Mówca: Spraw Zagranicznych Zbigniew Rau
Data: 2023-04-13 (Sejm RP, kadencja 9)

Wielce Szanowny Panie Prezydencie! Wielce Szanowna Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Ekscelencje! Szanowni Członkowie Korpusu Dyplomatycznego! Szanowni Państwo! Mam dzisiaj zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie informację rządu o założeniach i kierunkach polskiej polityki zagranicznej. Pandemia COVID-19, a następnie ubiegłoroczne preludium do wojny za wschodnią granicą wypełnione aktywnością dyplomatyczną najwyższych polskich władz, wreszcie wznowienie rosyjskiej agresji na Ukrainę, które zbiegło się z polskim przewodnictwem w Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie zaburzyły wiele aspektów naszego życia publicznego, w tym także, nad czym ubolewam, regularność sejmowej debaty o polityce zagranicznej. Niesprowokowana, nieuzasadniona agresja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę postawiła przed polską polityką zagraniczną pytania fundamentalne, na które codziennie i na bieżąco udzielaliśmy odpowiedzi. Dziś nadeszła pora, aby w sposób pogłębiony przedstawić jej założenia, zadania i kierunki oraz poddać ją debacie parlamentarnej. Panie i Panowie Posłowie! Doświadczamy dziś przełomowego momentu w historii Europy. Agresja rosyjska i prowadzona przez Ukrainę wojna obronna są zmaganiem o przyszłość Europy, o normy i wartości, wokół których będzie się organizować życie polityczne kontynentu, będą się kształtować relacje transatlantyckie, a także będzie się tworzyć instytucjonalny kształt nowej architektury politycznej i bezpieczeństwa w Europie, a szerzej - w polityce międzynarodowej. Rosyjska agresja skłania do refleksji o sprawach fundamentalnych dla każdego uczestnika systemu międzynarodowego, a dla Polski, która jako jedyny członek NATO i Unii Europejskiej graniczy zarówno z Ukrainą, jak i z Rosją i Białorusią, ma wymiar refleksji egzystencjalnej. Moment historycznego przełomu, którego jesteśmy świadkami, wymaga od nas odpowiedzi na pytanie, jakiego świata chcemy dla Polski, jaki porządek międzynarodowy jest dla niej najbardziej odpowiedni. Wysoka Izbo! Najbardziej fundamentalnym imperatywem polskiej polityki jest trwanie i przetrwanie Rzeczypospolitej w wolności i rozwoju. (Oklaski) Jest to niezbędny warunek pomyślności wszystkich Polaków w kraju i za granicą. Rzeczpospolita jest wspólnym dobrem tych, którzy pozostają z nią w tożsamościowym związku i kultywują jej kulturę oraz tradycje. Dla polskiej tożsamości tradycja tej właśnie łączności z ideą wolnej i niepodległej Rzeczypospolitej ma znaczenie szczególne, często była bowiem w przeszłości zachowywana przez Polaków rozproszonych po całym świecie, tworząc następnie silny fundament pod odbudowę niepodległej polskiej państwowości. Trwanie i przetrwanie Rzeczypospolitej jest naszym wspólnym zobowiązaniem wobec przyszłych pokoleń Polaków na całym świecie. Ten imperatyw winien także kierować naszą polityką zagraniczną, wskazując na wynikające z historycznych doświadczeń, tradycji politycznej i ustrojowej trzy najważniejsze jej zasady. Pierwszą z nich jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa. Każdy naród ma niezbywalne prawo do pokoju. W tym celu jesteśmy gotowi do współpracy z każdym podmiotem stosunków międzynarodowych opierającym swoją politykę na poszanowaniu równouprawnienia i samostanowienia narodów. My, Polacy, doskonale znamy wartość pokoju. W ciągu ostatnich trzech dekad Polska wykorzystała swoją dziejową szansę, jaką dał jej pokój w Europie. Z kraju znajdującego się na peryferiach sowieckiego imperium, zadłużonego i przytłoczonego brakiem wolności, zdołaliśmy zbudować państwo dysponujące dynamiczną gospodarką, odporną na kryzysy zewnętrzne, będące członkiem Sojuszu Północnoatlantyckiego, najpotężniejszego sojuszu obronnego w historii ludzkości, i integrujące się w Unii Europejskiej - wolnych i równych narodów, należących do najwyżej rozwiniętych na świecie. W tym czasie Polska stała się liderem wzrostu gospodarczego w Europie, potroiła dochód narodowy brutto na głowę mieszkańca tak, że mierzony w sile nabywczej oscyluje na poziomie 79% średniej unijnej. W następnej dekadzie jesteśmy w stanie ten wskaźnik wyrównać. Pokój ma zatem dla nas wartość bardzo wymierną. Lepiej niż ktokolwiek w Europie znamy też koszty, jakie niesie za sobą wojna. Wiemy doskonale, że agresja zbrojna, szczególnie taka jak agresja i okupacja niemiecka w latach 1939-1945, wiąże się z tak ogromnymi stratami, że często trudno jest zrekompensować je przez dziesięciolecia. Dlatego musimy aktywnie kształtować taki system bezpieczeństwa międzynarodowego, w którym napaść zbrojna będzie coraz mniej prawdopodobna. Ten zaś winien sprowadzać się nie tylko do udziału w polityczno-obronnych sojuszach, zapewniających wiarygodne odstraszanie i skuteczną obronę przed ewentualnym agresorem. Zapobieganie agresji winno mieć zawsze wymierny finansowy komponent, tak by eliminować ją z każdej racjonalnej kalkulacji zysków i strat potencjalnego agresora. W praktyce oznacza to także uczestnictwo Polski w organizacjach i koalicjach zdolnych do nakładania sankcji gospodarczych na państwa zagrażające pokojowi. To niezbędny element utrzymania pokoju na świecie. Panie i Panowie Posłowie! Drugą zasadą, którą kierujemy się w polityce zagranicznej, jest demokratyzacja stosunków międzynarodowych oparta na suwerennej równości wszystkich państw i narodów. Stanowi ona antytezę wszelkiego rodzaju imperializmów, dążeń hegemonicznych, koncertów mocarstw i stref wpływów. Takie podejście do polityki międzynarodowej jest głęboko osadzone w naszej tradycji politycznej i ustrojowej, odwołującej się do wolności i równości, zsyntetyzowanej w hasłach: ˝Równi z równymi˝, ˝Wolni z wolnymi˝ i ˝Nic o nas bez nas˝. Istotę naszej antyimperialnej tradycji oddał najprościej i najpełniej Adam Jerzy Czartoryski, gdy pisał, cytuję: Każdy naród niezawisły - podobnie jak jednostka w porządku powszechnym - ma prawo do własnego rządu i budowania społecznego szczęścia wedle własnego rozumienia. Toteż żaden inny naród, nie mogąc drugim władać, a tym bardziej uważać za własność czy narzędzie, nie ma prawa ingerowania w to, co tamten uznaje za dobre dla rozwoju własnego wewnętrznego dobrobytu. Pod żadnym pretekstem obca interwencja nie może naruszać wspólnego ustroju, aby siłą - co jest przeciwne naturze i prawu - przemieniać dwa narody w jedno społeczeństwo. Koniec cytatu. W dążeniu do demokratyzacji polityki międzynarodowej szczególnie intensywnie współpracujemy z państwami naszego regionu. To nie przypadek. Narody Europy Środkowej i Wschodniej łączą wyjątkowe antyimperialne tradycje i doświadczenia; wnosimy je jako nasz ważny wkład w kształtowanie dobra wspólnego w Europie i na świecie. Dlatego uważamy się za epicentrum ważnych współczesnych wartości, które bronią Europy przed tendencjami hegemonistycznymi, instytucjonalizacją przewagi państw dużych nad średnimi i małymi, przed ześlizgnięciem się w kompromisy z autorytaryzmami. Wiemy lepiej niż inni, iż przyszłości Europy nie da się zbudować na kompromisie wolności ze zniewoleniem, lecz wyłącznie na odrzuceniu imperialnych tradycji. To dlatego chcemy Europy równych i wolnych narodów, solidarnie opowiadając się po stronie państw ofiar użycia siły zbrojnej, takich jak dziś Ukraina, a wcześniej, w 2008 r. Gruzja. Premier Ignacy Jan Paderewski tuż po odzyskaniu niepodległości deklarował w Sejmie w 1919 r., cytuję: Jestem przedstawicielem narodu, który zawsze walczył o niepodległość innych uciemiężonych ludów. Nie jesteśmy imperialistami i nie zamierzamy anektować jakiegokolwiek obcego kraju czy narodu. Polska nigdy państwem zaborczym nie była i nigdy nim nie będzie. Koniec cytatu. Tej tradycji jesteśmy i będziemy wierni (Oklaski), dlatego też Polska nie akceptowała i nie będzie akceptować dzielenia państw na lepsze i gorsze, na państwa, które mają prawo do pełnego i swobodnego podejmowania decyzji o swojej przyszłości, bezpieczeństwie czy sojuszach, i takie, które są go pozbawione. Takie stanowisko prezentowaliśmy, sprawując niedawno funkcję niestałego członka Rady Bezpieczeństwa ONZ, a także w minionym roku - w roli przewodniczącego OBWE. Wysoka Izbo! Trzecią zasadą naszej polityki zagranicznej jest legalizm rozumiany jako przestrzeganie prawa międzynarodowego. Budowanie pokoju jest możliwe tylko z wykorzystaniem zasad, które dają wszystkim państwom równe szanse, możliwość rozwoju i zapewnienia dobrobytu ich obywatelom. Ich źródłem są przede wszystkim Karta Narodów Zjednoczonych i Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie z Helsinek oraz Paryska Karta Nowej Europy, a także traktaty o granicach, dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy. Najważniejsze postanowienia tych źródeł prawa międzynarodowego stoją na straży suwerennej równości i poszanowania praw wynikających z suwerenności, powstrzymania się od użycia siły, a nawet groźby jej użycia, nienaruszalności granic, integralności terytorialnej, pokojowego załatwiania sporów, nieingerencji w sprawy wewnętrzne. Prawo do obrony uważamy za niezbywalne prawo każdego narodu, którego nie można ani się wyrzec, ani ograniczyć. To oznacza także możliwość ubiegania się o członkostwo w organizacjach obrony kolektywnej, które prawo to pozwalają skutecznie realizować. Będziemy tego prawa bronić nie tylko dla siebie, ale także dla wszystkich państw aspirujących do członkostwa w NATO i Unii Europejskiej. Skoro mówimy o prawach uniwersalnych, to żadne państwo nie może być ich pozbawione. Ten pogląd wyrażamy od lat i od niego nie odstąpimy. Panie i Panowie Posłowie! Co najmniej od 2007 r., od wystąpienia prezydenta Rosji Władimira Putina na Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, największe zagrożenie dla pokoju w Europie wynika z polityki Rosji. Polityka ta zmierzała bezpośrednio do wymuszania zmian w europejskiej architekturze bezpieczeństwa, które wprowadzały zasadniczą nierówność w dostępie do bezpieczeństwa. Rosja dążyła do uzyskania w Europie statusu, który pozwalałby jej ograniczać wolność i bezpieczeństwo sąsiadów. Niestety, stopniowo Rosja przechodziła od słów do czynów i stało się jasne, że dąży do wymuszenia na społeczności międzynarodowej uznania jej najbliższego sąsiedztwa za jej sferę wpływów. Pamiętamy, że tę złowrogą tendencję jako pierwszy dostrzegł śp. prezydent prof. Lech Kaczyński. On też jako pierwszy podniósł alarm. W sierpniu 2008 r. na placu Niepodległości w Tbilisi, gdy do stolicy Gruzji zbliżały się rosyjskie czołgi, w otoczeniu prezydentów naszego regionu wzywał Europę do powstrzymania rosyjskiego imperializmu. Ostrzegał: Jeśli Rosja nie zostanie powstrzymana, rosyjski imperializm nie zatrzyma się na Gruzji, ale jutro kolejną jego ofiarą będzie Ukraina - cytuję dalej - pojutrze państwa bałtyckie, a później może czas i na mój kraj, na Polskę. Rok później w swoim wystąpieniu na Westerplatte z okazji 70. rocznicy wybuchu II wojny światowej prezydent Kaczyński wzywał, cytuję: Nie wolno ustępować imperializmowi ani nawet skłonnościom neoimperialnym. Nie zawsze, tak jak w przypadku Monachium, daje to tak szybkie i tragiczne rezultaty, ale z czasem takie rezultaty przychodzą zawsze. To wielka nauka dla całej współczesnej Europy, dla całego świata. Rok po Monachium wybuchła wojna. Poprzedził ją pakt z 23 sierpnia 1939 r., zwany paktem Ribbentrop-Mołotow, o podziale wpływów w dużej części Europy. Nie wolno ustępować imperializmowi. Koniec cytatu. Dziś powtarzamy te słowa w naszej polityce zagranicznej bardzo często, ponieważ kryzys bezpieczeństwa bardzo się w Europie zaostrzył. Dziś Ukraina, i z nią cała Europa, płaci straszną cenę za niezastosowanie się do ostrzeżeń prezydenta Kaczyńskiego. (Oklaski) Ich źródłem były nasze, środkowoeuropejskie doświadczenia z imperializmem. Te doświadczenia są więc istotą naszego bezpieczeństwa, pozwalają nam dostrzec nadchodzące zagrożenia wcześniej niż innym. W ostatnich miesiącach pokoju polska dyplomacja z panem prezydentem, premierem, ministrami spraw zagranicznych, obrony narodowej, spraw wewnętrznych na czele podejmowała wraz z sojusznikami z NATO, partnerami z Unii Europejskiej i całego wolnego świata wszelkie możliwe starania, aby do wznowienia rosyjskiej agresji na Ukrainę nie dopuścić, aby przekonać Rosję, że wojna z Ukrainą może skończyć się katastrofą dla samej Rosji, a na pewno przyniesie niepotrzebne ofiary Ukrainie, i może zmienić globalną architekturę pokoju w taki sposób, że zaczniemy wszyscy żyć w świecie dużo bardziej niebezpiecznym, gdyż utrzymanie pokoju będzie coraz bardziej kosztowne. Nasza polityka zagraniczna zmierzała do osiągnięcia dwóch celów. Po pierwsze, dążyliśmy do zmobilizowania społeczności międzynarodowej do zdecydowanej reakcji w przypadku wznowienia rosyjskiej agresji. Po drugie, w imieniu społeczności Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, której przewodnictwo objąłem w styczniu ub.r., staraliśmy się wpłynąć na władze rosyjskie, aby zrezygnowały z planów wznowienia wojny. W lutym ub.r. udałem się do Moskwy, aby jako przewodniczący OBWE przeprowadzić rozmowy z ministrem Siergiejem Ławrowem. Zapewniał mnie, że Rosja nie ma planów uznania niepodległości znajdujących się pod jej kontrolą separatystycznych organizmów politycznych utworzonych na okupowanym ukraińskim terytorium. Szybko okazało się, że były to niewiele warte zapewnienia. Rosja zamierzała sięgnąć po agresję zbrojną, instrument zakazany przez prawo międzynarodowe i stawiający ją poza wspólnotą narodów zainteresowanych pokojem, bezpieczeństwem i współpracą, zrzeszonych w OBWE. Prezydent Putin odrzucił pokój i wybrał wojnę, gwałcąc fundamentalne normy prawa międzynarodowego z Kartą Narodów Zjednoczonych na czele. W tej sytuacji celem naszej polityki jest doprowadzenie do tego, by dla każdego było jasne, że ten jego wybór doprowadzi Rosję do strategicznej klęski, a Ukraina zwycięży, przetrwa i odsunie widmo wojny od naszych granic. (Oklaski) Z tą intencją udzielamy wsparcia Ukrainie walczącej z rosyjskim najazdem, gdyż suwerenna równość państw oznacza dla nas w praktyce prawo wyboru przez naród ukraiński własnej tożsamości, ustroju, politycznych afiliacji i militarnych sojuszy, a także decydowania, jak długo walczyć i kiedy rozpocząć negocjacje z Rosją. Jesteśmy realistami, dlatego nie wierzymy w możliwość zawarcia kompromisu między wolnością i zniewoleniem. To jest lekcja, którą wynieśliśmy z XX w. i będziemy o niej pamiętać. Z tą świadomością prowadzimy rozmowy z administracją prezydenta Bidena na temat amerykańskiej koncepcji takiego ukształtowania architektury bezpieczeństwa w naszej części Europy po zakończeniu wojny rosyjsko-ukraińskiej, aby zagwarantować Ukrainie i jej zachodnim sąsiadom, a więc także Polsce, bezpieczny i pokojowy rozwój w oparciu, z jednej strony, o zaangażowanie polityczno-wojskowe Stanów Zjednoczonych, a z drugiej, o ścisłą i wspieraną przez Stany Zjednoczone współpracę polityczno-wojskową państw naszego regionu z Ukrainą. Polska jak każdy naród w sytuacji kryzysu musi samodzielnie definiować kryteria sukcesu. Dla nas jest to przywrócenie pokoju w Europie, respektowanie norm prawa międzynarodowego oraz stworzenie kolejnych systemowych, instytucjonalnych barier zabezpieczających Polskę przed reemisją imperializmu. Dążąc do tego celu, współpracujemy ze wszystkimi naszymi sojusznikami z obszaru transatlantyckiego, a także wieloma sojusznikami pozaeuropejskimi, wśród których na czoło wysuwają się Japonia, Republika Korei i Australia. To jest prawdziwa koalicja wolnego świata. Wysoka Izbo! Wcielając w życie trzy zasady polskiej polityki zagranicznej, Polska korzysta z szerokiego politycznego instrumentarium, w którym fundamentalną rolę odgrywa członkostwo w ONZ oraz regionalnych organizacjach międzynarodowych: NATO, Unii Europejskiej oraz instytucjonalnych formach współpracy w naszym regionie. Od ponad 70 lat Pakt Północnoatlantycki stanowi najbardziej efektywny instrument obrony pokoju w Europie, o czym świadczy jego niezmienna atrakcyjność dla potencjalnych członków i stały proces rozszerzania, ostatnio o Finlandię i Szwecję. W przypadku Finlandii rekordowo szybki proces ratyfikacji przystąpienia do Sojuszu już ją zakończył. W przypadku Szwecji jeszcze trwa, ale jesteśmy przekonani i dokładamy starań, by skłonić naszych sojuszników, Turcję i Węgry, którzy jeszcze umów o przystąpieniu Szwecji do NATO nie ratyfikowali, by uczynili to bez zbędnej zwłoki. NATO jest kluczowym forum naszej współpracy ze Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią i Francją, czyli naszymi sojusznikami dysponującymi bronią jądrową i ponoszącymi szczególną odpowiedzialność za utrzymanie pokoju wynikającego z przywileju i stałego członkostwa w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Z kolei położenie Polski na wschodniej flance Sojuszu Północnoatlantyckiego nakłada na nas szczególne obowiązki związane z utrzymaniem naszego potencjału obronnego na odpowiednio wysokim poziomie. Nasze Siły Zbrojne muszą bowiem dysponować zdolnościami pozwalającymi nie tylko na skuteczną obronę własnego terytorium, ale także na przyjście z ewentualną odsieczą zaatakowanym sojusznikom. W praktyce politycznej oznacza to bezprecedensowe inwestycje w nasz własny potencjał obronny. Sposób, w jaki Ukraina mierzy się z przeważającymi siłami wroga, inspiruje. Podziw budzi odpieranie przez naród ukraiński kolejnych rosyjskich szturmów na miasta, obiekty cywilne, infrastrukturę krytyczną. Nasi ukraińscy sąsiedzi, na których nikt z możnych tego świata nie stawiał i którym odmawiano pomocy, spodziewając się i szybkiej, i nieuchronnej klęski, bohatersko trwają w oporze. Mimo kolejnych ciosów obliczonych na złamanie ich woli walki, ciosów wymierzanych, co należy podkreślić, często z pogwałceniem wszelkich norm i konwencji, w sposób po prostu zbrodniczy, ukraińskie społeczeństwo wciąż broni swojej ojczyzny. Wyrazy niezwykle wysokiego uznania, panie ambasadorze Zwarycz. Tym samym Ukraina udowadnia, że sąsiadujące z Rosją państwo średniej wielkości jest w stanie skutecznie powstrzymać rosyjską agresję konwencjonalną, o ile dysponuje wystarczająco silnym potencjałem obronnym, systemem sojuszy i polityczną determinacją, a także jak ważna jest wspólnota narodowa, jej tożsamość, historia i tradycja dla przetrwania państwa i stawiania skutecznego oporu najeźdźcy. Przykład ukraiński wskazuje, że my w Polsce jesteśmy na dobrej i właściwej drodze, że wzmacnianie naszej polskiej tożsamości, budowanie poczucia dumy z tej tożsamości, historii i tradycji jest konieczne dla kształtowania odporności państwa na przyszłe zagrożenia. Dlatego Polska w NATO jest wiarygodnym sojusznikiem, który z odpowiedzialnością podchodzi do własnego bezpieczeństwa i rozumie zasadę niepodzielności bezpieczeństwa oraz widzi potrzebę umacniania relacji transatlantyckich. Dlatego będziemy nadal zwiększać wydatki na obronność do poziomu co najmniej 3% PKB, obecnie ponad 4% PKB, rozwijać nowoczesny potencjał obronny, brać udział w misjach i operacjach NATO oraz wspierać zdolność Sojuszu do reagowania na zagrożenia ze wszystkich kierunków geograficznych. Zachęcamy innych sojuszników do poparcia ambitnego celu w zakresie wydatków na obronność, gdzie 2% PKB będzie traktowane nie jako maksimum, ale jako niezbędne minimum. Odpowiedzialność za wspólne bezpieczeństwo sojuszników powoduje, że Polska aktywnie współtworzyła i współtworzy założenia dokumentów strategicznych NATO. Przed zeszłorocznym szczytem w Madrycie Polska zaproponowała sojusznikom dostosowanie strategii odstraszania Sojuszu na jego wschodniej flance i przejście od koncepcji odstraszania przez nieuchronność kontrataku, zakładającej możliwość czasowego oddania terytorium pod okupację agresora, do koncepcji odstraszania, opartej na gotowości obrony każdego fragmentu NATO-wskiego terytorium. Takie dostosowanie strategii NATO uznaliśmy za konieczne po tym, czego świadkami byliśmy w Buczy pod Kijowem, gdzie okupacyjne wojska rosyjskie wymordowały ludność cywilną. Nie możemy do tego dopuścić na własnym terytorium. Przekonaliśmy do tego sojuszników. Nowa koncepcja strategiczna NATO, przyjęta na szczycie w Madrycie, zakłada właśnie obronę przed wtargnięciem agresora. Będziemy wspierać rozwój niezbędnych do tego struktur dowodzenia wojsk, infrastruktury, planów i ćwiczeń. Chcemy przed lipcowym szczytem w Wilnie zatwierdzić nowy model Sojuszu, który zapewni zdolność do obrony terytorium NATO od pierwszego dnia agresji. Po decyzjach podjętych przez NATO w odpowiedzi na rosyjską agresję na Ukrainie wiarygodność tej misji jeszcze bardziej wzrosła. Stało się tak także dlatego, że dzięki parasolowi NATO większa jest gotowość sojuszników do udzielania wsparcia Ukrainie, a zmniejsza się ryzyko eskalacji przez Rosję konfliktu na terytoria państw Sojuszu. W decyzjach o rozmieszczaniu wojsk ani Sojusz, ani poszczególne państwa nie mogą się czuć ograniczone aktem stanowiącym NATO - Rosja z 1997 r., ponieważ to Rosja złamała najważniejsze zobowiązania zawarte w tym dokumencie. Jednostronne respektowanie ograniczeń dotyczących rozmieszczania sił bojowych Sojuszu na jego wschodniej flance byłoby odbierane jako słabość i zachęta do dalszej agresji i zagrażałoby bezpieczeństwu NATO. Przyznanie Rosji w 1997 r., a więc przed rozszerzeniem Sojuszu o Polskę, Węgry i Czechy, podstawy do wysuwania wobec NATO żądań zmierzających do ograniczania ilości i potencjału sił Sojuszu mających prawo stacjonować na terytoriach nowych członków było nieroztropne, ale jednostronne utrzymywanie przez Sojusz tego politycznego zobowiązania wobec Rosji po dokonaniu przez nią napaści na Ukrainę i aneksji Krymu w 2014 r. doprowadziło do ukształtowania się w Moskwie groźnego przekonania, że logika stref wpływów wciąż jest uprawnioną kategorią polityczną w relacjach Rosji ze światem demokratycznym. To przekonanie doprowadziło Rosję w grudniu 2021 r. do wysunięcia pod adresem Sojuszu Północnoatlantyckiego ultimatum, w którym Rosja, grożąc Ukrainie wojną, domagała się wycofania wojsk NATO z państw wschodniej flanki Sojuszu, a więc i z Polski. To ultimatum zostało odrzucone, a Rosja dokonała napaści na Ukrainę. Sytuacja ta dowodzi w sposób jednoznaczny, że Rosja traktuje wszystkich swoich sąsiadów tak samo. Atakuje Ukrainę, ale zagraża też państwom bałtyckim, Finlandii, Szwecji, Rumunii i Polsce. Z tego powodu będziemy popierać propozycję wypowiedzenia deklaracji Rosja-NATO z 1997 r. (Oklaski) Jeśli Rosja powróci do przestrzegania prawa międzynarodowego, to i tak będziemy potrzebowali nowego porozumienia. Dalej będziemy też wspierać politykę otwartych drzwi, która świadczy o przywiązaniu Sojuszu do zasady, że każde państwo obszaru traktatowego spełniające niezbędne warunki może zostać członkiem NATO. Tym samym - podkreślę to raz jeszcze - nie uznajemy żadnej koncepcji dzielenia Europy na strefy wpływów. Będziemy wspierać Ukrainę w jej staraniach o dołączenie do Sojuszu. Cieszymy się z przystąpienia do Sojuszu Finlandii, a wkrótce także Szwecji. Wspieramy i będziemy wspierać dalsze zacieśnianie współpracy NATO z Unią Europejską. Rosyjska agresja przeciwko Ukrainie z jednej strony potwierdziła fundamentalną rolę obecności wojskowej Stanów Zjednoczonych dla bezpieczeństwa i stabilności na naszym kontynencie, a z drugiej strony wskazała na zasadniczą ułomność koncepcji tzw. autonomii strategicznej interpretowanej jako przeciwwaga dla transatlantyckiego wymiaru naszej polityki. Stąd z zainteresowaniem, ale i ze sceptycyzmem, przysłuchujemy się obecnej debacie przede wszystkim we Francji po powrocie prezydenta Macrona z Chin. NATO pozostaje strukturą absolutnie niezbędną w zakresie kolektywnej obrony. Unia Europejska natomiast wspiera te wysiłki w zakresach politycznym, gospodarczym, sankcyjnym, a także komplementarnie do NATO w kwestiach polityczno-wojskowych, czego przykładem było uruchomienie na wniosek Polski misji wsparcia wojskowego dla Ukrainy oraz wykorzystanie środków europejskiego instrumentu na rzecz pokoju w celu refinansowania dostaw sprzętu wojskowego dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Panie i Panowie Posłowie! Jesteśmy członkami Unii Europejskiej, ponieważ w dzisiejszej politycznej konstelacji naszego kontynentu uczestnictwo w integracji europejskiej w sposób najpełniejszy wyraża aspiracje społeczeństw europejskich do współdziałania na rzecz dobra wspólnego wszystkich Europejczyków. Jest to także stanowisko przytłaczającej większości polskiego społeczeństwa, a tym samym każdego polskiego rządu niezależnie od jego barw politycznych. Niemniej jednak pamiętamy, że Unia Europejska nie jest organizacją sui generis. Unia została powołana i istnieje dla zjednoczonych różnorodności, dla wolnych i równych narodów. Czerpie swą moc z ich woli politycznej wyrażonej w traktatach w granicach powierzonych jej tam kompetencji. Jest zatem instrumentem, za pomocą którego członkowie wspólnie realizują swoje cele. Ich realizacja stanowi dobro wspólne zarówno każdego członka z osobna, jak i wszystkich członków razem. Dążąc do realizacji swoich celów, Polska jest świadoma tego, że - jak to niegdyś ujęła Margaret Thatcher - o ile Amerykę stworzyła filozofia, to Europa powstała z historii. Dodajmy od razu, że najczęściej z historii narodów dominujących i zdominowanych. Europa w większości składa się z państw małych i średnich, których cele są tak samo ważne, jak tych o największym potencjale demograficznym, ekonomicznym i politycznym. Dlatego Polska w swojej polityce europejskiej dąży i dążyć będzie do modus operandi opartego na konsensusie wszystkich członków Unii, a nie na ustaleniach różnego rodzaju europejskich tandemów, pięciokątów, czworokątów, trójkątów, a tym bardziej dyktatu najpotężniejszego państwa członkowskiego. (Oklaski) Polska dąży też i dążyć będzie do tego, by instytucje Unii Europejskiej w swoim niepożądanym aktywizmie nie naruszały różnorodności państw członkowskich, a przede wszystkim - ich konstytucyjnej tożsamości. (Oklaski) Niezależnie od doraźnych zwrotów w naszych relacjach z unijnymi instytucjami nie ma alternatywy dla takiej strategii politycznej. Do Unii weszliśmy i w Unii pozostaniemy, by wzbogacać naszą polską tożsamość, a nie ją ograniczać, by umacniać naszą kilkusetletnią demokrację, a nie dopuszczać do jej skarlenia, by rosnące od trzech dekad poziom i jakość naszego życia uległy dalszej dynamizacji, a nie spowolnieniu. (Oklaski) Ta strategia polityczna może odnieść pożądany skutek tylko wtedy, gdy wolność i równość państw członkowskich zostaną zachowane. Bez wątpienia największy deficyt wolności ujawniany jest poprzez coraz powszechniejsze podejmowanie decyzji w wyniku głosowania większościowego, które skutkuje narastającą nierównością członków Wspólnoty. (Oklaski) Państwa małe i średnie, których możliwości tworzenia skutecznych koalicji, w tym koalicji blokujących, są nieporównanie mniejsze niż państw największych, systemowo pozostają na pozycjach przegranych, kiedy chcą same bronić swoich praw, interesów czy potrzeb. Kiedy zaś są przegłosowywane, to w ich sprawach decydują za nie inni, co oznacza, że ich wolność jest zasadniczo naruszana. Z kolei deficyt równości najpełniej ujawnia zachwiana równowaga strefy euro, gdzie ma miejsce petryfikacja nierównowagi fiskalnej i gospodarczej. Część państw od momentu przyjęcia wspólnej waluty nie jest w stanie rozwijać się trwale i harmonijnie, część zaś notuje stałą nadwyżkę eksportu, przeciwdziałając aprecjacji własnej waluty dzięki utrzymującej się stagnacji gospodarczej u innych. Jest to zatem system, który radykalnie ogranicza niezbędny komponent równości: równość szans. Polska polityka w Unii Europejskiej będzie zatem zmierzać, w celu zachowania wolności państw członkowskich, do zdecydowanej obrony zasady jednomyślności tam, gdzie obecny stan prawny ją gwarantuje (Oklaski), oraz do faktycznego rozszerzania formuły konsensusu tam, gdzie stan prawny zezwala na stosowanie zasady większości kwalifikowanej. Podobnie będzie otwarta na wszelkie impulsy reformatorskie zmierzające do ochrony ich równości, szczególnie przywrócenia równości szans. Otwartość ta nie może zakładać a priori wykluczania żadnych rozwiązań, takich jak chociażby systemowe, częściowe oddłużanie czy czasowy lub stały powrót państw członków strefy euro do walut narodowych. Polska obrona wolności i równości państw członkowskich Unii Europejskiej najpełniej służy europejskiemu konsensusowi, który z kolei stanowi warunek i podstawę europejskiej jedności. (Oklaski) Konsensus taki, wbrew jego krytykom, pozwala na prowadzenie skutecznej unijnej polityki, chociażby na wprowadzanie sankcji wobec Rosji, dziesięciu pakietów restrykcji gospodarczych, finansowych i indywidualnych, czy militarne wsparcie Ukrainy, np. poprzez wspomniany już europejski instrument na rzecz pokoju, a więc inicjatyw, w których powstaniu i prowadzeniu Polska odgrywała i odgrywa rolę wiodącą. Wysoka Izbo! Obok Paktu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej zasadniczym punktem odniesienia dla polskiej polityki zagranicznej jest nasze najbliższe sąsiedztwo - Europa Środkowo-Wschodnia. Jest to region, gdzie ukształtowana została nasza narodowa tożsamość i gdzie tym samym wykuwały się zasady naszej polityki zagranicznej. Zasadnicze znaczenie dla naszego regionu ma fakt, iż w ostatnich stuleciach wszystkie zamieszkujące go narody, od Finów na północy, po Greków na południu, od Czechów na zachodzie, po Białorusinów i Ukraińców na wschodzie, doświadczały przedkładania siły ponad prawem przez sąsiadujące mocarstwa: Niemcy, Rosję, Turcję, Austrię. W rezultacie wszystkie narody naszego regionu kilkakrotnie doświadczały utraty niepodległości. Przykładowo w 1815 r. w drodze postanowień zawartego na kongresie wiedeńskim pokoju europejskiego utworzono Królestwo Polskie, złączone unią personalną z Rosją. Polacy uzyskali symboliczną autonomię polityczną, edukacyjną i prawo do własnej, polskiej armii, ale wszystko to stało się bez ich udziału i bez ich woli. Autonomią mogli cieszyć się wyłącznie w ramach rosyjskiego imperium. Podobnie pozorne przywileje otrzymali Polacy w Wielkim Księstwie Poznańskim, pozostając w państwie pruskim, a namiastkę wolności - mieszkańcy Krakowa. Faktycznie w 1815 r., w roku europejskiego pokoju, w naszym regionie tylko jedno jedyne państwo mogło cieszyć się niepodległością - Czarnogóra. To wspólne doświadczenie pozwala postrzegać imperializm jako zasadniczy powód zagrożenia dla pokoju, bezpieczeństwa, międzynarodowej współpracy, politycznej stabilności, cywilizacyjnego rozwoju czy dobrobytu, zagrożenia bynajmniej nie tylko dla narodów i państw naszego regionu. To przecież z naszej części Europy imperializm wyprowadził I i II wojnę światową. To także tu zrodził się jałtański podział Europy, który był integralną częścią zimnej wojny. Dziś imperialna agresja Rosji przeciw Ukrainie rodzi także globalne implikacje polityczne, energetyczne i społeczne związane z próbami wywołania przez Rosję kryzysu żywnościowego. Ten imperializm miał historycznie różne formy ustrojowe, takie jak zachodni absolutyzm monarszy, wschodnia despocja, potem zaś totalitaryzm w nazistowskiej i komunistycznej postaci. Zawsze jednak zaciekle niszczył rodzimą wolnościową myśl polityczną, demokratyczne instytucje rodzimego ustroju czy rodzime republikańskie praktyki polityczne, jednocześnie deprecjonując, oczerniając i wyszydzając ich dorobek w dyskursie międzynarodowym. Dzisiaj takim modus operandi posługuje się Rosja, próbując narzucić Ukrainie zasady rosyjskiego świata, ruskiego miru, utożsamiając demokratyczne osiągnięcia ukraińskiej państwowości z faszyzmem i nazizmem. Polska polityka zagraniczna w naszym regionie realizuje zatem dwa zasadnicze dla naszej racji stanu cele: lokalny i globalny. Cel pierwszy sprowadza się do podmiotowości każdego państwa regionu, a przede wszystkim do podmiotowości regionu jako całości. Tylko wtedy możliwa jest wspólna odpowiedzialność za los wszystkich naszych państw i solidarność z każdym z nich. Imponująca solidarność większości państw regionu z walczącą z rosyjskim agresorem Ukrainą wskazuje, iż polityka ta może liczyć na sukces. Stoi za nim wspólne doświadczenie historyczne wskazujące na to, że pozbawienie niepodległości jednego państwa regionu nieuchronnie prowadzi do utraty niepodległości przez pozostałe. Drugi cel sprowadza się do wspólnego, możliwie maksymalnego oddziaływania przez państwa regionu na kształtowanie polityki wolnego świata, demokratycznej Europy i Sojuszu Północnoatlantyckiego. Z jednej strony dotyczy to kreowania architektury bezpieczeństwa, adekwatnej do obecnego, stale zwiększającego się poziomu zagrożenia regionu. Z drugiej strony dotyczy to wdrażania międzynarodowych instrumentów rozwoju ekonomicznego, tak by zapewnić naszą najbardziej dynamiczną integrację nie tylko wewnątrz Unii, samej Unii Europejskiej, ale także w całej zachodniej wspólnocie jako regionie politycznej stabilności, społecznej harmonii i dobrobytu. Swój potencjał polityczny Polska musi wywodzić z aktywności w regionie. Polska musi wychodzić z inicjatywami politycznymi integrującymi interesy, wartości i polityczne doświadczenia narodów, z którymi dzielimy przeszłość i z którymi wspólnie chcemy i będziemy budować przyszłość. Chciałbym w tym miejscu jeszcze raz stanowczo podkreślić: w polityce wobec państw o większym potencjale politycznym czy ekonomicznym Polska zawsze powinna stawać po stronie mniejszych i historycznie boleśnie doświadczonych państw Europy Środkowej i Wschodniej i sceptycznie podchodzić do ofert uczestnictwa w konstelacjach politycznych, w których rola Polski miałaby się sprowadzać do reprezentowania w regionie interesów i politycznych koncepcji państw z tradycjami dominacji. (Oklaski) Nasza polityka zorientowana na wzmacnianie politycznego potencjału regionu się sprawdziła i pozwoliła na stworzenie skutecznej koalicji wspierającej Ukrainę w jej wojnie obronnej. To właśnie z naszego regionu wypłynęło najsilniejsze wsparcie polityczne dla Ukrainy, ale także, proporcjonalnie rzecz biorąc, militarne, jeśli posłużymy się kryterium dochodu narodowego. Pamiętamy, że premier Mateusz Morawiecki i wicepremier Jarosław Kaczyński razem z premierami Czech i Słowenii byli pierwszymi szefami rządów europejskich, którzy udali się do okrążonego przez armię rosyjską Kijowa, aby okazać solidarność i gotowość do udzielania wszelkiej możliwej pomocy. W ten sposób Polska wraz z partnerami z regionu symbolicznie zdefiniowała przynależność do koalicji wspierającej Ukrainę. Ten, kto mieni się członkiem koalicji wolnego świata przeciwko imperializmowi i autokracji, musi udać się do Kijowa i okazać solidarność walczącemu z najeźdźcą narodowi ukraińskiemu. W ślad za Polską podążyli inni, w tym przewodniczący wszystkich instytucji Unii Europejskiej, przywódcy państw wolnego świata, a ostatnio tę samą drogę przebył prezydent Stanów Zjednoczonych Joe Biden. Panie i Panowie Posłowie! Budując regionalne powiązania i wzmacniając głos naszego regionu w świecie, przede wszystkim na forum Unii Europejskiej i NATO, Polska inicjuje i wzmacnia regionalne formaty współpracy. Należy do nich przede wszystkim inicjatywa Trójmorza, której zadaniem jest harmonizowanie rozwoju gospodarczego w Unii Europejskiej. Będziemy dążyć do tego, aby inicjatywa Trójmorza stała się instytucjonalnym kołem zamachowym także w powojennej odbudowie Ukrainy, która musi być skorelowana z akcesją Ukrainy do Unii Europejskiej, a więc rozbudową odpowiednich połączeń infrastrukturalnych. Także z tego powodu zależy nam, aby Rumunia i Bułgaria możliwie szybko uzyskały członkostwo w strefie Schengen. Kolejnym formatem jest Bukaresztańska Dziewiątka, która obecnie stanowi instrument naszych zabiegów w NATO o zwiększenie bezpieczeństwa jego wschodniej flanki, bliższą współpracę transatlantycką oraz integrację wysiłku na rzecz wsparcia dla Ukrainy. Z kolei Grupa Wyszehradzka, najstarszy format regionalnej współpracy, wciąż pozostaje w instrumentarium naszej polityki zagranicznej i liczymy, że w przyszłości ponownie możliwe będzie pełne wykorzystanie jej potencjału. Ubolewamy nad faktem, że Polska i Węgry fundamentalnie inaczej postrzegają rosyjską agresję na Ukrainę - zarówno jej przyczyny, jak i pożądany scenariusz jej zakończenia. Ta rozbieżność dotyczy żywotnego interesu Polski i całej Europy, dlatego będziemy przekonywać naszych węgierskich partnerów do nowego spojrzenia na naturę zagrożenia ze strony Rosji, by móc w pełni wykorzystać potencjał naszych relacji, a także je pogłębić. (Oklaski) Trójkąt Lubelski łączy Polskę, Litwę i Ukrainę, a w przyszłości także demokratyczną Białoruś. Jest on postrzegany przez naszych ukraińskich sąsiadów doświadczających rosyjskiej inwazji jako antyteza ruskiego miru i stojącej za nim imperialnej ideologii. Wspólnie z Litwą będziemy dążyć do tego, aby format ten stanowił najbliższy instrument harmonizowania strategii na rzecz politycznego, militarnego, gospodarczego wsparcia ukraińskiej wojny obronnej, a następnie odbudowy tego kraju. Podobną rolę odgrywa tworzony ostatnio Format Ryski, który oferuje płaszczyznę stopniowej instytucjonalizacji politycznej, wojskowej, energetycznej, transportowej, cybernetycznej i gospodarczej współpracy Polski ze wszystkimi państwami bałtyckimi. Podobne znaczenie ma również Trilog, w ramach którego Polska współpracuje z Rumunią i Turcją. Polska w basenie Morza Czarnego ma bliskich i sprawdzonych sojuszników zainteresowanych tak jak my powstrzymaniem rosyjskiego imperializmu i wzmacnianiem pokoju. Dlatego będziemy zacieśniać nasze strategiczne relacje z Turcją, kluczowym sojusznikiem odpowiadającym w sposób szczególny za bezpieczeństwo Morza Czarnego, a także szeroko rozumianego Bliskiego Wschodu. Prowadzimy z naszymi tureckimi sojusznikami stały dialog zmierzający do umocnienia NATO, także poprzez jego rozszerzenie. Strategiczne relacje łączą nas w sposób szczególny również z Rumunią, która nad Morzem Czarnym, podobnie jak Polska nad Morzem Bałtyckim, z Bukaresztańskiej Dziewiątki dysponuje największym potencjałem politycznym, militarnym i gospodarczym. To z Rumunią koordynujemy nasze stanowisko w sprawie wzmocnienia potencjału odstraszania wschodniej flanki NATO, a także w sprawach polityk Unii Europejskiej. Będziemy tę współpracę zacieśniać w duchu najlepszych tradycji sojuszu polsko-rumuńskiego. (Oklaski) Wysoka Izbo! Szczególnie ożywiona współpraca łączy Polskę z państwami sojuszniczymi, na których ciąży ponadstandardowy obowiązek obrony pokoju na świecie, a więc mocarstwami nuklearnymi i członkami Rady Bezpieczeństwa: Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią i Francją. Stany Zjednoczone odgrywają szczególną rolę w naszym myśleniu o świecie i naszej polityce zagranicznej, także polityce bezpieczeństwa. Są naturalnym przywódcą wolnego świata, mocarstwem de facto europejskim, od dziesięcioleci zaangażowanym w obronę pokoju, bezpieczeństwa oraz zapewnienie optymalnych warunków rozwoju Europy. Rosyjska agresja na Ukrainę potwierdziła nasze stanowisko, że bez Stanów Zjednoczonych, bez ich aktywnego zaangażowania wolność narodów europejskich byłaby zagrożona. Sojusz polsko-amerykański zawsze był, jest i będzie jednym z fundamentów bezpieczeństwa Europy, gdyż jest on oparty nie tylko na wspólnocie strategicznych interesów, ale także na zbliżonym postrzeganiu polityki międzynarodowej, dążeniu do jej demokratyzacji, odrzuceniu imperializmów, koncertu mocarstw, stref wpływów, a przede wszystkim umiłowaniu wolności. W ciągu ostatnich miesięcy Stany Zjednoczone udzieliły, podobnie jak Polska, bezprecedensowej pomocy Ukrainie, naszemu napadniętemu przez Rosję sąsiadowi. Wyrażamy uznanie dla prezydenta Joe Bidena i jego administracji za amerykańskie wsparcie dla Ukrainy. Nigdy wcześniej w historii Ameryka nie zaangażowała się w takim stopniu w obronę pokoju za naszą wschodnią granicą i prawa narodów naszej części kontynentu do wolności i pokojowego rozwoju, a więc w powstrzymanie imperializmu. Odnotowujemy z satysfakcją, że doświadczenia polsko-amerykańskiego sojuszu wpływają na amerykańskie stanowisko w sprawie Ukrainy, w którym często przywoływane są bliskie nam hasła: ˝Nic o was bez was˝, ˝Nic o Ukrainie bez Ukrainy˝. Hasło to jest wspólne tradycji wielu narodów naszego regionu. Polskie wolnościowe tradycje, tradycje oporu przeciwko imperialnej opresji, są wciąż żywe i pozostają źródłem inspiracji dla całego wolnego świata, w tym także dla Stanów Zjednoczonych. Wkrótce w Polsce gotowość operacyjną osiągnie amerykańska baza obrony przeciwrakietowej w Redzikowie. Do Polski przeniesione zostało także stałe wysunięte dowództwo V korpusu armii amerykańskiej. Będziemy dążyć do systemowej, trwałej obecności wojsk amerykańskich na naszym terytorium. Będzie to naszym zdaniem sprzyjać globalnej wiarygodności Stanów Zjednoczonych jako przywódcy wolnego świata i dostarczyciela globalnego, strategicznego odstraszania. W tych relacjach Polska nie jest wyłącznie konsumentem bezpieczeństwa, które zapewniają Europie Stany Zjednoczone, samodzielnie i poprzez Sojusz Północnoatlantycki, ale jest też suwerennym partnerem wnoszącym wkład do wspólnej polityki. Świadczy o tym szczególnie współpraca w zakresie pozyskania przez polskie Siły Zbrojne uzbrojenia amerykańskiej produkcji, w tym samolotów F-35, systemu Patriot, czołgów Abrams i wyrzutni rakietowej HIMARS. Polska od lat buduje współpracę energetyczną ze Stanami Zjednoczonymi, w tym szczególnie w zakresie zakupu skroplonego gazu ziemnego od amerykańskich dostawców. Nasza współpraca ze Stanami Zjednoczonymi przyniosła obu stronom wymierne korzyści w obliczu potrzeby odcięcia się od surowców z Rosji. Kontrakty zawarte w minionych latach umożliwiają pozyskanie przez Polskę rocznie ze Stanów Zjednoczonych około połowy polskiego zapotrzebowania na gaz. Z satysfakcją przyjęliśmy korektę w polityce amerykańskiej w sprawie niemiecko-rosyjskiej współpracy energetycznej, gdy doszło do rosyjskiej agresji na Ukrainę. Wnieśliśmy także bardzo poważny wkład w ukształtowanie przekonania, że współpraca transatlantycka winna służyć zmniejszeniu udziałów surowców pochodzących z Rosji w Europie, ale przede wszystkim w polskim portfelu energetycznym. Perspektywicznym obszarem współpracy jest energetyka nuklearna. Decyzja polskich władz o wyborze amerykańskich technologii do budowy trzech reaktorów pierwszej polskiej elektrowni jądrowej nie tylko wzmocni bezpieczeństwo energetyczne Polski, lecz także jeszcze silniej zwiąże Polskę i Stany Zjednoczone jako partnerów z uwagi na swój strategiczny charakter i ekskluzywność cywilnych technologii nuklearnych. Osobno rozwijana jest współpraca w zakresie opracowywania i pozyskiwania małych modułowych reaktorów jądrowych, SMR-ów. Z satysfakcją stwierdzam, że systematycznie rośnie wartość wymiany handlowej między Polską i Stanami Zjednoczonymi, które są ósmym partnerem handlowym Polski. Stany Zjednoczone są również drugim państwem, jeśli chodzi o bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce. Oznacza to, że pomimo rosyjskiej agresji na Ukrainę i toczącej się za naszą wschodnią granicą wojny w Polsce istnieje sprzyjający i bezpieczny klimat dla amerykańskich inwestycji bezpośrednich. Panie i Panowie Posłowie! Jednym z najważniejszych dla nas partnerów politycznych pozostaje Wielka Brytania. Żałujemy, że w związku z jej wyjściem z Unii Europejskiej zakres naszej współpracy uległ ograniczeniu, ale z pełnym szacunkiem odnosimy się do demokratycznego wyboru narodów Zjednoczonego Królestwa modelu i kierunku rozwoju, zgodnie z którym udział w procesie integracji europejskiej stał się po prostu nieatrakcyjny. Wielka Brytania pozostaje dla Polski jednym z najbliższych partnerów ze względu na silne więzi historyczne i społeczne, polską diasporę zamieszkującą Zjednoczone Królestwo, a także wkład w obronę pokoju w Europie i na świecie. Stale potwierdza ona swoją kluczową rolę dla bezpieczeństwa europejskiego, systematycznie zwiększając swoje zaangażowanie w obronę wschodniej flanki NATO oraz we wsparcie wojskowe dla Ukrainy, którego to wsparcia jest, obok Stanów Zjednoczonych i Polski, jednym z liderów. Jesienią 2021 r. rząd brytyjski najszybciej z naszych zachodnich sojuszników zareagował na hybrydowy atak ze strony Białorusi, kierując kompanię wojsk inżynieryjnych do zabezpieczenia granicy polsko-białoruskiej. W zeszłym roku rozmieścił w Polsce system obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej Sky Sabre, dodatkowe siły lądowe oraz czołgi Challenger 2. Brytyjskie samoloty zostały skierowane do wzmocnienia ochrony przestrzeni powietrznej nad Polską i Rumunią. Wielka Brytania jako państwo ramowe NATO zwiększyła także obecność wojskową w Estonii. Z punktu widzenia naszej polityki zagranicznej należy podkreślić wspólnotę celów i metod, jaka dała o sobie znać w związku ze wznowieniem rosyjskiej agresji na Ukrainę. Podczas gdy inni sojusznicy obawiali się, że dozbrajanie Ukrainy będzie zmarnowanym wysiłkiem, gdyż nie będzie ona w stanie się obronić, rząd brytyjski podzielał nasze oceny, że Ukraina skutecznie będzie się bronić. Od początku wznowienia rosyjskiej agresji Wielka Brytania obok Polski należy do czołówki dostarczycieli pomocy wojskowej, humanitarnej i finansowej dla Ukrainy. Polska i Wielka Brytania od lat współpracują w zakresie szkolenia armii ukraińskiej. Wspólnie w ciągu ostatnich lat wyszkoliliśmy kilkadziesiąt tysięcy ukraińskich żołnierzy. Będziemy tę współpracę kontynuować także w ramach nowego formatu bliskiej współpracy politycznej grupującego Wielką Brytanię, Polskę i Ukrainę. Satysfakcją napawa fakt, iż znakomitej współpracy politycznej towarzyszy wzrost obrotów handlowych między naszymi państwami. Wielka Brytania, mimo pandemii COVID-19 oraz opuszczenia Unii Europejskiej i jej wspólnego rynku, pozostaje czwartym największym rynkiem eksportowym dla polskiej gospodarki. Z tego powodu, a także uwzględniając wagę współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa, Polska jest żywotnie zainteresowana polubownym rozstrzyganiem sporów unijno-brytyjskich na tle implementacji unijno-brytyjskich umów o wystąpieniu z 2019 r. i współpracy z 2020 r. Wysoka Izbo! Ostatnie 2 lata charakteryzują się intensyfikacją polsko-francuskiej współpracy politycznej, także w ramach Trójkąta Weimarskiego, a także współpracy wojskowej i gospodarczej. To wzmocnienie relacji między naszymi państwami wynika z rosyjskiej agresji na Ukrainę. Łączy nas z Francją ocena tej sytuacji oraz polityka zmierzająca do okazywania wszelkiego możliwego wsparcia Ukrainie przez wspólnotę międzynarodową, w tym państwa Unii Europejskiej i jej instytucje oraz Sojusz Północnoatlantycki. Ściśle współpracujemy z Francją w działaniach zmierzających do rozszerzenia koalicji państw uczestniczących w przekazywaniu Ukrainie nowoczesnego sprzętu niezbędnego do prowadzenia skutecznej wojny obronnej. Szczególnie intensywnie staramy się do tego przekonywać naszych niemieckich sojuszników. Z satysfakcją obserwujemy ewolucję stanowiska Francji w sprawie rozszerzenia Unii Europejskiej, szczególnie poparcie przez Francję decyzji o przyznaniu Ukrainie statusu państwa kandydującego. Rosja dąży do narzucenia nam takiej interpretacji polityki europejskiej, która wyklucza członkostwo Ukrainy w instytucjach zachodniego świata. To dlatego zdecydowane stanowisko Francji, odrzucające tę rosyjską wizję Europy, ma tak istotne znaczenie dla przyszłości naszego kontynentu. Jednocześnie ze sceptycyzmem podchodzimy do francuskich inicjatyw doprowadzenia do jakiejś formy rozmów między Rosją i Ukrainą. Nie odnotowujemy niestety żadnych sygnałów świadczących o tym, by Rosja była gotowa zrewidować swoją politykę terytorialnych podbojów. Ewentualne wygenerowanie takich rozmów nie może się wiązać z żadnymi specjalnymi gwarancjami dla Rosji, poza oczywiście przestrzeganiem norm prawa międzynarodowego, które stanowią gwarancję pokoju dla wszystkich innych państw. Wysoko cenimy sobie natomiast rosnące zaangażowanie Francji w politykę odstraszania Rosji w ramach NATO. Francja jest obecna na wschodniej flance NATO jako państwo ramowe poprzez swoją obecność w Rumunii oraz w Estonii, gdzie uczestniczy w nadzorze lotniczym i morskim tego obszaru. Co więcej, należy z uznaniem odnotować udział francuskiego lotnictwa w misji patrolowania przestrzeni powietrznej nad Polską. Intensyfikacji ulega nasza współpraca w dziedzinie uzbrojenia oraz koordynacja wymiany wojskowo-technicznej i przemysłowej. Jednym z kluczowych jej obszarów jest domena kosmiczna. W ostatnich dniach ubiegłego roku została podpisana umowa przewidująca pozyskanie przez Polskę dwóch satelitów tworzących wraz z infrastrukturą naziemną system obserwacji Ziemi, który znacznie zwiększy potencjał informacyjny polskich Sił Zbrojnych i będzie mieć także zastosowanie cywilne. Godnym uznania jest fakt, że ożywieniu relacji politycznej z Francją towarzyszy wzrost kontaktów i współpracy gospodarczej. Rośnie nasza wymiana handlowa, która w ubiegłym roku osiągnęła rekordowy poziom. Będziemy dążyć do tego, by współpraca polsko-francuska objęła także udział w odbudowie Ukrainy. Francja dysponuje w tej dziedzinie unikalnym doświadczeniem, a Polska, ze względu na położenie geograficzne i wspólną granicę z Ukrainą, może zapewnić francuskim przedsiębiorstwom działającym na Ukrainie wyjątkowo sprzyjające warunki. Panie i Panowie Posłowie! Jednym z naszych najważniejszych sojuszników i politycznych partnerów jest Republika Federalna Niemiec. Ostatnie trzy dekady bezsprzecznie zasługują na nazwanie ich epoką wyjątkową w historii naszych relacji, które sięgają przecież ponad 1000 lat. Integrujemy się w Unii Europejskiej, prowadzimy dialog polityczny w formacie Trójkąta Weimarskiego, jesteśmy sojusznikami w NATO. Ponad 20 lat temu Polska przejęła od Niemiec odpowiedzialność za bezpieczeństwo wschodniej flanki Sojuszu. Z roku na rok bite są kolejne rekordy naszych obrotów handlowych. Mógłbym zakończyć swoją wypowiedź na temat wzajemnych relacji tą konstatacją i stwierdzeniem, że będziemy dążyć w naszej polityce do wzmacniania wszystkich pozytywnych tendencji i osiągnięć ostatnich trzech dekad, ale ze względu na szczególny charakter relacji polsko-niemieckich, ich historię oraz ich znaczenie dla przyszłości Europy, a nawet szerzej - dla porządku międzynarodowego, wymagają one bardziej szczegółowego omówienia. Duża część norm obowiązującego prawa międzynarodowego ukształtowana została w związku lub pod wpływem doświadczeń z polityką Niemiec, a więc z polityką, której szczególnie doświadczyła Polska i której doświadczyli Polacy. To dlatego jest naszym obowiązkiem dążyć do nadania stosunkom polsko-niemieckim kształtu, który można byłoby określić modelowym w stosunkach międzynarodowych. Co zatem należy uczynić, by taki modelowy stan naszych relacji osiągnąć? Trzy kwestie mają tu zasadnicze znaczenie. Po pierwsze, zgadzamy się z kanclerzem Olafem Scholzem, że rosyjska agresja na Ukrainę jest wydarzeniem haniebnym i momentem przełomowym w historii Europy. Podzielamy jego opinię, że nic w Europie nie będzie już takie samo, a zatem europejska architektura bezpieczeństwa i polityka obronna sojuszników muszą ulec zmianie, aby udzielić skutecznej pomocy Ukrainie i nie dopuścić do rozlania się konfliktu na cały kontynent. Z satysfakcją odnotowaliśmy zapowiedź, iż w polityce niemieckiej nastąpi epokowa zmiana, owa zeitenwende. Wzywaliśmy naszych niemieckich partnerów do takiego zwrotu od lat. Cieszy nas zatem fakt przyznania się niemieckiej klasy politycznej do błędów i ostatecznej porażki dotychczasowej, prowadzonej w zasadzie nieprzerwanie od czasów Willego Brandta, polityki zbliżania ze Związkiem Sowieckim, a później z Rosją. Domagaliśmy się porzucenia polityki przymykania oczu na agresywny charakter rosyjskiej polityki, która z roku na rok przybierała na sile. Wskazywaliśmy na bezpośrednie zagrożenie dla pokoju w Europie, jakie wiązało się z budową Gazociągu Północnego. Budowa pierwszej nitki tego gazociągu była kontynuowana pomimo rosyjskiej agresji na Gruzję w 2008 r. i przy pełnym wsparciu niemieckiego rządu, który zaproponował wówczas Rosji, niejako w nagrodę, Partnerstwo dla Modernizacji. Budowa drugiej nitki Gazociągu Północnego została przez Niemcy zainaugurowana rok po rosyjskiej agresji na Ukrainę, aneksji Krymu i okupacji Donbasu, gdy Rosja objęta już była unijnymi sankcjami. Nasze ostrzeżenia rząd Niemiec ignorował, przedkładając współpracę z Rosją i ekonomiczne korzyści z niej wynikające ponad obronę pokoju w Europie i bezpieczeństwo swoich sojuszników i partnerów, w tym Polski oraz pozostałych krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Dlatego dzisiaj oczekujemy, że nasze bezpieczeństwo i nasze interesy będą traktowane w polityce Niemiec priorytetowo. (Oklaski) Taka niemiecka polityka jest możliwa. Taka niemiecka polityka jest potrzebna. Na taką politykę Niemiec, opartą o empatię wobec interesów własnych sojuszników, czekamy. Pierwszym znaczącym krokiem takiej polityki byłaby zmiana niemieckiego stanowiska wobec aktu stanowiącego Rosja - NATO, który, jak wspomniałem, nakładał ograniczenia w rozlokowaniu istotnych sił wojskowych NATO na wschodniej flance Sojuszu. Rząd Niemiec bronił tej deklaracji w przeszłości, mimo że Rosja dokonała aneksji Krymu, a dziś bombarduje Kijów. Nikt nie przyjmie z większą satysfakcją zmiany niemieckiej polityki w tym zakresie niż Polska, państwa wschodniej flanki NATO (Oklaski), a zwłaszcza Ukraina, która deklaruje, iż poprzemy niemiecką inicjatywę przeniesienia tego dokumenty do niechlubnej historii. (Oklaski) Po drugie, przedstawiciele najwyższych władz niemieckich niejednokrotnie uzasadniali przyznawanie Rosji priorytetów w niemieckiej polityce zagranicznej wobec Europy Środkowo-Wschodniej dążeniem do naprawienia krzywd i zadośćuczynienia Moskwie za napaść Rzeszy Niemieckiej na Związek Sowiecki w 1941 r. W ten sposób była uzasadniana nawet budowa Gazociągu Północnego. Szanując moralne motywacje niemieckiej polityki oraz uznając potrzebę zadośćuczynienia za krzywdy i szkody wyrządzone przez Niemcy w okresie II wojny światowej, stwierdzić należy, że wiarygodność tych motywacji opiera się na jednakowym podejściu do wszystkich ofiar i wyrządzonych szkód bez względu na wyznanie, narodowość, pochodzenie i obywatelstwo. Niemcy mają wobec Polski i Polaków czy np. wobec Ukraińców nie mniejszy dług niż wobec Rosjan. Ten dług Niemiec wobec Polski wciąż jest niestety nieuregulowany. Ten stan rzeczy dramatycznie obciąża nasze relacje. Dowodem na to są kolejne uchwały Wysokiej Izby wskazujące, wzywające do rozwiązania problemu braku niemieckiego zadośćuczynienia dla Polski za straty, jakie poniosła wskutek niemieckiej agresji i okupacji w latach 1939-1945. Wykonując wolę Wysokiej Izby wyrażoną w uchwale z 14 września 2022 r., na początku października oficjalnie wystąpiliśmy do rządu Niemiec o podjęcie rozmów w sprawie jednoznacznego przyjęcia politycznej, historycznej, prawnej oraz finansowej odpowiedzialności za wszystkie krzywdy i szkody wyrządzone Polsce i jej obywatelom w wyniku rozpętania przez III Rzeszę Niemiecką II wojny światowej i traktatowe uregulowanie tej sprawy. (Oklaski) Na początku stycznia otrzymaliśmy oficjalną odpowiedź na nasze wystąpienie, w której rząd Republiki Federalnej Niemiec stwierdził, że nie jest zainteresowany rozmowami na ten temat, gdyż uważa sprawę zadośćuczynienia za skutki niemieckiej zbrojnej napaści na Polskę za zamkniętą i uregulowaną. Zatem między Polską, ofiarą niemieckiej napaści, a Niemcami, agresorem, sprawcą szkód i cierpień, istnieje różnica zdań w tej sprawie. Problem istnieje i będziemy konsekwentnie dążyć do jego rozwiązania. Nie istnieje bowiem żaden system moralny ani porządek prawny, w którym o odpowiedzialności moralnej czy materialnej wobec ofiary zbrodni decyduje wyłącznie sprawca tej zbrodni, a więc agresor. (Oklaski) Będziemy także przekonywać naszych niemieckich partnerów, że rozwiązanie problemu braku niemieckiego zadośćuczynienia dla Polski i Polaków leży zarówno w obopólnym interesie, jak i w uniwersalnym interesie społeczności międzynarodowej. Wszak naszym celem jest stworzenie systemu, w którym wszczynanie wojen będzie nieopłacalne, a agresor zawsze będzie musiał wypłacić odszkodowanie za wyrządzone krzywdy i szkody. Tego będziemy domagać się od Rosji wobec Ukrainy. To jest konieczne w relacjach między Niemcami a Polską. (Oklaski) Po trzecie, chciałbym paniom i panom posłom szerzej przedstawić nasz stosunek do niemieckich aspiracji przywódczych w Europie. Jak zapowiedziałem, z uwagą będziemy obserwować zapowiadany zwrot w polityce Niemiec, ową epokową zmianę. Mamy przy tym nadzieję, że będzie ona oznaczała także odejście od dotychczasowej niemieckiej praktyki polegającej na nacjonalizowaniu korzyści z integracji w Unii Europejskiej i ochoczym dzieleniu się jej kosztami, a także konsekwencjami niemieckich błędów z innymi członkami Unii. M.in. ze względu na tę dotychczasową praktykę Niemiec nie ma w Europie powszechnego zainteresowania tym, aby powierzyć Niemcom przywództwo kontynentu. Nie mamy zatem wątpliwości, iż Europa nie potrzebuje niemieckiego przywództwa, nie potrzebuje ograniczania równości państw członkowskich w sprawach fundamentalnych dla ich suwerenności (Oklaski) - nie potrzebuje tego - za pomocą rozszerzania metody podejmowania decyzji w Unii Europejskiej większością głosów. Znamienne jest to, że Niemcy nie proponują takiego samego usprawnienia procesu decyzyjnego w Sojuszu Północnoatlantyckim, na forum którego bronią jednomyślności. Niemcy są i pozostaną naszym sojusznikiem i ważnym politycznym partnerem, ale będziemy dążyć do takiego kształtu naszych dwustronnych relacji, w którym pojęcie partnerstwa będzie jednakowo rozumiane przez obie strony, jako relacja dwóch równych sobie podmiotów. (Oklaski) Będziemy więc zachęcać niemieckich partnerów do tego, aby w swojej polityce dokonali historycznego zwrotu także wobec Polski i jej interesów. Wierzymy, że taka zmiana leży w interesie obu państw oraz całej Europy.