Mówca: Edukacji Narodowej Krystyna Szumilas
Data: 2013-08-27 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Obniżenie wieku szkolnego to cywilizacyjny projekt, o którym dyskutowano w tej Izbie, ale również w różnych ugrupowaniach politycznych od przełomu XX i XXI w. To była dyskusja, która była prowadzona jeszcze w 1999 r. w związku z reformowaniem szkoły. O ile sobie przypominam, każde z ugrupowań politycznych, które później startowało w wyborach, do pewnego momentu miało obniżenie wieku szkolnego w swoim programie. Pani minister Łybacka mówiła o tym, że od 2003 r. sześciolatki są objęte obowiązkową edukacją przedszkolną. One były objęte edukacją przedszkolną, tzw. klasą zerową, wcześniej. W ostatnim roku w edukacji przedszkolnej, przed 2003 r., uczestniczyło 99%, może nie tyle, ale 95-96% dzieci. Przecież wszyscy wiemy, że edukacja przedszkolna sprzyja rozwojowi dziecka. Wówczas zerówka, obowiązkowa lub nie, ale i tak powszechna, była nastawiona na przygotowanie dzieci do edukacji szkolnej. Trzeba pamiętać, że w tym momencie mniej niż 50% młodszych dzieci, 3-, 4-, 5-letnich, korzystało z edukacji przedszkolnej. To był ostatni moment, aby właśnie dziecko sześcioletnie w przedszkolu przygotowało się do edukacji szkolnej. (Poseł Krystyna Łybacka: Należało to...) Dzisiaj mamy całkiem inną sytuację, bo 70% dzieci w wieku 3, 4 i 5 lat... (Poseł Cezary Olejniczak: Nie wszędzie.) Tak, 70% w skali kraju, porównuję liczby. Nie jestem w tej chwili pewna tej liczby z 2003 r., ale wydaje mi się, że to było ok. 40%, poniżej 50%. Natomiast dzisiaj 70% dzieci w wieku 3, 4, 5 lat uczestniczy w edukacji przedszkolnej. Wykorzystajmy szansę, którą dał rozwój edukacji przedszkolnej. Dzisiaj wszystkie pięciolatki mają już obowiązkowe przygotowanie przedszkolne przed rozpoczęciem edukacji szkolnej. Nie możemy porównywać tych dwóch okresów, bo sytuacja młodszych dzieci wtedy była całkiem inna niż dzisiaj. Wszystkim państwu, którzy pytali o przedszkola, o upowszechnienie edukacji przedszkolnej, chciałabym przypomnieć, że niedawno, przed wakacjami, Sejm przyjął tzw. ustawę przedszkolną, w której, po pierwsze, wprowadzamy dotacje dla gmin na rozwój edukacji przedszkolnej, a po drugie, zobowiązujemy gminy do tego, aby przygotowały, oczywiście w pewnej perspektywie, miejsce dla wszystkich chętnych czterolatków i trzylatków. Dzisiaj mamy taką sytuację, że wszystkie pięciolatki są już objęte edukacją przedszkolną, i tę szansę należy wykorzystać. Chcę też powiedzieć, że na 13,5 tys. szkół podstawowych jedynie w 982 szkołach nie ma dzisiaj sześciolatków. W pozostałych, czyli prawie ponad 12 tys. szkół, są dzieci 6-letnie. One się tam uczą albo w oddziale przedszkolnym, albo w I klasie szkoły podstawowej, albo i tu, i tu. Proszę zestawić te liczby: 13,5 tys. szkół podstawowych w Polsce i tylko w 982 nie ma dzieci 6-letnich. Oczywiście trzeba... Wśród tych 982 szkół również są szkoły przygotowane, tylko nie ma tam oddziału zerowego. Żaden rodzic nie zdecydował o tym, żeby dziecko rozpoczęło edukację w I klasie. Dlatego też ważne jest to, abyśmy mówili o tych faktach. Rzeczywiście uruchomiliśmy infolinię. Rodzice mogą dzwonić i bezpośrednio wyrażać swoje opinie o przygotowaniu konkretnych szkół. Uruchomiliśmy ją w czerwcu, ale wcześniej była strona internetowa ministerstwa, na której były informacje dotyczące sześciolatków. Oczywiście kuratorzy również przyjmowali te informacje od rodziców. Nie była to centralna infolinia. (Poseł Krystyna Łybacka: Przede wszystkim nie była interaktywna.) Tak, nie była centralna. W tej chwili jest i ona będzie funkcjonować. Od momentu uruchomienia tej infolinii, mam dane ze stanu na 25 sierpnia, zgłoszono interwencje wobec 139 szkół w Polsce. W każdym takim przypadku kurator oświaty w ciągu 10 dni przeprowadza w szkole kontrolę i odpowiada albo wydaje zalecenia, sprawdza, co się dzieje w tej szkole. Rok szkolny, który rozpocznie się za parę dni, będzie też tym rokiem, w którym w sposób szczególny będziemy przyglądać się szkołom podstawowym i ich przygotowaniu. Tak jak powiedziałam, interwencje były zgłaszane wobec 139 szkół. W sprawie tych 139 szkół dzwoniło 207 osób, bo czasami w sprawie jednej szkoły były dwie czy trzy interwencje. Natomiast jeśli chodzi o osoby, które dzwoniły z pytaniami, chciały się dowiedzieć o termin wejścia, o przygotowanie sześciolatka do obniżenia wieku szkolnego, w tych sprawach zadano 554 pytania. Infolinia dalej będzie funkcjonowała. Chcę się odnieść również do pytań pań i panów posłów dotyczących badań. Wszystkie wyniki badań są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej albo Instytutu Badań Edukacyjnych. Jeśli chodzi o zadowolenie rodziców, odsyłam do strony 42 badania CBOS z 2011 r.: 73,5% rodziców dzieci 6-letnich, które w tym czasie były w szkole, było całkowicie zadowolonych, 18,4 miało pewne zastrzeżenia, ale też generalnie było zadowolonych z decyzji wysłania swojego sześciolatka do szkoły. Robiliśmy pogłębione analizy tych badań. Informacje odnoszące się do tych badań są dostępne, jawne i minister edukacji informuje opinię publiczną o wszystkich badaniach dotyczących sprawy sześciolatków, ale nie tylko. Raport głównego inspektora sanitarnego dotyczący przygotowania szkół też jest dostępny na stronie głównego inspektora sanitarnego i zachęcam do jego przeczytania. Chciałabym też powiedzieć, że musimy opierać się na badaniach, które nie są pilotażowe, a wspomniane tutaj badanie, prowadzone chyba przez Wyższą Szkołę Nauk Społecznych Pedagogium, nie było badaniem, to był wstęp do badań i dotyczył sześciu szkół. Badano tylko odesłane przez rodziców ankiety. Sam przedstawiciel tej szkoły, o ile pamiętam, w artykule w gazecie odniósł się do tego, że to jest pilotaż i nie są to badania reprezentatywne. Jeżeli zostaną przeprowadzone właściwe badania, wówczas będziemy mogli opierać się na ich wynikach. Każdy, kto robi badania, zna sposób ich prowadzenia, wie, że każde badanie poprzedzone jest przygotowaniem narzędzi, ale nie można się opierać na tym fragmencie jak na badaniu. Chciałabym też powiedzieć, że projekt, który państwu przedstawiliśmy, jest odpowiedzią na obawy rodziców. To nie jest projekt, który wynika z obawy, że szkoły są nieprzygotowane. To jest projekt, który opiera się na zdiagnozowaniu obaw rodziców. Kierownictwo ministerstwa edukacji, ja także, w ciągu ostatniego roku szkolnego odwiedziło kilkadziesiąt szkół w Polsce. W tych szkołach rozmawialiśmy z rodzicami dzieci, którzy albo podjęli już decyzję, albo byli w trakcie podjęcia decyzji o obniżeniu wieku szkolnego. To, na co wskazywali rodzice, to właśnie obawa, że może nastąpić kumulacja, w momencie kiedy wszystkie dzieci 6-letnie w jednym czasie pójdą do szkoły. Wiemy przecież, że od 2006 r. z systemu edukacji ze szkół podstawowych ubyło ponad 400 tys. uczniów, czyli więcej niż jeden rocznik sześciolatków, i że niż demograficzny powoduje, że szkoły pustoszeją, są wolne pomieszczenia klasowe. Taką informację państwu posłom przedstawialiśmy. Ale nie możemy lekceważyć obaw rodziców, którzy obawiają się tego, że dzieci z tego podwójnego rocznika będą potem miały trudniejszy dostęp do szkoły ponadgimnazjalnej czy wyższej. Dlatego jest propozycja podzielenia rocznika na dwie części, tak aby w pierwszym momencie do pierwszej klasy poszły dzieci urodzone w I półroczu 2008 r., a w następnym roku już wszystkie dzieci. To pozwoli uniknąć tego efektu podwójnego rocznika. Rodzice obawiali się, że klasy będą zbyt liczne, że małe dzieci w klasach powyżej 25 uczniów nie będą czuły się komfortowo, będą miały trudniejsze warunki do nauki. Dlatego pojawiła się propozycja, aby w tych najmłodszych klasach, w klasach I-III, stopniowo ograniczyć liczbę uczniów w klasie do 25. Stąd też propozycja, aby właśnie taki przepis wszedł do ustawy. Rodzice obawiali się tego, że w momencie kiedy wejdzie ten obowiązek i nie będzie to decyzja rodziców, w jednej klasie spotkają się dzieci, między którymi różnica wieku będzie wynosić prawie dwa lata: dziecko 7-letnie urodzone w styczniu i dziecko 6-letnie urodzone w grudniu. Stąd propozycja zapisu w ustawie, aby dyrektor, tworząc klasy, przyjmował do jednej klasy dzieci w przybliżonym wieku. Nieprzyjęcie tego projektu ustawy - to też jest odpowiedź na pytanie państwa posłów - spowoduje, że klasy pierwsze mogą liczyć więcej niż 25 uczniów, że wszystkie dzieci 6-letnie pójdą do pierwszej klasy od 1 września 2014 r. i nie będzie podziału rocznika. Odrzucenie tego projektu ustawy oznacza również, że dyrektor będzie miał swobodę w tworzeniu klasy i będzie mógł tę klasę tworzyć, nie biorąc pod uwagę daty urodzenia dziecka. Jeżeli więc ktoś troszczy się o to, aby obniżenie wieku szkolnego przebiegało w sposób zgodny z oczekiwaniami rodziców, z ich życzeniem, jeżeli chce, aby to obniżenie wieku szkolnego było bardziej przyjazne dla dziecka, powinien ten projekt ustawy poprzeć. Bo głosowanie przeciw to głosowanie za pozostawieniem obowiązku szkolnego dla sześciolatków od 1 września 2014 r., dla całej populacji dzieci 6-letnich. Od wielu lat w związku z niżem demograficznym obserwujemy tendencje zmniejszania się średniej liczby uczniów w klasie. Rzeczywiście są takie szkoły - na szczęście są to wyjątki, bo w przypadku szkół podstawowych jest to 0,6% wszystkich oddziałów w szkołach podstawowych - w których liczba uczniów jest większa, w których jest oddział z liczbą uczniów większą niż 29 dzieci. Są takie szkoły. To jest 0,6% oddziałów. Dlatego m.in. jest ta propozycja obniżenia liczby uczniów do 25 w oddziale. Ale większość, zdecydowana większość oddziałów w szkole podstawowej są to oddziały poniżej 25, 26 uczniów. Rzeczywiście jest taka tendencja, jeśli chodzi o samorządy terytorialne, w związku z niżem demograficznym, że zmniejsza się średnią liczbę uczniów w klasie. Rozumiem i przypuszczam, jestem co do tego przekonana, że jest to też reakcja na niż demograficzny, ma to związek z ochroną miejsc pracy nauczycieli, ale jak widać, nie są to mechanizmy wystarczające. W związku z tym zaproponowałam przesunięcie 100 mln zł do urzędów marszałkowskich na programy, które wspierałyby nauczycieli, zwalnianych nauczycieli, w przekwalifikowaniu się, tak aby albo mogli oni znaleźć miejsce pracy w edukacji, szeroko pojętej edukacji, albo poza edukacją. O tym dzisiaj bardzo szeroko informowałam opinię publiczną, o tym rozmawiamy z urzędami marszałkowskimi, bo program będzie realizowany przez regiony, samorządy terytorialne. Do programu będą mogły aplikować albo samorządy, albo nauczyciele, bo tam na lokalnym rynku pracy najlepiej widać, jakie są potrzeby i jakie są możliwości znalezienia pracy dla osób, które tracą pracę. Pytanie dotyczyło również liczebności roczników. Chciałabym powiedzieć, że w przyszłym roku rocznik sześciolatków to ok. 404 tys. dzieci. W następnym roku, czyli w 2014, to będzie 432 tys., potem - 433 tys., potem - 414 tys., 396 tys., czyli... (Poseł Krystyna Łybacka: To są inne roczniki.) Ale tendencja jest malejąca, utrzymuje się to na poziomie mniej więcej tego rocznika, który w tej chwili rozpocznie edukację. Dokładnie te dane państwo posłowie zresztą już mieli na posiedzeniach komisji. Państwo posłowie pytali, ile etatów nauczycielskich przybędzie w związku z obniżeniem wieku szkolnego w szkołach podstawowych. W momencie przyjęcia tej ustawy, a mam przekonanie, że Sejm tę ustawę przyjmie, od 1 września 2014 r. to będzie ok. 18 tys. etatów, w następnym roku również 18 tys. dodatkowych etatów dla nauczycieli. Myślę, że w związku z niżem demograficznym obniżenie wieku szkolnego pozwoli na złagodzenie związanej z tym sytuacji, tym bardziej że liczba miejsc pracy w edukacji przedszkolnej od 2006 r. rosła. To był ten obszar, w którym powstawały dodatkowe miejsca pracy dla nauczycieli. W 2006 r. liczba przedszkolaków to było gdzieś 800 tys., teraz jest 1200 mln. Widać proporcje - 400 tys. Dalej będzie ona rosła ze względu na ustawę przedszkolną i zobowiązania dla gmin, ale już pewnie trochę mniej dynamicznie, bo te potrzeby nie są takie, jak były w 2006 r. Obniżenie wieku szkolnego - dodatkowe etaty w szkołach podstawowych. Ale pamiętajmy, że dodatkowy rocznik będzie w systemie szkolnym przez 12 lat. A więc to jest ten czas, w którym skutki niżu demograficznego zostaną złagodzone. Powstają też, to już obserwujemy, dodatkowe miejsca pracy dla nauczycieli w szkołach dla dorosłych i szkołach policealnych. Tam liczba słuchaczy i uczniów się zwiększa. Widzimy też duże zainteresowanie otwarciem systemu kształcenia zawodowego dla osób dorosłych. To też jest reforma szkolnictwa zawodowego, to też jest szansa na dodatkowe miejsca pracy. Było pytanie dotyczące łączenia szkół podstawowych z gimnazjami i przedszkolami. Jestem przekonana, że w okresie wprowadzania obniżenia wieku szkolnego nie powinniśmy jednak pozwalać na łączenie szkoły podstawowej z gimnazjum. Taka tendencja została również pokazana w ustawie przedszkolnej, bo tam wskazujemy kierunek łączenia szkoły podstawowej z przedszkolem. Zresztą przyjęty przez państwa posłów projekt ustawy, przyjęta ustawa wskazuje właśnie, że szkoły z oddziałami przedszkolnymi albo szkoły podstawowe mogą się przekształcać i będą się przekształcać w zespoły szkolno-przedszkolne. Możliwe też będzie łączenie szkół podstawowych z przedszkolami niebędącymi w tej konkretnej szkole podstawowej. Z tego też powodu uważam, że łączenie szkoły podstawowej z gimnazjum w tym momencie nie jest dobrym pomysłem. Jeszcze jedna ważna sprawa - cięcia budżetowe. Państwo posłowie wskazaliście na tę rezerwę na ˝Radosną szkołę˝. Chcę w sposób odpowiedzialny powiedzieć, że zmniejszenie tej rezerwy nie wpłynie na mniejszą liczbę placów zabaw wewnętrznych i zewnętrznych z tego powodu, że myśmy zebrali najpierw informacje od samorządów terytorialnych, ile placów zabaw chcą wybudować, i to, co pozostało w rezerwie budżetowej, w 100% pokrywa zapotrzebowanie samorządów terytorialnych jeżeli chodzi o tego typu działalność. Po prostu nie ma większej liczby zgłoszeń. Tak że w tym momencie wydaje... (Poseł Artur Ostrowski: Może trzeba przesunąć te środki na jakieś inne cele, np. środki dydaktyczne.) Proszę? Tak jest skonstruowany program i on odpowiada na potrzeby samorządów terytorialnych. Odpowiedzieliśmy w 100% na potrzeby samorządów terytorialnych w zakresie budowy placów zabaw. Ta decyzja nie spowoduje zmniejszenia liczby placów zabaw, które są przygotowane. Apeluję do państwa posłów o przyjęcie rządowego projektu zmiany ustawy o systemie oświaty, ustawy, która jest odpowiedzią na postulaty rodziców i która pozwoli w sposób jeszcze lepszy przygotować się na obniżenie wieku szkolnego i go wprowadzić. Dziękuję. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Cezary Grabarczyk)