Mówca: Wincenty Elsner
Data: 2013-09-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam jedną uwagę. Gdyby tak się stało, jak pani posłanka przed chwilą powiedziała, to oznaczałoby, że pozostanie obowiązującą ustawa z 1933 r. Wydawało się, że w XXI w., w nowoczesnej Polsce, nikt ustawy sprzed 80 lat nie będzie bronił, natomiast okazuje się, że w jakimś stopniu nie doceniliśmy Prawa i Sprawiedliwości. Trzeba przyznać, że rząd Platformy Obywatelskiej również miał inne zdanie na temat ustawy o zbiorkach publicznych. Mam projekt założeń z 13 grudnia 2010 r., kiedy planowano tylko delikatne zmiany w tej ustawie, które dotyczyły tylko najbardziej restrykcyjnych przepisów, natomiast coś się zmieniło w marcu 2012 r. Chciałbym przeczytać fragment stenogramu: W tej chwili procedura uzyskiwania zezwoleń jest stosunkowo skomplikowana, a jednocześnie ustawa i rozporządzenie, które jest wydane na podstawie tej ustawy, daje urzędnikom bardzo szerokie pole dowolności w decyzji, czy zezwolić na daną zbiórkę, czy nie. Proponujemy, zgodnie z duchem naszych postulatów, chodzi o postulaty Ruchu Palikota, odwrócenie tej sytuacji i wzorowanie się na ustawie o zgromadzeniach. Proponujemy, aby podmiot, który chce zorganizować zbiórkę publiczną, zgłaszał tę chęć do uprawnionego organu, po zmianach będzie to Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, i przedstawiał warunki przeprowadzenia tej zbiórki. Urzędnicy mieliby wyznaczony jakiś czas na przyjrzenie się temu i stwierdzenie, czy ta zbiórka z jakichś powodów nie powinna być prowadzona, ewentualnie mieliby także prawo do wydania decyzji zabraniającej przeprowadzenia tej zbiórki. Jeśli taka decyzja nie zostałaby wydana po określonym upływie czasu, to bez żadnego zezwolenia każdy uprawniony podmiot mógłby zbiórkę publiczną realizować. Wyobrażam to sobie tak: Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji będzie zobligowane do utworzenia specjalnego portalu poświęconego zbiórkom publicznym. Na tym portalu będą musiały znaleźć się wszelkie informacje o zbiórce, kto przeprowadza zbiórkę, w jakim celu, jakie są wyniki tej zbiórki, z podziałem, to bardzo ważne, na to, ile zebranych pieniędzy zostało faktycznie przeznaczonych na cel, dla którego zbiórka była realizowana, jaka część została przeznaczona na koszty administracyjne. W każdym razie portal, informacja na portalu, pełna jawność to kluczowe postulaty Ruchu Palikota. Postulujemy, aby wszystkie zbiórki publiczne były w pełni transparentne, a ich przebieg i wyniki w pełni jawne. To jest fragment stenogramu z mojej konferencji prasowej w Sejmie, która odbyła się 9 marca 2012 r. Tak wówczas Ruch Palikota i ja osobiście wyobrażaliśmy sobie nową ustawę o zbiórkach publicznych. Trzy miesiące później na stronach Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji znalazły się takie słowa: Trzeba zastąpić pozwolenia na zbiórki publiczne zgłoszeniem do rejestru, zgłoszeniem automatycznie udostępnianym do wglądu na stronie internetowej, jak na tablicy ogłoszeniowej - mówił minister Boni. Trzeba zatem myśleć o tworzeniu warunków, by zbiórki dało się rozliczyć. Nie ma jednak potrzeby, by rolę podstawowego kontrolera brało na siebie państwo. Powinno ono zadbać, by obywatele łatwo mogli dowiedzieć się, na co poszły zebrane pieniądze, zatem listy zbiórek i sprawozdań powinny być dostępne na specjalnym portalu internetowym. Szanowny panie ministrze, w tym projekcie ustawy zrealizował pan niemal dokładnie to, co proponowaliśmy w naszych założeniach w marcu 2012 r., i chwała panu za to. Na tym projekcie ustawy nie widnieje logo naszej partii, ale nie jest ważne to, aby logiem naszej partii sygnować ten projekt. Najważniejsze jest to, aby ta ustawa wprowadzała dobre rozwiązania, które zwiększą aktywność społeczną ludzi, aktywność charytatywną. Ponieważ ten projekt ustawy de facto realizuje nasze założenia, które przedstawiliśmy w marcu 2012 r., oczywiście Ruch Palikota będzie go popierał, choć będzie starał się pewne rzeczy popoprawiać. Była mowa o dwóch krańcowych sprawach. Mieliśmy ustawę z 1933 r., niezwykle restrykcyjną, wyposażoną dodatkowo w restrykcyjne rozporządzenie. Była również propozycja zderegulowania w 100% sfery zbiórek publicznych, uchylenia po prostu ustawy z 1933 r. Powstał kompromisowy, liberalny projekt ustawy i myślę, że znaleźliśmy się w dobrym punkcie. Ten projekt w jakimś stopniu wprowadza pewną kontrolę nad zbiórkami publicznymi, bez przeregulowania tej sfery, i to oceniamy pozytywnie. Chciałbym wrócić jeszcze do definicji zbiórki publicznej. Zapis definicji zbiórki publicznej zarówno w ustawie z 1933 r., jak również w tym projekcie jest podobny. Mówi się tam, że za zbiórkę publiczną uważa się wszelkie zbieranie ofiar w gotówce lub naturze w miejscu publicznym. Ta definicja, która znajdowała się, tak jak wiemy, w tej starej ustawie, później podparta i rozszerzona w uchylonym rozporządzeniu, była nadinterpretowywana. Ci, którzy chcieli organizować zbiórki w Internecie, aż do początku 2012 r. borykali się z różnymi problemami, ponieważ nie było jasne to, czy obrót bezgotówkowy, przelewy elektroniczne, system PayPal to zbieranie ofiarowanych pieniędzy w gotówce, czy też nie. W uzasadnieniu pan minister napisał, że zbiórką publiczną nie będzie publikowanie w mediach, Internecie, wysyłanie za pomocą środków komunikacji elektronicznej, z wykorzystaniem bazy danych, apeli o przekazanie wpłat na konto, składanie zleceń stałych, przelewów na konto bankowe, przesyłanie płatnych esemesów itd. Myślę, że aby ta sprawa była absolutnie jasna, trzeba się zastanowić, czy nie należałoby dodać do ustawy również negatywnego katalogu, jeszcze raz potwierdzającego, co nie jest zbiórką publiczną, tak aby niekoniecznie w dobrej wierze organy skarbowe czy inne organy kontrolne nie mogły tego nadinterpretowywać. Nad tym należy się zastanowić. Druga sprawa dotyczy portalu. Jest mowa o stworzeniu nowego portalu zbiórek publicznych. Dlaczego nie wykorzystujemy tego narzędzia, które już mamy, czyli ePUAP, zwłaszcza że do podpisywania dokumentów wykorzystywany jest profil zaufany ePUAP. Naszym zdaniem powinniśmy dążyć do integracji usług, tak jak to jest w przypadku portali bankowych, gdzie na jednym portalu bankowym można dokonać wszystkich operacji finansowych, np. zakupu jednostek w IKE, przelewów czy wymiany walut. Myślę, że zupełnie słuszne byłoby to, aby portal związany ze zbiórkami publicznymi był jedną z funkcji ePUAP. Kolejna sprawa. Jako Ruch Palikota oczywiście jesteśmy przeciwni temu, aby w stosunku do działalności organizacji kościelnych stosować różnego rodzaju wyłączenia. Oczywiście widzielibyśmy finanse kościelne transparentne, ewidencjonowane i dostępne, jeśli chodzi o różnego rodzaju kontrole. Myślę, że z czasem do tego dojdziemy. Nie chcemy przy okazji tej ustawy wywoływać jakiejś wielkiej wojny religijnej, więc zaproponujemy jedynie wykreślenie z tej ustawy miejsc i okoliczności zwyczajowo przyjętych w danej okolicy i w sposób tradycyjny ustalonych, czyli nie powinny podlegać tej ustawie zbiórki publiczne w obrębie terenów kościelnych oraz kaplic. Tu powinna być kropka, dlatego że dopisywanie miejsc i okoliczności zwyczajowo przyjętych w danej okolicy i tradycyjnie ustalonych sprawia, że jest to kryterium niezwykle nieostre. Kolejna sprawa to finansowanie społecznościowe - crowdfunding. Pan minister mówił, że ta ustawa w jakimś stopniu to załatwia. To niezupełnie tak, to znaczy po prostu nie dotyczy tego tematu. Myślę, że powinno pozostawać w planach ministerstwa przygotowanie specjalnych regulacji dotyczących sfery crowdfundingu. Naszym zdaniem ustawa zawiera pewne niedoróbki, pewne dziury. W rozporządzeniu dotyczącym poprzedniej ustawy była mowa o sprzedaży cegiełek jako jednej z form zbiórek publicznych. W tej chwili wydaje się, że sprzedaż cegiełek jest jak gdyby wyjęta z tej definicji zbiórki publicznej. Może to być bardzo prosty sposób ominięcia przepisów dotyczących zbiórki publicznej, ponieważ sprzedaż cegiełek nie zostanie uznana jako zbiórka publiczna zgodnie z definicją zawartą w art. 1. Inna sprawa to przepisy karne. Na podmioty realizujące zbiórki publiczne został nałożony obowiązek składania sprawozdań. W przypadku osób prawnych, stowarzyszeń czy fundacji jest to łatwo egzekwowane i dające się kontrolować, jednak w przypadku komitetów może to pozostać zapis absolutnie martwy. Kara w postaci 3-letniego zakazu ponownej zbiórki pieniędzy nie jest żadnym zagrożeniem, dlatego że można w każdym momencie założyć komitet złożony z trzech innych osób. (Dzwonek) Będziemy proponowali tutaj modyfikację, aby w przepisach karnych w art. 56 zamiast ˝kto prowadzi bez zgłoszenia˝ wpisać ˝kto narusza przepisy ustawy˝. Wtedy te sankcje obejmą również komitety. Jeśli nie złożą one sprawozdania, również będą podlegać tym sankcjom karnym.