Mówca: Szymon Giżyński
Data: 2015-01-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W przedstawionym rok temu Wysokiemu Sejmowi rocznicowym oświadczeniu wymieniłem święte polskie daty. Za takie uznałem w odniesieniu do 2014 r. przede wszystkim trzy rocznice: 500. rocznicę bitwy pod Orszą - 8 września 1514 r., 150. rocznicę stracenia przez Rosjan Romualda Traugutta - 5 sierpnia 1864 r. i 100. rocznicę wymarszu z krakowskich Oleandrów I Kompanii Kadrowej strzelców Józefa Piłsudskiego - 6 sierpnia 1914 r. Te trzy święte polskie daty spaja patriotyczno-symboliczna mistyka narodowych dziejów. Bitwa pod Orszą okazała się po całych wiekach prefiguracją Bitwy Warszawskiej w 1920 r. Sztabowy rozkaz operacji warszawskiej marszałek Józef Piłsudski podpisał kilka dni wcześniej, dokładnie w rocznicę śmierci Romualda Traugutta. Postąpił tak samo, gdy jako brygadier Józef Piłsudski w 1914 r. zatwierdzał rozkaz wymarszu I kadrowej w wigilię śmierci Traugutta, swojego ukochanego bohatera narodowego. Te trzy święte polskie daty łączy także to, iż nie tylko wytyczają szlaki polskich dziejów, ale brzemieniem swej wielkości i znaczenia oddziałują szczególnie na lata bezpośrednio po nich następujące. Innymi słowy fundują nam, Polakom Anno Domini 2015, kolejne arcyważne rocznice. W 2015 r., 17-22 lipca, będziemy obchodzić 500-lecie zjazdu wiedeńskiego jako bezpośredniego skutku i następstwa bitwy pod Orszą. Tam, na ziemi witebskiej, nad Dnieprem, 34-tysięczna polska armia pod wodzą księcia Konstantego Ostrogskiego rozbiła w proch i pył 80-tysięczną armię moskiewską. Król Zygmunt I Stary dobrze wiedział, że cara Wasyla III popychał do wojny z Polską sam cesarz Maksymilian I, a w ślad za nim inny żywioł germański - zakon krzyżacki, a nawet król Danii. Pomny tego polski król wysłał pod eskortą do najważniejszych stolic Europy pojmanych pod Orszą rosyjskich jeńców, by ci świadczyli, z czyjego poduszczenia i za czyją zgodą schizmatycka Moskwa napada na Polskę - kraj katolicki. W Wiedniu, w lipcu 1515 r., cesarz Maksymilian podejmował dwóch jagiellońskich monarchów, rodzonych braci, synów Kazimierza Jagiellończyka - polskiego króla Zygmunta I Starego i króla Czech i Węgier Władysława II. Już niebawem się okazało, że postanowione na wiedeńskim zjeździe międzydynastyczne małżeństwa i personalne porozumienia między Jagiellonami i Habsburgami przyniosły korzyść tylko tym ostatnim. Ale w tym konkretnym momencie dziejowym król Zygmunt I Stary uzyskał w Wiedniu wymierne dla polskiej racji stanu korzyści, skłaniając cesarza Maksymiliana do rezygnacji z popierania zakonu krzyżackiego, z podżegania, a także współdziałania z Moskwą przeciw Polsce. Bohaterska śmierć Romualda Traugutta na stokach warszawskiej Cytadeli otwiera tragiczną liczbę straceń polskich dowódców powstania styczniowego. W 2015 r. obchodzić będziemy 150. rocznicę śmierci: 17 marca - ostatniego naczelnika Warszawy Aleksandra Waszkowskiego i 24 maja dowódcy ostatniego powstańczego oddziału na ziemiach polskich, na Podlasiu, księdza Stanisława Brzóski. Rok 1914 - zbrojnego czynu niepodległościowego - każe pamiętać o jego błogosławionych następstwach: wskrzeszeniu państwa polskiego, do czego jednak wiodła długa i ofiarna droga polskiego żołnierza. W roku 2015 przypadają 100. rocznice: 16-24 maja - zwycięskiej bitwy I Brygady Legionów pod Konarami i 13 czerwca - najsłynniejszej szarży kawaleryjskiej I wojny światowej - pod Rokitną, w rejonie Czerniowiec, gdzie 2. szwadron ułanów II Brygady Legionów pod dowództwem rotmistrza Zbigniewa Dunin-Wąsowicza przeprowadził brawurowy atak na rosyjskie okopy. Dowódca i pozostali 4 oficerowie legioniści polegli w boju śmiercią bohaterów. Pozwoli pan marszałek, że następną część, dokończenie przedstawię Wysokiemu Sejmowi jutro. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)