Mówca: Sprawozdawca Grzegorz Lorek
Data: 2022-11-30 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Szanowny Panie Ministrze! Panowie Posłowie i Panie Posłowie! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2615. Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw decyzją Wysokiej Izby został skierowany do prac w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Na 32. posiedzeniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w dniu 7 października 2022 r. projekt tej ustawy zgodnie z wnioskiem został skierowany do prac w podkomisji stałej do spraw nowelizacji prawa cywilnego. Podczas prac nad projektem ustawy w podkomisji stałej do spraw nowelizacji prawa cywilnego przez Biuro Legislacyjne zostały uzgodnione z projektodawcą poprawki redakcyjne i legislacyjne. Na posiedzeniu podkomisji stałej do spraw nowelizacji prawa cywilnego w dniu 8 listopada 2022 r. do projektu ustawy zostały zgłoszone poprawki merytoryczne - głównie poprawki doprecyzowujące projektowane regulacje -oraz poprawki redakcyjne i legislacyjne. Projektodawca wyraził zgodę na przyjęcie wszystkich zgłoszonych poprawek. Wszystkie zgłoszone poprawki zostały przyjęte przez podkomisję stałą do spraw nowelizacji prawa cywilnego. Na 34. posiedzeniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w dniu 15 listopada 2022 r. zostało przyjęte sprawozdanie podkomisji stałej do spraw nowelizacji prawa cywilnego o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2615. Szanowni Państwo! Przypomnę, że projekt ustawy przewiduje przede wszystkim wprowadzenie kolejnych natychmiastowych środków ochrony, które doprowadzą do zagwarantowania osobie krzywdzonej bezpieczeństwa nie tylko w mieszkaniu i w jego bezpośrednim otoczeniu, lecz także we wszystkich miejscach związanych z życiową aktywnością osoby dotkniętej przemocą. Te środki to: zakaz zbliżania się osoby stosującej przemoc w rodzinie do osoby dotkniętej taką przemocą na określone w metrach odległości nazwany zakazem zbliżania, zakaz kontaktowania się z osobą dotkniętą przemocą w rodzinie nazywany zakazem kontaktowania oraz zakaz wstępu osoby stosującej przemoc na teren szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej, artystycznej, do której uczęszcza osoba dotknięta przemocą w rodzinie, lub jej miejsca pracy i przebywania na tym terenie, nazwany zakazem wstępu. Wszystkie te zakazy, podobnie jak zakaz i nakaz wprowadzone pierwszą ustawą antyprzemocową, będą mogły zostać wydane natychmiastowo przez Policję, Żandarmerię Wojskową, w wypadku gdy osoba stosująca przemoc stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia innych członków rodziny. Wszystkie będą wydawane na okres 14 dni i będą objęte następczą kontrolą sądu. W postępowaniu sądowym będzie także możliwe udzielenie zabezpieczenia poprzez przedłużenie lub modyfikowanie tych zakazów. Dodatkowo w postępowaniu cywilnym wszczętym na wniosek osoby dotkniętej przemocą w rodzinie sąd będzie mógł wydać zakaz sprawcy przemocy wstępu i przebywania również w innych miejscach, w których osoba krzywdzona stale lub regularnie przebywa, a także zakaz sprawcy przemocy kontaktowania się z osobą dotkniętą przemocą nie tylko w przypadku, gdy stwarza ona zagrożenie dla życia lub zdrowia członków rodziny, ale też wówczas, gdy swoim zachowaniem nęka ofiarę za pomocą środków komunikacji elektronicznej na odległość, wzbudzając u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność. W wyjątkowych przypadkach, gdy będzie to konieczne, ale równocześnie nie będzie sprzeczne z ochroną interesów osoby dotkniętej przemocą, sąd będzie mógł określić dopuszczalne sposoby kontaktowania się, np. w kwestiach dotyczących rodziny, małoletnich dzieci czy w sprawach losowych. Aby zagwarantować prawidłową realizację nowoprojektowanego zakazu wstępu, w projekcie przewidziany został obowiązek zawiadomienia dyrektora szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej, artystycznej, do której uczęszcza osoba dotknięta przemocą, osoby zarządzającej obiektem sportowym, w którym ta osoba uprawia sport, lub pracodawcę tej osoby o wydanym zakazie. W celu właściwej ochrony dzieci, zarówno w przypadku gdy są one bezpośrednio dotknięte zachowaniem przemocowym, jak i gdy są świadkami takich zachowań wobec swoich najbliższych, służby, tak jak obecnie, będą miały obowiązek zawiadomienia właściwego sądu opiekuńczego, który będzie musiał wnikliwie zbadać ich sytuację i wszcząć odpowiednie postępowania opiekuńcze, by je chronić. Ten obowiązek został także wprowadzony w przypadku zatrzymania osoby stosującej przemoc w rodzinie. Projekt ustawy przewiduje też regulacje, które mają usprawni postępowania w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie i zwiększyć skuteczność już funkcjonujących unormowań, w tym w zakresie kosztów postępowania. Doprecyzowuje również postępowanie zażaleniowe, związane z następczą kontrolą sądu zasadności i legalności wydawanych przez służby nakazu i zakazu oraz nowoprojektowanych zakazów - poprzez szczegółowe uregulowanie odrębnego trybu rozpoznania zażalenia, co ma zapewnić szybkość jego rozpoznania. Równocześnie, by chronić także prawa osoby, wobec której wydane zostały przez służby nakazy lub zakazy, uprawnienie do złożenia zażalenia na ich wydanie zostało przyznane także prokuratorowi. W projekcie doprecyzowane zostały także uprawnienia osoby, wobec której wydano nakaz opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, do zabrania z tego mieszkania przedmiotów osobistego użytku i przedmiotów niezbędnych do wykonywania osobistej pracy zarobkowej oraz zwierząt domowych będących jej własnością. W przypadku gdy osoba dotknięta przemocą nie wyraziła zgody na ich zabranie, w toku postępowania uczestnik będzie uprawniony do złożenia wniosku, który sąd będzie miał obowiązek rozpoznać niezwłocznie, wydając postanowienie incydentalne. Dodatkowo sąd w toczącym się postępowaniu, na wniosek zarówno wnioskodawcy - osoby dotkniętej przemocą, jak i uczestnika - osoby stosującej przemoc w rodzinie, może rozstrzygnąć o tymczasowym korzystaniu z określonych rzeczy znajdujących się we wspólnie zajmowanym mieszkaniu oraz określi sposób korzystania z nich, jedynie w przypadku gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Przewidziana została także procedura zapewnienia bezpieczeństwa osobie dotkniętej przemocą w sytuacji, gdy wyraża ona zgodę na zabranie określonych rzeczy ze wspólnie zajmowanego mieszkania przez osobę stosującą przemoc, wobec czego nie jest wymagana ingerencja sądu, a niezbędnym jest jedynie zagwarantowanie, by owo odebranie przebiegło w warunkach bezpiecznych dla osoby doznającej przemocy. Z tego względu odebranie będzie mogło odbywać się jedynie w obecności policjanta lub żołnierza Żandarmerii Wojskowej, po wcześniejszym uzgodnieniu terminu z osobą dotkniętą przemocą. Ważnym rozwiązaniem wprowadzonym w projekcie jest wskazanie przesłanek, szczególnie istotnych dla uwzględnienia przy rozpoznawaniu wniosku o zmianę lub uchylenie orzeczonych nakazów i zakazów, art. 11a 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Projektodawca wskazał tu, czy osoba stosująca przemoc w rodzinie podjęła odpowiednie działania, tj. czy uczestniczy w programach korekcyjno-edukacyjnych lub programie psychologiczno-terapeutycznym dla osób stosujących przemoc w rodzinie albo innych formach oddziaływania i terapii, w tym zwłaszcza mających na celu leczenie uzależnień, a w przypadku jeżeli była prowadzona procedura ˝Niebieskie karty˝ - jak ona przebiegała i jakie efekty przyniosły podjęte w jej ramach działania. W obszarze karnych środków zapobiegawczych projekt ustawy uzupełnia dotychczasowe unormowania poprzez wprowadzenie odrębnego środka zapobiegawczego w postaci zakazu zbliżania się przez sprawcę przemocy w rodzinie do pokrzywdzonego. Projekt ustawy przewiduje także dostosowanie polskiego prawa do wymogów Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, sporządzonej w dniu 11 maja 2011 r. w Stambule, co jest związane z wycofaniem przez Polskę zastrzeżenia do art. 58 konwencji, dokonanego na mocy ustawy z dnia 20 stycznia 2020 r. o zmianie zakresu obowiązywania Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, sporządzonej w Stambule dnia 11 maja 2011 r., poprzez wprowadzenie nowych typów przestępstw odpowiadających przestępstwom konwencyjnym z art. 37 i art. 38 konwencji stambulskiej: przestępstwo przymusowego małżeństwa, przestępstwo okaleczania żeńskich narządów płciowych i formy tego przestępstwa, oraz wydłużenie terminów przedawnienia tych przestępstw popełnionych na szkodę małoletniego dziecka zgodnie z unormowaniami konwencji stambulskiej, a także rozszerzenie uprawnień Straży Granicznej i Policji w zakresie czynności operacyjno-rozpoznawczych w celu zapewnienia możliwości realnego wykrywania i zwalczania tego typu przestępstw. Projekt ustawy wypełnia również zobowiązania wynikające z Konwencji ONZ sporządzonej dnia 13 grudnia 2006 r. w Nowym Jorku o prawach osób niepełnosprawnych i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady w zakresie zagwarantowania osobom z niepełnosprawnościami takimi jak zaburzenia psychiczne, zaburzenia rozwojowe, zakłócenia zdolności postrzegania i odtwarzania przez nie postrzeżeń dostępu do wymiaru sprawiedliwości poprzez wprowadzenie do procedury karnej szczególnego trybu ich przesłuchiwania, a w jej ramach, o ile zajdzie taka potrzeba, stosowania alternatywnych i wspomagających metod komunikacji. Wzorując się na trybie przewidzianym w art. 185a-185c k.p.k., wprowadzono dodatkowe przepisy, które mają zagwarantować osobom z niepełnosprawnościami intelektualnymi przyjazne warunki przesłuchania dostosowane do ich potrzeb i metod porozumiewania się z otoczeniem. Projekt przewiduje również podwyższenie standardów w zakresie pouczania uczestników postępowania karnego o ich prawach i obowiązkach. Ma się to odbywać w sposób, który będzie dostosowany do ich potrzeb i zapewniający zrozumienie treści także ich praw i obowiązków. To było podstawą zmiany wprowadzającej dwa rodzaje pouczeń: dla osób dorosłych i dla osób, które nie ukończyły 18 lat, a dodatkowo wprowadzenia tzw. wyjaśnień i informacji o warunkach i sposobie przeprowadzenia przesłuchania. Nowością jest możliwość zamieszczania w tych dokumentach grafik. Projekt przewiduje też skorygowanie błędów, omyłek i usterek redakcyjnych i legislacyjnych oraz rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych, które pojawiały się przy stosowaniu regulacji zawartych w ustawie z dnia 30 kwietnia 2020 r. Wysoki Sejmie! Chciałbym podziękować panu ministrowi, Biuru Legislacyjnemu, paniom i panom posłom za uczestnictwo w pracach podkomisji i komisji nad tym projektem. Ten projekt jest niezmiernie ważny, dlatego że w przypadku przemocy domowej, przemocy w ogóle, mamy do czynienia z naprawdę ekstremalnymi sytuacjami w życiu rodzinnym i społecznym. Dziękuję państwu za udział w pracy nad tym projektem. Komisja nadzwyczajna po rozpatrzeniu projektu w dniu 15 listopada 2022 r. wnosi, aby Sejm uchwalić raczył załączony projekt ustawy. Dziękuję. (Oklaski)