Mówca: Finansów Mateusz Szczurek
Data: 2014-10-08 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Pani Premier! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie projekt ustawy budżetowej na 2015 r., który Rada Ministrów przyjęła 24 września. Konstruując prezentowany dzisiaj budżet, stanąłem przed tym samym dylematem, przed którym pewnie dziś staje każdy minister finansów w Europie: Jak znaleźć bezpieczną równowagę pomiędzy uwarunkowaniami makroekonomicznymi, stabilnością finansów publicznych a potrzebami i oczekiwaniami obywateli Polski? Ten trudny dylemat nie jest nowy, ale w tym roku po raz pierwszy wsparciem jest stabilizująca reguła wydatkowa, która tworzy ramy dla finansów publicznych w dwóch pierwszych wymiarach, czyli w sytuacji gospodarczej z jednej strony i stabilności finansów publicznych z drugiej. Polityka ukierunkowana na utrzymanie właściwej równowagi między tymi dwoma elementami sprawdzała się w Polsce. Dbanie o popyt z jednej strony, a konkurencyjność i potencjał rozwojowy z drugiej przekładają się na nasz sukces, na to, że w ciągu ostatnich siedmiu lat wzrost gospodarczy wyniósł 20%, podczas gdy średnia unijna była poniżej zera. Co więcej, nie był to wzrost na kredyt. W tym samym czasie wzrost długu publicznego był drugim najniższym w Unii Europejskiej, a uzależnienie polskiej gospodarki od finansowania zagranicznego wyrażone deficytem na rynku obrotów bieżących jest w tej chwili najniższe od 1995 r. Jakie są uwarunkowania makroekonomiczne? Szacujemy, że wzrost gospodarczy w 2014 r. wyniesie 3,3%, czyli dwa razy więcej niż rok wcześniej i ok. cztery razy więcej niż przeciętnie w Unii Europejskiej, a w 2015 r. oczekujemy, że tempo wzrostu utrzyma się na zbliżonym poziomie - nieco wyższym - i wyniesie 3,4%, czyli nadal pozostanie na jednym z najwyższych poziomów w Unii Europejskiej. Warto dodać, że ta prognoza jest spójna z szacunkami rynkowymi, a także z prognozami niezależnych międzynarodowych instytucji, takich jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy, OECD czy też agencje ratingowe. Potencjał wzrostowy naszego kraju oceniają podobnie także inne instytucje. W Polsce w przyszłym roku PKB na głowę, po uwzględnieniu siły nabywczej, wyniesie 71% średniej unijnej. Proszę państwa, to jest najwyższy wynik od pięciu wieków. Przypomnę, że w 2003 r. - przed przystąpieniem do Wspólnoty - to było 49% średniej, a w ubiegłym roku 68%. To ciągle nie zaspokaja naszych ambicji, jednak Polska, jeżeli chodzi o poziom dochodu, jeszcze nigdy w historii nie doganiała reszty Europy tak szybko jak w ciągu ostatnich lat. Doganianie cieszy, jednak sprzyja mu niekorzystna okoliczność, a mianowicie przedłużająca się stagnacja w krajach Unii Europejskiej. W tych krajach produkcja pozostaje poniżej poziomu z 2008 r., a rozwój gospodarki całej Unii Europejskiej ma się gorzej niż w Japonii po kryzysie w latach 90. i w Europie po wielkim kryzysie w 1929 r. To nie jest korzystne otoczenie zewnętrzne, ono ciągle nie jest korzystne. Stanowi to nie lada wyzwanie dla polskich firm, a przez to i gospodarstw domowych, jednostek samorządu terytorialnego i budżetu państwa. Podstawowym czynnikiem odpowiedzialnym za przyspieszenie tempa wzrostu PKB przy takim otoczeniu zewnętrznym jest przyspieszenie popytu krajowego z 0% w 2013 r. do 3,5% w 2014 r. w związku z szybszym tempem wzrostu inwestycji prywatnych, a także, co obserwujemy, szybszym tempem wzrostu spożycia prywatnego w ślad za poprawą sytuacji dochodowej gospodarstw domowych. Zakładamy, że w przyszłym roku wzrost popytu krajowego wzrośnie do 3,8% dzięki dalszej poprawie sytuacji na rynku pracy, a także działaniom rządu, między innymi zwiększeniu waloryzacji emerytur i rent oraz kolejnemu zwiększeniu pomocy państwa dla rodzin z dziećmi w ramach ulgi podatkowej. Wpływ tylko tych dwóch ostatnich elementów, o których za chwilę powiem więcej, szacujemy na 0,2 punktu procentowego. Wraz z poprawą koniunktury gospodarczej oczekujemy systematycznego zmniejszania się bezrobocia. Szacujemy, że stopa bezrobocia rejestrowanego spadnie do 12,5% na koniec tego roku - moim zdaniem jest to bardzo konserwatywna prognoza i jest spora szansa, że ten wynik będzie lepszy - i do 11,8% na koniec 2015 r. Co ważne, zmiany w obserwowanej stopie bezrobocia są konsekwencją zmian w popycie na pracę, a więc nie chodzi tutaj o wyjeżdżanie bezrobotnych z Polski, o zniechęcenie do poszukiwania pracy, ale o wzrost liczby pracujących w gospodarce narodowej. Oczekujemy, że w tym roku będzie to wzrost o 35 tys. osób, w przyszłym - 82 tys. Do poprawy sytuacji gospodarstw domowych przyczyniać się będzie także dalszy systematyczny wzrost przeciętnego realnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Temu wzrostowi realnego wynagrodzenia sprzyja bardzo niska inflacja. W tym roku średnioroczna inflacja będzie bliska zeru w porównaniu do 0,9% inflacji w roku ubiegłym, co i tak było niskim wynikiem. Oczekujemy bardzo ograniczonej presji inflacyjnej w przyszłym roku, przeciętnego wzrostu cen o 1,2%, tj. znacznie poniżej celu Narodowego Banku Polskiego. Podsumowując to, co dotyczy sytuacji gospodarczej, powiem, że oczekujemy dalszej poprawy otoczenia gospodarczego w Polsce, ale cały czas będzie to miało miejsce przy działającym u naszych głównych partnerów handlowych hamulcu powolnego wzrostu gospodarczego graniczącego ze stagnacją. Zanim przejdę do prezentacji szczegółów projektu budżetu na 2015 r., wspomnę o planowanym wykonaniu tegorocznego budżetu, bo stanowi to podstawę i istotny czynnik założeń prezentowanego dziś projektu ustawy. Szacujemy, że deficyt budżetu państwa w 2014 r. będzie o ponad 13 mld niższy od planowanego i wyniesie 34 mld zł. Jest to z jednej strony zasługa wyższych o ponad 8 mld zł dochodów, a z drugiej - zasługa oszczędnego gospodarowania publicznymi środkami. Wydatki będą niższe o ok. 5 mld zł. Według obecnych szacunków deficyt sektora finansów publicznych, tym samym całego sektora, liczony według metodyki unijnej wyniesie w tym roku ok. 3,4% PKB. Tylko trzy razy w ciągu ostatnich 20 lat udało się nam osiągnąć niższy deficyt od tego, jaki będzie w 2014 r. Jestem przekonany, że... (Poseł Henryk Kowalczyk: W których latach?) Za czasów... Za każdym razem, kiedy miało to miejsce, w kolejnym roku następował bardzo szybki wzrost deficytu. (Poseł Henryk Kowalczyk: Ale precyzyjnie.) Tym razem tak nie będzie, bo w przyszłym roku ten deficyt budżetowy będzie jeszcze niższy, o czym za chwilę więcej powiem. Bardzo się cieszę, że Wysoka Izba przyjmuje tę informację z satysfakcją, bo panowie posłowie i panie posłanki zawsze tak to przyjmowali, dawali wyraz trosce o niski deficyt i stabilność finansów publicznych. Przypomnę, że w czerwcu tego roku Komisja Europejska zawiesiła wobec Polski procedurę nadmiernego deficytu, uznając, że podjęliśmy skuteczne działania redukujące ten deficyt. Wysoki Sejmie! To jeszcze nie koniec. Przed nami kolejne wyzwanie - wyjście z procedury nadmiernego deficytu, a więc trwałe obniżenie deficytu sektora finansów publicznych w przyszłym roku i w latach następnych poniżej 3% PKB, to bez ograniczania potencjału rozwojowego polskiej gospodarki. W osiągnięciu takiego wyniku pomoże stabilizująca reguła wydatkowa, której konstrukcja może wydawać się dosyć skomplikowana, ale jej logika jest dosyć prosta. Wyznacza ona limit wydatkowy na każdy rok, nie tylko rok jakichś nadzwyczajnych wydarzeń czy rok wyjątkowo dużej nierównowagi. Obejmuje ona prawie cały sektor instytucji rządowych i samorządowych, a więc nie tylko wydatki budżetu państwa. W efekcie reguła doprowadzi do redukcji, a później do ustabilizowania deficytu sektora finansów publicznych, a w rezultacie do obniżenia zadłużenia publicznego. Jednocześnie dyktowane przez regułę tempo ograniczania wydatków i deficytu nie tylko zapewnia stabilność i bezpieczeństwo finansów publicznych, ale też dzięki temu, że ma ona charakter antycykliczny, gwarantuje, wspiera rozwój gospodarczy kraju. Wysoka Izbo! Przedstawiam dziś, jak sadzę, ostatni w tej kadencji budżet. Mam nadzieję, że Sejm go uchwali. Taki budżet często bywa określany mianem wyborczego, co zazwyczaj oznacza, że jest on rozrzutny. Tym bardziej chcę Wysoką Izbę zapewnić, że w 2015 r. wydatki publiczne w relacji do PKB osiągną kolejny raz z rzędu najniższy poziom w historii. Wydając pieniądze polskiego podatnika, nie jesteśmy rozrzutni. Wydatki w Polsce jako procent produktu krajowego brutto są dziś nie tylko niższe niż w Niemczech, Francji, Włoszech, Szwecji czy Wielkiej Brytanii, ale też niższe niż od tych, jakie były w tych krajach, gdy były one na analogicznym do polskiego poziomie rozwoju mierzonym wartością PKB na głowę mieszkańca, a więc jesteśmy krajem oszczędnym. Rządy, samorządy w Polsce są oszczędne. Postępująca konsolidacja fiskalna odbywa się głównie po stronie wydatkowej. Ograniczamy zbędne, nieefektywne wydatki publiczne, aby móc zwiększać wydatki inwestycyjne i prorozwojowe. Ta strategia będzie kontynuowana w następnych latach, a w przyszłym roku będzie miała jeszcze bardziej systematyczny charakter, gdyż rozpoczęliśmy proces przeglądu jakości wszystkich wydatków państwa. Kwalifikujemy je pod względem znaczenia dla Polaków i ich efektywności. Ten proces pozwoli nam lepiej i taniej realizować cele strategiczne oraz dobrze wypełniać oczekiwania obywateli wobec państwa, a wszystko to w ramach reguł fiskalnych. Projekt budżetu państwa, który dziś prezentuję, zakłada dochody na poziomie 297 mld zł, a wydatki na poziomie 343 mld zł. Maksymalny deficyt nie powinien przekroczyć 46,1 mld zł. Po raz pierwszy planujemy tym samym spadek wydatków sektora finansów publicznych, całego sektora, bez wydatków finansowanych z Unii Europejskiej, poniżej 40% PKB, a spadek deficytu finansów publicznych, według metodyki ESA 2010, do 2,6-2,7% w przyszłym roku. Jednocześnie pragnę zapewnić, że zapowiedzi, które znalazły się w exposé pani premier Ewy Kopacz, są nie tylko inwestycją w przyszłość Polski, ale jest to także inwestycja, która znajdzie swoje finansowanie w rygorach reguły wydatkowej i w rozsądku budżetowym także w 2016 r. Kolejnemu spadkowi wydatków w 2015 r. towarzyszyć będzie niemal niezmieniony poziom dochodów w stosunku do PKB. Nie zmieniamy stawek akcyzy i podatków, z wyjątkiem akcyzy na cygara. (Głos z sali: Premier sama sobie zmieni.) Zapisana w projekcie ustawy budżetowej prognoza dochodów na rok 2015 jest wyższa o ok. 11 mld zł, czyli o prawie 4%, od prognozowanego wykonania w tym roku. Na wzrost dochodów budżetu państwa w 2015 r. będą miały wpływ zarówno czynniki makroekonomiczne, a więc silniejszy wzrost gospodarczy, jak i efekty wynikające z planowanych działań strukturalnych i zmian systemowych. Jak zawsze najważniejszym źródłem dochodów budżetu będą wpływy z podatku VAT. W stosunku do prognozowanego wykonania w tym roku oczekujemy wzrostu o prawie 7%. Wyższe dochody z VAT to wynik lepszej struktury popytu krajowego, a więc większych inwestycji, wyższej konsumpcji, ale także wprowadzanych zmian systemowych uszczelniających system podatkowy i przeciwdziałających przestępczości gospodarczej. Zgodnie z zapowiedzią z exposé nasze działania będą dedykowane uczciwym podatnikom, którym ułatwimy relacje z fiskusem, a jednocześnie nieuczciwym będziemy utrudniali oszukiwanie własnego państwa, czyli wszystkich obywateli. Uprzedzając niechybne pytania Wysokiej Izby, muszę też podkreślić, że prezentowany dzisiaj budżet nie uwzględnia żadnych efektów finansowych tzw. ustawy o spółkach kontrolowanych. Szanowne posłanki i szanowni posłowie doskonale prawdopodobnie o tym wiedzą, gdyż przez wiele miesięcy przedstawiciele Ministerstwa Finansów tłumaczyli prewencyjny charakter tych regulacji podczas prac nad ustawą. Pragnę też powtórzyć jeszcze raz z tego miejsca, że obciążenia podatkowo-składkowe są w Polsce zdecydowanie poniżej średniej unijnej. Tylko w sześciu krajach Unii Europejskiej są one niższe. Wysoki Sejmie! Czy budżet państwa, które pozostaje ciągle w fazie konsolidacji fiskalnej, w fazie ograniczania deficytu budżetowego, może być budżetem dbającym o Polaków nie tylko tu i teraz, ale też otwierającym się na przyszłość? Może - i jest. Z myślą o teraźniejszości, ale też o przyszłości zagwarantowaliśmy środki na zwiększenie dostępności i limitów ulgi podatkowej z tytułu posiadania dzieci. Na zmianach skorzysta ponad milion rodzin, w których wychowuje się ok. 2 mln dzieci. Ponad 97% rodzin, płatników PIT będzie mogło wykorzystać tę ulgę w pełni. Proponowane przez rząd zmiany poprawią sytuację rodzin wielodzietnych, a szczególnie rodzin o niskich dochodach, ale też obniżą klin podatkowy i tym samym będą impulsem aktywizacyjnym oraz zachętą do wyjścia z szarej strefy. Rodzina z trójką dzieci i z dochodem 65 tys. zł rocznie nie zapłaci ani grosza podatku dochodowego. (Oklaski) Przez zapowiadane zmiany zwiększamy efektywnie kilkukrotnie tzw. kwotę wolną od podatku dla posiadaczy dzieci. Zmiany w uldze na dzieci to element polityki prorodzinnej państwa i instrument wspierania dzietności, który jest bardzo ważny. W Polsce współczynnik dzietności jest poniżej wartości zapewniającej zastępowalność pokoleń mimo ostatniego wzrostu i dlatego polityka państwa także w wymiarze podatkowym musi zachęcać do posiadania dzieci, a jednocześnie zachęcać do podejmowania legalnej pracy. Projekt ustawy, która wprowadza te nowe rozwiązania w zakresie ulgi na dzieci, został tydzień temu przyjęty przez Radę Ministrów i wpłynął już do Sejmu. Ale to jest tylko pierwszy krok, bo kolejne zapowiedziała w swoim exposé pani premier Ewa Kopacz. Jednym z nich jest zapewnienie miejsca w budżecie na zwiększenie dotacji na budowę żłobków o 50 mln zł - już teraz, w tym budżecie, który dziś właśnie prezentuję. W projekcie ustawy budżetowej nakłady na oświatę i wychowanie zaplanowaliśmy w wysokości prawie 45 mld zł. Jest to wzrost o ponad 710 mln zł w porównaniu z rokiem bieżącym. Znaczące środki zostaną także przeznaczone na kontynuację działań służących upowszechnianiu wychowania przedszkolnego - ponad 1600 mln zł - oraz zapewnieniu bezpłatnego dostępu do podręczników i materiałów ćwiczeniowych dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów. W przyszłym roku darmowe podręczniki i materiały ćwiczeniowe otrzymają uczniowie kolejnych klas szkoły podstawowej oraz klasy pierwszej gimnazjum. Na ten cel przeznaczyliśmy prawie 290 mln zł. Uczniowie z pozostałych klas będą mogli skorzystać z pomocy w ramach programu ˝Wyprawka szkolna˝, na realizację którego zaplanowaliśmy 65 mln zł. Realizacją zapowiedzi pani premier jest także troska o bezpieczeństwo ojczyzny. Chcąc pokoju, nie możemy oszczędzać na obronności. W 2015 r. przeznaczymy na ten cel prawie 2,3% produktu krajowego brutto, a od 2016 r. wydatki na obronność będą zwiększane do 2% produktu krajowego brutto. Już w nadchodzącym roku zwiększamy budżety służb specjalnych o17,3%. Wysoki Sejmie! W budżecie państwa na 2015 r. zostały przewidziane także środki na wyższą waloryzację, która obejmie tych emerytów i rencistów, których świadczenie jest niższe niż 3300 zł. Co ważne, przy tym sposobie waloryzacji nie straci żaden emeryt. Gdybyśmy pozostawili tylko waloryzację procentową przewidzianą w ustawie, renta socjalna wzrosłaby o ok. 7 zł, emerytura minimalna tylko o 9 zł. Zwiększamy to 4-krotnie - ma to związek z niską inflacją - a po wprowadzeniu zmian świadczenie nie wzrośnie mniej niż o 36 zł. Także zgodnie z zapowiedzią pani premier przedłużamy program gwarancji de minimis do 2016 r. Program ten jest bardzo dobrze oceniany przez przedsiębiorców. W tej chwili udzielono gwarancji już na 13 mld zł, skorzystało z nich 60 tys. przedsiębiorców. W budżecie przewidzieliśmy kolejny, trzeci już etap podwyżek dla pracowników szkolnictwa wyższego. Zwiększyliśmy także środki na projekty badawcze i dotacje statutowe dla jednostek naukowych. Łącznie wydatki na naukę w przyszłym roku zaplanowaliśmy na poziomie prawie 8 mld zł. To jest o 700 mln więcej niż w tym roku i dwa razy więcej niż w 2007 r. (Oklaski) Dobiega końca realizacja ˝Programu budowy dróg krajowych na lata 2011-2015˝, w którym wydatki na realizację inwestycji drogowych określono na poziomie prawie 83 mld zł. Przed nami nowy, jeszcze ambitniejszy program budowy dróg, który pozwoli produktywnie zagospodarować środki z perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2014-2020. Efektem tych działań będzie spójna sieć dróg szybkiego ruchu o ważnym znaczeniu gospodarczym i społecznym. W przyszłym roku z Krajowego Funduszu Drogowego na budowę dróg krajowych przeznaczymy prawie 14 mld zł, czyli o 6 mld więcej niż w tym roku. Równie znaczące kwoty planujemy przeznaczyć na modernizację infrastruktury kolejowej. Nakłady na projekty kolejowe w bieżącym roku to ok. 6 mld, w przyszłym roku - ok. 11 mld zł. Te środki będą pochodziły zarówno z budżetu Unii Europejskiej, jak i z budżetu państwa, Funduszu Kolejowego oraz kredytów EBI - Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Wysoki Sejmie! Budżet na 2015 r. to projekt, który pozwoli Polsce wyjść z procedury nadmiernego deficytu. Ten ważny cel osiągniemy, nie ograniczając potencjału naszej gospodarki, zachowując stabilne finanse publiczne i jednocześnie wspierając tych, którzy tej pomocy potrzebują. Ten budżet jest racjonalny, oszczędny, ale niepozbawiony wrażliwości. Debatując nad projektem ustawy budżetowej na 2015 r., musimy pamiętać o całym szeregu ryzyk, także tych leżących poza granicami naszego kraju, na które nie mamy bezpośredniego wpływu. Mówię tu przede wszystkim o niebezpieczeństwie przedłużającej się stagnacji u naszych głównych partnerów handlowych, a także o kwestiach związanych ze skutkami ograniczeń gospodarczych w wymianie handlowej pomiędzy Unią Europejską, Rosją i Stanami Zjednoczonymi. Im mniej stabilne jest nasze otoczenie zewnętrzne, tym bardziej stabilny i pozbawiony ryzyka musi być nasz plan finansowy na nadchodzący rok. Budżet na 2015 r. taki właśnie jest. Chciałbym zaapelować do Wysokiej Izby, aby merytoryczna debata nad tym projektem była miarą naszej odpowiedzialności za Polskę. Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Bardzo proszę o przyjęcie budżetu państwa na rok 2015. Dziękuję bardzo. (Oklaski)