Mówca: Barbara Chrobak
Data: 2017-02-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw jest następstwem wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012 r. stwierdzającego niezgodność art. 114 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z konstytucją. Zaskarżony art. 114 ust. 1a stanowił, że przepis art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach stosuje się odpowiednio, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji okaże się, iż przedłożone dowody nie dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości. W praktyce ugruntowało się takie rozumienie omawianego przepisu, że organ w sposób odmienny ocenił uprzednio przedłożone dowody albo inaczej zaklasyfikował te fakty, które wcześniej traktował jako uzasadniające przyznanie określonych świadczeń. Powodowało to naruszenie bezpieczeństwa prawnego jednostki. Prawomocne decyzje mogły być w tym wypadku weryfikowane z urzędu na niekorzyść świadczeniobiorcy, i to w każdym czasie, bezterminowo, a ponadto nawet wtedy, gdy wadliwość decyzji wynikała z błędu organu rentowego, który to skądinąd obowiązany był zbadać przesłanki nabycia prawa do danego świadczenia. Okres pobierania świadczenia odebranego zgodnie z art. 114 ust. 1a nie był traktowany ani jako składkowy, ani jako nieskładkowy, co w efekcie mogło stanowić przeszkodę w nabyciu prawa do innych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, np. renty z tytułu niezdolności do pracy. Ponowne ustalenie prawa do świadczeń musi być uzasadnione wyjątkowymi okolicznościami, tak aby została zachowana równowaga pomiędzy uzasadnionym interesem jednostki a interesem publicznym. Ustawa wprowadza nowe brzmienie przepisów o wzruszalności ustalonego świadczenia społecznego. Zastosowano metodę sprowadzającą się do wyliczenia expressis verbis przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji. Przesłankami tymi są: przedłożenie nowych dowodów bądź ujawnienie nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, sytuacje, gdy dana decyzja została wydana w wyniku przestępstwa lub dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okażą się fałszywe, zostanie stwierdzone, iż decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu emerytalnego przez osobę pobierającą świadczenie albo że decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione lub którego stwierdzono nieważność. Na podstawie przesłanki dotyczącej konieczności ochrony interesu publicznego stojącego niewątpliwie za prawidłowym dysponowaniem Funduszem Ubezpieczeń Społecznych - w razie wykrycia, iż za błędne przyznanie świadczenia lub określenie jego wysokości odpowiada organ rentowy - jest to dopuszczalne jedynie w okresie 3 lat od dnia wydania decyzji. Wystąpienie którejś z przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji umożliwi organowi rentowemu wydanie decyzji niekorzystnej dla świadczeniobiorcy wyłącznie w okresie 10 lub 5 lat. O wszczęciu postępowania z urzędu strona będzie powiadamiana przez organ rentowny. Dodatkowym zabezpieczeniem dla świadczeniobiorcy jest ustanowienie negatywnej przesłanki, która nie pozwala na uchylenie lub zmianę błędnej decyzji organu rentowego w sytuacji istotnego pogorszenia sytuacji osobistej lub materialnej osoby zainteresowanej ze względu na jej wiek, stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności. Klub Kukiz’15 popiera ten projekt. Dziękuję.