Mówca: Jan Kilian
Data: 2017-03-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Chciałbym przede wszystkim wyrazić podziękowanie mieszkańcom Starogardu Gdańskiego, ziemi starogardzkiej za organizację, za uczestnictwo w organizacji różnych wydarzeń związanych z upamiętnieniem święta żołnierzy wyklętych. A w dzisiejszym oświadczeniu chciałbym odnieść się do sytuacji Starogardu, zanim na ziemię starogardzką przybyli żołnierze wyklęci. Zanim nasze miasto 6 marca 1945 r. zostało zajęte przez oddziały 2. Frontu Białoruskiego pod dowództwem marszałka Konstantego Rokossowskiego, sytuacja militarna Niemiec stawała się coraz trudniejsza. 3 tygodnie przed ostatecznym uwolnieniem mieszkańców od okupantów niemieckich sowieckie lotnictwo wojskowe dokonało bombardowań, w wyników których wiele budynków, zarówno mieszkalnych, jak i fabrycznych, zostało całkowicie lub poważnie zniszczonych. Bezpośrednie uderzenie wojsk sowieckich na Starogard zostało poprzedzone walkami w rejonie Owidza i Hermanowa. Niemcy stawiali zacięty opór, który z wielkim wysiłkiem został pokonany przez atakujących żołnierzy. Po walkach toczonych w porze nocnej z 5 na 6 marca piechota i czołgi wdarły się do miasta. Atakiem na miasto dowodził Wiktor Kulikow. Na tę okoliczność w Moskwie został wydany rozkaz naczelnego wodza Armii Czerwonej Józefa Stalina w sprawie odznaczenia orderami wojennymi uczestników walk oraz oddania dnia 7 marca salw armatnich na cześć jego żołnierzy. Po zajęciu miasta przez czerwonoarmistów przy zbiegu ul. Kościuszki i ul. Sobieskiego w narożnym budynku ulokowała się wojskowa komendantura miasta. Nastroje społeczne dalekie były od euforii. W mieście w kilku punktach szalały pożary. Na ogólną atmosferę miały wpływ liczne gwałty i akty przemocy, które miały miejsce. Zwycięzcy traktowali miejscową ludność, ich mienie oraz infrastrukturę jak zdobycz wojenną, a terytorium Pomorza - jak zdobytą niemiecką prowincję. Na obraz miasta zdobytego w wyniku walk złożyły się lutowe bombardowanie, a także ostrzał artyleryjski i użycie czołgów do walk w mieście. Należy tu wspomnieć także o celowych podpaleniach, jakie miały miejsce już po zdobyciu Starogardu przez Armię Czerwoną. Pretekstem było znalezienie śladów zamieszkiwania w nich osiedleńców niemieckich. Świadomie niszczono także budynki administracji publicznej, urzędów i instytucji. Działania te pozostawały bezkarne. Oprócz wandalizmu powszechnym zjawiskiem był demontaż maszyn i urządzeń z miejscowych fabryk. W wyniku działań frontowych były także ofiary cywilne zarówno wśród Polaków, jak i Niemców. Przed samym wyprowadzeniem wojsk sowieckich po zdobyciu miasta rynek podpalono w czterech rogach, a ludności zabroniono gaszenia pożarów. Wszystko to dla okazania pogardy przez nowego zwycięzcę wobec miejscowej ludności. Przez kilka powojennych lat trwała sukcesywna odbudowa - z największym nasileniem w latach 1948-1950. Część zabudowy wyburzonej do fundamentów pozostała w takim stanie przez kilkadziesiąt lat po wojnie. Do dnia dzisiejszego na ten dzień używa się określenia ˝wyzwolenie˝, jednak dla tych wielu skrzywdzonych, zgwałconych kobiet, zarówno w mieście, jak i w okolicy, wszystko było jasne: zmienił się okupant. Od marca 1945 r. zaczęły się wywózki miejscowych mężczyzn do ZSRR. Szacuje się, że z terenu powiatu starogardzkiego zostało wywiezionych na roboty przy wyrębie tajgi czy odgruzowywaniu fabryk ponad 1 tys. mężczyzn. Wielu z nich nie przeżyło w tych ekstremalnych warunkach, w jakich się znaleźli. Ci, którzy przeżyli, wracali przez kilka kolejnych lat do Polski i żyli z tą traumą do końca życia. Po kilku miesiącach pojawili się na terenie powiatu starogardzkiego żołnierze wyklęci, jak ich dziś nazywamy, pod dowództwem mjra Zdzisława Szendzielorza ps. Łupaszka. Okoliczni mieszkańcy nękani, prześladowani przez Sowietów na chwilę odetchnęli. Znaleźli w nich oparcie. Nie na długo. Żołnierze niezłomni walczyli do ostatniego tchnienia. Czas goi rany. Obecnie cieszymy się pokojem i wolnością, które są wartościami samymi w sobie. Niech tak zostanie na zawsze. Dziękuję. (Oklaski)