Mówca: Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marek Sawicki
Data: 2015-09-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie i Panowie Posłowie! Z wielką uwagą wysłuchałem wszystkich wystąpień i postaram się do nich odnieść. Jeśli chodzi o kwestie związane z rybactwem śródlądowym, to przygotowujemy w porozumieniu z Ministerstwem Pracy i Polityki Socjalnej oficjalny program i mamy pewną rezerwę na poziomie 17 mln zł. Myślę, że uda nam się, w porozumieniu z ministerstwem, ten program pomocy w związku z wysokimi temperaturami i stratami w rybactwie śródlądowym w jakiś sposób wspomóc. (Poseł Arkadiusz Litwiński: Z góry dziękujemy.) Czy przewidujemy przedłużenie składania wniosków i rozpoczęcie realizacji programu? Będę kontynuował konsultacje z organizacjami rolniczymi, bo od zakończenia terminu przyjmowania wniosków zależy rozpoczęcie terminu wypłat. Jeden z posłów pytał, czy te 450 mln zł to pula otwarta czy zamknięta. Na chwilę obecną, zgodnie z rozporządzeniem, jest to pula środków zamknięta. Czy będziemy tę pomoc kontynuować jeszcze w roku przyszłym? Niewykluczone, dlatego że skutki przechodzące tej suszy mogą być bardzo, bardzo dotkliwe w dłuższym czasie. Chcę także podziękować panu przewodniczącemu Jurgielowi za troskę i chęć debaty w Wysokiej Izbie na temat rolnictwa, z tą uwagą, panie przewodniczący, że ostatnia debata o rolnictwie odbyła się pół roku temu w tej sali. Miałem zamiar jeszcze jesienią odbyć taką debatę, więc dzisiaj też traktuję ją jako debatę nie o sytuacji w rolnictwie, tylko o kwestii związanej z suszą. Pan ciągle mówi o braku polityki rolnej, bo pana zdaniem polityka rolna jest wtedy, kiedy nazywa się: narodowa polityka rolna. Przypomnę, że mamy strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa do roku 2020 i jest to obowiązujący dokument rządowy, na którym opieramy się, jeśli chodzi o strategiczne rozwiązania. Zwracam także uwagę na to, że jeśli chodzi o suszę, to nie jest prawdą - jest pan prof. Doroszewski - że obecna susza jest najdotkliwszą w ciągu okresu, którego najstarsi siedzący na sali nie pamiętają. Według Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa susza roku 2006 i susza roku 2008 miały głębszy charakter niż ta, z którą mamy do czynienia w roku bieżącym. Oczywiście na wszystko można się nie zgodzić, bo wiem, że jak obiektywne kryteria nie pasują do własnej interpretacji, to oczywiście te kryteria trzeba odrzucić. (Poseł Jacek Bogucki: Pojedzie pan na wieś.) Przypomnę także, panie pośle, że w 2006 r., kiedy też mieliśmy duże problemy z suszą, rzeczywiście udzielano pomocy socjalnej, ale też stawiany był warunek, wymóg oszacowania przez komisje. Komisje rozpoczęły prace dopiero w drugiej połowie sierpnia, wnioski składane były do 29 października, natomiast pierwsza pomoc socjalna została udzielona rolnikom dopiero 16 listopada. Pomoc kontynuowano do końca stycznia 2007 r. i wypłacono wówczas pomoc na rzecz 411 460 gospodarstw, a więc na 1,5 mln gospodarstw nie była to oszałamiająca liczba. (Głos z sali: 480 mln.) Przypomnę, że łącznie wypłacono rolnikom 418 mln zł w ramach pomocy socjalnej plus około 80 mln zł, które miały związek właśnie z tymi instrumentami, które stosujemy także w tej chwili, a więc: Agencja Nieruchomości Rolnych, dopłaty do kredytu, do materiału siewnego, wszystkie instrumenty, które są w tej chwili, które także zwiększają tę pulę 450 mln zł. Taka jest prawda. Jeśli chodzi o kwestię ubezpieczeń, to jest to bardzo ciekawe zagadnienie. Chcę wyraźnie podkreślić, że pierwotnie, kiedy przyjmowano ustawę o ubezpieczeniu upraw i zwierząt, zakładano, że będzie ona dotyczyła połączonych zdarzeń losowych i rozwiązań pakietowych. Przypomnę, że w roku 2006 w budżecie na ubezpieczenia przewidziano 55 mln, dopłaty do składek wynosiły niecałe 10 mln zł. W 2007 r. już było to zwiększone do 210 mln, do składek dopłacono 31. Ale w 2008 r. przewidzieliśmy na dopłaty do składek 545 mln w związku z połączeniem wszystkich ze sobą związanych pakietów - co ciekawe, wtedy była susza, wtedy były ubezpieczenia i wtedy z pomocy suszowej wypłaciliśmy w ramach ubezpieczeń tylko 87 600 tys. zł i tylko w odniesieniu do 200 tys. ha skorzystano z tego ubezpieczenia. Potem regularnie zmniejszaliśmy tę składkę i utrzymuje się ona od dłuższego czasu na poziomie 200 mln zł. Przy czym w zależności od roku wykorzystujemy w granicach od 120 do 165 mln zł, jeśli chodzi o dopłaty do tych ubezpieczeń. Przypomnę także, że zmieniliśmy zasady dofinansowania ubezpieczenia, ale jednocześnie także złożyłem już w Sejmie propozycję poprawek w trybie poselskim, żeby przywrócić ubezpieczenia pakietowe. Z tym że przy przywróceniu ubezpieczeń pakietowych trzeba dla firm ubezpieczeniowych określić górny próg szkodowości, bo nie da się utrzymać ubezpieczeń pakietowych bez określenia górnego progu szkodowości. Była tu także mowa o podniesieniu z 15% do 25%, jeśli chodzi o szkodowość w przypadku zdarzeń losowych w rolnictwie. Otóż na wniosek organizacji rolniczej, wtedy kiedy pakietowe ubezpieczenia nie były realizowane, ponieważ firmy nie chciały ubezpieczać, bo szkodowość w rolnictwie jest zdecydowanie wyższa niż ograniczenia i normy prawne, rozdzieliliśmy szkodowość i dla wszystkich zdarzeń losowych wynosi ona 10%, to znaczy próg wypłacania odszkodowań wynosi 10%, a dla suszy utrzymaliśmy 25 - tu, w Sejmie. Taka zmiana spowodowała, że rzeczywiście od suszy rolnicy się nie ubezpieczali. Przypomnę: w porozumieniu z organizacjami rolniczymi, żeby nie było co do tego żadnych niedomówień. Chciałbym też, żeby pan przewodniczący Jurgiel nie żonglował tak dobrze statystyką. To świetnie wychodzi i chcę jasno powiedzieć, że owszem, procentowy udział środków krajowych na rolnictwo w budżecie spada, bo, po pierwsze, rośnie budżet, po drugie, środki krajowe systematycznie były zastępowane przez środki unijne. Przypomnę, że jeśli chodzi o całkowite wydatki na rolnictwo, to w roku 2007 w budżecie mieliśmy 35 mld zł, a w roku 2015 - 55 mld, to jest ta różnica. Budżet rośnie, ale proszę nie zapominać, że z tego budżetu płacimy także składkę do Unii Europejskiej i zwrotnie dostajemy dużo więcej pieniędzy z tamtych środków. Chodzi o to, żeby o tym także pamiętać i uczciwie mówić. Kwestia niewykorzystanych środków na tzw. ubezpieczenia w ramach PROW-u. Też żeśmy nad tym dyskutowali, kiedy zastanawialiśmy się nad PROW-em. Wprowadzenie systemu asekuracji w ramach środków unijnych, ubezpieczeń w Polsce kosztowałoby co najmniej 2,5 mld euro. Trzeba było wybierać, czy decydujemy się na zdjęcie z PROW-u 2,5 mld euro i dopłacanie do firm ubezpieczeniowych, tak jak wtedy także opozycja zwracała mi na to uwagę, czy jednak wydajemy na działania o charakterze inwestycyjnym w rolnictwie. Zdecydowaliśmy się na to drugie. Ale w 2017 r. będzie przegląd wspólnej polityki rolnej i nic nie stoi na przeszkodzie, żebyśmy zamiast finansować w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich działania inwestycyjne, zdecydowali się na przeniesienie tej wtedy już mniejszej puli, pewnie 1,5, może 1,7 mld euro, zgodnie z upływem czasu, na system asekuracji ubezpieczeniowej. Kwestia nowego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich i dostępu dla młodych rolników. Czasami jest tak, że jak się działa szybko i jest się pierwszym, to nie wszystkie rzeczy także ze strony partnera, który prowadzi dyskusję, są przyjmowane ze zrozumieniem. My nie mieliśmy zamiaru zmieniać żadnych kryteriów dotyczących młodego rolnika. Mieliśmy jasno postawioną barierę: albo przyjmujemy 12 grudnia 2014 r. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich z warunkami zmieniającymi zasady rozpoczęcia urządzania gospodarstwa przez młodego rolnika, albo następne okienko negocjacyjne otwiera się w kwietniu 2015 r. Wierzyłem, że to się da zmienić. I da się zmienić, dlatego że w trakcie teraz trwającego naboru Komisja Europejska - podobnie jak przy tym naborze, który w tej chwili jest realizowany i w ramach którego jest to wypłacane - wstępnie wyraziła zgodę na przedłużenie nam okresu od złożenia wniosku do podpisania umowy dla młodego rolnika na 18 miesięcy i przywrócenie naszej definicji urządzania gospodarstwa. A zatem wtedy kiedy rolnik przejmuje gospodarstwo, może składać wnioski o dopłaty i może składać także wnioski dotyczące rejestracji zwierząt. Tak więc ta sprawa zostanie wyprostowana. A przypominam, że jeśli chodzi o młodego rolnika, w ramach starego PROW-u jest szansa na to, żeby z tych 23,5 tys. wniosków złożonych w lutym 2014 r. w przypadku co najmniej 16 tys. otrzymano premie. Mamy już na to przesunięte środki z oszczędzonych środków na inne działania i tutaj akurat młodzi rolnicy narzekać za bardzo nie powinni. Jeśli chodzi o kwestie związane z poniedziałkowym posiedzeniem Rady Ministrów i 500 mln euro, które Unia proponuje, też bym prosił, żebyśmy, jeśli już nie przeglądamy dokładnie komunikatów prasowych, jeszcze raz wysłuchali informacji i przekazu. Otóż 500 mln euro - pierwotnie planowano, że to będzie 300 mln - to są środki przeznaczone na wsparcie rynku rolnego Unii Europejskiej w zakresie mleka i wieprzowiny dla wszystkich państw unijnych, a nie środki przeznaczone dla Polski czy Rumunii w związku z suszą. Wystąpienia związane z suszą w Polsce i w Rumunii mają odrębny charakter, nasze ma formę złożonego wniosku, programu, Rumunia dopisała się, wystąpiła z poparciem naszego wniosku. W trakcie dyskusji kilkanaście państw unijnych, w tym te duże, i Francja, i Niemcy, i Włochy, i Hiszpania, i Grecja, wyraziło poparcie dla polskiej inicjatywy. Tak więc mam nadzieję, że jeśli nawet nie będzie dla nas dodatkowych środków na pomoc suszową, to przynajmniej w kryteriach podziału środków w ramach tych 500 mln będą uwzględnione preferencje dla nas i będziemy mieli większy dostęp do tego budżetu. To w tej chwili jest przedmiotem negocjacji, rozmów na poziomie urzędników. Pierwsza decyzja prawdopodobnie zapadnie w piątek, a rozstrzygająca być może na wtorkowym nieoficjalnym posiedzeniu Rady Ministrów w Luksemburgu. Chcę także powiedzieć, jeżeli chodzi o kwestię progu w wysokości 30%, o którym mówili i poseł Olejniczak, i poseł Rybakowicz, i parę innych osób, że jest to próg wynikający z porozumień Unii Europejskiej, Polski i Światowej Organizacji Handlu. Ten 30-procentowy próg także obowiązywał i był stosowany w roku 2006, mimo że była to pomoc socjalna. Tak więc to nie jest mój pomysł, mój wymysł, moje utrudnienie. Natomiast komisje dostały jasne wytyczne, jak mają szacować straty. Dzisiaj miałem mieć o godz. 15 jeszcze raz konferencję w ramach posiedzenia zespołu kryzysowego z wojewodami, by po raz czwarty przekazać im informację o tym, jak szacuje się straty w produkcji zwierzęcej. Otóż w produkcji zwierzęcej można przyjmować dane wskaźnikowe bądź też wartości faktyczne. Jeśli chodzi o produkcję mleka, to każdy z producentów mleka sprzedających mleko ma dane prawdziwe: za ile sprzedał w ciągu ostatnich 3 lat, ile sprzedał i jakiej wartości, ma również dane z bieżącej produkcji i bieżącej sprzedaży. Wartość mleka jest porównywalna, a nie jest porównywalna wartość krowy, tak jak niektóre komisje przyjmują. To jest zdumiewające, skąd bierze się ta interpretacja. Dlatego jeszcze raz to wyjaśniamy. Ponadto w przypadku produkcji zwierzęcej, jeżeli są straty w produkcji roślin na paszę, to występuje z tego tytułu konieczność zakupu pasz, a wartość ich zakupu powinna być w protokole wpisana w oddzielnej, ostatniej rubryce i wskazana jako przyczyna obniżenia wartości przychodów gospodarstwa w danym roku. Wtedy jest możliwość osiągnięcia 30-procentowego progu. Problem polega na tym, że nie wszystkie komisje chcą tę rubrykę wypełniać, tę wartość wpisywać. Komisji jednak ja nie powołuję, komisje powołuje samorząd, i gminny samorząd terytorialny, i samorząd rolniczy, bo przedstawiciele samorządu rolniczego w nich uczestniczą, tak jak doradztwa rolniczego, i warto byłoby, żeby dopilnowali tego także posłowie w terenie, by komisje jednak dokonywały tego szacunku w sposób wiarygodny i rzetelny. (Poseł Zbigniew Babalski: Zarzuca się to komisji? Panie ministrze...) (Głos z sali: Ale śmieszne.) Powiem tak, panowie z Prawa i Sprawiedliwości... (Głos z sali: A panie?) Ale panie nie mają uwag, jak słyszę, tylko panowie. Jesteśmy rolnikami i wiemy doskonale, że jeśli sąsiadowi dzieje się krzywda i trzeba iść udzielić mu pomocy, to jeden drugiego nie pyta, ile to kosztuje, i tej pomocy się udziela. A dzisiaj słyszę często od członków komisji pytanie, ile dostaną za dniówkę za szacowanie tych strat. A są izby rolnicze, finansowane z odpisów od podatku rolnego, niech płacą, nie widzę w tym żadnego problemu. Tak więc naprawdę czasami brakuje takiej zwyczajnej empatii w relacjach między ludźmi w terenie, którzy nie potrafią w sposób należyty, właściwy wykorzystać przygotowanych rozwiązań. I na koniec - zdaję sobie sprawę z tego, że nie ma takich środków i takich możliwości, żeby udzielić pomocy w wysokości, która by wszystkich zadowoliła, ale wiemy doskonale, że tam, gdzie są pieniądze budżetowe, zawsze określane są pewne kryteria i zasady, i tych kryteriów i zasad, chcemy czy nie chcemy, musimy się wszyscy trzymać i musimy ich przestrzegać. Dziękuję bardzo.