Mówca: Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marta Cienkowska
Data: 2026-01-22 (Sejm RP, kadencja 10)

Bardzo dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Bardzo dziękuję za tę dyskusję, naprawdę. Wiem, że ona była bardzo emocjonująca dla obu stron, ale mam takie poczucie, że jesteśmy w stanie się dogadać, że wszyscy, każda strona tego parlamentu, wiemy, jak ważna to jest ustawa. Wiemy, jak długo na nią czekają artyści, i że to jest ten moment. Koalicja 15 października obiecała, że zrealizuje ten postulat, i my go zrealizujemy. Co do tego nie ma żadnych wątpliwości. (Poseł Piotr Gliński: Są, są.) Jeśli chodzi o kwestie związane z projektem tej ustawy, to proszę państwa, proszę zajrzeć na stronę RCL-u. My procedujemy nad tą ustawą od dłuższego czasu. Ona była w konsultacjach społecznych. Co więcej, jeśli chodzi o terminy, została ona 15 stycznia wysłana do stałego komitetu Rady Ministrów. My konsultacje społeczne zakończyliśmy. Uzgodnienia międzyresortowe trwały długo, gdyż chcieliśmy wprowadzić system, który będzie automatycznym systemem dopłat bezpośrednich do ZUS-u. Chcieliśmy również ustalić kwestię zabezpieczenia tego systemu z ZUS-em, z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, z Ministerstwem Zdrowia, z Ministerstwem Finansów, w tym Krajową Administracją Skarbową. Tak zadbaliśmy o ten system, żeby on był szczelny, żeby przede wszystkim troszczył się o artystów i żebyśmy mogli wdrożyć go skutecznie. Pytają państwo o poprzedni projekt ustawy. Mogę to jeszcze raz powtórzyć. On naprawdę był niedoskonały. Ale powiem państwu dlaczego. Przede wszystkim dlatego, że nie uwzględniał sytuacji artystów po pandemii, a ona znacząco się zmieniła. Niektórzy z naszych artystów musieli się przekwalifikować. Dobrze państwo wiedzą, że instytucje kultury, artyści, wydarzenia artystyczne, cały sektor były w zapaści. My musieliśmy to zbadać od początku. Bo dobre funkcjonowanie sektora kultury i mądre stanowienie prawa to przede wszystkim prawo oparte na danych, na analizach. Stąd też ta rzecz, o której opowiadałam na samym początku, czyli rada programowa, która ma również zadbać o to, żeby ten system na bieżąco był badany, żebyśmy wiedzieli, czy te rozwiązania, które chcemy zastosować, są dobre. Chcemy na bieżąco analizować rynek. Prowadzone są w ministerstwie rozwoju badania różnych sektorów gospodarki, a trzeba też przyznać, że sektory kreatywnej kultury to jest bardzo duża część polskiej gospodarki. Chcemy doprowadzić do tego, żeby w ministerstwie kultury również sfera działania artystów, sektory kultury, sektory kreatywne były badane na bieżąco, żebyśmy mogli reagować na bieżąco. Tak żebyśmy mogli przedstawiać korekty na bieżąco i żebyśmy mogli również, proszę państwa, w sposób szczegółowy i przebadany zaproponować rozwiązania także w kwestii przekwalifikowania artystów, jeśli będzie taka potrzeba. Jeśli mówimy o kwestii budżetu, to on jest przygotowany. Cały ten system w ostatecznym kształcie jest przygotowany na budżet w wysokości 363 mln rocznie. Te pieniądze pójdą z budżetu państwa. Te pieniądze po prostu naszym artystom się należą. Nie będę tutaj dyplomatyczna. Dobrze państwo wiecie, że sektor kultury jest jednym z najważniejszych, o czym mówiłam w moim wystąpieniu otwierającym. Dobrze wiecie, że te pieniądze to tak naprawdę nie jest koszt, tylko inwestycja. Inwestycja w naszą służbę zdrowia, dlatego że jeżeli artysta wypada z tego systemu, to i tak chodzi do szpitala w momencie, kiedy jest chory, to i tak idzie na urlop macierzyński. Musimy zapewnić gwarancję przede wszystkim bezpieczeństwa, a przede wszystkim musimy zrozumieć, że kultura to nie koszt, ale inwestycja. Bardzo chciałam podziękować pani poseł Cicholskiej, która - mam takie wrażenie - w sposób pełen zrozumienia podchodzi do tego samego tematu, jeśli chodzi o scenę opozycyjną. Naprawdę mam wrażenie, że możemy tutaj dotrzeć do sedna sprawy, właśnie w takim zrozumieniu sytuacji. Ogromne podziękowania dla posłów koalicji 15 października. Bardzo dziękuję za wasze wsparcie. Bardzo dziękuję za to, że wspieracie artystów. To niesamowicie ważne nie tylko dla mnie, nie tylko dla polskiego rządu, nie tylko dla urzędników ministerstwa kultury, którzy walczą o tę ustawę, którzy walczą o sprawę artystów, ale przede wszystkim dla całego sektora. Bardzo dziękuję za wasze słowa. Bardzo dziękuję za wasze uwagi. Jesteśmy cały czas w procesie tworzenia tej ustawy i ona wejdzie na obrady Sejmu. Jak tylko przejdzie przez etap prac rządu - tak jak powiedziałam, 15 stycznia wysłaliśmy ją do stałego komitetu Rady Ministrów - niebawem, na pewno w tym kwartale, trafi do państwa. Bardzo dziękuję też panu posłowi Adamowiczowi za to, co powiedział, że ta ustawa będzie szybko procedowana przez komisję. Naprawdę nam na tym zależy. Chcemy zrealizować postulaty artystów, ale przede wszystkim również zadbać o ich bezpieczeństwo. Mam oczywiście bardzo dużo szczegółowych odpowiedzi na państwa pytania dotyczących tej ustawy, dotyczących tego, jak rzeczywiście ten system ma wyglądać. Skupię się może na odpowiedzi na pytania m.in. pani poseł Tomczak, które dotyczą udziału czynnika społecznego w decydowaniu o tym, kto otrzyma status artysty. Mamy świadomość tego, że decyzje w tak trudnych tematach nie powinny być podejmowane jednoosobowo, to jest oczywiste. Dlatego ustawa przewiduje, że w procesie wydawania decyzji brać będzie udział specjalna komisja opiniująca, która ma być organem, w którego skład wejdzie 120 członków rekomendowanych przez organizacje zrzeszające osoby wykonujące zawody artystyczne w dziedzinach kultury, w których jest wykonywany zawód artystyczny. Będą to także członkowie rekomendowani przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Będzie pięciu członków reprezentujących ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Pięciu członków wskazanych przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego oraz pięciu członków wskazanych przez prezesa ZUS. My naprawdę planujemy tę ustawę i wdrażanie tych rozwiązań systemowych w porozumieniu z innymi organami państwa. Chodzi o to, żeby wdrożyć ją szybko i skutecznie. Pytacie państwo: W jaki sposób sprawdzacie, kto jest artystą? Sprawdzanie będzie miało dedykowaną procedurę administracyjną. Nie będzie wystarczało samo oświadczenie o tym, że ktoś artystą się czuje. Wymagane będzie m.in. posiadanie dorobku artystycznego, a dorobek artystyczny stanowić ma zbiór osiągnięć, które osoba może wykazać, udowadniając swoje umiejętności i talent w określonej dziedzinie kultury. Może to obejmować np. wystawiane prace, opublikowane utwory, zdobyte nagrody, a także uznanie wśród profesjonalistów w danej branży. Komisja opiniująca ocenia, czy dorobek artystyczny spełnia określone standardy jakościowe i ilościowe, co daje podstawy do wydania opinii potwierdzającej umiejętności artysty. Do samego wniosku będzie można dołączyć życiorys, dokumenty potwierdzające dorobek artystyczny, przebieg kariery zawodowej. To te weryfikowalne, namacalne dokumenty mają pozwolić na ocenę, czy dana osoba rzeczywiście wykonuje zawód artystyczny w sposób profesjonalny, a nie okazjonalny czy hobbystyczny. Jak wykazać, że ktoś jest artystą? Trzeba być po prostu aktywnym zawodowo profesjonalistą, który potrafi wykazać, co robił, oraz to, że ktoś jednak, nawet niewiele, ale za tę działalność mu płacił. Trzeba będzie także zebrać materiał pokazujący, że posiada się dorobek artystyczny, o którym już mówiłam, odpowiadając na poprzednie pytanie. Jak będziemy sprawdzać, kto tak naprawdę jest artystą? Po prostu na podstawie wniosku. Zajmie się tym specjalny organ powstały z przekształcenia już istniejącej instytucji. W naszym systemie działa Centrum Edukacji Artystycznej, które będzie przekształcone w Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej. Właśnie pracownicy tego centrum sprawdzą ten wniosek, zweryfikują, czy wnioskodawca jest aktywnym zawodowo profesjonalistą, który potrafi wykazać, co robił, oraz to, że ktoś, nawet niewiele, ale za tę działalność po prostu mu płacił. Wszystkie szczegóły dotyczące tego systemu, tych mechanizmów dopłat, dokładnych kwot państwu prześlemy. Widzę, że czas mi się kończy, choć chciałabym o tym mówić jeszcze długo, dlatego że temat jest naprawdę ważny i wymaga naszej uwagi. Na końcu chciałabym jednak odnieść się jeszcze w zasadzie do trzech pytań (Dzwonek), które były spoza tematu ustawy. Po pierwsze, tancerze baletowi. Rzeczywiście powstał taki projekt ustawy, który jest w Senacie, zmieniający ustawę. To jest temat wcześniejszych emerytur dla tancerzy. My ten wniosek artystów oczywiście popieramy. Jesteśmy w trakcie rozmów z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej na ten temat. Jakie są najbliższe plany Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie procesów ekshumacyjnych w Ukrainie? Przede wszystkim chciałabym potwierdzić bardzo dobrą współpracę z partnerami ukraińskimi, zupełną otwartość i zrozumienie tego, jak ważny jest to temat dla Polek i Polaków. Działania, które realizowaliśmy w dotychczasowym formacie grupy roboczej, która zajmuje się tym tematem w ministerstwie kultury, będą kontynuowane w 2026 r. Planujemy kontynuację prac na terenie dawnej wsi Puźniki we Lwowie, na terenie dawnej wsi Hołosko. Jak państwo wiecie, udało się nam już wykonać pierwsze prace ekshumacyjne oraz pochować pierwsze ofiary w 2025 r. Nowe poszukiwania i ekshumacje po stronie ukraińskiej planujemy także w Ugłach, na terenie dawnych wsi Huta Pieniacka oraz Ostrówki. Odpowiednie zgody w tej sprawie zostały już potwierdzone. Wszelkie procedury dotyczące prac ekshumacyjnych i badawczych po stronie polskiej prowadzi IPN. Natomiast również w przestrzeni publicznej pojawiają się informacje na temat tego, że ministerstwo kultury nie ma na te działania pieniędzy. Dementuję. Mamy na te działania pieniądze, będziemy je realizować, jesteśmy w trakcie uzgodnień. Co do polskich stolic kultury chcę powiedzieć, że rzeczywiście jest to pierwszy historyczny projekt, proszę państwa. Mamy pierwszą w Polsce historyczną stolicę kultury, którą w 2026 r jest Bielsko-Biała. Chciałabym przypomnieć, że realizacja programu polskich stolic kultury to jest jeden z priorytetów rządu. To jest projekt, który przede wszystkim angażuje społeczności lokalne, który wzmacnia kulturę lokalną, lokalne tradycje. Po Bielsku-Białej będą miejscowości Katowice, Kołobrzeg. One współpracują ze sobą, pokazują idealny model współpracy w dziedzinie kultury. Chcemy, żeby ten projekt przede wszystkim wzmocnił potencjał kulturowy nie tylko miasta, ale i regionu. Chcemy, żeby większość najważniejszych w Polsce wydarzeń kulturalnych odbywała się w tych miejscach. Wiemy, że dzięki temu nastąpi rozwój czy miasta, czy też organizacji pozarządowych, instytucji kultury, które są w danym miejscu. To rozwinie ich potencjał, wzmocni współpracę nie tylko ogólnopolską, ale także międzynarodową. Już widzimy efekty naszej pracy: Bielsko-Biała rozkwita. Zachęcam serdecznie do tego, żeby w 2026 r. odwiedzić Bielsko-Białą, bo naprawdę warto. Na koniec chciałabym państwu powiedzieć, że rozmowa wokół tej ustawy, to wszystko, o czym dzisiaj mówimy, to nie jest rozmowa wyłącznie o artystach. To rozmowa o tym, czy państwo polskie potrafi rozumieć kulturę nie jako koszt, tylko jako zasób strategiczny, jako inwestycję. Państwo polskie ma obowiązek wspierać artystów i twórców w sposób systemowy, bo są oni nie tylko częścią gospodarki o wysokiej wartości dodanej, ale przede wszystkim nośnikiem naszej tożsamości, naszym soft power. Działalność polskich artystów i twórców jest też w oczywisty sposób elementem infrastruktury naszego kulturowego bezpieczeństwa. Bardzo państwu dziękuję. (Oklaski)