Mówca: Rady Ochrony Pracy Janusz Śniadek
Data: 2017-02-24 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Rady Ochrony Pracy w sprawie sprawozdania z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w roku 2015. Rada przyjęła to stanowisko 4 lipca ub.r. na posiedzeniu plenarnym. Proszę pozwolić, że w skrócie je teraz omówię. Rada Ochrony Pracy stwierdza, że rok 2015 nie przyniósł przełomu w zakresie poprawy stanu prawnej ochrony pracy i bezpieczeństwa pracy. Działania kontrolno-nadzorcze Państwowej Inspekcji Pracy w roku sprawozdawczym doprowadziły m.in. do likwidacji bezpośredniego zagrożenia dla życia i zdrowia ok. 71 tys. pracowników i innych osób świadczących pracę. Około 8,3 tys. osób będących stronami umów cywilnoprawnych oraz blisko 2 tys. pracujących bez żadnej umowy uzyskało potwierdzenie na piśmie zawartej umowy o pracę. Ponad 13 tys. pracowników różnych branż wykorzystało zaległe urlopu wypoczynkowe. Inspektorzy pracy wyegzekwowali wypłatę wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy na kwotę 207,5 mln zł dla ok. 106,5 tys. pracowników. Dane zaprezentowane w oficjalnych statystykach i zawarte w przedłożonym sprawozdaniu nie oddają rzeczywistej skali nieprawidłowości i zjawisk patologicznych. Nie znamy dokładnie rozmiaru nielegalnego zatrudnienia, bo ono ze swej istoty wymyka się wszelkiej statystyce. Nie wiemy, jaka jest rzeczywista liczba wypadków przy pracy, zwłaszcza śmiertelnych, gdyż coraz częściej ulegają im osoby zatrudnione na innej podstawie niż umowa o pracę, tj. samozatrudniające się czy świadczące pracę na podstawie umowy o dzieło, a te przypadki nie są odnotowywane w statystykach. Rada uważa, że poprawa stanu praworządności w stosunkach pracy i skuteczne wyeliminowanie zjawisk patologicznych wymagają wprowadzenia zmian ustawowych. Z satysfakcją odnosimy się do uchwalonej przez Sejm nowelizacji przepisów Kodeksu pracy, która wprowadza obowiązek zawarcia umowy o pracę na piśmie przed dopuszczeniem pracownika do pracy. W ten sposób zlikwidowano albo przynajmniej ograniczono tzw. syndrom pierwszego dnia, który powodował wiele patologii. Na podstawie analizy sprawozdania z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2015 r. oraz dyskusji podczas plenarnego posiedzenia rady rada sformułowała pewne wnioski, których realizacja powinna przyczynić się do poprawy stanu przestrzegania prawa pracy w naszym kraju. Uznaliśmy, że należy rozważyć możliwości: wprowadzenia obowiązku zgłaszania do Państwowej Inspekcji Pracy wszystkich śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy niezależnie od podstawy jej świadczenie, ujednolicenia systemu zbierania informacji o wypadkach przez GUS, ZUS i Państwową Inspekcję Pracy, a także udoskonalenia i uproszczenia systemu postępowania powypadkowego w zakresie ustalania przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy. Po drugie, większą ochroną powinny zostać objęte osoby świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, zaś inspektorom pracy należałoby przyznać prawo wydawania nakazów przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę - oczywiście z możliwością odwołania się od tej decyzji do sądu przez pracodawcę - co może ograniczyć zjawisko wzrostu bezprawnego zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi. Po trzecie, rada opowiedziała się za uchwaleniem ustawy o zwalczaniu nielegalnego zatrudnienia, ewentualnie za opracowaniem krajowego programu przeciwdziałania nielegalnemu zatrudnieniu. Taki program mógłby zostać opracowany przez partnerów społecznych lub Radę Dialogu Społecznego. Deklarujemy gotowość uczestniczenia w tego rodzaju przedsięwzięciu. Nielegalne zatrudnienie jest bowiem zmorą nie tylko pracobiorców, lecz także przedsiębiorców i pracodawców, narusza podstawowe zasady gospodarki wolnorynkowej i generuje olbrzymie straty dla budżetu państwa. Uważamy, że należy rozważyć możliwość dokonania kompleksowego przeglądu obejmującego prawo pracy pod kątem eliminacji niespójnych i archaicznych przepisów powodujących trudności interpretacyjne, np. kwestia zasad i trybu uzyskiwania kwalifikacji do obsługi wózków jezdniowych regulowana jest przez trzy rozporządzenia ministra gospodarki. Należy ujednolicić przepisy w tym zakresie. Chcemy ponadto zniesienia obowiązku powiadamiania przez inspektorów pracy o zamiarze przeprowadzenia kontroli oraz zniesienia obowiązku przedstawiania upoważnienia do prowadzenia kontroli. Do tego powinna wystarczyć legitymacja służbowa inspektora pracy. Mówił o tym też pan inspektor. Wychodzimy tym samym naprzeciw postulatom wysuwanym od lat przez Państwową Inspekcję Pracy. Rada Ochrony Pracy pozytywnie ocenia działalność kontrolno-nadzorczą oraz prewencyjną Państwowej Inspekcji Pracy w 2015 r. Działania Państwowej Inspekcji Pracy w roku sprawozdawczym były prowadzone zgodnie z przyjętym wcześniej programem, który uzyskał akceptację Rady Ochrony Pracy oraz sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej. Rada Ochrony Pracy docenia wkład pracy i zaangażowanie inspektorów pracy. Słowa podziękowania kieruję również do kierownictwa inspekcji za sprawny nadzór i zarządzanie urzędem, co z pewnością przełożyło się na efektywną realizację zadań. Dziękuję. (Oklaski)