Mówca: Sprawozdawca Teresa Wargocka
Data: 2022-01-12 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Obrony Narodowej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1812. Marszałek Sejmu, zgodnie z art. 37 ust. 1 oraz art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu, skierowała w dniu 30 listopada 2021 r. powyższy projekt ustawy do Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży i Komisji Obrony Narodowej. Posiedzenie połączonych komisji, na którym odbyło się pierwsze czytanie i rozpatrzenie tego projektu, odbyło się w dniu 4 stycznia. W toku prac komisji, po pokonaniu trudności technicznych w obsłudze prowadzenia prac w trybie zdalnym, pan minister Dariusz Piontkowski przedstawił projekt ustawy. Opracowanie projektu zmian ustawowych to dalsze doskonalenie podstaw prawnych funkcjonowania systemu oświaty w Polsce. Wprowadzono regulacje dotyczące tworzenia i sprawowania nadzoru nad oddziałami przygotowania wojskowego - na wniosek ministra edukacji narodowej oraz wprowadzono możliwość tworzenia szkół filialnych podporządkowanych szkołom artystycznym - na wniosek ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Ponadto ustawa wprowadza obowiązek zorganizowania nauczania na odległość, nauczania zdalnego w przypadku zawieszenia zajęć dla uczniów z powodów innych niż COVID, jeżeli zawieszenie tych zajęć trwa powyżej 2 dni, oraz możliwość organizacji zdalnego nauczania dla uczniów objętych indywidualnym nauczaniem lub uczniów hospitalizowanych. Ustawa określa zasady funkcjonowania organizacji pozarządowych w szkołach i w placówkach. Ponadto wprowadzono do ustawy katalog warunków, jakie powinny być spełniane, by organ prowadzący mógł zlikwidować szkołę lub placówkę. Ustawa wzmacnia pozycję kuratora oświaty w obszarze wspólnych kompetencji organu prowadzącego i organu nadzoru pedagogicznego. Powiem bardzo ogólnie: dotychczasowe czynności organu prowadzącego, które wymagały opinii kuratora, w zasadzie w tych zakresach wymagają zgodnie z brzmieniem projektu pozytywnej opinii kuratora. Wzmocniono pozycję rady pedagogicznej, wprowadzono obowiązek opiniowania arkusza organizacyjnego przez radę pedagogiczną. Rozszerzono katalog danych w systemie informacji oświatowej o zadania dotyczące szkoły wobec uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego oraz zajęć rewalidacyjnych i opinii o wczesnym wspomaganiu rozwoju. Uregulowano również kwestie przekazywania danych o zatrudnieniu nauczycieli do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Projekt tej ustawy obejmuje również nowe zasady funkcjonowania organizacji pozarządowych w szkołach i placówkach. Dyskusja na posiedzeniu komisji, debata nad tym projektem ustawy była bardzo długa i bardzo gorąca, mogę powiedzieć kolokwialnie. W zasadzie posłowie opozycji kwestionowali w głównej mierze art. 86 wprowadzający zapis o tym, że kurator oświaty opiniuje propozycję złożoną przez dyrektora szkoły i organizację pozarządową w obszarze treści zajęć, jakie będą prowadzone z uczniami, metod stosowanych w prowadzeniu zajęć oraz kadry, która będzie zajęcia w szkole prowadziła. Długa debata opozycji dotyczyła również kwestii wzmocnienia kuratora oświaty. Nie będę wchodziła w szczegóły debaty, ponieważ trwała ona kilka godzin, ale mogę powiedzieć, że poprawki składane przez posłów opozycji i głosy w debacie świadczą o tym, że zmiany nie uzyskują akceptacji i opozycja chciałaby, żeby te zmiany nie były wprowadzone, bo są one tak jakby przekroczeniem stanu prawnego, który ustawa o systemie oświaty wprowadza, jeżeli chodzi o podział kompetencji pomiędzy organ prowadzący a organ nadzoru pedagogicznego. Pan minister, odnosząc się do tej dyskusji, bardzo wyraźnie zaznaczył, że nie zmienia się zakres kompetencji organu prowadzącego w sensie zadań, jakie pełni on w systemie oświaty. Organy prowadzące nadal mają za zadanie tak prowadzić politykę oświatową, aby zapewnić dostępność oświaty wszystkim uczniom i młodzieży. Mają zadania w obszarze dobrego stanu technicznego budynków. Mają zadania w obszarze bycia pracodawcą dla dyrektora szkoły. I te zadania są określone ustawowo. Nadzór pedagogiczny, tak jak państwo wiecie, jest sprawowany przez państwo. Państwo prowadzi politykę oświatową. W obszarze nadzoru pedagogicznego leżą kwestie zgodności z przepisami Prawa oświatowego, funkcjonowania szkół. Są to podstawowe dokumenty, jakimi są podstawa programowa, rozporządzenia w obszarze oceniania, klasyfikowania, promowania i przyjmowania uczniów do szkół. Stan prawny jest jednolity w całej Polsce i jest nadzór kuratora. Ale to, co jest najważniejsze, to realizacja podstawy programowej i celów szkoły na poszczególnych etapach edukacyjnych, jakie są zapisane w podstawie programowej. Jest również nadzór pedagogiczny nad przestrzeganiem statutu szkoły. Pan minister bardzo wyraźnie podkreślał, i ja osobiście w zupełności się z tym zgadzam, że takie opinie, że szkoła traci swoją autonomię, nie powinny mieć miejsca, ponieważ szkoła nie ma, tak jak szkolnictwo wyższe, ustawowo zapisanej autonomii. W obszarze edukacji mówimy o autonomii nauczyciela i ta autonomia nauczyciela w doborze metod nauczania i osiągania celów edukacyjnych jest absolutnie nienaruszona. Wręcz przeciwnie, przez ostatnie lata podjęto w ministerstwie edukacji wiele działań, które dostarczają dodatkowych narzędzi i pomocy dydaktycznych. Absolutnie żaden nauczyciel nie jest ograniczany w swojej autonomii. Po dyskusji złożono wniosek o odrzucenie projektu ustawy. Wniosek pani poseł Dziemianowicz-Bąk został odrzucony stosunkiem głosów 36 do 38. Pani poseł Krystyna Szumilas złożyła wniosek o wysłuchanie publiczne. Wniosek został odrzucony stosunkiem głosów: 37 - za, 39 - przeciw. Pan poseł Piotr Borys złożył wniosek o skierowanie projektu ustawy do podkomisji. Wniosek ten został odrzucony stosunkiem głosów: 35 - za, 40 - przeciw. Przeszliśmy do rozpatrzenia projektu ustawy. Ja tylko jedną poprawkę zreferuję bardzo, że tak powiem, dokładnie. Tę poprawkę złożyła pani poseł Krystyna Szumilas. Myślę, że ta poprawka koresponduje z debatą, która została przeprowadzona. Pani poseł złożyła poprawkę w sprawie zmiany tytułu ustawy i zaproponowała, aby ustawa miała tytuł: o ręcznym sterowaniu szkołą przez polityków i odebraniu rodzicom prawa do wychowania dzieci. (Oklaski) Oczywiście to jest bardzo dobra poprawka, bardzo poważna, bardzo merytoryczna, bardzo zgodna z procesem legislacyjnym. Proszę państwa, naprawdę, zajmijmy się tworzeniem prawa, a nie takimi, można powiedzieć, retorycznymi zabawami. W toku prac nad projektem ustawy kluby złożyły poprawki. Koalicja Obywatelska złożyła 22 poprawki, Prawo i Sprawiedliwość - 11 poprawek, Lewica - 6 poprawek i Konfederacja - 1 poprawkę. W toku rozpatrywania i głosowań nad poszczególnymi poprawkami... A, jeszcze jedna kartka, to będzie to. Ostatecznym efektem prac komisji jest przyjęcie 11 poprawek Prawa i Sprawiedliwości. Króciutko zreferuję, jakie zmiany komisja wprowadziła do projektu ustawy z druku nr 1812. Wskutek przyjętych poprawek ujednolicono tryb odwołania dyrektora szkoły lub placówki w trybie art. 55 i art. 56. Wprowadzono również przepis przejściowy dotyczący wniosków o odwołanie dyrektora szkoły złożonych przed wejściem w życie ustawy - generalnie ustawa obecnie obowiązująca, wnioski będą rozpatrywane według obecnego stanu prawnego. Poprawka, za zgodą ministerstwa, po dyskusji w klubie parlamentarnym, dotycząca odstąpienia od zmiany składu komisji konkursowej w konkursie na stanowisko dyrektora szkoły. Wróciliśmy do zapisów obecnie obowiązujących, nie zmieniają się składy komisji konkursowych, jak również kompetencje związków zawodowych w delegowaniu członków komisji konkursowej. Przyjęto bardzo ważną poprawkę wprowadzającą terminy ogłaszania przez organy prowadzące terminu konkursu na stanowisko dyrektora szkoły. To wynikało również z wniosków nadzoru pedagogicznego. Niestety zdarzały się, choć bardzo pojedyncze, sytuacje, w których w sumie uniemożliwiano dyrektorom, z którymi organ prowadzący chciał się rozstać, uzyskanie oceny pracy, te konkursy były ogłaszane w dogodnym dla organu prowadzącego terminie. A więc wprowadzamy przepis mający na celu sztywne ustalenie, w jakim czasie ten konkurs może się odbyć, tak aby osoby biorące udział w konkursie mogły uzupełnić dokumentację, dołączyć zaświadczenia i otrzymać ocenę pracy. W tym kontekście zmieniliśmy również przepis dotyczący tego, że w przypadku dyrektora szkoły ocenę pracy wydaje organ nadzoru pedagogicznego w uzgodnieniu z organem samorządu, z organem prowadzącym. Niestety były takie przypadki, że tej oceny nie udało się uzgodnić. W sytuacji, w której nie ma tego uzgodnienia, przyjęliśmy rozwiązanie, że ocenę wystawia kurator oświaty. Wprowadziliśmy również w formie poprawki rozwiązanie mające na celu zobowiązanie dyrektora szkoły do informowania organu nadzoru pedagogicznego o zmianach w arkuszu organizacyjnym szkoły wprowadzonych po 30 września. Tutaj również były bardzo poważne sygnały od nauczycieli dotyczące niestety takiego działania dyrekcji szkoły, że generalnie nauczyciel dowiadywał się w sierpniu przed radą pedagogiczną rozpoczynającą następny rok szkolny, jaki jest przydział godzin, jakie są etaty, jakie są rozwiązania. A więc w tym trybie opiniowania arkusza organizacyjnego, który jest przewidziany w ustawie, jest również zapoznanie rady pedagogicznej przed wysłaniem do zaopiniowania przez kuratora. Są trzy poprawki dotyczące zmian, poprawki można powiedzieć techniczne. Są to zmiany w terminach wejścia w życie przepisów projektowanej ustawy. Te poprawki są naprawdę techniczne, to dotyczy utworzenia szkół artystycznych, terminu złożenia wniosku o zezwolenie na utworzenie oddziału przygotowania wojskowego i wejścia w życie całego projektu ustawy, bo już jesteśmy troszeczkę później z procesem legislacyjnym w Sejmie. Jeszcze może jedno zdanie ważne dla sprawozdania. Posłowie złożyli jako wnioski mniejszości 11 poprawek, które nie uzyskały pozytywnej opinii komisji. Komisje zgodnie z art. 43 ust. 1 regulaminu Sejmu przedstawiają na żądnie wnioskodawców 11 wniosków mniejszości - jednak zapisałam - oraz wnoszą o uchwalenie załączonego do sprawozdania z druku nr 1895 projektu ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Małgorzata Gosiewska)