Mówca: Bartłomiej Stawiarski
Data: 2016-05-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Mieszkańcy Opolszczyzny! Mieszkańcy Brzegu! Piękne, historyczne miasto Brzeg na Opolszczyźnie stało się jednym z symboli walki komunistycznego aparatu państwa, aparatu represji, z Kościołem i religią katolicką na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Wydarzenia, których wagę chcę dzisiaj w tej Izbie parlamentarnej podnieść, miały miejsce rankiem 26 maja 1966 r. w kilka tygodni po obchodach 1000-lecia chrztu Polski. Kierowane przez Gomułkę państwo postanowiło wykorzystać niemal cały dostępny mu aparat represji, aby udowodnić społeczeństwu, że władza ludowa nie zamierza ustępować przed wiernymi, a tym bardziej przed siłą wiary i wartości katolickich, które kształtowały polską państwowość przez 1000 lat. Wówczas to wierni w Brzegu chcieli obronić plebanię, popularną wikarówkę, którą komuniści postanowili odebrać miejscowej parafii i przeznaczyć ją na cele, jak to wówczas określano, służące ogółowi klasy robotniczej. Dramatyczny konflikt o wikarówkę był efektem decyzji komunistycznych władz, które w 1959 r. postanowiły o przejęciu obiektów należących do Kościoła na ziemiach zachodnich. W przypadku Brzegu chodziło o budynek przy placu Zamkowym 2, przylegający do Muzeum Piastów Śląskich i kaplicy św. Jadwigi, w którym zamieszkiwało wówczas kilkoro księży. Na terenie obiektu przebywali duchowni kształcący się w seminarium, którzy zdaniem komunistycznego aparatu bezpieczeństwa stanowili element potencjalnie zagrażający ustrojowi państwa. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Brzegu już w 1965 r. próbowało odebrać budynek parafii. Oficjalnym pretekstem miał być plan umieszczenia w obiekcie przychodni lekarskiej. Księża wikariusze mieli korzystać z innego budynku, gdzie funkcjonowała kancelaria parafialna. Kolejne odwołania, interwencje kurii i rozmowy z posłami Znaku, którzy mieli przekonać komunistów do odstąpienia od decyzji, kończyły się fiaskiem. W maju 1966 r. księża otrzymali nakaz eksmisji. W dniu 26 maja władze komunistyczne postanowiły raz na zawsze rozwiązać problem brzeski, tak aby wiadomość o ewentualnych zamieszkach nie wywołała napięć w kraju, i tak potęgowanych, zdaniem władzy, obchodami 1000-lecia chrztu Polski. Obawiano się w związku z tym jeszcze większego umocnienia wiary katolickiej w społeczeństwie. Kiedy rankiem 26 maja na dźwięk dzwonów wierni zebrali się na placu Zamkowym, chcąc bronić księży przed wyrzuceniem z wikarówki, esbecy i zomowcy przystąpili do ich pacyfikacji. Kilka dni wcześniej ściągnięto do Brzegu oddziały ZOMO z Wrocławia, Katowic i Opola, w sumie 350 funkcjonariuszy. W miejscowym więzieniu przygotowano 100 miejsc dla potencjalnych skazanych, a koszary wojskowe w Brzegu przygotowano do przyjęcia dodatkowych zomowskich posiłków. Na placu Zamkowym doszło do regularnej bitwy pomiędzy wiernymi idącymi w procesji a oddziałami ZOMO. Następnie wydarzenia przeniosły się na pobliski rynek, gdzie milicja i SB dokonywały aresztowań. Komunistyczny aparat represji działał wyjątkowo szybko i sprawnie. W ciągu kilku godzin zatrzymano 80 osób, z których siedem skazano na kary więzienia. Kilkaset osób odniosło rany. Na polecenie władzy odmawiano im udzielenia pomocy. ˝W tych pamiętnych dniach maja 1966 zdarzył się jedyny raz, gdy jak podczas okupacji musieliśmy pisać nieprawdę o poszkodowanych i rodzaju pomocy, by nie narażać ofiar pobić na represje˝ - napisała we wspomnieniach jedna z brzeskich lekarek. Według oficjalnych danych zatrzymano ponad 80 osób, kilkudziesięciu uczestników ukarano grzywną, a siedmioro stanęło przed sądem. Najwyższy wymiar kary brzmiał: 2 lata więzienia za próbę obalenia ustroju PRL i czynną napaść na przedstawicieli organów władzy państwowej. Po akcji z 26 maja władze, chcąc uniknąć kompromitacji, wprowadziły swój plan w życie. Kosztem kwoty 2 mln zł przebudowały plebanię i otworzyły tam przychodnię. Wysoki Sejmie! Tutaj, w tej Izbie parlamentarnej, tym oświadczeniem w 1050. rocznicę chrztu Polski i 50. rocznicę wydarzeń brzeskich chciałbym oddać hołd (Dzwonek) bohaterom antykomunistycznych wystąpień, którzy stanęli w obronie drogich nam wartości kształtujących na przestrzeni wieku tożsamość naszego narodu. (Oklaski)