Mówca: Agnieszka Ścigaj
Data: 2016-03-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu parlamentarnego Kukiz’15 w sprawie realizacji Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na lata 2014-2020 w 2014 r. Samo sprawozdanie jest bardzo obszernym opracowaniem, które tak naprawdę obnaża wielkiego słonia na glinianych nogach. Słoń to system wsparcia przez państwo rodzin doznających kryzysu, niewydolny, nieefektywny, zbiurokratyzowany system pomocy społecznej, który akurat w tym przypadku został obudowany różnymi innymi instytucjami i urzędami, które mają pomagać polskiej rodzinie - w kryzysie niestety. Sama przemoc w rodzinie oczywiście jest olbrzymim kryzysem, i tak to trzeba nazwać, często stwarza zagrożenie dla życia, dla zdrowia, i jest wynikiem złożonych przyczyn, to nie ulega wątpliwości. Dobrze, że rozwiązujemy ten problem, że monitorujemy to zjawisko, że próbujemy pomagać takim ofiarom czy też samym sprawcom. Powiedziałam o słoniu i o jego glinianych nogach, bo akurat w tym sprawozdaniu widać, że za chwilę on może runąć. Od lat w Polsce konstruuje się taką misterną pajęczynę, która niby ma pomagać polskiej rodzinie w kryzysie. Efekt jest taki, że 70% rodzin, które korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, nigdy z tej pajęczyny się nie wydostaje, ba, nawet nawiązując do zjawiska dziedziczenia wyuczonej bezradności, kolejne już pokolenia tych rodzin niestety wchodzą w ten system, nawet bez własnej woli. Wyobraźmy sobie rodzinę, która ma problemy z przemocą, te problemy są często złożone, z bezrobociem, z niewydolnością wychowawczą, z niepełnosprawnością czy uzależnieniami, które bardzo często, tu w raporcie było to widać, są powiązane z przemocą. Wyobraźmy sobie, drodzy państwo, że taka rodzina to klient co najmniej 11 - co najmniej, a bywa często, że ponad - instytucji: pomoc społeczna, sąd, asystent rodziny, PFRON, urząd pracy, kurator, terapeuci, Policja, poradnie itd., tego jest cała masa, często organizacje pozarządowe. W każdej tej instytucji, jak rodzina tam trafia, jest dokonywana osobna diagnoza, jest osobne działanie, kilkunastu specjalistów, powiem kolokwialnie, grzebie po swojemu i według swoich procedur w tej rodzinie. Płyną za tym oczywiście olbrzymie środki, jest dużo procedur, jest cały sztab urzędników. Efekt jest najczęściej taki, to widać również w tym raporcie, że każdy z tych specjalistów, do którego trafia rodzina, mówi, że on tutaj nic nie może, bo pewna działka jest u innego specjalisty, i według prawa on zrobił, co do niego należy, i trzeba teraz skierować rodzinę do innej instytucji. I tak to trwa, ta rodzina sobie krąży po tych instytucjach bardzo często kilka lat, wręcz przyzwyczaja się do tego systemu, żyje w pewnej symbiozie. Tylko co? Tylko nie widać żadnych efektów i ona dalej zostaje ze swoimi problemami. W tym raporcie, akurat na przykładzie przemocy domowej, dokładnie to widać. Najpierw państwo stworzyło różne instytucje, zobligowało je do pomagania takiej rodzinie, rodzinie z przemocą, dało każdej z nich osobną procedurę, osobne narzędzia - Policja, pomoc społeczna, kuratorzy sądowi, asystenci, komisje alkoholowe, które też w tym uczestniczą - następnie zobaczyło, zorientowało się, że te wszystkie instytucje nie są skuteczne, bo ze sobą po prostu nie współpracują, i postanowiło doprowadzić do tego, żeby zaczęły ze sobą współpracować. W raporcie widać, że idzie za tym sztab, szkolenia, różne instrumenty, które mają zmusić do współpracy. Oczywiście dobrze, że się zorientowano i zaczęto to kontrolować, ale mamy taki efekt, że bardzo często w tę rodzinę z przemocą ingeruje bardzo wiele osób, bardzo wielu specjalistów. I wszystkie te osoby, które miały z tym do czynienia - a jestem osobą, która wiele lat pracowała z ofiarami przemocy - mogą śmiało powiedzieć, że te wszystkie osoby, które próbują tam ingerować, tak naprawdę w efekcie mogą zaszkodzić. Wszyscy, którzy mają do czynienia z przemocą, wiedzą, że w takim eksperymentowaniu z rodziną bardzo łatwo jest o efekt powtórnego zranienia, który na lata cofa rodzinę z tego, że w ogóle sięgnęła po pomoc. Ja wiem, że mówimy teraz o sprawozdaniu, ale chciałabym państwa zachęcić, chciałabym panią minister zachęcić do zmiany myślenia o pomaganiu polskiej rodzinie w kryzysie, takiego myślenia, aby patrzeć na rodzinę jako całość. Popatrzmy na nią wreszcie poprzez współpracę z nią i to, że ona jest pewnym systemem zamkniętym. Pomóżmy jej zobaczyć własne słabości, ale też dostrzec mocne strony i jej zasoby. Mówiąc ˝pomóżmy˝, mam na myśli oczywiście pomoc z zewnątrz, pomoc animatora. Może to być asystent, ale on pełni funkcję animatora. Animator to nie jest osoba, która mówi rodzinie, co ma zrobić, żeby wyjść z kryzysu, i podaje jej swoje recepty według swoich procedur, ale animator to jest osoba, która umiejętnie kieruje tą rodziną, aby ona odnalazła swoją moc, swoje zasoby i próbowała wyjść z sytuacji, w której się znalazła. Rodzina potrafi wtedy zdiagnozować swoją sytuację, również przemoc jest taką sytuacją, którą ona będzie potrafiła zdiagnozować. Oczywiście ten animator to jest osoba, która jest najbliżej, to jest jedyna osoba, która służy do potencjalnego kontaktu z innymi służbami, razem z tą rodziną zaplanuje formę pomocy, zaplanuje to, jakie narzędzia są potrzebne do tego, żeby ta rodzina mogła wyjść z tej sytuacji, i oczywiście zaplanuje również pieniądze, które ta rodzina na to przeznaczy. Ten system pracy nazywa się systemowym sposobem pracy z rodziną. To nie jest nowość, taki system stosowany jest z powodzeniem w innych krajach Unii Europejskiej. Ba, przez wiele lat, w ostatnich latach, był dobrze, z efektem pilotażowo zastosowany w projektach innowacyjnych z Unii Europejskiej, również w Polsce. Zalety tego modelu to przede wszystkim to, że angażujemy rodzinę w plan pomocy dla niej, co stwarza jednocześnie warunki do tego, że ona czuje się odpowiedzialna za zmianę swojej sytuacji i realizuje to w sposób, w jaki z nią pracujemy, to także precyzyjnie adresowana pomoc według potrzeb tej rodziny, a nie według tego, jaką akurat ofertę państwo ma dla tej rodziny, odbiurokratyzowanie pomocy społecznej, a przy tym skupienie się na faktycznej pracy z rodziną. Rodzinie w kryzysie należy pomóc, tu nie ma wątpliwości, jednak obecny system tylko utrwala ten kryzys, a kosztuje ogromne pieniądze. Apel do rządu, by podjął się chociaż w tym zakresie gruntownej reformy tego glinianego słonia i zaproponował taki system, spróbował pochylić się nad takim systemem, który będzie efektywny, bo polskiej rodzinie można pomagać efektywnie, a szczególnie tej rodzinie w kryzysie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)