Mówca: Anna Dąbrowska-Banaszek
Data: 2021-10-14 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! 14 października 1993 r., dokładnie 28 lat temu, tj. w 50. rocznicę zbrojnego powstania więźniów obozu, zostało założone Muzeum Byłego Hitlerowskiego Obozu Zagłady w Sobiborze, obecnie noszące nazwę Muzeum i Miejsce Pamięci w Sobiborze. Muzeum to znajduje się w obrębie wsi Żłobek koło Sobiboru, na terenie stanowiącym podczas II wojny światowej niemiecki obóz zagłady. Początkowo stanowiło filię założonego w 1981 r. Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego. Kompleks muzealny składał się wówczas z pomnika matki żydowskiej z dzieckiem, kopca z prochami ofiar obozu oraz budynku muzealnego znajdującego się przy dawnej stacji kolejowej, połączonego z pozostałymi częściami muzeum tzw. szlakiem pamięci. W budynku mieści się stała wystaw ˝Sobibór - obóz śmierci˝. Otwarta była w 2000 r. W czerwcu 2011 r. z powodu kłopotów finansowych i wobec braku wsparcia ze strony ministerstwa kultury Muzeum Byłego Hitlerowskiego Obozu Zagłady zostało przejściowo zamknięte dla odwiedzających. W maju 2012 r. placówka stała się oddziałem Państwowego Muzeum na Majdanku. Obecnie muzeum jest otwarte dla zwiedzających, stworzona jest nowa forma upamiętnienia ofiar dokonanego w Sobiborze ludobójstwa, tj. zbrodni przeciwko ludzkości. Na wystawie stałej w Muzeum i Miejscu Pamięci w Sobiborze prezentowane są obiekty odnalezione w trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych na terenie byłego niemieckiego obozu zagłady w latach 2000-2017. W gablocie o długości 25 m - to najdłuższa gablota tego typu w takim muzeum - stanowiącej centrum ekspozycji, a także w mniejszych gablotach wmontowanych w ściany można zobaczyć ponad 700 eksponatów, głównie przedmiotów osobistych należących do ofiar niemieckich zbrodni, ale także reliktów związanych z funkcjonowaniem obozu oraz rzeczy należących do sprawców. Zachowane klucze do domu, środki higieny, zegarki czy okulary świadczą o tym, że ich właściciele do ostatniej chwili nie zdawali sobie sprawy, że zostali przywiezieni do Sobiboru na śmierć. Eksponowane na wystawie muzealia, które na pozór mogą wydawać się bezwartościowe, jak sztućce, naczynia czy nożyczki, mają równie duże znaczenie jak biżuteria i osobiste pamiątki. Dla ich posiadaczy były wyrazem nadziei na dalsze życie w cieniu zagłady, a zarazem stanowiły łącznik z domami, z których ich zabrano. Wśród tysięcy odnalezionych anonimowych eksponatów znajdują się również nieliczne spersonalizowane drobiazgi o ogromnej wartości emocjonalnej. Jesienią 2017 r. z dołu śmietnikowego nieopodal rampy kolejowej archeolodzy wydobyli wiele obiektów, które Niemcy zakopali podczas likwidacji obozu po powstaniu i ucieczce więźniów w październiku 1943 r. Pomiędzy kawałkami szkieł, cegieł, fragmentami metalowych naczyń i drutów natrafiono na małą, prostokątną blaszkę wyciętą ze srebrnej koperty zegarka kieszonkowego. Po oczyszczeniu powierzchni można było odczytać ręcznie wygrawerowaną dedykację: Felkowi - Ida Ewa Jola, 1932 r., otoczoną geometrycznym ornamentem. W narożnikach wywiercono niewielkie otwory, przez które prawdopodobnie przewleczona była nitka lub łańcuszek. Ten niepozorny fragment srebrnej blaszki był przypuszczalnie bransoletką, bardzo osobistym prezentem podarowanym komuś, kto stracił życie w Sobiborze. Otwarta niedawno wystawa stała ˝SS-Sonderkommando Sobibor. Niemiecki obóz zagłady 1942-1943˝ ma na celu nie tylko ukazanie historii miejsca. Za pomocą setek eksponatów, dokumentów, fotografii i relacji przywołuje pamięć o ok. 180 tys. bezimiennych ofiar, mężczyzn, kobiet i dzieci skazanych na okrutną śmierć z powodu swojego pochodzenia. Taki dzień jak dzisiaj przypomina nam o wydarzeniach, które nie powinny się zdarzyć, ale niestety zdarzyły się. Ważne, by o tym pamiętać i pracować nad tym, aby już nigdy nie miały miejsca podobne. Zachęcam każdego, kto jeszcze nie był w tym miejscu, do odwiedzenia tego miejsca, pochylenia się nad prezentowanymi eksponatami i chwili zadumy. Dziękuję. (Oklaski)