Mówca: Paulina Hennig-Kloska
Data: 2018-03-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Panowie Ministrowie! Panie Ministrze! Celem prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy o usługach płatniczych, druk nr 1606, jest umożliwienie obywatelom skutecznego odzyskiwania pieniędzy przelanych na błędnie wskazane konto odbiorcy. Niewykluczone, że nawet części z nas zdarzyło się w życiu przelać pieniądze nie na ten numer rachunku, na który powinniśmy, albo nie temu obiorcy, któremu powinniśmy. Do października 2011 r. zarówno banki, jak i SKOK-i wykonujące przelew zlecony przez klienta były zobowiązane do sprawdzenia prawidłowości nie tylko numeru rachunku, na który płatność ma być dokonana, ale także nazwy odbiorcy przelewu, czyli imienia i nazwiska odbiorcy, lub nazwy firmy, na rzecz której płatność jest dokonywana. To pozwalało na przeprowadzenie weryfikacji, czy środki faktycznie płyną na właściwy rachunek należący do odbiorcy płatności wskazanego w przelewie. Według tamtych zasad w sytuacji, gdy bank lub SKOK wykonał transakcję pomimo niezgodności tych danych, klient miał możliwość skutecznego dochodzenia zwrotu swoich środków od podmiotu, który dokonał tej płatności, czyli banku lub innej instytucji finansowej. Sytuacja uległa zmianie w końcówce 2011 r. w związku z wejściem w życie innej ustawy o usługach płatniczych, która wprowadzała zasadę, że transakcja płatnicza może być wykonywana tylko i wyłącznie na podstawie numeru rachunku, a więc niezależnie od podania innych danych odbiorcy, w tym imienia, nazwiska czy też nazwy firmy. Ustawa ta była implementacją prawa unijnego do prawa polskiego. Wydaje się jednak, że nadgorliwość polskiego prawodawcy, a nie sama literalnie czytana dyrektywa unijna, doprowadziła do sytuacji, że wykonujący przelew nie mają dziś obowiązku weryfikacji, czy faktycznie wskazany w zleceniu przelewu rachunek należy do osoby, firmy podanej w zleceniu jako odbiorca. W świetle obowiązującego prawa skuteczność odzyskania pieniędzy zależy dziś po tych zmianach w zasadzie tylko i wyłącznie od woli osoby czy też firmy, na której rachunek pieniądze błędnie zostaną przelane. Bank może jedynie wystąpić do odbiorcy przelewu z wnioskiem o zwrot źle przelanej kwoty, a ten, który wysłał, może tylko liczyć na dobrą wolę tego odbiorcy. Projekt prezydencki przewiduje dwie zmiany, które mają poprawić sytuację takich roztargnionych poszkodowanych płatników. Po pierwsze, ma na celu ochronę danych osobowych osób, które zdecydują się dobrowolnie zwrócić środki, żeby przy zwrocie środków nie były widoczne ich dane wrażliwe. Po drugie, wprowadza wyjątek od obowiązku zachowania tajemnicy bankowej w przypadku, w którym odbiorca przelewu nie chce oddać dobrowolnie środków, które wpłynęły na jego rachunek, a nie były mu należne, aby zlecający przelew mógł już wtedy wystąpić do sądu z powództwem w celu odzyskania swoich środków. Rzecz wydaje się naturalna. Żeby dochodzić swoich błędnie przelanych pieniędzy, płatnicy muszą wiedzieć, kogo pozwać o zwrot środków, do kogo o ten zwrot środków się zwracać. W tym zakresie zwolnienie z tej tajemnicy bankowej warto rozpatrzyć, zapewne jest zasadne. To ważne, by umożliwić obywatelom dochodzenie źle przelanych środków, niemniej mam wrażenie, że można było zaproponować nieco inne rozwiązanie, które by skuteczniej rozwiązało problem. Chodzi o to, że moglibyśmy rozgraniczyć te płatności, w których nie ma wskazanego odbiorcy. Wtedy faktycznie bank, nie mając wskazanego w ogóle odbiorcy, tylko numer rachunku, musiałby przyjąć płatność i mógłby zrealizować przelew pomimo braku danych, tj. imienia, nazwiska czy też nazwy firmy, do której przelew jest kierowany, ale w momencie... moglibyśmy pozostawić tę weryfikację. Wydaje mi się, że dyrektywa wdrożona w 2011 r. pozostawiała taką dowolność prawodawstwu krajowemu, że można było to zostawić w sytuacji, w której dane są wprowadzone do przelewu, ale faktycznie bank błędnie by je wtedy zweryfikował i przelew odrzucił. W przeciwnym razie narażamy się na niepotrzebne roszczenia, na niepotrzebne pozwy sądowe. (Dzwonek) Tego wszystkiego można było uniknąć, gdyby w 2011 r. dyrektywa została zaimplementowana poprawnie. Jeszcze dziś warto w Senacie pochylić się nad tym, aby zastanowić się, czy jednak tego rozwiązania ostatecznie nie wdrożyć w inny sposób. Dziękuję. (Oklaski)