Mówca: Józef Zych
Data: 2013-07-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Pierwszy Prezesie Sądu Najwyższego! Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego po zapoznaniu się z pisemną informacją pierwszego prezesa Sądu Najwyższego o działalności Sądu Najwyższego w 2012 r. oświadcza, co następuje: Informacja o działalności Sądu Najwyższego w 2012 r. opracowana została w sposób rzeczowy, zwięźle przedstawiający kluczowe problemy, jakimi zajmował się Sąd Najwyższy w 2012 r., a w szczególności cztery izby Sądu Najwyższego. Do działalności Sądu Najwyższego w 2012 r. na wszystkich odcinkach, a zwłaszcza do orzecznictwa odnieść się należy z najwyższym szacunkiem. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, stojące na wysokim poziomie, jest przykładem uwzględnienia przy rozstrzyganiu wszystkich okoliczności, od poglądów doktryny począwszy, poprzez uwzględnianie warunków społecznych i gospodarczych, aż po bezwzględne przestrzeganie konstytucji Rzeczypospolitej. Sąd Najwyższy ma utrwaloną wysoką pozycję w naszym społeczeństwie, wynikającą głównie z jego działalności orzeczniczej i troski, aby przepisy prawa były prawidłowo stosowane. Wysoki autorytet Sądu Najwyższego wynika także z tego, iż na czele Sądu Najwyższego stoją tak wybitni sędziowie, o ogromnym doświadczeniu i nieposzlakowanej opinii, jak obecny w czasie debaty pierwszy prezes Sądu Najwyższego pan Stanisław Dąbrowski czy były poseł do Sejmu Rzeczypospolitej prezes Lech Paprzycki. W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego składam na ręce pana pierwszego prezesa Sądu Najwyższego wyrazy uznania i podziękowania. Wysoki Sejmie! Przed chwilą kolega poseł Biedroń imiennie poruszył problem pana prezesa Lecha Paprzyckiego w aspekcie ewentualnego przekroczenia uprawnień. Otóż, panie pośle, trudno podzielić ten pana pogląd, bo, po pierwsze, Sąd Najwyższy nie jest ograniczony w niczym przy opiniowaniu projektów, a po drugie, to Sejm zwraca się do Sądu Najwyższego o przedłożenie stanowiska, a więc tak było również w tym konkretnym przypadku. Wysoki Sejmie! W przekonaniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego na szczególną uwagę zasługują orzeczenia Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, gdyż dotyczą one kluczowych spraw dla obywateli. Jedno z najtrudniejszych, a zarazem ważne zagadnienie, jakie występowało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, i to aż trzech izb, a więc Izby Cywilnej, Izby Karnej, a także Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, to ustalenie zadośćuczynienia na rzecz poszkodowanego, który na skutek czynu niedozwolonego doznał obrażeń ciała lub rozstroju zdrowia (art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego), oraz na rzecz najbliższych członków rodziny w razie śmierci poszkodowanego (obecny art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego). Problem jest ważny, gdyż dotyczy rocznie dziesiątków tysięcy osób. Przykładowo tylko w roku 2011 odnotowano na polskich drogach 49 054 wypadki, w których śmierć poniosło 4189 osób, a obrażeń ciała doznało 49 501 osób. W tym samym czasie wypadkom przy pracy i w drodze z pracy, które były równocześnie wypadkami komunikacyjnymi, które uzasadniały dochodzenie zadośćuczynienia jako świadczenia wyrównawczego na podstawie art. 300 Kodeksu pracy, uległo 412 pracowników, w tym śmierć poniosło 49. Wobec braku bliższego określenia w Kodeksie cywilnym kryteriów przyznawania zadośćuczynienia, jak i jego wysokości - w obu wymienionych przypadkach - ciężar w zakresie ustalania tych kryteriów i wysokości zadośćuczynienia wzięły na siebie sądy. Szczególna rola w tym przypadku przypadła Sądowi Najwyższemu, który w poruszonych sprawach podejmował wiele uchwał, a na przestrzeni ostatnich pięciu lat ferował dziesiątki wyroków. Należy podkreślić, że w znakomitej większości przyjęte przez Sąd Najwyższy kryteria są trafne i zasadne. Jak jednak wykazuje okres ostatnich trzech lat, szczególnie po katastrofie smoleńskiej, istnieją poważne problemy z ustaleniem górnej granicy zasądzanego zadośćuczynienia, szczególnie w przypadkach śmierci poszkodowanego. W orzecznictwie sądowym istnieją także rozbieżności co do przyznawanych tytułem zadośćuczynienia kwot, po prostu przyznawane są kwoty w różnej wysokości. Wobec zwiększającej się stale liczby spraw sądowych o zadośćuczynienie, skarg wpływających do biur poselskich, skarg wpływających do rzecznika ubezpieczonych, dotyczących ustalania zadośćuczynienia, a także dostrzegając potrzebę podjęcia tego tematu w ramach prac prowadzonych nad nowym Kodeksem cywilnym, a więc ewentualnego uzupełnienia art. 445 i 446 Kodeksu cywilnego o wskazanie kryteriów, które powinny być brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do zadośćuczynienia i jego wysokości, Komisja Nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach od trzech lat prowadzi badania nad tym tematem, organizując wspólnie z zainteresowanymi resortami i Polską Izbą Ubezpieczeń konferencje tematyczne. Najbliższa taka konferencja, przy współpracy zadeklarowanej przez pana pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, prezesa Trybunału Konstytucyjnego oraz ministra sprawiedliwości, odbyłaby się w październiku w Sejmie Rzeczypospolitej. Ze względu na wagę problemu oraz liczbę wypadków samochodowych udział w konferencji weźmie także Polska Izba Ubezpieczeń. W czasie konferencji przedstawiony zostanie raport oparty na 300 przeanalizowanych wyrokach Sądu Najwyższego, 70 wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, 100 wyrokach sądów apelacyjnych i okręgowych. Analiza obejmuje także 100 spraw o odszkodowania, jakie były prowadzone przez zakłady ubezpieczeń. Wysoki Sejmie! W przedłożonej Sejmowi informacji na str. 49 powołany został wyrok Sądu Najwyższego II CSK 617/11 dotyczący wykładni art. 446 § 3 Kodeksu cywilnego stanowiącego, że w wypadku śmierci poszkodowanego na skutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Ta wykładnia, zgodna całkowicie z uchwałą Sądu Najwyższego III CZP 32/11 oraz wcześniejszą, III CZP 76/10, rozstrzygnęła ważny problem, a mianowicie jak należy ten przepis interpretować, jeżeli śmierć poszkodowanego nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r., to jest przed dniem wejścia w życie zmiany art. 446, polegającej na dodaniu do niego § 4 K.c., który wprowadził ułatwienie polegające na uproszczeniu postępowania dowodowego według art. 446 § 4 K.c. Poprzednio podstawę takich roszczeń stanowił art. 448 Kodeksu cywilnego. To rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego należy uznać za w pełni uzasadnione, zgodne z wykładnią stosowaną pod rządami kodeksu zobowiązań jako akceptujące poglądy nauki prawa sprzed zmiany art. 446 Kodeksu cywilnego. Wysoki Sejmie! Podkreślając ogromną rolę orzecznictwa Sądu Najwyższego, z dużą przykrością przychodzi mi stwierdzić, i potwierdzić zarazem to, o czym tak często jest mowa w Sejmie, że niestety poziomowi orzecznictwa Sądu Najwyższego nie dorównuje wiele orzeczeń głównie sądów rejonowych. Okazuje się, że sądy te w tej materii nie potrafią także dostatecznie korzystać z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Dysponujemy wieloma wyrokami, poza tymi publicznie znanymi, które świadczą o tym, że przepisy prawa, na których oparte są rozstrzygnięcia tych sądów, są nie tylko błędnie stosowane, ale często wręcz naruszane. Ograniczoną reakcją Sejmu na to zjawisko była ubiegłoroczna zmiana ustawy o ustroju sądów powszechnych, wprowadzająca okresową ocenę sędziów. Okazuje się, że nawet to ograniczone działanie przeszkadza niektórym środowiskom sędziowskim. Wysoki Sejmie! Dzisiaj przed Sejmem, jak trafnie apelował i wskazywał (Dzwonek) pan pierwszy prezes Sądu Najwyższego, staje bardzo poważne zagadnienie...