Mówca: Krzysztof Paszyk (tekst niewygłoszony)
Data: 2017-10-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego przedstawić nasze stanowisko w sprawie sprawozdania komisji o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, druki nr 1676 i 1858. Na podstawie proponowanych w omawianym projekcie regulacji sądy opiekuńcze będą mogły zlecać kuratorom sądowym przeprowadzanie wywiadów środowiskowych w postępowaniu wykonawczym prowadzonym w sprawach opiekuńczych oraz po powzięciu przez sąd opiekuńczy wiadomości o zdarzeniu, które może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania z urzędu (przed jego formalnym rozpoczęciem) oraz na etapie postępowania rozpoznawczego w przypadku osób dorosłych. Po zmianach kuratorzy sądowi, na zlecenie sądu, będą mogli też przeprowadzać wywiady środowiskowe w sprawach dotyczących zastosowania obowiązkowego leczenia odwykowego osób uzależnionych od alkoholu, a także umieszczenia osoby w szpitalu psychiatrycznym lub przyjęcia do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Informacje zebrane przez kuratora sądowego w trakcie wywiadu środowiskowego pomogą ocenić sądowi, czy są powody pozamedyczne do orzeczenia obowiązku podjęcia leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną od alkoholu (rozkład życia rodzinnego, demoralizowanie małoletnich, uchylanie się od pracy, zakłócanie spokoju lub porządku publicznego) lub umieszczenia osoby bez jej zgody w szpitalu psychiatrycznym (niezdolność do samodzielnej egzystencji) albo skierowania do domu pomocy społecznej osoby bez jej zgody (konieczność opieki ze strony innych osób). Wysoka Izbo! Obecnie obowiązujące przepisy, tj. ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych, nie określają precyzyjnie kategorii spraw i rodzaju postępowań, w jakich sąd lub sędzia jest uprawniony do zlecenia zawodowemu kuratorowi sądowemu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z uwagi na to omawiany projekt, dookreślający przepisy w tej materii, należy ocenić pozytywnie. Przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania lub pobytu danej osoby stanowi ingerencję państwa (funkcjonariusza publicznego, którym jest kurator sądowy) w sferę praw i wolności chronionych prawem zarówno krajowym, jak i międzynarodowym. Niejasno określone kryteria takiej ingerencji, opartej tylko na regułach interpretacyjnych, a nie na przepisach prawa, mogą budzić wątpliwości z punktu widzenia standardów państwa prawa. Omawiany projekt uściśli kryteria zlecania przez sąd przeprowadzania wywiadu środowiskowego, co bez wątpienia poprawi standardy stosowania prawa w tym zakresie. Realizacja obowiązków sądów opiekuńczych wynikających z nadzoru nad sprawowaniem opieki wymaga określonych narzędzi. Bez wiedzy o warunkach życiowych osoby ubezwłasnowolnionej lub niepełnosprawnej, w tym jej sytuacji bytowej i socjalnej, nie jest możliwe zweryfikowanie sposobu sprawowania opieki i kurateli, a uprzednio prawidłowe określenie zakresu umocowania opiekuna bądź kuratora dla takiej osoby. Z uwagi na wpływ proponowanej regulacji na usprawnienie działania sądów i kuratorów należy ją uznać za korzystną dla sprawności działania systemu nadzoru kuratorskiego w Polsce.