Mówca: Krajowej Rady Sądownictwa Antoni Górski
Data: 2012-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowni Państwo Posłowie! Krajowa Rada Sądownictwa jest organem konstytucyjnym, do którego podstawowych zadań należy stanie na straży niezawisłości sędziów i niezależności sądów. Szczegółowo kompetencje rady reguluje ustawa uchwalona przez Wysoki Sejm w ubiegłym roku - z 12 maja 2011 r. Najważniejszymi obowiązkami i uprawnieniami rady jest, po pierwsze, ocenianie i przedstawianie panu prezydentowi kandydatów do powołania na urząd sędziego wszystkich szczebli, od sądów rejonowych poczynając, na Sądzie Najwyższym kończąc. Po drugie, opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości, zwłaszcza pod kątem niezawisłości sędziów i niezależności sądów. I po trzecie, dbanie o zachowywanie etyki przez sędziów. Ubiegły rok to okres ogromu pracy wykonanej przez Krajową Radę Sądownictwa. Chciałbym przypomnieć państwu, że większość członków rady stanowią sędziowie, wybierani przez odpowiednie gremia sędziowskie. Ci sędziowie pracują w sądach w wymiarze orzeczniczym - nieco zmniejszonym, ale orzekają - a jednocześnie wykonują ten ogrom pracy, który zaraz w skrócie Wysokiej Izbie przedstawię. Otóż w ubiegłym roku odbyło się 15 posiedzeń plenarnych, trwających 51 dni. I na tych posiedzeniach rozpatrzyliśmy prawie 3 tys. zgłoszeń na wszystkie stanowiska sędziowskie. To prawie 60 zgłoszeń na jedno posiedzenie - ogrom pracy. Nowa ustawa, o której wspomniałem, poszerzyła zakres obowiązków, które spoczywają na radzie, związanych z procesem nominacyjnym. Otóż w fazie przygotowawczej przewodniczący powołuje zespoły, których zadaniem jest wstępna ocena kandydatów. Trzeba zawiadomić o posiedzeniu takiego zespołu. Posiedzenie jest protokołowane. Jeżeli wśród kandydatów znajdują się osoby należące do którejś z korporacji prawniczych, istnieje obowiązek zawiadamiania tej korporacji i wtedy członek, przedstawiciel takiej korporacji - adwokatów, radców - ma prawo być na posiedzeniu takiego zespołu. Zespół po wysłuchaniu sprawozdania podejmuje decyzję co do rekomendacji z listy kandydatów, ta wstępna decyzja zespołu powinna zawierać uzasadnienie, a następnie przewodniczący zespołu referuje to stanowisko, przedstawione skrótowo, na posiedzeniu plenarnym rady, potem odbywa się głosowanie. To tylko taka drobna ilustracja, która uzmysławia, jaki to jest ogrom pracy, jeśli chodzi tylko o ten jeden punkt dotyczący nominacji sędziowskiej - najważniejszy, który zabiera, jak wyliczyliśmy, mniej więcej 80% czasu realnej pracy. W ubiegłym roku z tych prawie 3 tys. zgłoszeń przedstawiliśmy panu prezydentowi do nominacji 346 osób. Przeciętnie zatem na jedno miejsce było 8,5 zgłoszeń. To jest przeciętna ilość. Natomiast jeśli chodzi o poszczególne sądy w hierarchii sądów, to tutaj występują ogromne różnice. Najwięcej zgłoszeń jest na stanowiska sędziów rejonowych. Często dochodzi tam do 40 osób, a nawet więcej, na jedno miejsce. W tym kontekście, proszę państwa, chciałbym poruszyć kwestię natury ustrojowej - obserwacje naszej pracy upoważniają do takiego spostrzeżenia. Otóż w zamierzeniu poprzedniego ustawodawcy fakt zniesienia instytucji asesora sądowego miał doprowadzić do tego, żeby kandydatami na urząd sędziowski stawali się doświadczeni prawnicy z innych zawodów. To bardzo piękna wizja, tylko że okazała się zupełnie nierealistyczna. W ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury wprowadzono, i to w przepisach przejściowych, normę prawną, która pozwala młodym ludziom, którzy zdali egzamin sędziowski i co najmniej 2 lata wykonywali zawód asystenta, sędziego lub referendarza, kandydować na urząd sędziego rejonowego. I przeciętnie 92% kandydatur pochodzi właśnie spośród asystentów i referendarzy, czyli spośród osób, które w zasadzie nie mają żadnej praktyki orzeczniczej. To uświadamia, przed jak olbrzymim, jak trudnym problemem stoi rada, żeby dokonać tego właściwego wyboru. A więc mamy, proszę państwa, taką sytuację, że na jedno z najważniejszych stanowisk w Polsce powoływani są ludzie, którzy nie mają praktyki orzekania. Uznajemy tę sytuację za niewłaściwą, i to nie tylko w wymiarze takich obserwacji czy w wymiarze intuicyjnym. Przeprowadziliśmy czy na nasze zlecenie zostały przeprowadzone badania ankietowe, które wykazały, po pierwsze, że 57% respondentów ocenia ten stan rzeczy jako niewłaściwy. To po pierwsze, a po wtóre - i to jest chyba taka informacja, która zmusza do podjęcia działań, i to dosyć zdecydowanych - 54% respondentów widzi różnicę w pracy młodych sędziów pomiędzy tymi, którzy przeszli asesurę, a więc tymi sprzed 3 lat, a tymi młodymi sędziami, którzy tego doświadczenia praktycznego w orzekaniu nie mają. Nad taką informacją i taką wiedzą oczywiście nie sposób przejść do porządku dziennego. Mamy zamiar zorganizować, żeby tak rzec, pogłębioną refleksję na ten temat, włącznie z dużą konferencją, a następnie zwrócić się do gremium czy do podmiotu, który ma inicjatywę ustawodawczą, żeby przywrócić formę orzekania czasowego, a więc czy to asesora, czy podsędka, czy tzw. sędziego na próbę. Jest to jeden z ważniejszych postulatów, które rada zawarła w prezentowanej tutaj Wysokiej Izbie informacji. Jest to ogromnie ważna sprawa natury ustrojowej, dlatego pozwoliłem sobie zatrzymać się nad nią dłużej. Jeśli chodzi, proszę państwa, o inne prace rady, to w ubiegłym roku rada zaopiniowała 113 aktów prawnych, oczywiście różnego rodzaju, różnej objętości. Niektóre to przecież były akty o bardzo zasadniczej problematyce. Najwięcej pracy poświęciliśmy projektom, które dotyczą wprost sądownictwa, a więc ogromnej noweli ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych i całej nowej ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa. Kiedy rada podejmuje uchwałę, w której dokonuje wyboru kandydata na sędziego, taka uchwała podlega uzasadnieniu i doręczeniu wszystkim zainteresowanym uczestnikom i każdy niezadowolony, a więc niepowołany, w przypadku którego rada nie proponuje powołania na urząd sędziego, ma prawo wnieść odwołanie do Sądu Najwyższego. W ubiegłym roku takich odwołań do Sądu Najwyższego wniesiono 26, z czego z powodów proceduralnych Sąd Najwyższy uwzględnił 3, uchylając uchwały rady i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W innych kwestiach, które mają istotne znaczenie, rada podjęła 25 uchwał o przeniesieniu sędziów w stan spoczynku. Do obowiązków i uprawnień rady należy ocenianie m.in. orzeczeń sądów dyscyplinarnych w pierwszej instancji. Odbywa się to w ten sposób, że sąd pierwszej instancji przesyła do rady odpis takiego orzeczenia z uzasadnieniem, jeden z członków rady prezentuje to orzeczenie, odbywa się dyskusja, a następnie głosowanie, czy rada wnosi odwołanie od takiego orzeczenia, czy skarży takie orzeczenie, czy nie. W ubiegłym roku oceniliśmy 57 takich orzeczeń, z czego rada zdecydowała się wnieść odwołania w dwóch sprawach na niekorzyść sędziów i jedno z tych odwołań zostało uwzględnione. Jeśli chodzi o inne sprawy, które zajmowały nasz czas i skłaniały nas do wysiłku intelektualnego, to zorganizowaliśmy nadzwyczajne zebrania przedstawicieli zgromadzeń ogólnych sędziów okręgów i sędziów apelacji oraz konferencję prezesów sądów polskich, a także bardzo istotne spotkanie mające na celu upowszechnienie orzecznictwa Trybunału w Strasburgu. Bardzo dużą wagę przywiązywaliśmy do zorganizowanej w naszej siedzibie debaty na temat zasad etyki sędziowskiej w teorii i w praktyce. Sprawozdanie z tej debaty ukazało się i w kwartalniku ˝Krajowa Rada Sądownictwa˝, i na stronie internetowej. Rada ma takie bardzo ładne, bardzo sympatyczne, jeśli tak można powiedzieć, uprawnienie, mianowicie wyróżnianie kolegów odchodzących w stan spoczynku medalami ˝Zasłużony dla Wymiaru Sprawiedliwości˝. W ubiegłym roku podjęliśmy uchwały w stosunku do 37 takich osób. Staramy się również, proszę państwa, utrzymywać zagraniczne kontakty z radami albo z odpowiednikami rad poprzez wymianę wizyt, spotkań, a także aktywnie działać w europejskich organizacjach sądownictwa. Odnieśliśmy sukces polegający na tym, że nasi przedstawiciele zostali wybrani do Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa, do tego komitetu zarządzającego. Na tym, jeśli pan marszałek pozwoli, skończyłbym, bo nie chciałbym zabierać za dużo czasu Wysokiej Izbie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)