Mówca: Arkadiusz Marchewka
Data: 2018-01-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Celem Sieci Badawczej: Łukasiewicz jest prowadzenie badań stosowanych i przemysłowych oraz prac rozwojowych, a także transfer wiedzy i wdrażanie wyników badań naukowych czy wspieranie polityki gospodarczej państwa. W opinii klubu Platformy Obywatelskiej przygotowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego projekt ma wiele wad i zasadniczo nie będzie służył rozwojowi polskiej nauki czy efektywnemu wdrażaniu wyników badań naukowych do gospodarki. Należy zaznaczyć, że konstrukcja Sieci Badawczej: Łukasiewicz burzy dotychczasowy dorobek i status naukowy instytutów, które wejdą w jej skład. Po wejściu w życie projektowanej ustawy placówki te stracą status jednostki badawczej, finansowanie międzynarodowe, a także uprawnienia, m.in. do nadawania stopni naukowych doktora czy doktora habilitowanego. Poza tym istnieją inne argumenty świadczące o słabości tego projektu. Po pierwsze, zapisy projektu dążą do ograniczenia autonomii jednostek badawczo-naukowych. Projekt przewiduje bowiem, że 38 czołowych polskich instytutów badawczych zostanie oddanych pod nadzór jednej instytucji - Centrum Łukasiewicz. Będzie ono narzucać instytutom, które dotąd działały samodzielnie, projekty badawcze. W istocie będzie to zarządzanie centralne, a państwo będzie sprawować kontrolę nad wszelką ich działalnością. Co więcej, odgórnie zostanie narzucone kierownictwo nowej sieci badawczej, co odbierze autonomię tym podmiotom. Po drugie, projekt odbiera instytutom ich dotychczasowe kompetencje do nadawania stopni naukowych oraz różnego rodzaju certyfikatów, w tym zwłaszcza międzynarodowych. Pracownicy instytutów, siłą wcielani do jednej sieci, stracą status pracowników naukowych. Po trzecie wreszcie, projekt ustawy stawia pod znakiem zapytania przyszłość tych instytutów badawczych, które nie zostały wciągnięte do sieci, a jest ich aż 76. W ramach procesu tworzenia projektu ustawy przeprowadzono szerokie konsultacje ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, których wynikiem były aż 164 uwagi krytyczne. Spośród wielu zgłoszonych zastrzeżeń uwzględniono zaledwie kilka. W trakcie konsultacji zarzucono m.in. centralizację, rozrost biurokracji, nietrafną koncepcję, utratę dotychczasowego dorobku, uprawnień i certyfikatów, nikłe szanse na synergię w działalności. Ponadto brak konkursów na stanowisko prezesa centrum i dyrektorów instytutów sieci, co świadczy o braku, może świadczyć o braku samodzielności i uzależnieniu od ministra tych instytutów. To oznacza raczej centralizację, a nie wzmacnianie podmiotowości tych instytutów. Powołanie Sieci Badawczej: Łukasiewicz przypomina raczej działanie pokazowe mające pomóc wykazać, że strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju autorstwa premiera Mateusza Morawieckiego jest wdrażana. Tyle tylko że to wdrożenie polega na pozorowanych ruchach. Naukowcy zamiast zajmować się pracą badawczą będą zajęci reorganizacją podmiotów, w których pracują. Czy jest w takim razie inna droga, aby wzmacniać te instytuty badawcze? Można powiedzieć, że konieczna jest raczej dalsza stopniowa reforma instytutów badawczych i ewentualne łączenie jednostek o podobnej materii badawczej. Wydaje się, że zdecydowanie lepszym rozwiązaniem byłaby nowelizacja ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych, na co wskazała w swoim stanowisku Rada Główna Instytutów Badawczych. Do istniejących zapisów można by dodać rozdział 8a, który dawałby możliwość ministrowi, na jego wniosek bądź na wniosek dyrektorów nadzorowanych instytutów, utworzenia tych instytutów. Byłoby to zdecydowanie korzystniejszym rozwiązaniem. W imieniu klubu Platformy Obywatelskiej chcę stwierdzić, że projekt zawiera wiele wad i na tym etapie nie jest możliwe jego zaakceptowanie w tym kształcie przez klub Platformy Obywatelskiej, dlatego na dalszym etapie procedowania projektu będziemy proponować do niego poprawki. Dziękuję.