Mówca: Tadeusz Samborski
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego gorąco popiera poselski projekt uchwały o ustanowieniu roku 2026 Rokiem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, człowieka o wyjątkowych zasługach dla polskiej kultury narodowej. Wszak to jego zasługą było powołanie do życia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. W marcu 1817 r. Józef Maksymilian Ossoliński kupił na licytacji zabudowania dawnego klasztoru karmelitanek, przeznaczając ten obiekt na siedzibę tworzonej przez siebie fundacji. Już w maju 1817 r. uzyskał z Wiednia potwierdzenie przyjęcia i uznania statutu Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Wówczas to ustanowił kuratora zakładu, a zarazem zarządcę dóbr ziemskich, które po sobie pozostawił. Dochód z tych ziem, obliczany na sumę 60 tys. zł rocznie, miał być przeznaczony na działalność fundacji. Twórca fundacji polecił utworzyć na miejscu zakład badawczy, do którego będą mieli dostęp wszyscy pracownicy naukowi uczelni i szkół ze wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej. O szlachetnych i szczerych intencjach Józefa Maksymiliana Ossolińskiego wnioskujemy m.in. na podstawie jego listu do adwokata Józefa Dzierzkowskiego, w którym zawarte jest takie oto wyznanie: ˝Od dawna leży mi na sercu i w myśli, żebym po sobie zostawił mojemu narodowi pamiątkę. Bóg widzi, żem rozczulony i zajęty jedynie chęcią bycia użytecznym i po mojej śmierci mojemu narodowi˝. Rok po śmierci Ossolińskiego wiedeńska część jego zbiorów została przewieziona do Lwowa. W 50 skrzyniach było m.in. ponad 19 tys. woluminów ksiąg i 522 rękopisy. Od tego momentu do fundacji zaczęły masowo napływać darowizny pieniężne i całe kolekcje od Lubomirskich, Sapiehów, Sanguszków, Skrzyńskich, Czackich, Skarbków i innych rodów. Znawcy zagadnienia podkreślają, że rozbudowane wielokrotnie przez cały wiek XIX oraz do roku 1945 zbiory Zakładu Narodowego im. Ossolińskich zgodnie ze swoim statutem były i nadal są własnością narodu polskiego. Tymczasem ok. 70% przedwojennego zasobu Ossolineum pozostało i znajduje się do dzisiaj we Lwowie. W 1997 r. pełnomocnik rządu do spraw polskiego dziedzictwa kulturalnego za granicą złożył wniosek rewindykacyjny stronie ukraińskiej (Dzwonek) obejmujący całość zbioru przedwojennego Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Poproszę o pół minuty, szanowny panie marszałku. Był to zresztą jeden z kilkunastu wniosków rewindykacyjnych wystosowanych wobec Ukrainy. Pomimo upływu ponad ćwierćwiecza wniosek dotyczący zbioru Zakładu Narodowego im. Ossolińskich nie został w jakikolwiek sposób zrealizowany przez władze ukraińskie. 200-lecie śmierci fundatora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich to właściwy moment do zgłoszenia postulatu, by zbiory będące własnością narodu polskiego zostały ostatecznie zwrócone Rzeczypospolitej. Mój klub parlamentarny, czyli Polskiego Stronnictwa Ludowego, z całym przekonaniem opowiada się za ogłoszeniem roku 2026 Rokiem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, co będzie przejawem szczerej wdzięczności społeczeństwa polskiego dla człowieka, który w trosce o kondycję moralną narodu polskiego stworzył wyjątkową w naszych dziejach instytucję kultury. Dziękuje bardzo, panie marszałku. (Oklaski)