Mówca: Marek Biernacki
Data: 2026-02-10 (Sejm RP, kadencja 10)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga przedstawiam stanowisko wobec sprawozdania Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Najogólniej powiem, że wprowadzone zmiany ukierunkowane są na uporządkowanie w pewnym stopniu przepisów regulujących międzynarodowy obrót dobrami kultury pochodzącymi spoza obszaru Unii Europejskiej i dostosowanie choćby części obowiązujących w naszym kraju przepisów do procedur unijnych. To działanie niezbędne dla stałego konstruowania spójnego systemu mającego zapewnić ochronę dóbr kultury nie tylko w obrębie Unii Europejskiej, ale także w kontaktach ze wszystkimi pozostałymi krajami. Przepisy, nad którymi mamy dziś procedować, są jedynie, taką mam przynajmniej nadzieję, fragmentem prac nad kompleksowymi regulacjami dotyczącymi szeroko rozumianej ochrony zabytków, regulacjami mającymi uniemożliwić szeroko rozumianą działalność przestępczą w tym zakresie. To rozwiązanie prawne, które dziś tworzymy, zawiera w miarę dokładny katalog obiektów, które będą wymagać pozwoleń na obrót nimi. Bardzo istotne jest przy tym konsekwentne wdrażanie rozwiązań wspierających funkcjonowanie elektronicznych baz danych związanych z wydawaniem decyzji wwozowych. Daje to służbom celnym możliwość niemal natychmiastowego reagowania na próby nielegalnego wwozu dóbr kultury. Ma to pozwolić m.in. na unikanie sytuacji, w których dobra kultury stanowiące niegdyś całość zostają w sposób sztuczny rozczłonkowane, tak by uniknąć konieczności uzyskiwania jakichkolwiek pozwoleń ze strony władz państwowych. Musimy przy tym mieć na uwadze, że procedury związane z uzyskiwaniem pozwoleń mają związek nie tylko ze sferą finansów, nie tylko z cłami i podatkami. Tu wchodzi w grę także, a może przede wszystkim, zwalczanie przestępczości zorganizowanej, funkcjonującej w wymiarze globalnym. Trzeba pamiętać, że nielegalny handel dziełami sztuki to jedno z najbardziej lukratywnych i najtrudniejszych do zwalczania segmentów przestępczości zorganizowanej w świecie. Handel dziełami sztuki wydaje się idealnym narzędziem do prania brudnych pieniędzy - wysoka wartość, subiektywna wycena, w większości przypadków brak ścisłej rejestracji własności. Szacuje się, że roczny globalny obrót nielegalnymi dobrami kultury wynosi od 6 do 10 mld dolarów, co stawia go w czołówce, jeśli chodzi o nielegalne rynki, obok narkotyków, broni i handlu ludźmi. Trzeba przy tym pamiętać, że grabież podczas konfliktów zbrojnych, np. w Syrii, Iraku, Jemenie, Ukrainie, Afganistanie, to główne źródło zaopatrzenia grup przestępczych w ostatnich latach. Problematyka ta zawsze zasługiwała i zasługuje na szczególną uwagę rządzących. Trzeba tu pamiętać, że Polska jest krajem, który w szczególny sposób został dotknięty plagą rabunków dóbr kultury. Proces odzyskiwania ich trwa od dziesiątek lat i pewnie będzie trwał dalej, aż do, miejmy nadzieję, skutecznego końca. Klub Parlamentarny PSL - Trzecia Droga opowiada się za przyjęciem proponowanych zmian w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i jednocześnie wyraża nadzieję, że w szybkim tempie będziemy pracować nad kolejnymi regulacjami, choćby tymi, które umożliwią skuteczniejszą restytucję utraconych przez Polskę dzieł sztuki. Dziękuję, pani marszałek. Dziwię się tylko, że Prawo i Sprawiedliwość przechodzi na stronę sprawców różnego typu przestępstw.