Mówca: Mirosław Maliszewski
Data: 2015-03-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Będę wypowiadał się w imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego w sprawie informacji Rady Ministrów o pogarszającej się sytuacji w polskim rolnictwie, ale na początku chciałbym się odnieść do tego, co powiedział mój przedmówca, który w parlamentarny, mniej parlamentarny, bardziej uczciwy, mniej uczciwy sposób mówił o katastrofie, którą mamy w polskim rolnictwie. Kilka lat jestem w tej Izbie, często w takich dyskusjach biorę udział, i od 2004 r., od kiedy jesteśmy członkiem Unii Europejskiej, wypowiedzi z podobną retoryką z tej strony sali mam okazję wysłuchiwać. A jakoś się tak dziwnie składa, że przez te 10, 11 lat polskie rolnictwo nie zrealizowało tego czarnego scenariusza, tylko trwa, rozwija się, jest coraz bardziej konkurencyjne. I ono będzie konkurencyjne, mimo że w interesie politycznym niektórych jest to, aby to rolnictwo miało problemy. (Oklaski) Polskie rolnictwo będzie trwało, mimo że w interesie politycznym niektórych jest to, aby ono miało problemy. Recenzją właściwą jest wypowiedź pana posła, który twierdził, że sytuacja nie jest najlepsza. I ja się z tą recenzją zgadzam. Ta sytuacja jest spowodowana pewnym problemem, który pojawił się w połowie ubiegłego roku, ale ona nie jest zła, nie jest tragiczna i jest perspektywa, by była lepsza, bo myślę, że ten problem, który pojawił się w połowie ubiegłego roku, jest problemem przejściowym. Często tego typu debaty są spowodowane tym, że znajdujemy się w sytuacji kryzysowej my jako rolnicy, ci, którzy tych rolników reprezentują. Często jest to związane z nadprodukcją. Przecież działamy pod gołym niebem. Często jest to związane z spadkiem popytu w tym czy innym miejscu w kraju czy na świecie, grą rynkową wielkich graczy, instytucji finansowych. Obecna sytuacja, niewątpliwie trudna, i to jest moja ocena, spowodowana została tym, że Rosja 1 sierpnia wprowadziła embargo na produkty pochodzące z Polski, później 7 sierpnia wprowadziła embargo na produkty pochodzące także z innych krajów. I to jest wyznacznik także tych problemów, które dzisiaj występują, o których mówił sam minister, przyznając, że sytuacja rzeczywiście jest w pewnym zakresie sytuacją problematyczną. Spójrzmy, jak wygląda ona w innych krajach. Nie koncentrujmy się tylko i wyłącznie na Polsce, bo przecież nie jesteśmy jakąś wyizolowaną wyspą, działamy na wspólnym rynku, nie tylko europejskim, ale coraz częściej także na rynku światowym. Kiedy popatrzymy na poszczególne kraje, to zobaczymy, że sytuacja jest bardziej kryzysowa w tych krajach, które miały większy niż inne udział w eksporcie na rynek rosyjski i których produkty miały duży udział w eksporcie w ramach danego kraju na ten rynek. Ale nie na wszystkich rynkach tylko i wyłącznie ten czynnik był brany pod uwagę. Popatrzmy na rynku trzody. Tam sytuacja ta związana jest z ASF. Ale też popatrzmy na rynek wołowiny. Rosja nie była dużym importerem wołowiny, my nie byliśmy dużym eksporterem, a na rynku wołowiny jest załamanie. I może w tym momencie przyjrzyjmy się jednemu z postulatów protestujących rolników tak często cytowanych. Jakoś ten postulat cytowany jest bardzo rzadko. (Poseł Eugeniusz Kłopotek: Przypomnieć, przypomnieć.) Mówimy o tym, aby przywrócić ubój tzw. metodami rytualnymi czy na potrzeby obrzędów religijnych. Dziwię się, że akurat ten postulat nie jest podnoszony przez tych, którzy przychodzą do rolników, czy przychodzili do nich w minionych tygodniach, próbując im w sprawie tego rynku pomóc. (Oklaski) Przypomnijmy sobie, jaki każdy z nas miał w tym udział, zabierając głos w dyskusji i mówiąc o tym, jak ten rynek rolny trzeba... (Poseł Eugeniusz Kłopotek: I jak głosował.) ...naprawiać, jak głosował. (Poseł Eugeniusz Kłopotek: Tylko jeden był odważny. ) Chcę też powiedzieć, że jest rzeczą pewnie problematyczną to, jak w tym trudnym momencie zachowuje się Unia Europejska jako całość. Czy te rozwiązania, które proponuje, są satysfakcjonujące dla niej samej, dla europejskich, w tym polskich, rolników? Pewnie nie. Wydaje się, że Unia Europejska do tej pory nie wypracowała mechanizmu reagowania na tak trudny problem, jakim jest zawirowanie polityczne, a w jego konsekwencji, a tak jest, embargo na tak ważnym rynku jak rynek rosyjski. Unia Europejska, w tym Polska, podjęła działania, i to akurat jest dobre, po to, żeby aktywować sprzedaż swoich produktów na rynkach zewnętrznych. I taką aktywność także po naszej stronie widzimy. Trzeba się też zastanowić, kto najwięcej na tym kryzysie skorzystał. Poza niektórymi politykami, którzy teoretycznie na tym skorzystali, skorzystali ci, którzy na tym rynku operują, a więc niezwiązane z rolnictwem przetwórstwo, niemające powiązań z rolnikiem przetwórstwo, czy niemający z rolnikiem powiązań żadnych, ani kapitałowych, ani partnerskich, handel sieciowy. Ale też dobrze by było, żebyśmy w czasie debat parlamentarnych, tak samo w tej debacie, wypowiadali się trochę bardziej merytorycznie, a mniej politycznie, chociaż jest to miejsce dyskursu politycznego. Trzeba by się zastanowić, co w skali makro, co w skali mikro można w rolnictwie poprawić. Mówił o tym obszernie minister rolnictwa, przedstawiając propozycje, które dotyczą nowego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich czy systemu płatności obszarowych. Mam głęboką nadzieję, że mimo iż w skali makro, w skali na poziomie europejskim uzewnętrznia się brak solidaryzmu, uzewnętrznia się gra wewnętrzna poszczególnych państw, rozgrywanie jednego kraju przez drugi, o czym świadczą chociażby próby podejmowania jednostronnych rozmów z partnerem rosyjskim czy zdobywania nowych, atrakcyjnych rynków dla siebie kosztem innych... Można się temu przeciwstawiać i można to akceptować i próbować w tym samym uczestniczyć, tak żeby wygrać ten wyścig. Mam głęboką nadzieję, że kryzys rosyjski jest kryzysem przejściowym, nawet powiedziałbym, że jestem tego pewien. Tak że pomysły, które przedstawiamy jako środowisko rolnicze, aby w mniejszym stopniu uzależnić się, bo w całości tego rynku nie zastąpimy, od rynku rosyjskiego, są pomysłami dobrymi. Dzisiaj wyraźnie widzimy, że pewnie w którymś momencie jako Unia Europejska popełniliśmy pewien błąd w relacjach wschodnich. Ten błąd uzewnętrznił się latem ubiegłego roku. Chcę też jednak powiedzieć, że dzisiaj nie tylko my ponosimy straty, nie tylko polscy, unijni producenci ponoszą straty z powodu braku możliwości sprzedaży na ten rynek. Ponoszą straty również ci, którzy przetwarzają produkty, ci, którzy te produkty sprzedawali, ale chcę też wyraźnie powiedzieć, że straty ponoszą także rosyjscy handlowcy, rosyjscy biznesmeni i rosyjscy konsumenci. Jestem świeżo po wizycie w Moskwie, gdzie miałem okazję rozmawiać nawet z przedstawicielami administracji rosyjskiej, i nikt tego nie kwestionuje. Wszyscy mówią, że to był jeden wielki błąd popełniony w skali politycznej na poziomie europejskim czy może nawet szerszym. Trzeba z tego błędu wyciągnąć wnioski i próbować go nie powielać. W całym tym procesie przywracania rolnikowi właściwej pozycji na rynku, w ogóle uczynienia z rolnika w wielu elementach partnera na tym rynku, bo w wielu miejscach on tym partnerem nie jest, to jest ta merytoryka, którą powinniśmy kierować się w trakcie tej debaty. Pozycja rolnika powinna być wzmocniona w całym łańcuchu żywnościowym. Rolnik nie ma być tylko i wyłącznie producentem żywności, a dalej nie wiedzieć, co dzieje się z jego produktem, za jakie ceny i gdzie on jest sprzedawany, gdzie on jest oferowany. Działania, które przewiduje nowy Program Rozwoju Obszarów Wiejskich, taką nadzieję dają. Podobnie powiązania poziome, czyli możliwość współpracy między rolnikami zarówno w zakresie zakupu środków produkcji, jak i w zakresie sprzedaży własnych produktów, i powiązania pionowe, może jeszcze bardziej istotne, bo trzeba przywrócić też to, żeby rolnik mógł przetwarzać swój produkt, mógł go sprzedawać, mógł nawet posiadać sieci sklepów w formule zorganizowanej, tak jak to dzisiaj mają ci, którzy z nami wielokrotnie tę konkurencję wygrywają. Takie elementy - czy to się komuś podoba, czy nie - w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich możemy zauważyć i dobrze, że one się tam znalazły. Musimy też zastanowić się nad działaniami, które są w przypadku płatności obszarowych, i wzmocnić je. One wyraźnie pokazują, w jakim kierunku, w jaką stronę rolnictwo powinno zmierzać. Mówię o dopłatach obszarowych, dopłatach produkcyjnych. I bardzo dobrze się stało, że zachowana jest proporcja między I a II filarem. Chodzi o I filar, który oprócz działań proinwestycyjnych, proprodukcyjnych ma też charakter w pewnym sensie socjalny, bo trafia to do wszystkich gospodarstw, a przecież wiemy, jaką wieś spełnia dzisiaj rolę obok tej roli produkcyjnej. Wieś niweluje wzrost bezrobocia czy ogranicza je, kumuluje je, nie uzewnętrznia tego bezrobocia. A więc te pieniądze socjalne powinny na tę wieś spływać. Ale też bardzo dobrze, że zdecydowaliśmy się tak dużą ilość środków przekazać na II filar, aby ci, którzy są rolnikami aktywnymi, aby ci, którzy tworzą gospodarstwa, które chcą konkurować, które chcą być gospodarstwami towarowymi, a więc produkującymi na sprzedaż, na zewnątrz, mogli otrzymać takie wsparcie. Dzisiaj oceniamy, że mamy w Polsce około 400 tys. gospodarstw, które sprzedają produkt, czyli są gospodarstwami towarowymi. W założeniach PROW jest ambicja, aby zwiększyć liczbę tych gospodarstw zdecydowanie, o kilkadziesiąt tysięcy. Pozwoliłoby to tym, którzy mają taką szansę, być konkurencyjnym na rynku, utrzymać się i zapewnić przyszłość także następnym pokoleniom. Działania, które dotyczą sprzedaży bezpośredniej, odnoszą się głównie do tych drobniejszych rolników, którzy może nie są jakimiś wielkimi kapitalistami na tym rynku, ale mają określoną ilość produktów i chcą wprowadzić je do obrotu, ale nie są w stanie spełnić tych ogromnych wymagań biurokratycznych, które są w przestrzeni administracji. Chciałbym, panie ministrze, szanowni państwo, powiedzieć, że klub Polskiego Stronnictwa Ludowego długo się przygotowywał, działacze Polskiego Stronnictwa Ludowego długo się przygotowywali do wdrożenia nowych mechanizmów pomocowych. Negocjacje, które prowadził pan minister Sawicki jeszcze przed nową perspektywą finansową, to, co finalizował minister Stanisław Kalemba, i to, co udało się wprowadzić w formule projektów skierowanych do Wysokiej Izby, dają nadzieję, że w niedalekiej przyszłości będziemy mogli mówić o tym, że rolnictwo zrobiło kolejny krok do przodu, kolejny krok do góry. (Poseł Robert Telus: Krok ku przepaści.) To jest takie pana marzenie i taka pana retoryka, natomiast muszę panu powiedzieć, że jest zupełnie inna rzeczywistość. Podobnie jest z innymi projektami, które zostały skierowane, łącznie z projektami, które aktywizują środowiska wiejskie, żeby wykształcić, pokazać, uaktywnić liderów wiejskich, którzy mają wziąć na siebie ciężar produkcji, ciężar reprezentowania tego środowiska. Mówię tu o lokalnych grupach działania, lokalnych grupach rybackich. Dobrze, że znalazły się na to środki. Dużą nadzieję wiążemy również z funduszem stabilizacji dochodów rolniczych we wszystkich aspektach, których ten fundusz dotyczy: od aspektu klęsk żywiołowych, poprzez załamania rynkowe, ale także poprzez jakże częste zjawisko, które ma dzisiaj miejsce, czyli sytuację, w której rolnik nie otrzymuje zapłaty za sprzedany surowiec i właściwie nie ma odpowiedniej instytucji, bo system sądowniczy nie do końca spełnia jego oczekiwania, jeśli chodzi o otrzymanie płatności, a ta płatność jest mu potrzebna do normalnego funkcjonowania. Chcę też, panie ministrze, powiedzieć, że jest wiele inicjatyw dotyczących sprzedaży ziemi, i mam jednak głęboką nadzieję, że nastąpi w Wysokiej Izbie porozumienie ponad podziałami politycznymi i w tej kadencji doprowadzimy do tego, żeby rok 2016, którym wszystkich się straszy, nie był rokiem, w którym zaczniemy sprzedawać polską ziemię, ale żeby ta ziemia została w rękach polskich rolników, bo oni będą widzieli, że posiadanie ziemi jest opłacalne i dochodowe. Zresztą dzisiaj to widzą, bo przecież widzimy, że ziemia nie tanieje, tylko ziemia drożeje. Jest więc duża grupa tych, którzy chcą produkować, chcą wygrywać tę międzynarodową rywalizację. Chcę też w kilku zdaniach odnieść się do protestów rolników. Mówię to jako ten, który często w tych protestach bierze udział, jako ten, który jest aktywny. Zawsze jednak, i tu zwracam się też do rolników, uważałem, że protesty służą do tego, żeby wzmocnić rolę negocjacyjną, wzmocnić rolę tych, którzy mają problemy, ale protesty nie mogą stanowić trampoliny politycznej. Nie mogą, bo to jest nieuczciwe. Myślę, że rolnicy, ci rzetelni, zwykli rolnicy biorący udział w protestach, mieli i mają dobre intencje. Nie do końca jestem przekonany, czy takie intencje mają ci, którzy te protesty organizują... (Poseł Eugeniusz Kłopotek: Ale już ich rozszyfrowali.) ...czy też ci, którzy te protesty podgrzewają. Chcę też wyrazić być może kontrowersyjny pogląd. Czy te protesty osiągnęły swój cel? Mówię to jako ten, który wielokrotnie w takich protestach uczestniczył. Czy to, co zauważyłem w ostatnich tygodniach w debacie publicznej, szczególnie w wypowiedziach środowisk niekoniecznie przychylnych polskiemu rolnictwu i polskim rolnikom, nie miało do tej pory największej eskalacji w historii, w ostatnich latach? Tyle negatywnych komentarzy udało się wyczytać na temat rzekomej ogromnej dochodowości w rolnictwie, ogromnych środków skierowanych przez Unię Europejską... (Poruszenie na sali) (Głos z sali: Sami to mówicie...) (Głos z sali: Kłopotek to mówi.) (Głos z sali: Sami to mówicie, Kłopotek, Sawicki, wy to mówicie.) (Głos z sali: Pani marszałkini...) Pytanie, czy czasami tymi protestami nie osiągamy odwrotnego celu. Czy nie osiągamy odwrotnego celu? Ja w zielonym miasteczku, panie pośle, nie byłem. (Poseł Jan Łopata: Jakżeż nie?) Chcę też zapytać, czy czasami także ta dzisiejsza debata, i ta rezolucja, którą wczoraj mieliśmy okazję czytać i zacząć nad nią dyskutować w komisji rolnictwa, nie jest elementem gry politycznej, fałszywego ścigania się o głosy rolników w roku wyborczym, w takich czy innych wyborach. Dedykuję to tym, którzy w tych debatach w taki sposób zabierają głos. Czy czasami tym sposobem nie sprzeniewierzacie się tej funkcji, tej roli, którą powierzyli wam i nam rolnicy? Chcę jeszcze powiedzieć o jednym elemencie, bo może nie zdajemy sobie do końca z tego sprawy, i odnieść się jeszcze raz do spraw ukraińskich i do spraw rosyjskich. Zastanówmy się, czy my w tym wszystkim gramy zgodnie z właściwym scenariuszem i czy my ten scenariusz pisaliśmy. Zobaczmy, jak wyglądały wydarzenia w tym scenariuszu - próba wciągnięcia Ukrainy, zgoda, do zachodniego systemu gospodarczego, kulturowego, politycznego, wydarzenia na Majdanie, konsekwencje tych wydarzeń to sankcje, konsekwencją sankcji są kontrsankcje. Zauważamy dalej brak unijnego solidaryzmu, widzimy to. Widzimy protesty w poszczególnych krajach europejskich, w tym w Polsce. Rolnicy wszędzie protestują. Widzimy destabilizującą się sytuację w Unii Europejskiej, w poszczególnych państwach członkowskich. Widzimy niestety w tym wszystkim zbliżający się jeszcze większy chaos. Czy to jest korzystny scenariusz dla Polski? Mówię to do tych, którzy próbują ten chaos jeszcze bardziej uaktywnić, jeszcze bardziej go nakręcić. W moim odczuciu jest to scenariusz pisany poza granicami naszego kraju. Czy te granice, i miejsce pisania scenariusza, są bardziej na zachodzie, na południu, czy na wschodzie, niech każdy z nas oceni w swoim sumieniu. (Dzwonek) Chcę też Wysoką Izbę zapewnić, że w Polskim Stronnictwie Ludowym często dyskutujemy, wzajemnie krytycznie oceniamy działania, także obecnego czy poprzedniego ministra. Chcę też powiedzieć, że zawsze staramy się podejmować decyzje logiczne i pragmatyczne. Tak też będzie w tym przypadku. Poprzemy informację rządu, będziemy za jej przyjęciem, bo zawsze apelowaliśmy o to, i to realizowaliśmy, żeby funkcjonowały w tej Izbie logika i pragmatyzm. Logika i pragmatyzm są przede wszystkim potrzebne polskim rolnikom. Dziękuję bardzo. (Poseł Eugeniusz Kłopotek: Brawo, świetne wystąpienie.)