Mówca: Robert Maciaszek
Data: 2015-02-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałkini! Wysoki Sejmie! Panowie Ministrowie! Panie Senatorze! To naprawdę bardzo dobry wieczór dla wszystkich polskich dzieci. Jest to kolejna nowelizacja, która gwarantuje zwiększenie ochrony praw dzieci. Przechodzę do meritum. W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska RP mam zaszczyt przedstawić nasze stanowisko wobec senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Nowelizacja kodeksów ma na celu zagwarantowanie dziecku rodziców, którzy się rozwodzą lub którzy żyją w rozłączeniu, jego naturalnego prawa do wychowywania przez oboje rodziców. Projekt ten został opracowany przez działającą przy rzeczniku praw dziecka Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego. Prawo do wychowywania dziecka przez oboje rodziców już zostało uznane przez ratyfikowane przez Polskę konwencje z 1991 r. o prawach dziecka i z 2003 r. w sprawie kontaktów z dziećmi. Prawo to już znalazło swój wyraz w noweli Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 2008 r., w którym to wprowadzono art. 113 kodeksu gwarantujący prawo, ale i obowiązek dziecka do utrzymywania kontaktu z obojgiem rodziców. Jaki stan prawny w tym zakresie mamy dzisiaj? Artykuł 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - rozwiązania zawarte w tym artykule powodują, że w przypadku braku porozumienia małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem sąd zmuszony jest do ograniczenia władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców. Regulacja ta zakłada automatyzm rozstrzygnięcia, co z jednej strony ogranicza zakres autonomii sądu, a z drugiej strony dolewa oliwy do ognia czy podsyca konflikt między rodzicami, który bardzo często istnieje w przypadku rozwodu, o którym mówił pan senator. Podobny zapis jest w art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który ma jednak zastosowanie w sytuacjach, gdy rodzice nie są stronami postępowania rozwodowego, ale faktycznie żyją w rozłączeniu. Wymienione przepisy przewidują możliwość pozostawienia pełnej władzy rodzicielskiej obojgu rozwiedzionym małżonkom - lub rodzicom żyjącym w rozłączeniu - tylko i wyłącznie na ich zgodny wniosek. Skuteczność tego wniosku została uzależniona od przedstawienia sądowi porozumienia rodziców dotyczącego sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem oraz zgodności tego porozumienia z dobrem dziecka. O tym, jak trudno jest to porozumienie osiągnąć w trakcie rozwodu, mówił pan senator. Prowadzi to do sytuacji ograniczenia władzy rodzicielskiej przez sąd w konsekwencji obiektywnej niemożności wspólnego porozumienia czy też wykonywania władzy rodzicielskiej przez skonfliktowanych rodziców oraz obiektywnej konieczności posiadania pełnej władzy przez tego rodzica, który sprawuje faktyczną pieczę nad dzieckiem. Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza, że rodzic, który będzie sprawował władzę rodzicielską w ograniczonym zakresie, ma gorsze kwalifikacje opiekuńcze. Konsekwencje takiej decyzji są jednak duże nie tylko dla dziecka, któremu ogranicza się kontakty z jednym z rodziców, ale również dla tego rodzica, któremu ograniczono kontakty. Wystarczy wspomnieć chociażby o instytucji pieczy zastępczej. Rodzic, któremu ograniczono władzę rodzicielską, nie może pełnić funkcji rodziny zastępczej ani prowadzić rodzinnego domu dziecka. Proponowana nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Kodeksu postępowania cywilnego jest konsekwencją uznania prawa dziecka do utrzymywania kontaktów z obojgiem rodziców oraz zmierza do zapewnienia w systemie prawa rodzinnego spójnego pod tym względem uregulowania. Projekt utrzymuje zasadę, że w pierwszej kolejności o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem decydują rodzice na podstawie pisemnego porozumienia. Gdy jednak do niego nie dojdzie lub porozumienie będzie niezgodne z dobrem dziecka, sąd, kierując się prawem dziecka do kontaktów z obojgiem rodziców oraz mając na względzie jego dobro, powinien co do zasady pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom. Dopiero po stwierdzeniu, że w okolicznościach konkretnej sprawy nie byłoby to zgodne z dobrem dziecka, sąd będzie mógł powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Podobne zasady będą obowiązywać w sytuacjach, w których rodzice nie są stronami postępowania rozwodowego, ale faktycznie żyją w rozłączeniu. (Dzwonek) Ponadto nowelizacja znosi nałożony na sąd obowiązek rozstrzygania o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem przez rodziców po rozwodzie. Na zgodny wniosek stron sąd pozostawi rodzicom swobodę w kształtowaniu tych kontaktów, o czym wspominał pan rzecznik praw dziecka. Proponowana zmiana w art. 509 Kodeksu postępowania cywilnego powoduje, że sprawy o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej sąd będzie rozpoznawał w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego. Pani Marszałkini! Wysoki Sejmie! Panowie Ministrowie! Panie Senatorze! Nowelizacja zwiększa ochronę prawa dziecka do wychowywania przez oboje rodziców w trakcie konfliktów rodzicielskich występujących zarówno w trakcie postępowania rozwodowego, jak i wtedy, gdy rodzice żyją w rozłączeniu. Przyczyni się także do eliminacji postaw rodziców nieszanujących prawa dziecka do kontaktów z drugim rodzicem oraz dążących do faktycznej separacji dziecka od jednego z rodziców i jego najbliższej rodziny. W związku z tym Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska popiera skierowanie nowelizacji do dalszych prac w Sejmie. Dziękuję. (Oklaski)