Mówca: Wiesław Różyński
Data: 2026-04-28 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Szanowna Pani Minister! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe przedstawiam projekt ustawy odnoszący się do Prawa oświatowego i ustawy o systemie oświaty, z druku nr 2449, dotyczący praw i obowiązków uczniowskich oraz systemu ich ochrony. Polskie Stronnictwo Ludowe od lat konsekwentnie podkreśla, że szkoła to nie tylko miejsce zdobywania wiedzy, ale przede wszystkim przestrzeń wychowywania w duchu szacunku do godności człowieka, odpowiedzialności i wzajemnego zrozumienia. Uczniowie w młodym wieku są grupą szczególnie wrażliwą na ewentualne naruszanie ich praw. Dlatego popieramy podstawową intencję projektu - uporządkowanie rozproszonych przepisów, zebranie praw i obowiązków w klarowne ustawowe katalogi oraz wzmocnienie mechanizmów ochrony tych praw. Doceniamy kilka kluczowych rozwiązań merytorycznych zawartych w projekcie. Po pierwsze, katalog uczniowski w projektowanym art. 42a - prawo do poszanowania godności, równego traktowania, ochrony prywatności, bezpiecznych warunków nauki oraz jawnego i umotywowanego oceniania - stanowi solidny ogólnokrajowy standard. Możliwość dalszego rozszerzenia tych praw przez szkoły to rozsądne rozwiązanie, które szanuje lokalną inicjatywę i autonomię placówek. Po drugie, zamknięty katalog obowiązków uczniowskich zawarty w art. 42b. Jest to ważne uregulowanie, zgodne z konstytucyjną zasadą wyłączności ustawy w zakresie ograniczania praw, obowiązków i wolności. To jest art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Daje to większą przewidywalność i jednolitość na terenie całego kraju. Po trzecie, uregulowanie zasad odpowiedzialności uczniowskiej. Przesunięcie ciężaru na działania wychowawcze przed ewentualnymi karami, wprowadzenie klarownej procedury: wysłuchanie ucznia i rodziców, opinie samorządu uczniowskiego i rady pedagogicznej oraz mechanizm usuwania informacji o karach z dokumentacji po upływie czasu, to elementy wzmacniające wychowawczy charakter szkoły. Szczególnie ważne jest uwzględnienie specyfiki uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego. Po czwarte, wprowadzenie obowiązku funkcjonowania rad szkół od września 2028 r. z równym udziałem uczniów, rodziców i nauczycieli. To realne wzmocnienie szkolnej samorządności i praktyczna lekcja demokracji, którą PSL zawsze wspierał. Autorzy pochylili się nad postulatami dotyczącymi uczniów pełnoletnich. Możliwość wyrażania sprzeciwu wobec przekazania rodzicom informacji o ocenach szanuje ich pełną zdolność do czynności prawnych przy jednoczesnym poszanowaniu roli rodziców. Mając na uwadze wspólny cel koalicji, jakim jest dobra, sprawiedliwa i przyjazna szkoła, warto jeszcze doprecyzować w toku prac parlamentarnych kilka szczegółów. Zgadzamy się, że uczniowie potrzebują skutecznej i dostępnej ochrony. Jednocześnie chcemy, aby nowa struktura była jak najbardziej efektywna i nie generowała nadmiernej biurokracji. Szczególną uwagę warto zwrócić na optymalne rozmieszczenie kompetencji między poziomami szkolnym, samorządowym, wojewódzkim i krajowym, tak aby pomoc docierała do ucznia możliwie najszybciej i najbliżej jego środowiska. Warto zwrócić uwagę, że nowe regulacje nakładają dodatkowe zadania na szkoły. Aby mogły być one realizowane w praktyce, niezbędne jest zapewnienie odpowiedniego wsparcia merytorycznego i organizacyjnego dla pedagogów, którzy na co dzień pracują z młodzieżą. Termin wdrożenia obowiązkowych rad szkół od 2028 r. daje szkołom czas na przygotowanie, jednak warto rozważyć, czy w niektórych obszarach nie dałoby się przyspieszyć prac przygotowawczych, tak aby zmiany weszły w życie możliwie sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Szanowni Państwo! Polskie Stronnictwo Ludowe uważa, że projekt ten może stać się ważnym krokiem w stronę szkoły, w której każdy uczeń zna swoje prawa i obowiązki, czuje się szanowany, a nauczyciele i rodzice są prawdziwymi partnerami w procesie wychowawczym. To szkoła oparta na godności, szacunku i odpowiedzialności. Deklarujemy konstruktywne wsparcie dla dalszych prac (Dzwonek) nad projektem w komisjach. Jesteśmy przekonani, że ta ustawa będzie służyła przede wszystkim uczniom, nauczycielom, rodzicom i całej społeczności szkolnej. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)