Mówca: Franciszek Jerzy Stefaniuk
Data: 2013-03-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dotykamy bardzo wrażliwego i podniosłego tematu - chodzi o weteranów, kombatantów, weteranów walk o niepodległość, ludzi, którzy w określonym czasie i sytuacji postawili swoje życie jako swoisty zastaw za niepodległość. Konstytucja w art. 19 mówi: ˝Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych˝. Nawiązaniem do tego zapisu konstytucyjnego jest wstęp do niniejszego projektu ustawy, który mówi, że Rzeczpospolita Polska winna jest weteranom walk o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej uznanie i szacunek, a wszystkie organy władzy publicznej są zobowiązane do opieki i okazywania szacunku weteranom walk o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Ten sam wymiar i to samo znaczenie ma z kolei zapis w preambule ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r.):˝ Kombatantom oraz ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów, terytorialnych i organizacji społecznych˝. Myślę, że jeżeli chodzi o ten temat, to od nas wszystkich należy się szacunek wszystkim, którzy przed nami torowali nam drogę do niepodległej, do tego, że od 1945 r. bez względu na to, jakie były systemy, czy uznajemy je za bardziej krzywdzące, czy nie, ale zewnętrzny okupant do nas nie strzelał i moje pokolenie nie pamięta pożogi wojennej. Znamy je tylko, a młodzi ludzie jak oglądają filmy partyzanckie czy filmy wojenne często się podniecają, zagrzewają do walki i uważają, że może to byłoby takie bardzo podniosłe. Z treści projektu ustawy wynika, że wszystkim osobom, które uzyskują status weterana walk o niepodległość, nadaje się pewne przywileje, o których była mowa, poseł wnioskodawca w szczególności to podkreślał, i ten fakt zasługuje na uznanie. Jest to wielce pozytywna wartość tego projektu, ponieważ cokolwiek byśmy nie czynili, to do tej grupy ludzi trzeba z wielkim szacunkiem i zawsze z otwartą dłonią występować. Problemem natomiast stają się pewne kwestie, które mogą tworzyć podziały wśród osób, które dziś zaliczają się do grona kombatantów i osób represjonowanych. I to jest problem. Chciałbym tylko podać tutaj pewien przykład. Otóż w projekcie ustawy możemy przeczytać zapis dotyczący osób kwalifikujących się w poczet weteranów, i tutaj na przykład jest napisane: ˝pełnienie służby w formacjach podziemnych lub organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich i - uwaga - jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej Polskiej˝. Z kolei w art. 3 jest zapis odnoszący się do osób, którym nie nadaje się tego statusu: nie nadaje się osobom, które były zaangażowane - to jest wyjątek, - w organizację na terenie Związku Radzieckiego formacji wojskowych złożonych z obywateli polskich. I niech mi ktoś dzisiaj powie, że na pewno nie mieli oni na myśli czy nie stawiali sobie za cel niepodległości Polski. Dla niektórych, a może dla przytłaczającej większości zorganizowanie się tam w formację wojskową było jedyną drogą do Polski, żeby wyrwać się z tej nieludzkiej ziemi. A tutaj odmawia się im tego statusu. Boję się, że może dojść do wyrządzenia moralnej krzywdy wielu kombatantom, jeżeli będziemy dokonywać podziałów, bo ja, Wysoka Izbo, nie odważyłbym się na jakiekolwiek podziały tych, którzy walczyli w okresie, którego nie pamiętam. Chyba nikt się tu nie przyzna, że pamięta tamte czasy. Zresztą jak po was patrzę, jesteście młodzi, jestem w tej chwili najstarszy na sali. (Poseł Romuald Ajchler: No nie wiem.) Pokaż. Przepraszam. To tylko jeden przykład z wątpliwości, które rodzą się w trakcie analizowania projektu ustawy. Należy wziąć pod uwagę treść wielu opinii nadesłanych do niniejszego projektu ustawy. W tym miejscu podzielę pogląd prokuratora generalnego - cytuję jego treść: wydaje się jednak, że najbardziej optymalnym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie zmian w ramach obowiązujących aktów prawnych, po dokonaniu szczegółowej analizy proponowanych rozwiązań oraz - co wydaje się szczególnie istotne - po przeprowadzeniu konsultacji z organizacjami kombatanckimi i próbie uzyskania szerokiego konsensusu. Uważam, że jest to najbardziej racjonalny wyjątek z tych opinii, które zostały nadesłane do projektu ustawy, powtarzam, szerokiego konsensusu, bo kwestia, Wysoka Izbo, dotyczy przecież ludzi w przedziale wieku powyżej 80 lat. Tu już ze względu na wiek wszystkim należy się szacunek - szacunek, a nie ewentualne podziały. Wysoka Izbo! Sam fakt procedowania nad projektem ustawy rozbudza dziś nadzieje wszystkich mających status kombatanta. Nie możemy po prostu zafundować ludziom w tym przedziale wieku pełnej dawki goryczy i mówić: ty jesteś gorszy, ty jesteś lepszy. Jest to naprawdę bardzo delikatna sprawa. Nad tą delikatną sprawą w 1990 r. i 1991 r., jeszcze w X kadencji, kiedy był Obywatelski Klub Parlamentarny, sąsiadowaliśmy z nim, toczyła się bardzo żywa dyskusja i wtedy Wysoka Izba osiągnęła szeroki konsensus w odniesieniu do kombatantów. Jeszcze raz, nawiązując do projektu ustawy, powiem, że z wielkim szacunkiem odnoszę się do treści, ponieważ zapisy, które w jakimś sensie rekompensują to w sposób moralny byłym żołnierzom, zasługują na wielki szacunek, tak jak i ci ludzie zasługują na szacunek. Jestem tu i wypowiadam się w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego, potwierdzam, tak jak moi przedmówcy, potrzebę skierowania projektu do komisji i zastanowienia się nad nim, jednocześnie z apelem, żeby nie toczyć jakiejś nerwowej dyskusji, tylko pochylić się z należnym szacunkiem dla tych ludzi, o których dziś mówimy. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)