Mówca: Grzegorz Furgo
Data: 2016-04-28 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Omawiany dzisiaj projekt nowelizacji ustawy o IPN wciąż zawiera wiele niedociągnięć. Dotyczy to m.in. zakresu prowadzonych przez IPN badań. Pierwotny projekt nowelizacji zakładał 1944 r. jako datę początkową. Aktualny projekt mówi o dniu 8 listopada 1917 r. To jednak data wybrana zupełnie losowo. Przyjmując precyzyjnie datę rozpoczęcia rewolucji bolszewickiej, dajecie państwo do zrozumienia, że ofiary zaborców i walk narodowowyzwoleńczych sprzed tego konkretnego dnia są poza zasięgiem zainteresowania IPN. To duże uchybienie. Pominięcie dolnej granicy dostarczyłoby IPN-owi więcej pracy, ale również swobodę przy podejmowaniu decyzji co do prac. Poza tym zapominamy o ofiarach systemów innych niż faszyzm, nazizm i komunizm, odmawiając tym samym ofiarom Republiki Weimarskiej lub Litwy kowieńskiej należnego im miejsca w naszej pamięci. To samo dotyczy poprawki w art. 1 ust. 8 oraz art. 53 ust. 8. Pomińcie państwo dolną granicę okresu poszukiwania i badań. Takie ramy ograniczają działania IPN. Podobny błąd, uchybienie popełniają posłowie wnioskodawcy, którzy w dalszym ciągu, pomimo że ma to uzasadnienie ekonomiczne, nie precyzują, które instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe stanowiły aparat represji wewnętrznych. Dotyczy to przede wszystkim tych instytucji aparatu bezpieczeństwa, których dawni funkcjonariusze do tej pory korzystają z pełni praw emerytalnych i rentowych. Potrzebny jest katalog konkretnych nazw, którego nowelizacja nie wprowadza. Ta zmiana pozwoli też wyeliminować bezzasadny pkt 3 art. 5 ustawy z 1998 r. Czytając projekt nowelizacji, widzę, że pomimo wcześniejszego zwrócenia uwagi na ten kuriozalny błąd państwo uparcie podtrzymujecie brzmienie art. 5 pkt 1 ppkt 8. Przypominam, i proszę to zapisać, że takiego tworu jak Zarząd Główny Służby Wewnętrznej jednostek wojskowych MSW nigdy nie było. Z pewnością autorom chodziło o Wojskową Służbę Wewnętrzną jednostek wojskowych MSW oraz podległe mu komórki. Brak właściwej zmiany może mieć poważne konsekwencje w toczących się procesach sądowych. To przede wszystkim błąd merytoryczny. Błędem logicznym z kolei jest próba stworzenia bazy materiału genetycznego, skoro dotychczas tym samym zajmowała się Polska Baza Genetyczna Ofiar Totalitaryzmów w Szczecinie. Mnożenie tych samych instytucji oraz wprowadzanie projektowanych w nowelizacji zmian będzie skutkowało powstaniem molochu biurokratycznego, a przecież zmiana ustawy nie zakłada zwiększenia środków przekazywanych IPN-owi. Obawiamy się, że zwiększenie liczby stanowisk sparaliżuje pracę instytutu ze względu na niewystarczające środki, których wysokość jest dostosowana do obecnego kształtu ustawy. Niestety uparcie dążą państwo do zmiany sposobu powoływania prezesa instytutu. Konkurs na rzecznika praw obywatelskich nijak się ma do konkursu na szefa IPN-u. Po pierwsze, prezes IPN-u prowadzi prace badawcze, czego nie robi rzecznik praw obywatelskich. Uwierzcie proszę, że na to stanowisko powinien być powołany wybitny specjalista. Poza tym, upraszczając zasady konkursu, osłabiacie znaczenie funkcji prezesa, zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Okazuje się, że wybitny specjalista w dziedzinie badania historii, nierzadko naukowiec, jako jedyny tej klasy urzędnik w organach państwowych będzie wybierany zwykłą większością głosów. Dlaczego odmawia się wagi temu urzędowi? Poza tym będzie on musiał konsultować powołanie blisko 100 stanowisk kierowniczych w IPN z kolegium, do którego według znowelizowanych kryteriów będzie mógł wejść każdy, nawet bez wykształcenia potrzebnego do pracy w instytucie. Dla porównania: to tak, jakby o powoływaniu ordynatora onkologii decydowali studenci medycyny albo nawet weterynarii. Proszę wybaczyć to porównanie, ale kolegium nie może być ważniejsze od prezesa, przy czym w dalszym ciągu powinno pełnić rolę kontrolną nad pracą szefa IPN. W jakim celu ogranicza się to zadanie rady, a w myśl nowelizacji - kolegium? Po co tworzycie Kolegium IPN, skoro to nie historycy będą kontrolowali pracę IPN, tylko Sejm, i to Sejm będzie go odwoływał? Na podstawie czego? Czy Sejm ma kompetencje potrzebne do oceny pracy prezesa IPN? Uzupełnijcie ten brak. Wskażcie kompetencje Sejmu albo organ doradczy kompetentny do podjęcia decyzji o konieczności odwołania. Piszecie o tym w art. 13 pkt 2 nowelizacji. Zostawcie ten punkt w spokoju. Rola rady, a w rezultacie zmian - kolegium, nie powinna was martwić, gdyż dotychczas wykonywała ona swoją pracę należycie. (Dzwonek) I na koniec: zmiana kryteriów merytorycznych oceny kandydata na członka Kolegium IPN. W dalszym ciągu mówicie o wysokich walorach moralnych i wiedzy przydatnej w pracach instytutu. Znosicie konieczność posiadania tytułu stopnia naukowego w zakresie nauk humanistycznych i prawnych. Boicie się środowiska naukowo-akademickiego? Przeszkadza wam autonomia profesorów? Jak zweryfikujecie walory moralne? Stopień naukowy mówi o posiadanej wiedzy, doświadczeniu w pracach naukowych. Walory moralne i przydatność w pracach nie mówią o niczym. Apeluję o wzięcie pod uwagę zasugerowanych zmian, bo chodzi nam o to, aby wprowadzana nowelizacja została sprawnie przyjęta, jedynie z korzyścią dla Instytutu Pamięci Narodowej i historii Polaków.