Mówca: Barbara Dolniak
Data: 2019-02-20 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego jest niezbędna, ale należy pamiętać o tym, że zbytnia koncentracja materiału procesowego może się kojarzyć raczej z formalizmem, a nie z rzetelnym rozpatrywaniem faktycznych okoliczności i wydaniem sprawiedliwego orzeczenia. W projekcie można znaleźć szczegółowe rozwiązania, które mogą przyczynić się do usprawnienia postępowania, niemniej jednak projekt ten nie jest oparty na spójnej wizji procesu cywilnego. W dalszym ciągu nie jest to propozycja, która dokonywałaby głębokiej reformy systemowej, której celem byłoby unowocześnienie, uproszczenie i ujednolicenie procedur. Pod względem legislacyjnym w projekcie dominuje kazuistycznie ujęcie prowadzące do nadmiernej regulacji, od której odstępuje się w nowoczesnych regulacjach procesowych. Pomimo obszernych rozmiarów projekt nie obejmuje wielu istotnych kwestii, poza tym część przepisów ma charakter techniczny. Zmiany brzmienia nie oznaczają zmiany sensu merytorycznego. Występują niekonsekwencje językowe, poza tym brak jest kompleksowego rozwiązania poszczególnych materii. Nowe prawo powinno dawać narzędzia, które pozwolą skutecznie zbliżyć sądy do obywateli i skrócą czas oczekiwania na rozstrzygnięcie spraw. Strony mają prawo do rozpatrzenia sprawy przed niezależnym i bezstronnym sądem. Niestety w projekcie znajdują się zapisy, które w zaproponowanym brzmieniu nie mogą zostać przyjęte. Art. 386 § 5 po przyjęciu w nowym brzmieniu stworzy sytuację, że będzie orzekać sędzia, który poprzednio wydał wyrok, a po uchyleniu będzie zmuszony w tej sprawie orzekać ponownie, nierzadko wbrew własnemu przekonaniu co do tego, jakie rozstrzygnięcie powinno zostać wydane. Nadto ten przepis nie został skorelowany z innymi. Ustawodawca nie przewidział zmiany art. 48 pkt 5, zgodnie z którym sędzia jest wyłączony w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Jeżeli art. 48 pozostanie w dotychczasowym kształcie, będzie to sprzeczne z art. 386 § 5. Można oczywiście mówić, że ten przepis jest szczególny, jednakże analiza stosunku wzajemnego obu przepisów musi doprowadzić do wniosku, że oba dotyczą tej samej sytuacji faktycznej. Trzeba też zwrócić uwagę na art. 379 pkt 4, zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi, jeżeli w rozpoznawaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Projektodawca i w tym zakresie nie przewidział zmian. Mamy więc do czynienia ze sprzecznymi i wzajemnie wykluczającymi się przepisami. Procesy z udziałem osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą stanowią gros spraw w sądach. Projektowana zmiana przewiduje możliwość pominięcia przepisów dotyczących postępowania w sprawach gospodarczych. Pozwala na to, że ich znacząca część nie będzie prowadzona według tego reżimu. Jest oczywiste, że z możliwości rozpoznania sprawy w zwykłym procesie będzie korzystać większość osób, którym takie uprawnienie przysługuje, a więc przyspieszenie postępowania nie będzie realizowane. Nowelizacja jest niestety w wielu przypadkach niespójna. Utrzymano np. regułę odrzucenia pozwu w razie braku drogi sądowej. Jednocześnie wprowadzono mechanizm zwrotu pozwu. W jakim celu? Domniemanie właściwości sądu powszechnego wymaga raczej odrzucenia pozwu wraz z pouczeniem takiego sądu, że należy wnieść sprawę, a nie jego zwrotu. Przyjęto kuriozalne rozwiązanie w art. 203 1 , ograniczono bowiem możliwość wnoszenia zarzutu potrącenia wyłącznie do wierzytelności pozwanego z tego samego stosunku prawnego, co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobnia dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego. Przyspieszenie jest pozorne. Pozwany zamiast bronić się w postępowaniu rozpoznawczym będzie bronił się w kolejnych postępowaniach w ramach powództwa pozycyjnego. Projektodawcy podkreślają znaczenie nowelizacji z punktu widzenia regulacji nadużycia. Ambicje twórców nowelizacji przerosły jednak rezultat końcowy. W uzasadnieniu wskazano, że nadużycie prawa procesowego nie mieści się w zakresie pojęciowym zachowania sprzecznego z dobrymi obyczajami. Ta teza jest błędna. Niestety projekt nie zawiera fundamentalnej zmiany powiązania nadużycia z bezskutecznością czynności stron. Jeszcze raz powtórzę, że szybkość postępowania nie jest wartością samą w sobie. Jej realizacja nie powinna odbywać się kosztem rzetelności procesu. Mam nadzieję, że w trakcie prac komisji dojdzie do wypracowania wizji procesu cywilnego, bo pisanie uzasadnień postanowień wydanych na posiedzeniu niejawnym tylko na wniosek, panie ministrze, spowoduje, że w każdej sprawie będzie wniosek i to radykalnie się przedłuży. O ile skróci postępowanie ogłaszanie wyroku przy pustej sali? O 5, 10 czy 15 minut? Mówi się o tym, że mediacja, tak powiedział pan poseł Mularczyk, będzie sposobem na przyspieszenie, wprowadza się przepis. (Dzwonek) Ale ona jest od dawna, tylko nie robicie państwo kampanii na jej rzecz. Proszę pomyśleć o wizji reformy postępowania cywilnego.