Mówca: Tadeusz Tomaszewski (tekst niewygłoszony)
Data: 2026-06-09 (Sejm RP, kadencja 10)

Oświadczenie poselskie w sprawie projektu ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych Szanowny Panie Marszałku! Szanowna Izbo! Strona samorządowa Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego wraz z innymi organizacjami samorządowymi pozytywnie ocenia utrzymanie w projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, dotyczącym systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta - UC100, fundamentalnych założeń systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), w szczególności przypisanie istotnej roli podmiotom publicznym, których działalność podlega przejrzystym mechanizmom kontroli i pełnej transparentności. System ROP w projekcie UC100 został zaprojektowany z myślą o zgodności z unijnym rozporządzeniem PPWR. Dzięki temu Polska ma szansę uniknąć kosztownych sankcji za brak realizacji celów recyklingowych. Strona samorządowa podkreśla konieczność pilnego wdrożenia reformy, która zapewni realne funkcjonowanie zasady ˝zanieczyszczający płaci˝ i będzie sprawiedliwa dla wszystkich jej uczestników. Wprowadzenie efektywnego systemu ROP powinno doprowadzić do przeniesienia istotnej części kosztów funkcjonowania gminnych systemów gospodarowania odpadami z mieszkańców na producentów i konsumentów, co ma kluczowe znaczenie dla zachowania sprawiedliwości społecznej oraz ochrony gospodarstw domowych przed nadmiernymi obciążeniami. Reforma ta jest również niezbędna w kontekście kompensowania skutków wprowadzenia systemu kaucyjnego, który ze względów środowiskowych i ekonomicznych powinien być kompatybilny z systemem ROP. Jednocześnie system ROP powinien skutecznie przyczyniać się do ograniczenia ilości odpadów opakowaniowych trafiających do systemów komunalnych oraz stymulować wprowadzanie na rynek opakowań zaprojektowanych zgodnie z wymaganiami dotyczącymi w szczególności ich przydatności do recyklingu, określonymi w PPWR. Takie podejście przełoży się bezpośrednio na zwiększenie efektywności recyklingu, w tym osiągane poziomy recyklingu, a także na ograniczenie wzrostu kosztów zagospodarowania odpadów opakowaniowych. Jednakże strona samorządowa apeluje o wprowadzenie kilku istotnych zmian przed skierowaniem go do dalszego etapu prac legislacyjnych. W szczególności konieczne jest: 1) uproszczenie i skrócenie procedury przekazywania środków dla gmin z opłaty opakowaniowej, tak aby zapewnić ich terminową i realną dostępność, 2) wprowadzenie jednolitych zasad weryfikacji wniosków oraz ograniczenie nadmiernych obciążeń administracyjnych, w tym precyzyjne określenie zakresu obowiązkowych audytów realizowanych przez podmioty prywatne wraz z wyraźnym określeniem sposobu finansowania tych audytów, 3) ustanowienie mechanizmu tzw. milczącego zatwierdzenia wniosku o finansowanie kosztów umożliwiającego zawarcie umowy w przypadku braku zatwierdzenia wniosku w ustawowym terminie oraz zapewnienie skutecznej procedury odwoławczej lub skargowej związanej z bezpodstawną odmową zatwierdzenia wniosku lub brakiem zawarcia umowy w wyznaczonym ustawowo terminie, 4) zwiększenie do 2% wpływu środków z opłaty opakowaniowej dla urzędów marszałkowskich na obsługę administracyjną systemu ROP, 5) przyznanie części wpływów do dochodu budżetu samorządu województwa z administracyjnych kar pieniężnych nakładanych z tytułu nieprowadzenia ewidencji opakowań lub prowadzenia jej w sposób nierzetelny, 6) zwiększenie z dwóch do trzech osób reprezentacji strony samorządowej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego w ROP (aktualnie art. 117 ust. 2 pkt 3 lit. a projektu) z uwagi na kluczową rolę jednostek samorządu terytorialnego w systemie gospodarowania odpadami komunalnymi oraz z uwagi na zróżnicowanie charakterystyki gmin (gminy wiejskie, gminy miejsko-wiejskie, gminy miejskie, w tym miasta na prawach powiatu), które powinno przekładać się na zapewnienie adekwatnej reprezentacji, 7) wprowadzenie obligatoryjnych warunków różnicowania stawek finansowania pomiędzy różnymi grupami gmin, tak aby odzwierciedlały rzeczywiste koszty funkcjonowania systemów gminnych (z obligatoryjnym uwzględnieniem m.in. gęstości zaludnienia, specyfiki gmin i ilości odpadów) zamiast opierania ich wyłącznie na danych demograficznych, co jest szczególnie istotne w przypadku gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, 8) zagwarantowanie minimalnego poziomu środków kierowanych do gmin, aby zapewniały ciągłość finansowania gmin, a tym samym ich stabilność finansową, 9) doprecyzowanie zasad funkcjonowania związków międzygminnych jako beneficjentów systemu celem wyeliminowania wątpliwości, czy beneficjentem środków ROP powinien być związek czy jego gminy członkowskie - określenie, że beneficjentem środków ROP mogą być związki międzygminne albo związki metropolitalne realizujące zadania, o których mowa w art. 64 ust. 1 projektowanej ustawy, 10) zapewnienie spójności projektowanych przepisów z równolegle procedowanymi zmianami w innych ustawach, w szczególności w zakresie utrzymania czystości i porządku w gminach, w szczególności w zakresie gromadzenia danych o kosztach funkcjonowania gminnych systemów odpadowych z uwzględnieniem obecnie gwarantowanej swobody organizacyjnej gmin co do wyboru formy realizacji zadań (tryby konkurencyjne, in house kontraktowy, in house uchwałowy/powierzeniowy) - zagadnienia szczegółowo omawiane z przedstawicielami Ministerstwa Klimatu i Środowiska w ramach prac nad nowelizacją u.c.p.g., 11) odpowiednie ukształtowanie przepisów przejściowych umożliwiających samorządom realizację nowych obowiązków, zwłaszcza w okresie przejściowym, 12) powiązanie systemu kaucyjnego z systemem ROP, których wdrożenie od początku powinno być równoległe, o czym samorządy niejednokrotnie informowały - wszelkie dalsze zmiany związane z system kaucyjnym powinny być powiązane z pełnym wdrożeniem ROP, zaś środki z niezwróconej kaucji powinny być przekazywane do budżetów gmin według ustalonego algorytmu, 13) wprowadzenie obowiązkowego corocznego raportowania i kontroli środków przez właściwe instytucje publiczne, w tym Najwyższą Izbę Kontroli - analogicznie jak w przypadku kontrolowania wykonania budżetu, realizacji zadań audytu wewnętrznego, gospodarki finansowej i majątkowej określonych instytucji publicznych czy jak w przypadku badania rocznego sprawozdania finansowego określonych podmiotów, 14) uwzględnienie w procedurze opracowywania zasad działania organizacji ROP roli Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego - projekt zasad jako kluczowego dokumentu dla całego systemu ROP powinien być opiniowany w ustawowo określonym terminie przez KWRiST. Strona samorządowa komisji wspólnej deklaruje gotowość do dalszej współpracy w celu wypracowania rozwiązań prawnych zapewniających skuteczność systemu ROP, stabilność finansową gminnych systemów gospodarowania odpadami z uwzględnieniem specyfiki gmin oraz realizację celów środowiskowych, w tym nadrzędnego celu, czyli wdrożenia zasady ˝zanieczyszczający płaci˝, a co za tym idzie - odciążenie mieszkańców z obowiązku ponoszenia wszystkich kosztów gospodarki odpadami w Polsce na rzecz producentów i wprowadzających opakowania na rynek krajowy. Przebieg posiedzenia