Mówca: Krystyna Pawłowicz
Data: 2012-04-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Główne propozycje rządowego projektu zmiany prawa emerytalnego sprowadzają się do wprowadzenia przymusu pracy kobiet i mężczyzn do 67. roku życia oraz do istotnych zmian w wymiarze emerytury. Propozycje te są sprzeczne z prawem międzynarodowym, które przyjęła Polska, oraz z polską konstytucją. Art. 67 Konwencji nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy, która obowiązuje Polskę od chwili akcesji do Unii Europejskiej, wprowadza minimalne normy zabezpieczenia społecznego, i ta norma minimalna wynosi 40% dawnego wynagrodzenia. Tymczasem projekt, który tutaj otrzymaliśmy, proponuje stopę zastąpienia wynagrodzenia na poziomie 28-30%. Oznacza to, że emerytury będą bardzo, bardzo niskie. Rządowe propozycje radykalnych zmian w prawie emerytalnym naruszają też w sposób jaskrawy, tutaj na to są już po prostu akademickie przykłady, polską konstytucję, a zwłaszcza art. 2, 18, 20, 32, 64, żeby sięgnąć tylko po przykłady. Art. 2 konstytucji określa Polskę jako państwo prawa, urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej. Nie są one zdefiniowane, ale orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wypełnia je treścią i mówi, że w skład pojęcia państwa prawa wchodzi zasada lojalności państwa wobec obywatela, którą nazywa się też zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa. Z tej zasady wynika nakaz ochrony tzw. interesów będących w toku, co oznacza m.in. zakaz stanowienia przepisów z mocą wsteczną i nakaz poszanowania praw słusznie nabytych zawsze, gdy oddziałują one w sposób niekorzystny na interesy obywatela w toku, czyli właśnie nabywane, realizowane, zwłaszcza gdy prawa podmiotowe nabyte zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zasada państwa prawnego zakazuje również arbitralnego znoszenia lub ograniczenia praw podmiotowych jednostki. Ewentualne stosowanie nowej ustawy jest dopuszczalne, o ile przemawia za nim konieczność ochrony konstytucyjnych innych praw i wolności czy interesów, ale pod warunkiem zastosowania procedur umożliwiających zainteresowanym dostosowanie się do zaistniałej sytuacji. Prawo nie może być pułapką dla obywatela, który musi mieć możność układania swych spraw i interesów w zaufaniu, że nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań. Im dłuższa jest perspektywa czasowa podejmowanych działań, tym silniejsza powinna być ochrona zaufania do państwa i prawa. Zasada lojalności państwa wobec obywatela zapewnić ma jednostce bezpieczeństwo prawne, które umożliwia przewidywalność działań organów państwa i prognozowanie własnych działań. Zasada lojalności państwa wobec obywatela obejmuje też zakaz tworzenia pozornych instytucji prawnych, które w istocie pozbawiają jednostkę praw, a przykładem tego jest właśnie emerytura częściowa, która jest imitacją jakichkolwiek środków utrzymania, w wysokości 300 zł, która jest po prostu śmiechem. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego uznało też zasadność ochrony sytuacji ekspektatywy, gdy chodzi o prawa nabywane w następstwie świadczeń sukcesywnie spełnianych przez osobę, na przykład w efekcie płacenia składek, zwłaszcza w dziedzinie ubezpieczeń społecznych. Prawa, których trwanie jest ograniczone w czasie, w ogóle nie mogą podlegać modyfikacjom. Radykalne, arbitralne wydłużenie przymusu pracy do 67. roku życia dla wszystkich pracowników, rolników i osób samozatrudniających się, już nabywających praw emerytalnych i już płacących dłużej lub krócej składki, oraz wprowadzenie w tym czasie reguł wymiaru emerytury skrajnie niekorzystnych dla nich, a zwłaszcza dla osób, które za kilka czy nawet kilkanaście lat przejdą na emeryturę i które oczekiwały emerytur zgodnych z regułami obowiązującymi w chwili, gdy podejmowały pracę, oczywiście narusza zasadę lojalności państwa wobec obywateli i podważa ich zaufanie do państwa i jego prawa. Prawo nie powinno działać tu wstecz, lecz tak, jak to rząd zastosował wobec służb mundurowych, to znaczy nowe reguły winny mieć zastosowanie wobec osób, które dopiero wejdą na rynek po uchwaleniu ustawy, ale nie wobec tych, które już na tym rynku się znajdują. Cytowany art. 2 konstytucji nakazuje władzom urzeczywistniać zasadę sprawiedliwości społecznej, czyli sprawiedliwego traktowania. Z tym wiąże się, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, równość praw, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji. Z art. 2 konstytucji wiąże się art. 32, według którego wszyscy są wobec prawa równi, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu społecznym z jakiejkolwiek przyczyny. Natomiast projekt rządowy nowego prawa emerytalnego oparty został co do zasady na nierówności traktowania obywateli w systemie zabezpieczenia społecznego. Projekt podwyższa wiek emerytalny sędziów, prokuratorów i służb mundurowych tylko trochę, zaś drastycznie podnosi wiek emerytalny pracowników, szczególnie kobiet, rolników, osób pracujących na własny rachunek. (Oklaski) I nawet, jeśli zgodzić się na przywilej w tym zakresie osób mundurowych, to trudno uznać za zgodne z konstytucyjną zasadą równości, za poszanowanie tej zasady, włączanie w system osób, które dopiero wejdą na rynek, w przypadku mundurowych, a niestosowanie tej zasady wobec wszystkich innych. To jest oczywista dyskryminacja, a odmowa zastosowania tutaj tych właśnie rozwiązań wobec wszystkich innych narusza zasadę równości. Również ta grupa, właśnie my wszyscy - pracownicy nieprokuratorzy, niesędziowie - mamy prawo do dokończenia nabywania uprawnień i wymiaru emerytury według reguł wcześniej nabytych. Nowe zasady winny dotyczyć tylko tych, którzy wejdą na rynek pracy po uchwaleniu ustawy. Projekt narusza również regułę art. 20 konstytucji, który opiera polską gospodarkę na solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych. Rząd odmówił i odmawia poważnego dialogu społecznego z obywatelami i środowiskami zainteresowanymi żywotnie wprowadzaniem zmian. Rząd nie słuchał zainteresowanych, nie chciał z nimi rozmawiać. Pan premier wybierał sobie aktorki i celebrytki. Ze wspomnianą zasadą sprawiedliwości społecznej art. 2 łączy się bardzo boleśnie art. 18 konstytucji, który odzwierciedla pewien ład społeczny i rodzinny ustanowiony jako polska reguła ustrojowa. Otóż art. 18 chroni rodzinę i małżeństwo. Jest to obowiązek ustrojowy również wszystkich władz. Niestety, rządowy projekt narusza konstytucję również w tym obszarze, dlatego że drastyczne przedłużenie przymusu pracy dla kobiet aż o siedem lat jest nie tylko głęboko niesprawiedliwe społecznie, ale rozrywa więzi rodzinne, gdyż sprzecznie z zapowiedzią art. 18 wyrywa kobietę z ważnych ról w rodzinie. Projekt rządowy gwałtowanie zakwestionował w ogóle ważność art. 18 konstytucji i podważył zasadę ustrojową dotyczącą roli rodziny, ale też unieważnił tradycję polską, w której kobieta jako matka czy babcia pełni bardzo ważne scalające role. Kobieta, matka, babcia traktowane są w naszej kulturze zawsze łagodniej, po rycersku. Rząd odszedł jednak od takiego zwyczaju, postąpił nonszalancko i grubiańsko. I chcę tutaj powiedzieć, że radykalne ograniczenie w projekcie praw człowieka ma jedyny widoczny cel, również sprzeczny z konstytucją, tj. skrócenie czasu emerytury, czyli przebywania na emeryturze, i ograniczenie wypłaty wszystkim. I na zakończenie chcę powiedzieć, że projekt jest niezwykle groźny. Odbiera poczucie społecznego bezpieczeństwa, naraża na głodowe emerytury, nie szanuje ludzi starszych. To jest przygnębiające, po prostu rząd nie lubi swoich babć i dziadków, i to widać. Chcę też powiedzieć na koniec, bo trzeba to podnieść, że Platforma i PSL, i również państwo tutaj nie macie społecznego mandatu wyborców na takie rewolucyjne zmiany w zakresie emerytur. Nikt w programach wyborczych tego nie zapowiadał. Opinia publiczna protestuje. Po prostu działacie, państwo, bezprawnie. Nie macie umocowania demokratycznego. A na zakończenie tylko państwu powiem, jak wygląda model życia proponowany przez Platformę. Ostatnie trzy dni życia człowieka według Platformy wyglądają tak: piątek - praca do wieczora, sobota - siłownia lub piłeczka, niedziela - bezstresowa śmierć i kremacja plus VAT. (Wesołość na sali, oklaski)