Mówca: Piotr Zgorzelski
Data: 2016-03-30 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Po gruntownej analizie treści dwóch procedowanych projektów staje się jasne, że celem autorów jest przede wszystkim ograniczenie niezależności i profesjonalnego działania Instytutu Pamięci Narodowej. ˝Dobra zmiana˝ trwa i niszczy kolejny element demokratycznego państwa prawa budowanego od 27 lat. Przechodzę do szczegółów projektów. Ustawa zmienia zasady wyboru prezesa, który będzie wybierany zwykłą większością głosów przez Sejm za zgodą Senatu, po uzyskaniu jedynie opinii Kolegium IPN, która nie jest wiążąca. Należy zwrócić uwagę na zbieżność dat, oczywiście przypadkową. 24 marca Rada IPN ogłosiła konkurs na nowego prezesa, a 30 marca Sejm zajął się projektem zmieniającym zasady wyboru władz instytutu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Rada IPN musiała rozpisać konkurs, ale w związku z wysoce prawdopodobną zmianą stanu prawnego ów konkurs zostanie unieważniony. Powstaje pytanie: Czy PiS pospiesznie chce przeforsować zmianę ustawy tylko dlatego, aby mieć pewność, że wygra kandydat wskazany przez PiS? Jak ma wyglądać nowy mechanizm wyboru prezesa? Jest bardzo prosty dla partii rządzącej. Kandydata zgłasza grupa 115 posłów, powołuje go Sejm za zgodą Senatu, po zasięgnięciu opinii Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. Wiemy, kto ma większość w Sejmie, większość w Senacie, ale pozostaje kwestia kolegium, a właściwie jego składu. Należy wyjaśnić: nowe kolegium ma składać się z dwóch przedstawicieli powoływanych przez prezydenta, pięciu powoływanych przez Sejm, dwóch powoływanych przez Senat - czyli przez PiS. Wynika z tego jasno, że cały proces powoływania prezesa IPN należy do partii rządzącej - od momentu zgłoszenia kandydatury, przez wyrażenie zgody i opiniowanie. To niespotykane, że aż tak chcecie upolitycznić funkcjonowanie instytucji tak ważnej dla badania polskiej historii i upowszechniania o niej wiedzy. Likwidacja publicznego konkursu na stanowisko prezesa IPN oraz pozbawianie środowiska akademickiego i zawodów prawniczych wpływu na skład Kolegium IPN oceniamy jednoznacznie negatywnie. Na takie zawłaszczenie państwa nie ma zgody Polskiego Stronnictwa Ludowego. PiS chce mieć monopol na pamięć historyczną. Jeszcze chwila i wszystkie książki do historii będą musiały mieć pieczątkę z Nowogrodzkiej, aby mogły zostać dopuszczone do publikacji. (Poseł Dorota Arciszewska-Mielewczyk: Jasne, jasne. O Jezu, jaki mądry!) Należy podkreślić ponadto, że propozycje PiS-u zostały skrytykowane nie tylko przez polityków tzw. gorszego sortu, ale także przez Radę IPN. Zdaniem jej członków ustawa ogranicza niezależność IPN od władz, bo, zamiast publicznego konkursu na stanowisko prezesa, zostanie on powołany przez polityków. Środowiska akademickie, sędziowskie i prokuratorskie zostaną pozbawione wpływu na skład Kolegium IPN. Jak wyraźnie widać, nie jest to opinia tylko polityków. Zmiany, jak tłumaczy marszałek Terlecki, mają na celu ˝zdynamizować działania IPN, żeby instytut stał się instytucją cieszącą się powszechnym szacunkiem˝. Fakty są inne. Otóż o ile w 2010 r., a zatem u schyłku rządów poprzedniego prezesa, zaufanie do IPN deklarowało wedle badań CBOS 51%, to w tym roku było to 62%. W tym samym czasie odsetek respondentów deklarujących brak zaufania do IPN zmniejszył się z 28% do 15%. Takie są fakty. Wyraźną zmianą jest rozszerzenie działalności IPN - siedem pionów w miejsce czterech - rozbicie pionu naukowo-edukacyjnego, co najmniej kilkuset dodatkowych pracowników i kilkadziesiąt stanowisk kierowniczych. Zmiany kadrowe oczywiście dla zaufanych ludzi. Niezwykle ważna zmiana dotyczy zasobów archiwalnych instytutu. Nowela przewiduje likwidację wyodrębnionego zbioru zastrzeżonego znajdującego się w archiwum. Przechowywane w nim akta miałyby być przeanalizowane w uzgodnieniu z szefem MON. Projektowane rozwiązanie nie może pozostać bez bieżącej oceny działalności instytutu. W ostatnim czasie przewinęła się medialna burza związana z opublikowaniem akt z domu gen. Kiszczaka. Trudno nam oceniać, jak może wyglądać polska przestrzeń publiczna, kiedy w niekontrolowany sposób zostaną upublicznione wszystkie materiały skrzętnie zbierane przez dziesięciolecia w służbach PRL-u. Czy to będzie kolejna już wojna polsko-polska? Poselski projekt dotyczy ponadto zmian w organizacji IPN w zakresie funkcji badawczych i edukacyjnych, uregulowania spraw związanych z prowadzeniem przez IPN prac poszukiwawczych dotyczących miejsc spoczynku osób, które straciły życie wskutek walk z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji lub czystek etnicznych w okresie od 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Zastosowanie, Wysoka Izbo, w polskim ustawodawstwie daty z historii Rosji sowieckiej jest wysoce naganne i służy bolszewizacji narodowej historii. Co za pomysł? Moje wątpliwości budzi propozycja włączenia w struktury IPN Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. (Dzwonek) W opinii wielu ekspertów grozi to stworzeniem niewydolnych struktur. W tak krótkim czasie nie można omówić wszystkich zagrożeń płynących z tego projektu. Muszę po raz kolejny podkreślić, że powyższe projekty w sposób oczywisty stanowią łamanie podstawowych zasad funkcjonowania demokratycznego państwa prawa. W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego zgłaszam wniosek o odrzucenie projektu po pierwszym czytaniu. Naruszanie niezależności kolejnej instytucji publicznej stanowi następny element dobrej zmiany...