Mówca: Maria Nowak
Data: 2014-04-02 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dziś kontynuować będę, zaczętą przeze mnie na poprzednich sesjach Sejmu, wypowiedź o historii Śląska. Jak mówiłam wcześniej, pod koniec X w. Śląsk znalazł się w granicach polskiego państwa Piastów, za panowania Mieszka I. Ówcześnie to terytorium mogło zamieszkiwać nawet 300 tys. ludzi, a istniały już takie silne grody jak Opole, Racibórz czy Cieszyn. Przez te ziemie przebiegały ważne szlaki handlowe z bursztynowym włącznie, co pozwalało Ślązakom utrzymywać żywe stosunki handlowe nie tylko z najbliższymi sąsiadami. Jednak Śląsk zawsze był ziemią pogranicza, co skutkowało niemal bezustannymi najazdami, starciami, a nawet wojnami. Od początku XI w. na Śląsk zaczęło napływać rycerstwo niemieckie, bezczynni nie pozostawali też Czesi. Ciągła walka o wpływy i podporządkowanie sobie tych ziem jest znakiem najbliższych kilku wieków historii regionu. Od śmierci Bolesława Krzywoustego w 1138 r. rozpoczął się proces rozdrabniania i dzielenia, dotąd dość jednolitej, ziemi śląskiej. Powstawały księstwa i księstewka, zbyt małe, aby unikać płacenia trybutu czy stawać się lennem sąsiadów. Skutkowało to z czasem ponownym uzależnieniem od potężnego wtedy państwa czeskiego. Protoplastą Piastów śląskich był Władysław II Wygnaniec, wyznaczony przez ojca, Bolesława Krzywoustego, na pierwszego seniora, po nim księstwo przejmowali jego synowie Bolesław Kędzierzawy, Bolesław Wysoki i Mieszko Plątonogi i temu ostatniemu udało się skupić w swych rękach cały Górny Śląsk. Ważne, że już w XIII w. nastąpił zanik więzi pomiędzy Piastami górnośląskimi a dolnośląskimi, książęta śląscy utracili świadomość wspólnoty rodowej. Postępowało dalsze rozdrobnienie Górnego Śląska. Z wielkiego księstwa opolskiego oddzieliły się księstwa cieszyńskie, bytomskie, raciborskie i opolskie. W tym czasie, nazywanym okresem rozbicia feudalnego, istniało na Śląsku 18 księstewek, a każdy z władców uważał się za niezależnego i prawowitego pana tych ziem. Kilku z nich miało zresztą aspiracje zdobycia Krakowa i Małopolski. Próbę jednoczenia całej Polski, w tym Śląska, podjął Władysław Łokietek, jednak książęta śląscy, wdani w bratobójcze walki, nie tylko nie uznali jego koronacji, ale nadal ciągle wahali się pomiędzy Polską a Czechami, mając na uwadze własne interesy. W efekcie, kiedy w Polsce zapanował Kazimierz Wielki, na nic się zdały jego próby włączenia do królestwa również Śląska, z uwagi na jego podległość lenną wobec Czech. I tak w roku 1355 Kazimierz Wielki ostatecznie zrzekł się Śląska. Odtąd na bez mała 200 lat ziemie te stały się częścią Czech, które wtedy były pod silnymi wpływami niemieckimi, co nie będzie bez znaczenia dla dalszej historii Śląska. Nie był to dobry czas dla tej części Europy. Na przełomie XV i XVI w. na Śląsku wymierały kolejne gałęzie śląskich Piastów, ich księstwa przechodziły pod panowanie obcych. Rozpoczęły się wojny husyckie, a konflikt ten objął również Śląsk, który przez blisko 20 lat był rabowany i palony. Państwo czeskie słabło do tego stopnia, że na kilkanaście lat Śląsk stał się nawet prowincją węgierską pod rządami króla Macieja Korwina. Po jego śmierci król czeski Władysław Jagiellończyk odzyskał Śląsk, stając się także królem Węgier, podobnie jak jego syn Ludwik, który zginął bezpotomnie w bitwie z Turkami w 1526 r. To ważna data, bo od tej pory, zgodnie z zawartymi traktatami, Śląsk, a także Czechy i Węgry przeszły w posiadanie Ferdynanda I z rodu Habsburgów. Ostatni Piast opolski, Jan II zwany Dobrym, zmarł w 1532 r. i po jego śmierci właścicielem tych ziem został margrabia brandenburski Jerzy Hohenzollern. Warto zaznaczyć, że był to okres po wystąpieniu Marcina Lutra i część nowych panów ziemskich zrywała z katolicyzmem, przyjmowała protestantyzm, a za książętami inną wiarę zmuszeni byli przyjmować ich poddani. Gorliwym wyznawcą luteranizmu był między innymi właśnie Jerzy Hohenzollern, ale ostoje katolicyzmu na Śląsku przetrwały. (Dzwonek) Konflikt religijny stał się zresztą przyczyną wojny trzydziestoletniej, która niemal kompletnie zdewastowała Śląsk. Upadł na długo handel, ludność dziesiątkowana była chorobami i zarazami, rujnowane było, już wtedy istniejące tutaj, silne górnictwo srebra czy hutnictwo. Austriackie panowanie na tych ziemiach, trwające ponad dwa wieki, bo do roku 1740, nie przyniosło im dobrobytu. Śląsk był prowincją niezbyt istotną dla Habsburgów, ale też cesarstwo nie mieszało się zbytnio do kwestii narodowych, językowych czy religijnych. Ten okres miał dopiero nadejść, ale już pod innym panowaniem. Kontynuowała to będę na następnym posiedzeniu Sejmu. Dziękuję bardzo.