Mówca: Sprawozdawca Elżbieta Anna Polak
Data: 2026-03-26 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! Projekt dotyczy nowelizacji Kodeksu wyborczego w zakresie wprowadzenia nowej instytucji do obwodowych komisji wyborczych, sekretarza obwodowych komisji wyborczych, oraz w zakresie przywrócenia do Kodeksu wyborczego przepisu, zgodnie z którym uprawnienie do zgłaszania kandydatów do obwodowych komisji wyborczych będzie przysługiwało tylko tym komitetom, które zarejestrują kandydata. Projektowana nowelizacja służy przede wszystkim profesjonalizacji i zapewnieniu transparentności procesu wyborczego. Projekt ustawy precyzuje szczegółowo, kto może pełnić funkcję sekretarza obwodowej komisji wyborczej. Komisja w trakcie procedowania nad projektem przegłosowała, przyjęła poprawki, wsłuchawszy się w głosy posłów, a także te, które padły w ramach konsultacji społecznych. I tak w wyniku dyskusji zmieniono ograniczenie wiekowe. Na początku górna granica wieku kandydata na funkcję sekretarza komisji wynosiła 65 lat, ale została zmieniona na 70 lat. Wójt może zgłosić osobę, która jest obywatelem polskim, ma wykształcenie wyższe, jest pracownikiem urzędu obsługującego organy administracji rządowej, samorządowej lub jednostek im podległych lub przez nie nadzorowanych albo ma co najmniej 2-letni staż pracy w tych urzędach lub jednostkach, albo jest nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym w rozumieniu ustawy - Karta Nauczyciela. Sekretarzem obwodowej komisji wyborczej nie może być osoba, która w chwili zgłoszenia ma ukończone 70 lat, pełni funkcję organu albo wchodzi w skład organu pochodzącego z wyborów powszechnych. Osoba ta nie może należeć do partii politycznych ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z pełnioną funkcją. Nie może być to również osoba skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. W ustawie precyzuje się też szczegółowo zadania sekretarza, mianowicie: przeliczenie i sprawdzenie kart do głosowania, przeprowadzenie głosowania i ustalenie jego wyników, sporządzenie protokołu głosowania oraz jego podpisanie, podanie do publicznej wiadomości wyników głosowania, spakowanie dokumentów dotyczących głosowania oraz obsługa systemu teleinformatycznego. Sekretarzowi przysługuje dieta zryczałtowana w wysokości 130% diety przysługującej przewodniczącemu obwodowej komisji wyborczej. Bardzo istotne są również uregulowania dotyczące systemu zgłaszania członków do obwodowej komisji wyborczej. Mianowicie będą to uprawnienia przysługujące, tak jak zostało to uregulowane w Kodeksie wyborczym w latach 2011-2018, tylko tym komitetom, które faktycznie zarejestrowały kandydata. W ostatnich wyborach prezydenckich kontrowersje wzbudziło to, że w komisjach zasiadali przedstawiciele komitetów, które zebrały tylko tysiąc podpisów, co wystarczyło do zarejestrowania samego komitetu, ale już nie wystarczyło do zarejestrowania kandydata, o co te komitety wcale się nie starały. Aż 4 tys. przewodniczących komisji obwodowych pochodziło właśnie z takich komitetów, których kandydaci nie zdobyli wymaganej liczby podpisów. W ostatnich wyborach prezydenckich startowała nie tylko rekordowa liczba kandydatów, ale też zarejestrowano najwięcej w historii komitetów, których kandydaci nie weszli nawet do pierwszej tury. W pierwszej turze znalazło się 13 kandydatów, ale zarejestrowano, proszę państwa, 44 komitety wyborcze. Dlatego zmiana, którą przedstawiamy w tej nowelizacji, precyzuje, iż pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego albo upoważniona przez niego osoba może zgłosić jednego kandydata do każdej obwodowej komisji wyborczej na obszarze okręgu wyborczego, w którym komitet ten zarejestrował listę kandydatów na posłów, posłów do Parlamentu Europejskiego lub radnych lub kandydata na prezydenta Rzeczypospolitej, senatora lub wójta. Wysoka Izbo! Komisja przyjęła poprawki w celu rozszerzenia katalogu osób, które mogą być powoływane na stanowisko sekretarza komisji. Uwzględniono również wnioski płynące z dyskusji, dotyczące ograniczenia wiekowego oraz precyzyjnego ustalenia kompetencji sekretarza oraz przewodniczącego komisji, tak żeby te kompetencje się nie powielały. Podsumowując, to obywatele odpowiadają za przeprowadzenie procesu wyborczego i kontrolują proces wyborczy zgodnie ze standardami demokratycznego państwa prawnego. Nowelizacja odpowiada wyłącznie na potrzeby profesjonalizacji i transparentności prac obwodowych komisji wyborczych. Proponowana nowelizacja jest zgodna z zasadami techniki prawodawczej. To jest krok, który realnie umożliwi poprawę jakości i przejrzystości pracy komisji wyborczych. To jest rzeczywiste wzmocnienie zarówno wiarygodności, jak i sprawności procesu wyborczego w Polsce. Wysoka Izbo! Komisja po rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniach w dniach 21 stycznia i 11 marca br. wnosi, Wysoki Sejmie, o uchwalenie projektu wraz z poprawkami, które zostały zaakceptowane przez komisję. Dziękuję.