Mówca: Jarosław Rzepa
Data: 2023-07-28 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Wolna ojczyzna i państwo niepodległe są największym i najcenniejszym skarbem każdego człowieka, dla którego wszystko należy poświęcić, ale ojczyzna nie może być tylko nazwą, lecz rzeczywistością, matką dla wszystkich, o równych prawach i równych obowiązkach. Ojczyzna wolna może być naprawdę tylko wtenczas, kiedy wolnym jest każdy obywatel. Tak pisał i czuł Wincenty Witos - niekwestionowany przywódca polskich chłopów. Ojciec Święty Jan Paweł II nazwał go wielkim przywódcą polskiego ludu i mężem stanu. Był jedną z najbardziej niezwykłych postaci polskiej sceny politycznej w skali całego XX w. Kariera Wincentego Witosa nie była jednak łatwa. Na każdą nową godność musiał solidnie zapracować. Na polityka i przywódcę polskich chłopów wyrastał stopniowo. Jego działalność parlamentarna, a także praca prowadzona w ramach Polskiego Stronnictwa Ludowego sprawiała, że zyskiwał duży autorytet i popularność. Chłopów znał dobrze. Wiedział, jak trafić do ich umysłów i serc. Był wielkim wychowawcą. Walczył o równouprawnienie warstwy chłopskiej, emancypację społeczno-polityczną i upodmiotowienie obywatelskie mieszkańców wsi. Witos nigdy nie schlebiał swoim zwolennikom, nie uciekał się do taniego populizmu. Był człowiekiem walki i czynu, chłopem-patriotą, politykiem kompromisu. Wiedział, że dobra polityka to sztuka realizacji tego, co możliwe. Był skłonny do ugody w każdej sytuacji, gdy uznał, że z punktu widzenia narodu, państwa i chłopów porozumienie będzie korzystniejsze niż walka. Miał jednak także swoje zasady. Niezmiennie sprzeciwiał się ugodzie jednostronnej. W programie i działaniu Wincentego Witosa zawsze na pierwszym miejscu było państwo polskie: jego granica, ład w nim, dobrze rozumiany interes państwowy, a następnie interes chłopów. Polska i chłopi, a nie chłopi i Polska. Stale powtarzał, że najważniejszą zasadą polityki ludowej jest utrzymanie niepodległości państwa i jego potęgi. W okresie międzywojennym Witos trzykrotnie stał na czele rządu RP. W dniach najbardziej dramatycznych w dziejach młodego i niepodległego państwa, w czasie wojny polsko-bolszewickiej był premierem koalicyjnego Rządu Obrony Narodowej. To właśnie on swą odezwą do włościan najlepiej potrafił wówczas skłonić do wyrzeczeń i ofiar chłopów stanowiących rdzeń narodu i polskiej armii. Po zwycięstwie Witos stał się symbolem czynu chłopskiego. Jego gabinet miał znaczne osiągnięcia w przeprowadzeniu plebiscytu na Śląsku, uchwaleniu konstytucji w marcu 1921 r. Osadzony we wrześniu 1930 r. w twierdzy w Brześciu nad Bugiem razem z innymi przywódcami antysanacyjnej opozycji był następnie sądzony w tzw. procesie brzeskim przywódców Centrolewu. Został skazany na karę 1,5 roku więzienia. Po zajęciu przez Niemców Czechosłowacji nielegalnie powrócił do Polski 30 marca 1939 r. Został aresztowany, ale niebawem zwolniono go i mógł włączyć się ponownie w życie polityczne. Wkrótce po wkroczeniu wojsk niemieckich 18 września 1939 r. został aresztowany i osadzony w więzieniu w Jarosławiu, potem przebywał w więzieniach w Rzeszowie, Krakowie, Berlinie i Zakopanem. Po II wojnie światowej jako prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego stał się nie tylko symbolem jedności chłopskiej, ale też swego rodzaju sztandarem, wokół (Dzwonek) którego łączyły się w oporze przeciwko rządzącej, narzuconej przemocą władzy i sowietyzacji Polski różne warstwy narodu. Zmarł w Krakowie 31 października 1945 r. Sprawiedliwości stało się zadość, gdy 25 maja br. Sąd Najwyższy po 90 latach, dzięki staraniom ludowców, uniewinnił Wincentego Witosa oraz dziewięciu dawnych demokratycznych liderów politycznych skazanych w tzw. procesie brzeskim. Rzeczpospolita Polska zmazała hańbę sądu brzeskiego i oddała cześć i należne miejsce bohaterom swojej historii. Dziękuję bardzo. (Oklaski)