Mówca: Agnieszka Ścigaj
Data: 2017-09-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Poselskiego Kukiz’15 przedstawić stanowisko wobec procedowanego projektu ustawy o Narodowym Instytucie Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Zacznę od tego, że cała ta ustawa jest po prostu pełna sprzeczności. Trudno jest dopatrzyć się w niej jakiegokolwiek nawiązania do diagnozy i uzasadnienia zawartych w jej opisie. Uzasadnieniem ustawy, która powołuje nową instytucję z dodatkowymi 60 etatami, której utrzymanie będzie kosztować ok. 30 mln rocznie, jest wzmocnienie i wspieranie małych organizacji pozarządowych w ich rozwoju. Otóż społeczeństwo obywatelskie jest budowane w Polsce od 30 lat i najważniejszym elementem tej budowy jest zaangażowanie samych organizacji właśnie w ten proces. Jak sama nazwa wskazuje, budowanie odbywa się poza rządem, w oparciu o aktywność obywatelską. Rząd ma tworzyć warunki i nie przeszkadzać, a same organizacje wskazują, w jaki sposób i czego oczekują - zlecania zadań, uczestniczenia w procesie decydowania, upraszczania procedur, jawności, równości, przejrzystości w działaniu państwa wobec tego sektora. Niestety ta ustawa nie spełnia żadnego z tych oczekiwań. W ustawie wskazuje się na promocję małych, wiejskich organizacji pozarządowych, a - pierwszy przykład z brzegu - siedzibą Narodowego Instytutu Wolności jest Warszawa. Ustawa jest niby techniczna, czyli zawiera rozwiązania organizacyjne, a jest poprzedzona preambułą ideologiczną. Chociaż osobiście jej treść mi nie przeszkadza, to uważam, że nijak ma się to do zasady wolności, swobody poglądów i organizowania się obywateli wokół tych poglądów. Wszystkie zadania, jakie zostały przypisane nowej instytucji, jak najbardziej mogą być przecież realizowane przez same organizacje i być zlecone w drodze konkursu. Sektor jest na tyle dojrzały i skuteczny, że potrafi w tej kwestii zaproponować ciekawe, obywatelskie i tańsze rozwiązania. Piszecie państwo, że chcecie uprościć procedury zlecenia zadań tak, by organizacje mogły starać się o środki na realizację właśnie tych zadań. Jednocześnie w proponowanej ustawie wprowadza się kolejną procedurę, odrębną od tej, która jest zawarta w ustawie o pożytku publicznym. Nowe druki, nowe regulaminy, kolejne departamenty kolejnych urzędników. To ma być uproszczenie? Obecnie mamy Radę Działalności Pożytku Publicznego, pełniącą funkcję doradczą i reprezentującą stanowisko sektora pozarządowego, a po wejściu w życie tej ustawy będziemy mieć dodatkowo Komitet do spraw Pożytku Publicznego i Radę Narodowego Instytutu Wolności, czyli będą trzy rady ze znaczącą przewagą reprezentacji rządu, a nie organizacji pozarządowych. Czy to ma być kolejne uproszczenie? To wszystko po to, by tak naprawdę rozdysponować 60 mln zł, bo w ustawie dopiero pojawiają się zapowiedzi jakichś dodatkowych środków. 60 mln zł z Funduszu Inicjatyw Obywatelskich. Do tego funduszu aplikuje rocznie ponad 5 tys. organizacji, które bardzo często wykonują ważne zadania za państwo: edukacja, kultura, dziedzictwo narodowe, pomoc słabszym i niepełnosprawnym, monitoring władzy. Organizacje, by dostać te pieniądze, muszą przygotować dobre projekty, konkurują między sobą wysoką jakością, efektywnością, niskimi kosztami. Tak naprawdę pieniądze dostaje 1/4 tych organizacji, które składają dobre projekty, 3/4 odchodzi z kwitkiem. Bardzo często za niewielkie pieniądze potrafią zrobić więcej dla lokalnej społeczności niż niejedna instytucja państwowa. Żadna nie jest uprzywilejowana, tak jak np. Polska Fundacja Narodowa, która otrzymała bez żadnych konkursów, wymogów i ocen jakości działania 100 mln zł na cele statutowe. Jeśli rząd chciał promować Polskę poza granicami kraju i chciał przeznaczyć te 100 mln zł, wystarczyło ogłosić konkursy dla organizacji pozarządowych. Zgłosiłyby się setki takich, które zdecydowanie lepiej i taniej by to zrobiły. Dlaczego 100 mln zł nie trafiło np. do tego planowanego narodowego instytutu obywatelskiego i nie poddano ich procedurze konkursowej, procedurze transparentnego konkursu, tylko mamy po prostu patologię? Rząd tworzy fundację, przeznacza tam pieniądze publiczne, teoretycznie tworzy fundację, która ma być pozarządowa, ale tak naprawdę jest rządowa i pozwala realizować kampanie, które za 19 mln zł przekonują do reform, do których i tak 80% Polaków jest po prostu przekonanych. Ta fundacja nie podlega tym samym regułom co inne, pozarządowe, te, które wymieniłam, czyli te 5 tys. Dlaczego? Dlatego że robi to, co partia rządząca chce? Zadaję pytanie: Czy właściwie narodowe centrum obywatelskie też będzie dzielić pieniądze właśnie według podobnego klucza? Oprócz kilkudziesięciu nowych urzędników, dodatkowych, nic nieznaczących ciał opiniotwórczych oraz zapowiedzi nowych procedur w tej ustawie nie dostrzegamy żadnych odpowiedzi na słusznie - chcę podkreślić: słusznie - zdiagnozowane w uzasadnieniu potrzeby sektora pozarządowego. A więc pytanie: Jaki jest prawdziwy cel wprowadzenia tej ustawy? Dziękuję.