Mówca: Krystyna Skowrońska
Data: 2014-09-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Pani Minister! Panie i Panowie Posłowie! Ta dyskusja była trochę inna w Wysokiej Izbie niż w podkomisji czy w komisji. Tutaj państwo wprowadzili do tej dyskusji trochę dużej polityki, związanej między innymi z otwartymi funduszami emerytalnymi. Myślę, że w tym przypadku każdy z uczestników takiego funduszu mógł zdecydować, czy pozostaje w funduszu, bo to była rzecz dobrowolna, część z tego rozwiązania skorzystała. Do tych wszystkich innych uwag wokół projektu odnosić się nie będę. Niemniej jednak postaram się odpowiedzieć w odniesieniu do spraw, które stawiali państwo posłowie. Pani poseł Masłowska wskazała różne rozwiązania i uwagi, które uznała za krytyczne w zakresie tego oferowanego produktu, myląc niejednokrotnie rentę dożywotnią z odwróconym kredytem hipotecznym. W tym przypadku myśmy precyzyjnie określili pole, na którym się poruszamy. Odwrócony kredyt hipoteczny - to do uzgodnienia ze stronami. W tym zakresie po stronie państwa, poza poprawkami dotyczącymi czytelności umowy kredytowej, czyli wielkości czcionki, nie było zgłaszanych innych poprawek. Pewnie gdyby takie poprawki były zgłaszane, pochylilibyśmy się nad nimi. Nie wiem, czy pani poseł chodziło przy hipotece łącznej... Bo hipoteka łączna dotyczy kilku nieruchomości i jednego wpisu zabezpieczającego. Jeżeli pani poseł chodziło o dysponowanie majątkiem w zakresie współwłasności i wyrażenia zgody, w tym przypadku można wywodzić, że w tym rozwiązaniu jest to zabezpieczenie, możliwość dysponowania przez każdego ze współwłaścicieli na ryzyko związane z odzyskaniem nieruchomości. A zatem przy każdym kredycie dzisiaj stosowanym jest warunek dotyczący zdolności kredytowej i zabezpieczenia, czyli wyrażenia zgody, przy określonej wysokości kredytu czy pożyczki, przez współmałżonka, aby można było dysponować wspólnym majątkiem małżeństwa. W tym przypadku jest to swobodne dysponowanie majątkiem jako współwłaściciela również na ryzyko, które stoi po stronie kredytodawcy. A więc jeśli chodzi o odzyskiwanie, wszyscy mamy świadomość, że w przypadku współwłasności jest to znacznie trudniejsze. W tym przypadku czy zbywanie, czy przejmowanie tej współwłasności wiąże się z określonym ograniczeniem dotyczącym dysponowania tą nieruchomością. A zatem w tym przypadku ryzyka są podzielone i wydaje się, że każdy z nas, nawet jeżeli ma prawo współwłasności nieokreślone dzisiaj, może dysponować częścią swojego majątku. Zobowiązanie jest ograniczane tylko w sytuacji, gdy przekracza zwykły zarząd majątkiem wspólnym na przykład dla współmałżonków. A zatem ten problem tak moglibyśmy rozpatrywać i pewno tak był rozumiany. Nie podzielam uwag, które zgłosiła w trakcie tej dyskusji pani poseł pracująca nad tym projektem, bo tego rodzaju uwag dotyczących projektu nie było podczas prac podkomisji. A zatem rozwiązujemy tylko jeden problem odnoszący się do segmentu związanego z udzielaniem kredytu dla osób - podkreślam to - nie tylko starszych. Dziwię się, że utarło się, wszyscy stworzyliśmy sobie taki model, że to jest przeznaczone dla osób starszych. Możemy przypuszczać, że będzie to znacznie częściej wykorzystywane przez osoby starsze, ale każdy może zaciągnąć taki kredyt, dlatego że tam nie ma badania zdolności kredytowej. Jeżeli ktoś dzisiaj ma określony majątek, a nie ma możliwości wykazania zdolności kredytowej, to w tej formie będzie mógł zaciągnąć zobowiązanie. Potem, w przypadkach ostatecznych, będzie mógł się rozliczyć z instytucją finansową. Pani poseł Tokarska wskazała, że nie będzie to dobry produkt. Pracując nad tym projektem, uznaliśmy, że to jest rozwiązanie komplementarne, o czym mówiła również pani poseł Bańkowska. Wskazywałam tutaj, że wspólnie pracowaliśmy nad najlepszym rozwiązaniem. Ono wychodzi... Obydwa projekty się zderzyły i to jest ważne. Warto jednak byłoby zwrócić uwagę również na to, co poza rentą dożywotnią, tą formą sprzedażową, oferują instytucje wśród wszystkich form oferowanych produktów. Mamy na rynku również inne produkty kredytowe, w przypadku których mówi się, że istnieje możliwość udzielenia kredytu bez oprocentowania, ale instytucja, która udziela takiego kredytu czy takiej pożyczki, rekompensuje to sobie w postaci wysokiej prowizji. Z kredytu na 60 dni bez oprocentowania każdy chętnie korzysta, ale ustalona wysokość prowizji wielokrotnie przewyższa oferty produktów na rynku usług finansowych. Zgadzam się i pewno - jak powiedziała pani minister - sprawę renty dożywotniej będziemy regulować. Pan poseł Romanek mówił o długości życia. Chciałabym, panie pośle, odnieść się do tego, ile lat żyjemy na emeryturze. Do ustalenia długości życia, przy ustalaniu długości życia bierzemy pod uwagę wszystkie osoby, które w określonym czasie niestety schodzą z tego świata, a zatem i młode osoby, które zginęły w katastrofach, i osoby, które zmarły przed 65. rokiem życia. Nie można wywodzić i nie można wprost nikomu udowadniać, że tyle lat żyjemy na emeryturze. Jest również inny błąd. Statystyki mówią o trochę większej długości życia, a zatem nie będziemy... Jeśli chodzi o model, o którym powiedział pan poseł, nie można wywieść średniej długości życia na emeryturze w ten sposób, jak zrobił to pan poseł. Jeśli chodzi o możliwość dysponowania w odniesieniu do ograniczenia prawa dziedziczenia, ograniczenia dysponowania własnym majątkiem, chciałabym powiedzieć, że wydaje się, iż nie ma ograniczenia dysponowania własnym majątkiem. Można dokonać sprzedaży w każdym momencie, kiedy znajdzie się nabywcę. Można zawrzeć akt notarialny, panie pośle. To jest normalna rzecz na rynku. Można wydać taką dyspozycję, zawrzeć umowę dotyczącą sprzedaży pod pewnymi warunkami, przenieść własność, zadysponować nawet wtedy, kiedy została wypłacona. Jest to okres przed zakończeniem, czyli przed możliwością przeniesienia prawa własności na spadkobierców lub na bank. A więc w każdym momencie, poza formą sprzedażową, kiedy jest dostęp do środków, również w trakcie zawierania umowy o odwróconym kredycie hipotecznym kredytobiorca ma możliwość dysponowania majątkiem z zobowiązaniem spłaty kredytu w każdym czasie, w ratach czy w całości, a zatem bez ograniczania spadkobierców. Pochylamy się tutaj nad sytuacją ludzi starszych w sposób szczególny, zapewniamy szczególną ochronę, ale mamy jeszcze jedną instytucję dotyczącą zabezpieczenia osób starszych przez członków rodziny, pewno przyszłych spadkobierców. Mówimy o obowiązku alimentacyjnym. Nie poruszamy się, wskazując tylko, że to pełny obowiązek w tym zakresie i w przypadku osób starszych istnieje tylko w formie takiego produktu. Nie, zawsze istnieje możliwość, szczególnie pan poseł to wie, i obowiązek alimentacyjny dotyczący osób starszych realizowany przez dzieci, określony kodeksowo. A zatem w tym przypadku na pewno mówimy o dostępie, o możliwości, o skorzystaniu z takiej oferty i o bezpieczeństwie. Staraliśmy się zrobić to jak najlepiej, chroniąc przed innymi instytucjami, które mogłyby czy wprowadzały w błąd kredytobiorcę bądź pożyczkobiorcę. Czy będą się pojawiać inne instytucje? Na pewno instytucje mogą udzielać dożywotniej renty. Tego nie zabrania Kodeks cywilny. Mówimy również o sytuacjach, kiedy jest to rynek nienadzorowany. Jeżeli jest to rynek nienadzorowany, to chcemy powiedzieć, w jakim zakresie Komisja Nadzoru Finansowego stara się w przypadku tego rynku, powiedziałabym, uzyskać informację, co na tym rynku finansowym jest nieprawidłowe. A zatem są ostrzeżenia Komisji Nadzoru Finansowego. Oczywiście jeżeli będzie to osoba starsza, to będzie jej trudno o taką informację albo nie będzie wiedziała, jak się w tym obszarze poruszać, ale są takie ostrzeżenia dla kredytobiorców, dla członków ich rodzin i na pewno można z tego skorzystać. Chcę powiedzieć - i dziwię się, że państwo, mówiąc o innych krajach, wskazując na różne rozwiązania w innych krajach, tego nie zauważają - że takie rozwiązania funkcjonują w innych krajach, również w krajach europejskich. Podobne rozwiązania są na rynku polskim i nie możemy tego o nich powiedzieć. Skoro państwo próbujecie to krytykować, przypomnę, że inne rynki wcześniej wprowadziły ten produkt i nikt z państwa nie powoływał się na to, że jest niezadowolenie. A zatem z tej formy korzystają osoby w innych państwach. Czy są one biedniejsze, czy są bogatsze, zostawmy to na boku - produkt ten funkcjonuje i dla kredytobiorców jest bezpieczny. Co do wystąpienia pana posła Ajchlera dotyczącego rozliczania po 12 miesiącach, tego, czy i jakie to stwarza zagrożenia dla spadkobierców, to wydaje się, że w świetle obowiązujących rozwiązań nie powoduje to żadnych kłopotów dla spadkobierców. Istnieje możliwość rozliczenia tego przez jednego ze spadkobierców, a potem rozliczenia nadwyżki w ramach podziału spadku. To jest rozwiązanie stosowane i można w tym zakresie, jeżeli spadkobiercy będą tym zainteresowani lub któryś ze spadkobierców będzie tym zainteresowany, taką dyspozycję złożyć. Obowiązek informacyjny, duża czcionka, czytelność umów. Chciałabym, jeżeli poruszamy dzisiaj ten temat, przypomnieć, że dotyczy to wszystkich instytucji finansowych w kraju. O to nam chodzi - banki, SKOK-i, firmy kredytowe, wszyscy powinni w sposób czytelny, jasny dla klienta przedstawiać swoją ofertę. To jest pewnie dla nas określone wyzwanie, i to nie tylko związane z tą ustawą. Dlatego chciałabym, żebyśmy się nad tym interesującym tematem, na który wypowiadała się pani poseł Bubula, pochylili - to dotyczy nie tylko tego jednego jedynego produktu, tylko wszystkich ofert, od tej części, która odnosi się do składania naszych pieniędzy, po tę część, gdzie jest mowa o tym, że otrzymujemy pieniądze pod pewnymi rygorami - żebyśmy o tym porozmawiali. Warto o tym mówić. I przy tym wszystkim chciałabym, abyśmy mieli również na uwadze, mówiąc o odwróconym kredycie hipotecznym, o zabezpieczeniu, o wycenie nieruchomości, tej godziwej, o spadku wartości nieruchomości w jakimś czasie, jedną rzecz, dwa elementy. Po stronie banku jest obowiązek gwarancji depozytów, a skąd się bierze ta część na kredyty? Właśnie z depozytów? I ta podwójna ochrona, i depozytariusza, i kredytobiorcy, i rola banku czy instytucji finansowej w tym wszystkim, muszą być dla nas wszystkich ważnymi elementami przy stanowieniu prawa. Nie mam odpowiedzi dla pana posła Chmielowskiego w sprawie renty dożywotniej, bo renty dożywotniej myśmy nie omawiali. Jeszcze jedna przed nami dyskusja - jest taka deklaracja, mam nadzieję, że to się stanie - i praca nad instytucjami, które dzisiaj nie są instytucjami nadzorowanymi. Jeżeli chodzi o tę część, ten segment rynku, to warto w sposób jasny, czytelny wskazać, jakie to instytucje, pomyśleć, jak to zrobić, żeby przynajmniej klient miał informację, że jest to podmiot nienadzorowany, i w jakim minimalnym zakresie możemy chronić klientów, którzy będą korzystali z tego prawa. Co do zgody to funkcjonowanie pewnego segmentu rynku, jak pani poseł Bańkowska powiedziała, uregulowaliśmy, przedkładając to sprawozdanie. Raz jeszcze chciałabym bardzo serdecznie podziękować paniom i panom posłom pracującym w podkomisji do spraw instytucji finansowych, Komisji Finansów Publicznych. Dziękowałam już za dobrą współpracę i za objaśnienia, które przedkładał rząd. A zatem chciałabym wszystkim bardzo serdecznie za prace nad tym projektem podziękować.