Mówca: Piotr Zgorzelski
Data: 2014-10-22 (Sejm RP, kadencja 7)

Parapodatek. ...której dokonują najbogatsze samorządy na rzecz pozostałych, w istocie zaś dotyczy głównie Mazowsza oraz Dolnego Śląska. Przypomnę, że od 2004 r. województwo mazowieckie wpłaciło kwotę ponad 6,3 mld zł, którą przetransferowano do innych województw. To właśnie z inicjatywy samorządu województwa mazowieckiego nad ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego pochylili się sędziowie Trybunału Konstytucyjnego. W sentencji z dnia 4 marca 2014 r. stwierdzono niezgodność z konstytucją art. 31 oraz art. 25 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w zakresie, w jakim te przepisy nie gwarantują województwom zachowania istotnej części dochodów własnych w celu realizacji zadań własnych. Wyrok ten stanowił podstawę do rozpoczęcia prac nad rządowym projektem. Trybunał słusznie wskazał, że samorządy tracą dochody własne, które powinny służyć lokalnej społeczności. Janosik w takiej formie uniemożliwiał wykonywanie podstawowych zadań województwa, a zastępował państwo polskie w wyrównywaniu dysproporcji. W odpowiedzi na wadliwy w pierwotnej wersji projekt rządowy Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego wniósł do laski marszałkowskiej projekt rozwiązań, które zadowalały wszystkie strony. Ponieważ sytuacja jest wyjątkowa, to znaczy chodzi o prawidłowe i bardzo staranne wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zabiegaliśmy o to, aby na temat obu projektów wypowiedzieli się eksperci z zakresu prawa konstytucyjnego. W ten sposób uzyskaliśmy i przedstawiliśmy członkom podkomisji trzy opinie prawne. W wyniku podjętych przez podkomisję prac, a także - co bardzo istotne - zmiany stanowiska prezesa Rady Ministrów wypracowaliśmy projekt, na podstawie którego Mazowsze zapłaci w przyszłym roku 290 mln zł, czyli o 212 mln mniej, niż wynikałoby to z obecnie obowiązujących przepisów. Stanowi to 23,7% dochodów, a więc jest blisko wartości 25%, jaką postulujemy w projekcie poselskim. Według proponowanych zmian, co jest niezwykle istotne, nie straci żaden samorząd w Polsce. Właśnie tego obawiali się samorządowcy z pozostałych regionów kraju. Należy ich uspokoić, nikt nie straci ani złotówki. Nastąpi zwiększenie udziału budżetu państwa, co od dawna postulowało Polskie Stronnictwo Ludowe. Na podstawie uzyskanych opinii konstytucjonalistów chciałbym jednak wyraźnie podkreślić, że kwestionowana jest prawidłowość wykonywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawą epizodyczną. Ten projekt stanowi jednoroczną protezę, która załatwi sprawę doraźnie. Przed nami jest jeszcze długa droga do stworzenia rozwiązania systemowego. Będę wnioskował, aby prace nad nim rozpoczęły się jak najszybciej w oparciu o projekt poselski, który w moim przekonaniu i w przekonaniu ekspertów najbardziej odpowiada na orzeczenie trybunału. Trzeba wreszcie wypracować rozwiązania systemowe, które będą odpowiadać wszystkim stronom. Druga sprawa. Projekt nie realizuje w ogóle postanowienia sygnalizacyjnego skierowanego przez trybunał w sprawie janosikowego gminnego i powiatowego. Należy zwrócić uwagę, że 11 powiatów złożyło do trybunału wniosek o uznanie niezgodności z konstytucją przepisów ustalających obowiązek dokonywania przez powiaty wpłat do budżetu państwa z przeznaczeniem na subwencje równoważące. Tę kwestię także trzeba rozwiązać w niedalekiej przyszłości. Kolejna sprawa. Wprawdzie pozytywnie oceniamy przegłosowaną poprawkę dotyczącą obniżenia algorytmu obliczania wpłaty do budżetu państwa dla województw, ale z niepokojem myślimy o proponowanym progu ostrożnościowym, którego wysokość została ustalona na poziomie 35% dochodów podatkowych. Próg ten może okazać się zbyt wysoki i niewystarczający dla zabezpieczenia nadmiernego ubytku dochodów województw dokonujących wpłaty. Ostatnia kwestia, na którą zwracali uwagę eksperci, dotyczy art. 4 projektu. Przewiduje on dalsze obowiązywanie naruszających konstytucję przepisów w odniesieniu do spraw w toku. Obecna na przedwczorajszym posiedzeniu pani wiceminister Hanna Majszczyk - i obecna także tutaj dzisiaj - uspokajała wprawdzie, że przepis ten nie dotyczy decyzji dotychczas wydanych przez ministerstwo, nakładających obowiązek wpłaty do budżetu państwa w oparciu o przepisy dotychczasowe, jednak pozostaje tu duża niepewność interpretacyjna, w jakim kierunku przepis ten będzie mógł zostać wykorzystany w toczących się sporach. (Dzwonek) Kończąc swoje wystąpienie, chciałbym podkreślić, że Sejm musi jak najszybciej przystąpić do prac nad rozwiązaniem systemowym w zakresie wyrównywania potencjału dochodów jednostek samorządu terytorialnego wszystkich kategorii. Mam nadzieję, że projekt przygotowany przez nasz klub będzie stanowił podstawę do wypracowania rozwiązań systemowych, a nie tylko doraźnej pomocy. Chciałbym podziękować wszystkim, którzy pracowali nad projektem dotyczącym janosikowego - zarówno instytucjom państwowym, jak i osobom indywidualnym. Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego oczywiście opowiada się za przyjęciem sprawozdania komisji. (Oklaski)