Mówca: Łukasz Schreiber
Data: 2017-11-23 (Sejm RP, kadencja 8)

Zwróciłem uwagę, że ten wstęp jest konieczny do wyjaśnienia, skąd się wzięła jedna z trzech zasadniczych części tego projektu ustawy. (Oklaski) Szanowni państwo, kończąc ten wątek, można powiedzieć, że te wybory wyglądały nie tak jak w kraju demokratycznym, zwłaszcza leżącym w sercu Europy... (Poseł Małgorzata Kidawa-Błońska: No nie...) ...nie jak w kraju należącym do Unii Europejskiej... (Poseł Jakub Rutnicki: Donosiliście Brukseli, targowica, donosiliście Brukseli.) ...ale bardziej przypominały wybory w Zimbabwe. (Głos z sali: A kto te wybory wygrał?) Tam na to, by orzec w roku 2008 wynik wyborów, czekano 3 dni. U nas trzeba było czekać 6 dni. Wysoka Izbo! Przechodzę do omówienia projektu ustawy. (Głos z sali: Wreszcie!) Pierwsza część, czyli ten proobywatelski pakiet demokratyczny (Poruszenie na sali) - proobywatelski pakiet, o którym bardzo wiele mówiono w samorządach... (Poseł Jakub Rutnicki: Samorządowa wyspa wolności.) ...o którym bardzo często dyskutowano w różnego rodzaju gremiach, co do którego wszystkie pomysły pochodziły właśnie od praktyków... (Poseł Marcin Kierwiński: Od PiS-u?) ...od osób, które miały doświadczenie w samorządzie i które w nim funkcjonowały. Po pierwsze, podniesienie do rangi ustawowej budżetów obywatelskich, zapisanie, że w miastach na prawach powiatu aż 0,5%, minimalnie, w każdym z nich będzie musiało być przeprowadzone... (Poseł Jakub Rutnicki: To jest dobry projekt Platformy Obywatelskiej.) (Poseł Teresa Wargocka: To pozwólcie nam to zrobić.) Po drugie, podniesienie do rangi ustawowej obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej. (Poruszenie na sali, oklaski) To jest tak, Wysoka Izbo... (Wypowiedzi poza mikrofonem) Państwa zachowanie na tej sali pokazuje w tym momencie... (Poseł Magdalena Kochan: Nie oceniaj nas!) ...już dzisiaj, taką butę i arogancję, że strach pomyśleć, co będzie, jeżelibyście kiedykolwiek zdobyli władzę. (Poseł Izabela Katarzyna Mrzygłocka: Każdy sądzi według siebie.) Szanowni Państwo! Wysoka Izbo! Trzecia sprawa, o której trzeba powiedzieć, to jest to, że obrady rad gmin, miast, powiatów i sejmików wojewódzkich będą transmitowane, będą rejestrowane (Oklaski), a wyniki głosowań obywatele będą mogli zobaczyć na stronach internetowych. Ktoś powie, że dzisiaj też w części samorządów tak jest. W części tak, w innych nie ma w ogóle rejestrowania, w jeszcze innych owszem, jest to możliwe, ale tak jak np. w mojej Bydgoszczy, przezornie nie publikuje się tych wyników głosowań, trzeba dopiero wystąpić o to, by je uzyskać. Kolejna sprawa. Wprowadzamy również pewne możliwości dla radnych. To jest tak naprawdę odpowiedź na sytuację, z którą mamy do czynienia od roku 2002. Otóż, Wysoka Izbo, do roku 2002, można powiedzieć, prezydent, wójt czy burmistrz był swoistym niewolnikiem radnych, a od roku 2002 stał się ich panem. Te rozwiązania, które znalazły się w projekcie, mają służyć temu, żeby spróbować zastosować w odniesieniu do tego jakąś przeciwwagę. Interpelacje i zapytania radnych umocowane zostają w ustawie. Wierzę, że nikt nie jest w stanie protestować przeciwko temu. Odpowiedź - w ciągu 14 dni, a treści zapytań i odpowiedzi muszą być upublicznione w Internecie, a nie, tak jak często dzisiaj, tylko przekazane radnemu. W radach powołana zostanie specjalna komisja skarg, wniosków i petycji. Ktoś powie, że komisje rewizyjne się tym zajmują. Po części tak, oczywiście, tylko że dla komisji rewizyjnej to często jest sprawa drugorzędna. W Parlamencie Europejskim mamy komisję skarg, petycji i wniosków, mamy taką komisję w naszym parlamencie. Nie ma powodów, by nie było takich komisji w samorządach. W każdej jednostce samorządu, i to jest bardzo ważna rzecz, raz do roku odbędzie się debata - debata nad stanem gminy, powiatu i województwa, debata, Wysoka Izbo, która w przeciwieństwie do debaty absolutoryjnej nie będzie się skupiać tylko na cyfrach, nie będzie się skupiać tylko na tym, jak prezydent radzi sobie z wykonaniem planowanego budżetu. Chodzi o to, aby dzięki tej debacie - i w tej debacie - można było zadawać pytania, także trudne. (Poseł Magdalena Kochan: A teraz nie można?) Po to, aby obywatele mogli brać w niej udział, prawo do wzięcia w niej udziału jest zagwarantowane dla 15 z nich. (Oklaski) Kolejna sprawa. Po debacie ma się odbyć głosowanie nad swoistym wotum zaufania dla prezydenta, wójta czy burmistrza. Szanowni państwo, po co takie głosowanie? Po to, aby po dwukrotnym nieuzyskaniu przez prezydenta wotum zaufania rada mogła przyjąć wniosek o rozpisanie referendum. Takie referendum wówczas odbywa się obligatoryjnie. (Poseł Sławomir Nitras: W każdej chwili może być...) Chodzi też o to, by zmobilizować i zachęcić radnych i prezydenta, a raczej w tym wypadku przede wszystkim prezydenta, do współdziałania. Każdy klub w radzie miasta, w radzie gminy, w radzie powiatu, w sejmiku wojewódzkim uzyskuje prawo do wpisania do porządku obrad najwyżej jednego punktu w każdej sesji. To jest oczywiście prawo, które dzisiaj teoretycznie w różny sposób jest uwarunkowane... (Poseł Sławomir Nitras: W Sejmie nawet opozycja nie ma takiej ochrony.) ...ale nawet jeżeli radni zbiorą podpisy i złożą taki wniosek... (Poseł Magdalena Kochan: A czemu my nie możemy w Sejmie?) ...często się okazuje, że ten punkt jest skreślony, odrzucony przez większość radnych. (Poseł Sławomir Nitras: W Sejmie tak jest.) Chodzi o to żeby była faktyczna, a nie tylko deklaratoryjna dyskusja. (Poseł Sławomir Nitras: Chociaż raz w roku w Sejmie.) Chodzi o to, żeby nie krępować rad, samorządów w ogóle, jakimś ich nadmiernym upolitycznieniem, co ma miejsce zwłaszcza w dużych samorządach i w sejmikach wojewódzkich i co trzeba z przykrością zauważyć. Taka debata jest nie tylko wskazana - takie upodmiotowienie radnych, wydaje się, wychodzi naprzeciw intencjom obywateli. Wysoka Izbo! Jest jeszcze jeden kluczowy zapis. Dotychczas każdy organ sam w statucie decyduje, jak duża ilość radnych jest potrzebna do utworzenia klubu radnych. Teraz będzie to przynajmniej trzech radnych w organach liczących do 30 radnych i przynajmniej 1/10 radnych w przypadku liczniejszych organów. (Poseł Sławomir Nitras: Żeby klub PiS był w każdej gminie.) Wysoka Izbo! To jest propozycja, która ma z kolei zabezpieczyć przed próbą storpedowania tego prawa np. przez zapis większości, że klub radnych w 20-osobowej radzie musi liczyć siedmiu radnych. Radni zyskają indywidualne uprawnienia kontrolne mniej więcej na wzór tych, Wysoka Izbo, które mają dziś posłowie względem spółek Skarbu Państwa - radni oczywiście względem spółek miejskich. I wreszcie komisja rewizyjna w sejmiku wojewódzkim. Wysoka Izbo, często bywa tak niestety, że w sejmiku wojewódzkim komisja rewizyjna i jej przewodnictwo przypada radnym większości. Teraz każdy klub będzie się określał przed pierwszym głosowaniem nad wyborem marszałka, nad powołaniem zarządu, czy go popiera, czy też będzie głosował przeciwko. Największy klub opozycyjny uzyska prawo do powołania przewodniczącego komisji rewizyjnej. (Poseł Jakub Rutnicki: Na Podkarpaciu też tak jest, tak?) Panie i panowie posłowie, to tylko trochę tak jak w Sejmie, bo w Sejmie opozycja, o czym często zapominacie, ma prawie połowę stanowisk przewodniczących wszystkich komisji, w Sejmie połowa składu Prezydium Sejmu należy do opozycji... (Poseł Magdalena Kochan: Proszę?) ...a niestety np. w samorządzie Bydgoszczy, Inowrocławia i bardzo wielu innych nie ma w ogóle na to miejsca, a tam rządzicie. (Poseł Sławomir Nitras: A zna pan takie samorządy, żeby tatuś i syn byli w jednej radzie?) Szanowni państwo, pracownicy mają też zapewnić obsługę biurową radnych. Tu chodzi o to, żeby zostali oni wyodrębnieni ze struktur urzędu i przeszli pod zwierzchnictwo przewodniczącego rady gminy lub powiatu bądź sejmiku wojewódzkiego. Chodzi o to, żeby nie dochodziło do sytuacji, w których, skrępowani lojalnością wobec pracodawcy, muszą oni utrudniać życie i pracę radnym opozycyjnym. I to jest pierwsza część, pokrótce omówiona, tego proobywatelskiego pakietu demokratycznego. Idziemy dalej. Część druga, czyli zasady zwiększające jawność i transparentność procesu wyborczego. Zwrócę uwagę, Wysoka Izbo, że te propozycje, które tutaj przedstawiamy, Prawo i Sprawiedliwość konsekwentnie przedkłada od roku 2010. Już podczas prac nad Kodeksem wyborczym je przedkładało, oczywiście wówczas były one niemal gremialnie odrzucane, ale dzisiaj do tego wracamy. Chodzi o to, by rzeczywiście skończyć w jakimś sensie z partią dwóch krzyżyków. Taka partia, partia dwóch krzyżyków... to jest oczywiście określenie w cudzysłowie. (Poseł Sławomir Nitras: Pan się opowiada przeciwko krzyżykom?) Ilość głosów nieważnych, które padają, gdy są dwa krzyżyki zaznaczone albo więcej... ta swoista partia otrzymała w wyborach w roku 2010 ponad 5%, a w 2014 r. już ponad 8% głosów. To jest, szanowni państwo, nieprawdopodobna skala. Wysoka Izbo! Karta do głosowania będzie się składała z zadrukowanych jednostronnie, trwale połączonych kartek, ale istotne novum stanowi fakt, że na pierwszej stronie znajdzie się spis treści z wykazem wszystkich komitetów startujących w wyborach... (Poseł Sławomir Nitras: Spis treści dostanie 25%.) ... a na drugiej stronie znajdzie się instrukcja do głosowania. Dopiero od trzeciej strony będą... (Poseł Jacek Protas: Może tak koalicję nazwijmy.) ...listy kolejnych komitetów, które startują w wyborach. (Poseł Sławomir Nitras: A jak się komitet zarejestruje pod nazwą Spis Treści...) Kolejna sprawa to zlikwidowanie, całkowite zlikwidowanie możliwości 2-dniowego głosowania, odejście od tego. Dalej, zabezpieczenie kart do głosowania przy zastosowaniu opieczętowanych opakowań zbiorczych. Chodzi o to, aby po tym naruszeniu pewności tak wielu Polaków... (Poseł Rafał Grupiński: Dlaczego tylko dwie komisje, a nie cztery?) ...co do procesu wyborczego, jak najwięcej tego rodzaju rzeczy wyeliminować. Wreszcie bezpieczeństwo systemu informatycznego. Mieliśmy do czynienia z sytuacją zupełnie niezwykłą i niebywałą, w której ten system... (Poseł Rafał Grupiński: Nie zdąży się ze zbudowaniem systemu informatycznego.) ...był ulokowany czasem poza granicami kraju. Tym razem musi on być usytuowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. (Poseł Jakub Rutnicki: Serwer na Nowogrodzkiej niech będzie.) Transmisja z lokalu wyborczego. Tu, Wysoka Izbo, muszę też powiedzieć o takim pierwszym z fake newsów, które krążą w opinii publicznej. Przecież... (Poseł Tadeusz Woźniak: Jaki numerek? Nowogrodzka jest długa.) ...nie po to ma być ta transmisja, by ktoś, jak słyszymy, nie wiem, dokonywał jakiegoś liczenia osób czy liczenia głosów, tylko po to, by zapewnić jak największą transparentność w lokalach wyborczych. Dwie komisje wyborcze: pierwsza pracuje do zamknięcia lokali wyborczych, druga liczy głosy. (Głos z sali: Stalinowska...) Wysoka Izbo! To jest właśnie kolejne... tutaj padają... nawet Stalin... kolejne właśnie fake newsy, półprawdy i zupełne manipulacje, że to ma służyć czemukolwiek innemu niż, znowu, pomocy w przeprowadzeniu tych wyborów. Wysoka Izbo, to sytuacja... Takie głosy może zgłaszać tylko, po pierwsze, ktoś, kto w ogóle nie przeczytał tego projektu ustawy, i po drugie, ktoś, kto nie ma zielonego pojęcia o tym, jak wygląda praca w komisji wyborczej. To jest długa i ciężka praca. (Poseł Rafał Grupiński: O, mów pan o sobie.) My zapisujemy tu także konieczność przebywania na stałe 2/3 składu obwodowych komisji wyborczych podczas głosowania, żeby nie było tak, jak dotąd było bardzo często: komisja się dzieliła na trzy części po trzy osoby i trzy osoby, czasem tak się szczęśliwie składało, związane z jednym z komitetów wyborczych miały całkowitą kontrolę nad przebiegiem głosowania. (Poseł Rafał Grupiński: Co pan sugeruje? Co to jest?) (Poseł Agnieszka Pomaska: Ale kłamiesz!) Kolejna sprawa wynika z tego, że komisja miałaby pracować dwadzieścia kilka godzin. To jest sytuacja bardzo trudna. (Poseł Agnieszka Pomaska: Gdzie tak było, że trzech z jednej partii?) (Poseł Rafał Grupiński: Konkretny przykład, miejsce, data.) W związku z tym proponujemy dwie komisje, by wypoczęta komisja zajęła się liczeniem głosów, by przystąpiła wypoczęta do pracy. (Poseł Cezary Tomczyk: Nieważne, kto głosuje, ważne, kto liczy.) I zwrócę uwagę, Wysoka Izbo, że ta komisja, która... (Gwar na sali) (Poseł Sławomir Nitras: Przypadkowo wyspani będą tylko wasi.) Panie marszałku, ja rozumiem pewien poziom...