Mówca: Urszula Nowogórska
Data: 2023-03-07 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Pośle Sprawozdawco! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu swojego klubu - Koalicji Polskiej - PSL, Unii Europejskich Demokratów i Konserwatystów Marka Biernackiego wygłosić stanowisko w odniesieniu do sprawozdania komisji o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym, druki sejmowe nr 1768, 1768-A i 3014. Wysoka Izbo! Referendum lokalne stanowi jedno z najważniejszych instrumentów bezpośredniego oddziaływania wspólnoty samorządowej na zadania publiczne, na zadania rozwojowe oraz na zadania organów samorządowych. Zgodnie z zasadą korporacyjności wyrażoną w art. 16 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej wszyscy mieszkańcy jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowią z mocy prawa wspólnoty samorządowe. Tym samym to mieszkańcy stanowią podstawy istnienia jednostek samorządu terytorialnego i ich dobra. Również w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2003 r., sygn. akt K 30/02, trybunał wskazał, że wspólnota samorządowa traktowana jest jako zbiorowość posiadająca podmiotowość w sensie polityczno-socjologicznym, dającą jej prawo do wypowiadania się bezpośrednio o sprawach dotyczących tej wspólnoty. To rzeczywiście jest bardzo ważne, bardzo istotne i kształtuje wartość i demokratyczne struktury naszego państwa, daje możliwość bezpośredniego oddziaływania obywatelom na kształt podejmowanych decyzji w samorządzie. Chciałam powiedzieć, że rzeczywiście wszystko jest w porządku, natomiast na posiedzeniu Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych rozgorzała bardzo żywiołowa dyskusja. Przedstawiciele środowisk zarówno Związku Powiatów Polskich, jak i Związku Miast Polskich bardzo mocno wskazywali na to, że projekt zawiera niepotrzebne zapisy, które wręcz komplikują ten projekt, nadając mu momentami elementy chaosu, momentami - elementy śmieszności, nawet powiedziałabym, dalej idąc - elementy destabilizacji lokalnej. Żeby przybliżyć zapisy tego projektu ustawy, należałoby powiedzieć, że istotą zmian w tej ustawie jest m.in. wprowadzenie reguły, że referenda miałyby się odbywać dwukrotnie w trakcie kadencji samorządowej w terminie ujednoliconym dla całego kraju. Inne zmiany to: zmniejszenie o połowę liczby obywateli niezbędnych do zainicjowania referendum z 10% i 5% do 5% i 2,5%, wydłużenie do 6 miesięcy z 60 dni czasu na zbieranie podpisów pod wnioskiem o referendum i wydłużenie terminów na zaskarżenie do sądu administracyjnego uchwały organu stanowiącego jednostkę samorządu terytorialnego, wydłużenie terminów na usunięcie braków formalnych we wniosku o referendum, wydłużenie terminu na złożenie w sądzie administracyjnym skargi na decyzję komisarza wyborczego. Mój przedmówca również wspominał, że komisarze wyborczy będą mieli możliwość fotografowania, nagrywania prac komisji wyborczej. Będzie również możliwość zwiększenia liczby mężów zaufania. Jeżeli chodzi o zmniejszenie progu frekwencji, od którego zależy ważność referendum, to dziś przy referendach dotyczących kwestii merytorycznych próg wynosi 30% oczywiście uprawnionych do głosowania, natomiast w ustawie jest propozycja, aby było to 15%. W przypadku referendów dotyczących odwołania wójtów, burmistrzów, prezydentów do ważności miałoby wystarczyć 3/5 głosów oddanych w tych wyborach na odwoływany organ. Obecnie jest to 3/5 głosów wszystkich, którzy brali udział w danych wyborach. Tak jak powiedziałam, wiele korporacji zgłosiło ostry sprzeciw wobec zapisów ustawy. Ustawa wymaga gruntownej przebudowy, innego podejścia do wielu kwestii. Zresztą było o tym mówione również na posiedzeniu komisji, na którą przed chwilą się powołałam. To, jak zachowa się mój klub, zależy od tego, jakie będzie państwa podejście do zgłoszonych poprawek. Rzeczywiście, co do zasady, referendum jest bardzo ważne i należy się obywatelom, natomiast pewne kwestie zapisane w tej ustawie wprowadzają chaos i destabilizację. Należy to po prostu poprawić. Bardzo dziękuję. (Oklaski)