Mówca: Tadeusz Tomaszewski
Data: 2013-03-06 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Dla Sojuszu Lewicy Demokratycznej budowa społeczeństwa obywatelskiego to jeden z podstawowych celów obecności w życiu publicznym i w polityce. My ufamy obywatelom, dlatego też uważamy, że państwo, że administracja samorządowa powinna stwarzać coraz lepsze warunki do organizowania się w sektor pozarządowy. Obecność sektora pozarządowego to też kwestia wykorzystania kapitału ludzkiego, to też szansa na poprawę własnych warunków, dostrzegania swoich walorów, to też szansa przede wszystkim na ograniczenie różnych niedociągnięć instytucji publicznych i współudział, jak powiedział pan poseł Biedroń, nie zastępowanie, ale współudział w realizacji ważnych celów społecznych, za które w większości odpowiedzialne jest państwo, ale państwo właśnie z obywatelami może część tych zadań skutecznie podejmować. Jeśli chodzi o naszą aktywność obywatelską, zarówno w sferze politycznej, jak i w sferze społecznej, to tutaj rzeczywiście mamy jeszcze wiele do odrobienia do chociażby obywateli państw Europy Zachodniej. W tej sferze politycznej, poza rokiem 1989, udział w wyborach pozostawia wiele do życzenia. Średnio rzecz biorąc, o 20 punktów procentowych u nas frekwencja jest niższa niż w innych państwach. 3% obywateli deklaruje przynależność do partii politycznych oraz innych organizacji związanych z polityką. Dlaczego tak mało, powstaje pytanie. Odpowiedź jest w innym badaniu, które mówi, że tylko 3% obywateli wierzy w uczciwość polityków, czyli to też jest jeden z argumentów, dlaczego nie chcemy szerzej uczestniczyć w życiu publicznym - bo nie ufamy ludziom, którzy dzisiaj, czy wcześniej, sprawują władzę czy uczestniczą w życiu politycznym, szerzej rzecz ujmując. Sektor pozarządowy, ten działający właśnie w sferze społecznej, to przede wszystkim tworzenie warunków rozwoju sektora obywatelskiego, organizacji pozarządowych, tych sformalizowanych i tych, które nie są sformalizowane. Jeśli chodzi o analizę tego sektora, można powiedzieć, że to jest coraz ważniejszy partner, jeśli chodzi o zatrudnienie w gospodarce narodowej - w 2008 r. to było 0,43%. Niemniej jednak wewnątrz sektora istnieje duże zróżnicowanie, jeśli chodzi o zatrudnienie. 64% stowarzyszeń i fundacji nie zatrudnia nikogo, 23% z nich oferowało wyłącznie umowy cywilnoprawne, a jedynie 13% posiadało stałych pracowników. Na tle tych organizacji wyróżnia się silniejsza kondycja ekonomiczna jednostek Kościoła katolickiego i związków wyznaniowych. Z tych danych wynika, że cztery na pięć jednostek Kościoła katolickiego korzystało z pracy płatnej, a wśród jednostek innych kościołów i związków wyznaniowych dwie na pięć miały do dyspozycji pracowników. Także wysokość rocznych przychodów podmiotów wyznaniowych była zdecydowanie wyższa niż w zbiorowości stowarzyszeń, organizacji i fundacji. Taka mediana rocznych przychodów wyniosła 20 tys. dla stowarzyszeń i organizacji pozarządowych, 68 tys. - dla społecznych jednostek kościołów i związków wyznaniowych, 489 tys. - dla społecznych jednostek Kościoła katolickiego. Jeśli o tym mówię, to nie po to, żeby zabrać tym, którzy mają więcej, tylko po, żeby się zastanowić, jak wyrównywać szanse sektora. Dlatego też opowiadamy się za tym, aby w trakcie prac w parlamencie, ale też korzystając z inicjatywy i dużego dorobku, aktywności, co chcę podkreślić, Kancelarii Prezydenta, osobistego zaangażowania prezydenta Komorowskiego, rządu, tej dobrej atmosfery w polskim parlamencie... To trzeba obiektywnie podkreślić: od poprzedniej kadencji stworzyliśmy też instytucjonalne formy pozytywnego działania na rzecz sektora. Po pierwsze, Parlamentarny Zespół ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi, na którego czele funkcjonuje pan marszałek Borusewicz, po drugie, podkomisja w ramach komisji polityki społecznej, po trzecie, w ramach struktury ministra pracy Departament Pożytku Publicznego, po czwarte, odpowiedź na to, żeby szerzej włączać seniorów, chodzi o aktywność obywatelską, stosowny Departament Polityki Senioralnej w tym zakresie i programy rządowe, więc, można powiedzieć, idziemy dobrą drogą, ale musimy jednak pewne rzeczy przyspieszać. Po pierwsze, powinniśmy uprościć drogę rejestracji stowarzyszeń nieprowadzących działalności gospodarczej. W tej sprawie pojawiają się różne propozycje. Tutaj, myślę, mamy doświadczenia z rejestracji uczniowskich klubów sportowych i klubów sportowych nieprowadzących działalności gospodarczej, które uzyskują osobowość prawną po wpisie do rejestru u starosty. Co przeszkadza temu, żeby podobne stowarzyszenia mogły być na tej drodze również rejestrowane - blisko obywatela, bez zapychania sądów, bez zapychania KRS? Jeśli ktoś prowadzi działalność gospodarczą, dobrze, musisz iść tamtą drogą. To oczywiście tylko taki hasłowy sygnał, ale myślę, że w tym obszarze jest wiele jeszcze do zrobienia. Po drugie, chodzi o dalsze upraszczanie tych procedur związanych z pozyskiwaniem środków na realizację zadań publicznych. Po trzecie, o wzmocnienie pozycji właśnie sektora pozarządowego na styku z administracją rządową i administracją publiczną. No i chodzi o uproszczenie - to jest sprawa, o którą zabiega sektor już od kilku lat -prowadzenia rachunkowości dla małych organizacji, na przykład poniżej 50 tys., 100 tys.; to jest kwestia do debaty. Nie może być tak, że ochotnicza straż pożarna, która ma tylko składki własne, 126 zł, musi przejść całą procedurę w urzędzie skarbowym tak, jak firma wielka, która ma miliardowe dochody. Przy tym, szanowni państwo, urząd skarbowy wobec tych pierwszych jest skuteczny, wobec tamtych z Gdańska, ˝naginających˝ obywateli, nie był skuteczny. Nie kontrolował tam bilansu i rachunku wyników, a tutaj jest skuteczny. Oto jest pytanie: czy razem nie powinniśmy dążyć do tego, żeby pewne rzeczy nie hamowały, nie odpychały ludzi od aktywności obywatelskiej, bo ci ludzie wbrew pozorom tam, na dole, czują odpowiedzialność. Od czasu do czasu fiskus 500-złotowym mandatem też przypomina o tej prawnej odpowiedzialności. Myślę, że również warto by było, aby w szerszym stopniu zafunkcjonowały te ośrodki wsparcia samorządowego. Ustawa już daje te możliwości. Ale tutaj trzeba pomagać poprzez podawanie tej złotówki, a więc m.in. chodzi o to, żeby szybciej z tych programów rządowych, o których tutaj mówiliśmy, uruchamiać te rzeczy. Jeśli chodzi o system podatkowy, to przede wszystkim wiele organizacji podkreśla potrzebę zwiększenia kwoty na stypendia wolnej od podatku, żeby nie 360 - nie 3800 rocznie - ale chociażby do 500 zł, bo nie można po raz kolejny opodatkowywać aktywności obywateli, oraz stworzenia podstaw prawnych do przekazywania 1% dla OPP przez podatników rozliczających się systemem właściwym dla podatnika, jak mówiliśmy, a także zwolnienia żywności przekazywanej z VAT. Zrobiliśmy pierwszy krok - żywność od producentów, teraz czas na kolejne. Trwają prace również w tej sprawie w zespole parlamentarnym. Kolejna rzecz - minister pracy ograniczył swoim rozporządzeniem możliwość organizowania staży w sektorze pozarządowym finansowanych z Funduszu Pracy. Nie masz pracowników, nie możesz odbywać stażu. A jak to się ma do tego, o czym mówiłem wcześniej - że 68% organizacji nie zatrudnia pracowników? Trzeba więc stworzyć jakąś możliwość, żeby również ci młodzi bezrobotni ludzie, też ci po 50. roku życia... Panie ministrze, skoro pracujecie teraz nad programem 60+, rozważcie tę kwestię, tak żeby wykorzystać dorobek, doświadczenie i wiedzę tych ludzi, stworzyć możliwości, a z drugiej strony dać też im szansę włączenia się z możliwością drobnego zarobkowania. Kolejna istotna sprawa - to, co mówił pan poseł Piotr Walkowski. Przepisy, które wprowadziliśmy, ograniczające aktywność w środowisku wiejskim to jest po prostu coś, o czym ludzie mówią na spotkaniach, na dyżurach, obojętnie gdzie, że w ten sposób zabija się aktywność obywatelską. Przepisy dotyczące organizacji loterii fantowych, czyli powyżej 3200 zł, te procedury - przecież to można tak zrobić, jak się planuje w tej chwili, czy nawet tak, jak jest, jeśli chodzi o zbiórki publiczne: zgłaszasz, rozliczasz się, podajesz i w porządku. A my tutaj dostrzegliśmy aferę hazardową, a nie tam, gdzie ona wystąpiła. Zabijamy często przy okazji właśnie tę aktywność obywatelską. Stąd myślę, że potrzebne jest to uproszczenie, o którym mówią wszyscy. Zmniejsza się niestety partycypacja obywatelska w budżecie, w PKB. I tutaj też powinniśmy starać się odwracać to, tak aby aktywność obywatelska była dostrzegana, aby sektor pozarządowy był umacnianym w znacznej mierze przez rozwiązania formalnoprawne partnerem samorządu i partnerem państwa w realizacji zadań publicznych. Wobec tego, że to sprawozdanie odzwierciedla aktualną sytuację, jest swoistą odpowiedzią, pokazuje również nasze niedociągnięcia, pewne tendencje, klub Sojusz Lewicy Demokratycznej będzie głosował za przyjęciem tego sprawozdania. Dziękuję. (Oklaski)