Mówca: Zdzisław Gawlik
Data: 2018-02-27 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska chciałem przedstawić stanowisko odnośnie do projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2216. Ja się z przedmówcą w jednym zgodzę: bardzo ważny jest akt prawny, który determinuje pozycję stron, stosunków prawnych. Z tym się także trzeba zgodzić. W życiu codziennym jest tak, że działanie czasu ma ogromne znaczenie, jego upływ jest odczuwalny i uznawany. Mówi się wręcz o tym, że sile czasu nie jest w stanie przeciwdziałać nikt, nikt nie zdoła sile czasu się oprzeć. Mówi się o tym, że czas jest nawet pożeraczem wszystkiego. Na terenie prawa, zwłaszcza prawa cywilnego, rola upływu czasu jest bardzo wielka, choć niewątpliwie mniejsza niż w życiu codziennym. Sam upływ czasu albo upływ czasu wraz z innymi zdarzeniami na gruncie prawa, również prawa cywilnego, wywołuje określone skutki prawne, ale te skutki prawne są wywoływane tylko wtedy, kiedy prawo tak stanowi. Wśród wielu sytuacji prawnie doniosłego znaczenia czasu szczególne znaczenie zajmują jednak te zdarzenia, w których upływ czasu oddziałuje na prawa podmiotowe. Sytuacje te są obejmowane zbiorczą nazwą przedawnienia sensu largo, czyli w szerokim tego słowa znaczeniu, albo określane mianem dawności. W ramach umarzającego skutku upływu czasu centralne miejsce zajmuje przedawnienie sensu stricto, które jest m.in. przedmiotem dyskutowanego aktu prawnego. Przedawnieniu poświęcono sporo miejsca w literaturze, w wypowiedziach nie tylko prawników. Wśród wypowiedzi znajdują się i opinie oraz oceny mało pochlebne dla omawianej instytucji przedawnienia, niekiedy wręcz ujemne lub nawet dyskwalifikujące przedawnienie jako takie, zwłaszcza jeżeli oceniamy przedawnienie z etycznego punktu widzenia. Przedawnienie przynajmniej utrudnia, a w niektórych przypadkach nawet uniemożliwia, uprawnionemu dochodzenie roszczenia przed właściwymi organami. Swoich uprawnień na skutek upływu czasu uprawniony, który podnosi zarzut przedawnienia, nie może dochodzić. Dzieje się tak tylko wtedy, gdy ustawa wskazuje określony czas i wskazuje określone skutki tego upływu czasu. W ten sposób państwo dzięki określonym przepisom niejako wbrew swej funkcji odmawia ochrony uprawnionemu i tym samym narusza zasadę ochrony praw podmiotowych. Prawo w tym momencie staje po stronie zobowiązanego, który nie wykonuje ciążących na nim obowiązków prawnych, a więc prawo w tym momencie premiuje osobę niesolidną, nierzetelną, lekceważącą swoje powinności oraz zasady obowiązującego porządku prawnego. Mylne byłoby jednak twierdzenie, że o przedawnieniu można mówić tylko w negatywnym tego słowa znaczeniu, że opinię na temat przedawnienia można jedynie sprowadzać do jego ujemnych ocen. Gdyby tak było, przedawnienie nie byłoby obecne w zasadzie w żadnym systemie prawnym. Ono jest obecne. Elementem, który wskazuje na zasadność obecności przedawnienia w systemie prawnym, jest przede wszystkim to, że zwykle dochodzenie roszczeń odbywa się po dłuższym czasie od chwili, kiedy roszczenia można było dochodzić. Dzisiaj ta wymiana myśli, informacji jest coraz bardziej intensywna. Czas pomiędzy złożeniem oświadczeń a przyjęciem pewnych oświadczeń intensywnie się skraca. Ponadto pojawiają się trudności dowodowe, czasem zdarza się, że świadkowie umierają, czasami świadków zawodzi pamięć, a czasami także giną dokumenty. Z tych powodów obecność w prawie takiej instytucji jak przedawnienie jest również nieodzowne, lecz regulacja przedawnienia jako takiego powinna godzić sprzeczne interesy tych, których dotyczy, a więc przedawnienie powinna próbować pogodzić interes zobowiązanego i interes uprawnionego. Czy projektowany akt prawny wychodzi naprzeciw interesom dwóch stron stosunku prawnego? Mogę mieć wątpliwości, ale tutaj bym oczekiwał od pana ministra, żeby w sposób jasny i precyzyjny przedstawił logikę czy uzasadnienie dla proponowanych zmian, bo obserwując od 2 lat zmiany wprowadzane przez rządzącą większość, obserwując również zmiany w dziedzinie uwzględnienia skutków upływu czasu na prawo, czasem zauważam, że te zmiany mają charakter przypadkowy. Raz, jak jest potrzeba, to wydłużamy, dzisiaj mówimy o skracaniu terminów przedawnienia. Mnie się wydaje, że prawnik, tworząc kodeksy, powinien posługiwać się pewną logiką, dlatego w przypadku tej zmiany prawa, jeżeli wychodzimy z założenia, że jest potrzebna, powinna być ona logiczna. Jeżeli chodzi o proponowane zmiany, to dotyczą one m.in. skrócenia podstawowego czasu przedawnienia roszczeń z 10 lat do 6 lat. Oczywiście mój przedmówca mówił, że jest to termin wystarczający. Chciałbym się dowiedzieć, skąd termin 6-letni, dlaczego termin 6-letni, jak ten termin podstawowy, który byłby 6-letni, wygląda na tle innych systemów, które również przewidują instytucję przedawnienia. Myślę, że pracując nad kodeksem i nad zmianami prawa w tym zakresie, należałoby uwzględnić również regulacje, które istnieją w obcych systemach prawa. Nie jestem przekonany, że 6 lat jest wystarczające. Być może pan minister na okoliczność uzasadnienia terminu 6-letniego przedstawi wystarczające argumenty. Podobnie jest, jeżeli chodzi o zmianę dotyczącą zintensyfikowania ochrony konsumenta, która jest efektem uwzględnienia skutków upływu czasu z urzędu odnośnie do roszczeń przysługujących przeciwko konsumentowi. Oczywiście wracamy tu do rozwiązań, które były obecne w Kodeksie cywilnym z 1965 r. Obowiązywały w zasadzie tak długo, jak trwał w Polsce realny socjalizm. Uznano, że ta reguła w normalnym systemie powinna być zmieniona. Dzisiaj proponujemy wrócić do reguł, które obowiązywały przed prawie 30 laty. Oczywiście nie do końca zgodziłbym się z wypowiedzią pana ministra, który mówił, że będzie to dotyczyło roszczeń, jakie przysługują przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi. Myślę, że do takiego twierdzenia nie uprawnia proponowana zmiana 1. w art. 1, proponowane brzmienie § 2 1 dodawanego w art. 117 po § 2. Te kłopoty będą większe, panie ministrze, jeżeli będziemy chcieli znaleźć odpowiedź na pytanie, jak jest zdefiniowany konsument w art. 22 1 Kodeksu cywilnego i jak jest zdefiniowany konsument w innych przepisach, bo tego typu sytuacje na gruncie prawa cywilnego mają miejsce. Definicja konsumenta nie zamyka się tylko w obrębie art. 22 1 Kodeksu cywilnego. Mój przedmówca mówił również o tym, że rozwiązania, które dają możliwość uwzględnienia upływu czasu z urzędu względem roszczeń, jakie przysługują przeciwko konsumentowi, zdaje się łagodzić wprowadzany, proponowany przepis art. 117 1 , który w wyjątkowych przypadkach umożliwia odstąpienie od tej możliwości uwzględnienia upływu czasu, jeżeli, jak podaje projektodawca tego przepisu, przemawiają za tym względy słuszności. Oczywiście można dyskutować, jak ta ochrona prawa podmiotowego będzie realizowana, zwłaszcza jeżeli weźmiemy pod uwagę przepis, który wskazuje moment wejścia w życie tej ustawy. Myślę, że w tym zakresie należało zastanowić się, czy proponowany art. 5 tej ustawy powinien mieć to brzmienie. Nie zamykając jednak dyskusji i nie przekreślając sensu rozmowy nad przepisami dotyczącymi dawności, w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska proponuję przekazać projekt do dalszych prac sejmowych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)