Mówca: Sprawozdawca Urszula Augustyn
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Tym razem chciałabym powiedzieć o bardzo ważnej postaci, wielkiej postaci, o znakomitym, wielkim, dobrym, ciepłym, mądrym człowieku, znakomitym rysowniku i malarzu, wybitnym pisarzu, wnikliwym, czułym obserwatorze, krytyku sztuki. Józef Czapski, bo jego 130. rocznicę urodzin obchodzić będziemy w przyszłym roku, to wielki człowiek, wybitna osobowość. To człowiek, o którym Adam Michnik pisał tak: Była w Czapskim hojność serca, życzliwość, wyrozumiałość i łagodność. Był całkowicie wolny od nienawiści, potrzeby zemsty za krzywdy doznane przez jego pokolenie i jego osobiście. Ale był zarazem, przy swojej łagodności i dobroci, człowiekiem twardych zasad. Był strażnikiem pamięci o zagłodzonych i zamordowanych w stalinowskim państwie. Był wrażliwym artystą, któremu sumienie nie pozwalało milczeć, gdy spoglądał na draństwo i podłość, na skrzywdzonych i poniżonych. Wokół postaci Józefa Czapskiego zorganizował się wspaniały komitet honorowy, w którego imieniu pani Krystyna Zachwatowicz-Wajdowa zwróciła się do komisji kultury. My także zwracamy się do Wysokiej Izby, aby rok 2026 ogłosić Rokiem Józefa Czapskiego. W skład honorowego komitetu weszli państwo Barbara i Richard Aeschlimann, Anna Bernhardt, Andrzej Franaszek, Grzegorz Gałden, Agnieszka Holland, Olga Jaros, Eric Karpeles, Basil Kerski, Piotr Kłoczowski, Dominika Kozłowska, Vera Michalski, Adam Michnik, Janusz Nowak, Mikołaj Nowak-Rogoziński, Weronika Orkisz, Michał Popiel de Boisgelin, Anda Rottenberg, Róża Thun, Henryk Woźniakowski i wspomniana już przeze mnie pani Krystyna Zachwatowicz-Wajdowa. Komitet nie tylko przygotował solidne uzasadnienie i bardzo piękny, mądry tekst uchwały, która poświęcona jest Józefowi Czapskiemu i którą zaprezentować tutaj także będę miała okazję, ale także zaplanował na ten rok konkretne wydarzenia. Bo to jest właśnie sens ogłaszania roku danej postaci. A więc przygotowane są wystawa malarstwa i rysunków Józefa Czapskiego w Muzeum dâĄ™Art Modern w Paryżu, publikacja monografii życia i twórczości artysty, nad którą pracuje i którą kończy przygotowywać pan Andrzej Franaszek, autor wcześniejszych biografii Miłosza czy Herberta. Zaplanowane są także prezentacja sylwetki i twórczości artysty w Parlamencie Europejskim, stworzenie portalu poświęconego jego życiu i twórczości i wiele, wiele, wiele wydarzeń, do których, mam nadzieję, dołączą się instytucje kultury, instytucje edukacyjne nie tylko w Polsce, ale także na świecie. Taki jest sens przedstawiania postaci, której poświęcamy rok. Proszę pozwolić mi przedstawić tekst uchwały. Zrobię to naprawdę bardzo sprawnie, bo to jest jedyny taki moment, w którym o tej postaci tak szeroko możemy mówić. Mam nadzieję, że będzie to inspiracja do tego, żeby wszystkie instytucje kultury, instytucje edukacyjne włączyły się w uczczenie 130. rocznicy urodziny Józefa Czapskiego. ˝W 2026 roku przypada 130. rocznica urodzin Józefa Czapskiego, niezwykłego artysty, a zarazem wielkiego Polaka i Europejczyka. Czapski dał świadectwo zarówno okrucieństw, jak i piękna oraz pragnienia prawdy w XX wieku. Józef Czapski, żyjący w latach 1896-1993, był wybitnym malarzem, jednym z czołowych przedstawicieli środowiska kapistów, które odegrało kluczową rolę w polskiej sztuce dwudziestolecia międzywojennego. Był także znakomitym pisarzem, autorem głębokich esejów o sztuce i literaturze oraz unikalnych dzienników obejmujących około trzystu zeszytów. Jako uczestnik wojny polsko-bolszewickiej został odznaczony Orderem Virtuti Militari. We wrześniu 1939 roku trafił do niewoli sowieckiej. Był świadkiem zbrodni katyńskiej, a po zwolnieniu w 1941 roku - oficerem armii gen. Władysława Andersa. W swojej książce ˝Na nieludzkiej ziemi˝ przedstawił wstrząsający obraz Związku Sowieckiego w czasie II wojny światowej. Po wojnie, jako emigrant, współtworzył z Jerzym Giedroyciem paryską ˝Kulturę˝. Czapski był jednym z prekursorów pojednania polsko-ukraińskiego i idei zjednoczonej Europy. Już w latach 50. XX wieku próbował przekonywać możnych tego świata do budowy porozumienia między narodami. Był arystokratą o najszczerszych demokratycznych przekonaniach. Czapski urodzony w Pradze i wychowany pod Mińskiem, czuł się równie dobrze w Warszawie jak i w Paryżu - łączył głębokie poczucie europejskości z polskim patriotyzmem. W komunistycznej Polsce był uznawany za wroga, dlatego został objęty zakazem publikacji. Jego twórczość była dostępna dzięki wydawnictwom podziemnym, a później powracała za sprawą licznych publikacji i wystaw. Postać Józefa Czapskiego zasługuje na poznanie przez jak najszersze grona i może stanowić inspirację dla współczesnych, zwłaszcza młodych Polaków w ich drodze do polskości - tym samym europejskości. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przekonany o wyjątkowym znaczeniu dorobku Józefa Czapskiego oraz wykonanej przez niego pracy, ustanawia rok 2026 Rokiem Józefa Czapskiego.˝ Mam wielką nadzieję, że państwo posłowie przychylą się do tej uchwały. Dziękuję. (Oklaski)