Mówca: Rozwoju i Technologii Waldemar Buda
Data: 2022-12-01 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić państwu projekt ustawy o fundacji rodzinnej. Fundacja rodzinna to przede wszystkim narzędzie służące wielopokoleniowej sukcesji firm. Wiele firm rodzinnych mierzy się dzisiaj lub będzie mierzyć się w najbliższej przyszłości z koniecznością przekazania majątku następcom prawnym. Obecnie brakuje rozwiązania w Polsce - w Europie takie rozwiązania już w wielu krajach są - które ułatwi sukcesję w perspektywie dłuższej niż jedno pokolenie oraz w konsekwencji akumulację majątku rodzinnego. Przeniesienie firmy do fundacji rodzinnej sprawi, że nawet w przypadku odejścia właściciela biznes może nadal funkcjonować, a majątek nie ulegnie rozdrobnieniu, tak jak często mamy do czynienia dzisiaj. Zmniejsza to także ryzyka związane z negatywnym wpływem na działalność firmy w przypadku braku porozumienia wśród członków rodziny. Fundacja rodzinna to także instrument pozwalający realizować inne potrzeby istotne dla rozwoju gospodarki. Pozwala planować inwestycje, umacnia pozycję firm rodzinnych na rynkach międzynarodowych. Pomysł fundacji rodzinnej został zgłoszony do Ministerstwa Rozwoju i Technologii przez środowisko firm rodzinnych, które są w Polsce bardzo mocno reprezentowane, większość firm w Polsce to są rzeczywiście firmy rodzinne, najczęściej to te, które funkcjonują od początku lat 90. Projekt ustawy o fundacji rodzinnej jest wzorowany na ugruntowanych rozwiązaniach w takich krajach jak Austria i Liechtenstein. Ten wzór, ten model, bo w wielu krajach, od Stanów Zjednoczonych po Niemcy, funkcjonuje fundacja, natomiast ten model, który przyjęliśmy, to jest model, można powiedzieć, austriacki. Projekt, który mam zaszczyt państwu przedstawić, reguluje organizację oraz funkcjonowanie fundacji rodzinnej, w tym prawa i obowiązki fundatora i beneficjenta. To są główne podmioty w fundacji rodzinnej. Fundacja rodzinna będzie podmiotem odpowiedzialnym za zarządzanie majątkiem firmy rodzinnej, stanowiącym zabezpieczenie majątkowe grupy osób wskazanych przez fundatora. W praktyce najczęściej będzie to rodzina. Fundatorem będzie mogła zostać tylko osoba fizyczna. Fundację rodzinną będzie mogło utworzyć także kilku fundatorów, oczywiście z wyjątkiem fundacji rodzinnej tworzonej w testamencie. Ograniczenie kręgu osób mogących być fundatorami do osób fizycznych wynika z roli, jaką ma pełnić fundacja rodzinna, czyli zarządzania majątkiem należącym niegdyś do tej osoby i zrealizowania wybranych celów prywatnych. Fundator powinien ustalić krąg beneficjentów fundacji rodzinnej oraz zakres ich uprawnień. Beneficjentem będą mogły być dowolna osoba fizyczna, a także sam fundator lub organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego. Fundacja rodzinna będzie mogła finansować np. koszty utrzymania, kształcenia, leczenia beneficjentów. Jeśli beneficjentem będzie organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego, świadczenia będą mogły być przeznaczone na cele statutowe tej organizacji. Samo powstanie fundacji rodzinnej będzie polegało na dokonaniu typowych czynności znanych w naszym prawie w przypadku utworzenia osoby prawnej. Fundację rodzinną będzie można utworzyć na podstawie oświadczenia fundatora złożonego w akcie założycielskim albo w testamencie. Dla tej czynności zastrzeżono specjalną formę, dla bezpieczeństwa formę aktu notarialnego, co jest dość oczywiste. Poza tymi dokumentami istotną rolę będzie odgrywać oczywiście statut, który będzie niejako konstytucją fundacji rodzinnej. Dokument ten pozwoli fundatorowi ustalić najważniejsze aspekty dotyczące funkcjonowania fundacji, takie jak zasady przekazywania środków beneficjentom czy sposób działania jej organów. Dodatkowe kwestie organizacyjne będą mogły być ujęte w regulaminach, dzięki czemu fundator i członkowie organów będą mieli znaczną swobodę w dostosowywaniu reguł działania fundacji rodzinnej do bieżących potrzeb. Do utworzenia fundacji rodzinnej konieczne będzie wniesienie funduszu założycielskiego. Jego minimalna wartość to 100 tys. zł. Niewysoka wartość funduszu wynika z faktu, że podobne fundacje zagraniczne mają ustalony próg minimalnego majątku w podobnych granicach. Nie ograniczamy przy tym praw i innych składników, jakie można przekazać na pokrycie funduszu, czyli może być to również element w postaci nieruchomości. Najczęściej do fundacji rodzinnej będą wnoszone udziały i akcje w spółkach, inne prawa z papierów wartościowych, nieruchomości i ruchomości. Fundacja rodzinna co do zasady nie będzie mogła wykonywać działalności gospodarczej. Taki zakaz obowiązuje w wielu krajach. Chcemy w ten sposób ograniczyć ryzyka związane z wykonywaniem takiej działalności oraz zapewnić ochronę majątku. Dopuszczamy jednak niektóre formy prowadzenia działalności, jak chociażby zbywanie mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia, najem czy też dzierżawa, co oczywiste, bo jeżeli można wnieść nieruchomości, to będą mogły być przedmiotem również najmu, dzierżawy. Takie czynności mają umożliwić kumulowanie i utrzymanie majątku wniesionego do fundacji, a także korzystanie z niego przez beneficjentów. Proponujemy, aby fundacja rodzinna podobnie jak inne osoby prawne, działała poprzez swoje organy. Tutaj będzie funkcjonował zarząd, który będzie odpowiadał za część wykonawczą, za realizację celów fundacji rodzinnej oraz podejmowanie czynności związanych z zapewnieniem płynności finansowej, wypłacalności. Może to być organ jednoosobowy, ale też kilkuosobowy. Co do zasady fakultatywnym organem fundacji rodzinnej będzie rada nadzorcza. Obowiązek powołania rady powstanie, gdy liczba beneficjentów przekroczy 25 osób. Aby zapewnić ciągłość i bieżącą kontrolę nad realizacją celu przez fundację rodzinną, fundacja będzie działać przez zgromadzenie beneficjentów, czyli wszystkich zainteresowanych, którzy wokół fundacji funkcjonują. Organ ten będzie zbierać się w określonych przypadkach, np. uzupełnienia składu innego organu czy zatwierdzenia sprawozdania finansowego. W celu ochrony majątku fundacji rodzinnej oraz praw beneficjentów fundacja rodzinna powinna być ponadto poddawana cyklicznej i niezależnej ocenie pod względem prawidłowości, rzetelności oraz zgodności z prawem jej działań. W związku z tym przewidzieliśmy obowiązek przeprowadzenia audytu co najmniej raz w ciągu 4 lat funkcjonowania fundacji rodzinnej. Podobnie jak w przypadku innych osób prawnych każda fundacja rodzinna musi być wpisana do rejestru. Rejestr fundacji rodzinnej będzie prowadzony przez sąd okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, centralny rejestr w Piotrkowie Trybunalskim. Wpis do rejestru umożliwi uzyskanie przez fundację rodzinną osobowości prawnej. Proponujemy, aby rejestr był jawny, podobnie jak to ma miejsce w przypadku Krajowego Rejestru Sądowego. Projektowane przepisy przewidują również mechanizmy zakończenia działania fundacji. Rozwiązania dotyczące jej likwidacji zbliżone będą do rozwiązań dotyczących spółek. Fundacja rodzinna ulegnie rozwiązaniu w przypadku, gdy właściwe organy fundacji rodzinnej podejmą stosowną uchwałę w tym zakresie, to będzie ich wola i ich decyzja. Taką sytuację może też przewidzieć sam fundator w statucie poprzez ustanowienie fundacji rodzinnej na wskazany określony czas. Oczywiście będzie istniała możliwość rozwiązania fundacji w przypadkach wskazanych w ustawie również przez sąd. Opodatkowanie fundacji rodzinnej co do zasady będzie neutralne w stosunku do stosowanych już dzisiaj w praktyce przepisów podatkowych i uwzględnia całą specyfikę i cały system podatkowy, który funkcjonuje dzisiaj wokół działalności indywidualnej, ale też spółek. Wysokość całkowitego poziomu opodatkowania działalności fundacji rodzinnej i wypłacanych przez nią świadczeń została opracowana w taki sposób, aby nowa instytucja zachowała konkurencyjność wobec podmiotów analogicznych do polskiej fundacji rodzinnej mających siedzibę w państwach członkowskich Unii Europejskiej. W tym celu proponujemy niewygórowane stawki podatku dochodowego oraz korzystne zasady rozliczania podatku, jak również zwolnienia dla osób bliskich fundatorom. Opodatkowanie fundacji rodzinnej i beneficjentów nie będzie znacząco odbiegać od poziomu opodatkowania dochodów i innych przysporzeń majątkowych, gdyby fundacji rodzinnej po prostu nie ustanowiono. Formalności związane z rozliczeniem podatku nie będą przysparzać trudności, zwłaszcza beneficjentom, za których większość obowiązków podatkowych będzie realizowała sama fundacja. Nowy model opodatkowania zakłada powstanie obowiązku podatkowego - i tu jest ważna informacja - dopiero w momencie powstania lub przekazania do dyspozycji przez fundację rodzinną składnika majątkowego na rzecz beneficjenta, czyli można powiedzieć na wyjściu, dla osoby uprawnionej do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Stawka podatku CIT została ustalona w wysokości 15%. Powyższa koncepcja oznacza zwolnienie z opodatkowania przychodów fundacji rodzinnej, w szczególności z dywidend i innych zysków kapitałowych czy też działalności własnej. Opodatkowana zostanie jedynie ich część przeznaczona na wypłatę świadczeń dla beneficjentów, czyli na tym końcowym procesie w końcowej części, i przysporzeń w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Takie podejście umożliwia przeznaczenie środków, które nie podlegają dystrybucji między beneficjentami, np. na dalsze inwestycje. Oznacza to także możliwość wnoszenia zarówno przez fundatora, jak i osoby mu bliskie i osoby trzecie mienia do fundacji rodzinnej bez obaw o konieczność szybkiego znalezienia przez fundację rodzinną wolnych środków pieniężnych w celu zapłacenia podatku, jaki w momencie osiągnięcia przychodu w normalnej, klasycznej sytuacji by się pojawił. Takie rozwiązania w połączeniu z rezygnacją z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych ustanowienia fundacji rodzinnej powinno zapewnić korzystne warunki podatkowe tworzenia i finansowania fundacji rodzinnej. Ponadto wysokość PIT będzie uzależniona od pokrewieństwa i powinowactwa beneficjenta lub osoby uprawnionej do otrzymania mienia z fundatorem. Zwolnienie z podatku obejmuje samego fundatora, osoby bliskie należące do tzw. grupy pierwszej, grupy zero w stosunku do tego fundatora, czyli małżonka, zstępnego, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. To jest analogiczne do dzisiejszej możliwości przekazywania darowizny między najbliższymi. Pozostałe osoby fizyczne zapłacą 15-procentowy podatek PIT. W fundacjach mających więcej niż jednego fundatora zwolniona z podatku dochodowego od osób fizycznych zostanie tylko część takiego świadczenia lub mienia nabytego przez fundatora lub osobę należącą do tej grupy w stosunku do fundatora odpowiadająca aktualnej proporcji właściwej dla tego fundatora, czyli proporcjonalnie, jeżeli jest ich kilku. Proporcja będzie odzwierciedlała rzeczywisty udział w tworzeniu i powiększeniu majątku fundacji rodzinnej. W związku z wprowadzeniem fundacji rodzinnej niezbędne okazały się także zmiany w prawie spadkowym. Fundacja rodzinna będzie odpowiadać za zapłatę zachowku z tytułu przekazanego jej mienia na pokrycie funduszu założycielskiego, z tytułu darowizn lub spadków. Jednocześnie świadczenia fundacji rodzinnej dla beneficjenta będącego jednocześnie uprawnionym do zachowku będą zaliczane na należny mu zachowek. Proponowane przez rząd przepisy uelastyczniają także zasady wypłaty zachowku. Przewidują np. możliwość odraczania terminu jego płatności, rozłożenia go na raty lub jego obniżenia w wyniku wyważenia interesów uprawnionych do zachowku i zobowiązanych do jego zapłaty. Pragnę podkreślić na zakończenie, że przedstawiony projekt wprowadza kolejną, po zarządzie sukcesyjnym, instytucję mającą służyć budowaniu trwałych i silnych firm rodzinnych. Dlatego uprzejmie proszę o procedowanie projektu, pochylenie się nad nim i ostatecznie o jego przyjęcie. Dziękuję bardzo.