Mówca: Tadeusz Iwiński
Data: 2015-01-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Jeśliby przywołać łacińskie tempus fugit, czas ucieka, to można by powiedzieć, że w istocie najwyższy czas, żeby uporządkować szereg kwestii związanych z działalnością archiwalną, która stanowi w ogóle odrębną dyscyplinę. Dzisiaj, gdyby zapytać przeciętnego Polaka czy Polkę, kto to jest archiwista, pierwsza asocjacja to jest starszy pan czy starsza pani w zarękawkach, którzy gdzieś, nie wiem, w podziemiach takiej czy innej biblioteki, bo to się tak kojarzy, wykonują pracę, która zapewne jest potrzebna, ale z której owoców niewielu korzysta itd., itd., podczas gdy to jest cała część zachowania, upamiętniania i wykorzystywania dziedzictwa kulturowego, także dziedzictwa historycznego, w rozmaitych sferach. Nie jest przypadkiem, że słyszę, iż obok tego rozporządzenia, które stanowi kluczową część, dostaliśmy dokumenty, które są szalenie, szalenie bogate, ponieważ propozycja zmiany tej ustawy z 1983 r., nawiązująca do innych zmian, to jest 14 obszernych artykułów z 25-stronicową oceną regulacji prawnych. Dalej mamy do czynienia z dwoma rozporządzeniami ministra kultury i dziedzictwa narodowego i wreszcie ze swoistym aneksem, wykazem archiwów państwowych niecentralnych. Pytanie zadam później, ale od razu chciałbym zasygnalizować, że według mnie, jeśli chodzi o te 13 urzędów niecentralnych, nie jest to skonstruowane według spójnego kryterium, bo 16 archiwów państwowych to archiwa w stolicach województw, ale nie jest klarowne, dlaczego te pozostałe mają siedziby akurat tam, a nie gdzie indziej. Notabene warto przypomnieć etymologię pojęcia ˝archiwum˝, z greckiego ˝archeon˝. Słowo to oznaczało najpierw siedzibę urzędu czy nawet rządu, a dopiero później budynek, w którym przechowywano akta urzędowe. Przez łacinę poszło to dalej i dzisiaj nawet częściej archiwum kojarzy się z całym zbiorem tych dokumentów niż z budynkiem. Jeśli chodzi o rozporządzenie i w ogóle projekt ustawy, to jest tu odniesienie, w różnym stopniu, do pięciu podmiotów. Podmioty te to oczywiście archiwa państwowe i ich filie, partie polityczne, które przecież też mają swoje archiwa, myślę, że jeśli o to chodzi, to jest tu nadal wiele do zrobienia, trzeba to uporządkować, organizacje społeczne, na przykład spółdzielcze, które mają ogromną tradycję, a także inne ugrupowania polityczne poza partiami, wreszcie kościoły i związki wyznaniowe, których archiwa ze względu na burzliwą historię Polski mają ogromną wartość. Zabrakło mi w tym projekcie ustawy szerszego odniesienia do archiwów kościelnych, które są kluczowe. Dwukrotnie wspomina się tu o Centralnym Archiwum Wojskowym, to też jest odrębna sfera, ale wydaje mi się, że niedocenione są właśnie archiwa kościelne. Mamy też do czynienia z innymi niepaństwowymi jednostkami organizacyjnymi. Jest to próba stworzenia takiego dokumentu holistycznego, choć w moim przekonaniu słabością, przynajmniej uzasadnienia projektu, pewnym mankamentem tego projektu ustawy jest to, że nie przedstawiono nam w ramach pewnego rodzaju komparatystyki rozwiązań, jakie funkcjonują obecnie w innych państwach Unii Europejskiej, a nawet w krajach OECD. Nie ulega wątpliwości, że ta nowelizacja jest potrzebna, bo ona faktycznie służy realizacji tych czterech głównych celów, wśród których jest ułatwienie gromadzenia i przechowywania dokumentacji, zarządzania tym, unowocześnienie tego procesu, a więc elektroniczne zarządzanie dokumentacją, uproszczenie zasad gromadzenia jej, jest wreszcie kwestia statusu pracowników archiwów państwowych i Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. Mimo pewnych słabości tego projektu, chciałbym w imieniu klubu Sojusz Lewicy Demokratycznej powiedzieć, że będziemy głosowali za tą zmianą ustawową, aczkolwiek wydaje mi się, że trzeba będzie w przyszłości usunąć pewne jej mankamenty, na które wskazywałem. Dziękuję bardzo. (Oklaski)