Mówca: Andrzej Kryj
Data: 2022-03-23 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawić stanowisko wobec projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, druki nr 1969 i 1994, projektu bardzo krótkiego, ale ważnego z punktu widzenia lokalnych społeczności. Projekt ten zgłoszony został przez Komisję do Spraw Petycji, a następnie przepracowany przez Komisję Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. Jego celem jest stworzenie bardziej elastycznych zasad podziału budżetu obywatelskiego w tych gminach, które nie są podzielone na jednostki pomocnicze. Dlaczego ten projekt jest tak ważny? Bo dotyczy budżetu obywatelskiego, bardzo ważnego elementu, który wzmacnia lokalne więzi i umacnia podstawy społeczeństwa obywatelskiego. Budżet obywatelski to demokratyczny proces, w ramach którego sami mieszkańcy współdecydują o przeznaczeniu części budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wyznaczonym przez organy samorządu procencie wydatków publicznych w danym roku budżetowym. Znaczenie budżetu obywatelskiego wyraża się w tym, że z jednej strony służy aktywizacji mieszkańców w życiu publicznym i wzrostowi zainteresowania społecznego funkcjonowaniem samorządu, a z drugiej strony sprzyja większej otwartości organów samorządu terytorialnego na potrzeby danej wspólnoty oraz większej trafności podejmowanych decyzji inwestycyjnych. Budżet obywatelski ma więc bardzo istotną funkcję społeczną, zwiększa poczucie identyfikacji mieszkańców z daną wspólnotą oraz zaufanie do wybranych organów przedstawicielskich. Kluczowym pojęciem związanym z budżetem obywatelskim jest pojęcie partycypacji, zresztą budżet ten nazywany jest także budżetem partycypacyjnym. Partycypacja, czyli uczestnictwo, jest jednym z podstawowych elementów obywatelskości. Określa ona prawa obywateli do pełnego i równego uczestniczenia w sprawowaniu władzy w mieście lub innych jednostkach samorządowych. Partycypacja obywatelska jest jednym z trzech elementów obywatelskości obok praw indywidualnych jednostki oraz przynależności narodowej. Budżet obywatelski szeroko i sprawnie realizowany może okazać się lekarstwem na brak interakcji pomiędzy samorządem a członkami wspólnoty terytorialnej, na zwiększenie stopy partycypacji publicznej, wzmocnienie społeczeństwa obywatelskiego. Wszyscy, którzy omawiają procedurę realizacji budżetu partycypacyjnego, podkreślają, że podstawowym elementem obecnym na wszystkich etapach postępowania jest dialog prowadzony między lokalnymi włodarzami a projektodawcami wniosków i ogółem mieszkańców. Aby budżety obywatelskie mogły spełniać swoją rolę, konieczne jest, aby przepisy regulujące ich powstawanie były precyzyjne i gwarantowały jak najszersze możliwości ich wprowadzania w jednostkach samorządu terytorialnego. Na niewystraczająco precyzyjne regulacje ustawowe budżetu obywatelskiego zwróciła w swoim raporcie uwagę Najwyższa Izba Kontroli, która w 2019 r. skontrolowała 22 urzędy miejskie w sześciu województwach. Także sporo ciekawych uwag przyniósł raport Miasta2077 opublikowany w marcu 2019 r. W przywołanych dokumentach znalazł się m.in. wniosek, aby zostały wypracowane elastyczne rozwiązania prawne umożliwiające funkcjonowanie budżetu obywatelskiego w różnorodnych wspólnotach samorządowych, tak aby stał się narzędziem zwiększania partycypacji społecznej oraz budowy silnego społeczeństwa obywatelskiego. Takie zmiany mogłyby przyczynić się do znaczącego poszerzenia grupy gmin miejskich i miejsko-wiejskich inicjujących budżety partycypacyjne i podejmujących się prowadzenia autentycznego dialogu społecznego. Proponowana przez komisję petycji, a następnie przez Komisję Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej zmiana art. 5a ust. 6 ustawy o samorządzie gminnym wychodzi naprzeciw takim sugestiom i daje radom gmin możliwość dokonywania podziału środków budżetu obywatelskiego w sposób bardziej elastyczny, dostosowany do warunków danej gminy. I to podczas posiedzenia Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej było mocno podkreślane. Dyskutanci odnosili się choćby do przypadku Radomia, gdzie były pewne problemy z realizacją tego budżetu... (Poseł Konrad Frysztak: Nie problemy z realizacją.) ...powiedzmy: z akceptacją przez regionalną izbę obrachunkową, a ten projekt na pewno ułatwi wdrażanie tego budżetu. Oczywiste jest, że taki zapis będzie działał pozytywnie na aktywizowanie lokalnych społeczności (Dzwonek), które będą mogły bardziej angażować się w sprawy najbliższego otoczenia. Mając to na uwadze, Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość będzie głosował za przyjęciem powyższego projektu ustawy i czekał na te zapowiedziane przez przedstawiciela komisji kolejne zmiany. One na pewno będą dobrze odbierane przez samorządowców i przez mieszkańców poszczególnych gmin. Dziękuję bardzo.