Mówca: Waldemar Andzel
Data: 2018-04-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! 13 kwietnia obchodzimy Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Święto zostało ustanowione 14 listopada 2007 r. w celu uczczenia pamięci ofiar zamordowanych przez NKWD na mocy decyzji władz Związku Sowieckiego z dnia 5 marca 1940 r. Również w tym dniu śp. prezydent Lech Kaczyński awansował pośmiertnie wszystkich znanych z nazwiska zamordowanych żołnierzy, policjantów i innych funkcjonariuszy mundurowych. Wybór daty dnia pamięci, 13 kwietnia, upamiętnia rocznicę opublikowania przez Niemcy w 1943 r. informacji o odkryciu w Katyniu pod Smoleńskiem w Rosji masowych grobów oficerów Wojska Polskiego. W wyniku podjęcia przez władze sowieckie zbrodniczej decyzji życie straciło ok. 22 tys. obywateli polskich, wśród których znaleźli się oficerowie, naukowcy, lekarze, artyści, przedstawiciele wolnych zawodów, księża, nauczyciele i urzędnicy państwowi. Ciała ofiar zostały pogrzebane w zbiorowych mogiłach w Katyniu, Miednoje koło Tweru i w pobliżu Charkowa, Kozielsku, Starobielsku oraz Ostaszkowie. Ofiary były mordowane strzałem w tył głowy i wrzucane do głębokich dołów wykopanych w ziemi. Rodziny zamordowanych - ok. 61 tys. osób - były deportowane w głąb ZSRR, głównie do Kazachstanu. Odkrycia zwłok dokonali polscy robotnicy przymusowi latem 1942 r., na podstawie informacji pozyskanych od miejscowej ludności. O dokonanym odkryciu poinformowano władze niemieckie, które przeprowadziły prace ekshumacyjne. 15 kwietnia 1943 r. rząd polski na uchodźstwie wydał polecenie swojemu przedstawicielowi w Szwajcarii, aby zwrócił się do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z prośbą o utworzenie komisji do zbadania odkrytych grobów. 17 kwietnia 1943 r. polska strona złożyła w tej sprawie oficjalną notę w Genewie, dowiadując się jednocześnie, iż Niemcy również zwrócili się do MCK o wszczęcie dochodzenia. Moskwa zareagowała na propozycję prowadzenia dochodzenia przez Międzynarodowy Czerwony Krzyż z niechęcią, przypisując Polsce zmowę z Niemcami w celu prowadzenia wrogiej Związkowi Sowieckiemu kampanii. Skutkiem zaistniałej sytuacji było zerwanie przez Moskwę stosunków dyplomatycznych z polskim rządem na uchodźstwie w nocy z 25 na 26 kwietnia 1943 r. Wobec braku możliwości przeprowadzenia śledztwa przy pomocy MCK Niemcy podjęli decyzję o prowadzeniu własnego dochodzenia zmierzającego do ustalenia szczegółów zbrodni. Ustalono, iż polscy oficerowie zostali zamordowani na przełomie marca i kwietnia 1940 r. Sowieci utworzyli własną komisję, która błędnie przypisała zbrodnię katyńską Niemcom i zarzuciła morderstwa w okresie od września do grudnia 1941 r. Do 1956 r. władze komunistycznego PRL-u mówiły o ˝perfidnej niemieckiej prowokacji w Katyniu˝. Potem samo słowo Katyń zniknęło całkowicie - przez lata cenzura wykreślała je z każdej publikacji. Propaganda sowiecka i peerelowska przez całe lata utrzymywała, iż sprawcami zbrodni katyńskiej są Niemcy. Związek Radziecki potwierdził oficjalnie swoją odpowiedzialność za zbrodnię dopiero po 50 latach od dokonania ludobójstwa, przyznając, że była to ˝jedna z ciężkich zbrodni stalinizmu˝. 13 kwietnia 1990 r. Michaił Gorbaczow przekazał władzom Rzeczypospolitej Polskiej listy przewozowe NKWD z obozów w Kozielsku i Ostaszkowie oraz spis jeńców obozu w Starobielsku. Od tego dnia dzień pamięci obchodzono przez kilkanaście lat pod nazwą: Światowy Dzień Ofiar Katynia. Również tego dnia rosyjska rządowa agencja prasowa TASS opublikowała komunikat, w którym oficjalnie potwierdzono, iż polscy jeńcy wojenni zostali rozstrzelani wiosną 1940 r. przez NKWD. Jako winnych zbrodni wskazano komisarza NKWD Ławrientija Berię i jego zastępcę Wsiewołoda Mierkułowa. W 2008 r. Polska Fundacja Katyńska ustanowiła Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej - odznaczenie nadawane osobom, które w sposób wybitny przyczyniły się do wyjaśnienia prawdy o zbrodni katyńskiej i upamiętnienia jej ofiar. Dziękuję bardzo. (Oklaski)