Mówca: Tadeusz Iwiński
Data: 2014-02-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Georg Wilhelm Friedrich Hegel, jeden z największych filozofów niemieckich, pisał gorzko, że z historii narodów możemy się nauczyć, iż narody niczego nie nauczyły się z historii. Maria Dąbrowska natomiast pisała, że historia rzadko ma coś wspólnego z elegancją. Te refleksje przychodzą mi na myśl w kontekście zaproponowanej uchwały, która jest typowym przykładem rozpaczliwej próby zyskania sobie poparcia przez niewielką prawicową formację desperacko walczącą o utrzymanie się na powierzchni życia politycznego. Mieści się ona zarazem w nasilającym się niestety w Sejmie procesie przedstawiania uchwał o ewidentnym charakterze historyczno-ideologicznym. Dlatego też Klub Poselski SLD przyjmuje ten projekt, by powiedzieć najłagodniej, z ogromnym zdumieniem, ponieważ postać pułkownika Ryszarda Kuklińskiego jest co najmniej niejednoznaczna i kontrowersyjna. Są tacy Polacy, którzy uważają go za bohatera, a inni wprost za zdrajcę. Sami wnioskodawcy wydają się mieć niejakie wątpliwości co do tego, gdyż w pierwotnej wersji, dyskutowanej na posiedzeniu komisji, pisali o ˝bezinteresownym poświęceniu˝ a w obecnej wersji ten przymiotnik już się nie znalazł. W 1998 r. Adam Michnik tak pisał plastycznie: ˝Porównywanie Łukasińskiego, Wysockiego, Traugutta, którzy zawiązywali spiski niepodległościowe, z Kuklińskim, który na własną rękę zdecydował się szpiegować i wszystko, co robił, robił na polecenie CIA, wydaje mi się dziwaczne. Cała ta legenda tworzona wokół osoby Kuklińskiego jest niestosowna i żenująca, a już przyrównywanie jego wizyty do pielgrzymki papieża (od siebie dodam, iż to się wówczas zdarzało) uważam za nonsens. Była nieprzekraczalna granica, która oddzielała działalność demokratycznej opozycji na rzecz niepodległości od pracy dla obcego wywiadu˝. Parlamenty nie są powołane do tego, by oceniać historię, choć to się zdarza w zupełnie wyjątkowych przypadkach. Natomiast nie zdarzają się nigdy sytuacje, by agentom lub szpiegom (zostawiam użycie tego terminu do wyboru) stawiać pomniki dosłowne lub symboliczne, na przykład poprzez gloryfikowanie ich działalności przez parlamenty. Admiratorzy Ryszarda Kuklińskiego mówią niekiedy: Zdradził państwo, ale ocalił naród. Tu słyszeliśmy podobne argumenty ze strony posłów PiS-u. (Poseł Jan Dziedziczak: Okupantów zdradził.) To prawda, że Polska Ludowa nie była w pełni demokratyczna i suwerenna. Ale innej Polski nie mogło być po układach w Teheranie, Jałcie i Poczdamie. Pułkownik zamienił lojalność wobec własnego, choć nie całkiem suwerennego państwa na lojalność wobec państwa obcego. Czy to był wzór dla prawie półmilionowego Wojska Polskiego? Do końca nie jest zresztą jasne, jaką rolę on odegrał, tym bardziej że jego dossier zarówno wojskowe, jak i znajdujące się w IPN jest bardzo przetrzebione. Już na przełomie 1952 i 1953 r. w teczce personalnej dramatis personae stwierdzono brak ponad 20 dokumentów. Nie chcę zajmować się wyjątkowo delikatnymi wątkami w życiorysie pułkownika - wczesną współpracą z WSW, pobytem w Wietnamie, jego niechlubną rolą w czystkach antysemickich w wojsku w roku 1968... (Poseł Jan Dziedziczak: To Jaruzelski.) ...czy opiniami, czy był może podwójnym, a nawet potrójnym agentem, czy nosił tylko pseudonim ˝Jack Strong˝, czy również ˝Mewa˝, czy odgrywał jakąś rolę w operacji GRU pod pseudonimem ˝Kukłowod˝ (˝Lalkarz˝). Na ten temat istnieje już całkiem obszerna literatura. Próbuje się ponadto tworzyć swoistą legendę, jakoby Kukliński zapobiegł III wojnie bądź przekazał najtajniejsze plany Układu Warszawskiego. De facto mógł przekazać co najwyżej informacje o dyslokacji oddziałów polskich lub też plany ewentualnego konfliktu w przypadku wojny między Układem Warszawskim a NATO, jeżeli chodzi o starcie Polski z Duńczykami. Wątpliwe jest, aby miał dostęp, on, oficer w randze pułkownika, do najtajniejszych dokumentów. Czy dzisiaj średnio wysocy oficerowie polskiego wojska pracujący w naszych sojuszniczych oddziałach NATO mają dostęp do najtajniejszych dokumentów Sojuszu? I na koniec. Tak naprawdę w tym dokumencie chodzi nie tyle o postać samego Ryszarda Kuklińskiego, ile o ocenę Polski Ludowej, o próbę rozprawienia się z nią, deprecjacji. Żadne hagiograficzne filmy w rodzaju ˝Jack Strong˝ nie uczynią z tej enigmatycznej postaci herosa. Żadne. Dlatego też Klub Poselski SLD będzie głosował przeciwko projektowi tej uchwały. Dziękuję. (Oklaski)