Mówca: Adam Gomoła
Data: 2026-03-13 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Projekt ustawy, nad którym będziemy prowadzić, mam nadzieję, w tej Izbie dalsze prace, dotyczy zmiany art. 199 Kodeksu karnego i ma na celu wzmocnienie ochrony autonomii seksualnej oraz skuteczniejsze przeciwdziałanie sytuacjom, w których sprawca doprowadza inną osobę do czynności seksualnej poprzez nadużycie relacji zależności lub wykorzystanie tej trudnej sytuacji życiowej. Proponowana regulacja zakłada podwyższenie sankcji karnych oraz wprowadzenie surowszej odpowiedzialności w przypadkach, gdy sprawca wykorzystuje szczególne zaufanie lub przewagę wynikającą z pełnionej funkcji lub wykonywanego zawodu. Zmiana ta ma podkreślić szczególną naganność takich zachowań oraz zapewnić skuteczniejszą ochronę wolności seksualnej jednostki. Projekt przewiduje nowe brzmienie art. 199 Kodeksu karnego. Zgodnie z proponowaną regulacją odpowiedzialności karnej podlega osoba, która przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia doprowadza inną osobę do obcowania płciowego albo do poddania się innej czynności seksualnej bądź do wykonania takiej czynności. W projekcie znacząco podwyższono sankcję karną za tego rodzaju przestępstwo. Podstawowy typ czynu zagrożony jest karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat. W przypadku gdy czyn został popełniony na szkodę małoletniego, kara wynosi od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. Wprowadzono również typ kwalifikowany przestępstwa przewidziany dla sytuacji, w której sprawcą jest osoba, od której pokrzywdzony pozostaje w szczególnej zależności, np. gdy ta osoba jest lekarzem, terapeutą, nauczycielem, opiekunem, przełożonym lub duchownym. W takich przypadkach sankcja wynosi od 3 do 20 lat pozbawienia wolności. Uzasadnienie projektu wskazuje, że w praktyce wiele przestępstw seksualnych ma miejsce w sytuacjach, w których sprawca dysponuje realną przewagą nad pokrzywdzonym. Może ona wynikać z pozycji zawodowej, ekonomicznej, instytucjonalnej lub psychologicznej. W takich okolicznościach osoba pokrzywdzona często odczuwa, że odmowa podjęcia czynności seksualnych może wiązać się z poważnymi konsekwencjami, takimi jak utrata pracy, pogorszenie sytuacji życiowej czy działania odwetowe ze strony sprawcy. Z tego względu zgoda na kontakt seksualny bywa w takich sytuacjach jedynie pozorna i wynika z presji sytuacyjnej lub zależności od sprawcy, a nie z rzeczywiście dobrowolnej decyzji. W uzasadnieniu projektu przywołano także argumenty rzecznika praw obywatelskich, który wskazuje, że ochrona przed przemocą seksualną powinna być oparta na koncepcji autonomii seksualnej człowieka. Oznacza to, że prawo powinno chronić jednostkę nie tylko przed przemocą fizyczną czy bezprawną groźbą, ale również przed sytuacjami, w których dochodzi do psychologicznego przymusu lub presji wynikającej z relacji zależności. Zwraca się uwagę, że ofiara nie zawsze jest w stanie wyrazić sprzeciw wobec sprawcy, ponieważ może odczuwać lęk, wstyd lub obawę przed konsekwencjami odmowy. W takich przypadkach brak oporu nie oznacza rzeczywistej zgody na zachowanie seksualne. Istotnym elementem uzasadnienia projektu jest również zwrócenie uwagi na zjawisko niezgłaszania przestępstw seksualnych. Organizacje społeczne wspierające osoby pokrzywdzone wskazują, że znaczna część takich zdarzeń nie jest ujawniana organom ścigania. Przyczynami są m.in. wstyd, strach przed brakiem wiary ze strony otoczenia, obawa przed utratą pracy lub pogorszeniem sytuacji zawodowej, a także lęk przed odwetem ze strony sprawcy. Badania pokazują, że w środowisku pracy duża część przypadków molestowania seksualnego nie jest zgłaszana formalnie, co powoduje, że oficjalne statystyki nie oddają rzeczywistej skali problemu. Dane policyjne wskazują, że liczba postępowań dotyczących przestępstw z art. 199 Kodeksu karnego jest niższa niż w przypadku innych przestępstw seksualnych, jednak w ostatnich latach można zauważyć wzrost liczby niewszczynanych postępowań. W najnowszym okresie liczba ta przekrasza 400 postępowań rocznie. Jednocześnie należy podkreślić, że dane te odzwierciedlają jedynie ujawnione przypadki i mogą stanowić jedynie niewielką część rzeczywistej liczby takich zdarzeń. Podwyższenie dolnej granicy kary pozbawienia wolności ma także istotne znaczenie systemowe. Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności jest możliwe tylko wtedy, gdy kara nie przekracza 1 roku. Jak już zostało przekazane, to samo dotyczy kwestii standardów europejskiej konwencji praw człowieka. W związku z tym, mimo paru aspektów, które naszym zdaniem wymagają stosownych poprawek, rekomendujemy Wysokiej Izbie skierowanie tego projektu do prac w komisji. Bardzo dziękuję. (Oklaski)