Mówca: Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska
Data: 2013-04-18 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej pragnę przedstawić nasze stanowisko odnośnie do projektu ustawy o postępowaniu dyscyplinarnym wobec osób wykonujących niektóre zawody prawnicze. Przede wszystkim pragnę przypomnieć, że projekt zawarty w druku nr 1202 zastąpił wycofaną wersję wcześniejszą, która zawierała szereg błędów z zakresu techniki legislacyjnej, co, jak sądzę, miało swoje źródło w tym, że pierwowzorem było przedłożenie rządowe z 2007 r., a od tego czasu nastąpiły liczne zmiany w ustawach, że wspomnę choćby przykład powołania Krajowej Rady Prokuratury, która zastąpiła Radę Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym. Zatem autorzy projektu zawartego w druku nr 1202 uwzględnili zmiany w przepisach, ale zabiegi te nie zmieniły jego merytorycznej wartości. A szkoda, bo jak podnoszą komentatorzy, ujednolicenie niektórych zasad dotyczących orzecznictwa dyscyplinarnego zasługiwałoby na głębszą refleksję, ale do tego potrzebny byłby, jak sądzę, inny projekt, przede wszystkim taki, który nie narażałby się na często powtarzany zarzut niekonstytucyjności. Muszę przyznać, że mnie razi już sam tytuł ustawy, który mówi o osobach wykonujących niektóre zawody prawnicze, bowiem dobór tych zawodów dokonany został w sposób arbitralny, a jedyną cechą wspólną jest ich prawniczy charakter. To, moim zdaniem, za mało, żeby ujednolicić postępowanie dyscyplinarne, nie uwzględniając zróżnicowanego statusu zawodowego, bo np. sędzia to funkcjonariusz publiczny, a adwokat to przedstawiciel wolnego zawodu. Na tym tle powstają wątpliwości co do konstrukcji przepisów ustawy zakładających prowadzenie przez ten sam organ i na tych samych zasadach postępowań dyscyplinarnych w stosunku do osób rozstrzygających sprawy w postępowaniu sądowym, czyli sędziów, a także osób prowadzących spór przed sądami, czyli z jednej strony adwokatów i radców, z drugiej - prokuratorów. Takie rozwiązanie może sprzyjać konfliktom, gdyż rzecznikiem dyscyplinarnym i jego zastępcami mają być prokuratorzy, a więc przedstawiciele władzy wykonawczej. Czy taka konstrukcja nie naruszy zasady niezawisłości sędziów? Kontrowersyjny jest także pomysł usytuowania sądów dyscyplinarnych w strukturze sądów apelacyjnych, co spowoduje, że będą one także orzekać w sprawach osób wykonujących wolne zawody. I tu dochodzimy do najpoważniejszego, często powtarzanego zarzutu, czyli naruszenia art. 17 konstytucji, który stanowi - o czym oczywiście była już tutaj mowa, ale przypomnę jeszcze raz - że w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Zasada samorządności zawodów zaufania publicznego oznacza nałożenie na ustawodawcę istotnych ograniczeń. Państwo nie może całkowicie zastąpić czynnika samorządowego. I o ile można dopuścić postulat udziału sędziów zawodowych w składach orzekających o odpowiedzialności dyscyplinarnej, o tyle całkowite przejęcie przez państwo instytucji odpowiedzialności dyscyplinarnej z pominięciem samorządów w najmniejszym stopniu nie realizuje gwarancji wynikających z treści art. 17 ust. 1 konstytucji. Wypowiedział się na ten temat Trybunał Konstytucyjny, uznając, że jedną z kompetencji demokratycznie wybranych organów samorządu zawodowego zrzeszającego osoby wykonujące zawód zaufania publicznego jest sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu, czego naturalną konsekwencją jest jurysdykcja dyscyplinarna. Nie można tu pominąć faktu, że organy państwa dysponują dziś instrumentami, które pozwalają im na uczestnictwo w postępowaniu dyscyplinarnym, np. Prawo o adwokaturze przewiduje taką możliwość w stosunku do ministra sprawiedliwości, włącznie z prawem wniesienia kasacji do Sądu Najwyższego. Ostatnia uwaga odnosi się do uzasadnienia projektu, w którym projektodawcy, wykazując zasadność przyjętych rozwiązań, powołują się na Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Powszechną Deklarację Praw Człowieka, choć nie odnoszą się one do postępowań dyscyplinarnych, a wprost do postępowań w sprawach cywilnych i karnych. Wysoka Izbo! Trzeba jednak wziąć pod uwagę okoliczności, które, moim zdaniem, są bardzo istotne. (Dzwonek) I nie chodzi tylko o to, o czym przed chwilą mówiłam, dotyczy to też zastrzeżeń, które wynikają z niedoskonałości propozycji, które składa Wysokiej Izbie Solidarna Polska. Należy mieć też na względzie np. bardzo ważny aspekt, o którym dzisiaj mówiono, pełnej jawności, za czym ja naprawdę szczerze optuję, bo uważam, że to jest bardzo ważny element, a także przeprowadzenie szerokiej dyskusji nad tymi sprawami, bo to jest rzeczywiście ważne. Przy tym uderzcie się państwo w piersi przy założeniu, że są te błędy w sensie legislacyjnym, czy też w związku usytuowaniem, pominięciem samorządów. Myślę, że państwo to wszystko doskonale rozumiecie. W związku z tym wydaje mi się, że nie powinniśmy odrzucić tego projektu, że powinniśmy nad nim procedować, dyskutować. Trzeba jednak pamiętać o tym, że ta samorządność jest szalenie ważnym elementem. To, co przytoczyłam, takie rozwiązanie - ono może pójść w odwrotną stronę, czyli wesprzeć te samorządy. W tej chwili mam na myśli składy orzekające o odpowiedzialności dyscyplinarnej - być może, można by wesprzeć je sędziami zawodowymi. Nie wiem, czy to jest dobry pomysł, ale do dyskusji. Pewnie takich pomysłów będzie wiele. Zatem mój klub na pewno nie będzie za odrzuceniem tego projektu w pierwszym czytaniu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)