Mówca: Anna Bańkowska
Data: 2014-04-02 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Jest ta rodzina w tym momencie skazana na samą siebie w największym stopniu. Jest niewyedukowana, jak dźwigać, jak przenosić właściwie i bardzo często, jak karmić, niekoniecznie w formie tradycyjnej itd., itd. Od 1 stycznia 2010 r. rząd zdecydował się znieść kryteria uprawniające do świadczeń, czyli otworzył możliwości w zakresie prawa do świadczeń wszystkim opiekunom osób niepełnosprawnych niezdolnych do samodzielnej egzystencji i opiekunów dzieci bardzo dotkniętych przez chorobę. Spowodowało to podwojenie liczby osób biorących świadczenie. Platforma Obywatelska chwaliła się tym przedsięwzięciem. Mam cytaty z materiałów Platformy Obywatelskiej, w których jednym z punktów do chwalenia się jest to, że wreszcie zostały otwarte możliwości w zakresie prawa do świadczeń bez względu na kryterium dochodowe. Oczywiście dobrze jest, wtedy kiedy kraj stać na to, wprowadzać uniwersalne zasady. Rzecz tylko w tym, że jeśli dochodzi się do wniosku, że budżetu państwa nie stać na taki, nie wiem, nie chcę powiedzieć: przywilej, tylko na takie rozwiązania, które od stycznia 2010 r. były wprowadzone, to naszym zdaniem, zdaniem Sojuszu Lewicy Demokratycznej, nie wolno postępować w sposób drakoński. Co się stało? Otóż premier obiecywał matkom, opiekunkom dzieci niepełnosprawnych, że ich świadczenie będzie rosło. I chwała. Jesteśmy za tym, ponieważ jest to wyjątkowo trudna sytuacja, kiedy rodzic opiekuje się 24 godziny niepełnosprawnym dzieckiem. Ale próbowałam państwu przedstawić, że równie trudna, a fizycznie niejednokrotnie taka sama lub trudniejsza, jest rola opiekuna osoby dorosłej leżącej, całkowicie bezwładnej, niemogącej spełnić jakichkolwiek czynności, które by uniezależniały ją od opiekuna. Rząd zdecydował się od lipca 2013 r. wprowadzić przepisy, które potraktowały opiekunów osób dorosłych zupełnie inaczej niż opiekunów dzieci niepełnosprawnych. Mianowicie wprowadzono kryterium uprawniające do świadczeń i wprowadzono je w wysokości 623 zł na dzisiaj. Dochód ten, zaznaczam, nie jest dochodem osoby, którą się trzeba opiekować, tylko jest dochodem na osobę w rodzinie, czyli liczy się do tego dochodu dochód zarówno zobowiązanych do alimentacji, jak i tych, którzy zobowiązani do alimentacji nie są, na przykład zięcia czy synowej, bo oni zobowiązani do alimentacji wprost nie są i równocześnie nie są uprawnieni do świadczenia. Rząd zdecydował się wprowadzić to kryterium i równocześnie, co jest niezmiernie ważne, zmienił zasady dotyczące nieuzyskiwania dochodów z pracy. Do 1 lipca 2013 r. był przepis mówiący o dwóch kwestiach, mianowicie że ktoś rezygnuje z zatrudnienia lub że nie podejmuje zatrudnienia. Skreślenie wyrazów: niepodejmowanie zatrudnienia spowodowało, że dotychczasowi opiekunowie osób dorosłych, żeby dostać specjalny zasiłek opiekuńczy, muszą się legitymować świadectwem pracy, że odeszli z pracy. To jest absurdalny przepis, ponieważ opieka nad osobami uzależnionymi nie nastąpiła dziś, tylko mogła trwać jakiś czas, potem była przerwa i dzisiaj te osoby takiego świadectwa nie mają, mimo że nie pracują. W związku z tym proponujemy następujące rozwiązania prawne. Otóż proponujemy, aby uzupełnić przepisy w taki sposób, żeby opiekunowie mieli prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie tylko wtedy, kiedy rezygnują z zatrudnienia, ale również wtedy, kiedy nie podejmują zatrudnienia. Jest to kluczowa sprawa. To jest niuans, który spowodował, że 140 tys. osób zostało wykluczonych z prawa do świadczenia. Proponujemy również utrzymać w mocy przepisy obowiązujące do 1 lipca 2013 r., mianowicie żeby nie było kryterium dochodowego w tym zakresie. Proszę państwa, nie możemy powiedzieć, że jeśli chodzi o rodzinę, która ma dochód przekraczający 623 zł, często rodzinę składającą się z osoby wymagającej opieki i opiekuna, który ma na przykład 1400 zł emerytury, te osoby nie mają już prawa do świadczenia, bo są uznawane przez nas wszystkich za osoby, które mogą z tych 624, 625 zł, czyli powyżej progu, zaspokoić wszystkie potrzeby życiowe zdrowego człowieka i jeszcze przeznaczyć pieniądze na właściwą opiekę i zaopatrzenie osoby wymagającej szczególnej opieki. Rząd nam tłumaczył na posiedzeniu komisji, że zdarzały się patologiczne sytuacje, że na przykład babcia wymagająca opieki mieszkała w Gdańsku, a wnuczka, która studiuje na Śląsku, brała świadczenie pielęgnacyjne, dziś zwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Panie ministrze, to świadczy o słabości państwa, to świadczy o tym, że państwo nie ma pieczy nad tym, czy osoby całkowicie niezdolne do samodzielnej egzystencji są rzeczywiście zaopatrywane przez najbliższych. To może oznaczać, że ta babcia, leżąca, była pozbawiona jakiejkolwiek opieki. Gdzie pomoc społeczna? Czy nie powinniśmy, zamiast wylewać dziecko z kąpielą, zmienić przepisów ustawy o pomocy społecznej zobowiązujących te służby do kontroli wypełniania tych obowiązków? Tak jest na przykład w Niemczech, gdzie co jakiś czas nachodzi się taką rodzinę, żeby sprawdzić, czy funkcje opiekuńcze są właściwie sprawowane. To jest podstawowa rzecz, która powinna być zrealizowana. Państwo polskie pozostawia rodzinę, która ma dochód na przykład 700 zł na osobę, samą sobie w tym momencie, samą sobie. Nie ma bonu pielęgnacyjnego, który by spowodował, że upodmiotawia się osobę uzależnioną. Mówiliśmy o tym w kwietniu ubiegłego roku podczas debaty, która odbyła się na wniosek Sojuszu Lewicy Demokratycznej, a dotyczyła osób starszych, niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Mówiliśmy o tym, że powinien być bon pielęgnacyjny, który spowodowałby, że może, zamiast nie zawsze życzliwej opieki najbliższej rodziny, ta osoba zwróciłaby się o nią, obdarowała tym bonem kogoś z dalszej rodziny, kto lepiej tę funkcję wypełni. Mówiliśmy o tym, że powinien być dla opiekunów przynajmniej czasowy urlop od spraw opiekuńczych itd. I nic z tego. Atmosfera na sali była super, dziękowano mi, że Sojusz Lewicy Demokratycznej zdobył się na taką debatę, wszyscy byliśmy jednomyślni. Co z tego wyniknęło? W lipcu 2013 r. odebrano uprawnienia opiekunom sprawującym opiekę nad osobami dorosłymi. Chcę powiedzieć o jeszcze jednej rzeczy. Jeśli dzisiaj, według tego prawa, ktoś ulegnie bardzo tragicznemu wypadkowi dzień przed ukończeniem 18. roku życia, a jeśli jest studentem - dzień przed 25. urodzinami, jest traktowany jak dziecko, czyli rodzice dostają świadczenie bez względu na kryterium dochodowe i w wysokości dwukrotnie wyższej niż jest przewidziana dla opiekunów osób dorosłych. Ktoś, kto dzień po tych granicznych urodzinach stanie się osobą całkowicie uzależnioną od pomocy, jeśli dochód tej rodziny przekroczy 623 zł albo opiekun nie zrezygnuje z pracy, bo nie był pracownikiem, nic w tym momencie nie dostaje. Do czego doprowadziliśmy w Polsce? Do zantagonizowania i nierównego traktowania ludzi, którzy są dotknięci całkowitą niezdolnością do samodzielnej egzystencji, czy to są dzieci, czy osoby dorosłe. Na takie prawo, na takie praktyki Sojusz Lewicy Demokratycznej nie wyraża zgody. W związku z tym zwracamy się do Wysokiej Izby o przyjęcie naszej propozycji, która mówi o niepodejmowaniu zatrudnienia, a nie tylko o rezygnacji z pracy, i o zniesieniu kryterium dochodowego. Myślę, że w trakcie prac nad ustawami, także rządowymi, będziemy dyskutować o wysokości świadczenia, bowiem to, co się w tej chwili stało, słuszne dla opiekunów dzieci, stawia w zdecydowanie gorszej sytuacji materialnej opiekunów osób dorosłych. Proszę państwa, nikt nie wie, jaki los czeka człowieka. Myślę, że są to tematy, które powinny nas wszystkich na sali zjednoczyć, a nie dzielić. Nie ma mowy o tym, że Polski nie było stać na to, żeby tym szczególnie dotkniętym przez los dać jakikolwiek zastrzyk finansowy. Panie Ministrze! Jest orzecznictwo, które może doprowadzić do rzeczywistego naznaczenia grupy tych osób, które rzeczywiście wymagają pomocy. Państwo ma wiele instrumentów, żeby w sposób właściwy regulować te kwestie. Natomiast pozbawienie prawa do tych świadczeń wszystkich nowych świadczeniobiorców jest po prostu nieludzkie. Wnoszę o dalsze prace nad naszym projektem zawartym w druku nr 1766. Dziękuję bardzo. (Oklaski)