Mówca: Katarzyna Czochara
Data: 2017-02-22 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! W ubiegły piątek, 17 lutego, uroczyście uczczono 94. rocznicę powstania I Dzielnicy Polaków w Niemczech. Były poczty sztandarowe, kwiaty, apel pamięci, przemówienia okolicznościowe - tak wyglądały uroczystości związane z 94. rocznicą powstania I Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech, które zorganizowano na pl. Wolności w Opolu. Warto, a wręcz należy przypominać dzieło naszych rodaków, którzy ponad 94 lata temu zrzeszyli się w Związku Polaków w Niemczech. Warto m.in. dlatego, że walka Związku Polaków w Niemczech o prawa Polaków mieszkających w granicach państwa niemieckiego jest do dzisiaj wspaniałą lekcją pielęgnacji tożsamości. Dlatego chciałabym zwrócić uwagę na kilka faktów z historii tego wielkiego ruchu. Polacy mieszkający w granicach państwa niemieckiego chcieli zachować tradycję związaną z ojcowizną, czyli z ziemią, którą zamieszkiwali od dziesiątków, a czasami nawet od setek lat, ich tradycją zaś była polskość. W celu sprawnego działania związek utworzył tzw. dzielnice, a siedzibą pierwszej z nich było właśnie Opole. Wkrótce po utworzeniu Związku Polaków w Niemczech jego działacze rozpoczęli świadomą akcję mającą na celu trwałe wprowadzenie do obiegu społecznego nazw: Śląsk Opolski i Opolszczyzna. Było to przeciwstawianie się stosowanym w prasie europejskiej nazwom: polski Górny Śląsk i niemiecki Górny Śląsk. To wówczas Edmund Osmańczyk napisał wiersz ˝W Opolu˝, w którym czytamy m.in.: ˝Moim jesteś, Opole. W tobie słowo moje! Słowo niezwyciężone, jak wszystko, co polskie. - Oto na ziemi Ojców słowem żywym stoję! Miasto moje - Opole - jakżeś ty opolskie!˝. Walka o polskie nazwy pokazuje niezwykłą mądrość działaczy Związku Polaków w Niemczech, którzy wiedzieli, że ojczyzną jest język. Ważnym elementem tego pielęgnowania polskości była działalność polskich księży. Jednym z najbardziej znanych był ks. Bolesław Domański, który w pierwszych latach Związku Polaków w Niemczech, kiedy odwiedzał opolskie wsie, z uporem na zebraniach i kazaniach powtarzał: Jesteśmy Polakami. Nie możemy zapomnieć, że działalność Związku Polaków w Niemczech przerwana została w czasie II wojny światowej. Z chwilą wybuchu II wojny światowej rozpoczęły się aresztowania członków. Na podstawie rozporządzenia rady ministrów dla obrony III Rzeszy z dnia 27 lutego 1940 r. związek został zdelegalizowany, a jego majątek skonfiskowany. Część działaczy rozstrzelano, a ok. 1200 członków uwięziono w obozach koncentracyjnych. Całkowitą liczbę prześladowanych szacuje się na co najmniej 2 tys. osób. Straty materialne poniesione przez polską mniejszość narodową w Niemczech, spowodowane konfiskatą majątku, wycenia się na co najmniej 8,5 mln reichsmarek. Do chwili obecnej Polacy nie odzyskali oficjalnego statusu mniejszości narodowej w Niemczech, który został im odebrany przez nazistowskie władze III Rzeszy. Wierzę, że przeciągający się, wieloletni już dialog doprowadzi w końcu do załatwienia problemu statusu Polaków w Niemczech zgodnie z oczekiwaniami naszych rodaków. Korzystając z okazji, pragnę serdecznie podziękować członkom Rodła za ich heroiczną pracę na rzecz polskich obywateli mieszkających w Niemczech. Szanowni Państwo! Swoje wystąpienie pragnę zakończyć słowami, mądrością starych Polaków: Polsce trzeba służyć zawsze i wszędzie, bo od tej wytrwałej, codziennej naszej służby zależy, jaka Polska będzie w przyszłości. Dziękuję.