Mówca: Joanna Scheuring-Wielgus
Data: 2016-10-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Proszę posłuchać. (Poseł odtwarza nagranie z telefonu) ˝- Ale pana słowa są karalne. - Kara śmierci i do widzenia... powiedzieć jej, że jej czas się kończy. - Ale pan sobie zdaje sprawę, że za takie pogróżki...˝ Dobrze. Pan marszałek przerwał. W każdym razie, szanowni państwo, w poniedziałek zadzwonił do mnie do biura poselskiego pan, który groził mi śmiercią. Proszę państwa, to był hejt. Zgodnie z definicją ze słownika języka polskiego hejt opisuje się jako obraźliwy i zwykle agresywny komentarz internetowy, ale ten hejt na naszych oczach wychodzi ze świata wirtualnego i gości, rozgaszcza się w świecie realnym, chociażby w postaci takich telefonów. Mogłabym teraz zapytać państwa, czy otrzymujecie takie telefony czy nagrania, ale myślę, że to jest pytanie retoryczne, ponieważ każdy z nas otrzymuje takie teksty, czy to mailowo, czy kierowane do biura poselskiego, w zasadzie cały czas, 24 godziny na dobę. Ktoś może powiedzieć, że polityk powinien mieć twardą skórę i nie histeryzować. To prawda, ale jestem przekonana, że mimo grubej skóry nie powinniśmy w ogóle takich sygnałów ignorować. Dlaczego? Przenieśmy się na przykład do Łodzi, cofnijmy się pamięcią do 19 października 2010 r. Wtedy to Ryszard Cyba wtargnął z bronią do biura posłów Prawa i Sprawiedliwości i zastrzelił pana Marka Rosiaka. Strzelił osiem razy, opróżnił cały magazynek. Sprawca posiadał oczywiście więcej amunicji, ale na szczęście nie udało mu się przeładować broni. Udało mu się natomiast wyciągnąć nóż, którym zadał panu Pawłowi Kowalskiemu kilka ciosów. Próbował mu poderżnąć w ten sposób gardło. Ugodził go dwukrotnie w szyję. Poranił także ręce, którymi pan Kowalski się zasłaniał. Według świadków, którzy to obserwowali, sprawca krzyczał, że nienawidzi Prawa i Sprawiedliwości i chce zabić Kaczyńskiego. To jest hejt, proszę państwa, straszny hejt, któremu powinniśmy się przeciwstawić. Dwa dni temu była właśnie kolejna rocznica śmierci działacza PiS. Pamiętam, jak rok temu, w 5. rocznicę śmierci Rosiaka, politycy i działacze Prawa i Sprawiedliwości spotkali się pod tablicą upamiętniającą zabójstwo swojego kolegi. Cytuję, co mówili: ˝To była zbrodnia popełniona z politycznej nienawiści i w określonym klimacie politycznym, który trwa zresztą do dziś˝. Tak komentował to pan Wojciechowski. Powiedział również: ˝Nikt nie powiedział: przepraszam i nikt nie poczuł się odpowiedzialny za popełnienie tej zbrodni˝. Po nim zabrał głos pan Piotr Gliński i powiedział: ˝Pamięć o tamtym wydarzeniu jest bardzo ważna dla przyszłości polskiej wspólnoty. Podstawowym przesłaniem płynącym ze śmierci Marka Rosiaka powinna być przemiana tej ofiary w coś dobrego dla Polski˝. Tak mówił pan Gliński. Zaznaczył również, że nie można pozwolić, by życie polityczne w Polsce stało na tak niskim i tak prymitywnym poziomie. I podkreślał też, że Prawo i Sprawiedliwość nie używa języka nienawiści. Mówił tak: ˝Skończmy z mową nienawiści. Debata moja i Włodzimierza Nykiela pokazała, że można prowadzić rozmowy cywilizowane, spokojne, merytoryczne i bez temperatury negatywnych emocji˝. Pamiętam również słowa Jarosława Kaczyńskiego na pogrzebie, który najpierw stwierdził, że kościół nie jest miejscem na polityczne przemówienia, jednak po chwili nie szczędził mocnych słów. I powiedział tak: ˝Socjotechnika nienawiści zaczęła być stosowana jako socjotechnika władzy. Jeżeli można dziś o coś apelować, to tylko o to, aby ta socjotechnika, ten sposób rządzenia został jednoznacznie odrzucony˝. Pamiętam również, jak pan Mariusz Błaszczak w 2014 r. mówił o tym morderstwie: To morderstwo na tle politycznym. Morderca okazał się człowiekiem świadomym swoich celów. Został skazany, a w uzasadnieniu sąd napisał, że zamordował działacza Prawa i Sprawiedliwości, a chciał zamordować Jarosława Kaczyńskiego, tylko ochrona uniemożliwiła mu ten atak. Z naszej strony zawsze debata będzie miała charakter merytoryczny. Zawsze będziemy przedstawiali konkretne rozwiązania, konkretne propozycje i konkretny program. Przestrzegamy tych, którzy w polityce posługują się nienawiścią, przed konsekwencjami takich właśnie działań. Marek Rosiak zginął w akcie politycznej nienawiści. Sprawca tej zbrodni został osądzony. Okazał się człowiekiem poczytalnym. To, o czym powiedziałam przed chwilą, wspominając zdarzenia z Łodzi, pokazuje, że ten problem dotyka nas wszystkich i ta nowelizacja jest nam wszystkim po prostu potrzebna. Na niedostateczną ochronę prawnokarną ofiar dyskryminacji zwróciły uwagę w Polsce międzynarodowe organy ochrony praw człowieka, np. Komitet Przeciwko Torturom, Komitet Praw Człowieka, Europejska Komisja Przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji, jak również Komitet Praw Dziecka. Dzisiaj również na to wystąpienie i na Polskę patrzy przewodniczący Komitetu Praw Człowieka z Unii Europejskiej. Szanowni państwo, wydawać by się mogło, i takie głosy słyszę, że ta nowelizacja jest niepotrzebna, że obecny system prawny w zupełności chroni osoby przed agresją ze względu na przynależność poszkodowanych do ww. grup. Otóż nie. A najlepszym tego przykładem jest niepokojący wzrost zewidencjonowanych przestępstw spowodowanych nienawiścią, co było również prezentowane przez Komendę Główną Policji. A to wcale nie jest, proszę państwa, oznaka tego, że prawo działa, tylko dobitny dowód na to, że prawo nie działa, ponieważ powiększa się skala tego patologicznego zjawiska. Badania, które prowadzą organizacje pozarządowe, pokazują też, że liczba prowadzonych postępowań w sprawie przestępstw z nienawiści wzrasta z roku na rok. W 2013 r. takich przestępstw było 835, w 2014 r. - 1365, a w 2015 r. - 1548. Wzrost jest ewidentny. W tej nowelizacji odnosimy się do dyskryminacji pięciu mniejszości. I teraz podam przykłady przemocy w tych obszarach, które proponujemy dodać do nowelizacji. Dyskryminacja ze względu na płeć. To nagranie, które przed chwilą państwu prezentowałam, właśnie tego dotyczy. Udostępnię je też, jeżeli nie było słyszalne, za moment u siebie na Facebooku. Dostępne w Polsce statystyki i badania odnoszące się do przemocy ze względu na płeć uwzględniają przede wszystkim zjawisko przemocy w rodzinie. Statystyki te są dostępne na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości i obejmują dane liczbowe dotyczące przestępstw popełnionych wobec członków rodziny, przestępstw o charakterze seksualnym i orzecznictwa sądów w sprawach dotyczących przemocy w rodzinie. Szczególną grupą kobiet narażoną na taką wieloaspektową dyskryminację są niepełnosprawne kobiety i dziewczęta. W życiu kobiet z niepełnosprawnościami przemoc jest nie tylko częstym zjawiskiem, lecz też nierzadko bywa wręcz przyczyną niepełnosprawności tych kobiet. Blisko 80% kobiet z niepełnosprawnościami pada ofiarą przemocy psychicznej i fizycznej. Ponadto kobiety z niepełnosprawnościami są bardziej narażone na przemoc seksualną niż pozostałe kobiety. Wspomnieć też tutaj należy ostatnie publiczne wystąpienia prawicowych dziennikarzy, chociażby tekst pana Ziemkiewicza o publicystce Annie Dryjańskiej, o tym, że jest zdeformowana i że szkoda, że czarny protest nie wygląda jak zlot rozerotyzowanych fotomodelek, albo np. tekst pana Gmyza skierowany bezpośrednio do mnie, że noszenie znamiona nad okiem to świetny powód do żartów z przemocy w rodzinie, ponieważ zupa była za słona, albo żarty pana Pospieszalskiego, że Dorota Wellman przypomina trzodę chlewną, albo pana Terlikowskiego, że uczestniczki czarnego protestu powinny chodzić w hitlerowskich mundurach, albo że posłanki są k..., są szmatami, są zdzirami, świniami, że zrobią z nami, co chcą, i że nie mamy prawa żyć. To są rzeczy, które dostajemy nagminnie każdego dnia. Kolejna dyskryminacja, którą uwzględniamy w naszej nowelizacji, to dyskryminacja ze względu na tożsamość płciową czy orientację seksualną. Przykładem na wyjątkowo negatywne skutki psychiczne prześladowania na tle homofobicznym jest chociażby sprawa śmierci Dominika Szymańskiego z Bieżunia. Myślę, że wszyscy państwo znają tę sprawę, która obiegła całą Polskę w 2015 r. 14-letni Dominik, uczeń gimnazjum, chłopak w podobnym wieku do mojego syna, popełnił samobójstwo. W liście pożegnalnym do swojej matki napisał: Jestem zerem. Według matki Dominik był szykanowany, prześladowany i dręczony, a pretekstem do przemocy był, proszę państwa, styl ubierania i dbałość o fryzurę. O tych incydentach wiedzieli zarówno nauczyciele, jak i nauczycielki. Dominik odebrał sobie życie, bo był dręczony przez rówieśników. Szukał pomocy, skarżył się, mówił, że jest dręczony i wyzywany i nikt mu nie pomógł. Dominik nie wytrzymał i przerwał swoje młode życie, a przecież całe życie było przed nim. Chciałabym więc, by zmiany, do których państwa przekonuję, wywołały refleksję u wszystkich, którzy dopuszczają się takich pogardliwych zachowań. Wracając do statystyk, w ciągu minionych 5 lat blisko 1/3 uczestników badania, które przeprowadza Kampania Przeciw Homofobii, doświadczyła przemocy fizycznej lub psychicznej. W badaniu np. z 2011 r. ponad połowa osób badanych, 54%, doświadczyła więcej niż raz incydentów przemocowych na tle orientacji seksualnej. Z przemocą werbalną opisaną w ankiecie jako zaczepki słowne, ubliżanie, obrażanie, poniżanie spotkało się 92% całości badanej grupy, co czwarta osoba spotkała się z przemocą fizyczną zdefiniowaną w ankiecie jako np. potrącenie, szarpanie, uderzanie czy kopanie, a prawie 20% respondentów zaznaczyło, że spotkało się z przemocą opisaną w ankiecie jako groźby, szantaż zastosowania przemocy fizycznej. Trzecia dyskryminacja, ze względu na niepełnosprawność. Drodzy państwo, uprzedzenia wobec osób z niepełnosprawnością to przekonanie, że osoby nie w pełni sprawne fizycznie bądź umysłowo nie zasługują na takie samo traktowanie jak osoby w pełni sprawne. Osoby z niepełnosprawnościami doświadczają, napotykają znaczące społeczne i fizyczne bariery uniemożliwiające pełny udział w życiu społecznym. Przestępstwa motywowane uprzedzeniami wobec tej grupy często charakteryzują się tym, że sprawcami są osoby im znane. W porównaniu z przestępstwami związanymi z uprzedzeniami na tle np. narodowościowym czy dotyczącymi pochodzenia etnicznego przestępstw na szkodę osób niepełnosprawnych jest mało. Dlaczego tak jest? Dlatego że tematyka przemocy wobec osób z niepełnosprawnością nie jest w Polsce jeszcze badana ani monitorowana w sposób kompleksowy. Oczywiście, są dostępne w Polsce ankiety, w tym wyniki badań przeprowadzonych na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, i wskazują one, że osoby z różnego rodzaju niepełnosprawnością wyjątkowo często są ofiarami przemocy. Na wysoki stopień wiktymizacji osób z niepełnosprawnością pokazują również badania Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym oraz badania rzecznika praw obywatelskich. Są też pilotażowe badania, np. badanie z 2014 r., które były przeprowadzone w województwie mazowieckim. Dowiadujemy się z nich o różnych formach przemocy, dowiadujemy się z nich, że aż 92% badanych takich osób jest prześladowanych i dyskryminowanych. Te badania zawierają przerażające liczby. Spośród wszystkich, którzy doświadczyli przemocy, najliczniejszą grupę, bo prawie 70%, stanowią ofiary przemocy psychicznej - krzyki, wyzwiska, groźby, np. w tym stylu: oddam cię do domu dziecka, albo szantaże. Bycie ofiarami przemocy fizycznej deklarowało 60% osób, które były bite, popychane, kopane, wiązano im ręce, doświadczały też duszenia. Ponad połowa, 52%, doświadczyła tzw. naruszenia wolności osobistej, np. zamykania w pokoju wbrew ich woli i przetrzymywania nawet przez kilkanaście dni. 37% przyznało, że doświadcza przemocy ekonomicznej, np. ich pieniądze lub należące do nich przedmioty są zabierane albo niszczone. Wysoka jest też w tej grupie skala przestępstw o charakterze seksualnym. Aktów przemocy na tle seksualnym doznało 28% biorących udział w badaniu. Było to np. zmuszanie do oglądania materiałów o treści pornograficznej, ale również dotykanie intymnych miejsc, aż po gwałt. Badanie pokazuje również, że przemoc nie jest wydarzeniem jednorazowym, ale w wielu przypadkach jest po prostu codziennością. Na przykład jedna z badanych doznawała przemocy ze strony współpracowników w takim stylu: Jak czegoś nie umiałam, to dostawałam za każdym razem w łeb. Proszę sobie wyobrazić, że jak państwo czegoś nie zrobicie, to wasz przełożony za każdym razem daje wam w łeb. Jak wynika z tych badań, akty przemocy fizycznej i seksualnej potęgują stosowaną równocześnie przemoc psychiczną i ekonomiczną. Ofiary, które chcą się poskarżyć, komuś o tym powiedzieć, często są zastraszane i szantażowane. Jednocześnie ze względu na zależność ekonomiczną od najbliższych, jak też ograniczoną możliwość uczestnictwa w życiu społecznym, nie mają się tak naprawdę jak uwolnić od tej przemocy i od swojego oprawcy. Dyskryminacja ze względu na wiek. Drodzy państwo, przemoc wobec osób starszych można zdefiniować jako pojedyncze lub powtarzające się działania lub brak odpowiedniego działania występujące w jakiejkolwiek relacji, w której oczekuje się zaufania, a która powoduje krzywdę bądź cierpienie osoby starszej. Może ona również przybierać wobec tej starszej osoby różne formy: może to być przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna, finansowa, a także może mieć formę intencjonalnego lub nieintencjonalnego zaniedbania osoby starszej. Zapobieganie przemocy wobec osób starszych jest bardzo istotnym zagadnieniem w naszym społeczeństwie, które jest społeczeństwem starzejącym się. Choć dopiero w ostatnich latach zjawisko to zaczęło być postrzegano jako ogólnoświatowy problem, to on już jest. W kwietniu 2002 r. w Madrycie wszystkie państwa członkowskie ONZ przyjęły międzynarodowy plan działań, w którym podkreśla się wagę zapobiegania problemowi przemocy wobec osób starszych i wskazuje się, że ochrona osób starszych przed przemocą należy do uniwersalnych praw człowieka. Dostępne w Polsce statystyki i badania odnoszące się do przemocy ze względu na wiek uwzględniają przede wszystkim zjawisko przemocy w rodzinie. Badanie na ten temat co roku publikuje Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W tym kontekście szczególnie ważne jest najnowsze badanie przeprowadzone na zlecenie ministerstwa przez Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk. Badania na temat przemocy wobec kobiet starszych i kobiet z niepełnosprawnością prowadził również rzecznik praw obywatelskich. Jak wynika z tych badań zarówno RPO, jak i PAN-u, w opinii znacznej liczby respondentów dały się zaobserwować przypadki stosowania przemocy w rodzinie wobec osób starszych. Poza własną rodziną w ciągu ostatnich kilku lat przypadki takie obserwowało średnio 43% osób. Wśród form przemocy fizycznej najczęściej wskazywane było izolowanie osób starszych - 42%, wśród form przemocy ekonomicznej, czyli chodzi o zabieranie i wykorzystywanie pieniędzy osób starszych - 48%, zaś wśród form przemocy psychicznej, czyli chodzi o wytykanie niepełnosprawności fizycznej - 47%. Ze zastosowaniem przemocy seksualnej wobec osób starszych zetknęło się 17% respondentów, a stosowanie przynajmniej jednej formy przemocy - fizycznej lub ekonomicznej - wobec osób starszych poza własną rodziną relacjonowało 59% respondentów, zaś we własnej rodzinie - 30%. Dane są przerażające. Szanowni Państwo! Z tym mamy do czynienia w Polsce. Nie tylko z rosnącą nienawiścią powodowaną uprzedzeniami, nie tylko ze wzrastającą liczbą rozpoznawanych przestępstw tego rodzaju, ale również z niewydolnością prawa w tym zakresie. Prawo nie powinno tylko karać, ale powinno również działać prewencyjnie, czyli zniechęcać do popełnienia przestępstwa. Mało tego, obecne prawo w zakresie zwalczania przestępstw powodowanych uprzedzeniami w większym stopniu chroni sprawcę niż ofiarę, co jest absurdem. Prawie w ogóle nie są ścigane przestępstwa związane z nawoływaniem do nienawiści, a większość napaści powodowanych nienawiścią jest traktowana jak wykroczenie i najczęściej jest umarzana. Prawo i służby zapewniające bezpieczeństwo zaczynają działać niestety dopiero w momencie morderstwa, ciężkiego pobicia lub gwałtu, ale wtedy jest już za późno. To niestety źle świadczy o naszym prawodawstwie i o służbach stojących na straży obywateli. Niestety większość przestępstw powodowanych nienawiścią nie jest ścigana z urzędu, ale na podstawie pozwu cywilnego, gdzie to na ofierze spoczywa cały ciężar gromadzenia dowodów i udowadniania winy. To tak, jakby, proszę państwa, kradzież była ścigana dopiero wówczas, gdy znajdziemy złodzieja i ukradzione przedmioty i przyprowadzimy za rękę w to miejsce policję i prokuraturę. Niewiarygodne, jakie absurdy są w naszym prawie. W obszernym uzasadnieniu tej nowelizacji przedstawiłam szereg sytuacji, w których mamy do czynienia z rosnącą przemocą, zarówno fizyczną, jak i psychiczną, u podstaw której leży nienawiść i uprzedzenie. Warto podkreślić, że ofiarami tej przemocy są nie tylko geje, cudzoziemcy, nie tylko osoby na wózkach inwalidzkich i inni niepełnosprawni. Warto podkreślić, że bardzo często są to osoby starsze, ludzie o odmiennych poglądach, innego wyznania. Tak naprawdę to dotyka i uderza w każdego z nas, bo każdy z nas zna takie osoby. To są członkowie naszych rodzin, to są nasi sąsiedzi, to są osoby, które mijamy na ulicy, to są osoby, które siedzą w tych ławach poselskich. To po prostu jesteśmy my sami. Jest to projekt zgłaszany przez Nowoczesną we współpracy z 70 organizacjami pozarządowymi w Polsce, ale nie chcemy, aby ten projekt w tak ważnej i kluczowej sprawie jak bezpieczeństwo i poszanowanie ludzkiej godności miał jakąkolwiek partyjną etykietę. To projekt, który powinien nas wszystkich jednoczyć, ponieważ działamy tutaj z woli obywateli i zapewnienie im bezpieczeństwa jest po prostu naszym obowiązkiem. Nie jest to projekt wymierzony w żadną partię polityczną, bo wszystkie opcje polityczne przez ostatnie 27 lat popełniły grzech zaniechania i grzech ignorancji. Właśnie teraz jest najwyższy czas na to, aby zrobić w końcu z tym porządek, bo przyszło nam żyć w czasach, kiedy wokół nas jest coraz więcej nienawiści, i my, jako odpowiedzialni politycy, musimy zapobiegać przyczynom, a nie tylko leczyć skutki, zwłaszcza że w przypadku takich przestępstw skutki są po prostu nieuleczalne. Jeśli ktoś z państwa uważa, że jest to cenzura, że jest to zamach na wolność słowa, to warto przypomnieć starą zasadę: twoja wolność kończy się centymetr przed moim nosem. Wolność będąca przyzwoleniem na wszystko to najgorszy rodzaj zniewolenia. Jeszcze raz pragnę podkreślić, że nie jest to projekt ani prawicowy, ani lewicowy, ani zielony, ani brunatny. To jest projekt ludzki, odwołujący się do powszechnie uznanych i najlepszych wartości humanitaryzmu i chrześcijaństwa. Dlatego proszę posłanki i posłów o skierowanie tego projektu do komisji, bo albo wszyscy coś zyskamy, albo wszyscy po prostu coś stracimy. Drodzy państwo, każda nienawiść prowadzi do dehumanizacji... (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Joachim Brudziński)