Mówca: Stanisław Szwed
Data: 2013-03-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawiam stanowisko wobec rządowego projektu zmiany ustawy Kodeks pracy oraz ustawy o związkach zawodowych, druk nr 1105, oraz poselskiego projektu złożonego przez posłów Platformy Obywatelskiej zmiany ustawy Kodeks pracy, druk nr 1116, dotyczących nowych regulacji czasu pracy pracowników. Pod pozorami walki z kryzysem próbuje się wprowadzić na stałe do Kodeksu pracy szkodliwe rozwiązania deregulujące czas pracy i oddające go do wyłącznej dyspozycji pracodawcy. Takie rozwiązania powiązane z nadmiernym stosowaniem umów śmieciowych, zastępowaniem umów o pracę patologicznym samozatrudnieniem przyniosą fatalne skutki dla życia rodzinnego, społecznego i nie poprawią sytuacji gospodarczej. Obarczanie odpowiedzialnością za wysokie bezrobocie pracowników, którzy jakoby mieli za dużo uprawnień wynikających z Kodeksu pracy, jest po prostu hipokryzją. Kodeks pracy jest konstytucją zarówno w naszym kraju, jak i w każdym demokratycznym państwie. Ustala zasady dotyczące stosunku pracy pomiędzy pracownikami i pracodawcami. Przedstawione dzisiaj w obu projektach propozycje idą w jednym kierunku - ograniczenia praw pracowniczych, wprowadzenia takich zmian, które doprowadzą do takich relacji między pracownikami a pracodawcami, w naszym kraju, z jakimi mieliśmy do czynienia w XIX w. Na to nie ma zgody, i trudno się dziwić, że przeciwko tym zmianom protestują organizacje związkowe, a myślę, że też większość zatrudnionych w naszej gospodarce. Dzisiaj mamy już olbrzymie problemy z przestrzeganiem praw pracowniczych, choćby niewypłacaniem wynagrodzeń za pracę. Z raportu Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że w ubiegłym roku nie wypłacono wynagrodzeń w 71 tys. przypadków. W stosunku do poprzedniego roku nastąpił tu wzrost o 66%, z kwoty 140 mln zaległości do 230 mln zł - czyli wzrost niewypłacalności za godziny nadliczbowe o 33%. To dotyczy tylko spraw, które ujawnia Państwowa Inspekcja Pracy, a przypomnę, że Państwowa Inspekcja Pracy kontroluje corocznie tylko ok. 10% pracodawców. Tylko w 2012 r. Państwowa Inspekcja Pracy wyegzekwowała od nich ponad 93 mln zł dla 115 tys. pracowników z tytułu niewypłacania wynagrodzeń, czyli nieprzestrzegania praw pracowniczych. A co z pozostałą resztą, jak tam wyglądają stosunki pracy? Ile jest wypadków tam, gdzie zatrudnia się osoby na krótki czas, nie płaci się za wykonaną pracę, jak i nie odprowadza się składek na przyszłe emerytury, a przez to łamie się podstawowe prawa pracownicze czy zasady konkurencyjności? Wielu zatrudnionych mówi dzisiaj: Jaki Kodeks pracy, przecież nie są przestrzegane żadne przepisy. A pracodawca, mówię to w formie łagodnej, na to: Nie podoba się, to droga wolna. Pod pozorem walki z kryzysem jeszcze bardziej chcecie, aby pracownik stał się towarem, a nie partnerem pracodawcy. Szczególnie widać to w odniesieniu do projektu posłów Platformy Obywatelskiej. Mamy tu do czynienia z ciekawą sytuacją. Oto mamy dwa projekty. Projekt rządowy, który przewiduje m.in. możliwość wydłużenia okresów rozliczeniowych do 12 miesięcy, wprowadzenie tzw. ruchomego czasu pracy, niepłacenia za godziny nadliczbowe, gdy pracownik będzie podejmował ponownie pracę w tej samej dobie. Zostało to poddane konsultacjom w ramach Komisji Trójstronnej, podczas prac której nie doszło do porozumienia, i rząd skierował do parlamentu obecny projekt zawierający wyłącznie propozycje zgłaszane przez pracodawców. Ani jeden postulat strony związkowej nie został przyjęty, choćby jednoczesnych prac nad ograniczeniem stosowania umów śmieciowych. W czasie prac Komisji Trójstronnej pracodawcy zgłaszali inne, jeszcze bardziej radykalne propozycje rozwiązań, które nie znalazły się w projekcie rządowym, ale za to znalazły się w projekcie poselskim, który nie był już konsultowany ze stroną społeczną. Projekt poselski w znaczny sposób rozszerza, bez żadnych ograniczeń, 12-miesięczny okres rozliczania czasu pracy, wprowadza nowe zasady systemu przerywanego czasu pracy, wprowadza możliwość dłuższej bezpłatnej przerwy w pracy. Dzisiaj jest to do 60 minut, np. w handlu można pracować 5 godzin do południa, przerwa, 5 godzin przerwy, a po południu ten sam okres pracy. Chodzi o obniżenie dodatków za godziny nadliczbowe, choć przy tych propozycjach godzin nadliczbowych praktycznie nie będzie, będzie zrealizowany jeden z postulatów, o którym mówił pan poseł. A więc obydwa projekty, rządowy i poselski, realizują wyłącznie postulaty pracodawców. Nie ma to nic wspólnego z dialogiem, i trudno się dziwić, że ten dialog przeniesie się na ulicę. Rząd często powołuje się na ustawę o łagodzeniu skutków kryzysu, argumentując, że 12-miesięczny okres rozliczania czasu pracy się sprawdzi. Jeżeli chodzi o tę ustawę, to było to najbardziej wykorzystywane przez pracodawców. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że wtedy zgoda ze strony związków zawodowych dotyczyła 2-letniego okresu funkcjonowania tej ustawy. Dzisiaj proponujecie państwo w tej kwestii na stałe zapis do Kodeksu pracy, czyli nie będzie to już tylko przepis na czas kryzysu. Warto tu podkreślić, na co mocno zwraca uwagę NSZZ ˝Solidarność˝, że takie propozycje są niezgodne z przepisami dyrektywy z 2003 r. Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej organizacji czasu pracy. Artykuł 6 tej dyrektywy mówi, że łączny wymiar czasu pracy w tygodniu, wraz z godzinami nadliczbowymi, wynosi 48 godzin, a okres rozliczeniowy nie może przekroczyć 4 miesięcy. Taki maksymalny rozliczeniowy czas pracy został przyjęty w art. 129 naszego Kodeksu pracy. Artykuł 17 tej dyrektywy dopuszcza dłuższe okresy rozliczeniowe, ale w sytuacjach wyjątkowych, a nie, jak proponuje się dzisiaj, jako zasadę, na przykład przy pracy w dozorze, pracy wymagającej zapewnienia ciągłości usług lub produkcji, w rolnictwie, turystyce, transporcie. To dzisiaj jest uregulowane w naszym Kodeksie pracy, z tym że nie dłużej niż na 6 miesięcy, w wyjątkowych sytuacjach na 12 miesięcy. Bez określenia kategorii pracowników, którzy nie mogą być objęci wydłużonym, 12-miesięcznym rozliczeniowym czasem pracy, pracownicy zatrudnieni w warunkach na przykład szczególnych czy uciążliwych dla zdrowia, kobiety w ciąży, matki opiekujące się dziećmi czy pracownicy zatrudnieni w nocy nie będą mieli żadnej ochrony. Opinia jest jednoznaczna. Wprowadzane przepisy nie są zgodne z prawem unijnym i dyrektywami o czasie pracy i konwencją nr 135 Międzynarodowej Organizacji Pracy. Związek zawodowy ˝Solidarność˝ zapowiedział, że jeżeli koalicja rządowa przegłosuje takie rozwiązania, to zaskarży je do Trybunału Konstytucyjnego i do międzynarodowych instytucji, a ostatnie wyroki Trybunału Konstytucyjnego są po myśli związku zawodowego ˝Solidarność˝, jako że rozstrzygnął on kwestię dwóch ustaw, które Platforma na siłę wprowadziła, po myśli związku zawodowego. Nie do przyjęcia są propozycje zawarte w poselskim projekcie dotyczące definicji doby, ograniczające definicję tylko do rozliczenia odpoczynku dobowego. Dotychczas przepis art. 128 § 3 określał czas pracy jako dobę przez 24 kolejne godziny, ustalając w różnych systemach różną jej długość. Zawężenie definicji doby tylko do rozliczenia odpoczynku będzie powodować liczne nieporozumienia, podobnie z propozycją niewliczania przedłużenia przerwy w pracy ponad godzinę do czasu pracy. Łatwo sobie wyobrazić presję pracodawców na pracowników, bo to będzie na ich wniosek, by składali takie wnioski w sytuacji, gdy pracownik będzie miał wybór: praca albo zatrudnienie. Zniknie w ten sposób możliwość przerywanego systemu czasu pracy. Również propozycja rekompensaty finansowej w przypadku wykonywania pracy w dniu wolnym od pracy i nieudzielania dnia wolnego może spowodować, że pracownik będzie czekał dwa lata na wypłatę należności za przepracowany dzień wolny od pracy, jak również może czekać tak długo, aby otrzymać dzień wolny, który będzie mógł sobie wybrać. Kolejna sprawa to tzw. zawieranie porozumień z zakładowymi organizacjami związkowymi i wprowadzenie ich do układów zbiorowych pracy. W przypadku gdy nie ma organizacji związkowej, porozumienie będzie zawarte z przedstawicielem załogi wymienionym w trybie przyjętym u danego pracodawcy. Tam, gdzie działają związki zawodowe, a w Polsce uzwiązkowienie mamy jedno z najniższych w całej Unii Europejskiej, tylko około 12% zatrudnionych należy do związków zawodowych, mocniejszym i liczniejszym związkom zawodowym, gdzie są możliwe partnerskie relacje, takie porozumienie uda się zawrzeć, ale tam, gdzie związków nie ma, trudno sobie wyobrazić, że przedstawiciel pracowników, który nie będzie miał żadnej ochrony, będzie partnerem dla pracodawcy. W 99 przypadkach na 100 przyjmie propozycję pracodawcy, czyli tak naprawdę będzie to fikcja, a nie wypracowanie rozwiązań kompromisowych. Trudno się temu dziwić, jako że projekt rządowy i projekt poselski realizują tylko postulaty pracodawców, nie uwzględniając propozycji strony rządowej. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wprowadzanie na stałe do Kodeksu pracy wydłużenia okresu rozliczeniowego czasu pracy do 12 miesięcy, wprowadzenie tzw. ruchomego czasu pracy, dopuszczenie do wydłużenia przerwy w pracy powyżej 60 minut, której nie wlicza się do czasu pracy, obniżenie czy wręcz likwidacja godzin nadliczbowych, łamanie dyrektywy o czasie pracy Unii Europejskiej i konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy, zrealizowanie wyłącznie postulatów jednej strony dialogu społecznego, czyli pracodawców, a niewzięcie pod uwagę postulatów strony związkowej, czy wreszcie obciążanie skutkami kryzysu i wzrostem bezrobocia pracowników jest nie do zaakceptowania przez klub Prawo i Sprawiedliwość. Stąd zgłaszam wniosek o odrzucenie rządowego projektu zmiany ustawy Kodeks pracy oraz ustawy o związkach zawodowych w pierwszym czytaniu (Dzwonek), jak również składam wniosek o odrzucenie poselskiego projektu, przygotowanego przez posłów Platformy Obywatelskiej, projektu zmiany ustawy Kodeks pracy, zawartego w druku nr 1116. Dziękuję. (Oklaski)