Mówca: Sprawozdawca Jerzy Polaczek
Data: 2021-09-16 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Mam zaszczyt w imieniu połączonych Komisji: Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Infrastruktury przedłożyć sprawozdanie z prac nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz ustawy o Straży Granicznej, druki nr 1448 oraz 1449. Regulacja, którą dzisiaj się zajmujemy, jest związana ze stosowaniem rozporządzenia wykonawczego Komisji Europejskiej od dnia 31 grudnia 2021 r. Rozporządzenie jest z listopada roku 2015 i dotyczy szczegółowych środków w celu wprowadzenia w życie wspólnych podstawowych norm ochrony lotnictwa cywilnego i zostało zmienione rozporządzeniem wykonawczym w dniu 23 stycznia 2019 r. Odniosę się tutaj do pewnych kwestii generalnych oraz przedstawię kilka uwag dotyczących w szczególności zagadnień poruszonych w dyskusji nad projektem. Po pierwsze, to zmienione rozporządzenie w miejsce dotychczasowego sprawdzenia przeszłości i kontroli przed zatrudnieniem osób wykonujących określone czynności w sektorze transportu lotniczego wprowadza standardowe oraz rozszerzone sprawdzenie przeszłości. W odniesieniu do zmiany w Prawie lotniczym projekt w szczególności określa zakres czynności podejmowanych w ramach standardowego i rozszerzonego sprawdzenia przeszłości, kategorie osób podlegających takiemu sprawdzeniu, podmiotów odpowiedzialnych za przeprowadzenie sprawdzeń przeszłości i częstotliwość takich sprawdzeń. Jeślibyśmy odnieśli się do całości regulacji przedkładanej przez rząd, to efektem jej przyjęcia i wdrożenia do prawa krajowego będzie dostosowanie do nowych przepisów prawa Unii Europejskiej, które są zmieniane w celu zharmonizowania i uproszczenia środków ochrony lotnictwa, poprawienia przejrzystości prawa, ujednolicenia interpretacji przepisów i przede wszystkim zapewnienia jak najbardziej skutecznego wdrożenia wspólnych dla Unii Europejskiej norm ochrony lotnictwa cywilnego. Odnosząc się do tych zagadnień, które były poruszane w dyskusji podczas prac, chciałbym przede wszystkim odnieść się do zarzutu, iż niektóre przepisy tej regulacji są nieprecyzyjne w zakresie weryfikacji w ramach sprawdzenia przeszłości informacji z rejestrów karnych. Pragnę zwrócić uwagę, iż mając na uwadze to, że przedmiot sprawdzający nie ma możliwości samodzielnego pozyskania informacji z rejestrów karnych na temat osoby, wobec której przeprowadza się takowe sprawdzenie, w projektowanych przepisach krajowych, czyli w ustawie, która jest przedmiotem dzisiejszego procedowania, rozstrzygnięto, iż weryfikacja w tym zakresie ma się odbywać na podstawie informacji pozyskanych od osoby sprawdzanej, przy czym w przypadku rozszerzonego sprawdzenia przeszłości nie pozyskuje się informacji z Krajowego Rejestru Karnego, ponieważ w tym zakresie weryfikacji dokonuje Straż Graniczna w ramach ustaleń istnienia tzw. negatywnych przesłanek. Po drugie, były w dyskusji w komisji pytania dotyczące rozszerzenia katalogu osób podlegających sprawdzeniu i częstotliwości sprawdzeń w kontekście obciążeń regulacyjnych podmiotów sprawdzających. Pragnę zwrócić uwagę, odnosząc się do tego zagadnienia, iż w projekcie wskazano kategorie osób podlegających standardowemu sprawdzeniu przeszłości, w większości podlegających sprawdzeniu przeszłości także w myśl dotychczasowych przepisów. W stosunku do tzw. standardowego sprawdzenia przeszłości minimalny zakres wymagany przez przepisy Unii Europejskiej został w projektowanej regulacji rozszerzony o osoby zatrudnione w punktach handlowych lub usługowych, które są zlokalizowane w ogólnodostępnych częściach lotnisk, albo osoby wykonujące w tej strefie obowiązki związane z funkcjonowaniem lotniska. Wynika to z oczywistej potrzeby wzmocnienia ochrony stref ogólnodostępnych portów lotniczych, które są szczególnie narażone na akty bezprawnej ingerencji. Nie muszę tłumaczyć przesłanek, które stoją za wprowadzeniem tych przepisów, które doprecyzowują dotychczas stosowane procedury w skali europejskiej i nie tylko. Nowym rozwiązaniem jest objęcie rozszerzonym sprawdzeniem przeszłości całej grupy zawodowej kontrolerów ruchu lotniczego, a wynika to z kluczowej roli, którą kontrolerzy pełnią w lotnictwie cywilnym, oraz ich dostępu do najważniejszych systemów umożliwiających ruch lotniczy. Ponadto projekt, tak jak mówiłem na samym początku, przewiduje wdrożenie przez Straż Graniczną systemu informatycznego umożliwiającego składanie przez podmioty sprawdzające wniosku o weryfikację istnienia negatywnych przesłanek w postaci elektronicznej za pośrednictwem dedykowanej temu celowi aplikacji. Zgodnie z tą nowelizacją będzie to wdrażała Straż Graniczna. W dyskusji były również poruszone zagadnienia tzw. negatywnych przesłanek dotyczących tychże sprawdzeń. Odnosząc się do tej części ustawy i tej dyskusji w komisji, chcę przypomnieć, iż rozporządzenie europejskie daje swobodę państwom członkowskim w określaniu zakresu zagrożeń i przestępstw, jakim należy kierować się przy ocenianiu przeszłości osoby sprawdzanej, jednakże obie przywołane dyrektywy powinny stanowić minimum tejże oceny. Jeśli chodzi o rozporządzenie z 2015 r., tak jak powiedziałem, przy ustaleniu rzetelności osoby podlegającej sprawdzeniu uwzględnia się co najmniej przestępstwa, o których mowa w załączniku drugim tejże dyrektywy w sprawie wykorzystania danych dotyczących przelotu pasażera w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym, a także zgodnie z pkt 11 rozporządzenia z 2015 r. uznaje się, że osoba nie przeszła z wynikiem pozytywnym sprawdzenia przeszłości, jeżeli nie zweryfikowano pozytywnie wszystkich elementów polegających sprawdzeniu. Istnienie tychże negatywnych przesłanek stwierdza się nie tylko w przypadku skazania danej osoby prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa wymienionego w katalogu określonym w ustawie, ale również w przypadku powzięcia wiadomości o aktualnie prowadzonym postępowaniu karnym przeciwko tej osobie oraz wtedy, gdy Straż Graniczna nie ma możliwości pozyskania informacji, która jest niezbędna do dokonania ustaleń, albo gdy takie informacje są niewystarczające, ponieważ w takim przypadku dana osoba nie daje gwarancji rzetelności, a w konsekwencji zachowania odpowiedniego poziomu ochrony. Przedostatnia kwestia, do której krótko się odniosę, to zagadnienia związane z brakiem przepisów umożliwiających odwołanie się od informacji Straży Granicznej o istnieniu negatywnych przesłanek. Podkreślam, że informacje, na podstawie których Straż Graniczna dokonuje ustaleń istnienia negatywnych przesłanek, co do zasady zawsze są obiektywne, a nie uznaniowe - powzięcie informacji o prowadzonym np. postępowaniu karnym przeciwko danej osobie lub też tym bardziej o skazaniu takiej osoby prawomocnym wyrokiem za przestępstwa albo brak wystarczających informacji co do dokonania ustaleń - w związku z tym takowe odwołanie byłoby bezcelowe. W przypadku zaistnienia nowych okoliczności, np. umorzenia postępowania karnego czy zatarcia skazania, zgodnie z projektem podmiot sprawdzający przekazuje informacje uzasadniające brak podstaw do stwierdzenia istnienia negatywnych przesłanek Straży Granicznej i ponownie występuje z wnioskiem o sprawdzenie. Skutki finansowe ustawy w latach 2021-2030 to łącznie 15 314 tys., z czego 9314 tys. zostanie wydatkowanych w ciągu pierwszych 10 lat obowiązywania ustawy. Te skutki finansowe odnoszą się do kosztów Straży Granicznej. Środki dodatkowe dla Straży Granicznej planuje się pozyskać w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który jest regulowany rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 kwietnia 2014 r. Natomiast źródłem finansowania planowanych wydatków Urzędu Lotnictwa Cywilnego z tytułu planowanego zwiększenia zatrudnienia i wyposażenia stanowisk pracy dla nowych pracowników będzie część 39 budżetu państwa: Transport. Zostanie ona zwiększona o kwoty, które są zawarte w art. 6 projektowanej ustawy. Tyle z mojej strony, panie marszałku. Jeśli będą pytania, oczywiście będziemy się do nich odnosili w trakcie dyskusji. Dziękuję bardzo.