Mówca: Ryszard Zbrzyzny
Data: 2013-05-14 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Sojusz Lewicy Demokratycznej nie ma żadnej wątpliwości, że uregulowania wymaga kwestia matek I kwartału roku 2013. To nie może być, że nowe prawa, nowe ˝przywileje˝ dla matek rodzących w roku 2013 dotyczyć mają tylko i wyłącznie matek, które urodziły dzieci po dniu 17 marca br. - data z księżyca, nie wiadomo, z jakiej przyczyny ustalona na ten dzień. I taką propozycję, propozycję rozwiązania tego problemu wstydliwego dla nas wszystkich, dla elity rządzącej, dla rządu Rzeczypospolitej, proponuje Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej w druku nr 1311, który został złożony do laski marszałkowskiej w marcu br., a więc dwa miesiące temu. Nie jest to jedyny problem, który wymaga rozwiązania, innego uregulowania. W tymże projekcie mamy propozycje dotyczące jeszcze innych zagadnień, które wpisują się w kwestie rodzicielstwa, wpisują się w dział ósmy Kodeksu pracy regulujący sprawy związane z rodzicielstwem, macierzyństwem i wszystkie inne z tego obszaru. W naszym projekcie ustawy proponujemy dokonanie zmian w sześciu obowiązujących aktualnie ustawach, które regulują te kwestie, począwszy oczywiście od Kodeksu pracy, który jest tutaj tym fundamentem, jeśli chodzi o regulację praw matek i rodziców, poprzez regulacje dotyczące zabezpieczeń społecznych do regulacji dotyczących kwestii technicznych związanych z realizacją tychże praw. Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej nie uważa za stosowne dokonywania jakichkolwiek zmian w uprawnieniach dotyczących urlopu macierzyńskiego. Jesteśmy za tym, żeby utrzymać dotychczasowe zasady polegające na tym, że jest to 20-tygodniowy wymiar urlopu macierzyńskiego, że w tym okresie uprawnieni, a więc matka bądź ojciec, bądź rodzice przysposobieni, pobierają zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru. Nie widzimy także potrzeby dokonywania zmian w uprawnieniach dotyczących określenia początku korzystania z tego prawa, z prawa do urlopu macierzyńskiego, także przed terminem urodzenia dziecka. Przypomnę, że dzisiaj to uprawnienie polega na tym, że mogą to być co najmniej 2 tygodnie, bez określania czasu, do jakiego ten urlop przed urodzeniem dziecka może być wykorzystywany. Na dobrą sprawę może on być wykorzystywany w pełnym wymiarze 20 tygodni. To po pierwsze. Po drugie, uważamy, że należy przyspieszyć termin wejścia w życie tego wyższego wymiaru, jeśli chodzi o dodatkowy urlop macierzyński. Przypomnę, że ustawą z 2008 r. stopniowo wydłużany jest dodatkowy urlop macierzyński. W bieżącym roku mamy 4 tygodnie i 6 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka. Od 1 stycznia 2014 r. wymiar ten byłby powiększony do 6 i 8 tygodni. Proponujemy, żeby to uprawnienie, to prawo, weszło w życie już w bieżącym roku. Oczywiście jest to dodatkowy urlop macierzyński, a więc wprowadza także nowe zasady, jeżeli chodzi o możliwość korzystania z niego. Tak więc ten dodatkowy urlop macierzyński mógłby być wykorzystany przez osoby uprawnione na ich wniosek, czyli na wniosek pracownika, który jest uprawniony do dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Wniosek byłby składany do pracodawcy w terminie nie krótszym niż 14 dni - chciałbym przypomnieć, że dzisiaj ten termin jest 7-dniowy - przed okresem skorzystania z tego urlopu, a pracodawca, co jest istotne, byłby zobowiązany udzielić tego urlopu, czyli uwzględnić wniosek pracownika. Jeśli chodzi o prawo do tego dodatkowego urlopu macierzyńskiego, mógłby on być dzielony między oboje uprawnionych pracowników, z tym że urlop ten nie może być krótszy niż 1 tydzień i może trwać wielokrotność tygodnia, oczywiście aż do wyczerpania pełnej puli 6 bądź 8 tygodni. Proponujemy zmianę wymiaru, a nie wysokości zasiłku macierzyńskiego z tytułu korzystania z tego dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Proponujemy utrzymać dotychczasową zasadę wypłacania zasiłku w wysokości 100% podstawy wymiaru, który jest stosowany przy tego typu wyliczeniach. Dodatkowy urlop macierzyński będzie można - jeżeli nasza propozycja oczywiście przejdzie - łączyć z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa wymiaru czasu pracy. Oczywiście ta zmiana i ten zapis nie powodują wydłużenia okresu dodatkowego urlopu macierzyńskiego, on nadal pozostaje w wymiarze 6 bądź 8 tygodni zgodnie z naszą propozycją. Przypomnę, że dzisiaj mamy 4 tygodnie i 6 tygodni. Podobne regulacje dotyczą oczywiście korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, kiedy to pracodawca nie ma możliwości odmówienia udzielenia pracownikowi tegoż urlopu. W naszym projekcie wprowadzamy do Kodeksu pracy art. 182 2 , który by traktował o urlopie rodzicielskim. Tak więc urlop rodzicielski miałby wymiar 26 tygodni niezależnie od liczby urodzonych przy jednym porodzie dzieci. Zatem byłby to stały, obowiązujący wszystkie przypadki wymiar 26 tygodni. Z urlopu rodzicielskiego można by skorzystać bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego, prawo do tego urlopu rodzicielskiego mieliby oboje rodzice, pod warunkiem że każdy z nich skorzystałby z niego - i to jest nasza propozycja - w wymiarze co najmniej 4 tygodni z tych 26 tygodni urlopu rodzicielskiego. Urlop rodzicielski mógłby być podzielony na nie więcej niż 3 części. Oczywiście najmniejsza z możliwych części to 4 tygodnie, o których wcześniej powiedziałem. Jeśli chodzi o wykorzystanie urlopu, oczywiście nie można w nieskończoność dzielić tego urlopu rodzicielskiego na te 3 części, tu jest zapisana klauzula czasowa mówiąca o tym, że urlop rodzicielski można wykorzystać w okresie do ukończenia przez dziecko 3. roku życia, a więc jest to ta klauzula czasowa, w której wyczerpuje się prawo do urlopu rodzicielskiego. Z urlopu rodzicielskiego - to jest także nasza propozycja - mogą jednocześnie korzystać oboje pracownicy, oboje rodzice, co - podkreślam to po raz kolejny - nie wydłuża prawa do urlopu rodzicielskiego poza wymiar 26 tygodni, oczywiście łącznie, jeżeli oboje rodzice zechcą równolegle ten urlop rodzicielski wykorzystać dla wychowania dziecka. Urlopu rodzicielskiego w sposób obligatoryjny musi udzielić pracodawca na wniosek pracowników złożony w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Jest to długi okres - 2 tygodnie - pracodawca ma czas na to, żeby na tę ewentualność należycie się przygotować. Oczywiście przez analogię do dodatkowego urlopu macierzyńskiego przewidujemy też możliwość korzystania z urlopu rodzicielskiego przez łączenie tego urlopu z wykonywaną pracą w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, co też nie wydłuża pełnego wymiaru urlopu rodzicielskiego liczonego w 26 tygodniach. Przez analogię również - i tutaj akurat nie będę omawiał tego szczegółowo, bo to są podobne regulacje, ale dotyczące innego przypadku - pracownik ma prawo do dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, którego wymiary są dokładnie takie same jak w przypadku dodatkowego urlopu macierzyńskiego, o którym wcześniej mówiłem. Koniecznie trzeba dokonać zmian, by pracownikom dać szansę wykorzystania w pełni uprawnień, które przyniesie ta ustawa bądź które przyniosą inne projekty ustaw zbliżone pod względem treści do naszej propozycji. Konieczne jest dokonanie zmian w art. 186 Kodeksu pracy - pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W dzisiejszej regulacji prawnej jest warunek mówiący, że jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 4. roku życia. Gdybyśmy zrobili zwykły rachunek, ja na potrzeby uzasadnienia tego wniosku taki rachunek zrobiłem, to w sposób jednoznaczny wynikałoby z tego, że przy mnogiej ciąży i urodzeniu więcej niż jednego dziecka, zakładam najwyższy wymiar urlopu macierzyńskiego, byłoby to 37 tygodni przy pięciorgu i większej liczbie dzieci plus - proszę robić rachunek razem ze mną - 8 tygodni dodatkowego urlopu macierzyńskiego, to jest 45, plus urlop rodzicielski w wymiarze 26 tygodni, to jest grubo więcej niż 1 rok, i plus 36 miesięcy, a więc 3 lata urlopu wychowawczego. Zatem zakładając, że będzie taki przypadek, to ta osoba czy te osoby nie będą w stanie wykorzystać prawa do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat na wychowanie dziecka. Jest to, przypomnę, urlop bezpłatny i w związku z tym naszym zdaniem w art. 186 Kodeksu pracy winniśmy dokonać zmian polegających na zastąpieniu wyrazów: ukończenie przez dziecko 4. roku życia, wyrazami: ukończenie przez dziecko 5. roku życia. To także znakomicie komponuje się z okresem pójścia do zerówki czy później do szkoły podstawowej dziecka, które po 5 latach oczywiście takie uprawnienia otrzymuje. Oczywiście urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika, nie jest to urlop obowiązkowy do wykorzystania przez każdego uprawnionego. Proponujemy, żeby był to urlop wykorzystany najwyżej w czterech częściach i, przypomnę, do chwili, kiedy dziecko skończy 5 lat - dzisiaj mamy 4 lata. Idąc w kierunku wspomagania rodzin, które wychowują więcej niż jedno dziecko, proponujemy także dokonanie zmiany w art. 188 Kodeksu pracy, w którym to artykule, przypomnę, pracownikowi wychowującemu dzieci, taki dzisiaj jest zapis, do lat 14 przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wymiarze 2 dni. Bez względu na liczbę dzieci są to 2 dni płatne jak za urlop wypoczynkowy. Proponujemy rozszerzyć zapisy art. 188, dając prawo do 3 dni zwolnienia od pracy, jeżeli rodzice wychowują więcej niż jedno dziecko, a więc dwoje dzieci, i 4 dni, jeżeli rodzice posiadają troje i więcej dzieci do lat 14, chciałbym podkreślić: do lat 14. Chcę powiedzieć, że to jest uprawnienie, które dotyczy jednego z rodziców. To nie jest tak, że każdy pracujący rodzic zgodnie z tym przepisem miałby dodatkowy dzień wolny czy dodatkowe dni wolne od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, bowiem ta regulacja traciłaby sens i, myślę, byłaby podwójnie kosztotwórcza. Kolejna zmiana dotyczy innej ustawy, a więc ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Proponujemy nadać nowe brzmienie art. 9 ust. 6b, w którym pracownik łączący dodatkowy urlop macierzyński, dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlop rodzicielski z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu itd. podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z obu tytułów. A więc to jest dodatkowa istotna sprawa w tego typu przypadkach, bowiem zachowana jest ciągłość związana z ubezpieczeniami i to jest obowiązek pracodawcy realizować te zobowiązania w stosunku do pracowników, którzy w niepełnym wymiarze czasu, łącząc te urlopy, wykonują zatrudnienie u tychże pracodawców. Kolejna istotna sprawa, o której już mówiłem, ale powtórzę, dotyczy zmiany w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy, o czym powiedziałem wcześniej, ustalony jako urlop macierzyński, dodatkowy urlop macierzyński, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz okres urlopu ojcowskiego, i na tym kończymy, wynosi 100% podstawy wymiaru. A więc de facto jest to utrzymanie obowiązującego dzisiaj stanu, przy rozszerzeniu o urlop ojcowski, to jest 100% podstawy wymiaru. Z kolei urlop rodzicielski, który chcemy wprowadzić jako dodatkowe prawo dla uprawnionych osób, dla rodziców, byłby zabezpieczony zasiłkiem macierzyńskim w wysokości 60% podstawy wymiaru tegoż zasiłku. Myślę, że w tym momencie należałoby uzasadnić, dlaczego tak chcemy zróżnicować te uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego. Otóż nie chcemy dokonywać jakichkolwiek zmian w wymiarze zasiłku macierzyńskiego, który dzisiaj obowiązuje w wysokości 100% podstawy wymiaru w każdym przypadku, także przy uprawnieniu do wyższego urlopu macierzyńskiego z tytułu urodzenia więcej niż jednego dziecka, i to jest większy wymiar niż 20 tygodni. Jest to wymiar wynoszący od 20 do 37 tygodni w zależności od liczby urodzonych przy jednym porodzie dzieci. W tym okresie cały czas jest to procent świadczenia. I proponujemy tę zasadę zachować. Gdybym się chciał odnieść do innych projektów, także rządowych, gdzie proponuje się m.in. ujednolicenie wysokości zasiłku macierzyńskiego, począwszy od urlopu macierzyńskiego, poprzez te wszystkie inne tytuły, aż do urlopu rodzicielskiego włącznie, tak by przez 52 tygodnie było to 80%, to powiedziałbym, że to jest rozwiązanie mniej korzystne dla uprawnionych, szczególnie tych, którzy mają prawo do większego wymiaru urlopu macierzyńskiego niż 20 tygodni. Zliczyliśmy to. W maksymalnym wymiarze jest to każdego miesiąca różnica w granicach 5%- 5% to już są istotne kwoty - i o tym trzeba byłoby pamiętać. Dlatego taka, a nie inna jest propozycja z naszej strony. Także proponujemy dokonać istotnej zmiany w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a mianowicie chcemy w sposób jednoznaczny ustanowić ochronę statusu bezrobotnego dla osób korzystających z tych wszystkich urlopów, o których mówię w tej chwili, ale także dla kobiet w ciąży z powodu ich niezdolności do pracy związanej z ciążą i porodem trwającej w sposób nieprzerwany przez 90 dni. Chodzi o to, żeby automatycznie w tych przypadkach matek nie wykreślać z listy objętych tym uprawnieniem - podobnie oczywiście jeśli chodzi o możliwość skorzystania z tych wszystkich uprawnień w okresie po urodzeniu dziecka - a także, co jest istotne dla pracodawcy i zachęcające, żeby utrwalać stosunek pracy. Jeżeli chodzi o rodzica, który wraca po urlopie macierzyńskim do pracy, proponujemy dokonać zmiany w tejże ustawie polegającej na tym, że w okresie 36 miesięcy, począwszy od 1 miesiąca po powrocie z urlopu macierzyńskiego i itd., pracodawca byłby zwolniony z płacenia za niego składki na Fundusz Pracy, a więc miałby z tego tytułu mniejsze koszty pracy. Jest to zachęta dla pracodawcy. Podobnie jeśli chodzi o ustawę o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, proponujemy, by pracodawca w przypadku osoby wracającej po urlopie macierzyńskim miał niższe koszty pracy z tytułu składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. To są dwa może nieistotne, ale obciążenia pracodawców, które generalnie rzutują na koszty pracy w ich firmach. Kończąc, chciałbym powiedzieć, że w art. 7 przedłożonego przez nas projektu ustawy proponujemy w sposób jednoznaczny, niebudzący żadnych wątpliwości zapisać, że przepisy tej ustawy w pełnej rozciągłości, we wszystkich kategoriach, które są w niej ujęte, będą dotyczyć wszystkich przypadków, które zaistniały po 31 grudnia roku 2012. I na koniec refleksja. By w pełni mogły być zrealizowane prawa matek I kwartału wynikające z nowych regulacji Kodeksu pracy i innych towarzyszących ustaw, niezbędne jest, by ta ustawa weszła w życie przed dniem 10 czerwca, a więc przed upływem obowiązywania praw, które dzisiaj są realizowane, a są zdecydowanie mniej korzystne niż te prawa, które chcemy wprowadzić dla rodziców tymiż regulacjami, o których przed chwilą powiedziałem. Tak więc jesteśmy skłonni poświęcić każdą ilość czasu, jaka jest niezbędna, żeby zdążyć przed tym terminem i żeby w sposób jednoznaczny zlikwidować problem, który stworzył w sposób, powiem, nonszalancki, przy braku jakiejkolwiek odpowiedzialności i, myślę, refleksji rząd Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego. Poprzemy wszystkie projekty i proponujemy pochylić się nad nimi jak najszybciej. Dziękuję za uwagę.