Mówca: Sprawozdawca Robert Kropiwnicki
Data: 2014-01-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Z dużą radością mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (druk nr 2033) o projekcie z druku nr 1509. Na początku bardzo dziękuję panu prezydentowi za opracowanie tego projektu i za złożenie tej ważnej inicjatywy ustawodawczej, którą Sejm się zajął. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka nad nią pracowała i myślę, że w dobrym tempie osiągnęliśmy bardzo dobry efekt. Celem ustawy było stworzenie czytelnego i obiektywnego systemu tworzenia i znoszenia sądów rejonowych. Jak wiemy, w roku 2013 budziło to szereg wątpliwości, a w 2012 r. i 2013 r., kiedy to minister sprawiedliwości rozporządzeniem zlikwidował 79 podpisów, przepraszam, 79 sądów rejonowych jednym podpisem. Pan prezydent w swoim przedłożeniu pozostawia to tworzenie i znoszenie sądów w kompetencji ministra, jednak tworzy taką pewną możliwość dostosowywania tego do potrzeb lokalnych społeczności jak również wskazuje na potrzebę uwzględniania racjonalności, ekonomii postępowań i przede wszystkim dostępności. Musimy pamiętać o tym, że sądy są dla ludzi, muszą być blisko ludzi, muszą być dostępne, tak żeby mieszkańcy nawet z najmniejszych miejscowości mieli w miarę rozsądną drogę do sądu, tę fizyczną drogę, nie tylko drogę prawną, ale też fizyczną, żeby nie blokować dostępu do sądów. I trzeba ważyć pomiędzy dostępnością, bliskością, a ekonomią postępowania sądu, ekonomią wymiaru sprawiedliwości. Ta nowelizacja, która dotyczy doprecyzowania art. 10 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, robi to, myślę, bardzo zgrabnie i spotkała się z dużym zainteresowaniem i przychylnością większości klubów parlamentarnych funkcjonujących w Sejmie. Pan prezydent zaproponował dwa kryteria tworzenia sądów rejonowych: kryterium ilości mieszkańców oraz kryterium ilości spraw. Czyli z jednej strony dostępność po to, żeby mieszkańcy mieli właśnie jak najdogodniejszą sytuację, ale również żeby sądy nie były przeciążone. Pan prezydent proponował, aby sądy tworzono dla gmin, które mają łącznie 60 tys. mieszkańców i co najmniej 7 tys. spraw. W trakcie prac w komisji, po szerokich dyskusjach i konsultacjach, ale też - co podkreślam - za zgodą przedstawicieli pana prezydenta, jak i po uzgodnieniu z przedstawicielami rządu, którym również bardzo dziękuję za współpracę i za takie życzliwe podejście do tego projektu, uzgodniono, aby kryterium ilości mieszkańców obniżyć do 50 tys., a ilość spraw - do 5 tys. Według projektu przedłożonego w druku nr 2033 przywróconych zostanie 41 sądów w trybie § 1a oraz ok. 17 sądów w trybie § 1b i - co jest bardzo ważne, jeżeli chodzi o te kryteria - projekt ustawy przewiduje też możliwość fakultatywnego tworzenia sądów i znoszenia ich przez ministra, czyli pan prezydent w swoim projekcie, a Sejm za nim uznali, że należy stworzyć ogóle ramy tworzenia sądów, żeby było to kryterium ilościowe, ale też fakultatywne możliwości dla pana ministra, aby nie było to zbyt sztywne, bo może to być przeciwskuteczne. Za rok bazowy przyjmujemy rok 2012. W związku z tym myślę, że jest to dobra wiadomość dla lokalnych społeczności, dla tych wszystkich, którzy angażowali się w istnienie sądów rejonowych w małych miejscowościach, i że jeszcze w tym roku uda się te sądy przywrócić. Ustawa ma trzymiesięczny okres vacatio legis, a później pan minister ma sześć miesięcy na wykonanie tej ustawy, może powoływać pełnomocników do tworzenia sądów rejonowych. Tak że bardzo dziękuję wszystkim członkom podkomisji, która pracowała nad tym drukiem, jak również członkom Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka za zaangażowanie i dyskusję. Jeszcze raz bardzo dziękuję przedstawicielom rządu, panu ministrowi Hajdukowi wraz z współpracownikami, którzy też angażowali się w prace nad tym projektem, jak i panu ministrowi Łaszkiewiczowi, który bardzo pomagał przy tworzeniu tej ustawy. Do projektu zgłoszono trzy wnioski mniejszości, o których jestem zobowiązany powiedzieć. Są to wnioski pana posła Wontora, jeden podpisany również przez panią poseł Sekułę-Szmajdzińską, których intencją było jeszcze większe obniżenie liczby mieszkańców. W pierwszym wniosku mniejszości państwo posłowie proponują, aby obniżyć to do 40 tys., a w pozostałych - aby zmniejszać liczbę spraw, które pozwolą tworzyć sądy rejonowe. Niestety komisja uznała - niestety dla tych wniosków - że byłaby to zbyt daleko posunięta ingerencja, że zostałoby utworzonych zbyt dużo sądów, co mogłoby doprowadzić do nadmiernego rozdrobnienia wymiaru sprawiedliwości i sieci sądów rejonowych w Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego te wnioski mniejszości nie spotkały się z pozytywnym stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i zostały odrzucone. Również rekomenduję Wysokiej Izbie ich odrzucenie i pozostawienie projektu w wersji z druku nr 2033. Jeszcze raz wszystkim, którzy pracowali nad tym projektem, oraz wnioskodawcy i rządowi bardzo dziękuję. Dziękuję bardzo.