Mówca: Adrian Zandberg
Data: 2022-10-06 (Sejm RP, kadencja 9)

Wysoka Izbo! Myślę, że nikt na tej sali nie ma złudzeń, jakim wynikiem zakończy się dzisiejsze głosowanie. Prawicowa większość przeforsuje oczywiście za chwilę swoich kandydatów do Rady Polityki Pieniężnej, tym bardziej trzeba podkreślić, że odpowiedzialność za politykę, którą prowadzi dzisiaj Narodowy Bank Polski z prezesem Glapińskim na czele, spoczywa na obozie rządzącym. Koalicyjny klub Lewicy ocenia tę politykę bardzo krytycznie. Dlatego bez złudzeń co do sejmowej arytmetyki wystawiamy dzisiaj kontrkandydatów do rady, ludzi, którzy prezentują inne niż pan Glapiński podejście do polityki gospodarczej i pieniężnej, ludzi, którzy nie zamykają oczu na społeczne koszty polityki monetarnej. Ten podział w naukach ekonomicznych ma dzisiaj w dużym stopniu charakter pokoleniowy. Młodzi naukowcy są świadomi tego, że ekonomia jest nauką społeczną, widzą to, że bank centralny działa w świecie materialnym, w świecie, który jest dużo bardziej złożony i pełen współzależności niż podręcznikowe abstrakcje monetarystów. Są pragmatyczni, więc z dystansem podchodzą też do zleżałych dogmatów. Takim właśnie naukowcem, człowiekiem z otwartą głową jest dr Maciej Szlinder. Dr Szlinder prowadzi badania nad polityką gospodarczą i innowacyjnymi politykami publicznymi. Jego prace zostały nagrodzone m.in. Nagrodą Economicus. Reprezentuje środowisko młodych badaczy gospodarki pracujących w tradycji postkeynesowskiej, skupionych m.in. w Polskiej Sieci Ekonomii, środowisko, które jak państwo wiecie, nad wyraz krytycznie ocenia politykę prowadzoną przez Narodowy Bank Polski. Dokładnie rok temu, proszę państwa, pan prezes Glapiński rozpoczął swój rajd przez portfele Polaków. Startując od zerowych stóp procentowych, doszedł już niemalże do 7%. Cztery kwartały to jest dobry czas, żeby ocenić skuteczność tego rajdu. Liczby mówią tu same za siebie. Rok temu mieliśmy inflację poniżej 5%, dziś wynosi ona powyżej 17%. Prognozy rady okazały się boleśnie nieadekwatne, cele inflacyjne przestrzelone, a polityka pana prezesa Glapińskiego i większości rady zadała po prostu sporo cierpienia rodzinom spłacającym swoje mieszkania, ale jeśli chodzi o zatrzymanie wzrostu cen, okazała się po prostu nieskuteczna, bo i trudno, żeby skuteczna była, kiedy źródła inflacji leżały w dużym stopniu poza polityką monetarną. M.in. o tym mówił wczoraj na posiedzeniu komisji dr Szlinder. Płacimy rachunek za niedoinwestowane sieci przesyłowe, za brak elektrowni jądrowej, której ciągle nie wybudowaliście, za zablokowany rozwój energetyki wiatrowej, za uzależnienie od węgla. Na to nakłada się oczywiście wysoka energochłonność polskiej gospodarki. Mówiąc w skrócie, w przypadku każdej wypracowanej w naszej gospodarce złotówki zużywamy więcej energii niż nasi konkurenci. O tym mówił wczoraj dr Szlinder na posiedzeniu komisji. Ta inflacja to jest dzwonek alarmowy. Jeśli nie zwiększymy inwestycji w ten obszar, to zacofanie będzie nas coraz więcej kosztować. I to oczywiście prawda, że cały świat przechodzi dzisiaj inflacyjną grypę. Wszyscy rozumiemy, jaką rolę odegrały tutaj wojna, porwane łańcuchy dostaw, ale faktem jest, że my w Polsce przechodzimy tę grypę zdecydowanie ciężej. Dlaczego? Także dlatego, że jak wskazywał wczoraj dr Szlinder, nasza gospodarka ma poważny problem z konkurencyjnością. To dlatego tak dużym zagrożeniem u nas są spirala marżowo-cenowa, deweloperzy, którzy dyktują ceny z kosmosu, wielkie sieci handlowe, które kupują bardzo tanio, ale sprzedają te same towary dużo drożej konsumentom, wreszcie spółki energetyczne, które wykorzystują ten kryzys, żeby podbić marżę i robić złote interesy kosztem całej reszty społeczeństwa. Warto porozmawiać o tych właśnie źródłach wzrostu cen, bo tu, w polityce konkurencyjności jest, jak mówili wczoraj lewicowi kandydaci do Rady Polityki Pieniężnej, spore pole do działania, pole niestety niewykorzystane. Do tego, co Rada Polityki Pieniężnej może realnie zrobić, warto podchodzić właśnie z realizmem, ale z pewnością bank nie powinien szkodzić. I trudno nie zgodzić się z oceną komunikacji banku centralnego, którą wczoraj przedstawiali na posiedzeniu komisji panowie Standerski i Szlinder, bo to, co wyprawiał prezes NBP, było miejscami po prostu nieprofesjonalne. Najpierw twierdził, że żadnych podwyżek nie będzie, by chwilę później rozpocząć serię dotkliwych podwyżek. Tak robić nie wolno, bo nie wolno ludzi okłamywać. To wprowadziło dodatkową niepewność w gospodarce i osłabiało wiarygodność banku. Tymi konferencjami pan prezes banku niestety zrobił wiele, żeby wywołać na rynkach histerię. Lewica stoi na stanowisku, że podejmując decyzje, które mają kluczowe znaczenie dla gospodarki, trzeba brać pod uwagę ich społeczne koszty, bo już raz to przeżywaliśmy, kiedy Balcerowicz schładzał gospodarkę, wywołując kryzys przedakcesyjny i problemy z bezrobociem. Niestety polityka prezesa Glapińskiego i obecnej większość Rady Polityki Pieniężnej też ma swoje społeczne koszty i najwyższy czas zacząć o nich uczciwie i otwarcie rozmawiać. Członkowie rady powinni być świadomi ograniczeń instytucji, w której zasiadają - to też jest ważny wniosek z wczorajszych obrad komisji - ale są obszary, w których rada mogłaby być zdecydowanie bardziej aktywna niż dotąd. O tym także mówili wczoraj kandydaci Lewicy. Jutro od rana będziemy omawiać w tej Izbie projekt budżetu. Przypominamy, że rada może w zgodzie ze swoimi kompetencjami opiniować ten budżet, także pod kątem czynników, które pobudzają inflację, takich jak zacofana, niedoinwestowana energetyka. To niestety będzie pod tym względem kolejny budżet stagnacji, proszę państwa, i nie ma powodu, żeby rada w tej sprawie milczała. Podsumowując, za chwilę oczywiście prawicowa większość odrzuci opozycyjne, lewicowe kandydatury. Domyślam się, że do PiS-owskiej kupki swoje głosy dosypią też ci, którym nie w smak postkeynesowskie poglądy lewicowych ekonomistów i którzy cierpią na antylewicowe fobie, ale czas polityki gospodarczej i monetarnej, która opiera się na doświadczeniu, a nie na dogmatach (Oklaski), a także czas zmiany pokoleniowej i tak nadchodzi, tak w nauce, jak i w instytucjach publicznych, a po rządach ludzi, którzy kurczowo trzymają się przeterminowanych idei, trzeba będzie posprzątać w NBP, w rządzie i w całym państwie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)