Mówca: Jan Warzecha (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2012-09-26 (Sejm RP, kadencja 7)

W tym roku 20 września minęła 70. rocznica utworzenia na mocy rozkazu pułkownika Ignacego Dziewicza ˝Czesława˝, pierwszego komendanta głównego, formacji Narodowych Sił Zbrojnych. Formacja ta działała w konspiracji w okresie II wojny światowej i po jej zakończeniu. Narodowe Siły Zbrojne pragnęły objąć swoim działaniem tereny Polski sprzed 1939 r., a także rejony zamieszkałe przez Polaków znajdujące się przed wojną na terytorium niemieckim. Na tych obszarach utworzono sześć inspektoratów podzielonych na siedemnaście okręgów. Żołnierze NSZ pragnęli walczyć przeciwko Niemcom, jak i ZSRR, uznając Sowietów za największe zagrożenie. Powstanie Narodowych Sił Zbrojnych nie zostało początkowo pozytywnie przyjęte przez władze Armii Krajowej, które dążyły do konsolidacji sił podziemia. Zainicjowany został jednak dialog na temat wspólnych działań bojowych. W marcu 1944 r. zatwierdzono dokument scaleniowy, głoszący, że oddziały NSZ stają się częścią formacji partyzantki AK. Później powstało podległe Armii Krajowej NSZ-AK i odrębne NSZ-ZJ. W międzyczasie w związku z aktywizacją partyzantki komunistycznej część formacji NSZ rozpoczęła jej zwalczanie, a w sytuacji wkraczania w głąb kraju oddziałów sowieckich powstał plan przemieszczenia się jednostek Narodowych Sił Zbrojnych w rejony kontrolowane przez zachodnich sojuszników. Władze NSZ krytykowały ideę powstania warszawskiego, jednak w obliczu jego rozpoczęcia podjęły wspólną walkę w jednostkami AK. Pod koniec 1944 r. przeważająca część formacji NSZ podporządkowała się Narodowej Organizacji Wojskowej, tworząc Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, które organizowało akcje partyzanckie przeciwko NKWD i UB, a także jednostkom UPA. Ostatnie oddziały NZW były zwalczane przez władze komunistyczne, ale mimo wszystko prowadziły działania do połowy lat 50. Pokolenia powojenne Polaków były pozbawione rzetelnej wiedzy o NSZ. Dopiero od kilku lat, wraz z przywracaniem pamięci o żołnierzach wyklętych, przebija się powoli do szerokiej opinii również pamięć o NSZ. Należałoby postawić pytanie, dlaczego elity III RP niechętnie mówią o Narodowych Siłach Zbrojnych, chociaż była to duża organizacja z wieloma sukcesami militarnymi i z wypracowaną koncepcją polityki po zakończeniu wojny. NSZ były obok AK jedyną dużą, profesjonalną organizacją wojskową w konspiracji, świetnie zorganizowaną, z ogromnym zapleczem propagandowym. Wspaniałą kartą jest ich wywiad, rozciągnięty daleko poza terytorium II RP, obejmujący całą III Rzeszę. Ich oddziały brały udział w akcji ˝Burza˝ i przede wszystkim w powstaniu warszawskim, choć politycznie ich kierownictwo nie zgadzało się z tą koncepcją, uważając, że rodaków powinna obowiązywać ekonomia krwi, czyli szczególna ochrona ludności polskiej przed wyniszczeniem. Była to organizacja całkowicie niezależna od obcych politycznych i ideologicznych wpływów, samowystarczalna materialnie, dlatego nikt nie mógł jej dyktować warunków działania. NSZ miały opracowany program, plan reformy rolnej, reform ustrojowych i społecznych. Dzisiaj można stwierdzić, że to był potężny ruch umysłowy o ogromnym wpływie na młode pokolenie, na młodą polską inteligencję. W deklaracji NSZ ujawnionej w lutym 1943 r. NSZ postawiły za cel walkę o granicę na Odrze i Nysie, a na wschodzie w oparciu o postanowienia pokoju brzeskiego. Organizacja ta od początku zakładała więc walkę z dwoma okupantami. Sami Niemcy widzieli w polskiej konspiracji NSZ wzór najlepszej organizacji i obawiali się ich programu granicznego. Na NSZ ciążą liczne oskarżenia o antysemityzm, powielane w okresie PRL-u. Jednak tej formacji nigdy tego nie udowodniono, a wręcz przeciwnie, żołnierzom NSZ przypisuje się także zasługi w ratowaniu Żydów. Jest sporo dowodów, że wielu obywateli polskich narodowości żydowskiej służyło w ich szeregach, pełniąc nawet bardzo eksponowane funkcje. NSZ-owcy zostali przez władze powojenne wymordowani lub siedzieli w więzieniach po kilkanaście lat, nawet po 1956 r. Dokumenty ich dotyczące były skrzętnie ukrywane i preparowane. Zakres podstawowych badań jest jeszcze skromny, ale co najważniejsze, coraz uczciwszy. Jest młode pokolenie badaczy, które potrafiło i potrafi patrzeć na NSZ bezstronnie, bez ideologicznej skazy. A to jest przecież warunek uczciwego poznawania naszej przeszłości. Dziękuję.