Mówca: Jacek Świat
Data: 2014-07-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Pragnę przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o rencie socjalnej i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Omawiana nowelizacja jest realizacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca ub.r. Trybunał zakwestionował art. 2 pkt 1 ustawy, który uzależnia wypłatę renty socjalnej nie tylko od zamieszkiwania na terenie Polski, ale również od faktycznego ciągłego przebywania w kraju. Przepis ten uderzał przede wszystkim w młodych ludzi, którzy uzyskali możliwość nauki czy studiów za granicą. Ustawa precyzuje także, jakie rodzaje przychodów uzyskanych za granicą stanowią podstawę do zawieszenia wypłacania renty. Zachowano tu analogię do kwestii przychodów uzyskiwanych ze źródeł krajowych. Nawiasem mówiąc, wymóg ciągłego przebywania w kraju w dobie otwartych granic był nieżyciowy i w istocie niemożliwy do wyegzekwowania. W takim ujęciu zarówno wyrok trybunału, jak i zapisy nowelizacji ustawy należy ocenić pozytywnie. Przy okazji jednak chcę zwrócić uwagę na kilka wątpliwości. Otóż analogiczne uprawnienia, a więc zniesienie wymogu stałego przebywania w Polsce, rozciągnięto na cudzoziemców, którzy uzyskali prawo do renty socjalnej na podstawie przepisów nowelizowanej ustawy. Rozszerzenie to motywowane jest zasadą sprawiedliwości społecznej oraz normami w zakresie niedyskryminacji obowiązującymi w Unii Europejskiej. Nasuwa się jednak pytanie, czy nie jest to trochę za daleko idąca szczodrość, tym bardziej że - jak wynika z informacji, którą uzyskaliśmy od pani minister na posiedzeniu komisji - nie ma jednolitych rozwiązań dotyczących tej kwestii w krajach Unii Europejskiej czy EFTA. Pojawia się bowiem problem weryfikacji uprawnień. Podstawowym warunkiem otrzymania renty jest zamieszkiwanie w Polsce, ustawa ani nowelizacja nie precyzują jednak, jak ten termin rozumieć. Przyjmuje się intuicyjnie, że chodzi o utrzymywanie w Polsce centrum życiowego, chodzi np. o miejsce zamieszkania czy przechowywanie rzeczy osobistych, zresztą podobnie ujął to Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia. Nie jest łatwo stwierdzić, czy osoba otrzymująca rentę nie zmieniła planów życiowych i czy nie zamierza przenieść centrum życiowego za granicę, tym bardziej jest to trudne do weryfikacji w przypadku cudzoziemców. Podobny problem dotyczy przychodów, które powodują zawieszenie renty. Ustawa zobowiązuje świadczeniobiorcę do niezwłocznego powiadomienia organu rentowego o uzyskaniu przychodów skutkujących zawieszeniem renty. Za niezgłoszenie tego faktu grożą sankcje karne. Egzekwowanie tego przepisu jest możliwe, gdy w grę wchodzą dochody uzyskiwane w kraju z legalnych źródeł, gorzej, gdy są to dochody uzyskiwane na czarno. W sytuacji gdy świadczeniobiorca przebywa za granicą, weryfikacja uprawnień w istocie staje się fikcją. Nie ma za bardzo pomysłu, jak ustrzec się przed nadużyciami. Problemem jest także określenie skutków wprowadzenia nowelizacji. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie ma danych na temat tego, ile osób pobierających rentę przebywa czasowo za granicą, nie wiadomo, ilu osobom odmówiono prawa do renty z powodu przebywania poza Polską. Dotyczy to zarówno obywateli polskich, jak i cudzoziemców. Dodatkowe koszty mogą więc wahać się od kilkuset tysięcy do kilku milionów rocznie. Oczywiście nie są to wielkie pieniądze w skali kraju i ktoś może powiedzieć, że nie ma o co kruszyć kopii, ale jednak chodzi o zasadę. Przedstawiony projekt ustawy nie został należycie umotywowany, a przecież ocena skutków finansowych ustaw zwykle jest źródłem kontrowersji i nieraz już była podstawą do odrzucenia projektów składanych przez opozycję. Może się więc zdarzyć i tak, że prawo do renty socjalnej będzie zdecydowanie nadużywane, a warto pamiętać, że wtórne zaostrzenie przepisów będzie trudne, choćby ze względu na zasadę praw nabytych, i może być zakwestionowane przez trybunał. Reasumując, Wysoki Sejmie, przedstawiony projekt nowelizacji oczywiście należy poprzeć, ale jednocześnie apeluję do ministerstwa o stałe monitorowanie skutków tej nowelizacji. (Oklaski)