Mówca: Zdzisław Gawlik
Data: 2016-11-16 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska chciałem przedstawić stanowisko wobec propozycji ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, druk nr 932. Trzeba zauważyć, że problem, jaki jest podejmowany w tej nowelizacji, dotyczy uwzględnienia przez prawo skutków upływu czasu. Wiele lat temu, wiele wieków temu ustawodawcy dostrzegli, że upływ czasu nie jest bez znaczenia dla prawa. Instytucja dawności od wielu wieków jest obecna w prawie, ale, co daje się zauważyć podczas analizy różnych rozwiązań prawnych, skraca się czas, który jest dany stronom - podmiotom prawa cywilnego, i nie tylko prawa cywilnego, na dochodzenie swoich praw. Jest to konsekwencją zmiany tempa życia, wprzęgania w działalność człowieka nowych sposobów komunikowania się, zwłaszcza na odległość, i to trzeba w tym momencie zauważyć i dostrzec. Przepis art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego w obecnym brzmieniu zamyka drogę do sądu tym, którzy starają się o wznowienie postępowania po upływie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku. Ten 5-letni termin zawity, termin prekluzyjny nie pozbawia stron prawa do podjęcia pewnych czynności w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli były one pozbawione możliwości działania, i po drugie, w drugim przypadku, gdy nie były w sposób należyty reprezentowane. Ale jak pokazuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego, to za mało. Na tle przepisu art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego można dostrzec konflikt dwóch interesów: po pierwsze, trwałości orzeczeń sądowych, którym sprzyja ten 5-letni termin przewidziany w przepisie art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego, i prawa strony do sprawiedliwego procesu, które jest zagwarantowane m.in. w przepisie art. 45 ust. 1 naszej konstytucji. Zatem pojawia się dylemat, co jest ważniejsze: pozostawienie w obrocie prawnym wadliwego wyroku czy też zapewnienie obywatelowi prawa do sprawiedliwego wyroku. Wydaje się, że należy w tym obszarze szukać sprawiedliwego rozwiązania, i w tym kierunku zmierza proponowana nowelizacja art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego. Ale w obecnej sytuacji, stosownie do brzmienia art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego, po upływie 5 lat od uprawomocnienia się wyroku obecne brzmienie nie pozwala żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności wynikającej m.in. z naruszenia art. 6 ust. 1 konwencji o ochronie praw człowieka i obywatela. Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis ten jest niezgodny z art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym - jak wspomniano wcześniej - utraci swoją moc po 18 miesiącach. W związku z powyższym projektowana zmiana wprowadza wydłużenie terminu 5-letniego przewidzianego przepisem art. 408 i zastąpienie go terminem 10-letnim. Zabieg ten ma m.in. pozwolić stronom postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka żądać wznowienia postępowania przed sądem krajowym po zakończeniu postępowania przed Europejskim Trybunałem, które to postępowanie jest z reguły - jak również wspominano - postępowaniem dość długotrwałym, w rezultacie czego, oczekując na rozstrzygnięcie Europejskiego Trybunału, strony utraciłyby przy obecnym brzmieniu możliwość wznowienia postępowania przed sądem krajowym z uwagi na upływ czasu. W trakcie prac konsultacyjnych uwagi do proponowanej zmiany zgłosiły m.in. Krajowa Rada Sądownictwa oraz Sąd Najwyższy, które sugerują zachowanie przewidzianego przepisem art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego terminu 5-letniego, a proponowane w nowelizacji art. 408 wydłużenie terminu do 10 lat proponują odnieść tylko do wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Czyli tę furtkę, która jest przewidziana obecnym brzmieniem w dwóch przypadkach pozwalających stronom na wznowienie postępowania, rozszerzyć o ten trzeci przypadek nawiązujący do wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Pozostawienie 5-letniego terminu w przypadku spraw, które zakończą się przed organami krajowymi, miałoby zapewnić stabilność wydawanych orzeczeń, a to jest, myślę, wartość istotna sama w sobie. Stąd, jeżeli chodzi o klub (Dzwonek) Platformy Obywatelskiej, wnioskujemy o przedstawienie tej ustawy do dalszych prac w komisji kodyfikacyjnej i o próbę refleksji nad proponowaną nowelizacją art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego. Dziękuję bardzo.