Mówca: Sprawozdawca Tomasz Ławniczak
Data: 2021-09-16 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych i Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw. Są to druki nr 1531 oraz 1576. Od razu zaznaczę, że projekt z druku nr 1531 był przedmiotem prac komisji w dniu wczorajszym, kiedy odbyło się pierwsze czytanie projektu. Nosił wtedy inny tytuł, mianowicie: projekt ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego w związku z Programem Polski Ład. Na dzisiejszym posiedzeniu komisja dokonała zmiany tytułu tego projektu ustawy, w związku z czym nosi on już inny tytuł, który przytoczyłem na początku. Szanowni Państwo! Projekt ustawy jest związany z realizacją programu Polski Ład. Obecny system finansów jednostek samorządu terytorialnego funkcjonuje już 17 lat. W związku z reformą podatkową, która będzie przeprowadzana przez Sejm i która spowoduje, że większa ilość pieniędzy pozostanie w kieszeniach ok. 90% społeczeństwa, istnieje także konieczność zabezpieczenia finansów jednostek samorządu terytorialnego. Kierunki, które wyznacza projekt tej ustawy, to przede wszystkim wsparcie samorządów terytorialnych w ramach subwencji ogólnej, to modernizacja reguł fiskalnych jednostek samorządu terytorialnego zmierzająca zdecydowanie w kierunku ich uelastycznienia, to jednocześnie zwiększenie stabilności finansów jednostek samorządu terytorialnego poprzez mniejsze narażenie tychże finansów na koniunkturę gospodarczą przy zapewnieniu trwałej stabilności ogromnej większości samorządów terytorialnych, szczególnie uboższych. Chcę tutaj podać taki przykład. On nie był elementem dyskusji na posiedzeniu naszej komisji, ale jest to historyczny przykład z niedawnej przeszłości, kiedy mieliśmy do czynienia, szanowni państwo, z kryzysem finansowym związanym z bankructwem banku Lehman Brothers w 2008 r. Mieliśmy również do czynienia z kryzysem finansów publicznych w Polsce w latach 2009-2010. Ja wtedy byłem samorządowcem. W związku z tym, że dochody z PIT oraz CIT spadły w 2009 r. w stosunku do 2008 r. o mniej więcej 5-5,5% w zależności od różnych kategorii samorządów, w 2010 r. wobec 2009 r. o dalsze 4-4,5%, sumarycznie rzecz biorąc, w ciągu tych 2 lat z tytułu podatków PIT i CIT dochody samorządów spadły o mniej więcej 10%. Wtedy ze strony ówczesnego rządu nie było żadnej reakcji pomocowej wobec 2900 wszystkich samorządów w Polsce stopni gminnego, powiatowego oraz wojewódzkiego. 10 lat później mieliśmy do czynienia z epidemią COVID. Obawialiśmy się po mocnym tąpnięciu dochodów z PIT i CIT, szczególnie w marcu, kwietniu 2020 r., że będzie to rok pod tym względem dla finansów publicznych, w tym i dla finansów samorządu terytorialnego, katastrofalny. Okazało się, że dalsze miesiące, od maja po koniec roku, przyniosły znaczną rekompensatę tych dochodów i po sprawozdaniu przez RIO sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego za rok 2020 możemy spokojnie stwierdzić, że dochody z PIT i CIT obniżyły się o 1% w skali całego roku 2020, a mimo wszystko rząd wyszedł z inicjatywą pomocy dla samorządów w postaci trzech transz, w sumie 12 mld zł, z czego pierwsza transza, w wysokości połowy tego, a więc 6 mld zł, w postaci algorytmicznej, a pozostałe dwie transze w postaci konkursowej. W związku z tym tego rodzaju procedery, które mają miejsce, i nagłe zawahania wzrostów mogą spowodować bardzo duże perturbacje w finansach jednostek samorządu terytorialnego. Ta ustawa poprzez zabezpieczenia, poprzez różne mechanizmy zabezpieczające, o których nie będę mówił, może ustosunkuje się do nich w sposób szczegółowy pan minister, również bierze to pod uwagę. To jest równocześnie zapewnienie wzmocnienia potencjału inwestycyjnego jednostek samorządu terytorialnego - zaraz ten temat rozwinę - a także zapewnienie samorządom wojewódzkim dochodów niezbędnych do realizacji zadań publicznych, bowiem część dotychczasowych przepisów uchwalonych w 2003 r. wygasa z końcem grudnia 2021 r. i mamy przy okazji możliwość wprowadzenia stałych rozwiązań. Co do konkretnych rozwiązań, jest to wprowadzenie reguły dochodowej zapewniającej długofalową stabilność finansów samorządu terytorialnego. Już o tym mówiłem. To także wprowadzenie zupełnie nowej części do subwencji ogólnej, mianowicie części rozwojowej, a także oparcie mechanizmu korekcyjno-wyrównawczego na bieżących wpływach z PIT oraz CIT. Szanowni Państwo! Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Komisja Finansów Publicznych po przeprowadzeniu pierwszego czytania i rozpatrzeniu projektu wraz z poprawkami wnoszą o uchwalenie przez Wysoki Sejm przedstawionego projektu ustawy. Dodam tylko, że wniesiono również poprawki, natomiast nad poprawkami wniesionymi przez posłów opozycyjnych będzie również głosowanie ostatecznie jako nad wnioskami mniejszości. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)