Mówca: Piotr Pyzik (tekst niewygłoszony)
Data: 2019-05-15 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W XIX w. w całej Europie dynamiczne zmiany społeczno-kulturowe rodziły lub czyniły powszechnymi nowe zjawiska. Powstająca kultura masowa, wyjście dużych grup społecznych poza ramy ściśle określone społecznymi rolami oraz, zwłaszcza na ziemiach polskich, włączanie coraz szerszych kręgów w orbitę świadomości narodowej i społecznej wywołało szereg nieznanych wcześniej aktywności. Obok czytelni ludowych i towarzystw śpiewaczych jednym z najpowszechniejszych był bez wątpienia ruch gimnastyczny oraz wywodzący się częściowo z niego ruch sportowy. Ponieważ dotychczasowe aktywności sportowe były domeną wyłącznie dość wąsko rozumianych elit, na potrzeby ruchu masowego sięgnięto do wzorców antycznych. W ten sposób odnajdujemy szczególne idee, które najżywiej wypełniały środowiska akademickie. Na uniwersytetach z pasją dyskutowano o upowszechnieniu nowego modelu człowieka sprawnego intelektualnie i fizycznie, zdolnego do samodoskonalenia. Pierwsze na ziemiach polskich ćwiczenia fizyczne w ramach studiów uniwersyteckich wprowadzono już w roku 1817 na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. 50 lat później powołano we Lwowie towarzystwo gimnastyczne ˝Sokół˝, w roku 1869 towarzystwa łyżwiarzy we Lwowie i Krakowie, a następnie, tj. w 1878 r. w Warszawie i w 1884 r. w Krakowie, towarzystwa wioślarskie. W późniejszych latach wprost lawinowo powstawały kolejne zrzeszenia, a następnie kluby sportowe. Zrozumiałym jest więc, że w takich okolicznościach zebranie młodzieży akademickiej, które odbyło się 15 maja 1909 r. w budynku Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego, zadecydowało o utworzeniu Akademickiego Związku Sportowego. Jednocześnie wybrano pierwszego prezesa, studenta medycyny Wacława Majewskiego. Do końca I wojny światowej większość ośrodków akademickich na ziemiach polskich miała już swoje organizacje sportowe. Względna autonomia, jaką po 1915 r. wprowadziły niemieckie władze na terenie byłego Królestwa Kongresowego, w tym wznowienie działalności uczelni warszawskich, pozwoliła utworzyć centralę AZS w Warszawie. W latach II Rzeczypospolitej sport akademicki rozwijał się błyskawicznie. Do 1922 r. wszystkie ośrodki uniwersyteckie miały już swoje kluby AZS. W 1923 r. dokonano formalnego zjednoczenia ruchu pod szyldem Centrali Polskich Akademickich Związków Sportowych. Do 1937 r. wszystkie zrzeszone kluby przyjęły jednolity statut. Liczba członków AZS wzrosła niemal dwukrotnie, z 3200 do blisko 6000 między 1923 r. a wybuchem II wojny światowej. Akademicki Związek Sportowy stał się jednym z najważniejszych motorów rozwoju polskiego sportu oraz idei olimpijskiej. Aż 9 medali olimpijskich z 20 zdobytych przez polskich sportowców w okresie międzywojennym zdobyli sportowcy AZS. Polskie uczelnie wyższe wykształciły wspaniałe pokolenie, które dało dowód patriotyzmu, sprawności, dzielności i bystrości umysłu na wszystkich frontach wojny światowej, składając niestety ogromną daninę krwi. Po wojnie, mimo represji politycznych i narzuconej przez Związek Sowiecki komunistycznej rzeczywistości, Akademicki Związek Sportowy udaje się odbudować. Powstają kluby AZS na kolejnych uczelniach. Już w 1945 r. we Wrocławiu, Łodzi, Częstochowie, Katowicach oraz moich Gliwicach. Dziś AZS liczy ponad 40 tys. aktywnych sportowo członków w blisko 300 klubach i 3 tys. sekcji. W ponad 40 dyscyplinach rozgrywane są stale Akademickie Mistrzostwa Polski oraz Mistrzostwa Polski AZS dla sekcji wyczynowych. AZS pozostaje i zapewne przez wiele lat nadal będzie największą organizacją akademicką w Polsce. Za sezon 2016/2017 AZS otrzymał na gali Światowej Federacji Sportu Akademickiego nagrodę dla najlepiej działającej federacji narodowej na świecie.