Mówca: Waldemar Andzel (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-06-25 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w sprawie 75. rocznicy zbrodni w Palmirach Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W dniach 20-21 czerwca obchodziliśmy 75. rocznicę jednej z masowych egzekucji dokonanych na Polakach przez Niemców w podwarszawskiej wsi Palmiry. Chciałbym zatem przypomnieć to tragiczne wydarzenie i jego ofiary. W czerwcu 1940 r. miała miejsce największa i najgłośniejsza ze wszystkich egzekucji przeprowadzonych w Palmirach. Trzy transporty wywiozły wówczas 358 więźniów Pawiaka, wśród nich były 82 kobiety. Niemcy rozstrzelali wtedy wybitnych przedstawicieli polskiego życia politycznego, społecznego, kulturalnego i sportowego. Pośród zabitych znaleźli się politycy, prawnicy, publicyści, przemysłowcy, ludzie świata sztuki, oficerowie. Egzekucja była jednym z elementów skierowanej przeciwko polskiej inteligencji akcji AB. Od początku okupacji działania Niemców wymierzone były przede wszystkim w przedstawicieli polskich elit politycznych i intelektualnych. Ich eksterminacja miała bowiem doprowadzić do zniszczenia polskiej tożsamości narodowej. Zbrodnia w Palmirach stanowi jeden z najbardziej znanych symboli martyrologii polskiej inteligencji z okresu II wojny światowej, przez co można ją wymieniać w jednym rzędzie ze zbrodnią katyńską. Pierwsze rozstrzelania Polaków w Palmirach miały miejsce już pod koniec 1939 r. Niemcy zabijali tam przede wszystkim mieszkańców Warszawy będących więźniami Pawiaka. Więźniowie opuszczali cele w przeświadczeniu, że zostają przeniesieni w inne miejsce, do obozu koncentracyjnego lub obozu pracy. Przed przywiezieniem ofiar na tzw. polanę śmierci Niemcy przygotowywali miejsce do przeprowadzenia egzekucji, wykopując doły przeznaczone na ciała zamordowanych. Po dokonaniu mordu na miejscu masowego grobu sadzono mech i drzewa. Dzięki zaangażowaniu miejscowej ludności, w szczególności zaś pracowników leśnictwa, zdołano zidentyfikować kilkadziesiąt leśnych grobów. Po zakończeniu II wojny światowej pracownicy Polskiego Czerwonego Krzyża dokonali ekshumacji zwłok. Nie udało się im jednak ustalić tożsamości większości ofiar. Prace ekshumacyjne zakończono w czerwcu 1946 r. Dwa lata później na polanie palmirskiej został utworzony cmentarz mauzoleum. Groby zostały upamiętnione krzyżami, a gdy stwierdzono, że pochowana osoba miała żydowskie pochodzenie, umieszczano tam macewę z gwiazdą Dawida. Na cmentarzu pochowano szczątki osób zamordowanych w Palmirach, ale także ofiar egzekucji odbywających się w innych miejscach kaźni: w Szwedzkich Górach, Laskach, na wydmach Łuże, w Stefanowie czy w Wólce Węglowej. W latach 70. w Palmirach zostało utworzone Muzeum Walki i Męczeństwa, obecnie Muzeum - Miejsce Pamięci Palmiry będące oddziałem Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Ekspozycja ma na celu upamiętnienie tragicznego wydarzenia, jakim była zbrodnia w Palmirach. Wystawione są tam przedmioty należące do straconych osób, takie jak listy, legitymacje, portfele, fragmenty biżuterii czy koszule, a także eksponaty związane z kampanią wrześniową, konspiracją i partyzantką na obszarze Kampinosu. Masowe egzekucje w Palmirach miały miejsce od 14 grudnia 1939 r. do 17 lipca 1941 r. Łącznie przeprowadzono ponad 20 mordów, w wyniku których życie straciło około 1700 osób.