Mówca: Piotr Szeliga
Data: 2013-06-19 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Solidarna Polska przedstawić stanowisko dotyczące rządowego projektu ustawy o pomocy państwa w nabyciu pierwszego mieszkania przez ludzi młodych. System budownictwa mieszkaniowego wprowadzony ustawą z dnia 8 września 2006 r. jest jednym z głównym filarów solidarnej polityki gospodarczej naszego państwa. Już przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zawierają szereg norm w zakresie szeroko rozumianego prawa do mieszkania. Na przykład art. 75 konstytucji zobowiązuje władze publiczne do prowadzenia takiej polityki mieszkalnej, której celem byłoby zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych obywateli, przeciwdziałanie bezdomności oraz wsparcie rozwoju budownictwa socjalnego i poparcie działań obywateli dążących do uzyskania własnego mieszkania. Sposób realizacji normy zawartej w art. 75 konstytucja pozostawia do decyzji ustawodawcy. W 2012 r. oddano w Polsce ponad 152 tys. mieszkań, co stanowi wzrost o 16,5% w stosunku do 2011 r. Było to spowodowane przede wszystkim zapowiedzią rządu likwidacji w 2013 r. ustawy ˝Rodzina na swoim˝. Znaczący wzrost liczby oddanych mieszkań odnotowali deweloperzy (o ok. 41,4%) i inwestorzy indywidualni (o ok. 10,5%). Według opinii wielu ekspertów dobre efekty budownictwa nie są zasługą polityki rządu, ale do ich uzyskania przyczyniła się obawa przed wygaszeniem ustawy, która realnie przez lata wspierała finansowo budowę mieszkań. W efekcie ogółem ok. 96% stanowią mieszkania dla ludzi bardziej zamożnych. Tam, gdzie potrzeby są największe, wybudowano zaledwie 4% mieszkań. W grupie mieszkań komunalnych, socjalnych i czynszowych był dramatyczny spadek. W tych grupach oddano najmniej mieszkań od 22 lat. W stosunku do 2007 r., jeżeli porównamy chociażby poprzedni rok, było to dwukrotnie mniej. W budownictwie spółdzielczym nastąpiła prawdziwa tragedia: oddano 20 razy mniej mieszkań niż w 1991 r. i dwa razy mniej niż w 1997 r. Przy obecnym tempie budownictwa socjalnego zaspokojenie uzasadnionych potrzeb nastąpi za ok. 70 lat. Oznacza to, że w dalszym ciągu nie ma żadnej kompleksowej polityki państwa w tym zakresie, mimo że Najwyższa Izba Kontroli na podstawie wielokrotnych kontroli potwierdzała, że gminne zasoby mieszkaniowe dla biedniejszej części społeczeństwa systematycznie kurczą się, zamiast rosnąć. W I kwartale bieżącego roku negatywne trendy w grupie mieszkań dla mniej zamożnych rodzin przybrały na sile. W budownictwie spółdzielczym oddano do użytku zaledwie 1047 mieszkań, tj. o 8,7% mniej niż w I kwartale ubiegłego roku, w budownictwie komunalnym - 449 mieszkań, tj. o 18,7% mniej, a w społeczno-czynszowym - 142 mieszkania, tj. o 65,5% mniej niż w I kwartale ubiegłego roku. Wiele do myślenia daje porównanie wyników budownictwa mieszkaniowego w całym kraju do wyników w 5 dużych i bogatych miastach. Oddano w nich ponad 27% wszystkich mieszkań, ale aż 70% mieszkań spółdzielczych i 57% mieszkań deweloperskich. W I kwartale bieżącego roku w trzech spośród pięciu miast nie oddano ani jednego mieszkania komunalnego, w żadnym nie oddano ani jednego mieszkania społecznego. W miastach tych są ogromne kolejki po mieszkania socjalne i komunalne i miasta te są stosunkowo zamożne, a jednak nie podejmują działań adekwatnych do potrzeb swoich mieszkańców. To jest właśnie przykład braku jakiejkolwiek skutecznej polityki państwa w tym obszarze. Nieprawdą jest tłumaczenie, że to problem samorządów, a nie rządu. Z inspiracji rządu francuskiego w podobnej sytuacji uchwalono dwie specjalne ustawy w 2006 r.: jedną w sprawie kilkuletniego programu budowy mieszkań dla biednych wspomaganego z budżetu państwa, drugą w sprawie zaskarżalnego prawa do mieszkań mniej zamożnych rodzin, jeżeli samorządy nie wykorzystują swojej szansy. Nowy program rządowy ˝Mieszkanie dla młodych˝ w opinii wielu komentatorów spełnia raczej rolę propagandową mającą przykryć poważne zaniedbania rządu w polityce mieszkaniowej i jednocześnie znacząco pogarsza warunki finansowe pomocy w stosunku do wygaszonego programu ˝Rodzina na swoim˝ oraz tworzy trudny do przebrnięcia system barier. Ostatnio doszła nowa bariera w postaci limitowania rocznych wydatków na dopłaty do kredytów. W nowym programie kredyty z jednorazowymi dopłatami mają być udzielane tylko na mieszkania w blokach, z pominięciem budowy domów mieszkalnych, co oznacza nieuzasadnioną preferencję przede wszystkim wielkich i bogatych miast. Argumentacja ministerstwa, że jest to celowe ograniczenie, ażeby tworzyć warunki do przenoszenia się rodzin do dużych miast za pracą, jest żenująca. Dla osiągnięcia tego celu konieczny jest długo oczekiwany program budowy mieszkań na wynajem o niskich czynszach i stworzenie szans na dobre funkcjonowanie spółdzielczości mieszkaniowej oraz TBS-ów, a nie sztuczne ograniczanie możliwości budownictwa mieszkaniowego na terenach wiejskich bądź w miastach powiatowych i mniejszych miejscowościach. Home broker ocenia, że w 3/4 powiatów nie buduje się mieszkań w blokach lub jest to budownictwo śladowe, co oznacza, że młode rodziny w tych ośrodkach i na terenach wiejskich zostały automatycznie pozbawione szansy na pomoc państwa w zdobyciu własnego dachu nad głową. Projekt ustawy dotyczący ˝Mieszkania dla młodych˝ likwiduje też możliwość zakupu mieszkań na rynku wtórnym, co w istotny sposób ogranicza możliwość poprawy sytuacji mieszkaniowej młodych rodzin. Chociażby w ramach wygaszonego programu ˝Rodzina na swoim˝ z możliwości zakupu mieszkania na rynku wtórnym skorzystało ok. 18% chętnych. Pieniądze uzyskiwane ze sprzedaży mieszkań na rynku wtórnym są zwykle przeznaczane na zakup nowych mieszkań na rynku pierwotnym, a więc przynoszą też dodatkowe wpływy do budżetu państwa z różnego typu podatków. Początkowo pan minister Nowak zapowiedział, że nowa ustawa dotycząca ˝Mieszkania dla młodych˝ wejdzie w życie w połowie 2013 r., co już stanowiło poważną utratę ciągłości w pomocy państwa dla młodych ludzi. Dzisiaj już wiadomo, że cały rok 2013 będzie bez pomocy państwa w staraniach o własne mieszkanie. Młodzi ludzie budujący indywidualnie mieszkanie na wsi, w małych miastach zostaną uderzeni podwójnie, bo nowa ustawa nie przewiduje dla nich pomocy kredytowej, a jak będą budowali sami, to nie dostaną też ulgi w podatku VAT za materiały budowlane. Wprowadzenie tych restrykcji pod płaszczykiem nowego programu mieszkaniowego jest wysoce naganne i nieuczciwe. Jeżeli rząd chce podjąć temat likwidacji ulgowego VAT dla budownictwa mieszkaniowego, niech go podejmie oddzielnie i nie powołuje się przy tym na wymagania Unii Europejskiej, bowiem dzisiaj pomimo znacząco lepszej sytuacji mieszkaniowej w większości tych krajów dalej obowiązują ulgowe stawki podatku VAT na różne rodzaje budownictwa mieszkaniowego. Program ˝Mieszkanie dla młodych˝ został przygotowany pośpiesznie, koniunkturalnie, na potrzeby drugiego eksposé premiera Donalda Tuska. Programu nie ma w świeżo przyjętym przez Sejm w 2011 r. programie rządowym i przede wszystkim nie uwzględniono w nim większości uwag zgłaszanych w trakcie szeroko nagłaśnianych konsultacji społecznych. Solidarna Polska opowiada się za procedowaniem nad tym projektem, ale będziemy zgłaszać poprawki. Przede wszystkim uważamy, że nie można wykluczać z programu pozostałych form wsparcia. Uważamy, że trzeba oczywiście wspierać budownictwo deweloperskie, ale trzeba także dać szansę zakupu na rynku wtórnym czy też różne zwolnienia przy budowie mieszkań. Dlatego też będziemy głosować za skierowaniem projektu tej ustawy do komisji i tam zgłosimy swoje poprawki.