Mówca: Witold Klepacz
Data: 2013-01-04 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego Ruch Palikota mam zaszczyt przedstawić projekt ustawy Prawo spółdzielcze, zawarty w druku sejmowym nr 1005. Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze była dotychczas około 30 razy nowelizowana. Wskutek tego jest niespójna, a przede wszystkim niedostosowana do współczesnych warunków społeczno-gospodarczych. Dlatego konieczne stało się podjęcie prac nad nowym Prawem spółdzielczym. Przepisy Prawa spółdzielczego powinny być dostosowane do standardów europejskich i zasad spółdzielczych, uchwalonych przez XXXI Kongres Międzynarodowego Związku Spółdzielczego w 1995 r. w Manchesterze. Podstawy prawne działalności spółdzielni powinny być dostosowane do współczesnych reguł działania podmiotów gospodarczych oraz uwzględniać wprowadzenie zmodernizowanego systemu finansowego przedsiębiorców i stworzenie podstaw do menedżerskiego systemu kierowania działalnością gospodarczą spółdzielni. Powinny być wprowadzone zmiany w odniesieniu do związków rewizyjnych i Krajowej Rady Spółdzielczej oraz do instytucji lustracji zmierzające do zwiększenia ze strony tych podmiotów zakresu i form pomocy dla spółdzielni oraz ściślejszego związania ich działalności z potrzebami i oczekiwaniami środowisk spółdzielczych. Niniejszy projekt Prawa spółdzielczego został opracowany według następujących założeń. Po pierwsze, przepisy o charakterze bezwzględnie obowiązującym zostały ograniczone do koniecznego minimum, pozostawiając możliwie szerokie pole do regulacji statutowych. Po drugie, przepisy projektu ustawy zawierają alternatywne rozwiązania w wielu kwestiach, pozostawiając statutowi wybór jednego z nich. Po trzecie, szczególne znaczenie ma sprawa kompleksowości ustawy i to zarówno w sensie podmiotowym, co oznacza, że ustawa powinna regulować pełną problematykę prawno-organizacyjną spółdzielni, związków spółdzielczych i Krajowej Rady Spółdzielczej, jak i w sensie podmiotowym, zgodnie z którym ustawa powinna obejmować wszystkie rodzaju spółdzielni. W konsekwencji zatem ustawa powinna, poza przepisami dotyczącymi wszystkich spółdzielni, zawierać również przepisy szczególne, dotyczące wyłącznie spółdzielni poszczególnych rodzajów. Z tego powodu w projekcie zostały zamieszczone odrębne przepisy dotyczące rolniczych spółdzielni produkcyjnych, spółdzielni kółek rolniczych, spółdzielni pracy, spółdzielni rzemieślniczych oraz spółdzielni uczniowskich. Zasady tej jednak nie można było w pełni zrealizować, ponieważ do banków spółdzielczych mają zastosowanie przepisy Prawa bankowego i odrębnej ustawy o tych bankach, a do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych przepisy ustawy o tych kasach. Analogicznie spółdzielnie mieszkaniowe funkcjonują w oparciu o ustawę o spółdzielniach mieszkaniowych. Na szczególne podkreślenie zasługuje wzmocnienie podmiotowości członków spółdzielni oraz ustawowe określenie ich podstawowych praw i obowiązków. Znaczące zmiany projekt ustawy wprowadza w odniesieniu do organów spółdzielni. Pozostawia się wprawdzie dotychczasową strukturę organów, lecz zmienia się w istotny sposób zakresy ich właściwości. Część projektów ustawy zawiera przepisy szczególne dla poszczególnych rodzajów spółdzielni, które obejmują cztery rodzaje spółdzielni. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy o rolniczych spółdzielniach produkcyjnych, zwłaszcza w zakresie wprowadzenia do ustawy rozszerzonej definicji rolniczej spółdzielni produkcyjnej jako wielorodzinnego gospodarstwa rolnego, wprowadzenia przepisów określających zasady przyjmowania do rolniczej spółdzielni produkcyjnej kandydatów na członków oraz prawa i obowiązki tych osób, stworzenia możliwości wprowadzenia do statutu rolniczych spółdzielni produkcyjnych zasad tzw. mnogiego głosowania na walnych zgromadzeniach, w zależności od wartości udziałów, wkładów pieniężnych i wkładów gruntowych wniesionych przez poszczególnych członków do spółdzielni, których wartość jest niejednokrotnie wyższa niż w innych rodzajach spółdzielni. Oddzielna grupa przepisów została poświęcona spółdzielniom kółek rolniczych, których członkami mogą być nie tylko kółka rolnicze, ale także osoby fizyczne. Ważne dla tych spółdzielni, które oprócz głównej działalności będą prowadzić gospodarstwa rolne, jest dopuszczenie, jeżeli statut tak będzie stanowił, wnoszenia wkładów gruntowych i pieniężnych oraz w pewnych sytuacjach zatrudniania swoich członków na zasadach, jakie obowiązują w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych. Kolejny rozdział przepisów szczególnych jest poświęcony spółdzielniom pracy. Istotą tych spółdzielni był, i jest nadal, ustawowy obowiązek zatrudniania swoich członków oraz obowiązek członków świadczenia pracy na rzecz spółdzielni, z reguły w formie spółdzielczego stosunku pracy. Konsekwencją takiego założenia są daleko idące ograniczenia w rozwiązywaniu i zmianie spółdzielczej umowy o pracę. Jednakże występujące w kraju trudności gospodarcze wymagają uelastycznienia spółdzielczych stosunków pracy i takie właśnie projekt ustawy proponuje, wprowadza. W projekcie ustawy odrębne przepisy odnoszą się do spółdzielni rzemieślniczych. Określają one przedmiot działalności tych spółdzielni nawiązujący do dotychczasowych regulacji statutowych. Przewidują też możliwość ustawowego umocowania spółdzielni rzemieślniczych do reprezentowania członków w obrocie gospodarczym, zwłaszcza do zawierania umów, uczestniczenia w przetargach lub aukcjach, negocjacjach, postępowaniu ofertowym, wystawach, pokazach itp. Następny rozdział przepisów szczególnych odnosi się do spółdzielni uczniowskich, które zapewne nie mają zbyt doniosłego znaczenia dla aktualnej pozycji spółdzielni w gospodarce narodowej, ale są ważne z punktu widzenia wychowawczego i dydaktycznego oraz niewątpliwie budzą duże nadzieje dla przyszłości polskiego ruchu spółdzielczego. Obecnie spółdzielnie uczniowskie działają bez podstawy ustawowej, jako organizacje przyszkolne, które kierują się wzorem statutu opracowanym w Krajowej Radzie Spółdzielczej. Projekt ustawy w nowy sposób formułuje zadania lustracji spółdzielczej, rozszerzając zakres przeprowadzanych przez lustratorów badań oraz kładąc nacisk na udzielanie pomocy w postaci ogólnego instruktażu i usuwanie stwierdzonych nieprawidłowości w działalności spółdzielni oraz na przepływ informacji o wynikach lustracji do członków spółdzielni. Lustracja ma być przeprowadzana w zasadzie co trzy lata, z wyjątkiem sytuacji, w której konieczne jest jej częstsze przeprowadzanie - w okresie rozliczania kosztów budowy w spółdzielniach mieszkaniowych i spółdzielniach znajdujących się w stanie likwidacji, wówczas ten wymóg będzie wynosił jeden rok. Poddawanie się spółdzielni lustracji jest obowiązkowe i zostało obwarowane sankcjami karnymi. Wykonywanie tak określonych zadań lustracji wymaga oczywiście posiadania odpowiednich kwalifikacji przez lustratorów, co projekt ustawy dokładnie reguluje. Lustrację przeprowadzają związki spółdzielcze, a w spółdzielniach niezrzeszonych w związkach - Krajowa Rada Spółdzielcza, która przeprowadza lustrację także w związkach. Członkostwo spółdzielni w związkach jest dobrowolne. Związki spółdzielcze mają zadania określone w projekcie ustawy, wśród których, poza lustracją, podkreślić należy prowadzenie doradztwa na rzecz zrzeszonych spółdzielni. Do wykonywania zadań nałożonych przez projekt Prawa spółdzielczego związki spółdzielcze muszą mieć odpowiednie środki, które mogą uzyskać wtedy, gdy będą zrzeszały odpowiednią liczbę spółdzielni opłacających składki. Projekt ustawy minimalną liczbę spółdzielni ustala na 50. W odniesieniu do Krajowej Rady Spółdzielczej należy odnotować tylko dwie istotne zmiany. Pierwszą jest nadanie krajowej radzie charakteru korporacyjnego, zgodnego ze strukturą wszystkich organizacji spółdzielczych. Członkami krajowej rady, według projektu, są wszystkie spółdzielnie i związki spółdzielcze, a ich stosunek członkostwa nawiązuje się z mocy ustawy z chwilą wpisania tych organizacji do Krajowego Rejestru Sądowego. Druga zmiana, chociaż istotna, ma charakter formalny i polega na włączeniu kongresu w strukturę organów krajowej rady, oczywiście jako jej organu najwyższego, reprezentującego wszystkie spółdzielnie i związki. W projekcie nowego Prawa spółdzielczego znalazły się też sankcje prawne. Przepisy karne zawarte w projekcie Prawa spółdzielczego dotyczą następujących sytuacji. Pierwsza zachodzi wtedy, gdy założyciel spółdzielni albo członek jej zarządu lub rady nadzorczej, względnie likwidator, działa na szkodę spółdzielni. Dalsze sytuacje objęte sankcjami karnymi mają na celu zdyscyplinowanie osób odpowiedzialnych w spółdzielni za uniemożliwienie przeprowadzenia lustracji oraz niezgłoszenie wniosku o upadłość spółdzielni. Kolejna sytuacja odnosi się do ogłaszania przez członka organu spółdzielni albo likwidatora danych nieprawdziwych albo przedstawiania ich organom spółdzielni, władzom państwowym, członkom spółdzielni lub lustratorowi. Projekt ustawy przewiduje wiele zmian w obowiązujących przepisach prawnych, w tym zwłaszcza w ustawie Prawo bankowe, w ustawie o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym. Proponujemy, aby ustawa weszła w życie z upływem 12 miesięcy od daty jej ogłoszenia. Ustawa ta będzie wymagała wielu czynności przygotowawczych i organizacyjnych, dlatego takie vacatio legis jest uzasadnione. Wnoszę o dalsze procedowanie nad projektem ustawy Prawo spółdzielcze, zawartym w druku nr 1005, w odpowiedniej komisji sejmowej. Dziękuję bardzo.