Mówca: Teresa Hałas
Data: 2016-06-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Dzisiejsze oświadczenie poselskie jest jednym wielkim apelem do ministra kultury i dziedzictwa narodowego o ratunek dla zabytków na terenie gminy Izbica w powiecie krasnostawskim. O ratunek w sensie dosłownym - chodzi o remont zniszczonych obiektów - jak również ratunek w kwestii wprowadzenia zdecydowanych przepisów ustawowych, które w jasny i zdecydowany sposób uporządkują kwestie związane z odpowiednim nadzorem konserwatorskim nad zabytkami. Szanowni Państwo! W dniu 15 czerwca tego roku z mojej inicjatywy oraz inicjatywy mieszkańców Orłowa i okolic odbyło się spotkanie merytoryczne z wojewodą lubelskim, nadzorem konserwatorskim i przedstawicielami samorządów powiatu, gminy Izbica i miasta Krasnystaw. Na spotkaniu przedstawiliśmy problem postępującej degradacji obiektów zabytkowych w miejscowościach Orłów Murowany i Stryjów, próbując wypracować strategię działania wobec zaistniałych faktów. Słowa wypowiedziane przez wojewódzkiego konserwatora zabytków w Lublinie Dariusza Kopciowskiego, cytuję: nigdy nie widziałem zabytku zniszczonego tak bardzo w tak krótkim czasie, należy przyjąć jako pilną potrzebę ratowania zabytku. Nasz związek z pałacem w Orłowie stanowi przykład pięknej postawy ówczesnego właściciela dóbr ziemskich Orłowa i Sobieszyna hrabiego Kajetana Kickiego, który, umierając 21 czerwca 1878 r., zapisem swojego testamentu ofiarował te dobra jako dar na szlachetne cele społeczne Towarzystwu Osad Rolnych. Do II wojny światowej towarzystwo jako osoba prawna zarządzało majątkiem we właściwy sposób. Po wojnie na mocy dekretu PKWN majątek znacjonalizowano, zespół pałacowo-parkowy w Orłowie przeszedł na własność Skarbu Państwa. W pałacu głównym prowadzona była szkoła, w oficynach - ośrodek zdrowia i poczta. Zespół ten zachował więc charakter publiczny zgodny z zapisem testatora. W latach 90. majątek na mocy komunalizacji przeprowadzonej przez wojewodę zamojskiego przeszedł na własność gminy w Izbicy. W roku 2006 został nieszczęśliwie sprzedany przez samorząd gminy włoskiej spółce Giordani, którą jednoosobowo zarządza Daniel Richard Polanczyk, człowiek z angielskim paszportem, polskimi korzeniami, zamieszkały na stałe we Włoszech, który na Lubelszczyznę miał przywieźć ofertę somalijskiego rządu. Miał, ale do dnia dzisiejszego jedynie zapewnił budynkom pustostan i ich postępującą degradację. Już od dłuższego czasu ogłasza, że te dobra są na sprzedaż, jednak wyznaczona cena stanowi podwójną wartość tej, za jaką je zakupił. Jaki interes zrobiła na tej transakcji gmina? Raczej żaden. Tym samym historia życia hrabiego, wielkiego filantropa, i jego majątku jest jak wyjęta ze starej szuflady piękna i smutna baśń, która wydarzyła się naprawdę, wpisując ślad w nasze narodowe dziedzictwo. A dziedzictwo narodowe to dorobek poprzednich pokoleń, to zasób rzeczy materialnych i niematerialnych, to wreszcie zasób wartości duchowych i obyczajowych. Obiekt, o którym mówię, jest nie tylko dziedzictwem narodowym w sensie materialnym, jest dziedzictwem narodowym w sensie zachowania i postawy człowieka, który stanowił wyjątek, jeśli chodzi o zachowanie polskiego ziemiaństwa, gdyż wszystkie zgromadzone dobra przekazał na cele społeczne. Jest więc tą wartością, o którą w sposób szczególny powinno się dbać, chroniąc również przed upływem czasu. O tę wartość dzisiaj walczymy jako społeczeństwo w szczególny sposób związane z tym zabytkowym, cudownym miejscem. Nasz apel jest jedną z form walki, poszukiwania dobrego gospodarza, jest też apelem do rządu RP o opracowanie narodowego programu ochrony zabytków zabezpieczonego odpowiednim prawodawstwem oraz programem odpowiedzialnego finansowania. Jako państwo polskie musimy podjąć ten wysiłek dla dobra społecznego, jest to obowiązek wobec przeszłych i przyszłych pokoleń, w przeciwnym razie stracimy wiele takich pałacyków i innych dóbr kultury, stając się tym samym ludźmi nieodpowiedzialnymi względem historii. Z tego miejsca pragnę podziękować wszystkim osobom, które w sposób bezinteresowny inspirują nas do działań na rzecz ratowania tego zabytku. Inspiracją samą w sobie jest historia tego miejsca, motywacja i postawa Kajetana hrabiego Kickiego. Może właśnie w ten sposób znajdziemy potencjalnego inwestora dla tego zespołu pałacowo-parkowego. Głęboko wierzę, że przy pomocy wielu z państwa oraz resortu kultury i dziedzictwa narodowego to przedsięwzięcie znajdzie swój pozytywny wynik, a my wkrótce z wielką satysfakcją powiemy jak w tej bajce: a potem żyli długo i szczęśliwie (Dzwonek) - czego z całego serca temu miejscu życzę. Dziękuję uprzejmie.