Mówca: Jan Rzymełka
Data: 2015-08-05 (Sejm RP, kadencja 7)

...przedstawić państwu informację. Otóż równo 150 lat temu małe osady hutnicze i górnicze nad kilkoma rzeczkami, m.in. Rozdzianką (Rawą), utworzyły miasto Katowice. To jest jedno z młodszych miast. W związku z nadchodzącą rocznicą, z wielkim jubileuszem postanowiłem, wraz z prezydentem Katowic panem Marcinem Krupą, ogłosić konkurs na fraszkę po śląsku. Otóż ma to być sprawdzian, czy gwara śląska jest na tyle powszechna, że można pisać nią na zamówienie. Czym innym jest mówienie gwarą, które wydaje się o wiele łatwiejsze, ˝pogodać˝ każdy może, jeszcze opowiedzieć wice, natomiast napisać na zamówienie to rzecz niezbyt prosta. Chcę powiedzieć, że ponad 400 lat temu powstał wspaniały poemat opatrzony tytułem ˝Officina ferraria, abo huta y warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego˝. W 1612 r. Walenty Rozdzieński opisał XVII-wieczne górnictwo i hutnictwo na Śląsku i powstał wspaniały poemat łaciński. Z drugiej strony tradycja śląszczyzny wchodzi w Ligoniowe bery i bojki, czyli tzw. śląskie beranie. Fraszka nie jest zbyt powszechną formą - nazwa używana w śląszczyźnie - ale jest to jedna z prostszych form. Regulamin tego konkursu, który ma być rozstrzygnięty do końca wakacji, być może termin będzie przedłużony do połowy września, zawarty jest na stronie internetowej Katowice - Miasto Ogrodów. Chcę powiedzieć, że wystarczy napisać trzy małe fraszki nieprzekraczające w sumie 18 wersetów, np. trzy fraszki sześciowierszowe. Mogą startować i profesorowie polonistyki, i uczniowie szkół podstawowych. Chciałbym, aby okazało się, że śląszczyzna jest powszechna, że gwary śląskie, których jest kilkanaście albo kilkadziesiąt, jak niektórzy mówią, że dialekt śląski jest powszechny, bo z jednej strony mamy naciski na parlament, na posłów, aby upowszechniać gwary, kodyfikować je jako język regionalny, a z drugiej strony nie potrafimy pisać w tych gwarach. Dlatego też konkurs ma mieć charakter powszechny i stąd m.in. można pisać fraszki alfabetem polskim, nie muszą to być haczyki, koślawe i pochylone litery. Komisja kwalifikacyjna, jury, przyjmie jakąkolwiek formę pisemną. Tak że zachęcam posłów siedzących na sali, aby spróbowali napisać wierszowany utwór w jednej z najstarszych gwar polskich. Chciałbym jeszcze dodać, że toczą się spory pomiędzy środowiskami naukowymi o to, czym jest śląszczyzna. Dla większości nie jest to jednak język utrwalony, gotowy, bo to jest sprawa bardzo dynamiczna. Nie jest to również jedna gwara, którą łatwo skodyfikować, bo ci spod Cieszyna czy z Podbeskidzia, mówiący w swojej gwarze ˝stela˝, mówią inaczej niż ci spod Tarnowskich Gór albo ci spod Opola. Tak że jesteśmy na etapie kreowania pewnego języka i kodyfikacja byłaby sztucznym narzuceniem czegoś wszystkim tym, którzy się uczą. Życzę każdemu, żeby korzystał z gwary, pielęgnował ją, ale to wcale nie znaczy, że musi być ona obowiązkowa. Uważam, że lepiej, aby nasza młodzież, aby moje wnuki uczyły się dobrze angielskiego, chińskiego, języków, które im się w życiu bardziej przydadzą, a potem, gdy wydorośleją, mogą się uczyć dobrej gwary śląskiej. Dlatego zachęcam wszystkich do napisania niekoniecznie poematu łacińskiego o Katowicach na 150-lecie, ale krotochwilowej, łatwej fraszki, która może się przyjmie, a osoba, która to napisze, przejdzie do historii. Dziękuję bardzo. (Oklaski)