Mówca: Sprawozdawca Bartosz Romowicz
Data: 2024-04-10 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Przedkładam sprawozdanie komisji samorządu terytorialnego i rozwoju regionalnego w przedmiocie poselskiego projektu zmiany ustawy o samorządzie gminnym i Kodeksu wyborczego. Będę ten głos zabierał nie tylko w imieniu komisji jako sprawozdawca, ale również jako poseł przedstawiciel wnioskodawcy, bowiem ten projekt został wniesiony przez posłów Klubu Parlamentarnego Polska 2050 - Trzecia Droga. Po wniesieniu projektu poselskiego Wysoki Sejm skierował go do prac w komisji samorządu terytorialnego i rozwoju regionalnego, która do rozpatrzenia tego projektu powołała podkomisję nadzwyczajną do rozpatrzenia poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy - Kodeks wyborczy (druk nr 75). Podkomisja spotkała się na trzech posiedzeniach w dniach 6 lutego, 20 lutego i 21 marca. W toku prac, w zgodzie wszystkich sił politycznych w tej podkomisji, podkreślam, w zgodzie, zostało przygotowane ostateczne brzmienie zmian w przepisach ustawy o samorządzie gminnym, ustawy - Kodeks wyborczy oraz ustawy o pracownikach samorządowych. Dodatkowo warto podkreślić, że w pracach podkomisji, a dalej komisji udział wzięli wszyscy interesariusze zmian w tych przepisach. Byli to m.in. przedstawiciele organizacji branżowych, jak np. Związek Miast Polskich, Krajowe Biuro Wyborcze czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. W tym miejscu na ręce pana ministra chcę złożyć podziękowania za dobrą współpracę przy procedowaniu nad tym projektem poselskim. Warto podkreślić również, że w toku prac podkomisja, a dalej komisja uwzględniły wszystkie propozycje złożone przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Krajowe Biuro Wyborcze. Sprawozdając ten projekt zmian w prawie samorządowym, trzeba wyjść od tego, dlaczego tu jesteśmy i dlaczego o tych zmianach mówimy. Mówimy o tym dlatego, że prawo samorządowe nie jest doskonałe i wymaga zmian. Taką niedoskonałość na własne oczy widzieliśmy po wyborach 15 października, kiedy to w wielu miejscach w Polsce samorządy tygodniami były pozbawione wójta, burmistrza czy prezydenta miasta lub osoby, która taką funkcję miałaby pełnić z wyznaczenia. Dodatkowo kiedy taka osoba już została wyznaczona przez prezesa Rady Ministrów, ówczesnego premiera Mateusza Morawieckiego, to często był to tzw. BMW, bierny, mierny, ale wierny, aby po prostu był członkiem Prawa i Sprawiedliwości. O tym mówiłem, przedstawiając ten projekt w trakcie pierwszego czytania w tej Izbie na 4. posiedzeniu w dniu 25 stycznia 2024 r. Chętnych odsyłam do stenogramu lub nagrania, gdzie wymieniłem wszystkie argumenty, dlaczego tę ustawę warto przyjąć. Ale dodam, proszę państwa, że to nie był jakiś szczególny wyjątek, że premier Morawiecki powołał wszystkich komisarzy ze swojego nadania politycznego. Taka praktyka w Polsce była od lat, że zawsze partia rządząca wyznaczała komisarza, z reguły komisarza ze swojego środowiska politycznego. W toku prac podkomisji, a dalej komisji proponowane są następujące zmiany, które przedstawię w formule: jak jest obecnie i jak będzie, jeżeli to prawo zostanie przyjęte przez Wysoką Izbę, następnie przez Senat, aż do podpisu pana prezydenta. Aktualnie, kiedy wójt, burmistrz, prezydent miasta zostaje posłem, senatorem bądź posłem do Parlamentu Europejskiego, to jego następcę, czyli osobę pełniącą funkcję wójta, wyznacza prezes Rady Ministrów. Po zmianie następcą wójta do czasu wyboru nowego wójta zostaje jego zastępca, a jeśli jest kilku zastępców, to pierwszy zastępca, a dopiero wtedy, jeśli nie ma zastępców, chociaż taki stan jest niezgodny z prawem, to osobę pełniącą funkcję wyznaczy prezes Rady Ministrów. Aktualnie wraz z odwołaniem wójta odwołani zostają jego wszyscy zastępcy. My proponujemy, że po zmianie będzie ciągłość władzy. Zastępcy wójta pozostają na stanowisku i dopiero wybrany nowy wójt, prezydent miasta czy burmistrz powołuje swojego zastępcę, a dotychczasowych odwołuje. Ponadto aktualnie brak jest uregulowania spraw pracowniczych, np. kwestii wynagrodzenia takiej osoby czy jej urlopu. Również w Kodeksie pracy nie ma obecnie takiego stosunku pracy jak: z wyznaczenia, a ustawa obecnie mówi, że prezes Rady Ministrów wyznacza osobę pełniącą funkcję wójta. Po zmianie uregulujemy warunki zatrudnienia. Osoba wyznaczona do pełnienia funkcji wójta będzie miała stosunek pracy z powołania, który znany jest w doktrynie prawa pracy. Aktualnie wójt traci mandat w dniu wyborów, czyli tak naprawdę w dniu wyborów, kiedy jeszcze nie zna wyników, czy następnego dnia, kiedy tych wyników ciągle nie ma, już jest taka fikcja prawna, że jeżeli zostanie wybrany na posła bądź senatora, to on już decyzji nie może podjąć, a jeżeli je podejmie bądź podpisze jakiekolwiek decyzje, to one mogą być obarczone wadą prawną. Po zmianie mandat wójta wygaśnie dopiero z dniem opublikowania oficjalnych wyników wyborów w Dzienniku Urzędowym, czyli de facto wtedy, kiedy już wiemy, że stajemy się posłami, senatorami bądź posłami do Parlamentu Europejskiego. Aktualnie sposób wyboru komisarza jest tak naprawdę nieokreślony, a przy wyborach z 15 października nastąpiło nawet 6-tygodniowe opóźnienie przy wyznaczeniu komisarza w niektórych gminach w Polsce przez prezesa Rady Ministrów. Po zmianie zostaną doprecyzowane przepisy dotyczące sposobu wyboru, chodzi np. o określenie terminów, w jakich ten komisarz ma być wyznaczony, jeżeli nie ma zastępców. To są, proszę państwa, panie posłanki, panowie posłowie, główne założenia zmian w przepisach ustawy o samorządzie gminnym, ustawy - Kodeks wyborczy oraz ustawy o pracownikach samorządowych. Pierwotnie projekt zakładał zmianę tylko dwóch ustaw, tylko ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy - Kodeks wyborczy. Jednakże w toku prac, wspólnie z legislatorami, wspólnie z wszystkimi posłami, którzy pracowali nad tym projektem, wspólnie z ministerstwem uznaliśmy, że trzeba również zmienić ustawę o pracownikach samorządowych. Stąd też zmiana tytułu ustawy. Po przyjęciu tych przepisów już nigdy nie będziemy mieli problemów z ciągłością władzy w samorządach gmin w Polsce. Po przyjęciu tych przepisów już nigdy nie będziemy mieli nominatów partyjnych z tej czy innej partii na stanowiskach tzw. komisarzy wyznaczonych przez prezesa Rady Ministrów. Te przepisy to racjonalność. Te przepisy to normalność. Te przepisy to dobre prawo samorządowe, które w toku prac podkomisji i komisji połączyło wszystkie siły polityczne w parlamencie. Liczę, że również w trakcie dalszych prac w Sejmie, a dalej w Senacie będzie podobnie. Warto tworzyć dobre prawo samorządowe w zgodzie, bo samorząd nie powinien być polityczny, ale obywatelski. Powinien należeć do lokalnego społeczeństwa, do mieszkańców miast i gmin, a nie do polityków. Dziękuję bardzo. (Oklaski)