Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2017-06-07 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panowie Ministrowie! Panie Rzeczniku Praw Obywatelskich! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1491). Komisja na posiedzeniu w dniu 2 czerwca 2017 r. rozpatrzyła sprawozdanie podkomisji nadzwyczajnej z dnia 30 maja 2017 r. i wprowadziła 14 poprawek do pierwotnego projektu. Na wstępie pragnę przypomnieć najważniejsze zmiany tego projektu ustawy. To m.in. zmiana dotycząca upoważnienia ministra sprawiedliwości dla sekretarzy i podsekretarzy stanu w zakresie powierzenia im uprawnień ministra, powoływanie przez ministra sprawiedliwości prezesów i wiceprezesów sądów bez opinii zgromadzeń sędziowskich, ustalenie trybu odwoływania prezesów sądów zgodnie z określonymi w projekcie przesłankami, nowe zasady powoływania sędziów wizytatorów i nowy model wizytacji, szczegółowe określenie materii prawnej zawartej w regulaminie wewnętrznym urzędowania sądów, procedura udostępnienia akt i przedstawienia ich ministrowi sprawiedliwości, ocena kwalifikacji kandydatów na sędziego, prawa i obowiązki koordynatorów ds. współpracy międzynarodowej w sprawach karnych i cywilnych, przeniesienie sędziego do innego wydziału, wprowadzenie nowych narzędzi nadzoru zewnętrznego i wewnętrznego nad działalnością administracyjną sądów w postaci oceny informacji rocznych składanych przez prezesów sądów wszystkich szczebli oraz w postaci zwrócenia uwagi na nieprawidłowości w zakresie działalności administracyjnej, wprowadzenie instytucji urlopu rehabilitacyjnego sędziego jako okresu, w którym możliwe będzie przywrócenie pełnej zdolności sędziego do pełnienia obowiązków służbowych, odejście od dotychczasowego systemu oceny pracy i planowania rozwoju zawodowego sędziego, umożliwianie nabywania prawa do przejścia w stan spoczynku przez sędziów kobiety, a także prokuratorów kobiety w wieku odpowiadającym powszechnemu wiekowi emerytalnemu, tj. 60 lat, wprowadzenie możliwości delegacji sędziów, również do Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwa Spraw Zagranicznych, uszczegółowienie katalogu informacji w oświadczeniach majątkowych sędziów i prokuratorów, a także delegacja dla ministra sprawiedliwości dotycząca wydania rozporządzenia w sprawie wzoru formularza oświadczenia majątkowego, przyznanie uprawnień Skarbowi Państwa wynikających z autorskich praw majątkowych do programów komputerowych decyzją ministra sprawiedliwości, utworzenie Funduszu Sprawiedliwości jako instrumentu pomocy osobom pokrzywdzonym i świadkom, uregulowanie przesłanek wniosku o powrót na stanowisko sędziego, wprowadzenie jako zasady ustrojowej losowego przydziału spraw sędziom oraz zasady równego obciążenia sędziów sprawami dla zapewnienia równego i sprawiedliwego obciążenia pracą kadry orzeczniczej sądów oraz zagwarantowania bezstronności stronom postępowań, nowelizacja ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych umożliwiająca przeniesienie sędziów i prokuratorów w stan spoczynku - kobiet w wieku 60 lat i mężczyzn w wieku 65 lat - wprowadzenie możliwości odwołania obecnie urzędujących prezesów sądów przez ministra sprawiedliwości w ciągu 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy. Komisja sprawiedliwości, jak już wcześniej podałem, wprowadziła na posiedzeniu w dniu 2 czerwca 2017 r. 14 poprawek. Chciałbym przybliżyć najbardziej istotne z nich. Poprawka dotycząca art. 9aa w sprawie uprawnień ministra sprawiedliwości, które mogą być powierzone sekretarzom lub podsekretarzom stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, z wyjątkiem uprawnień do wydania decyzji o przeniesieniu sędziego bez jego zgody, tj. z wyłączeniem dotychczasowego art. 75 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Przeniesienie sędziego do innego wydziału bez jego zgody w przypadku, gdy żaden inny sędzia z tego wydziału nie wyraził zgody na przeniesienie - wówczas kryterium przenoszenia będzie staż pracy sędziów. Co do zasady przenoszony będzie sędzia o najniższym stażu orzeczniczym. Wprowadzono w procedurze odwołania prezesów sądów wiążącą opinię Krajowej Rady Sądownictwa jako organu konstytucyjnego stojącego na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów w przypadku podjęcia przez Krajową Radę Sądownictwa uchwały w tej sprawie większością 2/3 głosów. Dostosowano przepisy ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych do przepisów nowelizujących zawartych w ustawie z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zakresie asesorów sądowych, referendarzy sądowych, upoważnienia ustawowego do wydania rozporządzenia przez ministra sprawiedliwości określającego regulamin wewnętrznego urzędowania sądów, zmiany modelu dostępu do zawodu sędziowskiego. Kolejną poprawką uzupełniono wytyczne do wydania rozporządzenia ministra sprawiedliwości w zakresie odnoszącym się do zasad losowego przydziału spraw. Wprowadzono zasadę, aby sędzia uprawniony do przejścia w stan spoczynku w dowolnie wybranym dniu, lecz z 3-miesięcznym uprzedzeniem, zawiadomił prezesa sądu o skorzystaniu z tego prawa, co winno pozytywnie wpłynąć na organizację pracy sądu. Wprowadzono nowe przesłanki warunkujące mianowanie asesorem prokuratury. Dotyczy to osób, które zdały egzamin radcowski lub adwokacki i przez co najmniej 3 lata wykonywały czynności związane z tworzeniem lub stosowaniem prawa w urzędach obsługujących organy państwowe lub posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych. Skreślono art. 14 jako przepis przejściowy, a wprowadzono go jako przepis dostosowujący w projektowanej ustawie. Dotyczy on informacji zawartych w oświadczeniach majątkowych sędziów złożonych przed dniem 6 stycznia 2017 r. według stanu na dzień 31 grudnia 2016 r., które będą udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Zmieniono również vacatio legis tej ustawy. W pierwotnym projekcie była data kalendarzowa 1 lipca 2017 r., obecnie wprowadzono minimalny 14-dniowy termin wejścia w życie tej ustawy, z wyjątkiem art. 13, który wejdzie w życie z dniem 1 października 2017 r. Przypomnę, że art. 13 dotyczy ustawy o emeryturach i rentach. Wysoka Izbo! Chciałem bardzo podziękować za pracę w podkomisji nadzwyczajnej, owocem której było tych 14 poprawek, i za pracę w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka i wnoszę o przyjęcie przez Wysoką Izbę tej ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska)