Mówca: Sprawozdawca Dominika Chorosińska
Data: 2020-01-23 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Panie i Panowie Ministrowie! Mam przyjemność w imieniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny przedstawić sprawozdanie z posiedzenia, podczas którego rozpatrywano sprawozdanie z realizacji ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie na lata 2014-2020˝ za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2018 r. Jest to druk nr 81. Marszałek Sejmu, po zasięgnięciu opinii Prezydium Sejmu, skierowała w dniu 19 grudnia 2019 r. przedstawione przez prezesa Rady Ministrów powyższe sprawozdanie do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny w celu rozpatrzenia. Społeczeństwo polskie przywiązuje dużą wagę do wartości związanych z rodziną. Dążenie do umocnienia podstaw jej funkcjonowania to powinność państwa, a zarazem niezbędny element jego rozwoju i sukcesu podejmowanych reform społecznych. Ograniczenie zjawiska przemocy w rodzinie to proces wymagający czasu, współpracy różnych służb państwowych, nakładów finansowych, a także zmiany świadomości społecznej. Działania programów w 2018 r. koncentrowały się na czterech podstawowych obszarach. Pierwszy - profilaktyka i edukacja społeczna, drugi - ochrona i pomoc osobom dotkniętym przemocą w rodzinie, trzeci - oddziaływanie na osoby stosujące przemoc w rodzinie, czwarty - podnoszenie kompetencji służb i przedstawicieli podmiotów realizujących działania z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Obszar pierwszy - profilaktyka i edukacja społeczna. W ramach działań profilaktycznych powstało - przede wszystkim na poziomie gmin i powiatów - niemal 800 diagnoz dotyczących zjawiska przemocy w rodzinie. Z obowiązku monitorowania problemów wywiązywali się także wojewodowie, składając doroczne sprawozdania w tym zakresie. Ministerstwo pracy i polityki społecznej prowadziło kampanię społeczną na rzecz bezpieczeństwa osób starszych, organizując również ogólnopolską konferencję na ten temat. Przeprowadzono również blisko 1 tys. lokalnych kampanii społecznych. W realizację zadań profilaktycznych włączyły się też inne ministerstwa, m.in. Ministerstwo Sprawiedliwości, przede wszystkim przez kampanię informacyjną pt. ˝Tydzień pomocy ofiarom przestępstw˝, a także przez materialną i niematerialną pomoc sfinansowaną z Funduszu Sprawiedliwości, oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej poprzez odpowiednie zmiany w podstawie programowej oraz wzmocnienie oddziaływań wychowawczych i rozwój pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W 2018 r. powyższe działania systemowe zostały wzmocnione w ramach realizacji rządowego programu ˝Bezpieczna+˝. Warto wspomnieć, że przedstawione komisji sprawozdanie zawiera przykłady dobrych praktyk przeciwdziałania przemocy w rodzinie, działań realizowanych w takich gminach jak Długołęka - dolnośląskie, Parczew - lubelskie, Stepnica - zachodniopomorskie oraz Libiąż - małopolskie. Ponieważ większość zadań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie jest realizowana w samorządach, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizuje program osłonowy ˝Wspieranie jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝. W 2018 r. jego budżet wynosił 3 mln zł i został zrealizowany w 93%. Liczne programy osłonowe oraz edukacyjne były realizowane w instytucjach podlegających Ministerstwu Edukacji Narodowej. Objęły one ponad 860 tys. osób. W stosunku do roku poprzedniego - w roku 2018 wzrosła liczba opracowanych na szczeblu powiatowym programów profilaktycznych, zwłaszcza w zakresie promowania i wdrożenia prawidłowych metod wychowawczych w stosunku do dzieci w rodzinach zagrożonych przemocą domową. W 2018 r. zrealizowano 315 programów, a udział w nich wzięło łącznie 58 816 osób. Na poziomie gmin, zgodnie z ustawą, działania krajowego programu koncentrowały się wokół rozwijania systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, na który składają się: ˝Program przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie˝, poradnictwo i interwencja, zapewnienie osobom dotkniętym przemocą w rodzinie miejsc w ośrodkach wsparcia oraz zespoły interdyscyplinarne. Liczba opracowanych gminnych programów przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie wyniosła w 2018 r. 2344, co oznacza wzrost w stosunku do lat poprzednich. 313 programów zostało opracowanych na poziomie powiatów, a 13 - na szczeblu wojewódzkim. Obszar drugi - ochrona i pomoc osobom dotkniętym przemocą w rodzinie. W 2018 r. liczba osób dotkniętych przemocą wyniosła - według zawartych w sprawozdaniu danych - 224 251 osób. Pomocą w formie poradnictwa objęto ogółem 152 952 osoby. W 2018 r. postępowała rozbudowa sieci i poszerzenie oferty placówek wspierających osoby dotknięte przemocą w rodzinie i udzielających im pomocy, w tym punktów konsultacyjnych, ośrodków wsparcia, specjalistycznych ośrodków wsparcia, domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, ośrodków interwencji kryzysowej. Warto w tym miejscu podkreślić działania na rzecz rozbudowy infrastruktury pomocowej dla osób pokrzywdzonych przestępstwem, podejmowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości. W 2018 r. budżet na te zadania w ramach Funduszu Sprawiedliwości wynosił 160 mln zł. W 2018 r. kontynuowało działania Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie ˝Niebieska Linia˝. Obszar trzeci - oddziaływanie na osoby stosujące przemoc w rodzinie. Podstawowym działaniem w tym zakresie są programy korekcyjno-edukacyjne i psychologiczno-terapeutyczne. Realizowano również działania służące zapobieganiu kontaktowaniu się osób stosujących przemoc w rodzinie z osobami dotkniętymi przemocą poprzez tymczasowe aresztowania, zakaz kontaktu, dozór i wreszcie nakaz opuszczenia miejsca zamieszkania. Ministerstwo Sprawiedliwości prowadziło ponadto monitoring orzecznictwa sądów powszechnych, jeśli chodzi o przemoc w rodzinie. Do najczęstszych przestępstw w tym obszarze należało znęcanie się oraz groźby karalne. Obszar czwarty - podnoszenie kompetencji służb i przedstawicieli podmiotów realizujących działania z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Działanie to ma na celu zwiększenie skuteczności i dostępności świadczonych usług. W 2018 r. programy szkoleniowe objęły ok. 60 tys. osób, pracowników służb i organizacji zaangażowanych w przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Finansowanie ˝Krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie˝ na lata 2014-2020 w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2018 r. Zgodnie z ustawą budżetową na rok 2018 na realizację zadań wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie zaplanowano kwotę 19 689 tys. zł pochodzących w ponad 90% z budżetów wojewodów i w niespełna 10% z rezerw docelowych. Przemoc w rodzinie, jak ukazuje to przedstawiane Wysokiej Izbie sprawozdanie, jest zjawiskiem złożonym i wielowymiarowym. Próby skutecznego zapobiegania jej wymagają dobrze zaprojektowanych i umiejętnie realizowanych działań dotyczących wszystkich przedstawionych wymiarów tego zjawiska. Potrzeba kompleksowej i skoordynowanej polityki w obszarze profilaktyki przemocy, ochrony ofiar i podejmowania działań naprawczych względem sprawców. Zalecenia i rekomendacje to, po pierwsze, monitoring samorządów lokalnych w zakresie realizacji obowiązujących przepisów prawa; po drugie, zwiększenie zaangażowania przedstawicieli oświaty i ochrony zdrowia w działania związane z realizacją procedury ˝Niebieskie karty˝; po trzecie, rozwój infrastruktury pomocowej dla ofiar przemocy w rodzinie, a zwłaszcza specjalistycznych ośrodków wsparcia; po czwarte, zwiększenie w programach psychologiczno-terapeutycznych liczby osób stosujących przemoc w rodzinie i, po piąte, dalszy rozwój szkoleń interdyscyplinarnych dla pracowników instytucji zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie. Jednym z kluczowych osiągnięć programu, tym, co dotychczas udało się uzyskać zarówno na szczeblu centralnym, jak i samorządowym, jest podejmowanie współpracy oraz wspólna odpowiedzialność za realizację zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie wszystkich służb zaangażowanych w niesienie pomocy osobom krzywdzonym. Komisja rekomenduje przyjęcie przez Sejm sprawozdania z druku nr 81. Dziękuję. (Oklaski)