego inicjatywy powstała Konferencja Episkopatu Polski - instytucja, która do dziś odgrywa istotną rolę w życiu Kościoła w naszym kraju. Szczególne miejsce w jego działalności zajmowała pomoc najbardziej potrzebującym. Organizował wsparcie dla ofiar wojny i głodu, m.in. na Wołyniu, Podolu i w Kijowie. Nie bez powodu nazywano go wielkim jałmużnikiem całej Polski. W czasach głębokich podziałów i niedostatku potrafił budować solidarność i konkretne struktury pomocy. Warto również przypomnieć, że w roku 1921 został odznaczony Orderem Orła Białego. Był to wyraz uznania dla jego zasług w budowaniu odradzającej się Rzeczypospolitej. Dzisiejsza uchwała ma charakter symboliczny, ale symbol w życiu wspólnoty narodowej ma znaczenie. Przypomina, że fundamentem silnego państwa jest współdziałanie różnych środowisk, świeckich i religijnych, wokół dobra wspólnego. Przypomina także, że odpowiedzialność za Polskę może i powinna (Dzwonek) wyrażać się w służbie, w pracy organicznej, w trosce o najsłabszych. Dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Lidia Czechak
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Pragnę wyrazić poparcie dla projektu uchwały upamiętniającej 100. rocznicę śmierci Edmunda Dalbora - wybitnego hierarchy Kościoła katolickiego, pierwszego prymasa odrodzonej Rzeczypospolitej i jednego z duchowych współtwórców niepodległej Polski. Kard. Dalbor zapisał się w historii jako człowiek dialogu, odpowiedzialności i głębokiego poczucia służby państwu oraz społeczeństwu. W czasie odbudowy polskiej państwowości po latach zaborów potrafił łączyć troskę o sprawy Kościoła z zaangażowaniem w sprawy narodowe, wspierając proces jednoczenia ziem polskich oraz umacniania instytucji odrodzonego państwa. Jego działalność na rzecz ładu społecznego, pojednania i pracy organicznej stanowiła ważny element stabilizacji życia publicznego w pierwszych latach II Rzeczypospolitej. Był nie tylko prymasem, ale także autorytetem moralnym, który podkreślał znaczenie odpowiedzialności za wspólnotę, solidarności społecznej oraz poszanowania godności każdego człowieka. W trudnym czasie kształtowania granic i struktur państwowych jego głos sprzyjał budowaniu jedności ponad podziałami. Upamiętnienie (Dzwonek) kard. Edmunda Dalbora przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej jest wyrazem szacunku dla jego wkładu w dzieło odbudowy państwa, a także przypomnieniem, jak ważne w życiu publicznym są wartości takie jak dialog, odpowiedzialność i służba dobru wspólnemu.
Mówca: Lidia Czechak
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Wysoka Izbo! Pamięć o wybitnych postaciach naszej historii powinna łączyć, nigdy dzielić. Proszę o poparcie tego projektu ustawy. (Oklaski)
Mówca: Henryk Szopiński
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiaj z okazji 100. rocznicy śmierci wspominamy Wielkopolanina kard. Edmunda Dalbora - syna naszej ziemi, urodzonego w Ostrowie Wielkopolskim, który wyrósł z wielkopolskiej pracy organicznej i odpowiedzialności za wspólnotę. To w Gnieźnie i Poznaniu kształtowała się jego droga - droga duchownego, społecznika i patrioty. W czasie zaborów wspierał formację młodzieży, budził ducha polskości, a w przełomowym momencie dziejów aktywnie włączył się w dzieło odbudowy państwa. Jako prymas odrodzonej Rzeczypospolitej łączył troskę o Kościół z odpowiedzialnością ze sprawy publiczne. Był postacią niejednoznaczną i kontrowersyjną, ale też człowiekiem czynu: organizował pomoc dla potrzebujących, zabiegał o jedność i stabilność młodego państwa. Uosabiał cechy tak bliskie Wielkopolanom: roztropność, pracowitość i służbę ojczyźnie bez patosu, lecz z konsekwencją. Wspominając kard. Dalbora, oddajemy także hołd wielkopolskiej tradycji odpowiedzialności za Polskę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Mówca: Witold Tumanowicz
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chciałbym, żeby ta uchwała rzeczywiście była okazją do refleksji - nie tylko historycznej, ale i takiej współczesnej. Co do tego, i zadaję to pytanie Wysokiej Izbie, czy w ogóle państwo polskie potrafi dziś w praktyce realizować ten model służby publicznej, który reprezentował kard. Dalbor, czyli właśnie tę odpowiedzialność za naród łączącą się z umiejętnością budowania jedności ponad podziałami? Jedności, której moim zdaniem na obecnym etapie w polskiej polityce nam po prostu brakuje, szczególnie w sprawach istotnych, do tego, aby rzeczywiście realizować interes narodowy Polski. Dziękuję bardzo.
Mówca: Szymon Giżyński
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Z oczywistych względów nie wycofuję słów, które powiedziałem na początku, gdy otwierałem ten punkt, że nie pracowaliśmy w duchu kompromisu, lecz dobrej woli, w duchu takiej pedagogii narodowej, przynajmniej intencjonalnie. Natomiast też nie peszą mnie, bo były zdecydowanie mniejszościowe i myślę, że łatwe do skontrowania, te głosy, które starały się troszkę nadpsuć wizerunek kard. Edmunda Dalbora, prymasa Polski, zarzuty, które są po prostu nieprawdziwe albo chybione. Zarzut w odniesieniu do całej tragedii narodowej, jaką było zabójstwo prezydenta Narutowicza, wynikał po prostu z odpowiedzialności za państwo polskie. Mówię to z pełną odpowiedzialnością. Z kolei dobry obyczaj nakazuje, i on jest bezwzględnie adorowany, spełniany w dyplomacji i wszędzie, kiedy takie wypadki mają miejsce, że nie komentuje się w żadnym stopniu domniemanych różnych zdań między hierarchami Kościoła, i to jeszcze do tego najwyższej rangi. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)
Mówca: Bartłomiej Wróblewski
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przebieg dzisiejszego posiedzenia komisji kultury, ale także ta dyskusja, sprowokowały mnie do tego, aby na koniec jeszcze zabrać głos. Chciałbym podziękować panu posłowi Szopińskiemu, który okazał się taki, można powiedzieć, uniwersalny, bo z jednej strony jako przedstawiciel Koalicji Obywatelskiej miał wątpliwości co do postaci, ale już jako Wielkopolanin tej wątpliwości nie miał i na koniec wygłosił laudację. I z tą laudacją się zgadzam. Nie mam żadnych wątpliwości co do tego, że była to postać wybitna, nie widzę w niej niczego kontrowersyjnego. Natomiast rzeczą naturalną jest to, że różne decyzje, które podejmował kard. Dalbor, już po odzyskaniu niepodległości mogą budzić dyskusję. To jest rzecz naturalna, że działania każdego prezydenta, premiera, ministra...
Mówca: Bartłomiej Wróblewski
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

...nawet marszałka, tak, panie marszałku, mogą rodzić różne oceny i dzisiaj, i za 100 lat. Ale im więcej czasu upływa, tym bardziej musimy być ostrożni w ocenianiu motywów i samej postawy. Wydaje mi się, że tak jest w przypadku tych spraw, które państwo przywoływaliście podczas posiedzenia komisji i które także tutaj dzisiaj wybrzmiały. A już w szczególności musimy być ostrożni, kiedy ktoś czegoś nie zrobił, nie powiedział, bo tym bardziej trudno wyciągnąć jednoznaczne wnioski, jeśli chodzi o intencje. Słusznie pani poseł Czechak zwróciła uwagę na to, że 80% osób nie powinno być wyróżniane, gdybyśmy przyjęli kryterium krystaliczności. Wydaje mi się jedynie, że była...
Mówca: Bartłomiej Wróblewski
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Przepraszam, pani poseł Schädler, też wspaniała Wielkopolanka. Ale chodzi mi o to, że wydaje mi się, że nie 80%, a 99%. Boję się, że św. Franciszek też by nie przeszedł tego sita krystaliczności, bo przecież można by było powiedzieć, że wielu rzeczy nie zrobił, a mógł zrobić, prawda? (Poseł Tadeusz Samborski: Św. Augustyn by nie przeszedł.) On już na pewno nie, ale powiedziałem o św. Franciszku nie przez przypadek. (Głos z sali: Św. Paweł to już w ogóle.) Cieszę się, że ta dyskusja per saldo wydaje się, że zmierza w dobrym kierunku. Chciałbym podziękować wszystkim klubom, które wsparły przyjęcie tej uchwały, a na koniec podzielić się jeszcze pewną taką uwagą, apelem do wszystkich tutaj zgromadzonych pań i panów posłów. Od 10 lat biorę udział w posiedzeniach Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu, chociaż nie jestem jej członkiem. Ale przez tę dekadę przygotowałem już ponad 20 uchwał, które z jednym wyjątkiem zostały przyjęte przez Wysoką Izbę. To była uchwała z okazji 1000-lecia Królestwa Polskiego. Najważniejsza uchwała, którą przygotowałem, i ta, której poświęciłem najwięcej uwagi. Najpierw nie została przyjęta jako uchwała rocznicowa, a później nawet jako uchwała okolicznościowa w grudniu tego roku. I troszkę dzisiaj, w czasie tej dyskusji na posiedzeniu komisji kultury, przeżyłem ponownie to samo, co miało miejsce podczas posiedzeń komisji kultury wtedy i co wydaje mi się, że było zupełnie niepotrzebne, bo przygotowujemy projekty uchwał kierowani najlepszymi intencjami. Te projekty uchwał mogą i powinny być poprawiane. Wydaje mi się, że wobec siebie powinniśmy wykazać maksymalnie dużo dobrej woli. Dotyczy to też i Andrzeja Wajdy, i kard. Dalbora, i Józefa Piłsudskiego, i Romana Dmowskiego, i wszystkich ludzi, którzy zrobili dla Polski coś ważnego. Takie wytykanie różnych okoliczności, czasem prawdziwych, czasami domniemanych, nie służy budowaniu wspólnoty narodowej. Jesteśmy w ostrym sporze w wielu sprawach, ale wydaje się, że tych, których nie ma już od tysiąca lat, jak Mieszka II i Bolesława Chrobrego, moglibyśmy z tego sporu wyłączyć. Byłbym też za tym, żeby wyłączyć tych, którzy od 100 lat nie żyją, a nawet tych, którzy 100 lat temu się urodzili. Bardzo dziękuję. (Oklaski)
Mówca: Bronisław Foltyn (tekst niewygłoszony)
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Stanowisko W tym roku mija 100. rocznica śmierci Edmunda Dalbora, arcybiskupa gnieźnieńskiego i poznańskiego oraz pierwszego prymasa odrodzonej Polski w latach 1915-1926. Jako duchowny i organizator życia kościelnego odegrał bardzo ważną rolę w czasie stabilizowania pozycji Kościoła w nowo powstałym państwie polskim: uporządkował granice diecezjalne, wspierał rozwój instytucji katolickich i nadzorował kościelną pomoc charytatywną w okresie I wojny światowej. Kard. Dalbor był także jednym z autorów polskiego konkordatu podpisanego ze Stolicą Apostolską 10 lutego 1925 r., który regulował prawa i obowiązki Kościoła w stosunku do państwa. Był jednak nie tylko duchownym, lecz także wybitnym patriotą i organizatorem życia społecznego. Jego autorytet moralny wzmacniał ducha powstania wielkopolskiego. Angażował się również w akcje plebiscytowe na Górnym Śląsku, Warmii, Mazurach i Powiślu. Nie był zwolennikiem Józefa Piłsudskiego, jednak współpracował z naczelnikiem państwa, który w uznaniu zasług odznaczył go Orderem Orła Białego, najwyższym odznaczeniem Rzeczypospolitej, czyniąc go pierwszym kanclerzem tego orderu. Kard. Dalbor był człowiekiem czynu. Angażował się w pomoc ubogim i ofiarom wojny, organizował wsparcie dla głodujących mieszkańców Kresów, troszczył się o duchowieństwo i wiernych w najtrudniejszych momentach historii. Nie bez powodu nazwano go ˝wielkim jałmużnikiem Polski˝. Jego życie pokazuje, że prawdziwe przywództwo rodzi się z odpowiedzialności, odwagi i ze służby drugiemu człowiekowi. W 100. rocznicę jego śmierci jako klub Konfederacji oddajemy hołd nie tylko wybitnemu duchownemu, lecz także wielkiemu Polakowi, który swoją postawą współtworzył fundamenty odrodzonej Rzeczypospolitej. Cześć jego pamięci!