Mówca: Sprawozdawca Izabela Katarzyna Mrzygłocka
Data: 2012-05-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie dotyczące rządowego projektu ustawy o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Projekt zawarty jest w druku sejmowym nr 120, natomiast sprawozdanie komisji zawarte jest w druku nr 357. Omawiana dziś ustawa ma na celu wykonanie prawa Unii Europejskiej w zakresie transpozycji postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/52/WE z dnia 18 czerwca 2009 r. Projekt dotyczy określenia sankcji dla podmiotów powierzających wykonanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i dochodzenia roszczeń z tytułu wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń. Przypomnę, że pierwsze czytanie projektowanej ustawy odbyło się na 6. posiedzeniu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej dnia 27 stycznia br. Projekt został skierowany wówczas do dalszych prac do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, a następnie w lutym bieżącego roku do podkomisji stałej ds. rynku pracy. O zaopiniowanie projektu poproszono także Komisję Nadzwyczajną do spraw zmian w kodyfikacjach. W ramach pracy Komisji Nadzwyczajnej powołany został zespół roboczy, który we współpracy między innymi z resortami pracy i polityki społecznej, Ministerstwem Finansów i Ministerstwem Sprawiedliwości przygotował propozycje poprawek do projektu. Zakres pracy Komisji Nadzwyczajnej i zespołu dotyczył m.in. Kodeksu karnego, to jest zmian przepisów karnych związanych z czynami zabronionymi, o których mowa w przedmiotowym projekcie. Pragnę podkreślić, że zarówno komisja, jak i podkomisja bardzo długo i szczegółowo procedowała nad wyżej wymienionym projektem. Podkomisja stała ds. rynku pracy obradowała czterokrotnie: 29 lutego, 14 i 15 marca oraz 11 kwietnia. W związku z tym, że projekt ustawy wprowadza zmiany do wielu ustaw, do tytułu dodano odnośnik nr 2, przy którym wskazano ustawy, które są zmieniane przedmiotowym projektem. Modyfikacja kilku artykułów projektu ustawy wymusiła zmianę numeracji zapisów ustawy. W trakcie procedowania najbardziej problematyczny okazał się zapis art. 5 przedłożenia rządowego. Wątpliwości dotyczyły charakteru i istoty zakazów, które wprowadziłby proponowany art. 5. Niejasne było, jakie środki represyjne w zakresie zakazu dostępu do środków pomocowych i obowiązku ich zwrotu niósłby ze sobą art. 5: czy odpowiedzialność administracyjną, finansową czy też karną. Nieprecyzyjność przepisu, którego implementacja jest nieodzownym elementem dyrektywy, zmusiła do zmiany jego formy i przeniesienia do art. 11. Porządkując projekt, w art. 11 powołano się na ustawę o finansach publicznych, która reguluje kwestię dostępu do środków pomocowych oraz precyzuje zakres środków, o których mówi przedłożenie rządowe. Wskazano również na to, że to sąd, orzekając zakaz dostępu do środków pomocowych lub obowiązek ich zwrotu, określa formę pomocy, która jest objęta zakazem lub obowiązkiem zwrotu. Uwzględniając element zróżnicowania podmiotowego w art. 11 ust. 3, okres sankcji wyznaczono w wymiarze od roku do 5 lat. Należy podkreślić, że sąd ma możliwość, a nie ma obowiązku sankcjonowania. Wysoka Izbo! Pragnę podkreślić, że Komisja Nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach, analizując przedłożenie rządowe, zajmowała się w szczególności przepisami typowo merytorycznymi dla siebie, to jest art. 4 i 5, artykułami, które nie określały zasad, trybu i sposobu dochodzenia do proponowanych rozwiązań, budząc tym samym wątpliwości komisji co do konstytucyjności tych rozwiązań. W konsekwencji prac Komisji Nadzwyczajnej zasugerowano wykreślenie art. 4 i 5. Jednakże w trakcie procedowania podczas posiedzenia komisji stałej treść tych artykułów przystosowano do wcześniej zgłoszonych poprawek oraz przeniesiono kolejno do art. 12 i 11, zmieniając tym samym numerację artykułów zawartych w przedłożeniu rządowym. Zgodnie z duchem dyrektywy projekt przewiduje nałożenie proporcjonalnych, a zarazem odstraszających sankcji związanych z nielegalnym zatrudnieniem osób przebywających wbrew prawu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z proponowanego wprowadzenia zmian do Kodeksu karnego częściowo zrezygnowano. I tak, brzmienie art. 13 przedłożenia rządowego, to jest poruszającego między innymi kwestię warunków szczególnego wykorzystywania, w konsekwencji doprecyzowano, m.in. zastępując wyraz ˝wyzysk˝ wyrazem ˝wykorzystanie˝. Zmodyfikowane brzmienie art. 13 przeniesiono do art. 9 projektu ustawy. Zrezygnowano również z wprowadzenia nowo projektowanych artykułów do Kodeksu karnego, tj. poszerzenia katalogu przestępstw i wykroczeń m.in. o takie czyny jak powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zostały one uwzględnione w art. 8 i 9 projektowanej ustawy wraz z proponowanym wymiarem kary. Art. 10 ust. 1 projektu ustawy rozstrzyga o podleganiu karze grzywny do 10 tys. zł za uporczywe powierzanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku, gdy praca ta nie ma związku z prowadzoną przez powierzającego wykonywanie pracy działalnością gospodarczą. Art. 10 ust. 2 przewiduje zaś, że podżeganie do czynu i pomocnictwo w czynie, o którym mowa w ust. 1, są karalne. Projekt rządowy przewidywał dodanie tych przepisów w art. 120 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Pierwotnie proponowano też inne sformułowanie wymiaru kary, tj. karę grzywny nie niższą niż 3 tys. zł albo karę ograniczenia wolności. Analiza projektu pokazała jednak, że sankcje dla podmiotów powierzających wykonanie pracy cudzoziemcowi określone zostały przede wszystkim w poszczególnych zmienianych ustawach, a nie w projektowanej ustawie, dlatego w toku prac postanowiono wprowadzić proponowane zmiany do projektu. Treść art. 10 powiązana jest także z art. 13, który wyjaśnia, że orzekanie w sprawach o czyny, o których mowa w art. 10, odbywa się w trybie określonym w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Implementacja dyrektywy wprowadza również zmiany do ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, o których mowa w art. 14 projektu przedstawionego w sprawozdaniu komisji. W toku prac nad projektem zrezygnowano z wprowadzenia nowego typu wykroczeń do Kodeksu karnego, jednocześnie wprowadzono je do zapisów projektowanej ustawy. W konsekwencji zapis art. 14 umożliwia ściganie przez funkcjonariuszy Straży Granicznej przestępstw wymienionych w art. 8 i 9 oraz wykroczeń określonych w art. 10 projektu ustawy. Z projektu rządowego wykreślony został również zapis przewidujący obowiązek współpracy Straży Granicznej m.in. z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych. Budziło to wątpliwości przede wszystkim dlatego, że przewidywano tu obowiązek współpracy między organem nadrzędnym a jemu podległym, oczywiście współpracy w cudzysłowie. Postanowiono też zmienić ust. 1a na 23a. Wynikało to z faktu, że dopiero w końcowych ustępach art. 10d ustawy o Straży Granicznej ujęta jest sprawozdawczość, do której dodano nowy zapis. Ustep 23a nakłada na komendanta Straży Granicznej obowiązek przekazywania wskazanym resortom zbiorczych wyników kontroli, o której mowa w ust. 1, w zakresie dotyczącym powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podczas ostatniego posiedzenia podkomisji wprowadzono poprawki, które dotyczyły w głównej mierze kwestii uprawnień Straży Granicznej w roli oskarżyciela publicznego. Do ustawy o Straży Granicznej w art. 10d dodano ust. 21 umożliwiający Straży Granicznej dokonującej kontroli wystąpienie z wnioskiem do właściwego sądu rejonowego o ukaranie osób odpowiedzialnych za stwierdzone nieprawidłowości. W art. 18 regulującym zmiany do ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych poprawiono analogicznie do wcześniej wprowadzonych poprawek brzmienie art. 9 poruszającego kwestię sposobu penalizowania w przypadku skazania osoby za przestępstwo, o którym mowa w art. 8 lub 9 projektowanej ustawy. Przypomnę, że za tego rodzaju przestępstwa przewidziano zakaz dostępu do środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Do ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych dodano również art. 16 pkt 9a, który wyszczególnia również, że podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności na podstawie ustawy za przestępstwo przeciwko rodzinie i opiece określone w art. 211a Kodeksu karnego oraz za czyny określone w art. 8 i 9 projektowanej ustawy o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ramach konsultacji w trakcie prac podkomisji doprecyzowano brzmienie art. 10 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, to jest dodano do pkt 2 ust. 1a ppkt a umożliwiający cudzoziemcowi, który występuje w charakterze pokrzywdzonego, otrzymanie tymczasowego zezwolenia na zamieszkanie przez okres trwania postępowania karnego toczącego się przeciwko podmiotowi powierzającemu wykonywanie pracy w warunkach szczególnego wyzysku. W ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych zmianie uległo brzmienie art. 24. Zapisy ust. 1, tj. pkt 10 i 11, dostosowano do wprowadzonych poprawek. Mowa w nich o przestępstwach ujętych w art. 8 lub 9 projektowanej ustawy, a nie jak wcześniej, o przestępstwach Kodeksu karnego. W wyniku dyskusji nad projektem skreślono pkt 3 art. 18 przedłożenia rządowego, który miał wprowadzać nowe wykroczenia w ust. 1a art. 120 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Artykuł 10 projektu przejął zapisy proponowane w pkt 3. Biuro Legislacyjne zasugerowało także kilka zmian, do których podkomisja, a później komisja się przychyliły. Kompetencje sądu uzupełniono o możliwości zasądzenia na rzecz Skarbu Państwa kwoty stanowiącej równowartość środków publicznych otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających wydanie wyroku w przypadku skazania za przestępstwo, o którym mowa w art. 8 lub art. 9. Do art. 11 dodano także ust. 4 mówiący o sposobie egzekucji tegoż środka karnego. W wyniku prac podkomisji skreślono art. 13 dotyczący nakazu przekazywania przez sąd informacji o prawomocnym skazaniu za przestępstwo określone w art. 8 lub 9 właściwej instytucji zarządzającej środkami publicznymi. Zaproponowano, aby weryfikację tego pozostawić w gestii tych instytucji. Rozwinięto również brzmienie art. 18 przedłożenia rządowego wnoszącego zmiany do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Obecnie treść tego artykułu znajduje się w art. 21 sprawozdania. Poprawka dopuszcza zwolnienie podmiotu od poniesienia odpowiedzialności za powierzenie wykonania pracy cudzoziemcowi w pewnych określonych sytuacjach, o których mowa w pkt 3 art. 21. Sprawozdanie podkomisji do spraw rynku pracy zostało przyjęte jednogłośnie na posiedzeniu sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny dnia 26 kwietnia br. Chciałabym z tej trybuny bardzo serdecznie podziękować wszystkim członkom podkomisji i komisji za wniesione uwagi merytoryczne i wnioski. Wnoszę o przyjęcie sprawozdania. (Oklaski)