Mówca: Jerzy Borkowski (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-09-09 (Sejm RP, kadencja 7)

Dyrektywa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych została wdrożona do polskiego prawa ustawą z dnia 8 marca 2013 r. W nowej ustawie o terminach zapłaty pozostawiono wprowadzony w poprzednio obowiązującej ustawie z 2003 r. mechanizm naliczania odsetek za opóźnienie - na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej (obecnie odsetki za opóźnienie w transakcjach między przedsiębiorcami obliczane są zgodnie z mechanizmem określonym w Ordynacji podatkowej, czyli 200% kredytu lombardowego + 2%, ale nie mniej niż 8%, i wynoszą 8%). Nie przyjęto mechanizmu wynikającego z dyrektywy, zgodnie z którym odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, w tzw. profesjonalnym obrocie między przedsiębiorcami, stanowią sumę stopy referencyjnej i co najmniej 8 punktów procentowych. Głównym argumentem przemawiającym za pozostawieniem tego rozwiązania była, podkreślana w szczególności przez organizacje reprezentujące przedsiębiorców, konieczność zachowania rozwiązań znanych i przez lata stosowanych przez adresatów ustawy. Wprowadzenie trzeciej kategorii odsetek skomplikowałoby znacznie system prawny i utrudniło ich stosowanie. Drugim argumentem był fakt, że na etapie przygotowywania zarówno założeń, jak i projektu ustawy wysokość tzw. odsetek podatkowych przewyższała o ok. 2% wysokość odsetek, które byłyby liczone według mechanizmu przewidzianego w dyrektywie. W związku z kilkukrotnym obniżeniem od dnia wejścia w życie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych wysokości stóp procentowych w Polsce wysokość odsetek liczona na podstawie mechanizmu tej ustawy nie jest obecnie zgodna z minimalnym wymogiem dyrektywy Unii Europejskiej. Celem zachowania spójności naliczania odsetek proponuje się wprowadzenie mechanizmu uwzględniającego stopę referencyjną również w Kodeksie cywilnym w odniesieniu do odsetek ustawowych. Biorąc pod uwagę to, że odsetki ustawowe w Kodeksie cywilnym mogą być odsetkami kapitałowymi lub odsetkami za opóźnienie, proponuje się wprowadzić zróżnicowanie w wysokości tych odsetek: odsetki za opóźnienie byłyby wyższe od odsetek kapitałowych. Konsekwencją ww. zmiany byłoby również odpowiednie dostosowanie mechanizmu ustalania wysokości odsetek maksymalnych. Oczekiwanym efektem nowelizacji w zakresie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych jest zwiększenie ochrony wierzycieli - przez wyeliminowanie ryzyka ustalania odsetek na poziomie niższym niż wynikający z przepisów dyrektywy. Zmiany mogą przyczynić się do zmniejszenia zatorów płatniczych i tym samym poprawy dyscypliny płatniczej (zmniejszenie opłacalności opóźniania płatności w transakcjach handlowych). Biorąc pod uwagę konieczność wprowadzenia w ustawie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych mechanizmu naliczania odsetek za opóźnienie wynikającego bezpośrednio z dyrektywy (stopa referencyjna + 8 p.p.), proponuje się wprowadzenie mechanizmu uwzględniającego stopę referencyjną także w Kodeksie cywilnym. W związku z tym, że odsetki kodeksowe mogą pełnić rolę odsetek kapitałowych lub odsetek za opóźnienie, proponuje się wprowadzić zróżnicowanie ich wysokości. Odsetki ustawowe za opóźnienie byłyby z uwagi na ich funkcję sankcyjną wyższe, co wyraźnie zróżnicowałoby zachowanie zgodne z umową (korzystanie z kapitału) i naruszanie umów (zwłokę). Zmiana byłaby zatem wyraźnym sygnałem, że dla ustawodawcy istotny jest aspekt moralności płatniczej. Odsetki kodeksowe byłyby jednak niższe od odsetek za opóźnienie naliczanych na podstawie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, które stosowane są w tzw. obrocie profesjonalnym. Obecny brak ściśle sprecyzowanych przesłanek określania wysokości odsetek ustawowych sprawia, że co jakiś czas dochodzi do zachwiania relacji (różnic w wysokości) zarówno między odsetkami ustawowymi a podatkowymi, jak i między odsetkami ustawowymi a maksymalnymi. Takie zachwiania powodują każdorazowo konieczność zmiany rozporządzenia określającego wysokość odsetek ustawowych. W związku z tym wydaje się zasadne dokonanie nowelizacji ustawy, w szczególności w odniesieniu do kwestii wysokości odsetek za opóźnienie, o co wnosiła Komisja Europejska.