Mówca: Andrzej Szejna (tekst niewygłoszony)
Data: 2025-09-24 (Sejm RP, kadencja 10)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu klubu parlamentarnego Lewicy przedstawiam nasze stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim zawartego w druku nr 1611, sprawozdanie komisji w druku nr 1705. Projekt ten został skierowany do Sejmu 4 sierpnia 2025 r. i został rozpatrzony przez Komisję Obrony Narodowej 11 września. Komisja zarekomendowała przyjęcie go bez poprawek. Po zapoznaniu się z uzasadnieniem projektu i przebiegiem prac komisji klub Lewicy także uważa, że zmiana jest potrzebna i zasługuje na przyjęcie. Cel nowelizacji. Ustawa z 1999 r. o języku polskim chroni nasz język i tożsamość. Nakłada na organy państwa obowiązek posługiwania się językiem polskim w dokumentach i obrocie urzędowym. Ale w praktyce zdarzają się sytuacje, w których taki obowiązek, bez żadnego wyjątku, staje się nieracjonalny i spowalnia działanie państwa. Projekt nowelizacji uzupełnia art. 11 ustawy o języku polskim o dwa nowe punkty. W praktyce pozwoli to państwu działać szybciej, bezpieczniej i taniej, nie naruszając przy tym ochrony języka polskiego. Pierwszy blok - dokumentacja techniczna sprzętu wojskowego. Dziś każda dokumentacja techniczna pozyskiwana przez wojsko musi być tłumaczona na język polski, nawet jeśli oryginał jest po angielsku. Sprzęt wojskowy to dziesiątki tysięcy stron planów, katalogów, instrukcji i aktualizacji. W lotnictwie wojskowym podstawowym językiem jest angielski, tak szkoleni są piloci i technicy. Tłumaczenia opóźniają dostawy, zwiększają koszty i niosą ryzyko błędów, bo nie są certyfikowane przez producenta. Nowelizacja pozwala, aby zamawiający w uzasadnionych przypadkach zrezygnował z tłumaczenia i korzystał z dokumentacji w oryginale. Decyzja nie będzie automatyczna, to zamawiający oceni przygotowanie personelu i potrzebę tłumaczenia. Takie rozwiązanie oznacza większe bezpieczeństwo eksploatacji sprzętu, szybsze wprowadzanie aktualizacji i oszczędności rzędu nawet kilkunastu milionów złotych rocznie przy kilku dużych postępowaniach. Drugi blok - procedury wyboru projektów finansowanych ze środków europejskich. Drugi nowy punkt dotyczy możliwości stosowania języka obcego przy naborze i ocenie wniosków o dofinansowanie projektów finansowanych ze środków UE. Obecnie brak ustawowego wyjątku zmusza instytucje do wymagania języka polskiego nawet w projektach międzynarodowych, co izoluje nas od zagranicznych ekspertów i opóźnia procedury. Nowelizacja daje solidną podstawę prawną, aby w takich sytuacjach, np. przy międzynarodowych konsorcjach czy ocenie zagranicznych ekspertów, instytucje mogły dopuścić język obcy. Ułatwi to wybór projektów o potencjale światowym, przyspieszy procedury, zmniejszy koszty tłumaczeń i pozwoli lepiej wykorzystywać środki unijne. Charakter prawny i skutki regulacji. Projekt nie narusza konstytucyjnej ochrony języka polskiego, wyjątek ma charakter szczególny, ograniczony do obronności i komponentu międzynarodowego. Nie przenosi kompetencji organów państwa, nie wymaga procedury z art. 90 konstytucji, nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej. W pozostałym zakresie obowiązek używania języka polskiego pozostaje bez zmian. Skutki finansowe to przede wszystkim oszczędności budżetowe, mniej kosztownych tłumaczeń i szybsze procedury wyboru projektów unijnych. Stanowisko klubu Lewicy. Lewica zawsze broni języka polskiego jako dobra wspólnego. Ale Lewica stoi także na stanowisku, że państwo powinno być nowoczesne, sprawne i racjonalne. Ten projekt właśnie taki jest - chroni naszą tożsamość, a jednocześnie eliminuje niepotrzebne bariery w wojsku i nauce, wzmacnia bezpieczeństwo, racjonalizuje wydatki publiczne i ułatwia korzystanie z funduszy europejskich. Dlatego klub Lewicy będzie głosował za przyjęciem tej nowelizacji. Uważamy, że to krok w stronę państwa odpowiedzialnego, które sprawnie działa i mądrze gospodaruje środkami publicznymi, nie rezygnując z ochrony języka polskiego. Dziękuję bardzo.