Mówca: Małgorzata Zwiercan
Data: 2016-11-03 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Koła Poselskiego Wolni i Solidarni mam przyjemność przedstawić poselski projekt ustawy o ustanowieniu Krzyża Wschodniego. Wcześniej Polska nie miała właściwego odznaczenia, które mogłaby przyznać osobom pomagającym Polakom na Wschodzie, ten projekt ustawy wypełnia więc istniejącą lukę i stanowi spełnienie obowiązku Polski wobec osób innej narodowości, które ratowały naszych rodaków. Ten projekt ustawy pozwala również przywracać pamięć o Polakach na Kresach, o dramatycznej historii narodu polskiego na Wschodzie w XX w. W zamyśle projektodawców ustawa ta umożliwia wyrażenie wdzięczności osobom niosącym pomoc Polakom prześladowanym ze względu na ich narodowość na Wschodzie w latach 1937-1959, szacunku wobec nich i pamięci o nich. Rosjanie, Kazachowie, Uzbecy, a także Ukraińcy niejednokrotnie ratowali swoich sąsiadów - polskich obywateli - ryzykując życie własne i swoich rodzin. Krzyż Wschodni ustanawia się właśnie dla upamiętnienia ofiarności osób, które narażając własne życie, niosły pomoc Polakom na Wschodzie. Zbrodnie dokonywane na Polakach były wyjątkowo okrutne, jednak heroizm tych, którzy pomagali naszym rodakom, zasługuje na uznanie. Bardzo ważny w ustawie jest zapis o pośmiertnym nadawaniu krzyża osobom zasłużonym. Taka forma może pozwolić na budowanie dobrych relacji z sąsiednimi narodami. Właściwa wydaje mi się również koncepcja, że krzyża można pozbawić, gdy jego posiadacz zachowuje się w sposób uwłaczający Rzeczypospolitej Polskiej lub Polakom. Odznaczenie powinno być wyróżnieniem nieprzynoszącym wstydu narodowi, który je nadaje. Podczas pierwszego czytania projektu ustawy w czasie posiedzenia Komisji Łączności z Polakami za Granicą podkreślono zasadność ustanowienia Krzyża Wschodniego, odznaczenia za działanie na rzecz polskich obywateli w latach 1937-1959. Polska powinna odbudowywać swoją politykę historyczną w relacjach polsko-ukraińskich, polsko-litewskich, polsko-białoruskich, dlatego ustanowienie tego odznaczenia stanowi krok we właściwym kierunku. Bardzo słuszną zmianą zaproponowaną podczas posiedzenia komisji była zmiana w art. 5. Odniesienie w odznaczeniu do korony Chrobrego, symbolu świadczącego o suwerenności państwa polskiego, jest właściwą zmianą. Przyłączam się do głosu, który wybrzmiał na posiedzeniu Komisji Łączności z Polakami za Granicą, licząc na to, że osoby wyróżnione tym krzyżem będą cieszyły się specjalnym zainteresowaniem polskich placówek dyplomatycznych. Pod uwagę należy wziąć szczególną sytuację osób mieszkających na tamtych terenach. Być może poza odznaczeniem i legitymacją należałoby wypłacić im jednorazowy ekwiwalent. Mam nadzieję, że w dalszych krokach procedowania ustawy, po konsultacji z ministrem finansów, takie rozwiązanie będzie możliwe. Ustanowienie odznaczenia stanowi czytelny sygnał, że państwo polskie pamięta o osobach, które w tamtych tragicznych czasach zachowały człowieczeństwo, i honoruje je. Jest jednocześnie znakiem, że to właśnie te osoby są prawdziwymi bohaterami, gdyż za pomoc Polakom groziły im różne represje, w tym śmierć. Ustanowienie odznaczenia Krzyża Wschodniego w moim przekonaniu może przyczynić się do autentycznego pojednania między narodem polskim a naszymi sąsiadami na Wschodzie. W związku z powyższym Koło Poselskie Wolni i Solidarni popiera przedstawiony projekt ustawy. Dziękuję bardzo.