Mówca: Ireneusz Zyska
Data: 2016-11-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Koła Poselskiego Wolni i Solidarni przedstawiam stanowisko w sprawie rządowego projektu ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi, druk nr 790, i sprawozdania Komisji Gospodarki i Rozwoju oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, druk nr 983. Celem przedłożonego projektu ustawy jest wyeliminowanie ze stosowania w praktyce dostaw surowców rolnych i żywności nieuczciwych praktyk handlowych, i jest to cel jak najbardziej słuszny. Presja uzyskania jak najniższej ceny od nabywcy faktycznie może się odbijać na jakości produktów żywnościowych oferowanych klientowi. Producenci rolni oraz przetwórcy produktów rolnych na skutek presji wywieranej przez podmioty posiadające dominującą pozycję na rynku zmuszeni są często do zastępowania w procesie produkcji surowców dobrej jakości gorszymi. Jest to zjawisko jak najbardziej szkodliwe dla konsumentów. Przykładów takich praktyk jest bardzo wiele: narzucanie wzorów umów bez możliwości ich negocjowania, jednostronne zrywanie umów, wymuszanie poziomu cen zakupu, niezasadne wydłużanie terminów płatności za dostarczane towary oraz inne zupełnie niemające nic wspólnego z zasadniczym przedmiotem obrotu. Z formalnego punktu widzenia dostawcy mają prawo dochodzić swoich roszczeń na podstawie obowiązującego prawa. Odbywać się to może przed sądami w postępowaniach o charakterze prywatnoprawnym. Niestety wiąże się to z ponoszeniem znacznych kosztów, a same postępowania są długotrwałe. Podmioty, które próbują takiego działania, są karane przez odbiorców zerwaniem kontraktu, co tylko pogarsza ich pozycję. Hurtowi odbiorcy produktów rolnych często działają z pozycji siły, stosując opłaty półkowe, paletowe, za miejsce w lodówce, za ekspozycję, z tytułu dodatkowych kosztów gazetek itd. To nie jest fikcja, tym zjawiskom trzeba przeciwdziałać. Z kolei administracyjny tryb rozstrzygania sporów w drodze postępowań administracyjnych prowadzonych przez prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów powinien w znacznym stopniu odciążyć dostawców znajdujących się na słabszej pozycji w dochodzeniu swoich racji oraz być elementem motywującym do zaprzestania stosowania nieuczciwych praktyk przez silniejszych odbiorców. Wprowadzenie pieniężnych kar administracyjnych za nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej powinno skutkować zaprzestaniem stosowania takich praktyk. Problem nieuczciwych praktyk w handlu z odbiorcami sieciowymi nie występuje wyłącznie w Polsce. Poszczególne kraje Unii Europejskiej podjęły różnego rodzaju działania w celu wyeliminowania tych patologii. Nie istnieją żadne przepisy unijne narzucające stosowanie wybranych rozwiązań, dlatego też możemy podjąć próbę rozwiązania tego problemu sami. Mam nadzieję, że proponowane w ustawie regulacje spełnią pokładane w niej oczekiwania. Stosowanie przez dużych kontrahentów w treści wzorców umów warunków, które powodują przeniesienie ryzyka gospodarczego na producentów rolnych w celu maksymalizacji zysków, często dzieje się na granicy prawa. Taka praktyka stanowi duże zagrożenie dla całego sektora producentów żywności. Rzeczą fundamentalną jest, aby dostawy towarów rolno-spożywczych były oparte na jasnych i klarownych zasadach kształtujących dobre relacje pomiędzy jego ogniwami i obowiązywały wszystkich uczestników rynku w jednakowym stopniu bez względu na potencjał ekonomiczny. Nie ma wątpliwości, że przedłożony projekt ustawy jest potrzebny, niemniej jego kształt budzi pewne wątpliwości, na które zwróciła uwagę Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa w swojej opinii z dnia 29 sierpnia 2016 r. Mowa tu przede wszystkim o brzmieniu przepisów art. 7 ust. 2 i 3, które wymagają doprecyzowania, by nie dublowały przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nie wprowadzały bałaganu prawnego. Należałoby także rozstrzygnąć, czy treść art. 30 projektu po wejściu w życie ustawy pozwoli przedsiębiorcom na formułowanie roszczeń odszkodowawczych w sytuacji, gdy po ujawnieniu ich danych na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jako tych, którzy stosują nieuczciwe praktyki, następnie uchylona zostanie w stosunku do nich prawomocna decyzja uznająca popełniony przez nich czyn za nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej. Niestety podczas prac nad projektem ustawy w komisjach wspomniane wątpliwości nie zostały wyeliminowane. Ustawa przeciwdziałająca, przeciwstawiająca się nieuczciwym praktykom w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi powinna zostać uchwalona, niemniej uważamy, że jej obecny kształt wymaga poprawienia. Wyrażam nadzieję, że w trzecim czytaniu albo w pracach Senatu ustawa zostanie dopracowana. Koło Wolni i Solidarni poprze procedowaną ustawę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)