Mówca: Bogusław Sonik (tekst niewygłoszony)
Data: 2019-12-12 (Sejm RP, kadencja 9)

˝W rocznicę stanu wojennego˝ 13 grudnia mija 38. rocznica wprowadzenia stanu wojennego. O godz. 6 rano 13 grudnia 1981 r. nadano w radiu wystąpienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego o ukonstytuowaniu się Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego i wprowadzeniu stanu wojennego mocą dekretu Rady Państwa. Prace nad wprowadzeniem stanu wojennego trwały ponad rok i prowadzone były pod nadzorem naczelnego dowódcy wojsk Układu Warszawskiego marsz. Wiktora Kulikowa i jego sztabu. Obwieszczenia o wprowadzeniu stanu wojennego zostały wydrukowane w Związku Radzieckim. Jak złożone było to przedsięwzięcie, niech świadczą o tym liczby. W działaniach milicyjno-wojskowych brało udział ok. 70 tys. żołnierzy, 3 tys. milicjantów, 1900 wozów bojowych, 1700 czołgów i 9 tys. samochodów. Zatrzymania działaczy opozycyjnych władze komunistyczne rozpoczęły już w nocy 12 grudnia. W ciągu kilku dni w 49 ośrodkach internowania umieszczono ok. 5 tys. działaczy ˝Solidarności˝ i opozycji. Lista tych osób była sporządzana od początku roku. W regionie w ˝Solidarności˝, w którym byłem wiceprzewodniczącym, wyglądało to tak. 12 grudnia 1981 r. o godz. 17.25 do krakowskiej komendy MO przy ul. Mogilskiej dotarł z Warszawy rozkaz ˝o rozpoczęciu akcji-operacji zsynchronizowanych˝, czyli rozkaz wprowadzenia stanu wojennego. Pół godziny po jego otrzymaniu w komendzie pracowano już pełną parą. W jednostkach ZOMO ogłoszono stan pełnej gotowości, sformowano grupy do zajęcia siedziby Zarządu Regionu NSZZ ˝Solidarność˝ Małopolska, Komisji Robotniczej Hutników NSZZ ˝Solidarność˝ Huty im. Lenina. Uruchomiono zespoły mające dokonać internowań, którym o godz. 20.45 wydano łomy. Przez cały wieczór nieustannie trwały odprawy wszystkich jednostek SB i MO, sprawdzano zapasy paliwa, żywności, broni, zabezpieczenie komend. Akcję ˝Jodła˝, czyli internowania działaczy ˝Solidarności˝ i innych niezależnych organizacji, rozpoczęto o godz. 23.30 jednocześnie z akcją ˝Azalia˝ - blokady połączeń telekomunikacyjnych. O godz. 1.27 Adam Trzybiński - komendant wojewódzki MO, meldował kierownictwu MSW: ˝Kraków wyciszony. Wojsko jest˝. 3 minuty później dotarła do niego informacja, że lokatorzy zatarasowali korytarz do mieszkania Mieczysława Gila - przywódcy małopolskiej ˝Solidarności˝. Natychmiast wysłano pluton ZOMO, a gdy Gil wyszedł na dach - dalsze posiłki: milicyjnych taterników i strażaków. Wojewódzki komendant MO wyznaczył 7 tys. zł nagrody dla funkcjonariusza, który zatrzyma Gila. Wcześniej zażądał od szefa SB wyjaśnień, dlaczego pozwolono mu uciec. Po godz. 5 nadeszły z Olsztyna i Ostródy meldunki, że zatrzymano krakowskich działaczy NSZZ ˝Solidarność˝ wracających z posiedzenia Komisji Krajowej w Gdańsku. Rano podsumowano akcję nocnych internowań w Małopolsce: ze 147 planowanych zatrzymano 83 osoby, 40 przebywało poza Krakowem. Do godz. 15 przeprowadzono 40 rozmów ostrzegawczych - akcja ˝Klon˝, 25 osób podpisało lojalki. Internowanych z województwa krakowskiego wywożono do ośrodków odosobnienia, jak oficjalnie nazywano obozy internowania, w Nowym Wiśniczu, a z nowosądeckiego i tarnowskiego do Załęża pod Rzeszowem. Internowani, wiezieni w milicyjnych budach do Nowego Wiśnicza czy Załęża, mogli przez szpary dostrzec nazwy mijanych miejscowości. Wszystkie wskazywały kierunek wschodni, jechali więc z przekonaniem, że są wywożeni do Związku Sowieckiego. Z ulgą przyjęli, że trafili do PRL-owskich więzień. Nawet mimo tego, iż w Załężu czekał na nich szpaler ZOMO-wców z rozwścieczonymi psami. W mojej pamięci pozostało takie wspomnienie. Noc z 12 na 13 grudnia 1981 r. rozbili drzwi, pokazali nakaz internowania. Wojna z własnym społeczeństwem. Potem posterunek MO na Szerokiej i pierwszym transportem do Wiśnicza, stare poaustriackie więzienie. Komendant zaskoczony, lokuje mnie w karcerze, czyli karnej celi dla więźniów. Szyba rozbita, ziąb, ochraniam się kożuchem. Liliana była stanowcza: skoro aresztują w zimie, trzeba wziąć ciepłe rzeczy. Pierwsze 2 noce w całkowitej izolacji od jakiejkolwiek informacji. Trzeba wytrzymać, mówię sobie, to i tak pestka w porównaniu z czasami stalinowskimi. Po 2 dniach przenoszą mnie do 3-osobowej celi. Jest tu Zbylut Grzywacz, malarz, i Robert Kaczmarek. Po latach okaże się, że Zbylut namaluje serię obrazów inspirowanych pobytem w więzieniu. Na jednym z nich umieści mnie i R. Kaczmarka. Dzisiaj ten obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach. Większość rodzin do świąt Bożego Narodzenia nie wiedziała, gdzie są ich bliscy. Podobnie internowani nie mieli żadnych wieści ani z domów, ani o sytuacji po drugiej stronie krat. Ale w tych dramatycznych chwilach można było odnaleźć okruchy nadziei: śpiewanie w celach piosenek, m.in. ˝Zielona Wrona˝, które, jak się później okazało, były nagrywane przez bezpiekę i do tej pory można odsłuchać ˝więzienne nagrania˝, czy historia przytoczona przez moją żonę Lilianę: ˝27 grudnia pojechałyśmy do Wiśnicza w trójkę z Joanną Schoenową i Danusią Skórową. Gdy czekałyśmy na widzenia, na które nam zresztą nie zezwolono, zostałam przez chwilę sama z jednym tylko strażnikiem. Podszedł blisko i szepnął: 'Niech się pani nie martwi, przekazaliśmy już do kurii pełną listę internowanych, wszyscy żyją; jak wygracie, to tym draniom jeszcze pokażemy'˝. Stan wojenny został zawieszony 31 grudnia 1982 r., a 22 lipca 1983 r. odwołany, jednak część represyjnego ustawodawstwa nadal obowiązywała. Liczba osób, które poniosły śmierć w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, jest trudna do określenia. Listy ofiar liczą od kilkudziesięciu do ponad 100 nazwisk. Nieznana jest także liczba osób, które straciły w tym czasie zdrowie w efekcie prześladowań i bicia w trakcie śledztw czy podczas demonstracji ulicznych. W noc grudniową nas zabrali, żony, matki oszukali, nas w obozie osadzili, stan wojenny ogłosili, Hej, hej, hej, solidarni, przeżyjemy tę noc marni... Wysoka Izbo! Pamiętajmy o trudnych wydarzeniach najnowszej historii naszego kraju i oddajmy hołd ofiarom stanu wojennego. Przebieg posiedzenia