Mówca: Finansów Jan Vincent-Rostowski
Data: 2013-02-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Od trzech lat budujemy pozycję Polski w Europie podczas negocjacji nad wieloletnimi ramami finansowymi, negocjacji, które skończyły się w ubiegłym tygodniu, nad przebudową strefy euro i wobec tego nad przebudową Unii Europejskiej, bo strefa euro jest kluczowym elementem, kluczową częścią całej Unii. Negocjacje nad przebudową strefy euro i wobec tego Unii Europejskiej są konieczne, aby zapewnić bezpieczeństwo tej naszej Unii. Chyba nikt tutaj nie ma wątpliwości, że bez Unii Europejskiej nie byłoby budżetu Unii Europejskiej. Jest to dość ewidentne. Możemy, a nawet musimy jednak powiedzieć i przyznać, że dzisiejsze spowolnienie gospodarcze, tak mocno uderzające w kraje strefy euro, ale także rykoszetem w Polskę, stanowi skutek obaw przed rozpadem strefy. Trwało to dwa lata: od maja 2010 r. do lata 2012 r. Dlatego mimo poważnego spowolnienia w Polsce i jeszcze większego w strefie euro jesteśmy w lepszej sytuacji, niż byliśmy rok temu, mimo że wzrost gospodarczy był wtedy wyższy niż jest dzisiaj. Dlaczego? Dlatego, że to, co stało się latem 2012 r., zapewniło nas i wszystkich uczestników rynków finansowych, a co może ważniejsze, przedsiębiorców, pracowników, konsumentów, zwykłych obywateli Unii Europejskiej, że już nie grozi nam ani rozpad strefy euro, ani Unii Europejskiej. Nie grozi nam ta wielka katastrofa. Co się stało, że możemy tak dzisiaj powiedzieć? Przede wszystkim chodzi o decyzję Europejskiego Banku Centralnego o podjęciu bezwzględnych operacji wykupu obligacji państwowych, chodzi o tzw. bezpośrednie czy bezwzględne operacje pieniężne. Dzięki tej decyzji Europejskiego Banku Centralnego bardzo znacząco spadły rentowności takich państw, jak Włochy czy Hiszpania. Wobec tego de facto zniknęły pojawiające się na rynku obawy inwestorów, przedsiębiorców, że może nastąpić ta wielka katastrofa, rozpad strefy euro. Ale Europejski Bank Centralny mógł podjąć decyzję o bezwzględnych operacjach pieniężnych tylko na skutek decyzji wszystkich państw strefy euro o tym, że będą zmierzały w kierunku głębokiej integracji gospodarczej i - co za tym idzie - także w pewnej mierze politycznej strefy euro. Problem, który stoi przed Polską dziś, jest taki, jak w takiej Europie się znaleźć, jak w negocjacjach o tym, jaki będzie kształt strefy euro, jaki będzie kształt Europy, działać. Polska wyznaczyła sobie trzy cele w tym okresie, w którym będzie poza strefą euro, tyle że będzie nie tylko świadkiem, ale także uczestnikiem zmian w strefie euro, prowadzących do głębokiej integracji tej strefy. Te trzy cele w dużej mierze osiągnęliśmy w negocjacjach dotyczących wspólnego mechanizmu nadzoru bankowego, czyli pierwszej fazy unii bankowej. Te cele są następujące. Po pierwsze, aby pozostając poza mechanizmem głębokiej integracji, zabezpieczyć nasze interesy narodowe i naszą pozycję w Europie; dopóki jesteśmy poza tym mechanizmem. Po drugie, aby w razie przystąpienia do tego mechanizmu wcześniej, niż przystąpilibyśmy do strefy euro, gdyby dzisiejszy lub przyszły rząd polski się na to zdecydował, po tym przystąpieniu także mieć zapewnione pełne prawa w tym nowym mechanizmie. Po trzecie, aby sam mechanizm był jak najbardziej solidny, odporny na szoki i skuteczny dla zapewnienia bezpieczeństwa strefy euro i Unii Europejskiej. Myśmy te trzy cele w dużej mierze osiągnęli, jeśli chodzi o wspólny mechanizm nadzoru bankowego. W przypadku tego mechanizmu zapewniliśmy wymóg podwójnej większości w europejskim nadzorze bankowym, co znaczy, że państwa strefy euro nie mogą przegłosować decyzji wbrew większości państw nienależących do strefy euro w ramach mechanizmów zapewniających mediacje i arbitraż między różnymi nadzorami Unii Europejskiej i w sprawach dotyczących reguł jednolitego rynku finansowego. Zapewniliśmy także, że jeżeli przystąpimy do wspólnego mechanizmu nadzoru, to będziemy mieli praktycznie te same prawa, co kraje należące do Europejskiego Banku Centralnego. Zapewniliśmy też, że system jednolitego nadzoru, wspólnego nadzoru jest solidny, bezpieczny i będzie efektywnie działał. Mamy w tym dwa interesy narodowe, dwa aspekty naszego interesu narodowego są zaangażowane czy są wzmacniane przez istnienie mocnego systemu wspólnego mechanizmu nadzoru. Jest to dla nas ważne, po pierwsze, dlatego że dobre funkcjonowanie strefy euro jest dla Polski niezmiernie ważne, jak premier o tym przed chwilą wspomniał, a po drugie, dlatego że w jakimś momencie, kiedy to będzie stosowne, bezpieczne i korzystne dla Polski, chcemy przystąpić do strefy euro. Pakt fiskalny stanowi integralną część tej strategii. Dlaczego? Dlatego że pakt fiskalny daje nam wpływ na rozwój strefy euro. Pakt fiskalny zapewnia nam ten wpływ przez udział, który będziemy mieli dzięki przyjęciu paktu fiskalnego, w szczytach strefy euro, co będzie wiązało się ze zmianą architektury tej strefy. Nie ma innego sposobu, żeby premier Rzeczypospolitej Polskiej mógł decydować o tym, jakie będą zasadnicze zmiany w strefie euro - dopóki Polska nie jest członkiem tej strefy - niż przez ratyfikację i przyjęcie paktu fiskalnego przez Polskę. Poza tą bardzo ważną korzyścią, jaką daje nam pakt, tak naprawdę, biorąc pod uwagę zakres tego paktu, nad którym będziemy dzisiaj debatowali, czyli ograniczony zakres, co do którego zobowiązujemy się na tym etapie, pakt fiskalny do niczego dodatkowego nas nie zobowiązuje. Daje nam, jak powiedziałem, możliwość wcześniejszego przyjęcia dodatkowych rygorów paktu, jeśli w przyszłości polski rząd i polski parlament będą chciały tak uczynić, ale nie ma żadnego zobowiązania, żadnego obowiązku, aby przyjąć te dodatkowe rygory, chociaż oczywiście rygory te nie są specjalnie ostrzejsze od naszych własnych rygorów, krajowych, które są zapisane w naszej konstytucji. Często słyszymy z prawej strony tej Izby, że pakt fiskalny nie jest korzystny dla krajów będących poza strefą euro, i podaje się jako przykład Wielką Brytanię, która nie przystąpiła i nie chce przystąpić do tego paktu. Chciałbym poruszyć dwa aspekty tej argumentacji. Otóż w wielu sprawach, np. w zakresie negocjowania wspólnego mechanizmu nadzoru bankowego, nasze interesy były zbieżne z interesami różnych krajów Unii Europejskiej - i z interesami Niemiec, które bardzo wspierały nasze dążenie do tego, abyśmy w przypadku wcześniejszego przystąpienia do wspólnego mechanizmu mieli równe prawa z tymi, które mają państwa strefy euro, i z interesami Wielkiej Brytanii w tym przypadku, która chciała, aby kraje pozostające poza tym mechanizmem były w pełni chronione, jeśli chodzi o procesy decyzyjne i procesy głosowania w ramach europejskiego nadzoru bankowego. Oba te cele osiągnęliśmy w sojuszu z Niemcami i innymi krajami o podobnych poglądach, które są w strefie euro, takimi jak Holandia czy Finlandia, a z drugiej strony w sojuszu z Wielką Brytanią czy Szwecją. To, czy przystąpimy do paktu fiskalnego, czy nie, w żaden sposób nie utrudni nam współpracy z tymi krajami, które pozostaną poza paktem, ale myślę, że jest głębszy argument, nad którym powinniśmy się zastanowić. Przykład Wielkiej Brytanii nie jest dla nas żadnym przykładem. Myślę, że mogę z dużą dozą pewności powiedzieć, że gdyby Wielka Brytania znalazła się tak blisko wschodniej granicy Unii Europejskiej, jak znajduje się Polska, to jej stosunek do paktu fiskalnego, stosunek do ewentualnego przystąpienia do strefy euro, byłby zupełnie inny od tego, jaki ma dzisiaj, i identyczny z tym, jaki ma dzisiaj Polska. Gdyby natomiast Polska znajdowała się nad Atlantykiem, to może mogłaby sobie pozwolić na taką politykę, jaką prowadzi Wielka Brytania, ale Polska nie znajduje się nad Atlantykiem. Wobec tego, reasumując, pakt fiskalny wzmacnia naszą pozycję w Europie, wzmacnia naszą pozycję podczas kluczowych negocjacji dotyczących przebudowy strefy euro i Unii Europejskiej. I prosiłbym wszystkich posłów i posłanki, aby o tym pamiętali podczas dzisiejszej debaty. Musimy na pierwszym miejscu pamiętać o tym, że przed nami prawdopodobnie 3, 4, może nawet 5 lat przebudowy strefy euro i Unii Europejskiej i nie możemy sobie pozwolić na to, aby w tym czasie w negocjacjach, które będą co najmniej tak samo trudne jak negocjacje nad wieloletnimi ramami finansowymi, jakąkolwiek kartę oddać. A pakt fiskalny to naprawdę bardzo znacząca karta w tej grze. Dziękuję. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Eugeniusz Tomasz Grzeszczak)