Mówca: Zdrowia Bartosz Arłukowicz
Data: 2012-01-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Spotykamy się dzisiaj po to, żeby porozmawiać o sytuacji służby zdrowia w Polsce, sytuacji w momencie wprowadzenia jednej z najważniejszych reform, jednej z najważniejszych ustaw, a mianowicie ustawy refundacyjnej. Ustawy, która całkowicie zmieniła system refundacji leków w Polsce. Ustawy, która jest ustawą oczekiwaną, ustawy, którą próbowano wprowadzać w Polsce od wielu lat. Istotą tej ustawy jest to, aby zbudować sprawny system obniżania cen leków w Polsce, cen dla pacjentów. System stabilny, ale także system przejrzysty - to jest drugi cel tej ustawy. Aby zbudować system przejrzysty i jasny dla wszystkich stron, system, który opisuje sposób, w jaki refundacja leków w Polsce będzie przeprowadzana i w jaki sposób ona będzie dostępna dla pacjenta. Trzeci cel tej ustawy to stworzenie mechanizmu dostępu pacjentów do leków po prostu nowoczesnych. Żadna inna dziedzina nauki nie zmienia się i nie postępuje w takim tempie jak medycyna. Wszyscy lekarze w Polsce wiedzą o tym, że medycyna rozwija się każdego dnia. Nowoczesne państwo musi brać na siebie odpowiedzialność stworzenia skutecznego mechanizmu dostępu pacjentów do nowoczesnych leków. Każdy lekarz w Polsce wie, spotyka się z taką sytuacją, kiedy stawia diagnozę pacjentowi, że jedno z najczęstszych pytań, jakie otrzymuje natychmiast po postawieniu diagnozy, dotyczy tego, czy są na tę chorobę leki skuteczniejsze, nowocześniejsze, lepsze. Często też otrzymuje pytanie, czy są leki tańsze. Ta ustawa to kompleksowa regulacja sposobu refundacji leków w Polsce, sposobu i metod dostępu pacjenta do nowoczesnego leczenia. Ta ustawa umożliwia to, aby w trybie cyklicznym wprowadzać na listę leków refundowanych leki coraz bardziej nowoczesne. Wokół tej ustawy narosło sporo emocji i toczy się kilkutygodniowa dyskusja, w jej trakcie padały różne argumenty z wszystkich możliwych stron. Większość z nich to były argumenty merytoryczne. Środowiska lekarskie, aptekarskie i środowiska pacjentów wnosiły wiele uwag o charakterze stricte merytorycznym. Pojawiało się - jest to rzeczą naturalną - także wiele uwag o charakterze politycznym. Pewnie ta dyskusja byłaby dużo trudniejsza, gdyby nie to, że tego typu regulacje próbowały wcześniej wprowadzić w życie wszystkie ekipy. Wszystkie ekipy, które do tej pory rządziły Polską, tak naprawdę czuły potrzebę i konieczność zmiany rynku leków refundowanych, tak jak uczyniły to państwa europejskie. Podobne reformy, zmiany systemu refundacji przeprowadzono w Niemczech, we Francji, w Hiszpanii, w Belgii. Kiedyś także i my musieliśmy zmierzyć się z tym problemem. Prób takich było wiele. Próbowano zmienić rynek refundacji leków, proponując właściwie podobne rozwiązania, z którymi mamy do czynienia dzisiaj, w roku 2005. Mam w ręku założenia zmian w systemie refundacji leków. Niestety te zmiany nigdy nie zostały wprowadzone w życie. W roku 2007 stworzono kolejną ustawę, kiedy próbowano uregulować rynek refundacji leków. Nigdy jednak nikomu nie udało się do końca tej reformy przeprowadzić. Z jakichś powodów ta reforma w którymś momencie przestała funkcjonować. Dzisiaj, zdając sobie sprawę z trudu, jaki towarzyszy wprowadzeniu zmian systemowych, trzeba powiedzieć jasno, że mimo kosztów i emocji, które narosły wokół tej ustawy, przeprowadziliśmy jedną z najtrudniejszych reform w Polsce, reformę, która wymagała odwagi, determinacji i konsekwencji. Od początku, kiedy ta ustawa wchodziła w życie, właściwie od pierwszego dnia, kiedy rozpoczęła się debata publiczna na ten temat, deklarowaliśmy jasno to, że będziemy z uwagą monitorowali wszystkie elementy wprowadzania tych zmian. Od początku deklarowaliśmy to, że zareagujemy w każdym momencie, który będzie takiej reakcji wymagał. Wprowadzanie wielkich systemowych zmian musi wymagać szczególnej uwagi, aby po drodze nikt w związku z tymi zmianami nie poniósł większych kosztów. Takie deklaracje złożyliśmy w grudniu i w związku z tymi deklaracjami, które złożyliśmy w końcówce roku, dotrzymaliśmy słowa. Wysłuchaliśmy merytorycznych uwag płynących ze środowisk lekarskich, aptekarskich, środowisk pacjentów. Pierwsze spotkania dotyczące tej ustawy odbyły się już w grudniu. 15 grudnia spotkaliśmy się z przedstawicielem środowiska aptekarskiego. Wysłuchaliśmy wszystkich merytorycznych uwag i opinii dotyczących tej ustawy. 16 grudnia spotkaliśmy się także ze środowiskiem lekarskim, po to właśnie, żeby zbudować wspólny zespół ludzi, którzy będą obserwowali i monitorowali wprowadzanie tej ustawy w życie. Podjęliśmy wtedy decyzję, także ze środowiskiem pacjentów, że stworzymy wspólny zespół, który będzie pracował nad tą ustawą. Większość, a właściwie wszystkie środowiska, z którymi rozmawialiśmy, przedstawiały bardzo merytoryczne opinie, przedstawiały propozycje zmian, propozycje ułatwienia funkcjonowania tej ustawy w codziennym życiu. Ta ustawa trafiła do Sejmu w październiku 2010 r. Proces legislacji był procesem długim, zakończył się w maju roku 2011. Od tego czasu, kiedy ustawa zaczęła funkcjonować, rozpoczął się proces przygotowania wprowadzenia tej ustawy w życie. Powołano Komisję Ekonomiczną, ale przede wszystkim wysłano zaproszenia do koncernów farmaceutycznych, po to właśnie, aby rozpocząć najtrudniejszy etap realizacji tej ustawy, a mianowicie etap negocjacji cenowych. Po powołaniu Komisji Ekonomicznej i po wpłynięciu wszystkich wniosków, ponad 6 tys. wniosków, z których duża część wymagała korekty, poprawy, rozpoczął się bardzo trudny, wielotygodniowy proces negocjacji cen leków, które trafią na pierwszą listę refundacyjną. Przypomnę, że istotą pierwszej listy refundacyjnej było odzwierciedlenie list z poprzedniego systemu refundacji leków. Po to został stworzony mechanizm korekty tych list co dwa miesiące, aby dokładnie w takim cyklicznym okresie móc na te listy wprowadzać leki coraz nowocześniejsze, mechanizm, dzięki któremu z listy będą eliminowane leki starszych generacji i będą one zastępowane lekami nowszymi. Od początku słuchając uwag płynących z różnych środowisk, w tym także politycznych, które - można zauważyć, analizując historię tej ustawy, sięgając lata wstecz - w sposób jasny deklarowały to, że z istotą tej ustawy się zgadzają, dochodzi się do wniosku, że refundacja musi podlegać zasadom, które określa państwo. Refundacja to system, który mówi o tym, w jaki sposób będziemy refundowali leki pacjentom, w jaki sposób będziemy wydawali miliardy naszych wspólnych pieniędzy. Refundacja musi być tworzona w taki sposób, aby to państwo regulowało zasady współpracy koncernów z państwem, a nie zachodziło zjawisko odwrotne. Takie inicjatywy płynęły zarówno ze środowisk Lewicy, Prawa i Sprawiedliwości, jak i Platformy Obywatelskiej. Kiedy pojawiły się pierwsze merytoryczne uwagi, podjęliśmy próbę i dokładnie 4 stycznia, dzień po tym, kiedy Prawo i Sprawiedliwość złożyło wniosek o wotum nieufności, dokładnie dzień później odbyło się pierwsze spotkanie zespołu złożonego z lekarzy, aptekarzy, środowisk pacjentów, posiedzenie zespołu, który stworzył pierwszy zarys nowelizacji tej ustawy. Celem tej nowelizacji było pewnego rodzaju ułatwienie funkcjonowania tej ustawy w życiu codziennym, stworzenie mechanizmów, które nie naruszają sedna ani rdzenia tej ustawy, istoty jej założenia, tego, aby leki w Polsce były tańsze, nowocześniejsze, łatwiej dostępne, i przede wszystkim mechanizmu negocjacyjnego z wielkimi koncernami. Chcieliśmy stworzyć warunki takie, aby przede wszystkim pacjenci w Polsce czuli się bezpiecznie, zaś środowiska, które budują system ochrony zdrowia w Polsce, miały stworzone mechanizmy ułatwiające ich funkcjonowanie. W proponowanej nowelizacji, która została przedłożona Sejmowi 11 stycznia, zaproponowaliśmy rozwiązania płynące z wielu środowisk, ale przede wszystkim rozwiązania korzystne dla pacjenta. Stworzono w nowelizacji mechanizm wprowadzenia na listy refundacyjne leków poza wskazaniami rejestracyjnymi, przy bardzo ściśle i jasno określonej procedurze, a mianowicie procedurze funkcjonującej Rady Przejrzystości, rady złożonej z ekspertów, profesorów, naukowców, rady, która będzie delegowała resortowi leki, które powinny trafić na taką listę, bo pacjenci w określonych chorobach ich potrzebują. Taki mechanizm w tej nowelizacji został przedstawiony i odnoszę nieodparte wrażenie, że taki postulat zgłaszany był przez wiele środowisk lekarskich, aptekarskich, ale także politycznych. Takie proponowane zmiany, które w sposób rzeczywisty usprawniają funkcjonowanie mechanizmu utworzenia list refundacyjnych, zostały zaproponowane. Stworzyliśmy w nowelizacji także mechanizmy ułatwiające przeprowadzenie procesu importu docelowego leków. Import docelowy leków to szczególnie trudna i wymagająca szczególnej uwagi procedura. To import leków dla pacjentów najciężej chorych, import konkretnych leków, które dostępne są poza granicami Polski. Te mechanizmy zostały określone w sposób bardzo precyzyjny i konkretny. Stworzyliśmy mechanizm, w którym ta procedura będzie łatwiejsza, szybsza i bardziej skuteczna. Chcieliśmy także, wychodząc naprzeciw środowiskom pacjentów, ale także lekarzy, ułatwić funkcjonowanie mechanizmu dotyczącego sposobu wypisywania recept. Na liście refundacyjnej znajduje się około 2700 leków, spośród których absolutnie zdecydowana większość występuje na jednym poziomie odpłatności. Zaproponowaliśmy rozwiązania, które mówią o tym, że lekarz, wypisując receptę, nie będzie zobowiązany do wpisywania poziomu odpłatności leku występującego dokładnie na jednym poziomie odpłatności. Skutkuje to pewnego rodzaju ułatwieniem i przyspieszeniem pracy lekarza, ale przede wszystkim dla pacjenta skutkuje to tym, że praca lekarza jest szybsza i w ten sposób pacjent szybciej trafia do apteki z możliwością realizacji swojej recepty. Stworzyliśmy w końcu mechanizm dostępu do pełnej informacji o lekach, które znajdują się na liście refundowanej. Informacji pełnej, która nigdy wcześniej nie była określona ustawowo. Wprowadziliśmy taką propozycję, aby zawsze w momencie ogłaszania nowej listy refundacyjnej opisy leków, wszystkie wskazania, przeciwwskazania, działania uboczne mogły być opisane w jednym miejscu, tak aby pacjenci, lekarze, pielęgniarki, aptekarze mieli jedno miejsce określone ustawowo, w którym będzie dostępny w sposób jasny i przejrzysty pełen zakres działania leków, które objęte są refundacją w Polsce. Urząd rejestracji leków został zobowiązany ustawowo do tego, aby w dniu publikacji kolejnej listy wszystkie opisy rejestracyjne danego leku znajdowały się na stronach internetowych, a także w biuletynach. Zwróciliśmy także szczególną uwagę na opinie kierowane do resortu ze strony środowisk, które codziennie od wejścia w życie tej ustawy ją realizują, a mianowicie środowisk lekarskich i aptekarskich. Padało wiele wniosków o to, aby stworzyć przejrzysty mechanizm kontroli przez NFZ aptekarzy, a także lekarzy. W tym przypadku, wychodząc naprzeciw, wspólnie uznaliśmy, co potwierdził parlament, że należy doprecyzować zasady takiej kontroli. W proponowanych wcześniej rozwiązaniach prawnych funkcjonowały zapisy mówiące o tym, że NFZ ma prawo zerwać kontrakt z lekarzem albo aptekarzem w przypadku utrudniania kontroli. Był to przepis nie do końca precyzyjny, więc zaproponowaliśmy inne rozwiązanie, ograniczyliśmy te możliwości do uniemożliwiania kontroli, czyli wyszliśmy naprzeciw oczekiwaniom środowisk lekarskich i aptekarskich. W końcu uznaliśmy także argument, że dopóki w Polsce nie będzie w pełni sprawnie funkcjonującego mechanizmu weryfikacji ubezpieczenia pacjentów, należy odstąpić od restrykcji związanych z określaniem tego, czy pacjent jest ubezpieczony, czy nie. Chodzi o słynny art. 48 ust. 8 i wprowadzoną abolicję, czyli przepis mówiący o wstrzymaniu wszystkich rozpoczętych postępowań i niewszczynaniu kolejnych w związku z tym przepisem. Te rozwiązania znalazły potwierdzenie i akceptację we wszystkich środowiskach. Wychodziły one naprzeciw oczekiwaniom przede wszystkim pacjentów, ale także lekarzy i środowiska aptekarskiego. W początkowej fazie wchodzenia tej ustawy w życie mieliśmy do czynienia z emocjami społecznymi, które są charakterystyczne dla trudnych systemowych zmian. Zawsze, kiedy narusza się stary, skostniały system, musi podnieść się kurz, ale odpowiedzialność rządzących polega na uważnym monitorowaniu tego zjawiska, wychodzeniu naprzeciw i tworzeniu narzędzi dialogu i kompromisu społecznego. Ta nowelizacja to były przepisy i regulacje, które zostały skonsultowane w sposób chyba najbardziej maksymalny z możliwych. O tej nowelizacji rozmawialiśmy wielokrotnie ze wszystkimi środowiskami, toczyliśmy dziesiątki debat politycznych, ale przede wszystkim merytorycznych, po to aby zbudować sprawnie funkcjonujący system, w którym państwo określa sposób, w jaki w Polsce refundowane będą leki, w którym określamy sposób, w jaki państwo będzie negocjowało niższe ceny leków dla pacjentów z koncernami farmaceutycznymi. I stworzyliśmy w końcu to, czego przez wiele lat nie udało się stworzyć: absolutnie przejrzysty i jasny dla wszystkich sposób negocjacji cen leków i wprowadzania ich na listy refundacyjne. Ta zmiana skutkuje tym, że dzisiaj o tym, jakie leki będą refundowane, będą decydowali naukowcy, eksperci, profesorowie, negocjatorzy. Te negocjacje zostały przeniesione z bardzo wielu miejsc w Polsce do resortu zdrowia po to, aby przy pomocy środowisk eksperckich decydować o tym, które leki staną się lekami przestarzałymi, a które w formule nowoczesności i postępu medycyny powinny na te listy trafiać. Te mechanizmy będą dzisiaj opisywane i regulowane w resorcie zdrowia. (Przewodnictwo w obradach obejmuje marszałek Sejmu Ewa Kopacz) Patrząc na liczbę prób wprowadzenia zmiany tego systemu - w roku 2005, 2007 - mogę z pełną odpowiedzialnością powiedzieć, że mimo trudności, z jakimi spotkaliśmy się, wprowadzając tę ustawę w życie, możemy powiedzieć, że dokonaliśmy ważnego kroku, który dawno już zrobiła Europa, do którego przymierzali się nasi poprzednicy. I z pełną determinacją będziemy w dalszym ciągu tworzyli takie mechanizmy, aby ta ustawa była regulacją przejrzystą, w dalszym ciągu będziemy monitorowali skutki wchodzenia tej ustawy w życie i w dalszym ciągu, mam nadzieję, że we współpracy z wszystkimi środowiskami politycznymi będziemy mogli tak kształtować sposób funkcjonowania tej ustawy, aby pacjenci byli bezpieczni, aby mieli dostęp do tańszych leków i, przede wszystkim, aby mieli dostęp do nowoczesnych metod leczenia. Panie marszałku, pozostając do pełnej... Pani marszałek, przepraszam. Pozostając do pełnej dyspozycji Wysokiej Izby, chciałbym prosić panią marszałek o wyrażenie zgody na to, aby dalsze szczegółowe rozwiązania i opis dzisiejszej sytuacji w służbie zdrowia w kraju przedstawili moi współpracownicy. Chcę powiedzieć, kończąc, tylko tyle, że po pierwszych tygodniach pełnych emocji, kiedy mieliśmy do czynienia z protestem pieczątkowym, kilkudniowym protestem aptekarzy, po licznych rozmowach z tymi środowiskami protest pieczątkowy został zawieszony przez wszystkie środowiska lekarskie, zaś po spotkaniu na Krajowym Zjeździe Aptekarzy w Szczyrku aptekarze podjęli decyzję, że współpracując z resortem przy budowie i tworzeniu rozporządzeń, do których jesteśmy zobowiązani, stworzymy jasne mechanizmy kontroli przez NFZ aptek i lekarzy. I protest aptekarzy także został zawieszony. Dzisiaj, po kilku tygodniach ustawa zaczyna funkcjonować w sposób sprawny. Jesteśmy przygotowani do tego, aby przedstawić kolejną listę refundacyjną. Zrobimy to w sposób najbardziej skuteczny i taki, jakiego oczekują pacjenci, ale także lekarze, którzy na co dzień leczą pacjentów. Zapraszam po raz kolejny wszystkich tych, którzy uczestniczyli w debacie nad tą ustawą, do tego, żebyśmy wspólnie monitorowali skutki wprowadzania tej ustawy w życie, żebyśmy wspólnie podejmowali dobre dla pacjenta decyzje oparte na wiedzy, na merytoryce, na takim strategicznym celu, jakim jest regulacja systemu refundacji leków w Polsce, żebyśmy wspólnie tworzyli dobre prawo, dyskutując, spierając się, ale szukając kompromisu i dialogu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)