Mówca: Joanna Frydrych
Data: 2015-12-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, druki nr 32 i 32-A. Na wstępie chciałabym zauważyć, że proponowana zmiana to nic innego jak powrót do rozwiązań sprzed 20 lutego 2015 r., kiedy to weszła w życie nowelizacja ustawy Kodeks karny. Proponowana przez wnioskodawców zmiana prowadzi do wydłużenia terminów określonych w art. 101 Kodeksu karnego, które to terminy są określone w sposób zróżnicowany w zależności od wagi przestępstw. Chciałabym zauważyć, że w przypadku takiego podejścia na plan pierwszy wysuwa się potrzeba umożliwienia organom dokończenia postępowania, ale z drugiej strony nie możemy zapominać o trudnościach dowodowych w związku ze znacznym upływem czasu. Nie należy również tracić z pola widzenia argumentów odnoszących się do konieczności uniknięcia destrukcji procesu integracji społecznej sprawcy przestępstwa. Moim zdaniem rozwiązanie przewidziane w tym przepisie jest i powinno być wyrazem pewnego kompromisu, tym bardziej że wydłużenie tych okresów nowelizacją z roku 2005 o treści analogicznej do proponowanej obecnie zmiany spotkało się w literaturze prawa karnego z uzasadnioną krytyką. Profesor Romuald Kmiecik podniósł, że terminy przedłużające podstawowe okresy przedawnienia z art. 101 Kodeksu karnego wyznaczają równocześnie maksymalny czas trwania procesu karnego wszczętego przed ich upływem. Wydłużenie terminów z art. 102 może oznaczać zdaniem autora przyzwolenie ustawodawcy na to, by proces karny toczący się o wszystkie zbrodnie oraz występki zagrożone karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, a zatem o znakomitą większość przestępstw w kodeksie, mógł trwać od chwili wszczęcia postępowania przeciwko osobie przez okres całej dekady. A zatem co z nieuchronnością kary? Nie można zapomnieć, że terminy przedawnienia, a zwłaszcza ten wynikający z art. 102, pełnią także rolę dyscyplinującą organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie nastąpiło w rozsądnym terminie, w zgodzie z art. 6.1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zmiana wprowadzona ustawą z 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw spotkała się z aprobatą doktryny. Uważa tak chociażby prof. Jarosław Majewski. Należy też zauważyć, że częste zmiany nie służą dobrze kwestiom związanym ze świadomością bezprawności lub jej brakiem. Wprawdzie instytucja przedawnienia istotnie stanowi element polityki karnej, jednak zmiany w tym zakresie powinny być racjonalnie uzasadnione okolicznościami faktycznymi. Nie jest prawem ustawodawcy zupełnie dowolne i swobodne modyfikowanie terminów przedawnienia, zwłaszcza w tak dużej częstotliwości, jaką jest kolejna zmiana na przestrzeni kilku miesięcy. Prawo powinno być stabilne. W uzasadnieniu proponowanej zmiany brak konkretnych argumentów przemawiających za koniecznością wydłużenia terminu określonego w art. 102 Kodeksu karnego. Projektodawca skupił się, przywołując w przeważającej części uzasadnienia fragmenty wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie na dowiedzeniu zasadności proponowanej zmiany, a tylko na tym, że taka zmiana jest dozwolona. Projektodawca wskazuje, że zmiana ta doprowadziła do umorzenia części postępowań karnych, jednak argument ten mógłby przemawiać raczej za wyłączeniem przedawnienia w ogóle, gdyż umorzenie postępowania to immanentny skutek przedawnienia, nieważne na ile lat określonego. Projektodawca przywołuje, że umorzenie spraw na skutek skrócenia terminów z art. 102 Kodeksu karnego narusza szereg fundamentalnych wartości, jednak jako jedyny przykład wskazuje tylko i wyłącznie poczucie sprawiedliwości, podczas gdy istotą przedawnienia jest, jak wspomniano, zanik potrzeby karania oraz uniknięcie niesłusznych skazań związanych z zacieraniem się dowodów po tak długim okresie. Należy pamiętać, że przedłużanie okresów przedawnienia o tak znaczny okres powinno mieć solidne podstawy zarówno w okolicznościach związanych ze wzrostem przestępczości określonego rodzaju, trudnościach (Dzwonek) związanych z niezawinioną po stronie organów wymiaru sprawiedliwości przewlekłością postępowań, jak i w dużym odsetku spraw wykrywanych po długim okresie, kończących się wyrokiem skazującym. Tego zaś w uzasadnieniu projektu nie wskazano. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Argumenty, które przedstawiłam, nie pozwalają klubowi Platformy Obywatelskiej głosować za tym rozwiązaniem w takim kształcie. Walka z przestępczością jest priorytetem, ale powinna być prowadzona w sposób racjonalny i skuteczny. Nie sądzę, by tę racjonalność i skuteczność wzmocniło wydłużenie terminów przedawnienia. Mam jednak nadzieję, że takiego kształtu rozwiązania nabiorą podczas prac w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Dziękuję. (Oklaski)