Mówca: Sprawozdawca Lidia Burzyńska
Data: 2016-05-18 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży o projekcie ustawy o zmianie ustawy o instytutach badawczych. Sprawozdanie to jest zawarte w druku nr 483, a projekt ustawy, którego ono dotyczy - w druku nr 292. Wysoka Izbo! Regulacje te dotyczą państwowych instytutów badawczych. W Polsce jest ok. 115 instytutów badawczych. Natomiast państwowych jest 17. Pełnią one szczególną rolę. To są instytuty, które muszą prowadzić działalność zleconą przez ministra. Wobec tego relacje i współpraca tych instytutów z ministrem nadzorującym muszą być z natury rzeczy bardzo spójne. Obecnie obowiązujące zapisy ustawy uniemożliwiają prowadzenie skutecznego nadzoru resortowego ministra nad nimi. Taki stan jest niebezpieczny zwłaszcza dla instytutów wykonujących zadania szczególnie ważne dla planowania i realizacji polityki państwa. Niniejszy projekt ustawy dotyczy zmiany wybranych przepisów ustawy o instytutach badawczych w celu wzmocnienia nadzoru ministra nadzorującego, szczególnie w zakresie: powoływania dyrektora spośród kandydatów wyłonionych w drodze konkursu, spraw związanych z bieżącym zarządzaniem instytutem badawczym w przypadku niepowołania dyrektora w wyniku przeprowadzonego konkursu, możliwości uchylenia uchwał rady naukowej niezgodnych z przepisami prawa i statutem oraz rozszerzenia przesłanek odwołania dyrektora instytutu badawczego. Projekt ustawy zakłada, że minister nadzorujący powołuje na dyrektora instytutu badawczego jedną osobę spośród kandydatów przedstawionych przez komisję konkursową, spełniających wymogi formalne. Jednocześnie przewidziano, że minister nadzorujący może nie powołać dyrektora w przypadku, gdy żaden z kandydatów przedstawionych przez komisję konkursową nie daje gwarancji prawidłowej realizacji zadań instytutu. Takie rozwiązanie daje ministrowi większe możliwości dokonania właściwego wyboru osoby na najważniejsze stanowisko w instytucie. Ponadto projekt przewiduje, że w przypadku niepowołania na dyrektora żadnego z kandydatów przedstawionych przez komisję konkursową minister nadzorujący może wyznaczyć do pełnienia obowiązków dyrektora nie tylko dotychczasowego zastępcę. Należy przyznać ministrowi nadzorującemu uprawnienie do powoływania i odwoływania również zastępców dyrektora państwowego instytutu badawczego, ponieważ w przypadku odwołania dyrektora instytutu niejednokrotnie jest tak, że przyczyny jego odwołania przez ministra nadzorującego odnoszą się również do jego zastępcy. Wówczas wyznaczenie zastępcy dyrektora do pełnienia obowiązków mogłoby w takim samym stopniu naruszać zasady praworządności, rzetelności i gospodarności, jakie bez wątpienia muszą być przestrzegane we wszystkich instytutach, również w działalności instytutu państwowego. Należy pamiętać, że obecnie właściwy minister nie może odwołać zastępcy dyrektora instytutu, może to uczynić jedynie dyrektor instytutu, osoba pełniąca obowiązki dyrektora lub osoba pełniąca funkcję kierownika instytutu. W praktyce, proszę państwa, może zdarzyć się tak, że w przypadku gdy minister nadzorujący odwoła dyrektora instytutu albo nie powoła kandydata wskazanego przez komisję konkursową, dotychczasowy zastępca dyrektora odmówi przyjęcia lub wykonania obowiązków dyrektora. W takim przypadku może dojść de facto do sparaliżowania działalności instytutu badawczego. Ma to zapobiegać właśnie tego rodzaju niepożądanemu paraliżowi działania instytutu. Należy podkreślić, że zastępca będzie musiał spełniać te same rygorystyczne wymagania, które musi spełnić dyrektor instytutu. W ten sposób projekt ustawy zmierza do podniesienia jakości zarządzania instytutem badawczym w okresie przejściowego braku jego dyrektora. Projekt ponadto daje dodatkową możliwość odwołania dyrektora z powodu nieprawidłowego wykonywania przez instytut zadań określonych w statucie. Propozycja ta ma w założeniu usprawnić nadzór ministra nad państwowym instytutem badawczym. Przewiduje się również, że w przypadku reorganizacji instytutu polegającej na zmianie przedmiotu lub zakresu jego działania minister nadzorujący może odwołać dotychczasowego dyrektora i wyznaczyć osobę do pełnienia jego obowiązków. Proponuje się także, aby w skład komisji konkursowej wyłaniającej kandydatów na dyrektora wchodziło dwóch przedstawicieli ministra nadzorującego, a nie jeden, jak dotychczas. W konsekwencji zmniejsza się liczbę przedstawicieli rady naukowej z dwóch do jednego. W celu wzmocnienia nadzoru ministra należy zmienić proporcje składu rady naukowej w taki sposób, aby pracownicy naukowi i badawczo-techniczni instytutu stanowili 50% składu rady i osoby niebędące pracownikami tego instytutu - również 50%, zaś przewodniczącego rady naukowej państwowego instytutu badawczego można byłoby wybrać tylko spośród członków rady naukowej powołanych przez ministra nadzorującego. Są też nowe regulacje dotyczące badania zgodności z prawem i statutem instytutu uchwał rady naukowej. Proponowana regulacja ma zapewnić ministrowi nadzorującemu możliwość rzeczywistego nadzoru nad działalnością instytutu. Proszę państwa, polscy naukowcy i studenci to ogromny potencjał. Nie uda się go w pełni wykorzystać, jeśli państwo - a w tym przypadku resortowy minister - nie będzie miało dostatecznego nadzoru nad nim. Pozostałe zmiany proponowane w projekcie mają charakter porządkujący i doprecyzowujący dotychczasowe przepisy. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu komisji wnoszę o uchwalenie załączonego projektu uchwały... ustawy. Dziękuję. (Oklaski)