Mówca: Dorota Niedziela
Data: 2016-07-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Platformy Obywatelskiej wobec projektu ustawy o dostępie do zasobów genetycznych i podziale korzyści z ich wykorzystania, druk nr 644. Projekt ma na celu wykonanie prawa unijnego. Jednym z celów Konwencji o różnorodności biologicznej, sporządzonej w Rio de Janeiro w 1992 r., której Polska jest stroną, jest równy i sprawiedliwy podział korzyści wynikających z wykorzystania zasobów genetycznych. Dla uszczegółowienia tego celu w 2010 r. został przyjęty Protokół z Nagoi do Konwencji o różnorodności biologicznej o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów, zwany dalej protokołem z Nagoi. Protokół ten, podobnie jak Konwencja o różnorodności biologicznej, ma zastosowanie do wszystkich zasobów genetycznych w obrębie krajowej jurysdykcji, z wyjątkiem ludzkich zasobów genetycznych. Zasoby genetyczne oznaczają zaś cały materiał genetyczny mający faktyczną lub potencjalną wartość. Materiałem genetycznym jest każdy materiał zawierający funkcjonalne jednostki dziedziczności. Może on pochodzić ze środowiska naturalnego, zwie się wtedy in situ, lub kolekcji utworzonych przez człowieka, ex situ, np. ogrodów botanicznych, ogrodów zoologicznych, banków genów, mikrobiologicznych kolekcji kultur. Kolekcje, ex situ, rozumie się jako zgromadzony i przechowywany zestaw próbek i związanych z nimi informacji. Są one głównymi, wyspecjalizowanymi dostawcami wykorzystywanych w Unii Europejskiej zasobów genetycznych. Kolekcje tworzone są m.in. po to, aby naukowcom lub hodowcom dostarczać materiału do badań lub prac naukowych. Ponadto banki genów, które najczęściej prowadzone są przez organizacje rządowe, mają na celu długoterminowe przechowywanie i stanowią rezerwuar materiału genetycznego w razie jego utraty. Kolekcje w kontekście protokołu z Nagoi odgrywają istotną rolę w ramach łańcucha kontroli pochodzenia produktu. W projekcie nie przewiduje się uregulowania wynikających z protokołu z Nagoi kwestii dotyczących dostępu do polskich zasobów genetycznych, gdyż obecnie obowiązujące przepisy prawne wystarczająco zabezpieczają cenne zasoby genetyczne. Zakres regulacji ograniczono do stworzenia niezbędnego systemu kontroli użytkowania zasobów genetycznych pozyskiwanych z innych krajów, które wprowadziły odpowiednie uregulowania dostępu do swoich zasobów genetycznych na gruncie prawa krajowego. Projekt ustawy określa natomiast zadania i właściwość organów administracji publicznej w zakresie wykonania przepisów rozporządzenia nr 511/2014, zasady i tryb przeprowadzania kontroli dostępu i wykorzystania zasobów genetycznych oraz zasady odpowiedzialności za naruszenie przepisów tego rozporządzenia. Wskazane w projektowanej ustawie zadania dotyczące kontroli użytkowników oraz rejestru kolekcji w obrębie Unii zostały powierzone głównemu inspektorowi ochrony środowiska oraz wojewódzkim inspektorom ochrony środowiska. Rejestr przeprowadzonych kontroli użytkowników będzie prowadzony przez głównego inspektora ochrony środowiska w ramach istniejącego systemu informatycznego Inspekcji Ochrony Środowiska Ekoinfonet. Ustawa określa tryb wpisywania kolekcji zasobów genetycznych do rejestru kolekcji w obrębie Unii wynikającego z rozporządzenia nr 511. Organem kontrolującym kolekcje lub ich części jest główny inspektor ochrony środowiska. Projektowana ustawa wprowadza także, opierając się na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, przepisy przewidujące odstąpienie od wymiaru kary pieniężnej i umorzenie postępowania, w przypadku gdy wykazane zostanie, że do naruszenia doszło wskutek zdarzeń lub okoliczności, którym podmiot popełniając naruszenie nie mógł zapobiec. Projektowana ustawa nakłada dodatkowe obowiązki na wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska będące organami Inspekcji Ochrony Środowiska. W ocenie skutków regulacji czytamy, iż koszty wdrożenia ustawy to 1800 tys. zł rocznie przez 10 lat. Zwiększone koszty w 2017 r. związane są ze stworzeniem i obsługą 18 stanowisk pracy - jednego w Ministerstwie Środowiska oraz 17 w Inspekcji Ochrony Środowiska, wraz ze specjalnym sprzętem i szkoleniem. Z zestawienia uwag konsultacyjnych wynika, iż (Dzwonek) jest jeszcze wiele punktów spornych i uwag, które, mam nadzieję, wyjaśnimy z zainteresowanymi środowiskami i odbiorcami tej ustawy podczas procedowania nad nią. W imieniu klubu Platforma Obywatelska wnoszę o przekazanie projektu do dalszych prac w Komisji Ochrony Środowiska.