Mówca: Urszula Zielińska
Data: 2023-07-11 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej - Platformy Obywatelskiej, Nowoczesnej, Inicjatywy Polskiej i Zielonych mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu podczas drugiego czytania rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami z druku nr 3380. Dzięki Unii Europejskiej, ale też otwarciu ministerstwa na tę oczekiwaną i popieraną społecznie ustawę będziemy mieli w Polsce system kaucyjny. Dzisiejszy projekt jest częściowym wdrożeniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zwanej potocznie dyrektywą single use plastic, czyli dyrektywą o jednorazowym plastiku. Dyrektywa zaleca wprowadzenie systemu kaucyjnego jako narzędzia do osiągnięcia celu selektywnej zbiórki odpadów z niektórych tworzyw sztucznych na poziomie 77% w 2025 r. oraz 90% do 2029 r. W polskim projekcie ustawy zaproponowano nie tylko wprowadzenie systemu kaucyjnego dla opakowań plastikowych, ale również objęcie nim części opakowań szklanych oraz puszek. To jest dobre podejście, które zmniejszy ilość odpadów wokół nas, zwiększy dostępność surowców w przemyśle i przyspieszy wdrażanie gospodarki obiegu zamkniętego. I za takie podejście należy się panu ministrowi Ozdobie i Ministerstwu Klimatu i Środowiska podziękowanie. Polska ma szansę być siedemnastym, a być może nawet czternastym krajem w Europie, który wdroży system kaucyjny, a to buduje przewagę konkurencyjną naszej gospodarki. A teraz o tym, co powinniśmy poprawić w ustawie, żeby przedsiębiorcy mogli ją wdrożyć bez przeszkód, a jej wdrożenie było sukcesem. Po pierwsze, wobec opóźnienia we wdrażaniu dyrektywy single use plastic w Polsce należy odroczyć lub zmiękczyć sankcje nakładane na producentów napojów i opakowań w okresie przejściowym potrzebnym na jej wdrożenie. Przyjmując, że ustawa wejdzie w życie w II połowie tego roku, daje się przedsiębiorcom zaledwie rok na wdrożenie systemu kaucyjnego, a zbudowanie i uruchomienie tego systemu od podstaw w ciągu zaledwie kilkunastu miesięcy jest w ocenie przedsiębiorców z branż odpowiedzialnych za jego przygotowanie i wdrożenie całkowicie niemożliwe. Dlatego jako Koalicja Obywatelska proponujemy tu pierwsze rozwiązanie. Dajmy przedsiębiorcom wybór sposobu realizacji obowiązku selektywnej zbiórki do końca 2025 r., czyli o rok dłużej, niż przewiduje obecny projekt ustawy. Niech zrobią to w ostatnim roku albo w ramach systemu kaucyjnego, wdrażając już ten system, albo samodzielnego, albo za pośrednictwem organizacji odzysku opakowań. Czyli w praktyce nasza propozycja dopuszcza funkcjonowanie obecnych systemów selektywnej zbiórki o rok dłużej, niż przewidziano w projekcie ustawy. Druga z naszych propozycji likwiduje wady i potencjalne niezgodności projektowanych zmian w ustawie o podatku VAT z prawem unijnym, w tym niezasadne obciążenie finansowe producenta VAT-em za opakowania sprzedane w punkcie sprzedaży, ale niezwrócone do ich właściwego producenta. Mimo że producent nie otrzymał ani kaucji, ani swoich opakowań, musi zapłacić podatek VAT od teoretycznej kaucji, której nigdy nie pobrał i nie widział na oczy. Taka czynność opodatkowania nie wydaje się przewidziana w dyrektywie VAT, jest też dodatkowym obciążeniem dla producentów. W proponowanym przez nas rozwiązaniu w podstawie opodatkowania VAT nie uwzględnia się kaucji przy sprzedaży produktów w opakowaniach czy to jednorazowego, czy wielokrotnego użytku. Skoro można takie podejście stosować na Słowacji, która uzyskała notyfikację dla podobnej ustawy o systemie kaucyjnym, to dlaczego nie można byłoby zastosować tego w Polsce? Kolejne rozwiązanie, które ma na celu uszczelnienie systemu kaucyjnego, to włączenie do niego szklanych butelek jednorazowych do 200 ml, czyli tzw. małpek. Te małpki były ujęte w wyjściowym projekcie ustawy, i słusznie, bo choćby ze względu na dużą ilość tego typu opakowań w Polsce w obrocie to jest ponad 1 mld buteleczek rocznie. Te opakowania trafiają dziś do śmietnika lub wręcz zalegają na trawnikach. Większość z nich nie trafia do recyklingu. Włączenie małpek do systemu kaucyjnego pomoże zwiększyć poziom odzysku szkła, zrealizować cele zawarte w dyrektywach odpadowych, a przede wszystkim pomoże oczyścić środowisko z ponad 3 mln szklanych opakowań jednorazowych dziennie. Podsumowuję. Szanowni państwo, jako klub Koalicji Obywatelskiej jak najbardziej popieramy ustawę o systemie kaucyjnym, ale jednocześnie zgłaszamy kilka niezbędnych poprawek, które w naszej ocenie ułatwią jego wdrożenie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)