Mówca: Jan Szewczak
Data: 2016-10-19 (Sejm RP, kadencja 8)

Proszę państwa, oczywiście życie na kredyt nie jest przejawem ani patriotyzmu, ani roztropności. Wiemy to wszyscy. Jak mawiał baron Rothschild, żeby złapać ptaszki, trzeba rozsypać najpierw cukier. Tego zadłużeniowego cukru rozsypano na świecie naprawdę już zbyt wiele, szacuje się, że 152 bln dolarów. I my niestety dzięki naszym elitom czy tzw. elitom, jak mówią niektórzy, też takim zadłużeniowym ptaszyskiem jesteśmy. Niestety to jest fakt, to trzeba stwierdzić. Ocena stopnia zadłużenia Polski niestety od lat nie wypada dobrze. Ta skala zagrożeń bardzo słabo maleje, choć nowy rząd stara się to uczynić i pewne liczby, pewne wskaźniki wskazują, że jest to właściwy kierunek. Na dodatek dług prywatny i dług publiczny rosną szybciej niż PKB. Może więc będziemy mieli taką alternatywę, że albo będziemy mieli wyższy wzrost, albo będziemy musieli ten dług stanowczo obniżać, bo dług źle użyty, a tak się niestety działo przez minione 26 lat, a zwłaszcza przez ostatnie 8 lat, może być antyrozwojowy, ale też może być wręcz zabójczy dla państwa, o czym najlepiej przekonali się Grecy. Proszę państwa, oczywiście jedną stroną medalu, co podnosi opozycja, jest to, że mamy wzrost gospodarczy - było to widoczne w wystąpieniu pana posła, przedstawiciela Platformy Obywatelskiej - że długoterminowy wzrost gospodarczy w minionych latach to jest ok. 240%, ale nie dodaje się tej drugiej strony medalu, że ten wzrost odbył się na kredyt i wzrost tego zadłużenia to było blisko 200%, a tylko w ostatnich 8 latach, jak to trafnie zauważył pan premier Morawiecki, za rządów Platformy i PSL ten przyrost długu był o 100%, a więc jest gigantyczny. Jesteśmy więc, proszę państwa, niewątpliwie wszyscy jako naród, jako państwo w niezwykle niebezpiecznej pułapce, bo jesteśmy w takiej potrójnej pułapce. Jesteśmy bowiem, po pierwsze, w pułapce tzw. średniego rozwoju, ale również rozwoju opartego o kredyt, na dodatek, po trzecie, w oparciu o kredyt zagraniczny, bo udział inwestorów zagranicznych w finansowaniu potrzeb pożyczkowych budżetu państwa jest ogromny. Jeśli chodzi o skalę skarbowych papierów wartościowych, to jest to kwota już blisko 200 mld zł. Proszę państwa, narasta też - i to coraz groźniej - tzw. ujemna międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto Polski. Przypomnę, że w 2000 r. ta pozycja netto wynosiła -31% i ona wzrosła w 2015 r. do blisko -70% w relacji do PKB, przy czym uznaje się na świecie, że poziom w miarę bezpieczny to jest -35, czyli my już dwukrotnie przekroczyliśmy ten bezpieczny poziom. To obrazuje autentyczny aktualny stan naszych finansów, finansów publicznych i prywatnych, i pokazuje zamożność Polaków, zamożność polskiego państwa. Jesteśmy dzisiaj, proszę państwa, 50 razy biedniejsi od Niemców, ale co ciekawe, jesteśmy aż 20 razy biedniejsi od Greków, których poziom zadłużenia w relacji do PKB jest przecież na poziomie astronomicznym - prawie 180%. Największym więc zagrożeniem dla Polski, moim zdaniem, nie jest ani brak caracali, ani nie są marsze czarnych koszul z czarnymi parasolkami, tylko jest nim deficyt oszczędności krajowych, czyli dominujący niestety udział w tych oszczędnościach nierezydentów, czyli oszczędności zagranicznych, i to praktycznie w każdym segmencie rynku, proszę państwa, i skarbowych papierów wartościowych, i na giełdzie, i na rynku walutowym, gdzie jest prawie 80% tej dominacji. A więc, mówiąc krótko, to nie my, Polacy, w tej sprawie niestety rozdajemy karty, a chcielibyśmy, żeby było inaczej. I w tym kierunku polityka gospodarcza i finansowa rządu będzie niewątpliwie zmierzać. Proszę państwa, słabość finansową polskiej gospodarki i finansów dobrze też obrazuje jeszcze inny wskaźnik, tj. indeks samodzielności finansowej - capital-freeze index, który mierzy wrażliwość kraju na gwałtowny odpływ lub napływ kapitału zagranicznego. I proszę sobie wyobrazić, że Polska jest tu - tak jak wspominał pan przewodniczący Sasin - w absolutnej czołówce światowej. Jeśli chodzi o Europę, to tylko Turcja i Rumunia jest bardziej zagrożona tymi gwałtownymi napływami lub odpływami kapitału portfelowego. Można więc powiedzieć, że każde zawirowanie, proszę państwa, na międzynarodowej scenie, jak choćby podwyżka stóp procentowych w Stanach Zjednoczonych, jak Grexit, który może się wydarzyć, bo też nie wierzono, że będzie Brexit, prawda, jak pogłębienie się konfliktu na Ukrainie, jak ograniczenie polityki dodruku pieniądza przez Europejski Bank Centralny czy wreszcie wzrost choćby kursu franka szwajcarskiego - bo, proszę państwa, jeśli Amerykanie w grudniu podniosą stopy procentowe, to ja nie sądzę, żeby Szwajcarzy nie zrobili ruchu i pozwolili, żeby pieniądze ze Szwajcarii wyjechały za ocean - może oznaczać bardzo poważne zmiany w relacjach kursów walutowych, a więc i kwestiach związanych z kosztami obsługi długu, wartością, rentownością obligacji. Proszę państwa, my staramy się dokonać w tym budżecie i w tej polityce, można powiedzieć, dotyczącej kwestii zarządzania długiem ograniczenia tego ryzyka, jakie już niewątpliwie jest dla Polski, takiego ryzyka, że jesteśmy krajem trwale uzależnionym - jak na razie trwale uzależnionym - od zagranicznego zadłużenia i dalszego finansowania się długiem. Polska niewątpliwie jak kania dżdżu potrzebuje zwiększenia, i to szybkiego, oszczędności krajowych i realnych zachęt do tworzenia tych oszczędności. Oczywiście trzeba mieć z czego oszczędzać, prawda, bo jak są nędzne pensje, to za dużo się nie oszczędzi niewątpliwie. Proszę państwa, oczywiście celem strategii zarządzania długiem w latach 2017-2020 musi być minimalizacja kosztów obsługi długu w długim horyzoncie czasowym i ograniczanie zadłużania się w pożyczkach krótkoterminowych. I to jest czynione, to pomału czynimy. I trzeba powiedzieć, że niewątpliwie mamy już widoczne we wskaźnikach to zjawisko, bo koszt obsługi, jak mówił pan premier Morawiecki, spada o ponad 1 mld zł z pozycji 31 mld zł w poprzednim budżecie czy obecnym budżecie. Proszę państwa, oczywiście strategia zarządzania długiem sektora finansów publicznych winna być spójna z budżetem państwa na 2017 r. Ta sfera części budżetowej, moim zdaniem, jest niedoceniana przez środowiska zajmujące się kwestią finansów, bo bankrut może snuć dowolne plany i niewiele z tego może wyjść. Oczywiście, proszę państwa, tak jak mówiłem, projekt budżetu obniża koszty obsługi długu z pozycji 31 800 mln do pozycji 30 400 mln. To nie jest oczywiście wielka kwota, ale niewątpliwie jest to ruch we właściwym kierunku. Jeśli chodzi o kwestię państwowego długu publicznego, to pani przedstawiciel PSL-u pokazywała tutaj te wielkości - dług publiczny w 2015 r. to było 870 mld, w 2016 - 953 mld, a w 2017 ma być to 1002 mld. Proszę państwa, mimo że nominalnie to jest wzrost, to jeśli się popatrzy na różnice, to widać, że jest to zmniejszenie tego przyrostu. Czyli nie tylko jest ważna wielkość nominalna długu, ale również szybkość jego przyrastania czy też wolniejsze tempo. Proszę państwa, oczywiście te wskaźniki dotyczące potrzeb pożyczkowych netto, brutto, które państwo możecie tam znaleźć, tak bardzo się od siebie nie różnią, choć oczywiście, można powiedzieć, potrzeby pożyczkowe netto są na poziomie 79 mld wobec 64 w minionym okresie, ale jeśli chodzi o potrzeby pożyczkowe brutto, to one są zbliżone do siebie. Proszę państwa, jeśli chodzi o przychody i rozchody budżetu państwa, to już na ten temat była mowa. Pan przewodniczący Sasin sporo na ten temat mówił. Proszę państwa, w kwestii przychodów i rozchodów zagranicznych można powiedzieć: niestety, będziemy dalej korzystać z usług Europejskiego Banku Inwestycyjnego, Banku Światowego, Banku Rozwoju Rady Europy. To są kolejne pozycje w kwestii obligacji skarbowych czy kredytów. Nie da się z pewnością bardzo szybko odejść od tego uzależnienia. Proszę państwa, oczywiście te mechanizmy mają służyć minimalizacji kosztów obsługi długu, mają służyć efektywności rynków skarbowych papierów wartościowych, ograniczeniu ryzyk, a te ryzyka naprawdę istnieją, proszę państwa. Ja chcę przypomnieć z historii, że podniesienie ceny pieniądza w Stanach Zjednoczonych wiązało się w Polsce z bardzo negatywnymi zjawiskami. Przypomnę, że miało to miejsce i w grudniu 1970 r., i w czerwcu 1976 r., a niewątpliwie taki moment być może nadchodzi w Stanach Zjednoczonych. A więc można powiedzieć, że oczywiście jest w tej kwestii więcej pytań niż odpowiedzi. Na pewno trzeba odpowiedzieć sobie na pytania, jak gonić rozwój, jak gonić zamożność innych krajów, nie stając się niewolnikiem zadłużenia czy krajem półkolonialnym, bo taki model obowiązywał w Polsce przez wiele lat, proszę państwa. Niestety, powiedzmy sobie, niestety. Jest pytanie, w jaki sposób w ogóle zmniejszyć ryzyko niewypłacalności Polski, żeby nie przerywać procesów rozwojowych, jak roztropnie korzystać z finansowania dłużnego, na co wydawać pożyczki, bo to też jest ważne. Jeśli pożyczamy, to z sensem, żeby to służyło rozwojowi, a nie na przejadanie, budowę ścieżek rowerowych i term z zimną wodą, proszę państwa. Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowo wzrost gospodarczy, który planujemy? To są wszystko pytania, na które na pewno trzeba będzie wspólnie szukać odpowiedzi. Nie jest to tylko odpowiedzialność rządzących, ale również tych, którzy są dzisiaj w opozycji. Tak że podsumowując, chcę powiedzieć, że widać wyraźną tendencję, nową wizję w podejściu do kwestii długu publicznego, zadłużania się za granicą i korzystania z oszczędności krajowych. Miejmy nadzieję, że te zjawiska będą podtrzymane w najbliższych latach. Dziękuję bardzo. (Oklaski)