Mówca: Zdzisław Gawlik
Data: 2025-07-10 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu grupy wnioskodawców chcę przedstawić projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw, zawarty w druku opatrzonym nr 1388. Projektowany akt prawny zmienia nie tylko ustawę - Prawo energetyczne, ale także wprowadza zmiany do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o rachunkowości oraz ustawy o odnawialnych źródłach energii. Ustawę tę dość lakoniczną, bo liczy 6 artykułów, można zaliczyć do grupy ustaw czyszczących czy ustaw porządkujących. Generalnie na wstępie chcę przekazać, że projektodawcom towarzyszyły w zamyśle trzy cele, które zamierzają osiągnąć w wyniku złożenia projektu ustawy. Po pierwsze, chodzi o wypełnienie luk prawnych po nowelizacji Kodeksu spółek handlowych w 2023 r., która wprowadziła do polskiego systemu prawa możliwość podziału spółki przez wyodrębnienie oraz wprowadzała nowe, inne metody reorganizacji podmiotów korporacyjnych. Trzeba tu jednak zauważyć, że owej zmianie Kodeksu spółek handlowych nie towarzyszyły konieczne zmiany innych aktów prawnych, co w konsekwencji sprawiło, że ta zmiana, tak potrzebna w polskim systemie prawa reorganizacja, w konsekwencji okazała się iluzoryczna z uwagi na to, że brak zmian innych przepisów prawa czynił jej realizację trudną albo w zasadzie niemożliwą. Tak że trzeba powiedzieć, że zmiana zawarta w projektowanym akcie prawnym jest swoistym dopełnieniem i udrożnieniem obowiązujących procesów restrukturyzacji. Równocześnie proponowana zmiana eliminuje swoistą gradację czy nawet dualizm w odniesieniu do możliwości reorganizowania podmiotu w zależności od tego, w jakim systemie podmiot funkcjonuje. Dotyczy to m.in. uczestników obrotu publicznego z uwagi na zmiany wprowadzone w ustawie o ofercie publicznej i warunkach wprowadzenia instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz spółkach publicznych. W konsekwencji, jeżeli chodzi o ten pierwszy cel, proponowana zmiana umożliwi podział przez wyodrębnienie spółki obrotu energią elektryczną lub gazem z zapewnieniem przejścia z mocy prawa praw i obowiązków takiej spółki będącej sprzedawcą z urzędu lub sprzedawcą urzędowym. Jeżeli chodzi o drugi cel, to jest nim realizacja bezpieczeństwa dostaw odbiorcom energii gazowej i elektrycznej. Proponowana zmiana zapewnia nieprzerwane dostawy energii elektrycznej i gazu dla odbiorców w gospodarstwach domowych w razie kłopotów, w które mógłby popaść - i to trzeba zawsze przewidywać - wybrany przez odbiorcę sprzedawca. Ten kłopot mógłby się materializować w niemożliwości, a czasami w konsekwencji - w zaprzestaniu dostarczania przez niego dostaw energii i gazu do gospodarstw domowych. Zmiana sprzedawcy z urzędu dotyczy podmiotów działających na podstawie przepisu przejściowego z 2005 r., jak i przedsiębiorstw, które zostaną wyznaczone na sprzedawców z urzędu przez prezesa Urzędu Regulacji i Energetyki w trybie art. 9i Prawa energetycznego w drodze przetargu. Proponowane rozwiązanie w intencji projektodawców ma zapewnić płynną kontynuację obsługi umów kompleksowych, które sprzedawcy z urzędu mają obowiązek zawierać z odbiorcami w gospodarstwach domowych. Brak do tej pory stosownych rozwiązań w razie potrzeby wyłonienia sprzedawcy z urzędu w trybie przetargowym rodzi ryzyko braku skutecznego wyłonienia takiego podmiotu, np. z uwagi na czas potrzebny do zrealizowania takiego postępowania czy też z uwagi na ryzyko związane z potencjalnym odbiorcą, gdyby pojawił się tylko jeden zainteresowany czy gdyby brak było w ogóle zainteresowania udziałem w takim postępowaniu. Trzecim celem, którego osiągnięcie zakłada projektowany akt prawny, jest wyeliminowanie wątpliwości wobec zmian w obrębie odnośnych przepisów prawa, które w zależności od interpretacji mogły powodować sprzeczne opinie i wątpliwości tych, którzy byli tymi przepisami prawa dotknięci. Dotyczy to zwłaszcza zmian w ustawie o podatku od osób prawnych, których celem było dostosowanie przepisów tej ustawy do zmian wprowadzonych w 2023 r. do Kodeksu spółek handlowych, w szczególności chodzi tu o dostosowanie przepisów podatkowych do nowych form reorganizacji spółek. Tytułem przykładu można tutaj wskazać nowe zasady horyzontalnego podziału spółek sióstr, podziału przez wyodrębnienie. Równocześnie umożliwi to pełne wdrożenie dyrektywy 2009/133, która w zamyśle ma gwarantować neutralność podatkową restrukturyzacji kapitałowych. Proponowane zmiany, jeśli zostaną przyjęte, na pewno te wątpliwości wyeliminują. Jak wspomniałem, projektowana ustawa dotyczy czterech aktów prawnych: Prawa energetycznego, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o rachunkowości oraz ustawy o odnawialnych źródłach energii. Krótka charakterystyka wprowadzanych zmian. Jeżeli chodzi o pierwszą grupę zmian w Prawie energetycznym, to dotyczą one przeniesienia praw i obowiązków sprzedawcy rezerwowego paliw gazowych. Sprzedaż rezerwowa jest uruchamiana w przypadku zaprzestania sprzedaży gazu przez dotychczasowego sprzedawcę. Odbiorcy, klienci wskazują sprzedawcę rezerwowego w umowie dystrybucji lub umowie kompleksowej, co stanowi upoważnienie operatora systemu do zawarcia w imieniu odbiorcy, klienta umowy sprzedaży rezerwowej we wskazanych w ustawie przypadkach. Tego rodzaju upoważnienie w przypadku realizacji podziału spółki wygaśnie. A zatem zmiana przepisów ma na celu zapewnienie ciągłości dostaw paliwa gazowego. Podmiot podlegający podziałowi w planie podziału spółki określa, która to spółka po podziale będzie pełniła rolę sprzedawcy rezerwowego paliwa gazowego niezależnie od wskazań odbiorców, klientów w tym zakresie poczynionych w uprzednich umowach. Brak wprowadzenia tej zmiany w przypadku podziału spółki będącej sprzedawcą rezerwowym paliwa gazowego może uniemożliwić realizację sprzedaży rezerwowej, bo może tak się zdarzyć, że podmiot, który dotychczas był sprzedawcą rezerwowym, może utracić prawo do sprzedaży energii. Jeżeli chodzi o drugą grupę zmian w Prawie energetycznym, to dotyczy ona przeniesienia praw i obowiązków sprzedawcy rezerwowego energii elektrycznej. Od 1 lipca 2025 r. sprzedawcą rezerwowym energii elektrycznej staje się sprzedawca zobowiązany. Sprzedawca zobowiązany jest wybierany przez Urząd Regulacji Energetyki na podstawie danych dostarczonych przez operatorów systemów dystrybucyjnych obejmujących sprzedawców energii elektrycznej o największym wolumenie sprzedaży w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia danego roku na danym obszarze. Zmiana przepisów ma za zadanie zapewnienie ciągłości sprzedaży energii elektrycznej. Podmiot podlegający podziałowi w planie podziału spółki określa, która spółka po podziale będzie pełniła rolę sprzedawcy rezerwowego energii elektrycznej niezależnie od wskazania tego podmiotu przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Brak wprowadzenia tej zmiany w przypadku podziału spółki będącej sprzedawcą rezerwowym energii elektrycznej może uniemożliwić realizację sprzedaży rezerwowej - tak jak w przypadku sprzedaży paliwa gazowego - gdyby ten sprzedawca rezerwowy nie posiadał prawa do sprzedaży energii. A to, jak wszyscy wiemy, ma charakter reglamentowany. Jeżeli chodzi o trzecią grupę zmian w obszarze Prawa energetycznego, to dotyczy ona przeniesienia praw i obowiązków sprzedawcy z urzędu. Sprzedawcą z urzędu jest przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na obrót paliwami gazowymi lub energią elektryczną, świadczące usługi kompleksowe odbiorcom paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy. Zmiana przepisów ma za zadanie zapewnienie ciągłości dostaw paliwa gazowego i energii elektrycznej gospodarstwom domowym. Podmiot podlegający podziałowi w planie podziału określa, która spółka po podziale będzie pełniła rolę sprzedawcy z urzędu. Brak tej zmiany w przypadku podziału spółki będącej sprzedawcą z urzędu może powodować konieczność wyznaczenia sprzedawcy z urzędu w drodze przetargu przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, który to przetarg w zasadzie nie miał miejsca od początku obowiązywania tych przepisów, czyli od 2007 r. Istnieją obawy, że ten przetarg nie doprowadzi do skutecznego i bezpiecznego wyłonienia potencjalnego dostawcy, co mogłoby stanowić zagrożenie dla odbiorców paliw i energii w gospodarstwach domowych. Jeżeli chodzi o kolejną ze zmienianych w tym projekcie ustaw, to jest to ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych. Zmiana ma na celu dostosowanie przepisów tej ustawy do zmian wprowadzonych w 2023 r. we wspomnianym już Kodeksie spółek handlowych m.in. w zakresie podziału przez wyodrębnienie. Zmiana w ustawie o podatku od osób prawnych ma na celu również pełne wdrożenie wspomnianej wcześniej dyrektywy, która zapewni tzw. neutralność podatkową. Brak wprowadzenia tych zmian będzie pogłębiał sprzeczne stanowiska interpretacyjne wydawane przez Krajową Administrację Skarbową w zakresie neutralności podatkowej transakcji i będzie rodził pewne obawy u podmiotów, które podlegają takiemu procesowi restrukturyzacji. Trzecia ze zmienianych ustaw to jest ustawa o rachunkowości. Zmiana polega na usunięciu konieczności zamykania ksiąg rachunkowych w przypadku podziału przez wyodrębnienie, co w myśl obecnie obowiązujących przepisów prawa jest obowiązkowe, a jawi się jako zbędna formalność generująca dodatkowe koszty przy podziale. W efekcie na cele prowadzenia ksiąg rachunkowych spółek dzielonych podział przez wyodrębnienie zostaje zrównany z podziałem przez wydzielenie w świetle ustawy o rachunkowości. Czyli chodzi tutaj o wyodrębnienie dysharmonii w przypadku innego modelu technicznych zachowań przy realizacji procesów restrukturyzacji. Ostatnia zmiana w proponowanym akcie prawnym to jest zmiana przepisów ustawy o odnawialnych źródłach energii. Sprzedawca zobowiązany jest wybierany przez Urząd Regulacji Energetyki na podstawie danych dostarczonych przez operatorów systemów dystrybucyjnych obejmujących sprzedawców energii elektrycznej o największym wolumenie sprzedaży w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia danego roku na danym obszarze. Rolą sprzedawcy zobowiązanego jest nabywanie od wytwórców energii elektrycznej z odnawialnych źródłów energii. Celem zapewnienia ciągłości nabywania od wytwórców energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii podmiot podlegający podziałowi w planie podziału określa, która spółka po podziale będzie pełniła rolę sprzedawcy zobowiązanego niezależnie od wskazania tego podmiotu przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Brak wprowadzenia tej zmiany w przypadku podziału spółki będącej sprzedawcą zobowiązanym może uniemożliwić realizację nabywania energii elektrycznej przez sprzedawcę zobowiązanego, ponieważ podmiot ten - tak jak w przypadku dystrybuowania energii elektrycznej czy energii gazowej - może nie mieć prawa do nabywania energii. Stąd bardzo proszę panią marszałek i Wysoki Sejm o nadanie biegu temu projektowi ustawy, który nie tylko zapewni bezpieczeństwo odbiorcom, konsumentom, gospodarstwom domowym, ale także wpłynie na poprawienie sytuacji podmiotów, które realizują swoją aktywność w obszarze produkcji i dystrybucji energii gazowej i elektrycznej. Dziękuję bardzo. (Oklaski)