Mówca: Anna Milczanowska
Data: 2022-11-30 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu wnioskodawców mam zaszczyt przedstawić poselski projekt ustawy o zaniechaniu ścigania za niektóre czyny związane z organizacją wyborów na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 10 maja 2020 r., druk nr 2812. W lutym 2020 r. Rzeczpospolita Polska znalazła się w trudnej sytuacji w związku z rozprzestrzenianiem się epidemii COVID-19. Powyższe wymagało od władz Polski podjęcia zdecydowanych działań mających na celu ograniczenie rozwoju epidemii i zminimalizowanie jej negatywnych skutków dla zdrowia mieszkańców. W 2020 r. wypadał również konstytucyjny termin przeprowadzenia wyborów na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Organizowanie wyborów jest jednym z podstawowych obowiązków organów władzy publicznej w państwie demokratycznym. Istniejący w tamtym czasie stan wiedzy i doświadczenia związane z epidemią COVID-19 wskazywały na wysokie ryzyko przeprowadzenia wyborów w tradycyjny sposób, tj. w lokalach obwodowych komisji wyborczych. Istniejące przepisy prawne nie przewidywały zasad przeprowadzania wyborów w czasie, gdy ich przeprowadzenie wiązałoby się z silnym zagrożeniem bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli. Przeprowadzenie wyborów jako podstawowa forma legitymowania władzy było konieczne dla prawidłowego funkcjonowania państwa demokratycznego. Mając powyższe na względzie, w dniu 6 kwietnia 2020 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę o szczególnych zasadach przeprowadzania wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 r. Miała ona wejść w życie dopiero 9 maja 2020 r. Pierwszą turę wyborów zaplanowano natomiast na 10 maja. W tej sytuacji konieczne było podjęcie działań mających na celu umożliwienie sprawnego przeprowadzenia wyborów. Takie działania podjął prezes Rady Ministrów, który decyzją z dnia 16 kwietnia 2020 r. polecił Poczcie Polskiej przygotowanie głosowania korespondencyjnego 10 maja 2020 r. W następstwie powyższego Poczta Polska wystąpiła do odpowiednich organów jednostek samorządu terytorialnego o przekazanie spisu wyborców. W związku z prośbą o udostępnienie Poczcie Polskiej spisu wyborców część wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, kierując się troską o ciągłość władzy państwowej, przekazała ww. spisy podmiotowi wskazanemu jako uprawniony do przeprowadzenia wyborów. Wysoka Izbo! W tych okolicznościach działania nakierowane na realizowanie podstawowych obowiązków konstytucyjnych władz spotkały się z bezpardonowym atakiem politycznym opozycji. Trwa on niestety do dziś. Opozycja i sprzyjające jej środowiska promują niestety pogląd, że wskazane zachowania wójtów, burmistrzów czy prezydentów stanowiły czyny zabronione. Prawidłowo interpretowane aktualnie obowiązujące przepisy prawa powinny prowadzić do wniosku, że działania te nie stanowiły przestępstwa. Proponowane rozwiązanie legislacyjne ma na celu jedynie potwierdzenie istniejącego stanu prawnego poprzez jednoznaczne wskazanie ww. faktu. Zasadniczy problem, na który odpowiedzią jest przedmiotowa inicjatywa ustawodawcza, dotyka jednak nie sfery stanowienia prawa, ale jego stosowania. Działanie nakierowane na realizację konstytucyjnych obowiązków nigdy nie może być interpretowane jako niezgodne z prawem, tym bardziej jako naruszające samą ustawę zasadniczą. Orzecznictwo niektórych sądów administracyjnych oraz sądów powszechnych zdaje się nie respektować powyższej zasady. Sądy te, bez wyraźnych podstaw prawnych ku temu, orzekały o przekroczeniu uprawnień przez wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, którzy przekazywali spis wyborców danej gminy, zawierający dane osobowe tych wyborców operatorowi wyznaczonemu do wykonania czynności technicznych w związku z organizacją wyborów prezydenckich w roku 2020. Redukcyjna i formalistyczna wykładnia zastosowana przez ww. sądy powoduje, że ich orzeczenia nie mogą być uznane za sprawiedliwe społecznie. Powyższe prowadzi do konieczności podjęcia przedmiotowej inicjatywy ustawodawczej i uregulowania zasad odpowiedzialności podmiotów współpracujących z organami władzy publicznej dla dobra przeprowadzenia wyborów na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Jednoznaczne wskazanie w przepisach rangi ustawowej, że działania podjęte w celu realizacji konstytucyjnego obowiązku przeprowadzenia wyborów nie posiadały znamion przestępstwa, pozwoli ograniczyć zakres swobody interpretacyjnej na etapie stosowania prawa przez sądy oceniające te działania. Ochrona podstawowej zasady konstytucyjnej, tj. zaufania do państwa, obliguje ustawodawcę do wprowadzenia negatywnej przesłanki procesowej, która jednoznacznie wskazywałaby na brak możliwości prowadzenia postępowań przeciwko osobom, które, mając na uwadze ww. okoliczności, przekazały operatorowi pocztowemu będącemu operatorem wyznaczonym w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe, spis wyborców w związku z zarządzonymi na dzień 10 maja 2020 r. wyborami na urząd prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Dodatkowo projekt ustawy przesądza, że skazania za te czyny ulegają zatarciu z mocy prawa, a wpis o skazaniu za te czyny i warunkowym umorzeniu postępowania usuwa się z Krajowego Rejestru Karnego. Jako były wieloletni samorządowiec nie wyobrażam sobie sytuacji, w której włodarze gmin mieliby ponosić odpowiedzialność za działania zgodne z dobrem Rzeczypospolitej i jej obywateli. (Głos z sali: Z jakim dobrem?) Błędna interpretacja przepisów nie może wywoływać negatywnych skutków dla ludzi działających dla dobra społecznego. Wobec powyższego w imieniu wnioskodawców liczę, że Wysoka Izba uchwali ustawę w proponowanym kształcie.