Mówca: Grzegorz Furgo
Data: 2016-03-30 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Omawiany dzisiaj senacki projekt dotyczy zakazu propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazywanie obiektów, budowli i urządzeń użyteczności publicznej, a więc zmiany istniejących nazw nawiązujących rodowodem do systemu komunistycznego. Projekt powinien więc nazywać się dekomunizacją przestrzeni publicznej. W pierwszym akapicie uzasadnienia przeczytać można, że Senat stwierdził, iż ustawodawca nie może pozwolić na propagowanie symboliki komunistycznej, gdyż byłoby to demoralizujące dla społeczeństwa. Zgoda. Jednak pod uwagę warto wziąć fakt, że zgodnie z art. 13 konstytucji propagowanie jakiegokolwiek ustroju totalitarnego, w tym komunistycznego, jest zakazane. Proponuję, aby doprecyzować przepisy, ponieważ przypomnę, że po zamachu majowym w 1926 r. w Polsce również panował ustrój autorytarny, pochodny od totalitaryzmu, o czym specjaliści od doktryn politycznych doskonale wiedzą. W związku z tym zapisem proponowany projekt nie wnosi nic nowego, bo popularyzacja totalitaryzmów od 1997 r. w myśl ustawy zasadniczej jest uregulowana. Poza tym głębiej należałoby się zastanowić nad znaczeniem słowa ˝propagowanie˝. Doszlibyśmy do wniosku, że nic takiego obecnie nie ma miejsca. Obiekty, budowle i urządzenia użyteczności publicznej, przynajmniej od czasu ustanowienia konstytucji, zgodnie z literą prawa nie były nazywane w sposób nawiązujący do totalitaryzmów, a więc nie promują ich w sposób zamierzony, wbrew obowiązującemu prawu. Ponadto doprecyzujmy, że głównym zamysłem senatorów i wnioskodawcy jest likwidacja funkcjonujących w przestrzeni publicznej nazw nawiązujących wyłącznie do komunizmu. Klub Nowoczesna zgadza się z zamysłem likwidacji, usuwania takich nazw i miejsc z przestrzeni publicznej. Jednak prosimy pamiętać, że istniejące nazwy nawiązujące do ustrojów totalitarnych są wyłącznie pozostałościami po ponad 40 latach obecności wpływów Związku Sowieckiego w naszym kraju. Zgadzamy się z zamysłem, jednak uchwała i projekt ustawy nakładają na samorządy obowiązek przeprowadzenia wielu zmian administracyjnych, które następować będą wskutek wejścia ustawy w życie. Ponadto ustawa uzupełnia zapis w konstytucji o zakazie nadawania budowlom, obiektom i urządzeniom użyteczności publicznej nazw nawiązujących do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm. To ważne wyszczególnienie zagadnienia, o jaki charakter upowszechniania komunizmu chodzi. Zalecam jednak zastanowienie się i precyzyjne określenie tego poprzez stworzenie katalogu tych nazw, który nie pozostawi wątpliwości władzom samorządowym w przyszłości, jakie nazwy mogą być brane pod uwagę, a jakich nigdy nie powinniśmy wykorzystywać. Zbyt skomplikowane byłoby każdorazowe weryfikowanie proponowanej nazwy przez IPN lub Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, która w myśl nowelizacji ustawy o IPN już niedługo może stać się częścią instytutu. Poza tym taki katalog uniemożliwiałby popadanie w paranoję np. przy wyborze patronów dla obiektów publicznych. Musimy pamiętać, że np. Julian Tuwim czy Jan Brzechwa to przede wszystkim polscy literaci pomimo wprost wyrażanej sympatii do aparatu komunistycznego. Czy zatem z miast znikną nazwy ulic noszących ich nazwiska? Zresztą ich wątpliwe zasługi dla Polski Ludowej i systemu per analogiam można porównać do korzyści, jakie osiągnie społeczeństwo polskie wskutek wejścia w życie omawianej ustawy. Proszę państwa, wyłącznie samorządy są w stanie rzetelnie określić, jak wiele miejsc użyteczności publicznej w Polsce swoimi nazwami nawiązuje do ustroju komunistycznego. Na tej podstawie rozstrzygnąć należałoby, które z nich wyraźnie i bez wątpliwości godzą w planowane przepisy regulujące tę kwestię. Według projektowanych przepisów samorządy będą miały rok na zmianę zakazanych ustawą nazw ulic. Postulowaliśmy, by zmienić ten zapis i umożliwić lokalnym władzom wprowadzenie reformy w czasie do 5 lat. Poprawka przepadła. Proszę państwa, obywatele poniosą koszty z tytułu wymiany dokumentów, koszty fotografii, wymiany tablic oznaczających posesje, wizytówek, szyldów, koszty przejazdów, wymiany papieru firmowego. Robienie tego w założonym czasie, w ciągu roku, wywoła spore niezadowolenie, a obywatele staną w opozycji do tych przepisów. Zamiast robić to szybko i w pośpiechu, lepszy efekt przyniosłaby zmiana wprowadzana stopniowo, co jednocześnie pozwoliłoby właściwie przygotować społeczeństwo do tego procesu. Proszę państwa, wnosimy poprawkę o utworzenie katalogu zakazanych nazw. Dziękuję bardzo, panie marszałku. (Oklaski)