Mówca: Małgorzata Pępek
Data: 2023-01-25 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie stanowisko Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw, druki nr 2865 i 2911. Projekt w teorii dostosowuje polskie prawo do przepisów unijnych, które dotyczą użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen do celów powrotu nielegalnie przebywających cudzoziemców oraz do celów odpraw granicznych. Przy tej okazji w ustawie zawarto szereg nowych przepisów, z których część wykracza poza ten cel i zmienia na niekorzyść sytuację prawną cudzoziemców pozostających w procedurze powrotnej. Należy podkreślić, że ustawę o cudzoziemcach nowelizowano już w październiku 2021 r. Przyjęto wówczas niezgodne z prawem międzynarodowym przepisy wywózkowe pozwalające wyrzucać za granicę uchodźcę lub migranta bez rozpatrzenia jego wniosku o azyl. W nowelizacji zawarto przepisy, które znowu naruszają zasady postępowania administracyjnego. Najbardziej niepokojąca jest zmiana organu, do którego cudzoziemiec będzie mógł się odwołać, w przypadku gdy zostanie zobowiązany do powrotu do kraju pochodzenia i nie zostanie mu udzielona zgoda na pobyt humanitarny lub tolerowany. Do tej pory od takich decyzji wydawanych w pierwszej instancji przez komendantów placówek Straży Granicznej można było się odwołać do szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Teraz instancją odwoławczą będzie komendant główny Straży Granicznej, czyli organ należący do tej samej struktury, do której należą organy pierwszej instancji, do tego powiązane z nimi służbowo i hierarchicznie. Propozycja rodzi obawy również ze względu na zawarte w projekcie założenie odnośnie do skrócenia terminu na wniesienie odwołania od niektórych decyzji do komendanta głównego Straży Granicznej jako organu drugiej instancji. Skrócenie tego terminu z 14 dni do zaledwie 7 dni może znacząco ograniczyć prawo cudzoziemca do wniesienia skutecznego środka odwoławczego. Zawarta w projekcie propozycja, która wymaga zmiany, to skrócenie terminu, chodzi o jego dolną granicę, na dobrowolny powrót cudzoziemca z 15 do 8 dni. Zasadne wydaje się co najmniej utrzymanie aktualnie obowiązujących w tym zakresie rozwiązań. Kolejna sprawa wywołująca wątpliwości to przewidziany w ustawie brak możliwości zawieszenia decyzji o zobowiązaniu do powrotu, gdyż zwyczajnie rozwiązanie to godzi w prawo strony do wniesienia skutecznego środka odwoławczego. Nowelizacja przewiduje również wprowadzenie nowego instrumentu prawnego w postaci wydania przez szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzji o odmowie wjazdu i pobytu cudzoziemca. Największe wątpliwości budzi uznanie tej decyzji za ostateczną, czyli taką, od której nie przysługuje odwołanie do II instancji. Wprowadzenie takiej regulacji jest sprzeczne z art. 24 ust 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2018/1861, który jasno stwierdza, że osoby, w odniesieniu do których wydano decyzję o odmowie wjazdu i pobytu, mają prawo wnieść odwołanie. Sprawą, która wywołuje jednak najwięcej kontrowersji, jest zmiana art. 461 ustawy. Do tej pory cudzoziemcowi, któremu odmówiono wjazdu do Polski, można było nakazać przebywanie w określonym miejscu do momentu wyjazdu. W ustawie nie był określony czas takiej detencji. W obecnym projekcie rząd proponuje zapis, według którego okres pobytu w pomieszczeniach przeznaczonych dla cudzoziemców, którym odmówiono wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie może przekraczać 7 dni. Zapis ten dotyczy także dzieci. To oznacza, że można pozbawić kogoś wolności na tydzień, bez przekazania go do dyspozycji sądu. Takie działanie jest niezgodne z art. 41 ust 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, według którego każdy zatrzymany powinien być w ciągu 48 h od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. To wszystko pokazuje, że propozycje zawarte w ustawie są niejasne i wymagają doprecyzowania. Natomiast żywimy głęboką nadzieję (Dzwonek), że wszystkie wątpliwości zostaną rozstrzygnięte do czasu wprowadzenia ustawy w życie. W związku z tym Klub Parlamentarny Koalicja Obywatelska uzależnia swoje stanowisku od dalszego procedowania. Chciałabym wnieść poprawki. (Oklaski)