Mówca: Elżbieta Stępień
Data: 2018-09-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Nowoczesnej odnośnie do projektowanej zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Chodzi o druk nr 2351 oraz druk nr 2814 dodający art. 44a w brzmieniu tam wskazanym. Zauważamy intencje, mamy jednak pewne w zasadzie uzasadnione wątpliwości. Mianowicie projektowany przepis nie wprowadza żadnego skutecznego mechanizmu zabezpieczającego przed ewentualnością zachowań o charakterze korupcyjnym, bo za takie nie można uznać wprowadzenia obowiązku oświadczenia, do tego wymagającego formy zarówno pozytywnej, jak i negatywnej. Tak na marginesie dotyczyć to będzie praktycznie wszystkich pracowników Państwowej Inspekcji Pracy wykonujących czynności kontrolne. Ponadto regulacja tworzy jedynie biurokratyczny obowiązek, który nie przekłada się na żadną formę odpowiedzialności ze strony osoby składającej takie oświadczenie. Dotychczasowa regulacja ustawowa wskazująca w art. 44 ust. 2, że pracownicy wykonujący czynności kontrolne nie mogą uczestniczyć w interesach podmiotów kontrolowanych, pozostaje jednoznaczną przesłanką do oceny zgodności z prawem działania organu kontrolnego, które w każdym przypadku należy oceniać indywidualnie w danym stanie faktycznym. Ponadto regulacja pomija kompletnie inną grupę osób realizujących zadania w ramach Państwowej Inspekcji Pracy, a mianowicie osoby nadzorujące czynności kontrolne również posiadające uprawnienia kontrolne, które nie zostają przepisem tej ustawy zobowiązane do takiego oświadczenia. Oznacza to, że osoby zatrudnione w Głównym Inspektoracie Pracy, w tym na stanowiskach kierowniczych, oraz w okręgowych inspektoratach pracy, np. zastępcy czy okręgowi inspektorzy pracy, nie są objęci tym obowiązkiem, co pozostawia tę grupę zawodową najbardziej narażoną na pokusy korupcyjne poza obowiązkiem mającym wzmocnić mechanizmy ochronne przed korupcją. Poza wszelką wątpliwością pozostaje również to, iż zbyt enigmatyczny jest zapis o treści oświadczenia, które należy składać na okoliczność prowadzenia lub nieprowadzenia przez osobę najbliższą działalności gospodarczej, której przedmiot pokrywa się z przedmiotem kontroli. Inspektor pracy w ciągu miesiąca wykonuje ok. dziewięciu kontroli. Czy zatem analiza jego aktywności zawodowej pod kątem złożenia oświadczenia ma być przedmiotem każdorazowej aktywności w tym zakresie? Prowadziłoby to do absurdu w zakresie obciążeń biurokratycznych, co pozostaje, jak wspomniałam wyżej, bez konsekwencji. Wiarygodność tego oświadczenia będzie dość łatwa do podważenia ze względu na krąg podmiotów, jakimi ustawodawca obejmuje obowiązek oświadczeniowy osoby wykonującej czynności kontrolne. Obowiązek złożenia oświadczenia zgodnie z projektem ma dotyczyć osoby najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego, a zatem małżonka, wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, powinowatego w tej samej linii lub stopniu, osoby pozostającej w stosunku przysposobienia oraz jej małżonka, a także osoby pozostającej we wspólnym pożyciu. Już sam krąg podmiotów wyklucza możliwość skutecznego składania oświadczenia, jaką bowiem osoba składająca oświadczenie będzie miała możliwość uzyskania informacji o małżonku osoby przysposobionej? Wbrew prawu pozostaje również tworzenie obowiązków względem osób pozostających we wspólnym pożyciu. Tworzy to możliwość niezgodnej z prawem ingerencji w życie prywatne osoby wykonującej czynności kontrolne, a w dodatku może powodować nakładanie obowiązku, którego skutecznie nie będzie można zrealizować, chodzi o osoby składające oświadczenie, ani nie będzie można zweryfikować takiej informacji. Samo zakreślenie kręgu podmiotów, co do których istnieje obowiązek oświadczeniowy, tworzy przez swe powiązanie z przepisami prawa karnego procedurę o charakterze parakarnym. Pomijając przepisy ustawy, która przez czasowy mechanizm szkolenia inspektora pracy i analizy jego postaw społecznych, w tym cyklicznych ocen pracy, pozwala jednak domniemywać o uczciwości i transparentności działania samego organu Państwowej Inspekcji Pracy, a przypadki naruszenia w tym zakresie regulacji pozostają incydentalne i rozpatrywane w procedurach wewnętrznych do tego przeznaczonych, czyli dyscyplinujących i dyscyplinarnych. Podsumowując, należy zwrócić uwagę na dwie kwestie. Po pierwsze, proces kształcenia inspektora pracy jest złożony, jest rozłożony w czasie, pozwala ocenić kandydata nie tylko z punktu widzenia jego kwalifikacji, ale również postaw moralno-etycznych, tak ważnych w pracy urzędnika państwowego. Po drugie, każdy przed otrzymaniem legitymacji inspektorskiej składa ślubowanie (Dzwonek), którego istotnym elementem pozostaje kwestia praworządności i etyki w działaniach zawodowych. Nie ma zatem powodu, aby przygotowany projekt brzmienia nowego przepisu - z tej propozycji można odczytać jedynie biurokratyczny wymiar - klub Nowoczesna poparł przy takich założeniach jego realizacji. Dziękuję. (Oklaski)