Mówca: Sprawozdawca Gabriela Masłowska
Data: 2022-09-02 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Marszałek Sejmu w dniu 24 sierpnia przekazała rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2542, do połączonych Komisji: Finansów Publicznych oraz Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. W dniu 1 września połączone komisje rozpatrzyły ten projekt. Odbyła się dyskusja ogólna, następnie rozpatrzono 14 poprawek zgłoszonych do poszczególnych artykułów ustawy. Wysoka Izbo! Projekt ustawy stwarza podstawę prawną dla przekazania jeszcze w 2022 r. jednostkom samorządu terytorialnego dodatkowych środków z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie 13,7 mld zł. Jest to przesunięcie w 2022 r. dochodów z budżetu państwa z tytułu PIT na rzecz zwiększenia dochodów jednostek samorządu terytorialnego z tytułu udziału w tym podatku. Sytuacja jednostek samorządu terytorialnego po pierwszym półroczu 2022 r., wbrew opiniom wypowiadanym w tej sprawie, jest stabilna. Wykonanie budżetów samorządowych przebiega według założonych planów. Nadwyżka operacyjna samorządów, czyli różnica między ich bieżącymi dochodami a wydatkami, po pierwszym półroczu 2022 r. wyniosła blisko 20,5 mld zł. Zadłużenie spadło do 87,4 mld zł. Oprócz tego samorządy mogą dysponować środkami pozostałymi z lat ubiegłych, co m.in. ta ustawa także wprowadza. Mimo to potrzeby w zakresie finansowania czy dofinansowania inwestycji, które szeroko podejmują samorządy, a także zrównoważenia wydatków bieżących niektórych samorządów, zwłaszcza w sytuacji, w której znaleźliśmy się wszyscy, czyli wzrostu cen różnych materiałów, usług, głównie cen energii, nośników energii, znacznie się zwiększyły. Aby usprawnić aktywność samorządów, ich działalność inwestycyjną, żeby je wesprzeć... Rząd, Prawo i Sprawiedliwość uważa, że podtrzymywanie inwestycji w takiej sytuacji jest niezbędne dla utrzymania pomyślnego tempa rozwoju gospodarczego i sprostania wielu problemom. Dlatego mimo nienajgorszej sytuacji samorządów, jak wspomniałam, w ten sposób próbujemy je wspierać. Według projektu ustawy, jak wspomniałam, na potrzeby samorządów przeznacza się 13,7 mld zł. Środki te mogą być wykorzystane elastycznie, według uznania samorządów, zarówno na potrzeby inwestycyjne, jak i na pokrycie bieżących potrzeb, pokrycie bieżących wydatków. Trzeba zauważyć, że wśród tych potrzeb inwestycyjnych pewną preferencję w ustawie nadano inwestycjom, które mają poprawić efektywność energetyczną i obniżyć koszty zakupu energii cieplnej. Otóż samorządy powinny przeznaczyć co najmniej 15% środków na tego typu inwestycje. Więc jest to jakby zabezpieczenie tego rodzaju inwestycji, które są dzisiaj tak istotne i które przesądzają o poziomie życia, o ponoszonych wydatkach także przez mieszkańców na cele zakupu energii elektrycznej, na pokrycie kosztów ciepła. Są to dosyć duże wydatki, obciążające poszczególne gospodarstwa domowe. Z tej kwoty, o której wspomniałam, 7,8 mld zł będzie przeznaczone do podziału między wszystkie samorządy, z czego 5,9 mld zł trafi do mniej zamożnych, mniejszych samorządów. Chodzi więc o to, ażeby wesprzeć głównie słabsze samorządy, ponieważ zarówno janosikowe, jak i inne rozwiązania nie spełniają oczekiwań społecznych w tym zakresie. Jesteśmy za bardziej równomiernym rozwojem wszystkich gmin, także tych słabszych, co było zresztą wyraźnie zapowiadane we wszystkich naszych programach wyborczych. I to jest z całą konsekwencją realizowane, czego dowodem jest podział środków taki właśnie, jak wspomniałam - będzie 7,8 mld do podziału dla wszystkich, a małe samorządy, mniej bogate, dodatkowo dostaną 5,9 mld do podziału. Jednym z ważnych celów tej ustawy, poza stworzeniem podstawy prawnej do przeznaczenia dla samorządów dodatkowych środków, całkiem dużych, i elastycznego ich wykorzystania, jest także uelastycznienie reguły fiskalnej dla jednostek samorządu. To znaczy wydłuża się do 2025 r. możliwość równoważenia wydatków bieżących wolnymi środkami, czyli nadwyżką środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jednostek samorządu terytorialnego z lat ubiegłych. To rozwiązanie pozwoli jednostkom samorządu terytorialnego na maksymalne wykorzystanie swojego potencjału inwestycyjnego i na dalszy rozwój. W toku dyskusji podnoszono wiele kwestii. Pragnę w tym momencie na nie zwrócić uwagę. Zasadnicza dyskusja toczyła się wokół tego, że nie jest to rozwiązanie systemowe, że tego typu czy inne formy wsparcia dla samorządów powinny mieć charakter systemowy, tak aby były one bardziej przewidywalne i obejmowały dłuższy okres. Tę kwestię podnoszono w trakcie dyskusji. Podnoszono także kwestię związaną z tym, że jeśli chodzi o 15%, co najmniej 15%, które rezerwuje się w ustawie na poprawę efektywności energetycznej, to powinno być w dłuższym okresie możliwe. Proponowano, żeby wydłużyć ten okres nawet do 2028 r. oraz żeby poszerzyć katalog zadań, na które te środki mogą być wykorzystane. Sądzę, że Ministerstwo Finansów - pan minister brał czynny udział w tym posiedzeniu komisji - jest skłonne na ten temat dyskutować. Myślę, że możemy mieć nadzieję, że takie rozwiązanie zostanie przyjęte. Podnoszono także kwestię tego rodzaju, że takie rozwiązanie, jakie tutaj proponujemy, powoduje, że w 2023 r. samorządy nie otrzymają części rozwojowej subwencji ogólnej. Myślę, że to są najważniejsze kwestie, które były przedmiotem dyskusji, wokół których się koncentrowała dyskusja. Oczywiście składano także propozycje, ażeby nie tylko wprowadzić rozwiązania systemowe, ale ażeby zamiast kwotowego zasilania jednostek samorządu terytorialnego raczej podnieść procent udziału jednostek samorządu terytorialnego we wpływach z dochodów oraz umożliwić jednostkom samorządu terytorialnego korzystanie także w formie udziału w dochodach, które są rozliczane ryczałtowo. Myślę, że Ministerstwo Finansów ma dużo dobrej woli, żeby nad tym dyskutować. Pan minister stwierdził, że pracuje się nad ustawą, która zmierza właśnie w tym kierunku, ażeby jednostki samorządu otrzymywały nie tylko udziały w PIT i CIT oraz lokalnych podatkach, ale także w dochodach rozliczanych ryczałtowo. Z drugiej strony padały też argumenty, że udział określony procentowo poszczególnych samorządów i zwiększenie tego udziału procentowego nie poprawiałyby sytuacji tych samorządów, które mają niskie dochody, bo nawet wysoki procent liczony od niskich dochodów przysparzałby samorządom małych kwot, a nam nie o to tutaj chodzi. Tej ustawie raczej przyświeca taki cel, aby zabezpieczać możliwości bardziej równomiernego, zrównoważonego rozwoju. Te uwagi zawierały się w ramach złożonych poprawek. Część miała charakter legislacyjny, ale część - merytoryczny. Jedna poprawka została wycofana. Niektóre poprawki zostały przegłosowane pozytywnie, inne nie. Summa summarum mamy do czynienia z taką sytuacją, że połączone komisje po rozpatrzeniu tego projektu i po przeprowadzeniu pierwszego czytania w dniu 1 września wnoszą, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył załączony projekt ustawy. Dziękuję za uwagę.