Mówca: Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska
Data: 2013-01-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Po raz kolejny mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej w sprawie projektu zmian w Kodeksie karnym i w Kodeksie postępowania karnego w zakresie ścigania za przestępstwo zgwałcenia. Dyskutujemy nad projektem poselskim, ale nie mam wątpliwości co do tego, że jest on projektem, jeśli nie bezpośrednio rządowym, to na pewno akceptowanym przez rząd, co oczywiście samo przez się nie jest niczym nagannym, wręcz przeciwnie. Niemniej jednak przychylam się do wyrażonego po stokroć, może i nawet częściej poglądu, że dziesiątki cząstkowych zmian w Kodeksie karnym nie służą czytelności i stabilności systemu prawa. Przegląd powinien być dokonywany rzadziej, za to znacznie szerzej. Takie jest moje stanowisko. Choć oczywiście w związku z rozpatrywanym projektem mogę wyrazić tylko wielką satysfakcję, że pod koniec ubiegłego roku Polska podpisała konwencję Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet, w tym przemocy domowej, czego polityczną konsekwencja jest zmiana przepisów dotyczących trybu ścigania sprawców zgwałceń. Obecny projekt nie eliminuje całkowicie wnioskowego trybu ścigania przestępstwa zgwałcenia, jednak wprowadza bezwarunkowy tryb ścigania z urzędu, jeśli pokrzywdzony w czasie popełnienia przestępstwa na jego szkodę był małoletni, w przedziale wieku 15-18 lat - w przypadku młodszego wiadomo, że czyn w stosunku do młodszego dziecka jest zbrodnią - generalnie także wtedy, gdy zgwałcenie jest zbrodnią. Natomiast ściganie zgwałcenia w typie podstawowym, jeśli zawiadomienie o przestępstwie będzie pochodzić od osoby trzeciej, będzie wymagać wniosku pokrzywdzonego. Wniosek ten nie będzie konieczny, gdy zawiadomienie o przestępstwie złoży sam pełnoletni pokrzywdzony. W tym miejscu trudno nie zauważyć poglądu, bo taki też się pojawił, z czym się spotkałam, według którego nic nie stoi na przeszkodzie, aby w takiej właśnie sytuacji pokrzywdzony, przejawiając wolę ściągania i ukarania sprawcy, złożył także wniosek o ściganie. Oczywiście to jest do dyskusji. Generalnie jednak widać wyraźnie, że w Polsce nastąpił znaczny wzrost, i bardzo mnie to cieszy, wrażliwości na problematykę trybu ścigania za przestępstwo zgwałcenia. Sama definicja czynu jest w naszym prawie, jak sadzę, prawidłowo skonstruowana. Ofiarą gwałtu może być mężczyzna, do gwałtu może dojść w małżeństwie. Natomiast potrzeba było bardzo długich dyskusji, by wreszcie zauważyć, że niemal wyłącznie stosowany tryb wnioskowy powoduje odwrócenie porządku - skupia uwagę na ofierze i ma tendencję do przerzucania na nią odpowiedzialności za przestępstwo, którego jest ofiarą. Wobec tych osób też trzeba stosować szczególne środki ochrony w trakcie prowadzonego postępowania, aby uniknąć, co często jest podnoszone przez wielu komentatorów, zjawiska podwójnej wiktymizacji. Dlatego w pełni popieramy rozwiązania, które będą dla pokrzywdzonego jednoznacznym sygnałem, że sprawcę należy ukarać, a jemu samemu trzeba zapewnić środki ochrony w trakcie prowadzonego postępowania. Stąd przewidziane w projekcie zmiany w Kodeksie postępowania karnego, między innymi wprowadzenie dla pokrzywdzonego prawa odmowy składania zeznań w sprawach, w których postępowanie toczy się z urzędu. Właściwe wydaje mi się zakreślenie w tym przypadku ram czasowych, w obrębie których pokrzywdzony będzie mógł podjąć decyzję, czy chce składać zeznania w postępowaniu karnym. Takie rozwiązanie moim zdaniem pozwoli zachować równowagę między ochroną ofiary a skutkami wynikającymi z faktu wszczęcia postępowania i ścigania przestępstwa. Innym ważnym rozwiązaniem jest przyjęcie zasady, że pokrzywdzony powinien być przesłuchany tylko raz - na posiedzeniu prowadzonym przez sąd w toku postępowania przygotowawczego. Trzeci element, oczywiście posługuję się dziś tylko przykładami, na które chcę zwrócić uwagę, to wzmocnienie ochrony małoletnich świadków choćby przez obligatoryjną rejestrację przebiegu ich przesłuchań za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk. Brak zapisu może w praktyce generować wnioski oskarżonego (Dzwonek) o ponowne przesłuchanie świadka. Już kończę, panie marszałku. Wysoka Izbo! Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej z pełnym przekonaniem optuje za skierowaniem projektu do dalszych prac, mając nadzieję, że ostateczny efekt spotka się z pozytywnym przyjęciem społecznym. Dziękuje bardzo. (Oklaski)