Mówca: Zbigniew Kuźmiuk
Data: 2013-07-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Mamy dzisiaj pierwsze czytanie projektu ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, ceł i innych należności pieniężnych. Projekt wprowadza między innymi do prawa polskiego rozwiązania przyjęte przez instytucje unijne. Po pierwsze, chodzi o dyrektywę Rady 2010/24/UE z 16 marca 2010 r., ale także o rozporządzenie wykonawcze Komisji z 18 listopada 2011 r. i decyzję wykonawczą Komisji z 18 listopada 2011 r., która ustaliła szczegółowe przepisy dotyczące niektórych przepisów dyrektywy, a więc o trzy akty prawne różnych instytucji unijnych. Tą ustawą jest również objęta wzajemna pomoc w dochodzeniu innych należności pieniężnych niż te, do których odnosi się dyrektywa z 2010 r. To świadczenie odbywa się na podstawie umów międzynarodowych zawartych przez Rzeczpospolitą Polską zarówno z państwami członkowskimi Unii Europejskiej, jak i z państwami trzecimi. Żeby zorientować się, jakiego zakresu należności pieniężnych dotyczy ten projekt, trzeba zerknąć do art. 2 projektu ustawy. Po pierwsze, mówimy o podatkach pobieranych przez Rzeczpospolitą Polską, państwo członkowskie lub w ich imieniu albo przez ich jednostki podziału terytorialnego lub administracyjnego, w tym organy lokalne, lub w imieniu tych jednostek lub organów, albo w imieniu Unii Europejskiej, jednak bez podatku od wartości dodanej. Po drugie, dotyczy refundacji, interwencji i innych środków stanowiących część całkowitego lub częściowego systemu finansowania z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich, w tym kwot należnych w związku z tymi działaniami. Po trzecie, opłat i innych należności przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynku Unii Europejskiej dla sektora cukru. Po czwarte, kar, grzywien, opłat i dopłat administracyjnych związanych z należnościami pieniężnymi, które wymieniłem w trzech wcześniejszych grupach. Po piąte, opłat za zaświadczenia i podobne do zaświadczeń dokumenty wydobywane w postępowaniach administracyjnych w sprawie należności pieniężnych, o których mowa w pkt 1, a także odsetek i kosztów związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w pięciu pierwszych punktach, w związku z którymi możliwe jest zwrócenie się o wzajemną pomoc. Zakres należności pieniężnych jest zatem niezwykle szeroki i obejmuje tradycyjne wpływy podatkowe oprócz, jak powiedziałem, podatku VAT i podatków lokalnych, które są pobierane przez jednostki samorządu terytorialnego. Żeby zobaczyć, o jaki rodzaj czynności w tym projekcie ustawy chodzi, spróbuję je przywołać, są wymienione w uzasadnieniu do tej ustawy. Po pierwsze, zapewnienie szerszej wymiany informacji między państwami członkowskimi i objęcie zakresem stosowania wszystkich osób prawnych i fizycznych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej w Unii Europejskiej. Mamy tutaj zarówno osoby prawne, jak i fizyczne. Po drugie, uwzględnienie wszystkich form, jakie mogą przybrać należności pieniężne organów administracji publicznej dotyczące podatków, ceł, opłat, refundacji i interwencji, w tym wszystkich należności pieniężnych przysługujących od podatnika lub osoby trzeciej odpowiedzialnej za zapłatę tych należności. Po trzecie, rozszerzenie katalogu należności pieniężnych o te pobierane przez jednostki samorządu terytorialnego, o czym także mówiłem, ale również o środki z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji i Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz opłat związanych z funkcjonowaniem sektora cukru. Kolejne obszary działań to zdefiniowanie praw i obowiązków wszystkich zainteresowanych stron i wyznaczenie centralnego biura łącznikowego oraz w razie potrzeby biura łącznikowego do kontaktów z państwami członkowskimi w zakresie wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności. Jest to rzeczywiście olbrzymi obszar działań. Odpowiedzialność za jego działanie spadnie na nasze organy skarbowe, ale nie tylko, także na instytucje czy jednostki samorządu terytorialnego i ich organy, które zajmują się pobieraniem podatków i opłat lokalnych. Proponowana ustawa ma gwarantować sprawność, rzetelność, przejrzystość i szybkość działań organów państwa członkowskiego w zakresie wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności pieniężnych. Jakiego rodzaju czynności mogą być tutaj podejmowane? Otóż, po pierwsze, wzajemna pomoc ma obejmować wymianę informacji. Wymiana informacji dotyczących podmiotów obejmuje w szczególności takie dane, jak: adres zamieszkania, siedziba podmiotu, posiadane rachunki bankowe, ruchomości, nieruchomości, wysokość uzyskiwanych dochodów, źródła dochodów, rodzaj i miejsce zatrudnienia, rodzaj i miejsce działalności. Mogą to być informacje udzielane zarówno bez wniosku wierzyciela czy organów podatkowych innych krajów, jak i na wniosek. Z informacji tych ma wynikać podejmowanie kolejnych działań, takich jak powiadomienie, czyli doręczenie podmiotowi dokumentu odnoszącego się do należności pieniężnych. To jest druga forma, oprócz informacji. Trzecią jest dochodzenie należności pieniężnych. Wreszcie czwartą jest zabezpieczanie przez uprawnione organy państwa członkowskiego. Jak sądzę, główny nacisk będzie położony nie na informowanie czy powiadamianie, ale raczej na dochodzenie należności pieniężnych i ewentualne ich zabezpieczanie. To będzie, jak sądzę, grupa obowiązków nałożonych na nasze organy skarbowe. Ustawa zaprojektowana jest w sposób uporządkowany, obejmuje aż 5 działów. Dział I zawiera przepisy ogólne i definicje podstawowych pojęć. Dział II zawiera przepisy dotyczące organizacji i ogólnych zasad wzajemnej pomocy. Dział III zawiera przepisy regulujące występowanie o udzielenie pomocy do państwa członkowskiego. Wreszcie najbardziej mnie interesujący dział IV obejmuje przepisy dotyczące udzielania pomocy na wniosek państwa członkowskiego, a więc te rodzaje czynności, które będzie musiała podejmować Polska, nasze organy skarbowe, na życzenie organów skarbowych wierzycieli państw Unii Europejskiej. Zajrzałem do działu IV i, co oczywiste, jest tam cały szereg zapisów określających, na czym będą polegały obowiązki strony polskiej w sytuacji, kiedy wierzyciel albo organ innego państwa członkowskiego zwróci się do nas o informację, powiadomienie, wreszcie egzekwowanie należności pieniężnych. Rzeczywiście pan minister w swojej wypowiedzi o tym wspominał, ale mówiąc szczerze, zawartość art. 62 powoduje czy powinna powodować pewne zastanowienie. Otóż jest tu zapisane ni mniej, ni więcej, że urzędnik państwa członkowskiego będzie mógł uczestniczyć przy czynnościach związanych z realizacją wzajemnej pomocy, a w szczególności będzie mógł uczestniczyć w przesłuchiwaniu strony i innych uczestników postępowania egzekucyjnego w administracji, w tym w szczególności świadków i biegłych, po drugie przeglądać i analizować akta sprawy, z wyjątkiem akt zawierających informacje niejawne, a także innych akt, które organ egzekucyjny wyłączy ze względu na ważny interes państwa, i wreszcie po trzecie, uczestniczyć w czynnościach egzekucyjnych lub zabezpieczających. Mówiąc szczerze, mam bardzo poważne wątpliwości dotyczące tych zapisów. Zdaję sobie sprawę, że transponujemy przepisy unijne tak, jak zostały one przyjęte, do prawa polskiego, ale moim zdaniem to jest wyjątkowo głęboka ingerencja innych państw członkowskich w to, co robią polskie służby skarbowe. Stąd poważne wątpliwości mojego klubu co do całości tego projektu. Oczywiście zdaję sobie sprawę z tego, że tego rodzaju czynności będą oparte na zasadzie wzajemności (Dzwonek), a więc skoro my będziemy obciążeni określonymi obowiązkami, to także inne kraje będą rewanżowały się identyczną pomocą na rzecz naszego kraju, ale mówiąc szczerze, właśnie tego rodzaju zapisy nakazują mojemu klubowi zajmować ostrożne stanowisko w tej sprawie. Klub będzie oczywiście głosował za przesłaniem tej ustawy do dalszych prac, ale w związku z tym, że to jest transpozycja prawa unijnego do prawa polskiego, nie sądzę, żeby były możliwe jakieś głębokie zmiany. Na etapie trzeciego czytania zastanowimy się, w jaki sposób głosować ostatecznie nad tym projektem. Dziękuję bardzo.