Mówca: Janusz Palikot
Data: 2014-02-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Premierze! Wysoka Izbo! Trudno się nie zgodzić z obydwoma panami premierami, którzy występowali przede mną. Ten przykład jedności w sprawie polskiej polityki zagranicznej wobec Ukrainy ma długą i wspaniałą tradycję. W zasadzie od 20 lat dogmat o tym, że Polska może być państwem demokratycznym tylko wtedy, kiedy demokratyczna jest Ukraina, a także Europa może być państwem demokratycznym, a w niej również Polska, tylko wtedy, kiedy demokratyczna może być Ukraina, organizował postępowanie wszystkich polskich rządów w ciągu ostatnich 20 lat, rządów i prezydentów naszego kraju, od Aleksandra Kwaśniewskiego do Lecha Kaczyńskiego, także z udziałem prezydenta Komorowskiego i premiera Tuska. To się nigdy nie zmieniło w ciągu tych 20 lat. Dlatego z takim przerażeniem, pewnym wstrząsem patrzymy dzisiaj i patrzyliśmy wczoraj na to, jak demokracja ukraińska umiera na Majdanie. Ten obraz każe nam zadać sobie pytanie: Dlaczego do tego doszło? Byliśmy przekonani, że wysiłki polskiej polityki zagranicznej, a także wysiłki Unii Europejskiej w ciągu tych wszystkich lat zakorzenią poprzez pomarańczową rewolucję demokrację na Ukrainie, a jednak tak się nie stało i Ukraina o własnych siłach, tak jak dzisiaj widzimy, nie jest zdolna do demokratycznego rozstrzygnięcia swoich problemów. To jest pytanie głębsze niż tylko pytanie o rozstrzygnięcie tego kryzysu w ciągu najbliższych kilku tygodni czy miesięcy. Co mogliśmy jeszcze zrobić więcej ponad to, co zrobiliśmy, a także co trzeba zrobić w następnych miesiącach i latach, żeby, kiedy dojdzie, miejmy nadzieję, do jakiegoś kompromisu na Ukrainie, wesprzeć tam pewne procesy społeczne i polityczne, które doprowadzą skutecznie do utrwalenia mechanizmu demokratycznego, bo jednak to, co się działo wczoraj, i to, co się dzieje dzisiaj na Ukrainie, stawia pod wielkim znakiem zapytania to, czy założenie, że Ukraina w ogóle może być demokratyczna, było założeniem realistycznym. I stawia pytanie, co trzeba było zrobić, żeby ono było bardziej realistyczne niż to się okazało wczoraj i dzisiaj. Ja w tej sprawie mam bardzo konkretną propozycję dla pana premiera wywodzącą się z ducha pańskiego wystąpienia i, także, wystąpienia pana prezesa Kaczyńskiego. Otóż uważam, że moment jest tak szczególny ze względu i na bieżące wydarzenia na Ukrainie wczoraj i dzisiaj, i ze względu na tę strategiczną sytuację, tj. to, że dotychczasowe wysiłki nie przyniosły pożądanego efektu, że trzeba, aby pan premier powołał przy sobie coś w rodzaju rady kryzysowej w tej sprawie złożonej z tych wszystkich ludzi, których dzisiaj Polska ma, od Aleksandra Kwaśniewskiego, przez Cimoszewicza po Pawła Kowala i całą masę innych polityków, którzy mają istotne kompetencje w sprawach ukraińskich. I mnie się wydaje, że byłoby bardzo cenne, żeby nie tylko monitorować obecną sytuację, ale także wypracować strategiczne rozwiązania na następnych kilka lat, korzystając z autorytetu wszystkich tych ludzi. Wydaje się mi, że na coś takiego także oczekuje ze strony Polski Unia Europejska, wszystko jedno, w jakiej formule ona zadziała, czy Rady Europy, czy Rady Unii Europejskiej, czy na jakiejkolwiek innej płaszczyźnie. Znamy wady tych instytucji, o których pan premier mówił w swoim wystąpieniu, i wiemy, że nie są to instytucje, które szybko i skutecznie zadziałają, ale, tak czy inaczej, wypracowanie przez Polskę, z wykorzystaniem wszystkich tych, którzy przez te lata w Polsce działali na rzecz Ukrainy, dłuższej terminowo strategii, jak to było kiedyś wobec nas konsekwentnie przez lata, przed zmianą systemu stosowane ze strony państw Zachodu, wypracowanie w szerokiej politycznie i partyjnie formule, zgromadzenie tych najlepszych ludzi i pokazanie, że dalej jesteśmy w stanie prowadzić przynajmniej politykę zagraniczną i politykę wobec Ukrainy wspólnie i ponadpartyjnie (Oklaski), wydaje mi się możliwe - możliwe i realne dzisiaj. I myślę, że pan premier, korzystając z sytuacji, która powstała, w której bardzo trudno będzie komukolwiek z politycznych i partyjnych liderów odmówić współpracy z panem w ramach takiej rady kryzysowej, ma niepowtarzalną szansę przełamania pewnego fatum w tej sprawie, które obserwowaliśmy także w ostatnich miesiącach jednak walki wewnątrzpartyjnej co do sytuacji na Ukrainie. Ta inicjatywa jest w pańskich rękach, pan może dzisiaj z tą inicjatywą wyjść i odnieść sukces. Jest to bardzo potrzebne i Polsce, i, jestem pewien, potrzebne także Ukrainie. Ale oczywiście nie zaszkodziłoby, żebyśmy oprócz tego działania wewnętrznego spróbowali podjąć możliwie najszybsze i skuteczne działania pozainstytucjonalne w celu stworzenia jakiejś międzynarodowej płaszczyzny dialogu pomiędzy Rosją, Ukrainą, Europą czy Polską, a także być może Stanami Zjednoczonymi. Tu trzeba wykorzystać pozycję Angeli Merkel w Unii Europejskiej, relacje osobiste pana premiera i polskiej dyplomacji z dyplomacją niemiecką i doprowadzić jednak w odniesieniu do tych, którzy dzisiaj, jak się wydaje, mają największą skuteczność co do zadziałania czy uruchomienia pewnych mechanizmów w Unii Europejskiej, a więc właśnie Angeli Merkel między innymi, oczywiście Warszawy, czyli pana premiera lub prezydenta Komorowskiego, i także, miejmy nadzieję, właśnie jakichś przedstawicieli chociażby w postaci wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych, do czegoś, co będzie nieformalne, będzie pozainstytucjonalne, nie będzie miało takiego charakteru legalnego, jak działania Rady Europy czy inne, ale jednak w sensie realnych działań politycznych może się okazać skuteczniejsze niż cokolwiek innego. (Oklaski) Doprowadzenie w konsekwencji do pewnego szczytu europejskiego czy światowego w sprawie Ukrainy na terenie Warszawy czy na terenie Unii Europejskiej jest, wydaje się, takim dość konkretnym i realnym drugim celem. A zatem, krótko mówiąc, udzielając panu w imieniu mojego ugrupowania poparcia co do tej polityki, którą pan dzisiaj prowadzi wobec Ukrainy, i zgadzając się z diagnozą, którą pan tu dzisiaj przedstawił, rekomendujemy dwa rodzaje działań - poza tym wszystkim, o czym pan mówił w swoim wystąpieniu i czego nie chcę powtarzać. Po pierwsze, sztab kryzysowy czy rada kryzysowa przy prezesie Rady Ministrów skupiająca ludzi z różnych obozów politycznych w celu wypracowania długookresowej strategii wobec Ukrainy, ale także oddziaływania na bieżący kryzys, i, po drugie, doprowadzenie do nieformalnego, poza instytucjami, spotkania przywódców politycznych, którzy mogą być szczególnie zainteresowani rozstrzygnięciem spraw Ukrainy, a więc Niemiec, Polski, Rosji, oczywiście i Ukrainy, być może Stanów Zjednoczonych. Te dwa działania, jeśli zostaną przez pana podjęte, uzyskają nasze poparcie. Życzę panu powodzenia. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje marszałek Sejmu Ewa Kopacz)