Mówca: Finansów Jan Vincent-Rostowski
Data: 2012-12-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chciałbym powiedzieć parę słów po pierwszych wystąpieniach głównych przedstawicieli klubów parlamentarnych, odnieść się do niektórych wątków, abyśmy później, w dalszej części debaty może trochę w bardziej uporządkowany sposób mogli dyskutować, debatować nad budżetem na 2013 r. Myślę, że dla wielu z państwa, wielu z posłów i posłanek, którzy przysłuchiwali się dzisiejszej debacie i którzy byli posłami na Sejm poprzedniej kadencji, ta debata w pewnym sensie brzmiała podobnie, ale tylko w pewnym. W pewnym sensie była ona podobna, dlatego że opozycja wieszczyła nadchodzący kryzys, zupełnie nierealny budżet, nadchodzącą katastrofę gospodarki Polski. Jednak były także znaczne różnice, bo wtedy, jakkolwiek mogłyby być one absurdalne, opozycja miała propozycje - propozycję gigantycznego wzrostu wydatków publicznych, później, w kwietniu, propozycję prezydenta na gigantyczne obniżenie dochodów podatkowych w momencie, w którym już było wiadomo, że spowolnienie nadeszło i skutkiem tego było to, że sytuacja w budżecie stała się trudniejsza. Potem oczywiście te propozycje gigantycznych wzrostów wydatków i bardzo wielkiego obniżenia dochodów podatkowych w żaden sposób nie utrudniły opozycji pod koniec 2009 r., w 2010 r. mówić o wzroście bezrobocia. Dzisiaj mamy w pewnym sensie podobne sugestie, jeśli chodzi o nadchodzącą rzekomą katastrofę gospodarczą, jeśli chodzi o nierealność budżetu i do nich za chwilę się odniosę. Bardzo uderzający jednak był fakt, że, szczególnie ze strony głównej partii opozycyjnej, ale nie tylko, tak naprawdę nie padły żadne propozycje co do innej filozofii zarządzania gospodarczego, innej filozofii budżetowej. Myślę, że to jest jednak przede wszystkim skutek 5 lat, po pierwsze, pewnej działalności dydaktycznej ze strony posłów, ministrów, koalicji. Bardzo cieszę się, że w wystąpieniach co najmniej trzech klubów pojawiły się porównania międzynarodowe, rankingi porównujące sytuację Polski w zakresie czy to rentowności, czy to bezrobocia z sytuacją innych krajów. Oczywiście były wszystkie te dane prawdziwe, ale nie zawsze najlepiej odzwierciedlały sytuację Polski czy innych krajów. Padły one jednak, i cieszę się, że mamy coraz więcej przypadków omawiania sytuacji gospodarczej w naszym kraju na tle całej Europy, bo to znaczy, że jednak wszyscy, łącznie z klubami opozycyjnymi, zdają sobie sprawę z tego, że to, co się dzieje w Polsce, w bardzo dużej mierze zależy od tego, co dzieje się w Europie Zachodniej, w reszcie w Unii Europejskiej. Jest to na pewno znaczący krok do przodu. Chciałbym wpierw pokrótce odnieść się do kwestii tego, na ile przewidywane dochody, przewidywany wzrost PKB w budżecie na 2013 r. są realistyczne. Chciałbym potwierdzić, że uważam, że jest realistyczny, realny, mimo że wszyscy jesteśmy świadomi faktu, iż przy tak wielkiej skali niepewności co do tego, co będzie się działo w Europie Zachodniej, a szczególnie w strefie euro, może dojść do potrzeby nowelizacji budżetu w ciągu 2013 r. Dziwię się, że pani poseł jest tym zdziwiona, bo to znaczy, że pani poseł mało słucha telewizji... (Poseł Elżbieta Rafalska: Tak.) ...bo ja to często w telewizji mówię. (Poruszenie na sali) (Poseł Elżbieta Rafalska: A ja nie słucham.) Ale oczywiście to o pani poseł tylko dobrze świadczy. To znaczy, że pani ma więcej czasu na książki, więc to tylko dobrze o pani świadczy. (Poseł Anna Paluch: Nie należy ulegać waszej propagandzie. To strata czasu.) Dlaczego uważamy tak, mimo możliwości konieczności nowelizacji w 2013 r.? Zresztą, nawiasem mówiąc, taka nowelizacja nie jest żadną katastrofą. Znowelizowaliśmy budżet na 2009 r., znowelizowaliśmy ten budżet, i, przypominam wszystkim posłom tu obecnym, dzięki spokojnemu zarządzaniu gospodarki przez te 5 lat osiągnęliśmy najszybszy wzrost gospodarczy w całej Europie i czwarty najniższy wzrost relacji długu publicznego do PKB także w całej Unii Europejskiej. Wracając do kwestii wzrostu gospodarczego w przyszłym roku i realności budżetu, zacytuję słowa pana Draghi, prezesa Europejskiego Banku Centralnego: Oczekujemy, że niska aktywność w gospodarce strefy euro przedłuży się i będzie się utrzymywała w 2013 r. W dalszej części 2013 r. aktywność gospodarcza powinna stopniowo rosnąć wspierana przez akomodacyjną politykę EBC. Początki ożywienia w gospodarce strefy euro powinny być widoczne w drugiej połowie 2013 r. Tak też dokładnie widzimy gospodarkę polską w 2013 r., czyli zły, rozczarowujący wynik III kwartału tego roku nie był dla nas zaskoczeniem, choć należy podkreślić, że po dostosowaniu sezonowym nie był to bynajmniej tak znaczący spadek w porównaniu z II kwartałem, jak wydawało się, kiedy patrzyło się tylko na wyniki przed dostosowaniem sezonowym. Warto także zaznaczyć, że w trzecim kwartale PKB wzrósł szybciej niż w drugim, kwartał do kwartału, czyli była nawet lekka poprawa. Głównym, zasadniczym elementem naszej prognozy na 2013 r. jest utrzymująca się słabość w pierwszym i drugim kwartale, a potem znaczące przyspieszenie w trzecim i czwartym kwartale przyszłego roku, kiedy będzie już ożywienie w Europie Zachodniej. Nie wynika to tylko z tego, co prognozuje Europejski Bank Centralny, jeśli chodzi o działalność gospodarczą w strefie euro, ale także z oczekiwanej zmiany w polityce monetarnej. Proszę zauważyć, że rozczarowujący wynik trzeciego kwartału, jeśli chodzi o wzrost gospodarczy w Polsce, to także skutek zbyt długiego odłożenia w czasie obniżenia stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej Narodowego Banku Polskiego, połączony także z błędem popełnionym jeszcze w pierwszej połowie ubiegłego roku, kiedy zupełnie niepotrzebnie podwyższono stopy procentowe. Rozpoczął się cykl obniżania stóp procentowych przez Narodowy Bank Polski. Oczekujemy, że ten cykl będzie trwał i będzie się przedłużał w pierwszej połowie przyszłego roku. To powinno zaowocować najpierw stabilizacją wzrostu gospodarczego, a potem ożywieniem i przyspieszeniem tego wzrostu w drugiej połowie 2013 r. Padały trochę zaskakujące słowa, że nic nie zrobiliśmy, aby przygotować Polskę na kryzys. Chciałbym skromnie przypomnieć, że od 2008 r. jednak wszystkie te pięć lat są latami kryzysu, za takie są uważane na świecie, że właśnie w tych latach Polska osiągnęła najszybszy wzrost gospodarczy w Unii Europejskiej, w całej Europie i OECD. Co więcej, skumulowany wzrost gospodarczy był prawie dwukrotnie większy niż w kraju, który był na drugim miejscu tego podium, czyli w Słowacji. Myślę, że tutaj warto powiedzieć trochę o tym, co robiliśmy w tym czasie i dlaczego Polska wchodzi w tę drugą fazę kryzysu w lepszej kondycji niż wiele innych krajów, w pewnym sensie w lepszej kondycji niż weszła w pierwszą fazę. Po pierwsze, konsolidacja finansów publicznych. Zacytuję ostatni komunikat Międzynarodowego Funduszu Walutowego, kiedy jego misja była z wizytą u nas w ubiegłym miesiącu. Międzynarodowy Fundusz Walutowy konkluduje, że imponująca konsolidacja fiskalna w Polsce jest kontynuowana. Polska gospodarka osiągnęła dobre wyniki dzięki bardzo skutecznej polityce w wielu obszarach i silnym fundamentom makroekonomicznym. O jakich silnych fundamentach mówimy? Na przykład o tym, iż w rankingu wielkiej międzynarodowej firmy konsultingowej Deloitte, opublikowanym w ubiegłym miesiącu, dotyczącym światowego indeksu konkurencyjności produkcyjnej, widać, że Polska jest na drugim miejscu, jeśli chodzi o konkurencyjność wśród krajów europejskich, przed Polską są jedynie Niemcy. Polska wyprzedza Wielką Brytanię, Czechy czy Francję. W rankingu atrakcyjności inwestycyjnej opracowanym przez firmę Ernst & Young dotyczącym I połowy br. Polska była na 2. miejscu. Pamiętają państwo zapewne wyniki raportu Banku Światowego ˝Doing Business˝, w którym patrzy się na otoczenie biznesu, przedsiębiorczości we wszystkich krajach świata, na to, na ile to otoczenie jest przyjazne dla przedsiębiorczości. Państwo wiecie zapewne, że Polska właśnie w tym roku okazała się liderem, jeśli chodzi o poprawę pozycji w tym rankingu. Jeśli chodzi o ten ranking, to cytując Bank Światowy, można powiedzieć, można powtórzyć za Bankiem Światowym, że Polska najszybciej na świecie przeprowadza reformy ułatwiające prowadzenie biznesu. Polska jest najszybciej reformującą się gospodarką Unii Europejskiej i dzięki planowanym zmianom powinna szybko dogonić najlepsze państwa Unii Europejskiej, oczywiście nie jeśli chodzi o dochód na głowę, ale jeśli chodzi o otoczenie prawne, podatkowe, otoczenie biznesu, przedsiębiorczości itd. Myślę, że... To znaczy jest ewidentne, że takich pozycji w rankingach i takiej poprawy, jeśli chodzi o pozycje w rankingach, nie osiąga się bez wielkiego wysiłku naprawdę tysięcy ludzi, którzy przez te 5 lat pracowali nad ustawami, nad zmianami w organizacji pracy wielu urzędów, nad zmianą podejścia do klienta w wielu urzędach. Bardzo ważny jest tutaj także wymiar walki z korupcją. Polska osiągnęła 58 punktów w rankingu opracowanym przez Transparency International. Im więcej punktów, tym lepiej. W 2007 r. osiągnęła jedynie 42 punkty, a w 2005 r. - jedynie 34 punkty. To także odzwierciedlenie tego, ile udało się w tych latach osiągnąć. Oczywiście nie znaczy to, że to, co dzieje się w gospodarce światowej, a szczególnie w gospodarce europejskiej, gospodarce strefy euro, nie wpływa na gospodarkę polską, nie powoduje spowolnienia wzrostu gospodarczego. Musi to spowodować takie spowolnienie. Te rankingi wskazują jednak, że udało nam się zbudować odporność, jeśli chodzi o gospodarkę polską, na te wpływy zewnętrzne. Przypomnę także, że ranking The Boston Consulting Group sprzed paru tygodni wskazuje na to, że Polska jest 6. najszybciej rozwijającym się krajem na świecie, jeśli chodzi o wskaźnik trwałego rozwoju gospodarczego, który bierze pod uwagę nie tylko PKB, ale także takie czynniki, jak pozycja kobiet w społeczeństwie albo poziom edukacji, gdzie też mieliśmy ostatnio bardzo dobry wynik, pierwszy, najlepszy w całym regionie, jeśli chodzi o edukację szkolną. Mógłbym te rankingi mnożyć... (Poseł Anna Paluch: Można, ale po co?) ...ale nie chciałbym przedłużać, zabierać czasu Wysokiej Izbie, więc przejdę do drugiego kluczowego elementu, o którym warto parę słów powiedzieć. Często opozycja mówi o poziomie i o wzroście długu publicznego. Bardzo dobrze, że w odróżnieniu od sytuacji sprzed 6, 7, 8 lat problem długu publicznego jest traktowany poważnie przez wszystkie kluby na tej sali. Czasami mamy do czynienia z lekką niekonsekwencją, bo z jednej strony są ostrzeżenia dotyczące wzrostu długu publicznego, z drugiej strony - zachęty do tego, żeby więcej wydawać i mieć mniejsze przychody podatkowe, lecz do takiej pewnej niekonsekwencji chyba już koalicja przywykła. Ale fakt, że dług publiczny jest ważnym wskaźnikiem i że wszystkie kluby tego są świadome, to może jedynie cieszyć. Wobec tego czas nareszcie przyjąć do wiadomości, że w latach 2008-2012 w Polsce relacja długu publicznego do PKB wzrosła mniej niż w 22 innych krajach Unii Europejskiej i więcej niż tylko w 4 krajach Unii Europejskiej, w tym w Szwecji, Bułgarii, Estonii i na Malcie. A gdyby nie bardzo znaczące środki, które są przekazywane w ramach zreformowanego systemu emerytalnego do otwartych funduszy emerytalnych, to ten wzrost relacji długu publicznego do PKB byłby nie na poziomie 10,5% PKB - i to jest według definicji unijnej, więc proszę mi tutaj nie mówić o Krajowym Funduszu Drogowym ani innych takich sprawach, które wszystkie są ujęte w tej definicji unijnej - zamiast wzrostu o 10,5 punktów procentowych mielibyśmy wzrost o 4,5 punktu procentowego i bylibyśmy na 3. miejscu, jeśli chodzi o najniższy wzrost relacji długu do PKB w całej Unii Europejskiej. W ramach odnoszenia się do liczb w jednym z wystąpień padły słowa o spadku naszych rentowności, że mimo iż spadek tych rentowności, bardzo znaczący spadek tych rentowności cieszy, to nie jest aż taki, bo jest porównywalny, jest mniejszy niż spadek rentowności czeskich. Nie mam danych porównujących sytuację do 2007 r., bardzo chętnie po nie sięgnę, ale mam dane porównywalne, dane pokazujące zmiany w rentownościach w porównaniu z lipcem ubiegłego roku, kiedy rozpoczęła się druga faza kryzysu, i myślę, że to jest w pewnym sensie nie najgorszy miernik. Mogę państwu powiedzieć, że jeśli chodzi o spadek rentowności obligacji państwowych denominowanych w złotych i w koronach czeskich, to tak się składa, że w piątek w porównaniu z 7 lipca 2011 r. - i to nie jest data, którą wybrałem, zawsze używamy tej daty jako punktu odniesienia - spadek naszych rentowności i rentowności czeskich był do 0,01 punktu procentowego, ten spadek był identyczny: 1,83%, jeśli chodzi o obligacje 10-letnie. Jeśli chodzi o 5-letnie, to muszę przyznać, że był o 0,1% mniejszy spadek: 1,90% - w przypadku Polski, 2% - jeśli chodzi o Czechy. Ale jeśli chodzi o 2-letnie obligacje, to tutaj znowu rentowności polskich obligacji spadły o tę 0,1% czy te 0,10%. To jeśli chodzi o rentowności denominowane w złotych. Jeśli chodzi o rentowności denominowane w euro, to tak naprawdę polskie i czeskie są prawie identyczne. Rentowności 10-letnich obligacji polskich są trochę wyższe, ale za to 5-letnie i 2-letnie obligacje mają niższe rentowności. Czy to dobry wynik, czy nie aż taki dobry? Bardzo dobry. Chciałbym Wysokiej Izbie przypomnieć, że stopy procentowe banku centralnego, które przecież wpływają na całą krzywą rentowności, wobec tego wpływają na rentowności 2-letnich obligacji, 5-letnich, 10-letnich, są w przypadku Polski dzisiaj, po obniżce stóp procentowych przez bank centralny, jednak jeszcze na poziomie 4,25%. A jaka jest stopa referencyjna banku narodowego Czech? 0,05%, czyli 0,05 jednego procenta. A więc naprawdę nie można porównać przy stopach banku centralnego, które mamy, naszych rentowności obligacji Skarbu Państwa z czeskimi. Warto pamiętać także, że to jest też pewnym znakiem czy pewnym sygnałem dotyczącym naszej polityki monetarnej. Co więcej, jeżeli mówimy o wiarygodności, to wiarygodność to nie tylko rentowności - to także koszt ubezpieczenia obligacji państwowych. I tutaj mogę państwu przytoczyć, myślę, jedną znaczącą liczbę: przed kryzysem we wrześniu 2008 r. koszt ubezpieczenia polskich obligacji skarbowych wynosił 68 punktów bazowych, to znaczy, że na każde 10 mln obligacji ubezpieczonych na 5 lat należało płacić 68 tys. zł kosztów ubezpieczenia rocznie. Dzisiaj, po 5 latach kryzysu, ten wskaźnik jest lekko wyższy, o 17 punktów bazowych. 85 punktów bazowych zamiast 68. Popatrzmy na Francję - we wrześniu 2008 r. 11 punktów bazowych, dzisiaj 84 punkty bazowe. Jeden punkt mniej niż Polska, wtedy ponad 6-krotnie mniej niż Polska. I to jest Francja, kraj przecież o tak gigantycznej potędze gospodarczej. Krótko o bezrobociu. Oczywiście bezrobocie jest... (Poseł Anna Paluch: Byle rzetelnie.) ...znacznie wyższe, niż chcielibyśmy, ale warto naprawdę w tym przypadku sięgnąć po porównania międzynarodowe i po miejsca w rankingu Polski, jeśli chodzi o bezrobocie w Unii Europejskiej. Dzisiaj Polska jest na 17. miejscu, jeśli chodzi o bezrobocie wśród młodych. Jest to zbyt niskie miejsce. Chcielibyśmy być na wyższym miejscu i działania ministra pracy - reformowanie urzędów pracy, aby lepiej funkcjonowały, i przeznaczenie większych środków na aktywne przeciwdziałanie bezrobociu - są tymi działaniami, które chcemy podjąć w przyszłym roku, aby bezrobocie ograniczyć. Byliśmy w październiku tego roku na, jak mówię, 17 miejscu w Unii Europejskiej, jeśli chodzi o bezrobocie wśród młodych poniżej 25 lat, ale warto sięgnąć pamięcią do października 2007 r. - wtedy byliśmy na 22 miejscu w tym rankingu, a w październiku 2005 r. byliśmy na 27, czyli ostatnim miejscu. A więc jednak prosiłbym o pewną wstrzemięźliwość ze strony posłów opozycji, gdy będą sięgali po ten argument. Zresztą pouczająca jest także sytuacja dotycząca przeciętnej stopy bezrobocia wśród wszystkich pracujących. Dzisiaj jesteśmy na 15 miejscu w Unii Europejskiej, w październiku 2007 r. byliśmy na 26 miejscu, przedostatnim, a w październiku 2005 r. na 27, czyli na ostatnim miejscu. A więc prosiłbym o pewną wstrzemięźliwość. Także co do poziomu obciążenia Polaków podatkami, myślę, warto pamiętać, że nie jesteśmy wśród liderów, jeśli chodzi o najniższy poziom obciążenia podatkowego w PKB, ale jest to na poziomie 32,3%, czyli aż o 6,7 punktu procentowego mniej niż przeciętna unijna - jesteśmy na 9 miejscu od dołu, a więc mamy jedno z lżejszych obciążeń podatkowych w całej Unii Europejskiej. Dlatego prosiłbym jednak o wstrzemięźliwość, jeśli chodzi o mówienie o wyciskaniu, wykorzystywaniu i łupieniu Polaków. Reasumując, budżet na 2013 r., tworzony w niepewnych i zmiennych warunkach, jest jednak budżetem jak najbardziej realnym, budżetem, który zapewnia bardzo twarde trzymanie wydatków, szczególnie wydatków bieżących. Działania prorozwojowe, jak premier to przedstawił w drugim exposé, będą miały miejsce głównie poza sektorem publicznym i będą oparte o program ˝Inwestycje polskie˝, wsparcie gwarancyjne dla małych i średnich przedsiębiorstw, możliwość otrzymania kredytu pod zastaw zwrotu VAT, usprawnienie mechanizmu kasowego zaliczania VAT dla małych i średnich przedsiębiorstw. To wszystko, właśnie w tej dziedzinie, poza bezpośrednim oddziaływaniem budżetu, ale oczywiście także w ramach ustaw podatkowych, te właśnie działania będą stanowiły w 2013 r. główną oś naszej polityki prorozwojowej, a budżet ma zapewnić bezpieczne finanse publiczne, które są tak ważne dla rozwoju w średnim okresie. I przypomnę, że mimo wszystkich słów, które padają z ust opozycji, jeśli chodzi o dług, mamy piąty najmniejszy wzrost relacji długu do PKB w całej Unii Europejskiej w okresie kryzysu. Jak mówię, gdyby nie wielkie środki, które przekazujemy do OFE, których inne kraje przecież nie przekazują... (Poseł Anna Paluch: A kto zabiera pieniądze z funduszy? Krasnoludki czy pan?) ...to bylibyśmy na 3 miejscu, jeśli chodzi o najniższy wzrost relacji długu do PKB. I proszę o tym pamiętać. Realność budżetu jest oparta na naszych, ale nie tylko naszych przewidywaniach dotyczących wzrostu w strefie euro i w Europie Zachodniej, ale także na naszych oczekiwaniach, jeśli chodzi o dalsze obniżanie stóp procentowych banku centralnego, co powinno zaowocować poprawą koniunktury i wzrostem PKB w II połowie przyszłego roku. Dziękuję za uwagę. (Oklaski) Będziemy reagowali w czasie debaty na dalsze pytania i uwagi Wysokiej Izby. Dziękuję. (Poseł Anna Paluch: Znowu jakieś nierealistyczne wywody.)