Mówca: Andrzej Matusiewicz
Data: 2017-06-09 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Moje oświadczenie dotyczy śp. Zbigniewa Brzezińskiego, honorowego obywatela miasta Przemyśla. W dniu 26 maja 2017 r. zmarł w szpitalu w Falls Church w stanie Wirginia prof. Zbigniew Brzeziński. Wprawdzie urodził się 28 marca 1928 r. w Warszawie, ale on i jego rodzina związani byli z Przemyślem. Jego dziadek, Kazimierz Brzeziński, był sędzią w Przemyślu i znanym społecznikiem, zmarł w 1924 r., a jego ojciec, Tadeusz Brzeziński, był prawnikiem i dyplomatą, konsulem II Rzeczypospolitej w Lipsku, Toronto i Montrealu. Zbigniew Brzeziński w latach 1935-1938 uczęszczał do szkoły powszechnej przy ul. Sienkiewicza w Przemyślu. W 1938 r. razem z ojcem Tadeuszem wyjechał na placówkę dyplomatyczną do Kanady. Po II wojnie światowej rodzina Brzezińskich nie wróciła do Polski. Zbigniew Brzeziński ukończył szkołę i Uniwersytet McGilla w Montrealu, a na Uniwersytecie Harvarda obronił pracę doktorską z historii totalitaryzmu sowieckiego. W wieku 30 lat został obywatelem USA, w 1960 r. profesorem na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku. Od młodości związany był z Partią Demokratyczną. Doradzał prezydentowi Johnowi Kennedy’emu i Lyndonowi Johnsonowi. W latach 70. ubiegłego wieku polemizował z antywojenną lewicą w swej partii, krytykował politykę odprężenia prezydentów Richarda Nixona i Geralda Forda, która jego zdaniem kładła nadmierny nacisk na kontrolę zbrojeń, nie doceniając kwestii praw człowieka, co doprowadziło do ustępstw wobec Związku Radzieckiego. Był współzałożycielem tzw. komisji trójstronnej, organizacji polityków i biznesmenów pragnących zacieśnienia sojuszy USA, Europy i Japonii. Brzeziński zaprosił do nich ówczesnego gubernatora Georgii Jimmy’ego Cartera. Kiedy Carter został prezydentem USA, mianował Brzezińskiego swym doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego w latach 1971-1981. Zimą 1980 r. z inicjatywy Brzezińskiego ustępujący z urzędu prezydenta USA Carter mobilizował przywódców Europy Zachodniej, aby wystąpić w obronie Polski zagrożonej interwencją Związku Radzieckiego. W listach przestrzegli oni Moskwę przed tym krokiem, uprzedzając, że położy to kres odprężeniu w Europie. Po odejściu z rządu w 1981 r. Brzeziński pozostał wpływowym ekspertem ds. polityki zagranicznej USA. Szczególnie angażował się w sprawy polityki wobec Związku Radzieckiego i bloku wschodniego. Z jego inicjatywy powołano Polsko-Amerykańską Fundację Wolności działającą na rzecz umacniania społeczeństwa obywatelskiego, demokracji i gospodarki rynkowej w Polsce. Był zwolennikiem budowy w Polsce elementów tzw. tarczy antyrakietowej, stwierdzając, że umieszczenie amerykańskiej tarczy w Polsce wzmocni jej sojusz z USA. Zbigniew Brzeziński był odznaczony Medalem Wolności w USA, Orderem Orła Białego w Polsce, najwyższymi odznaczeniami państwowymi Niemiec, Czech, Litwy, Łotwy, Irlandii, Ukrainy, doktorem honoris causa Uniwersytetów Jagiellońskiego, Warszawskiego, Katolickiego w Lublinie, Uniwersytetu Wileńskiego, honorowym obywatelem Krakowa, Gdańska, Lwowa i Wilna. Ale pierwszy tytuł honorowego obywatela miasta w Polsce przyznał mu rodzinny Przemyśl. Zbigniew Brzeziński odwiedzał Przemyśl w 1987 r., w 1990 r. przyjechał odebrać tytuł honorowego obywatela miasta nadany mu jako pierwszemu honorowemu obywatelowi przez radę miasta wybraną w demokratycznych wyborach. Miałem ten zaszczyt wygłosić laudację i wręczyć mu tytuł honorowego obywatela jako ówczesny przewodniczący. Profesor Brzeziński był fundatorem nagrody swojego imienia przyznawanej co roku dwóm uczniom II Liceum Ogólnokształcącego w Przemyślu przez okres 25 lat. W 1989 r. solidarność Przemyska ufundowała tablicę na domu przy ul. Sienkiewicza 5, gdzie mieszkała rodzina Brzezińskich. Dzisiaj, 9 czerwca 2017 r., odbywają się uroczystości pogrzebowe w Waszyngtonie. Żegnamy obywatela świata, wybitnego stratega i polskiego