Mówca: Jerzy Borkowski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2012-05-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W dzisiejszym oświadczeniu chciałbym odnieść się do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny (druk nr 236). Przedmiotem ustawy jest zastąpienie w Kodeksie cywilnym kategorii umów o roboty budowlane szerszą kategorią umów w procesie budowlanym oraz zrównanie sytuacji prawnej podmiotów biorących udział w procesie inwestycyjnym w budownictwie: dostawców materiałów budowlanych oraz opracowań i projektów biur projektowych. Aktualne przepisy prawa dają przywileje podwykonawcom, dając im możliwość uzyskania gwarancji zapłaty od inwestora. Gwarancji takiej nie mają dostawcy i biura projektowe. Jest to wykorzystywane przez wykonawców i podwykonawców, którzy pod różnymi, częstokroć naciąganymi, pretekstami wykorzystują swoją faktyczną przewagę na rynku i odwlekają terminy płatności za dostawy i wykonane prace projektowo-wykonawcze. Nierzadkie są sytuacje, kiedy wiele miesięcy po dokonaniu odbioru prac przez inwestora i wypłaceniu wykonawcy należności dostawcy i biura projektowe wciąż oczekują na zapłatę. Prowadzi to do szkodliwych dla całej gospodarki zatorów płatniczych i de facto kredytowania działalności wykonawców przez mniejsze podmioty gospodarcze. Bardzo często dochodzi do upadłości firm, które nie mogą udźwignąć ciężaru kredytowania dużych firm czy korporacji. Dochodzi do sytuacji, że rodziny często tracą jedyne źródło utrzymania, do zubożenia. W tym celu generalni wykonawcy nagminnie stosują wyższe standardy w odbiorach robót w stosunku do podwykonawców - w stosunku do tych, którym sami są poddani ze strony inwestora. Służy to nie tyle zapewnieniu wyższej jakości prac, ile odwlekaniu w nieskończoność zapłaty za wykonane i zaakceptowane przez inwestora prace. Widzimy tu więc niesprawiedliwość, a nawet domniemanie zmowy grup lobbystycznych, które w ten sposób wręcz bezczelnie żerują na mniejszych firmach. Zmiana prawa w tym zakresie jest również w interesie inwestorów, którzy przy nałożonym obowiązku zapewnienia płatności dla dostawców będą mieli większy wpływ na jakość dostarczanych materiałów oraz na solidność dostaw. Rynek coraz częściej wymusza realizację zamierzeń budowlanych w formie: projektuj i buduj. W takiej sytuacji biura projektowe są podwykonawcami generalnego wykonawcy. Brak gwarancji wynagrodzeń dla biur projektowych stawia je w znacząco gorszej sytuacji. Podwykonawcy wynagrodzenie mają zagwarantowane w ustawie (art. 647 1 K.c.), co stawia ich w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do biur projektowych i dostawców. Nic nie przemawia za tym, aby pozostałych uczestników procesu budowlanego nie zrównać w uprawnieniach z podwykonawcami. Nie sposób nie odnieść się też do krytyki, jaka została zawarta w opiniach załączonych do projektu. Jest ona w ogromnej mierze nieuprawniona. W przypadku opinii Sądu Najwyższego jest ona raczej refleksem negatywnej oceny całości uregulowań obecnego tytułu XVI Kodeksu cywilnego. Zarówno bowiem jego obecne brzmienie, jak też proponowane w projekcie jest uregulowaniem eklektycznym i łączy w sobie elementy między innymi umów o dzieło i umów sprzedaży. Ponadto niezadowolenie Sądu Najwyższego budzi sposób ujęcia w proponowanych przepisach odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia. Jest to jednak ze strony Sądu Najwyższego mniej troska o potrzeby praktyki obrotu gospodarczego, a bardziej o czystość abstrakcyjnych konstrukcji prawnych. Myślę, że los bankrutujących kontrahentów chińskiego konsorcjum COVEC budującego bez powodzenia autostradę A2 w sposób niezmiernie przekonujący wskazuje, że regulacje prawne wzmacniające pozycję prawną dostawców i poddostawców są niezbędne. Z kolei podstawowy zarzut wysuwany przez Krajową Radę Izby Architektów RP sprowadzić się da do chęci utrzymania odrębności regulacji prawnej umów o wykonanie projektów budowlanych od regulacji pozostałych umów zawieranych w procesie budowlanym. Wprowadzenie nowej regulacji pozwoli dostawcom i biurom projektowym bardziej skutecznie dochodzić ich należności i zmniejszy zatory płatnicze utrudniające działalność zwłaszcza mniejszych uczestników procesu budowlanego. Wejście w życie przedmiotowej regulacji nie niesie ze sobą obciążeń dla budżetu państwa ani nie spowoduje dodatkowych skutków finansowych dla jednostek samorządu terytorialnego. Przedłożony projekt ustawy nie był poddany konsultacjom społecznym w rozumieniu art. 34 ust. 3 Regulaminu Sejmu RP. Przedmiot projektu niniejszej ustawy nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. Próbą wyjścia naprzeciw tej potrzebie zmian jest niniejszy projekt i dlatego w imieniu wnioskodawców zwracam się o jego poparcie.