Mówca: Sprawozdawca Jerzy Polaczek
Data: 2020-01-22 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Z satysfakcją pragnę przedłożyć Wysokiej Izbie sprawozdanie odnośnie do rządowego projektu zmiany ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów, który jest zawarty w druku nr 128. Komisja rozpatrzyła tenże projekt 21 stycznia br. Przypomnę - bo warto o tym na sali plenarnej kilka zdań powiedzieć - o najistotniejszych generalnych założeniach, celach i efektach projektu. Po pierwsze, sam model wsparcia funkcjonuje od ok. 10 lat. Warto odnotować, że w tym czasie łączne nakłady ze strony budżetu państwa na wsparcie tych zadań przekroczyły sumę 527 mln zł, natomiast łączna wartość inwestycji odnoszących się do termomodernizacji i remontów przekroczyła 3 mld 300 zł. Bierze się to oczywiście z istotnych powodów, a powodami zwiększenia udziału państwa we wsparciu tego rodzaju projektów... Chodzi o stan techniczny budynków, w szczególności z wielkiej płyty, gdzie właśnie działania termomodernizacyjne mogą przyczynić się do zwiększenia obciążenia warstw fakturowych ścian zewnętrznych. W tym zakresie ministerstwo odwoływało się do bardzo istotnych i precyzyjnych badań Instytutu Techniki Budowlanej z 2018 r. Po trzecie, jako sprawozdawca komisji chciałbym z satysfakcją odnotować, iż ustawa w większym zakresie rozszerza krąg podmiotów uprawnionych do korzystania z tych środków budżetowych. W szczególności takiego wsparcia oczekują samorządy terytorialne, które posiadają, jak wszyscy wiemy, najbardziej zdegradowany zasób mieszkaniowy, ze strukturą społeczną, która - można tak ogólnie powiedzieć - jest dość uboga, a według badań ankietowych ministerstwa aktualnie ponad 85% zasobów komunalnych wymaga co najmniej podjęcia prac remontowych. Przypomnę kilka celów tejże nowelizacji. Po pierwsze, jest to zwiększenie efektów programu wspierania termomodernizacji i remontów poprzez objęcie wsparciem kolejnych celów, takich jak remonty budynków, tak jak powiedziałem wcześniej, z wielkiej płyty oraz remonty budynków komunalnych. Te podstawowe rozwiązania, które zawiera sam projekt, w szczególności dotyczą dodatkowego wsparcia dla właścicieli i zarządców budynków z wielkiej płyty na wykonanie dodatkowych połączeń między warstwą nośną a warstwą fakturową ścian zewnętrznych. Według proponowanej przez rząd regulacji premia będzie wynosiła 50% kosztów zaprojektowania, zakupu i montażu kotew wzmacniających, a inwestycja taka musi być realizowana wspólnie z inwestycją termomodernizacyjną, która będzie objęta wsparciem w wysokości 16% kosztów. Po drugie, jeśli chodzi o wsparcie samorządów gminnych w przedsięwzięciach remontowych, premia remontowa dla gmin przy wykonywaniu remontów budynków, w których znajdują się mieszkania wchodzące w skład zasobu komunalnego, wzrasta do 50% wartości przedsięwzięcia remontowego. Co również z satysfakcją należy odnotować, zwiększenie takiej premii do 60% będzie dotyczyło obiektów zabytkowych lub obiektów, które znajdują się na obszarach wpisanych do rejestru zabytków. Wspominałem już na początku o rozszerzeniu katalogu podmiotów uprawnionych, które mogą się ubiegać o premię remontową. Ta nowelizacja ustawy włącza do kręgu podmiotów uprawnionych wspólnoty mieszkaniowe z większościowym udziałem gminy. Ta nowelizacja również zwiększa premię termomodernizacyjną z 16% do 21% wartości przedsięwzięcia termomodernizacyjnego w przypadku zainstalowania odnawialnego źródła energii w budynku, który jest poddawany termomodernizacji. Efektem ustawy zgodnie z informacją rządu ma być poddanie pracom remontowym ok. 30 tys. budynków komunalnych i, co ważne, nie mniej jak 4 tys. budynków z wielkiej płyty. Finansowanie nowych instrumentów wsparcia do 2029 r. będzie obciążało budżet państwa dodatkowo kwotą 2200 mln. Oczywiście budżet dodatkowo będzie finansował aktualne inwestycje termomodernizacyjne i remontowe środkami w kwocie ok. 100 mln zł rocznie. W bieżącym roku nie będzie wymagane dodatkowe wsparcie Funduszu Termomodernizacji i Remontów, gdyż na koniec 2019 r. na jego koncie odnotowano wolne środki w kwocie ok. 248 mln i ta kwota wystarczy na sfinansowanie wszystkich zadań funduszu w bieżącym roku. Chcę jeszcze odnieść się do kilku wątków, które były referowane przez przedstawicieli różnych klubów w ramach dyskusji nad tym projektem. Przede wszystkim warto odnotować, iż de facto wszystkie kluby parlamentarne wysoko oceniły projekt rządowy, udzieliły mu wsparcia. Z satysfakcją odnotowano zwiększenie wsparcia, które jest zapisane w projekcie, które wzrasta odpowiednio do 50% bądź 60% kosztów danego projektu, jeśli dotyczy to budynków gminnych, w których wszystkie lokale należą do mieszkaniowego zasobu gminy. Daje to gwarancję, że ostatecznymi beneficjentami będą osoby najuboższe, mieszkające w najcięższych warunkach. Chodzi o zasób mieszkaniowy, który ma najniższy standard. Myślę, że są tysiące obiektów komunalnych w Polsce, które jeszcze takiej termomodernizacji po prostu nie przeszły. Te budynki nie były objęte tymi przedsięwzięciami. Gminy według informacji strony rządowej posiadają aktualnie 35 600 budynków wielorodzinnych, w których znajduje się ponad 255 000 mieszkań. Zgodnie z badaniem realizowanym przez ministerstwo ok. 54% tych budynków wymaga przynajmniej częściowego remontu, natomiast nie mniej jak 1/3 wymaga remontu kapitalnego. Pozwala to przyjąć założenie, że wsparciem zostanie objętych ok. 30 tys. budynków z zasobów gminnych, tj. ok. 85% tych zasobów. Tak jak mówię, dotyczy to zasobu komunalnego gminy, w którym gmina ma 100% aktywów. Zwrócono również uwagę - i pozytywnie to odnotowano - na kwestię rozszerzenia premii remontowej, z której mogą korzystać podmioty uprawnione. Dotychczas objęte nim były spółdzielnie mieszkaniowe i wspólnoty z większościowym udziałem gminy. Gminy również są później współwłaścicielami - w ramach wspólnot mieszkaniowych - ponad 91 600 budynków wielorodzinnych, w których znajduje się ponad 831 tys. mieszkań. Myślę, że w ramach dyskusji, która miała miejsce przy okazji tej nowelizacji, takim, można powiedzieć, ustrojowym wyzwaniem jest jednak po stronie, wydaje mi się, rządowej i we współpracy z samorządem terytorialnym zanalizowanie całego modelu statystycznego, kosztowego, związanego z funkcjonowaniem wspólnot mieszkaniowych z udziałem gminy i pozycji prawnej w relacji do ustawy o finansach publicznych czy ewentualnie pewnej korekty samej ustawy o własności lokali. Ale to nie dotyczy oczywiście wprost samego projektu. Ministerstwo w sposób bardzo, można powiedzieć, fachowy i precyzyjny wskazało w tej nowelizacji cel, jeden z nich - który oczywiście dotyczy wsparcia finansowego z budżetu państwa montażu kotew metalowych w budynkach z wielkiej płyty, tj. ok. 50 tys. wielorodzinnych budynkach mieszkalnych, które wybudowano w technologii wielkopłytowej. To są dane z końca 2016 r. Co prawda 60% z nich zostało już poddanych termomodernizacji, natomiast informacja o wsparciu montażu tychże kotew wzmacniających do 50% wartości projektu zakupu i montażu jest informacją, można powiedzieć, bardzo konkretną, pozytywnie wpływającą na zakres potencjalnych robót i mocnego zaangażowania podmiotów uprawnionych, które mogą korzystać z tych środków publicznych w najbliższych 9 latach, do 2029 r. Chcę również przekazać taką konkluzję, która jest, można powiedzieć, zapisana w ustawie - bo były też w tej sprawie skierowane pytania - że w przypadkach, w których dotychczas był już budynek ocieplony, jednak warstwa styropianu bądź wełny mineralnej była zbyt cienka w stosunku do aktualnie obowiązujących norm, jest możliwe na bazie tego rządowego projektu podjęcie decyzji o ponownym dociepleniu. Wówczas istnieje również techniczna możliwość montażu kotew wzmacniających i uzyskania wsparcia na te zadania w wysokości 50%. Reasumując, chciałbym jeszcze wspomnieć o obowiązkach, które są nakładane na samorządy terytorialne, które są dodatkowym beneficjentem tych rozwiązań. Po pierwsze, jednym z warunków uzyskania takiego wsparcia w wysokości 50% jest zapewnienie w budynku wyremontowanym ze wsparciem budżetowym, że źródła ciepła spełniają współczesne standardy i nie przyczyniają się do emisji szkodliwych zanieczyszczeń do atmosfery. Tutaj poprawkę w trakcie prac nad projektem zgłosił pełnomocnik rządu ds. czystego powietrza. Po drugie, gminy mogą osiągnąć ten cel poprzez wykonanie przyłącza do sieci ciepłowniczej lub zamianę źródła energii. Wspominałem tutaj o preferencji w wysokości premii termomodernizacyjnej, jeśli są uwzględniane aspekty odnawialnych źródeł energii. Po trzecie, warto podkreślić, że zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego zużycie ciepła w przeliczeniu na metr kwadratowy w budynkach, które zostały poddane termomodernizacji, jest niższe o co najmniej 43% niż w budynkach nieocieplonych. Można założyć, że zachowanie tych standardów realizacji inwestycji spowoduje jeszcze większą poprawę efektywności energetycznej, co przyczyni się do zmniejszenia opłat za ciepło oraz poprawy komfortu cieplnego mieszkańców. Reasumując, pragnę w imieniu Komisji Infrastruktury wyrazić podziękowanie dla strony rządowej za dialog, który prowadziliśmy w trakcie prac. Dziękuję również przedstawicielom Biura Legislacyjnego. Wprowadzono poprawki redakcyjne na wniosek przedstawicieli Biura Legislacyjnego Kancelarii Sejmu. Tak jak powiedziałem na samym początku, warto odnotować, iż generalnie ten projekt spotkał się z bardzo życzliwym przyjęciem, jest oczekiwany zarówno przez dotychczasowych beneficjentów tych rozwiązań, które funkcjonowały przez ostatnie lata, jak i - myślę, że przede wszystkim - przez jednostki samorządu terytorialnego, które są nowym podmiotem uprawnionym do korzystania ze środków budżetowych. A to na pewno wpłynie w sposób, można powiedzieć, bardzo konkretny, wymierny na strategię mieszkaniową, którą przyjmuje gmina raz na 5 lat. Można oczywiście spodziewać się szeregu decyzji inwestycyjnych i pewnej korekty polityki mieszkaniowej, której głównymi beneficjentami - w szczególności, jeśli chodzi o gminy - będą te zasoby, które są w 100% własnością gminy, ale również oczywiście wspólnoty mieszkaniowe z udziałem gminy (Dzwonek), które na podstawie tej ustawy również z tych środków publicznych będą mogły korzystać. Dziękuję za uwagę, pani marszałek.