Mówca: Bartłomiej Wróblewski
Data: 2018-05-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Pani Prezes! Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość stanowisko wobec informacji o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2016 r., druk nr 2305. Odniosę się także do sprawozdania Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Ustawodawczej w sprawie tej informacji, druk nr 2467. Rok 2016 upłynął w Trybunale Konstytucyjnym pod znakiem prawnych, choć w znacznym stopniu spolityzowanych sporów okołotrybunalskich, których centralnym problemem była kwestia obsady trybunału. W ocenie Prawa i Sprawiedliwości w skład trybunału wchodzili sędziowie wybrani przez Sejm w latach 2007-2014, a także pięciu sędziów wybranych 2 grudnia 2015 r., od których prezydent odebrał ślubowanie w dniach 3 i 9 grudnia. Innymi słowy w skład trybunału wchodzili: Andrzej Rzepliński, Stanisław Biernat, Henryk Cioch, Mirosław Granat, Leon Kieres, Lech Morawski, Mariusz Muszyński, Julia Przyłębska, Piotr Pszczółkowski, Małgorzata Pyziak-Szafnicka, Stanisław Rymar, Piotr Tuleja, Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, Andrzej Wróbel i Marek Zubik. 28 kwietnia 2016 r. miejsce sędziego Granata zajął sędzia Zbigniew Jędrzejewski, a 20 grudnia 2016 r. miejsce sędziego Rzeplińskiego zajął sędzia Michał Warciński. W grudniu 2016 r. upłynęła także kadencja prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Na stanowisko prezesa wybrana została pani sędzia Julia Przyłębska. W ocenie Prawa i Sprawiedliwości ten wybór doprowadził do uspokojenia sytuacji i powrotu trybunału do normalnego funkcjonowania. Ten fakt uważamy za ważny dla funkcjonowania władzy sądowniczej w Polsce i oceniamy jednoznacznie pozytywnie. Jak pani prezes wspomniała, rok 2016 upłynął pod znakiem licznych zmian przepisów dotyczących trybunału, a ja dodam, że także kontrowersji związanych z działalnością orzeczniczą. Większość z nich znana jest opinii publicznej, o części z nich wspominał także przed chwilą pan poseł Arkadiusz Mularczyk. Zwrócę uwagę na kilka, które mogły umknąć uwadze. Zastanowienie budzi kilkukrotne powoływanie się przez trybunał na sformułowanie z preambuły o konieczności zapewnienia w przypadku działania instytucji publicznych rzetelności i sprawności. Można było mieć wrażenie, że tym samym zaciera się granica między badaniem konstytucyjności i legalności prawa a badaniem efektywności prawa. Trybunał Konstytucyjny, jak każdy sąd konstytucyjny, jest sądem prawa, a nie sądem faktów. Badając prawo, bada jego legalność, konstytucyjność. Nie bada jego efektywności. To parlament określa, przyjmuje pewne preferencje dotyczące tego, jaka ma być efektywność przepisów. Sądy konstytucyjne nie badają efektywności. To fundamentalne rozróżnienie, jego zacieranie się przenosi ciężar władzy ustawodawczej z parlamentu na Trybunał Konstytucyjny. W 2016 r. mieliśmy najwyższy od 1998 r. procent wyroków zapadłych przy zdaniach odrębnych, tj. aż 44%, a w przypadku postanowień - aż 55%. Nastąpił spadek skarg konstytucyjnych przekazanych do merytorycznego rozpoznania ze średnio 18% w latach 1997-2015 do 11% w 2016 r. Ponad 6-krotnie, z 3,7% do zaledwie 0,6%, spadła także skuteczność zażaleń na odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Krótko mówiąc, trudniej było obywatelom przekonać trybunał do zbadania konstytucyjności skarg konstytucyjnych, z którymi się zwracali. W mojej ocenie, w naszej ocenie wymaga to pogłębionej refleksji. Pozytywne jest to, że liczbowo, bo to tylko dwa przypadki, a także procentowo spadła częstotliwość odraczania terminu mocy obowiązującej. Było ich najmniej w ostatnich 20 latach. Odraczanie terminu mocy obowiązującej ma swoją podstawę konstytucyjną w art. 190 ust. 3 konstytucji. Były dobre argumenty za tym, żeby taką instytucję w konstytucji wprowadzić. Istnieją jednak racje dotyczące możliwie powściągliwego korzystania z tej instytucji, gdyż niekoniecznie wzmacnia ona zaufanie obywateli do prawa i do konstytucji. Odnosząc się do informacji pani prezes Trybunału Konstytucyjnego, chciałbym powiedzieć, że nie mogę się nie odnieść także do sprawozdania komisji, a w szczególności do przebiegu połączonych komisji: Komisji Ustawodawczej i komisji praw człowieka. Chodzi o prowokacyjne i obraźliwe zachowanie pani poseł Kamili Gasiuk-Pihowicz oraz Kingi Gajewskiej. Jest rzeczą zrozumiałą, że możemy różnie oceniać fakty. Dotyczy to także prawa. Krytyka jest możliwa i jest naturalnym elementem dyskusji parlamentarnej, ale nie może się ona przeradzać w hejt. Takie zachowania absolutnie nie przystoją. Wydaje się, że w szczególności wypowiedzi pani poseł Gasiuk-Pihowicz kwalifikują się do zbadania przez komisję etyki. My się niestety za bardzo przyzwyczailiśmy, w szczególności na posiedzeniach komisji sprawiedliwości, do takiego prowokacyjnego, ustawicznego, obraźliwego występowania przeciwko przewodniczącemu komisji i koleżankom i kolegom posłom. (Oklaski) (Poseł Krystyna Pawłowicz: Tak jest.) Mam olbrzymią tolerancję wobec innych poglądów, nawet jeżeli się zupełnie z nimi nie zgadzam, ale musimy traktować siebie w cywilizowany sposób. Bardzo serdecznie dziękuję. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Ryszard Terlecki)