Mówca: Marek Sowa
Data: 2017-05-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego Nowoczesna mam zaszczyt przedstawić nasze stanowisko w sprawie rządowego projektu ustawy Prawo wodne. Gospodarka wodna w Polsce potrzebuje reformy, to fakt. Ale zamiast reformy proponujecie państwo rewolucję. W moim głębokim przekonaniu tak głębokie zmiany powinny być wdrażane stopniowo. Środowiska zainteresowane tą problematyką oczekiwały skutecznych zmian w zakresie planowania, gospodarowania wodami, zarządzania zasobami wodnymi oraz utrzymania wód i urządzeń wodnych, tymczasem przedłożony projekt ustawy dalece odbiega od tych oczekiwań. Trzeba przyznać, że brak regulacji prawnych w tym zakresie jest wynikiem wieloletnich zaniedbań. Prawdą jest, że było wystarczająco dużo czasu, aby przygotować i uchwalić inne rozwiązania zgodne z dyrektywą z 2000 r. i innymi dyrektywami. Prawdą jest też, że nie jest to łatwy projekt, najlepiej pewnie wie o tym minister Gawłowski, który przez kilka lat nad Prawem wodnym pracował. Nie mamy zatem pretensji do rządu, że przedstawił swój autorski projekt, ale nie możemy się zgodzić z tym, że poza konieczną i pilną implementacją dyrektywy ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej realizuje się inny cel tej ustawy - jest nim centralizacja wykonywania zadań z zakresu gospodarki wodnej. Czy jest to duże zaskoczenie? Nie. Centralizacja i odbieranie samorządom zadań, które przez lata z powodzeniem je realizowały, to stały element każdego procesu legislacyjnego rządu Prawa i Sprawiedliwości. Projekt ustawy jest więc kolejnym ogniwem w łańcuchu zmian legislacyjnych centralizujących wszystko, co jest możliwe, gdyż rządzący nie uznają zasady decentralizacji zadań i finansów publicznych. Wbrew milionom Polek i Polaków doceniających istotną rolę, jaką w codziennym życiu odgrywa samorząd, państwo PiS, zamiast dodawać samorządom uprawnień, chce je znowu odbierać. I to jest pierwszy istotny wątek, na którym chciałbym się chwilę skupić. Wszystkie zadania z zakresu gospodarki wodnej realizowane przez starostwa, urzędy marszałkowskie i ich jednostki, głównie wojewódzkie zarządy melioracji i urządzeń wodnych, zostają przejęte przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Proponujecie państwo tak rewolucyjne rozwiązania bez rzetelnej analizy, czy wasza propozycja ma sens. Mam 15-letnie doświadczenie w pracy w samorządzie województwa i doskonale pamiętam, jaka jest różnica - choćby w przypadku rozpatrywania i wydawania pozwoleń wodnoprawnych - jeśli chodzi o wykonywanie zadań przez administrację rządową i samorządową. Chodzi o czas rozpatrywania, o jakość obsługi. Nie ma porównania, oczywiście na korzyść samorządu. Nie mam wątpliwości, że nie upłynie wiele czasu, a sami się o tym przekonacie. Drugie zadanie to poprawa bezpieczeństwa powodziowego. To prawda, że jest to zadanie zlecone, że jest w dużej części finansowane z budżetu państwa, choćby z rezerwy, którą od 2 lat radykalnie obcięliście. Ale bez zaangażowania organizacyjnego i finansowego stan bezpieczeństwa powodziowego byłby na znacznie niższym poziomie. Pozyskane środki z funduszy europejskich, z Banku Światowego, funduszy ochrony środowiska i własnych budżetów liczone są w dziesiątkach miliardów złotych. Nie chcę, żeby zabrzmiało, że nie widzę konieczności zmian. Za słuszne uważam wprowadzenie systemu zlewniowego, połączenie zarządcy rzeki i obwałowań wzdłuż rzeki. To racjonalne działanie i powinno być wprowadzone już dawno. Łatwiej będzie zarządzać, łatwiej będzie planować i realizować inwestycje. Dzisiaj też muszę państwu powiedzieć, że lepiej rozumiem motywy odebrania regionom funduszy ochrony środowiska. Dzisiaj jest cisza. Nikt nie protestuje, że 35% środków z opłat pobieranych przez marszałków województw trafi bezpośrednio do Wód Polskich. Fundusze ochrony środowiska praktycznie pozostaną bez środków finansowych, ale pozostaną im zadania, które mają sfinansować. Przedsiębiorcom i samorządom znacznie trudniej będzie pozyskać środki na walkę o czyste powietrze, na kanalizację, na szereg innych programów. Nie pojmuję, dlaczego do Wód Polskich chcecie włączyć małe cieki. Przecież nikt z poziomu centralnego nie będzie się tym zajmował i, jak sądzę na podstawie projekcji budżetu Wód Polskich, nie będzie miał środków na to zadanie. Rząd w szerokiej gamie przychodów finansowych Wód Polskich zapisał dotacje od jednostek samorządu terytorialnego, jednocześnie w protokole ustaleń po przyjęciu tego projektu zapisał, że Rada Ministrów w odniesieniu do planowanego utworzenia PGW Wody Polskie nie zakłada dodatkowego finansowania z budżetu państwa. Więc mit o tym, że będą płynęły pieniądze z budżetu państwa, zakończył swoje istnienie 18 października. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta. Już mogę sobie wyobrazić, jak w praktyce będą wyglądały inwestycje i konserwacja urządzeń wodnych w gminach - jeśli zapłacisz, to będziesz miał zrobione, jeśli nie, to nie. Zapewne nie trzeba będzie długo czekać, aby przekonać się o tym w praktyce. Chcę państwu powiedzieć, że tak już było, ale wówczas to się nie sprawdziło. Myślę, że to jest również motyw, że nie uzgodniliście tego projektu w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Oczywiście są też inne cele wprowadzenia tych zmian, wśród nich ustanowienie powszechnego systemu opłat za usługi wodne. Właśnie ˝opłaty˝ to słowo klucz tej ustawy. W ten sposób niejako tylnymi drzwiami wprowadzacie kolejne obciążenie. Śmiało możemy mówić wręcz o nowym PiS-owskim podatku wodnym. Nie tylko art. 273 o tym mówi. W tym kontekście chciałbym zauważyć, że przeczy to słowom rzecznika rządu wypowiedzianym tuż po przyjęciu projektu Prawa wodnego przez rząd. Warto je przypomnieć: zgodnie z osobistą decyzją pani premier nie będzie żadnych podwyżek opłat za wodę, obowiązywać będą takie same opłaty jak w roku 2016, zarówno te dotyczące przedsiębiorców, jak i konsumentów. Analiza art. 273, znacznej części uzasadnienia i oceny skutków regulacji nie pozostawia żadnych wątpliwości - podwyżki są wysokie, drastyczne, wzrost 7-10-krotny mówi wszystko. Przypomnę: do celów zaopatrzenia ludności w wodę - z niespełna 7 gr do 70 gr, w przypadku wód powierzchniowych śródlądowych - z 4 gr do 40 gr. Dla przemysłu do celów produkcji artykułów społecznych - z niespełna 10 gr do 70 gr, dla celów produkcji napojów - z 11 gr do 70 gr. Wprowadzacie opłaty dla rolnictwa, dla energii, dla każdego sektora. Albo pani premier kłamała, mówiąc ustami swojego rzecznika, że nie będzie żadnych podwyżek, albo została oszukana przez swoich ministrów z resortu środowiska, albo do Sejmu wpłynął projekt, który nie został przyjęty przez Radę Ministrów. Szczerze powiedziawszy, dla rządu nie ma dobrego wyjścia z tej sytuacji. Trzeba to jasno i głośno powiedzieć: kłamiecie i kombinujecie. Pewnie dlatego projekt ustawy dopiero po upływie 6 miesięcy od przyjęcia przez rząd trafił do Sejmu i nam zostawiacie miesiąc na jego przepracowanie w dwóch Izbach i przyjęcie. (Poseł Mieczysław Miazga: A wy gdzieście byli?) (Poseł Barbara Dziuk: O, a wy co?) Nieuchronnie zbliżają się i grożą nam drastyczne podwyżki cen wody. Według informacji zebranych przez Wodociągi Polskie czeka nas podwyżka na poziomie ok. 15%. Nowe opłaty uderzą w cały sektor gospodarki, zmniejszy to konkurencyjność polskiej gospodarki. Tak, to prawda, że dyrektywa nakazuje czerpać przychody z korzystania z wód. Efektywna gospodarka wodna powinna gwarantować utrzymanie niezbędnej ilości i odpowiedniej jakości zasobów wód powierzchniowych i podziemnych oraz usuwanie bądź minimalizowanie wszelkich zagrożeń związanych z jej deficytem i nadmiarem. Aby tak było, niezbędne są inwestycje zarówno te związane z bezpieczeństwem powodziowym, jak i w śródlądowe drogi wodne. Koszt tych inwestycji liczony jest w dziesiątkach, jeśli nie setkach miliardów złotych. I tych środków też nie ma. Szanowni Państwo! W imieniu Klubu Poselskiego Nowoczesna wnoszę o odrzucenie rządowego projektu ustawy Prawo wodne w pierwszym czytaniu. Dziękuję.