Mówca: Waldy Dzikowski
Data: 2012-02-15 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić w imieniu klubu Platforma Obywatelska stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, druk nr 19. Przypomnę, że ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego została uchwalona w 2003 r. Wcześniej obowiązywała tymczasowa ustawa o dochodach jednostek samorządu, która od 1999 r. była rolowana, czyli przedłużano jej żywot aż do 2001 r. Prace nad ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego trwały ponad pół roku. Filozofia tego projektu zakładała dalszą decentralizację zadań i dalszą decentralizację finansów publicznych, czyli zwiększanie dochodów własnych samorządów. I tak też się stało, bo w tej ustawie zdecentralizowano zadania, a co za tym idzie zdecentralizowano finanse publiczne. Zamieniono znaczną część dotacji na subwencje oraz część subwencji na dochody własne, zwiększając PIT i CIT. Stało się bardzo dobrze, bo wtedy zwiększyły się dochody własne między innymi gmin, ale głównie powiatów i województw, a zwłaszcza województw. Przypomnę, że powiaty jeszcze w 2003 r. posiadały dochody własne na poziomie między 5% a 10%. W związku z tym, że nastąpiła dalsza decentralizacja dochodów samorządu terytorialnego na wszystkich poziomach, powinien zostać rozbudowany i został rozbudowany system wyrównawczy dla samorządów, bo im bardziej wzrasta udział w dochodach samorządu, w tym przypadku udział w PIT i CIT, tym bardziej rozwarstwiają się dochody poszczególnych jednostek samorządu. Dlatego też obowiązkiem państwa jest stworzenie systemu wyrównawczego, którego zapis prawie obligatoryjnie zawarty jest w Europejskiej Karcie Samorządu Lokalnego w art. 9 ust. 5. W związku z tym Polska zastosowała się do tego i w 2003 r. wprowadzono ten algorytm. W 2003 r. były kompletnie inne realia finansowe i prawne. Wtedy nie uwzględniano środków europejskich, bo nasza droga do akcesji była zakończona w dopiero 2004 r. Dlatego też system wyrównawczy jest konieczny, tym bardziej że Polska jest państwem unitarnym, i projektodawcy tego nie negują. Ten system wyrównawczy jest tym bardziej rozbudowany, im większa jest decentralizacja finansów publicznych. Tak jest m.in. w krajach skandynawskich, gdzie procent decentralizacji finansów publicznych sięga, jeżeli chodzi o finanse lokalne, prawie 25-35% PKB. Wobec tego projektodawcy wskazują, że dzisiaj powinna nastąpić korekta tego systemu wyrównawczego, bo zmieniły się - powtórzę to jeszcze raz - realia finansowe i prawne. Prawne, ponieważ zmieniły się zasady PIT w samym PIT, oraz gospodarcze, bo mamy inną dynamikę gospodarczą niż w roku 2003. To jest zasadne. Dlatego też projektodawcy wnoszą, aby wskaźniki G, P i W dla poszczególnych samorządów zmniejszyć o około 20%. To powoduje, że spłaszcza się w pewien sposób system wyrównawczy, czyli więcej pieniędzy zostanie głównie w tych jednostkach - jest ich około 300 na wszystkich poziomach - które płacą tzw. janosikowe, czyli, nazywając to legislacyjnie, wnoszą wpłaty do budżetu państwa. Nastąpi tylko przepływ wewnątrz samorządów. Część tych pieniędzy zostanie w samorządach, które płacą tzw. janosikowe, a ci beneficjenci, którzy korzystają z subwencji równoważącej, po prostu nie dostaną tych pieniędzy, bo one znajdą się w tych jednostkach samorządowych, które wnoszą wpłaty do budżetu państwa. Wprowadza się jeszcze jeden współczynnik, mianowicie 1,1 dla gmin liczących powyżej 350 tys. mieszkańców. Tak jest w krajach skandynawskich i niemieckich, gdzie liczy się koszty zadań, bo inny jest koszt zadań w gminie małej, a inny, oczywiście, w stolicy, Warszawie, czy w moim mieście - Poznaniu. Rzeczywiście tak jest. Współczynnik ten liczy się w tych krajach przede wszystkim w przeliczeniu na 1 mieszkańca. I tu w tym projekcie zawarty jest właśnie pomysł, aby przeliczać to na jednego mieszkańca i wprowadzić współczynnik korygujący dla gmin powyżej 350 tys. mieszkańców na poziomie 1,1, a dla Warszawy 1,5. (Dzwonek) Faktem jest, że rzeczywiście część gmin płaci janosikowe ze względu na statystyczną wielkość gminy, jeśli chodzi o mieszkańców, w tym przypadku na przykład Warszawa. A rzeczywiście jest ona inna, bo inna liczba osób przebywa w stolicy ze względu oczywiście na jej stołeczność. Ale jest jedna rzecz, którą na koniec chciałbym powiedzieć. Jeszcze chwilę, panie marszałku. Jedna rzecz. Doceniając wysiłek intelektualny i organizacyjny projektodawców, w imieniu mojego klubu proponuję skierować projekt, panie marszałku, Wysoka Izbo, do dalszych prac w Komisji Finansów Publicznych i komisji samorządu terytorialnego. Musi to być bardzo owocne. Musimy kompromisowo podejść do pomysłu, który zakłada system wyrównawczy, czyli, że tak powiem, wpłaty dla gmin beneficjentów, czyli tych, które wymagają pomocy na zasadzie dotacji. Nie. To po to w 2003 r. zamienialiśmy dotacje na bardziej pewne dochody z tytułu udziałów w PIT i CIT i subwencje. One są pewne, a nie uznaniowe. Nawet krystaliczny, transparentny konkurs - nie, bo to zawsze będzie uznaniowe. Powinniśmy pozostać przy systemie automatycznym subwencji, realnie przygotowanym algorytmie, bo przy dotacji traci sens jakikolwiek mechanizm regulacyjny czy wyrównawczy. Dlatego jeszcze raz proszę o skierowanie tego do dalszych prac. Myślę, że wypracujemy to w zgodzie, tak aby nasza stolica była szczęśliwa i wszystkie samorządy w Polsce. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Poseł Krystyna Kłosin: Nie tylko. Cały naród.)