Mówca: Ryszard Kalisz
Data: 2012-05-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Na początku odniosę się do niezwykle interesującego wystąpienia pana ministra Królikowskiego, który podniósł kwestię wolności, które gwarantuje polska konstytucja. Już mówiłem o tym, ale jeszcze powtórzę, bo z art. 1 wynika zasada, że państwo jest tylko i aż gwarantem ochrony praw i wolności obywatelskich. Czyli w tym przypadku mamy art. 53, zgadzam się z panem ministrem, wolność wyznania i sumienia, ale mamy również wolność działalności artystycznej i wyrazu osobowości. Pan minister stwierdził tutaj, że ze względu na głęboką uczuciowość wiary wolność sumienia i wyznania musi być bardziej chroniona niż wolność wyrażania swoich opinii w działalności artystycznej. Właśnie dlatego, że stawiamy te wolności na jednym poziomie, ta nasza propozycja art. 156 stara się tak naprawdę zrobić coś, co nazywamy mediacją. Dlatego że z jednej strony tak, religia katolicka w Polsce to jest tradycja, to jest cały zespół wartości, nie tylko związanych z wyznaniem i wiarą, chociaż przede wszystkim, ale kultura, architektura itd. z tym się wiąże. Tylko że w przypadku wolności artystycznej istotą wartości tej wolności jest właśnie wskazywanie na inne niż zakorzenione tradycyjnie przejawy emocji i wartości kulturowych. Tak właśnie jest. Jak już o tym mówimy, nie chcę w to głęboko wchodzić, ale kiedy Jezus Chrystus nauczał w Palestynie, to on właśnie dokonywał swoistego rodzaju przełamania istniejących wtedy wartości kulturowych. Gdyby nie ta wolność, którą on starał się wywalczyć, co mu się nie udało, bo zginął na krzyżu... (Głos z sali: Udało się.) ...udało mu się w tym sensie, że to głosił i na bazie jego głoszenia powstała religia chrześcijańska, ale nie udało mu się o tyle, że cały system wartości, który wtedy był w Palestynie, pozostał jeszcze na lata. Właśnie odnosząc to do czasów współczesnych, nie możemy się zamykać na to wszystko, co jest refleksją intelektualną czy głęboką pracą, często niezrozumiałą dla współczesnych, ale która wyznacza nowe kierunki rozwoju ludzkości. Pogląd pana ministra zakłada petryfikację, stabilność na dzisiejszym poziomie świadomości. A tak być nie może, bo życie i świat się rozwijają, tak, życie i świat się rozwijają. Ten pogląd niejako zakłada, że już nic nowego nie będzie, również w kategoriach kulturowych, a będzie. (Głos z sali: Zobaczymy.) I tak jak Polska roku 2012 jest inna niż Polska roku 1920, tak jak dzisiaj nawet katolicyzm jest inny niż był wtedy, powiem wam więcej, jest inny niż był za życia Jana Pawła II, tak trzeba otwierać również te przestrzenie, które mówią, że wartość działalności artystycznej, intelektualnej jest niezwykle ważna. Nasza propozycja mówi w ten sposób: tak, wolność wyznania i sumienia, ona nie może być skrępowana, państwo ma obowiązek zagwarantować tę wolność. Jednocześnie mówi w ten sposób: tam, gdzie w działalności kulturowej, artystycznej, w teatrze, w galerii, w działalności twórczej zdarzają się swoiste prowokacje zmuszające ludzi do myślenia, nie używajmy przepisów prawa karnego, bo to ogranicza możliwości twórcze, nawet przez strach ludzi wywołany tym, że wcześniej kogoś za to skazano. A oczywiście co do kwestii umyślności to ja się zgadzam z posłami z Platformy, z panem posłem Budką, zgadzam się również z panem ministrem. Tylko cały problem... Słuchajcie, akurat minister, pan minister Królikowski, widać, że jest pracownikiem naukowym, w sposób niezwykle umiejętny - i tu chylę głowę - wychwycił to znamię przedmiotowe. Oczywiście, że to było zamiarem. Chodziło o to, żeby nie tylko była wola, żeby nie tylko ktoś chciał znieważyć, ale żeby w celu ścigania potrzebne było również wskazanie osoby, która ma prawo z oskarżenia prywatnego złożyć wniosek i złożyć akt oskarżenia, gdyż poczuła się obrażona. I kto to może złożyć? Każdy. Z jednej strony mamy tu bardzo wyraźny konflikt, ale z drugiej strony musi być koegzystencja tych dwóch wartości. Chcemy to oskarżenie prywatne... Chodzi o to, żeby to nie było takie proste, jak wtedy gdy złożono wniosek o ściganie Doroty Nieznalskiej czy innej piosenkarki. To musi mieć jednak pewien charakter, powiedziałbym, uderzenia w wolność sumienia i wyznania. Nie może to mieć charakteru, którym bym określił jako pokazanie nowych możliwości rozumienia świata czy rozumienia zjawiska. Oczywiście to, o czym my rozmawiamy, jest bardzo trudne również z powodu - moi drodzy, co tu dużo będziemy mówili - podstaw ideowych każdego z nas, jak tu siedzimy na tej sali, pana ministra, pana marszałka, pań i panów posłów. Przecież ta decyzja tak naprawdę ma głęboki sens ideowy, choć mam nadzieję, że nie ideologiczny. Mam też nadzieję, mówię to, patrząc posłom prawej strony w oczy, patrząc posłom lewej strony w oczy, także posłom centrum i panu ministrowi, i marszałkowi, że wszyscy szanujemy ludzi, którzy mają inne poglądy, szanujemy wtedy, kiedy tych poglądów nie podzielamy, a nawet wtedy, kiedy tych poglądów nie rozumiemy. (Poseł Stanisław Pięta: Bolszewików i hitlerowców to nie.) Z tym się zgadzam, ale tylko dlatego, mój drogi - zwracam się do pana posła Pięty - że te dwie kategorie ludzi, tak jak już mówiłem, gdy mówiłem o tych stadiach, doprowadziły w konsekwencji do eksterminacji, do wymordowania całej grupy ludzi. My właśnie po to dzisiaj debatujemy, żebyśmy rozmawiali, spierali się, a nie doprowadzali do eksterminacji, żeby w pięciostopniowej skali nigdy nie przekroczyć tego pierwszego stopnia, żeby to pierwsze stadium było niedopuszczalne. Pan poseł Ast pytał, dlaczego chcecie wprowadzić poprawność polityczną, dlaczego nie chcecie chronić uczuć religijnych. No właśnie chcemy, tylko cały problem polega na tym, że naszym staraniem jest ta swoista mediacja, uwzględnienie różnych wartości, chęć nienaginania wszystkich do naszych poglądów, chęć przeciwdziałania zmuszaniu wszystkich innych do tego, żeby mówili tak jak jakaś konkretna osoba. Jeszcze raz powtarzam, konstytucyjna wartość wolności sumienia i wyznania jest dla nas niezwykle ważna, bo to jest kwestia wiary, notabene sprawa bardzo osobista. Ja już publicznie powiedziałem, że wiara to jest kwestia osobista. Oczywiście naturalne jest wyznawanie wiary w różnego rodzaju sytuacjach, w kościele, przed krzyżem, ale nienaturalne jest epatowanie wiarą w parlamencie, zresztą równie nienaturalne jest epatowanie tutaj brakiem wiary, bo parlament to jest organ władzy państwowej. Pan poseł Kozdroń pytał o tę umyślność. Na to pytanie już odpowiedziałem. Panie pośle, przyznaję, że przyczyną tego było wywołanie dyskusji o znamionach przedmiotowych. Oczywiście w ostatecznym tekście tego przepisu kwestia umyślności, słowo ˝umyślnie˝ się nie znajdzie, bo nie ma takiej potrzeby. Za to widać wyraźnie, jak potrzebne było przeprowadzenie tutaj debaty o znamionach przedmiotowych i podmiotowych tego przepisu. (Poseł Józef Zych: I jeszcze jedno. Czy tylko w kościele?) Nie, nie, ja już powiedziałem. Wszędzie tam, gdzie są przejawy wolności sumienia, przykładowo na każdej procesji, ale wtedy kiedy są święta religijne, również w kaplicach, przed symbolem krzyża. Co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Problem polega na tym, że przestrzeń publiczna jest dużo szersza, dlatego trzeba to zawęzić. Powtarzam jeszcze raz: ażeby nie było nienawiści i niezrozumienia, musimy wszyscy wzajemnie się szanować. Pan poseł Suchowiejko pytał, czy nie za szybko. Mój drogi panie pośle, ja teraz to powiem nie tyle z mojego punktu widzenia, ile z punktu widzenia moich przyjaciół, też zajmujących się polityką i funkcjonujących w środowiskach lewicowych w Europie, we Francji, w Niemczech, nawet w Hiszpanii, już nie mówię o krajach skandynawskich. Gdy oni tu przyjeżdżają i patrzą na to, co się u nas dzieje, to oni naprawdę nie są w stanie tego zrozumieć. Polska uchodzi za najbardziej konserwatywny kraj w Unii Europejskiej, tak, konserwatywny kraj w Unii Europejskiej. (Poseł Stanisław Piotrowicz: To dobrze.) No właśnie, pan poseł Piotrowicz mówi, że to dobrze. Cały problem polega na tym, że konserwatywny prowadzi do tego, że w kategoriach innych niż wartości konserwatywne... A konserwatyzm rozumiany jest bardzo wąsko, jako petryfikacja. My musimy rozwijać się również w kategoriach intelektualno-obyczajowych, dlatego że jesteśmy już naprawdę w takim miejscu, że przeciętny Francuz nie jest w stanie nas zrozumieć, nie mówiąc o Szwedzie czy Duńczyku. Ja rozumiem całą polską tradycję, uwarunkowania i ja im to tłumaczę, ja im tłumaczę, skąd to wszystko się wzięło. Wszyscy wiedzą o Janie Pawle II itd., wielkim polskim papieżu, ale, panie pośle, niech pan mi wierzy, naprawdę, jak się spojrzy na Polskę z tego punktu widzenia, to dla wielu Europejczyków jesteśmy nie za bardzo w kategoriach obyczajowych i... (Poseł Wiesław Suchowiejko: Pan ma kompleksy, panie pośle.) Nie mam żadnych. (Wesołość na sali) Chcę to zmienić. Panie pośle, chcę doprowadzić do tego, żeby Polska była krajem otwartym. (Oklaski) Otwartym na wszystkie intelektualne prądy, zarówno konserwatywne, jak i lewicowe, jak i ofensywne, wskazujące na wszelkie inne możliwości sensu życia, moi drodzy państwo. Na tym to polega. (Głos z sali: Pan się nas wstydzi.) (Poseł Andrzej Dera: To są prądy błądzące.) (Poseł Józef Zych: Panie pośle, podziela pan moje zastrzeżenia.) Jak zawsze zgadzam się z panem marszałkiem Zychem i na tym kończę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)