Mówca: do Spraw Równości Katarzyna Kotula
Data: 2024-02-09 (Sejm RP, kadencja 10)

Dziękuję bardzo, panie marszałku. W ciągu 13 lat od powstania konwencji sporo się zmieniło, także w Polsce. Co do tego się zgadzamy. Dzisiaj właśnie dzięki konwencji mamy więcej narzędzi do walki z przemocą, w tym tych zawartych w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Pamiętajmy jednak, że to z konwencji antyprzemocowej zaczerpnięto definicję przemocy ekonomicznej czy cyberprzemocy. To przecież konwencja wskazała na rozszerzenie rozumienia przemocy z tego funkcjonującego w polskim porządku prawnym pojęcia przeciwdziałania przemocy w rodzinie na szersze, dotyczące nie tylko rodzin, ale i przeciwdziałania przemocy domowej. To konwencja wskazuje na konieczność uregulowania kwestii dotyczących także dzieci, i to jest bardzo dobra i bardzo potrzebna zmiana, będących świadkami przemocy domowej, które będą traktowane jak osoby doznające przemocy. Tym samym wzmacniać będziemy ochronę nieletnich. Wymieniam dalej. Rozszerzenie zakazów i nakazów wobec osoby stosującej przemoc domową. Chodzi o wspomniany już wcześniej zakaz zbliżania się osoby stosującej przemoc czy izolację sprawcy, zakaz kontaktowania się z osobą doznającą przemocy, zakaz wstępu i przebywania osoby stosującej przemoc na terenie szkoły czy wprowadzone ustawą lex Kamilek badanie przypadków śmiertelnych. To są instrumenty, które wskazała nam konwencja, czasem nie bezpośrednio, których miejsce w polskim systemie prawnym jest już dzisiaj dla nas wszystkich oczywiste. I pozwolę sobie stwierdzić, że gdyby nie ratyfikacja konwencji, nie mielibyśmy w systemie takich rozwiązań. Tym bardziej zastanawiające jest, że procedujemy dzisiaj w Sejmie nad projektem, który podważa te wszystkie dobre zmiany wprowadzone w obszarze przeciwdziałania przemocy, kiedyś przemocy w rodzinie, a dzisiaj przemocy domowej. I przechodząc do tego okropnego słowa na ˝g˝, do słowa gender, trudno zliczyć, ile razy w ostatnich latach tłumaczono, czym jest ten straszny potwór gender. Definicja gender i problematyka równouprawnienia płci, w tym dążenie do wyeliminowania różnych form dyskryminacji, od wielu lat są obecne w regulacjach krajowych i międzynarodowych. Samo pojęcie gender istnieje w unijnym języku, także prawnym, wskazując na szerokie ujęcie płci w systemie prawa. Gender to nic innego jak przypomnienie, że na przestrzeni lat sytuacja kobiet była dużo gorsza niż sytuacja mężczyzn, że kobiety te nie miały równych praw. Jeżeli dołoży się do tego nierówność szans czy wciąż dzisiaj obecny nierówny dostęp do usług np. publicznych, to jest to coś, co jest wyzwaniem dla naszych społeczeństw, a także dla naszego rządu. Bo dyskryminacja kobiet nie wynika wyłącznie z płci biologicznej, ale z całościowego przekonania o ich gorszej sytuacji i pozycji społecznej i jest uwarunkowanym kulturowo czynnikiem zachęcającym do stosowania przemocy, także w postaci bezkarności jej sprawców. Jako ministra do spraw równości uważam, że nie tylko nie możemy konwencji wypowiedzieć, ale powinniśmy w pełni wdrażać jej standardy do polskiego porządku prawnego i powinna nam ona wyznaczać kierunek zmian. Polska należy do tych państw, które złożyły osobom podlegającym jej jurysdykcji, a także wspólnocie międzynarodowej zapewnienie, że potępiają - i potępiamy jako rząd 15 października - wszystkie formy przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. W tych dziedzinach mamy jeszcze dużo do zrobienia i zamiast prowadzenia jałowych dyskusji na tej sali, zapraszam wszystkich państwa do współpracy. Podjęłam już od początku swojej kadencji liczne działania w tej sprawie. To, po pierwsze, zmiana stanowiska w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, ale także wycofanie przez premiera Donalda Tuska, na mój wniosek, wniosku złożonego przez pana Mateusza Morawieckiego do tzw. Trybunału Konstytucyjnego w sprawie konwencji stambulskiej. Nie wyobrażam sobie też wprowadzenia tych wszystkich koniecznych zmian bez kampanii edukacyjnej i świadomościowej sygnowanej przez rząd, bo w praktyce osoby doznające przemocy wciąż nie mogą liczyć na całościowy system wsparcia. Jeśli mamy żyć w sprawiedliwej i równej Polsce, to kobiety i dziewczęta muszą być wolne od niepewności, strachu i przemocy i muszą mieć pewność, że państwo buduje system, który zawsze będzie je wspierał i zawsze je ochroni. To jest, proszę państwa - i powinien być - temat wspólnej troski, a nie kłótni politycznych. W 2024 r. w polskim Sejmie nie powinniśmy debatować już o sprawach tak oczywistych jak walka z przemocą i równouprawnienie płci. Co więcej, chciałabym zwrócić uwagę, że sami wnioskodawcy w preambule do projektu zaprzeczają sobie, mówiąc, że pewne zapisy konwencji stambulskiej należy zostawić i uwzględniać, i traktują ten temat dość wybiórczo. Planujemy w ramach ˝Rządowego programu przeciwdziałania przemocy domowej˝ konsekwentnie w kolejnych latach zwiększać budżet i zwiększać finansowanie, tak żebyśmy mogli dzisiaj postawić diagnozę, jakich rozwiązań w systemie nam jeszcze brakuje, kierować dobre kampanie społeczne do obywateli, do kobiet, do dzieci, a także do mężczyzn i stworzyć całościowy system wsparcia. Ja, proszę państwa, wyszłam tutaj, bo zanotowałam sobie kilka kuriozalnych pytań, z których część skierowana była do mnie. Ale też jest kilka rzeczy, do których króciutko chciałabym się odnieść. Pan poseł z Prawa i Sprawiedliwości, poseł Tchórzewski mówił, że alkohol jest jednym z bardzo ważnych elementów, który jest związany z przemocą domową. Absolutnie się z nim zgadzam, dlatego pytam, a pytałam o to wielokrotnie na sali, także z nieobecną tutaj posłanką Pauliną Matysiak, dlaczego nie zrobiliście nic przez ostatnie 8 lat, żeby z nadmiernym spożyciem alkoholu walczyć, żeby walczyć z reklamami dostępnymi w Internecie. Łatwo jest dzisiaj stanąć tutaj na mównicy i rzucać sprzeczne ze sobą tezy czy też sprzeczne argumenty. Ale my jesteśmy w stanie odtworzyć to, że przez ostatnie 4 lata, jako opozycja, jako posłanki Lewicy, apelowałyśmy o to i mówiłyśmy, jak dużym problemem społecznym jest nadużywanie alkoholu. Pan poseł Karnowski pytał o Fundusz Sprawiedliwości. W zeszłym tygodniu zwróciłam się do Ministerstwa Sprawiedliwości, a teraz próbowałam uzyskać odpowiedź - jeszcze jej nie mamy - w sprawie tego, w jaki sposób Fundusz Sprawiedliwości był wykorzystywany i ile środków zostało na pomoc osobom doświadczającym przemocy, przestępstw. Chciałabym także państwa trochę uwrażliwić na język, a jestem osobą, która doświadczyła przemocy, i wiem, że zarówno ja, jak i inne osoby, które tej przemocy doświadczyły, także tej najtrudniejszej, przemocy seksualnej, bardzo chciałyby, żeby państwo nie używali słowa ˝ofiara˝, które właśnie stawia nas, osoby, które mają za sobą różne trudne doświadczenia, w roli niższej, w roli słabszej, w roli osoby, na którą skierowana jest uwaga, kiedy opowiada swoją historię. Pracujmy nad systemem wsparcia dla osób doświadczających przemocy wspólnie, wspierajmy się w tych działaniach i tam, gdzie znajdziemy ponadpartyjny i ponadpolityczny język - a ostatnie 4 lata pokazały nam, że to jest możliwe - nie wszczynajmy na tej sali politycznych awantur, bo to nie jest tego warte. Mam nadzieję, że na tej sali nie znajdzie się nikt z prawej strony sceny politycznej, z Prawa i Sprawiedliwości, kto podniósłby rękę za dalszym procedowaniem tego projektu, bo ja chętnie państwu przedstawię - i wkrótce to będzie miało miejsce w Sejmie - rządowe statystyki dotyczące właśnie raportu z 2022 r. Biorę wszystko dobre, co zostało zrobione przez ostatnie 4 lata, ale także chcę iść dalej. Chcę zwiększać finansowanie i chcę stworzyć system, który za kilka lat będzie dobrym systemem wsparcia. Pytali państwo o organizacje lewicowe, organizacje feministyczne. Chociażby Feminoteka jest pierwszą organizacją w kraju, która tworzy ośrodek, który będzie pomagał kobietom z doświadczeniem gwałtu. To jest jedna z najtrudniejszych form przemocy - przemocy seksualnej, to bardzo wrażliwy temat. Tych organizacji po każdej ze stron sceny politycznej (Dzwonek) - możemy się licytować, możemy je wymieniać - jest wiele. Dzisiaj zróbmy wszystko, żeby rządowe ośrodki działały dobrze, a tym też będę się zajmować, będę je wspierać, będę szukać większego finansowania. Ostudźmy trochę emocje i pokażmy obywatelom i obywatelkom, pokażmy kobietom, pokażmy dzieciom, pokażmy mężczyznom, którzy wstydzą się o tym mówić, że w sprawie przemocy wszyscy tu mówimy jednym głosem. Tak dla rodziny, tak dla ochrony ofiar przed przemocą, nie dla skrajnie ideologicznych, skrajnie niebezpiecznych projektów. Dziękuję bardzo. (Oklaski)