Mówca: Edward Siarka
Data: 2015-02-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! W imieniu klubu Sprawiedliwa Polska mam zaszczyt przedstawić nasze stanowisko wobec projektów ustaw o zmianie ustawy Kodeks wyborczy, przedstawionych przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz przez grupę posłów lewicy. Niestety, panie pośle Elsner, muszę z przykrością powiedzieć z tej trybuny, że również mój klub złożył projekt zmian w ordynacji wyborczej, niestety, pan marszałek po dzień dzisiejszy naszemu wnioskowi nie nadał numeru druku, stąd informacja, że dzisiaj dyskutujemy tylko nad projektem Sojuszu Lewicy Demokratycznej. Z góry powiem, że jesteśmy za skierowaniem tego projektu do dalszych prac. Dyskutujemy również nad projektem prezydenckim. Przypomnę, że nasz projekt został złożony do laski marszałkowskiej 5 grudnia 2014 r., dzień wcześniej - projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej, a 8 stycznia - projekt prezydencki. Z niewiadomych przyczyn dyskutujemy nad dwoma projektami, na dobrą sprawę nigdy nie uzyskaliśmy informacji, dlaczego nasz projekt nie jest dzisiaj rozpatrywany na tej sali, a zawiera on istotne rozwiązania techniczne, w wielu miejscach zbieżne z tym, co proponuje Sojusz Lewicy Demokratycznej i co zawarte jest w projekcie prezydenckim, co więcej, co wprowadzał odrzucony przez Sejm projekt Prawa i Sprawiedliwości. Niestety, nasz projekt nie jest dzisiaj procedowany, a zawiera on również takie elementy, o których mówił pan poseł Eugeniusz Kłopotek, mianowicie zaproponowaliśmy - i dwa zdania temu poświęcę - aby starostów i marszałków wybierać w wyborach bezpośrednich. Przypomnę, że w 2002 r., kiedy wprowadzono wybory bezpośrednie wójtów, zakładano, że w perspektywie czasu wybór starostów i marszałków również będzie się odbywał w ten sposób. Szkoda, że ten pomysł został zaniechany, że nie debatujemy na ten temat, nie wprowadzamy tego trybu wyboru starostów i marszałków. Dzisiaj często różne lokalne układy między komitetami decydują o tym, kto jest starostą czy marszałkiem, a nie sam proces wyborczy, ale cóż, nie mamy szans dyskutować na ten temat. Ostatnie wybory samorządowe z jesieni 2014 r. ujawniły całą listę mankamentów procesu wyborczego. Na naszych oczach właściwie cały ten proces został skompromitowany. Można powiedzieć, że został skompromitowany najważniejszy element demokratycznego państwa, jakim jest system wyborczy i wybory. Wybory w Polsce po 1989 r. nigdy nie były przeprowadzone w sposób doskonały, ale te z jesieni 2014 r. są kompromitacją i to jest jedno z najlżejszych określeń, nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Na pewno skompromitowała się Państwowa Komisja Wyborcza, skompromitowało się Krajowe Biuro Wyborcze, ukazały się jako organy niezdolne do sprawnego przeprowadzenia wyborów, organy bezradne i, co najgorsze, organy, które nie przewidują skutków swoich działań, więcej, nie przewidują skutków swoich zaniechań. Bo przecież to Państwowa Komisja Wyborcza, jak już powiedziano z tej trybuny, jest najwyższym organem wyborczym i powinna czuwać nad całym systemem. Na sali sejmowej oczywiście musi być dokonana diagnoza tego, co się wydarzyło, muszą z niej zostać wyciągnięte odpowiednie wnioski i na tej podstawie należy podjąć działania prawne, które uchronią nasze państwo przed kompromitacją, być może zapobiegną manipulacji i utracie - na pewno utracie - zaufania obywateli do państwa. Niestety, muszę powiedzieć, że inicjatywa prezydenta, jakkolwiek przez nas popierana i w wielu obszarach, tych technicznych, słuszna, jest spóźniona. Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wiemy, że istotne zmiany w Kodeksie wyborczym mogą być wprowadzane najpóźniej 6 miesięcy przed terminem głosowania, tak więc propozycje, które dziś omawiamy, nie będą miały żadnego znaczenia, jeśli chodzi o przeprowadzenie wyborów prezydenckich w maju 2015 r. oraz wyborów parlamentarnych na jesieni br. Wybory prezydenckie i parlamentarne będą się odbywały według tych samych, skompromitowanych procedur. Niestety, nic w tej chwili nie wskazuje na to, żeby to uległo zmianie. Mimo iż wybory samorządowe zakończyły się oficjalnie ogłoszeniem wyników i wyborem władz lokalnych, a sądy w wielu miejscach unieważniły wybory, chociażby w Tarnowie, to dalej nie mamy możliwości pełnego wglądu w wyniki wyborów na stronach Państwowej Komisji Wyborczej, która do dzisiaj nie wykonała wizualizacji. Wszystko wskazuje na to, że nie będziemy mieli wizualizacji wyborów. To jest skandal. Można powiedzieć, że w ogólnym rozgardiaszu i bałaganie, którego jesteśmy świadkami, to już całkiem umknęło opinii publicznej, nikt właściwie się tym nie zajmuje, a sprawa jest naprawdę poważna. To przykre, że Grecja pokazywana palcem jako państwo, które nie radzi sobie z podstawowymi problemami, drugiego dnia po wyborach miała wyniki wyborów, a już wieczorem wskazano premiera, który będzie tworzył rząd. Można by powiedzieć, że powinien to być dla nas wzór w tej kwestii, natomiast okazuje się, że w Polsce organy powołane do przeprowadzenia wyborów są bezradne. A przypomnę, że w Państwowej Komisji Wyborczej zasiadają sędziowie. Można być nieco złośliwym i powiedzieć, że sędziowie są więźniami systemu komputerowego. Właściwie nie potrafią odpowiednio określić specyfiki, warunków, parametrów systemu komputerowego, opisać go w zamówieniu publicznym, przeprowadzić odpowiednio przetargu. Ryzykują powierzenie tego zadania firmie, która nie jest sprawdzona. Efekty tego działania wszyscy widzimy. Projekt przedstawiony przez prezydenta usprawnia proces wyborczy, ale jak powiedziałem, jest projektem spóźnionym, chociażby z perspektywy tego roku. Nie dajmy sobie wmówić - co chciałbym podkreślić - że przezroczyste urny rozwiążą wszystkie bolączki dotyczące wyborów. Sprawę wyglądu urny mogła rozstrzygnąć Państwowa Komisja Wyborcza i nigdy tego do końca nie zrobiła. Mogła to zrobić poprzez własne wytyczne. Przezroczysta urna jest standardem. Dzisiaj właściwie w żadnym kraju nie budzi to wątpliwości. Niestety, dziwne jest to, że cała dyskusja wokół wyborów sprowadza się do, można powiedzieć, tego drugorzędnego problemu, jakim jest wygląd urny, bo to samo w sobie nie stanowi problemu. Oczywiście wygląd urny jest ważny, bo ma ona pomieścić głosy wyborców i nie może to być kosz na śmieci, a takie przypadki się zdarzały. Nie do końca obwiniałbym o to najwyższe organy czy też zrzucał winę na przepisy prawa, bo jeśli takie przypadki miały miejsce, to często wynikały one z fatalnego przygotowania na przykład lokalu bądź komisji, która w nim pracowała, oraz z braku wyobraźni członków komisji, a dopiero na końcu powodem były przepisy Ordynacji wyborczej. Jest kilka spraw, które w Polsce wpływają na wynik wyborów i mają wpływ na frekwencję. Zacznę od art. 13a. Otóż art. 13a daje wójtowi możliwość wnioskowania w sprawie siedzib obwodowych komisji wyborczych. Wójtowie bardzo często bezrefleksyjnie korzystają z tego prawa. Oczywiście musi być takie prawo, ale w jakiś sposób powinno być ono ograniczone do minimum. Zmiana lokali wyborczych powoduje, że później toczą się takie dyskusje, jak tutaj, o tym, czy powinna być w starym lokalu informacja o zmianie lokalu czy też powinna być zastosowana jakaś inna forma powiadamiania wyborców. Lokale wyborcze, siedziby obwodowych komisji wyborczych powinny mieścić się stale w tym samym miejscu, a informacje na ten temat powinny być jasne. Ludzie przyzwyczajają się do tego i kojarzą te miejsca, co jest bardzo ważne w procedurze głosowania. Art. 16. Sprawa obwieszczeń wójta o granicach obwodów i siedzibach obwodowych komisji wyborczych. Proszę państwa, obwieszczenia kompletnie nie sprawdzają się, nikt ich nie czyta. Gdzie one się znajdują, kto jest w stanie z nimi się zapoznać? To jest po prostu nieporozumienie, taka forma komunikowania się jest nie do przyjęcia. W projekcie prezydenckim proponuje się w art. 16a zawiadomienie. Wydaje się, że propozycja dotycząca zawiadomienia, panie ministrze, jest dobrą propozycją, jakkolwiek przez niektórych jest krytykowana, ale propozycja ta będzie bardzo dobra, przynajmniej z mojego punktu widzenia, wynika to z mojej praktyki i polecam to pracującym nad ustawą, jeżeli znajdzie się tam jeszcze informacja: zabierz dowód. Jeśli chodzi o to, co jeszcze powinno się tam znaleźć, to kwestie te mogą podlegać dyskusji. Nie do przyjęcia jest natomiast to - nie znam oczywiście rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych - żeby zawiadomienie doręczał wójt. Jeżeli będzie je doręczał wójt, to będziemy mieli do czynienia z tak wielką patologią i z takimi nadużyciami, że sobie nie poradzimy, zwłaszcza w wyborach samorządowych. Dzisiaj awantury między komitetami wynikają z tego, że wykorzystuje się organy samorządowe do tego, aby na przykład roznosić ulotki. Jeżeli ktoś będzie roznosił zawiadomienia, to pojawi się wielka pokusa, żeby roznosił też ulotki. Jak tego się ustrzec? Musimy przedyskutować, jak to powinno wyglądać, gdyż ta sprawa wymaga doprecyzowania. Być może powinien to podpisywać komisarz. Chyba powinno to być jakoś inaczej opisane. Art. 32. Wymaga doprecyzowania kwestia zaświadczenia o prawie do głosowania poza miejscem zamieszkania. Uważam, że powinien to być druk ścisłego zarachowania. Otóż w wielu miejscach, np. w Zakopanem, de facto osoby spoza miejscowości, w której głosują, przesądzają o wyniku wyborów. Jeżeli w mieście głosuje 3 tys. osób, które przyjechały do tego miasta, to wiadomo, że w sposób naturalny wpływają one na wynik wyborów. Liczba wydawanych zaświadczeń, jak również wątpliwości dotyczące ich prawdziwości, biorąc pod uwagę obecne techniki, takie jak technika kopiowania, stanowią bardzo poważny problem. Moim zdaniem ta sprawa powinna być rozstrzygnięta w taki sposób, że zabezpieczymy się przed pokusami fałszowania wyników wyborów. Oczywiście art. 40, wzór karty do głosowania. Temu tematowi można by poświęcić kompletnie oddzielne wystąpienie. To ordynacja musi określić wzór karty do głosowania - wzór, ale również, panie ministrze, kolor. Przecież obywatele w naszym kraju powinni wiedzieć, że na białej karcie głosują na prezydenta, a na radnego województwa, powiedzmy, na niebieskiej karcie. To cały czas u nas się miesza. Nie ma w świadomości ludzi tego, jak wygląda ta karta. Uważam, że można o tym zdecydować na tym poziomie, w przepisach, aby nie było tutaj nieścisłości. Książeczka do głosowania. Ta książeczka w ostatnich wyborach wypaczyła wynik wyborów. Bezwzględnie - to, co pan prezydent zaproponował i co proponują koledzy posłowie - powinno to mieścić się na jednej płachcie. Nie ma zgody na to, aby były od tego jakiekolwiek odstępstwa. Jeżeli ta sala, jeżeli Sejm zgodzi się na to odstępstwo, o czym mówił bodajże poseł Kłopotek, to dalej będziemy mieli problemy. Państwowa komisja znajdzie 1000 powodów, żeby od jednej płachty odstąpić. Uważam, że to jest niemożliwe, aby dalej się na to rozwiązanie godzić. Dyskusja wokół (Dzwonek) ustalania wyników głosowania w obwodach. Tutaj jest bardzo duże pole do nadużyć.