Mówca: Finansów Mateusz Szczurek
Data: 2014-10-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za szereg komentarzy i uwag do przedstawionego dziś projektu ustawy budżetowej. Dziękuję za wszystkie uwagi, zarówno te konstruktywne, jak i te troszkę mniej konstruktywne. Tak jak zwykle odniosę się do niektórych tylko kwestii - przede wszystkim tych, które wracały w kolejnych komentarzach - tłumacząc trochę również sprawy związane z otoczeniem, w którym przyszło nam funkcjonować. Jeśli chodzi o pytania szczegółowe, również te, które pan poseł Lassota właśnie zadał, jak zwykle odpowiedzi na te pytania udzielać będzie zarówno pani minister Majszczyk, która jest tutaj obecna, jak i przedstawiciele ministerstw, dysponentów części budżetowych. Tematem, który jak zwykle wraca w dyskusji, jest kwestia zadłużenia. Warto przypomnieć tutaj, że właściwą miarą tego, czy dług jest zbyt duży, czy zbyt mały - to znaczy, nie może być zbyt mały, a więc czy jest zbyt duży - jest zdolność jego obsługiwania. Nie ma znaczenia, czy to jest 800, czy 8 trylionów przed denominacją - znaczenie ma to, czy potrafimy obsługiwać ten dług i czy on przeszkadza w aktywności gospodarczej, czy podwyższa stopy procentowe, które muszą płacić przedsiębiorcy, obsługując swoje kredyty, czy podraża kredyty hipoteczne. To jest właściwa miara wysokości długu. Stąd też odnosimy go do wysokości produktu krajowego brutto, bo to daje miarę tego, co dzieje się w gospodarce, ile możemy ściągnąć podatków w ciągu roku itd. I dlatego ciągle wracamy do przedstawienia wysokości długu w stosunku do PKB i tego, jak ten się zmienia w bardzo niekorzystnych przecież okolicznościach gospodarczych. Warto tutaj dodać jeszcze jeden element, który także wracał, być może nie bezpośrednio, w komentarzach dotyczących zadłużenia czy struktury wzrostu gospodarczego całego państwa. Kilkakrotnie posłowie opozycji wspominali o międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, o produkcie narodowym brutto w kontraście do produktu krajowego brutto. Ja do tego odnosiłem się, nie tymi słowami, ale odnosiłem się, także podczas prezentacji budżetu. Otóż miarą tego, jak bardzo zależni jesteśmy od finansowania z zagranicy, mówiąc prostszymi słowami, jak bardzo musimy się zadłużać albo jak bardzo musimy wyprzedawać majątek państwowy wobec właścicieli zagranicznych, jest bilans obrotów bieżących. Jeżeli gospodarka jest zrównoważona, finansuje się własnymi oszczędnościami, jest konkurencyjna i eksportuje tyle, ile importuje, wtedy nie jest potrzebny import oszczędności, nie ma miejsca zadłużanie całego państwa. Mówię tu o budżecie państwa czy o finansach publicznych. Jeśli tak nie jest, jeśli płace są zbyt duże w porównaniu do możliwości produkcyjnych gospodarki - to miało miejsce na przykład w krajach Europy Zachodniej: w Hiszpanii, w Portugalii, a także w Polsce przed 2008 r. i 2009 r. - to musimy zadłużać się wobec reszty świata i w naturalny sposób właściciele spoza Polski dysponują coraz większą częścią albo polskiego długu, albo polskiego majątku fizycznego. Należy o tym pamiętać, porównując sytuację gospodarczą i politykę gospodarczą dzisiaj, kiedy deficyt obrotów bieżących nie przekracza 1% PKB, a po uwzględnieniu środków unijnych wręcz jest w donacji, to znaczy eksportujemy oszczędności i to my wykupujemy resztę świata, z sytuacją, w której, owszem, wzrost gospodarczy jest wysoki, ale jest to wzrost na kredyt. Podczas kadencji poprzedniego rządu, rządu poprzedniej ekipy, deficyt obrotów bieżących rósł z 2,4% do 3,8%, do 6,2%. Tyle rocznie musieliśmy importować kapitału za granicę i na tyle zadłużać całe państwo albo wyprzedawać nasz majątek. To nie ma miejsca w tej chwili. Dziś wzrost gospodarczy, nawet jeśli jest niższy, niż był w 2007 r., to jest znacznie bardziej zrównoważony, a to znaczy, że jest stabilniejszy i bardziej dotyczy Polaków, a mniej korzystają z niego inwestorzy zagraniczni. Warto też odnieść się do sytuacji zewnętrznej, bo to, co dzieje się poza naszymi granicami w gospodarce światowej, u naszych partnerów handlowych, ma kluczowe znaczenie dla interpretacji sytuacji gospodarczej u nas. Owszem, 19% wzrostu produkcji przemysłowej za kadencji PiS jest niezłym wynikiem, jest on ponad dwa razy lepszy niż przeciętna w Unii Europejskiej, ale 20,5% w dłuższym czasie, przyznaję, rządów PO-PSL przypadało na okres spadku produkcji przemysłowej o ponad 9% w Unii Europejskiej. A więc porównanie wysiłku, jaki polscy przedsiębiorcy, ale również rząd, musieli włożyć, aby podtrzymać taki wzrost, pokazuje, że w ostatnich latach było znacznie, znacznie trudniej. Nawiasem mówiąc, bezrobocie wśród kobiet jest w tej chwili niższe w Polsce niż przeciętnie w Unii Europejskiej, a tak nie było wtedy. Co do wysokości deficytu finansów publicznych, o którym wspomniałem, chodzi o te trzy przypadki, kiedy był on niższy, niż będzie w tym roku, tak, ten ostatni raz to był 2007 r., ale jednocześnie obciążenia podatkowe w stosunku do PKB w tym czasie wynosiły 34,8%, dziś to jest niecałe 32%. Tak więc to pokazuje, skąd bierze się różnica. Do niektórych uwag nie będę się odnosił długo, tak jest chyba lepiej dla słuchających. Mniejszy deficyt to nie jest przejadanie pieniędzy czy to z OFE, czy to z czegokolwiek. Za wzrost płac w gospodarce narodowej nie będę przepraszał, mimo iż zwiększa on składki na ubezpieczenia społeczne wśród przedsiębiorców. Uwzględnienie pracujących w szarej strefie w statystykach bezrobocia zmniejszyłoby to bezrobocie, a nie zwiększyło. Nie zamierzamy znosić samorządności i tym samym władzy samorządów, jeśli chodzi o wydawanie pieniędzy w taki sposób, jaki uznają za stosowny. To, co rząd za to robi, to uchwala kontrakty terytorialne, aby lepiej koordynować te wydatki współfinansowane ze środków Unii Europejskiej, ale nie jest intencją rządu to, aby zabraniać jakiemukolwiek samorządowi, aby budował akwapark czy cokolwiek innego. To jest decyzja samorządu. Jeśli chodzi o porównanie rozwoju infrastruktury podczas rządów PO-PSL i poprzedniego rządu, to pominę to milczeniem. Kolejna sprawa, do której chciałbym się odnieść, ale na szczęście poseł Piechota zrobił to pewnie lepiej ode mnie, dotyczyła tego, że niestety to przedsiębiorcy tworzą wzrost gospodarczy. Oczywiście, że tworzą wzrost gospodarczy i to od nich przede wszystkim i od gospodarstw domowych zależy zdrowie polskiej gospodarki, nie od rządu. Trzeba to zawsze podkreślać. Sporo tu powiedziano o popycie krajowym, o obciążeniu podatkami i o tym, skąd on ma się właściwie wziąć, zgodnie z prognozami rządu zamieszczonymi w ustawie budżetowej. Przede wszystkim rzeczywistość pokazuje, że wzrost popytu krajowego i wzrost konsumpcji już mają miejsce. Dlatego też nie jest specjalnie ekstrawagancką prognozą to, co prezentujemy w projekcie budżetu, ponieważ wzrost konsumpcji przyspiesza od kilku miesięcy i jest dosyć solidny. Wspomniano tu już o klinie podatkowym oraz o tym, że stosunek podatków do PKB, owszem, jest niski, ale to nie wszystko. To prawda, a jednocześnie opodatkowanie pracy w Polsce, według badań OECD, pokazuje, że jest kilka krajów w Unii Europejskiej z niższym opodatkowaniem pracy, wśród nich: Holandia, Wielka Brytania, Irlandia czy Luksemburg, ale wszystkie te kraje mają też inny system podatkowy. U nas właściwie wcale nie opodatkowuje się nieruchomości, nie robimy tego. A więc co z tego, że kwota wolna jest w Polsce niższa - chociaż nie mówię w tym momencie o tym ostatnim rozwiązaniu, o którym za chwilę - niż w Wielkiej Brytanii, skoro też podatki od nieruchomości są kilkaset procent niższe niż tam? To po prostu jest inny system podatkowy i koncentrowanie się na jednym małym elemencie tegoż jest nieuprawnione. Przy minimalnym wynagrodzeniu podstawa opodatkowania jest zmniejszona o 80% przez odliczenia składek np. na ubezpieczenia społeczne. Tak więc to też jest bardzo istotne. Podobnie efektywny podatek VAT, który płacą gospodarstwa domowe. To prawda, stawka podstawowa wynosi 23%, ale przy okazji obniżono stawkę na wiele podstawowych produktów, które kupują gospodarstwa domowe i rodziny, do 5%. W rezultacie gospodarstwa domowe płacą między 10% a 12% efektywnej stawki VAT. O tym też trzeba pamiętać, bo to nie 23% jest tym, co płacimy od naszej konsumpcji w naszych domach i rodzinach. Ambicją tego rządu zawsze było zmniejszanie liczby świadczeniobiorców przez pracę. Dlatego też dobrą wiadomością jest to, że świadczeniobiorców ubywa, a nie przybywa. Wzrost zatrudnienia jest najlepszą metodą wychodzenia z biedy i z problemów społecznych, a nie świadczenia społeczne. Co do struktury wydatków budżetu i sposobu jego prezentacji, to myślę, że warto to spokojnie wyjaśnić. Od zawsze mamy w budżecie pewną niedogodność, tzn. mamy ustawę budżetową na 2014 r., która dzisiaj obowiązuje, mamy plan wykonania na 2014 r., a jednocześnie prezentujemy dziś limity deficytu budżetowego, limity wydatków publicznych oraz właściwie najwyższe wartości - one nie są prawnie wiążące, ale to też są w gruncie rzeczy limity - długu publicznego, który musi przewidzieć departament obsługi długów w Ministerstwie Finansów. A więc porównywanie planu wykonania budżetu państwa na 2014 r. z deficytem, który zapisujemy jako limit w ustawie budżetowej, może prowadzić do niewłaściwych wniosków, dlatego że niewykonanie tego deficytu niemal zawsze miało miejsce, z wyjątkiem wypadków, kiedy była potrzebna nowelizacja ustawy budżetowej. Dlatego te liczby nie są w pełni porównywalne. Nie oznacza to więc też koniecznie tego, że deficyt budżetowy będzie większy niż planowany w 2014 r. Przeciwnie, jest prawdopodobne, ba, niemal prawnie wymagane, mniejsze wykonanie deficytu i wydatków w porównaniu z ustawą budżetową, bo tego limitu nie wolno przekroczyć. To też jest uwzględnione np. w prognozach Komisji Europejskiej dotyczących deficytu finansów publicznych dla Polski w kolejnych latach. Emigracja, wzrost gospodarczy, problemy demograficzne. Co do tego się zgadzam. Emigracja czy w gruncie rzeczy migracja jest, może być zarówno źródłem problemów, jak i rozwiązaniem części problemów demograficznych w Polsce. Jednocześnie proszę zauważyć, że tempo zmian i poziom emigracji zostały ustabilizowane razem z kryzysem i razem z pogorszeniem się sytuacji gospodarczej w strefie euro, czyli w krajach, do których głównie emigrowali Polacy. Tak że ten ogromny wzrost emigracji nastąpił po wejściu Polski do Unii Europejskiej razem z otwarciem rynków, szczyt został osiągnięty w 2007 r. i nie przypisywałbym tego akurat sytuacji politycznej, tylko po prostu sytuacji gospodarczej w Europie. Po załamaniu gospodarczym, szczególnie dotkliwym np. w Wielkiej Brytanii i tych krajach, które wcześniej otwarły się na przepływ Polaków do krajów Unii, emigracja zahamowała i ten poziom czy liczba emigrantów jest ciągle niższa, niż była w 2007 r. Tak, lepiej byłoby, gdyby więcej Polaków wracało, niż wyjeżdżało, ale pamiętajmy, że proces lawinowego wzrostu emigracji został już zahamowany. Co do poziomu wydatków budżetowych i ich struktury, to zgadzam się, że nie jest odpowiedzią na wszystkie bolączki ślepe zmniejszanie ilości wydatków publicznych, niezależnie od okoliczności budżetowych. Tak jak wspomniałem w prezentacji budżetu, poziom wydatków publicznych w Polsce jest już niski i wieloletnie plany wskazują na zmniejszenie jeszcze o kilka punktów procentowych, mniej więcej o 2-3 punkty procentowe, wydatków publicznych w stosunku do PKB, ale już nie więcej. To wystarczy do osiągnięcia celu średniookresowego i ograniczenia długu publicznego. Dlatego też w coraz większym stopniu koncentrujemy się - zawsze to robiliśmy, ale teraz robimy to w bardziej systematyczny sposób - na przeglądzie wydatków i jakości tego, co robimy, i tego, jak wydajemy publiczne pieniądze. A więc nie tylko ilość, lecz także jakość wydatków, która - przyznaję - kto wie, czy nie staje się nawet ważniejsza niż sam poziom wydatków publicznych. Podsumowując, chcę powiedzieć, iż naturalne jest, że w Sejmie, w którym zasiadają przedstawiciele różnych opcji politycznych, słyszymy bardzo różnego rodzaju zarzuty w stosunku do budżetu. Proszę uwierzyć, bardzo chciałbym, aby w Polsce były znacznie niższe podatki dochodowe przy braku podatku spadkowego, podatku od nieruchomości, aby waloryzacja emerytur i rent wynosiła 10 tys. zł co najmniej w przyszłym roku, aby zwrot VAT-u następował w pół dnia, poziom cen w stosunku do Unii Europejskiej był taki, jaki jest, a płac - trzy razy większy niż w Unii Europejskiej, a jednocześnie to wszystko przy zachowaniu stabilności zewnętrznej, przy niskich stopach procentowych, przy nadwyżce budżetowej i przy wieku emerytalnym 30 lat, no, 40, niech będzie, 40... (Poseł Elżbieta Rafalska: Panie ministrze, niech pan nie żartuje.) ...i nadwyżce w budżecie FUS od razu przy okazji. (Poseł Elżbieta Rafalska: Poważnie.) Ale poważnie niestety, nie niestety, poważnie, to ja jestem ministrem finansów Polski, a nie sumą wszystkich głosów opozycji albo też ministrem finansów jakiegoś kraju na Marsie. Stąd też każdy budżet musi zachowywać równowagę w tych wszystkich celach i dążeniach, równowagę jak najlepszą dla Polaków. Wierzę, że ten budżet taki właśnie jest. Dziękuję bardzo. (Oklaski)