Mówca: Andrzej Kryj (tekst niewygłoszony)
Data: 2019-07-18 (Sejm RP, kadencja 8)

Oświadczenie w sprawie wystawy ˝U źródeł Staropolskiego Okręgu Przemysłowego - w kręgu żelaza˝ Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Województwo świętokrzyskie, z którego pochodzę, posiada dużą liczbę jeszcze nie do końca odkrytych atrakcji turystycznych oraz ciekawych i unikalnych tradycji. Niecałe 2 tygodnie temu kopalnie krzemienia pasiastego w Krzemionkach koło Ostrowca Świętokrzyskiego zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, co było wielkim sukcesem dla całego naszego regionu. Jednak ziemia świętokrzyska ma znacznie więcej ciekawych atrakcji turystycznych, których historia sięga najdawniejszych czasów. W dniu 4 lipca 2019 r. miałem przyjemność otworzyć w Sejmie wystawę zatytułowaną ˝U źródeł Staropolskiego Okręgu Przemysłowego - w kręgu żelaza˝, ekspozycję poświęconą tradycjom hutniczym, które rozwinęły się u podnóża Gór Świętokrzyskich. Serdecznie dziękuję marszałkowi Sejmu panu Markowi Kuchcińskiemu za wyrażenie zgody na jej zaprezentowanie w najbardziej prestiżowym miejscu, za objęcie patronatem honorowym oraz piękny list gratulacyjny. Była to kolejna po krzemionkowskiej wystawa, która z mojej inicjatywy została zaprezentowana w Sejmie. Głównym celem wystawy było przybliżenie życia ludności, która zajmowała się na przełomie starej i nowej ery hutnictwem żelaza. Około 2 tys. lat temu na ziemi świętokrzyskiej, w okolicach północnego zbocza Gór Świętokrzyskich działał największy w Europie Środkowo-Wschodniej hutniczy okręg. Zakłada się, że w pierwszych wiekach naszej ery w tym regionie wyprodukowano ponad 8 tys. t żelaza. Ówcześni mieszkańcy tych terenów prawdopodobnie utrzymywali kontakty handlowe z ludnością Cesarstwa Rzymskiego, o czym świadczą znaleziska takie jak np. rzymskie wyroby ceramiczne. Tradycja świętokrzyskich pionierów hutnictwa jest wciąż żywa w regionie. W mieście Nowa Słupia każdego roku w sierpniu odbywają się dymarki świętokrzyskie. Nazwa wydarzenia pochodzi od nazwy pieców dymarkowych, w których ówcześni mieszkańcy okolic Łysogór wytapiali żelazo nadające się do produkcji narzędzi i broni. Pierwsza edycja tego wydarzenia miała miejsce w roku 1967. Wówczas Nowa Słupia stała się centralnym ośrodkiem badań nad pradawnym hutnictwem świętokrzyskim. Dzięki temu u podnóża Gór Świętokrzyskich powstało Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. prof. Mieczysława Radawana. W Nowej Słupi działa również park edukacyjno-archeologiczny poświęcony tradycjom hutniczym. Obecnie dymarki to impreza plenerowa, której towarzyszy Świętokrzyski Festiwal Kultury Ludowej oraz liczne koncerty. Jednak główną atrakcją wciąż pozostają festyny archeologiczne pozwalające odwiedzającym miejscowość turystom naocznie przekonać się, w jaki sposób pozyskiwali żelazo nasi przodkowie. Jest to bardzo ciekawe doświadczenie i dobra okazja, aby chociaż na chwilę przenieść się około 2 tys. lat wstecz. Wystawa ˝U źródeł Staropolskiego Okręgu Przemysłowego - w kręgu żelaza˝ cieszyła się dużym zainteresowaniem zarówno parlamentarzystów, jak i gości odwiedzających Sejm. Za zaangażowanie w jej przygotowanie pragnę podziękować burmistrzowi Nowej Słupi Andrzejowi Gąsiorowi i dyrektorowi Centrum Dziedzictwa Gór Świętokrzyskich Agacie Sałacie. Specjalne podziękowania kieruję do zespołu ˝Modrzewianki˝, który w nowym Domu Poselskim pięknie zaśpiewał kilka świętokrzyskich ludowych utworów. O tym, że się spodobały słuchaczom, świadczy fakt, iż zespół na ich prośbę musiał bisować. Najbliższa, 53. już edycja dymarek odbędzie się 17 i 18 sierpnia w miejscowości Nowa Słupia. Zachęcam państwa do odwiedzenia zarówno dymarek, jak i Nowej Słupi oraz województwa świętokrzyskiego, w którym czasy starożytne spotykają się z nowoczesnością. Dymarki świętokrzyskie są tylko jednym z przykładów wspaniałych atrakcji, które oferuje ziemia świętokrzyska.