Mówca: Małgorzata Sekuła-Szmajdzińska
Data: 2013-02-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przyznam, że od pewnego czasu zauważam aktywność środowisk prawniczych, szczególnie adwokatów, coraz częściej wypowiadających się na temat, który jest przedmiotem dzisiejszej debaty. Rzecz nie jest prosta, bo przez wiele lat przywykliśmy do tego, że brak oświadczenia spadkobiercy w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku, czyli milczenie spadkobiercy w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania, powoduje bardzo poważne skutki w postaci przyjęcia spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe. Użyłam określenia ˝przywykliśmy˝, mając na myśli nie społeczeństwo, ale właśnie środowisko prawników, dla których przytoczona zasada jest czymś oczywistym i utrwalonym w systemie prawa cywilnego, czymś wręcz nienaruszalnym i niepodlegającym weryfikacji. Ten przykład najlepiej chyba obrazuje zasadę ignorantia iuris nocet, o czym tu już była mowa, nieznajomość prawa szkodzi, skoro bierność wynikająca z tejże nieznajomości przepisów może prowadzić do negatywnych konsekwencji w postaci pełnej odpowiedzialności za długi. I tak właśnie się dzieje w wielu przypadkach, które świadczą o braku w społeczeństwie wiedzy dotyczącej konieczności zachowania staranności przez spadkobiercę. Chcę państwu przypomnieć coś, co miało miejsce wiele lat temu, właściwie nie przypomnieć, tylko przekazać, o czym mówił kolega z Ruchu Palikota. Otóż wiele lat temu jako pracownik Ministerstwa Sprawiedliwości miałam przyjemność prowadzić zajęcia edukacyjne w liceach na temat prawa i muszę przyznać, że przynosiło to ogromne korzyści tym młodym ludziom. Uważam, że twórcze dyskusje - widzę dzisiaj na górze dużą grupę młodzieży, nie wiem, jak to w tej chwili wygląda - i tego rodzaju zajęcia edukacyjne na poziomie liceum byłyby bardzo wskazane. Kiedyś organizowało to Ministerstwo Sprawiedliwości, ja jako przedstawicielka Ministerstwa Sprawiedliwości prowadziłam takie zajęcia, więc mogę tylko zaapelować do resortu, żeby wymyślić jakieś dobre rozwiązanie. Proszę państwa, chcę tu przytoczyć konkretny przykład z praktyki sądowej, przypadek, który - jak sądzę - nie jest odosobniony. 18-letnia dziewczyna jest spadkobierczynią ojca, z którym od lat nie utrzymywała kontaktów. Nie podjęła żadnych działań, będąc przekonana, że nic po ojcu nie odziedziczyła, zachowała się biernie. Ledwie minął okres 6 miesięcy, ten okres na złożenie oświadczenia - ja mówię o zdarzeniu mającym potwierdzenie w praktyce sądowej - odezwał się do niej ZUS, wobec którego zmarły ojciec zalegał ze składkami. Oczywiście pojawiła się wtedy odpowiedzialność za długi. Takie zdarzenia często mają miejsce. Ja robiłam nawet wywiad wśród moich kolegów prowadzących takie sprawy i wiem, że dużo jest takich sytuacji. Znamienne zresztą jest to, że takie sytuacje dotyczą często wierzycieli, którymi są instytucje finansowe, a nie wierzycieli, którymi są osoby fizyczne. Proszę Wysokiej Izby, oczywiście mam świadomość faktu, że należy bardzo ostrożnie podchodzić do pomysłu osłabienia pozycji wierzyciela wobec dłużnika, dłużnika - spadkobiercy, ale - tak jak tu już wcześniej słyszałam, mogę się tylko do tych głosów przyłączyć - powinniśmy dyskutować na ten temat. Dlatego zdaniem nie tylko moim, ale także moich kolegów z klubu Sojuszu Lewicy Demokratycznej, trzeba skierować projekt do pracy w komisji, także po to, aby ocenić, czy zasadna jest uprzywilejowana pozycja osoby prawnej jako spadkobiercy, która korzysta z przywileju ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe bez konieczności złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Eugeniusz Tomasz Grzeszczak)