Mówca: Sprawozdawca Zofia Czernow
Data: 2013-08-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję, panie marszałku. Panie i Panowie Posłowie! Panie Ministrze! W imieniu Komisji Finansów Publicznych mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie w sprawie poselskich i senackiego projektów ustawy o zmianie ustawy o usługach płatniczych (druki nr 966, 1013, 1213, 1214 oraz poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o usługach płatniczych oraz ustawy o elektronicznych instrumentach płatniczych (druk nr 1212) - druk nr 1553. W celu rozpatrzenia przedłożonych poselskich i senackiego projektów ustawy o zmianie ustawy usługach płatniczych Komisja Finansów Publicznych powołała podkomisję nadzwyczajną, która w trakcie procedowania jednomyślnie wybrała do dalszej pracy senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o usługach płatniczych (druk nr 1214). Celem wymienionych projektów jest ustawowe określenie maksymalnej stawki opłaty interchange oraz wyeliminowanie mechanizmów, które ograniczają konkurencję na rynku usług płatniczych w Polsce. Konieczność ustawowej ingerencji w wysokość opłaty interchange spowodowana jest brakiem efektywnych rozwiązań samoregulacyjnych na rynku kartowym. Wielomiesięczne negocjacje koordynowane przez Narodowy Bank Polski, prowadzone z udziałem zainteresowanych stron, tj. organizacji kartowych, wydawców kart płatniczych, przedstawicieli akceptantów i agentów rozliczeniowych, zmierzające do wprowadzenia kompromisowego rozwiązania w zakresie programu redukcji opłaty interchange nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Jednocześnie stosowane w Polsce stawki opłaty interchange od lat są najwyższe lub jedne z najwyższych w Unii Europejskiej, stając się w coraz większym stopniu przeszkodą do rozwoju sieci placówek handlowo-usługowych akceptujących karty płatnicze, a w konsekwencji dla rozwoju obrotu bezgotówkowego. Jak wynika z przeprowadzonych badań i analiz funkcjonowania opłaty interchange w transakcjach bezgotówkowych na rynku polskim, wysokiej dynamice wzrostu liczby i wartości transakcji bezgotówkowych przy użyciu kart płatniczych nie towarzyszy równie wysoka dynamika rozwoju sieci akceptacji kart płatniczych. Znacznie wolniej rozwijająca się sieć akceptacji kart płatniczych stanowi coraz większą barierę dalszego szybkiego wzrostu płatności bezgotówkowych. Stopień nasycenia rynku w Polsce punktami handlowo-usługowymi akceptującymi karty płatnicze jest stosunkowo niski i wynosi około 40%. Przy tym należy podkreślić, że sieć terminali w Polsce jest nierównomiernie rozwinięta. Znacznie gęstsza jest sieć akceptacji w dużych i średnich miastach niż w małych i na terenach wiejskich. Powoduje to utrzymywanie się tzw. zjawiska wykluczenia finansowego na tych obszarach i słabego zainteresowania mieszkańców posiadaniem rachunków bankowych i kart płatniczych, co jest bardzo niekorzystne również dla banków. Z tym w znacznym stopniu wiążą się niskie wskaźniki rozwoju rynku kart płatniczych. Jednym z takich wskaźników jest liczba kart płatniczych przypadająca na jednego mieszkańca. Niestety wskaźnik ten jest dla Polski niekorzystny. W 2010 r. wynosił on 0,84 karty, podczas gdy średni wskaźnik w tym czasie w Unii był prawie dwukrotnie wyższy. Generalnie wskaźniki rozwoju rynku kart płatniczych w Polsce są niskie w porównaniu z większością państw Unii Europejskiej. Polska należy do najsłabiej rozwiniętych rynków kart płatniczych. Jednocześnie nasz kraj posiada w tym zakresie ogromny niewykorzystany potencjał. Jednym z głównych powodów tego stanu rzeczy są ponoszone przez akceptantów wysokie opłaty z tytułu zapłaty kartą płatniczą, których zasadniczym elementem jest opłata interchange. Wysokie opłaty wnoszone przez akceptantów są niekorzystne dla dynamicznego rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce, są niekorzystne dla małych i średnich firm i, co się z tym wiąże, dla polskiego społeczeństwa. Rozwój obrotu bezgotówkowego związany z rozwojem kart płatniczych oznacza także znaczące korzyści dla państwa. Przyczynia się do obniżenia kosztów emisji i obsługi pieniądza gotówkowego. Według szacunków NBP koszty emisji i obsługi gotówki są znaczne i mogą kształtować się nawet na poziomie do 1% PKB. Upowszechnienie płatności elektronicznych sprzyja wzrostowi gospodarczemu, ograniczaniu szarej strefy w gospodarce i procederu prania brudnych pieniędzy. Wobec braku możliwości rynkowej regulacji wysokości opłat interchange konieczna jest ingerencja ustawowa. Wolność działalności gospodarczej nie posiada bowiem wymiaru absolutnego i w pewnych przypadkach na gruncie konstytucji dopuszczalne i zasadne jest jej ograniczenie. Uzasadnieniem takiego postępowania jest ważny interes publiczny, który w przedstawionej sytuacji jest oczywisty. W myśl projektowanej ustawy stawka opłaty interchange nie może przekroczyć 0,5% wartości jednostkowej krajowej transakcji płatniczej przy użyciu karty płatniczej. Ustawa o zmianie ustawy o usługach płatniczych wejdzie w życie od 1 stycznia 2014 r., a w pełnym zakresie od 1 lipca 2014 r. Stawki opłaty interchange od kilku lat stanowią także obszar zainteresowania organów Unii Europejskiej. Znana jest rezolucja Parlamentu Europejskiego z listopada 2012 r. w tej sprawie. Obecnie Komisja Europejska ponownie podjęła ten temat, przyjmując w lipcu tego roku, a więc miesiąc temu, pakiet obejmujący nową dyrektywę w sprawie usług płatniczych, wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie opłat interchange z tytułu transakcji płatniczych realizowanych przy użyciu karty. Zmieniona dyrektywa w sprawie usług płatniczych wprowadza szereg nowych ważnych elementów oraz usprawnień unijnego rynku płatności. Rozporządzenie w sprawie opłat interchange w połączeniu ze zmienioną dyrektywą wprowadzi maksymalny poziom opłat interchange pobieranych z tytułu transakcji realizowanych przez konsumentów przy użyciu kart debetowych i kredytowych oraz zakaz pobierania dodatkowych opłat za korzystanie z kart tego rodzaju. Procedowana obecnie w Sejmie ustawa określająca maksymalny pułap opłaty interchange w Polsce odbywa się w korzystnym momencie, albowiem z jednej strony pozwoli na oczekiwaną regulację tej ważnej materii, z drugiej zaś strony daje możliwość przygotowania się Polski do dalej idących zmian w oparciu o przepisy unijne. W imieniu Komisji Finansów Publicznych rekomenduję Wysokiej Izbie projekt ustawy o zmianie ustawy o usługach płatniczych. Dziękuję bardzo.