Mówca: Lidia Czechak
Data: 2026-06-17 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych. Organizacje pozarządowe, ochotnicze straże pożarne, koła gospodyń wiejskich, fundacje i stowarzyszenia to prawdziwe serce polskiego społeczeństwa obywatelskiego. To ci ludzie, zazwyczaj w małych ojczyznach, wykonują tytaniczną pracę tam, gdzie państwo z natury rzeczy nie zawsze dociera. Prawo i Sprawiedliwość zawsze stało na stanowisku, że państwo ma obowiązek te organizacje wspierać, a nie rzucać im biurokratyczne kłody pod nogi. To w czasach rządów Prawa i Sprawiedliwości prawdziwie dostrzeżono koła gospodyń wiejskich czy ochotnicze straże pożarne, radykalnie zwiększając wsparcie dla tych organizacji. To my stworzyliśmy Narodowy Instytut Wolności, to my wprowadzaliśmy systemowe programy wsparcia. Tylko od 2018 r. do 2023 r. w ramach programów, których operatorem jest Narodowy Instytut Wolności, przekazano ponad 6300 organizacjom pozarządowym 1,1 mld zł. Dlatego z uwagą pochyliliśmy się nad omawianym projektem ustawy. Klub Prawa i Sprawiedliwości nie odrzuca całkowicie tego projektu. Widzimy w nim rozwiązania, które są potrzebne i które środowiska pozarządowe postulowały od dawna. Ale musimy sobie powiedzieć jasno: ten projekt jest dalece niewystarczający. To ustawa ostrożna i bardzo zachowawcza. Organizacje pozarządowe oczekują kompleksowej nowelizacji prawa, a nie tylko punktowych zmian. Jasno mówią, że uchwalenie tzw. małej nowelizacji może mieć wręcz negatywne skutki, bo na kolejne lata odciągnie od wprowadzenia szerszych potrzebnych zmian. Departament Społeczeństwa Obywatelskiego w KPRM-ie odpowiadający za przygotowanie tzw. dużej nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zawierającej ważne postulaty organizacji pozarządowych w dalszym ciągu nie przedstawił żadnej propozycji, która mogłaby być chociażby wpisana do wykazu prac legislacyjnych rządu. Przechodzę do kwestii tzw. małych dotacji. Projekt zakłada podniesienie kwot dofinansowania z 10 tys. na 20 tys. zł w przypadku jednego zadania oraz z 20 tys. zł do 40 tys. zł w skali roku dla jednej organizacji. Projekt przewiduje także podwyższenie progu rocznej kwoty przychodu organizacji pożytku publicznego uprawniającego do składania rocznych sprawozdań merytorycznych z działalności w formie uproszczonego sprawozdania z kwoty 100 tys. zł do kwoty 200 tys. zł. Zmiany te należy oczywiście ocenić jako pozytywne, ale niewystarczające. Proponowane zmiany to rekompensata wzrostu kosztów najmu i materiałów, z czym te organizacje borykały się na co dzień. Skumulowana inflacja ostatnich lat i wzrost płacy minimalnej sprawiają, że podniesienie progów to po prostu urealnienie kwot z przeszłości, a nie rzeczywisty krok naprzód. Podniesienie progu do 200 tys. zł przychodu, jeśli chodzi o uproszczone sprawozdania organizacji pożytku publicznego, to ulga, ale znowu bardzo nieśmiała. Powinniśmy iść o krok dalej i dokonać gruntownego przeglądu obowiązków raportowych. Dobrze, że znosicie państwo wymóg finansowego wkładu własnego przy zlecaniu zadań w formie wsparcia. Ile to razy małe i lokalne stowarzyszenia nie mogły przez to podjąć się realizacji ważnych działań? Miały ręce chętne do pracy, miały wolontariuszy, ale nie miały na koncie kilku tysięcy złotych wymaganego wkładu. Uznanie wkładu rzeczowego i osobowego za wystarczające to dobre rozwiązanie. Ale dlaczego na tym poprzestajemy i nie wsłuchujemy się w inne postulaty podnoszone przez organizacje pozarządowe? Kolejna kwestia to ustanowienie 24 kwietnia Dniem Społeczeństwa Obywatelskiego oraz wprowadzenie nowej odznaki ˝Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego˝. To piękne gesty, ale jedynie symboliczne. Docenienie społeczników jest ważne, myślę, że nikt na sali nie będzie temu przeciwny, ale medalu nie włoży się do garnka, nie opłaci się za ten medal rachunków za prąd w świetlicy środowiskowej. Wracam do kwestii samego święta. Z dużym zdziwieniem przyjęliśmy datę 24 kwietnia. Ta data mało komu z czymś się kojarzy, nie budzi ona żadnych emocji. Znacznie lepszym, zakorzenionym w historii terminem jest 7 kwietnia. To właśnie 7 kwietnia 1989 r. uchwalono ustawę - Prawo o stowarzyszeniach, która po latach komunizmu otworzyła w Polsce drogę do swobodnego, demokratycznego zrzeszania się. Dlatego klub Prawo i Sprawiedliwość na prośbę organizacji pozarządowych składa stosowną poprawkę, aby Dzień Społeczeństwa Obywatelskiego obchodzić właśnie 7 kwietnia, w rocznicę uchwalenia tego historycznego aktu. Projekt ustawy przewiduje uchylenie art. 27ab, na podstawie którego utworzony został Fundusz Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego. Ma nastąpić przesunięcie środków tego funduszu na rachunek Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego utworzonego na podstawie ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, którego dysponentem jest przewodniczący Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego. Mamy nadzieję, że nie jest to tylko zabieg księgowy, który w ostatecznym rozrachunku sprawi, że pieniędzy na konkretne wsparcie organizacji pożytku publicznego będzie po prostu mniej, bo niestety rozpłyną się w większym worku. Będziemy w tym zakresie bardzo skrupulatnie patrzeć państwu na ręce. Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych (Dzwonek) 6 lutego złożyła w formie petycji projekt zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w zakresie zlecania realizacji zadań publicznych. Jest on gotowy do procedowania, ale na razie utknął w Komisji do Spraw Petycji. Trzeba pochylić się nad tymi propozycjami, ponieważ niedługo minie cała kadencja Sejmu, a ze strony rządowej nie ma żadnych konkretnych propozycji potrzebnej dużej nowelizacji.