Mówca: Jacek Czerniak (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2014-02-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Stanowisko Klubu Poselskiego SLD w sprawie rządowych dokumentów: sprawozdań dotyczących przestrzegania praw pacjenta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, druki nr 692 i 734 oraz druki nr 1670 i 1985 Zmiana relacji pomiędzy pacjentem a całą złożoną infrastrukturą opieki zdrowotnej wymagała stworzenia jeszcze jednego organu broniącego praw i interesów pacjenta. Stąd też wynikło przekonanie znacznej grupy decydentów o potrzebie jego powołania, m.in. jako kolejnej instytucji przyjmującej skargi i wnioski od pacjenta. Rzecznik praw pacjenta jest centralnym organem administracji rządowej. Każdy ma prawo bez opłat wystąpić do rzecznika praw pacjenta z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich praw. Rzecznik może również wszcząć postępowanie wyjaśniające z własnej inicjatywy, biorąc pod uwagę informacje co najmniej uprawdopodabniające naruszenie praw pacjenta. Pacjent może wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej działającej przy rzeczniku praw pacjenta, jeżeli opinia lub orzeczenie wydane przez lekarza ma wpływ na jego prawa lub obowiązki. Komisja jest zobligowana niezwłocznie, lecz nie później niż w ciągu 30 dni od wniesienia sprzeciwu, do wydania orzeczenia w tej sprawie. Ponadto w strukturze organizacyjnej Biura Rzecznika Praw Pacjenta funkcjonują rzecznicy praw pacjenta szpitala psychiatrycznego, których zadaniem jest ochrona praw osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital psychiatryczny w trakcie hospitalizacji. Jednym z uwarunkowań zewnętrznych funkcjonowania rzecznika praw pacjenta w systemie ochrony zdrowia jest również członkostwo Polski w wielu organizacjach międzynarodowych, do których zaliczyć można m.in. ONZ i instytucje wyspecjalizowane sytemu Narodów Zjednoczonych, Radę Europy czy Unię Europejską. Z przynależnością do tych organizacji wiążą się pewne zobowiązania wobec nich, związane m.in. z ochroną praw pacjenta. Członkostwo Polski w wymienionych organizacjach otworzyło obywatelom polskim dostęp do instytucji skarg do organów międzynarodowych, gdyż decyzje polskich organów dotyczące praw człowieka, w tym pacjenta, podlegają ich kontroli. Zmusza to polskich decydentów i polskie sądy do rzetelnej procedury i wnikliwego rozpatrzenia każdej sprawy. Podobną rolę pełni sprawozdawczość, sprawozdania składane przez państwa do organów międzynarodowych i europejskich. Członkostwo w Unii Europejskiej wymusza udoskonalanie systemu opieki zdrowotnej i ochrony praw pacjenta, a także liczne zmiany w prawie wewnętrznym Polski, powołanie i przekształcanie wielu organów oraz tworzenie procedur niezbędnych do ochrony praw pacjenta. Do uwarunkowań politycznych działalności RPP można zaliczyć permanentny kryzys systemu opieki zdrowotnej w Polsce i społeczne niezadowolenie z dostępności publicznego systemu opieki zdrowotnej oraz niezadowolenie środowisk medycznych z zasad jego funkcjonowania. Wyrazem tego były wydarzenia związane z przeprowadzeniem tzw. białego szczytu. W tych okolicznościach władze publiczne postanowiły wyrazić zgodę na utworzenie instytucji uważanej za demokratyczną, z jednej strony będącej rodzajem wentyla bezpieczeństwa, pozwalającej na sygnalizowanie i rozładowywanie napięć pomiędzy obywatelami a władzą, a z drugiej strony będącej dowodem troski o pacjenta oraz gotowości do liberalizowania relacji w systemie opieki zdrowotnej. Działalność RPP jest również zdeterminowana posiadanym budżetem. Wielkość budżetu albo umożliwi rozwój działalności, albo istotnie ograniczy wiele działań takich jak: realizacja funkcji kreacyjnych, organizatorskich czy zatrudnianie nowych pracowników biura. Należy także podkreślić, że dla działalności RPP bardzo istotne znaczenie mają uwarunkowania społeczne. Należy do nich zaliczyć ograniczone doświadczenia polskiego społeczeństwa obywatelskiego, bariery świadomościowe, w tym nieznajomość prawa oraz nieumiejętność korzystania z niego. Przyczynami takiego stanu rzeczy jest m.in. nieumiejętność ochrony swoich praw jako pacjenta, brak tradycji w ich wykorzystywaniu, przyzwyczajenie do wszystkiego, co nadane odgórnie. Dlatego działalność polskiego RPP zależy m.in. od poziomu rozwoju społeczeństwa, od tego, na ile stara się ono stać się społeczeństwem obywatelskim, aktywnie zabiegającym o respektowanie swoich praw. Istnieje duże niebezpieczeństwo podporządkowania urzędu RPP władzy wykonawczej w Polsce. W bardzo trudnej sytuacji finansowej publicznej opieki zdrowotnej RPP może stać się obiektem niezwykle gwałtownych ataków, a brak gwarancji apolityczności i bezstronności urzędu czyni ten urząd bardzo podatnym na takie ataki, co w konsekwencji może doprowadzić do sparaliżowania wielu jego kompetencji. Może to znacznie utrudnić rzecznikowi praw pacjenta legalizm w obronie pacjentów, przeciw któremu zwracają się siły społeczne niezadowolone z ingerencji w system opieki zdrowotnej w Polsce. Należy sobie życzyć, aby przy budowaniu wizerunku i siły działania oraz skuteczności instytucji rzecznika praw pacjenta powtórzona została historia urzędu rzecznika praw obywatelskich. Problemy, obszary, w których potrzebna jest większa aktywność RPP: w większości szpitali w Polsce są problemy z dostępem rodziny do chorego przez 24 godziny na dobę, w Polsce często łamane jest prawo pacjenta dostępu do dokumentacji medycznej, a także prawo do godności i intymności. Każdy pacjent w Unii Europejskiej powinien mieć takie samo prawo do opieki zdrowotnej, niezależnie od dochodu czy kraju zamieszkiwania. Zaznacza się, że prawo unijne jest tak adaptowane, by prawa pacjentów były przestrzegane także poza granicami tych państw, których są oni obywatelami. W Polsce największy niepokój budzą obecnie narastające nierówności w dostępie do ochrony zdrowia. Najczęściej w tej chwili skargi pacjentów dotyczą trudności w dostępie do leczenia i długich kolejek oczekiwania na wizytę bądź zabieg, na jednego lekarza przypada 2500-2800 pacjentów, za których otrzymują pieniądze z kontraktu wg stawki kapitacyjnej, czyli poniekąd za gotowość, bo niezależnie od tego, ilu porad udzielą. W praktyce dziennie przyjmują od kilku, kilkunastu do kilkudziesięciu chorych, np. w sezonie grypowym. Wprowadzenie zleceniowego systemu mogłoby skłonić lekarzy POZ do większego zaangażowania się w profilaktykę, czyli m.in. w prowadzenie wszelkiego rodzaju badań przesiewowych.