Mówca: Dariusz Piontkowski
Data: 2018-07-18 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Ten projekt ustawy ewidentnie nawiązuje do cyklu działań Prawa i Sprawiedliwości, które mówią o konieczności prowadzenia polskiej polityki historycznej. Tworzenie instytucji zajmujących się badaniami polskiej historii, potem jej popularyzacją wyraźnie pokazało, że jest jeszcze sporo pól nie do końca zbadanych bądź takich, które częściowo już zostały zapomniane, bo w okresie PRL-u były pola, którymi się w ogóle nie chciano zajmować, a były i takie, które były z jakichś powodów niewygodne. Nawet instytucje takie, jak Instytut Pamięci Narodowej, utworzony już przecież wiele lat temu, skupiły się, co wynikało z potrzeby także społecznej, najpierw na tzw. białych plamach, na tych tematach, które były całkowicie zafałszowane w okresie komunizmu, chociażby na historii żołnierzy wyklętych, ale także historii Polskiego Państwa Podziemnego. Okazało się, że działania obu okupantów na ziemiach polskich w okresie II wojny światowej są takim tematem trochę zapomnianym - także badacze na uniwersytetach częściowo się nim nie zajmowali - a relacje polsko-żydowskie stały się w ostatnich choćby miesiącach czy tygodniach tematem, który jako bardzo ważny wraca do debaty publicznej, także w kontekście współczesnym. Dlatego też Polska musi mieć instytucje, które potrafią, po pierwsze, jeszcze raz wrócić do badań albo rozpocząć na nowo badania nad niektórymi okresami historii współczesnej, tak aby pojawiły się wiarygodne źródła, relacje świadków, które by pozwoliły oprzeć na faktach polską narrację historyczną, a, po drugie, gdy uda się już w dużej mierze zgromadzić dużą część źródeł - a nawet już wcześniej, na podstawie częściowo zebranych - należy zabiegać o to, aby prowadzić debatę historyczną na tematy, które nadal są aktualne. I obie te instytucje, które ten projekt ustawy łączy, próbowały już to robić. Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami rozpoczął zbieranie świadectw obywateli polskich, którzy doświadczyli na sobie okrucieństwa obu okupantów, bądź ich rodzin i ich bliskich. Częściowo korzystano tutaj ze zgromadzonych na potrzeby procesów norymberskich świadectw, które stały się podstawą oskarżenia zbrodniarzy niemieckich i wydania na nich wyroków. Duża część tych świadectw została całkowicie zapomniana. Dziś trzeba je odgrzebać na nowo i udostępnić nie tylko Polakom, bo wśród Polaków jako tako funkcjonuje świadomość tego, jak wyglądał okres okupacji. Trzeba to uświadomić także społeczności międzynarodowej. Okazało się, że dotychczasowe działanie w formie instytucji kultury nie do końca pozwala prowadzić badania naukowe na szeroką skalę, stąd powołany kilka miesięcy temu Instytut Solidarności i Męstwa, który przy okazji występowania z wnioskami o nadawanie odznaczeń tym, którzy pomagali obywatelom polskim w okresie II wojny światowej, musi prowadzić kwerendę historyczną, prowadzić badania historyczne i częściowo wykonywać podobne zadania jak Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami. Stąd koncepcja połączenia obu tych instytucji, aby nie konkurowały ze sobą, ale raczej ze sobą współpracowały czy wspomagały się w swoich działaniach. Ponieważ połączenie formalne nie jest możliwe, stąd konieczność likwidacji Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami i włączenia go w skład Instytutu Męstwa i Solidarności jako instytutu naukowego. W ślad za tym instytut będzie miał także radę naukową, która będzie wspomagała te działania, będzie swego rodzaju kolejnym instytutem badawczym, ale zajmującym się ściśle określonym fragmentem naszej historii najnowszej. Stąd Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość jest za tym połączeniem, bo tak to w praktyce należałoby nazwać, chociaż formalnoprawnie jest to wcielenie jednej instytucji do drugiej. Będzie się to działo z zachowaniem dotychczasowego dorobku obu instytucji. Pracownicy ośrodka badań wejdą w skład Instytutu Solidarności i Męstwa, więc będzie kontynuacja badań, które już tam były dokonane, a także te badania, które trwają, będą mogły być spokojnie kontynuowane. Zapis o możliwości przekazania środków finansowych na kolejne lata pozwoli prowadzić spokojną politykę finansową. Tak że klub Prawo i Sprawiedliwość będzie oczywiście popierał ten projekt ustawy. (Oklaski)