Mówca: Barbara Chrobak
Data: 2017-04-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Jesteśmy teraz w samym centrum dyskusji o systemie wymiaru sprawiedliwości. Nie dziwię się, że nie budzi ona szerszego zainteresowania poza stronami sporu - Ministerstwem Sprawiedliwości i niektórymi środowiskami sędziowskimi, skoro przeciętny obywatel nie ma pojęcia, jak wygląda zwykła rozprawa na sali sądowej. Co może wiedzieć w takiej sytuacji na temat zagadnień ustrojowych związanych z funkcjonowaniem KRS-u, podziałem administracyjnym sądów, usytuowaniem ich prezesów czy dyrektorów? Musimy zacząć budować wiedzę obywateli o wymiarze sprawiedliwości. Musimy zacząć to robić od podstaw, czyli edukować młodzież, a ważną częścią tej edukacji jest umożliwienie tej młodzieży wizyty na sali sądowej. No cóż, dzisiaj mógłby być z tym mały problem, bo mamy protest sędziów, a raczej prezesów i członków KRS-u w obronie swoich synekur, polegający na ogłoszeniu przerwy w rozprawie. Każdy widzi, szanowni państwo, jaki jest stan wiedzy obywateli o prawie i mechanizmach działania państwa. Mamy tu ogromny deficyt, który ma głębsze podłoże. Jest to związane z brakiem lekcji o prawie, które powinny towarzyszyć uczniom już w ostatnich klasach szkoły podstawowej i nabierać intensywności w liceach. Do rzadkości należą sytuacje, kiedy uczniowie w celach edukacyjnych udają się na salę sądową, żeby zobaczyć, że jest to zupełnie inna rzeczywistość niż w popularnych programach. W naszej ocenie młodzi obywatele powinni mieć możliwość zapoznania się z tym, jak funkcjonuje władza. Skoro można odwiedzać ośrodki władzy ustawodawczej - Sejm i Senat czy wykonawczej - np. Pałac Prezydencki, powinni mieć również dostęp do trzeciej władzy i z bliska obserwować, jak wymierzana jest sprawiedliwość. To może być nawet pewnego rodzaju szok, bo do tej pory wiedzę o rozprawie sądowej czerpaliśmy z programu Anny Marii Wesołowskiej. Jak daleko tej wiedzy do rzeczywistości, może przekonać się ten, kto odwiedzi polski sąd i zobaczy, że prosta sprawa nie kończy się w 40 minut - a może powinna - ale ciągnie się miesiącami, a nawet latami. Chcąc budować autorytet zawodu czy to sędziego, czy to prokuratora, żeby zawody te były, tak jak chociażby u naszych zachodnich sąsiadów, powszechnie cenione i szanowane, trzeba zacząć od podstaw. A trzeba podkreślić, że chodzi tu o budowanie autorytetu nie jakichś korporacji, ale autorytetu władzy państwowej, która także jest sprawowana w sądach. Senacki projekt w jakimś małym, ale istotnym fragmencie ten postulat realizuje. Musimy o tym pamiętać także w toczącej się dziś dyskusji i powinni o tym pamiętać przede wszystkim jej uczestnicy, że sądy to nie jest ani polityczny łup, ani też korporacja. To jest nic innego jak władza państwowa, która powinna służyć obywatelom. Chciałabym w tym miejscu zwrócić jeszcze raz uwagę na argumenty wzmacniające nasze poparcie dla projektu. Otóż trzeba pamiętać, że w polskim prawie cywilnym wraz z ukończeniem 13. roku życia nabywa się zdolność do czynności prawnych. Już zatem trzynastolatek może być, przy uwzględnieniu pewnych ograniczeń, stroną procesu, siedemnastolatek z kolei może stanąć jako oskarżony przed sądem karnym. We wszystkich postępowaniach małoletni muszą posiadać status świadka. Dlaczego zatem nie publiczności? Podsumowując, panie marszałku, mamy tu jednak mały kroczek otwierający szansę na edukację prawną młodzieży. Mały - podkreślam - kroczek. Kilkanaście miesięcy temu stowarzyszenie sędziów ˝Iustitia˝ przeprowadziło edukację dla dzieci, tzw. apteczkę prawną. Również prokuratorzy ze Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury wielokrotnie społecznie przeprowadzali dla młodzieży akcje edukacji prawnej, prowadząc lekcje o prawie w liceach i gimnazjach. To były jednak działania zwykłych, liniowych sędziów i prokuratorów, którzy dostrzegają taką potrzebę. Muszę państwu przy tej okazji powiedzieć, że akcje te spotkały się wręcz z entuzjazmem młodzieży. To są sprawy nie do przecenienia - możliwość dyskusji z prawdziwym prokuratorem czy sędzią o arkanach tej służby. Czas, aby taką systemową apteczkę prawną przygotowało w końcu państwo polskie. Dziś to państwo edukuje tak naprawdę analfabetów prawnych. Liczę na dalsze działanie w tej przestrzeni, liczę w szczególności na pana ministra sprawiedliwości i minister edukacji, że po uporaniu się z reformą funkcjonalną sądownictwa również społeczeństwu, a zwłaszcza młodym obywatelom zaaplikują właśnie taką edukacyjną apteczkę prawną. Klub Kukiz’15 będzie głosował za przyjęciem projektu. Dziękuję.