Mówca: Tadeusz Tomaszewski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2014-01-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie uchwały Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ na lata 2014-2020 Wysoki Sejmie! Powyższa uchwała Rady Ministrów ukazała się w Monitorze Polskim z dnia 17 grudnia 2013 r. Do końca 2013 r. dożywianie odbywało się na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259, z poźn. zm.) na lata 2006-2013. Realizacja ustawy potwierdziła prawidłowość i skuteczność przyjętych rozwiązań, wiążących się także ze wzmacnianiem aktywności gmin w rozwiązywaniu problemu niedożywienia w kraju i dlatego niezbędna jest dalsza realizacja dotychczasowych rozwiązań. Projekt nowelizacji ustawy ma na celu umożliwienie kontynuowania programu wieloletniego w latach 2014-2020 (takie było uzasadnienie MPiPS do projektu ustawy zmieniającej - z połowy 2013 r.). Projekt ustawy miał na celu: 1) przedłużenie okresu działania programu wieloletniego na lata 2014-2020, 2) wprowadzenie niezbędnych korekt wynikających z konieczności realizacji programu w dalszych latach, jak też miał dokonać zmian wynikających z monitoringu realizacji ustawy w latach 2006-2013. Osobą odpowiedzialną za opracowanie projektu była pani Elżbieta Seredyn, podsekretarz stanu. Jednak w grudniu 2013 r. prace legislacyjne nad nową ustawą zostały wstrzymane, a pojawiła się ww. uchwała Rady Ministrów. Określa ona zasady wspierania finansowego gmin w realizacji programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ na lata 2014-2020. W ślad za uchwałą pojawiły się na początku stycznia 2014 r. wskazówki do jej realizacji na oficjalnej stronie internetowej MPiPS. Zwracam uwagę, że wskazówki te nie zostały podpisane. Co w nich najważniejszego: 1) uczestnictwo gmin w programie jest dobrowolne; jest o realizowany na podstawie ustawy o pomocy społecznej, 2) otrzymanie dotacji warunkowane jest podpisaniem porozumienia gminy z właściwym wojewodą, 3) dożywianie jest zadaniem własnym gminy o charakterze obowiązkowym i wsparcie udzielane jest osobom i rodzinom na podstawie ustawy o pomocy społecznej, 4) wykorzystanie środków z dotacji budżetu państwa może być dokonane dla osób nieprzekraczających 100% kryterium z ustawy o pomocy społecznej, 5) dla osób posiadających dochód w wysokości od 101% do 150% można wykorzystać środki z dotacji tylko przy spełnieniu przez gminę określonych warunków: - przyjęcia przez radę gminy uchwały o podwyższeniu kryterium dochodowego do 150% na świadczenia pieniężne, - przyjęcia przez radę gminy uchwały na podstawie art. 96 ust. 4, podwyższającej kwotę kryterium dochodowego do 150%, do wysokości której nie żąda się zwrotu wydatków za udzielony posiłek lub świadczenie rzeczowe w postaci produktów żywnościowych. Taki tryb wprowadzenia programu rodzi określone trudności dla samorządów. Są to: 1. Ze względu na późną datę ogłoszenia uchwały RM oraz fakt, że wiele samorządów spodziewało się ustawy zmieniającej, informacja nie dotarła szybko do samorządów. 2. Ustawa, na podstawie której do tej pory był realizowany program dożywiania, była aktem równorzędnym dla ustawy o pomocy społecznej i jasno określała zasady udzielania tej formy pomocy. To, że program był realizowany na podstawie ustawy, nie wymagało od gmin podjęcia uchwał. Obecny program, którego zasady określa uchwała RM, takich uchwał rad gmin wymaga. Dożywianie jest realizowane na podstawie ustawy o pomocy społecznej ze wszystkimi jej zapisami. Jeśli gminy chcą dać dożywianie również osobom, które przekraczają kryterium 100% (do 150%) i otrzymać dofinansowanie z budżetu państwa, muszą przyjąć stosowne uchwały rad. 3. Konieczność podejmowania uchwał wydłuża jeszcze czas rozpatrzenia pozytywnie wniosków osób, które przekraczają ustawowe 100% kryterium. Można co prawda nie podejmować uchwał i dożywiać, otrzymując dotację, osoby nieprzekraczające kryterium 150%, ale pragnę zauważyć, że od 2006 r. klienci korzystali z możliwości dożywiania do 150% kryterium - w większości są to dzieci i młodzież. Wiele osób na początku stycznia otrzymało decyzje odmowne. 4. Podjęcie uchwał wymaga czasu. Dlaczego tak późno RM przyjęła program? To my, tu na dole wysłuchujemy pretensji, spotykamy się z niezrozumieniem i niezadowoleniem ludzi. Tego nie doświadczają ci, którzy spowodowali te problemy. 5. Pracownicy OPS nie są też przekonani co do podstaw prawnych podejmowanych uchwał rad gmin. Dodam, że taką ścieżkę postępowania wskazują wytyczne MPiPS. Ustawa o pomocy społecznej przewiduje możliwość podwyższenia kryterium (art. 8 ust. 2), ale dotyczy ono wszystkich świadczeń pieniężnych. Ustawa przewiduje również odstąpienie od zwrotu wydatków w przypadku świadczeń dla osób przekraczających kryterium dochodowe (art. 96 ust. 4). Jednak ani pierwsza, ani druga możliwość nie dotyczy tylko i wyłącznie dożywiania (świadczenia pieniężnego lub rzeczowego). Jest tam mowa również o zasiłkach celowych i okresowych oraz innych. Czy można w takiej sytuacji podnieść kryteria dochodowe tylko dla świadczeń na dożywianie związanych z realizacją programu przyjętego przez RM? Wobec powyższego proszę ministra pracy i polityki społecznej o pilne zainteresowanie się problemem i podjęcie szerokiej akcji informacyjnej adresowanej do samorządów gminnych w zakresie wdrożenia uchwały Rady Ministrów w sprawie dożywiania.