Mówca: Pracy i Polityki Społecznej Władysław Kosiniak-Kamysz
Data: 2014-04-02 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawię zaraz projekt ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Na tę ustawę w Polsce czeka wiele osób, również spośród tych, z którymi miałem przyjemność rozmawiać w zeszłym tygodniu w ministerstwie pracy, i spośród tych, które zgromadziły się przed Sejmem. Wiele osób czeka też na rozwiązania dotyczące wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zacznę od historii, bo w poprzednich wypowiedziach też o niej było, i od stanu faktycznego. Dobrze, że na sali jest pan premier Miller, bo trzeba jasno powiedzieć, że świadczenie pielęgnacyjne zostało wprowadzone 1 maja 2004 r. przez rząd Leszka Millera. Było to świadczenie skierowane do rodziców dzieci niepełnosprawnych, właśnie do tej grupy, i bardzo dobrze, że zostało one wprowadzone. Po wielu latach nieposiadania takiego świadczenia zostało wprowadzone świadczenie pielęgnacyjne, które było skierowane tylko do jednej wyodrębnionej grupy. Odnosząc się do tych zdań, które tutaj padały, że nie wolno tego różnicować, że nie wolno jakichś grup wyróżniać, powiem, że w historii Polski i w historii polityki społecznej... (Poseł Anna Bańkowska: Czasy i poczucie sprawiedliwości się zmieniają.) ...było wspieranie określonej grupy i było wyróżnianie określonych grup. Jeszcze raz - cieszę się, że to rozwiązanie dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego zostało w 2004 r. wprowadzone, ale podkreślam, że dotyczyło ono tylko i wyłącznie grupy rodziców dzieci niepełnosprawnych. Co się działo dalej? Były i orzeczenia trybunału, i zmiany ustaw. Jedno z orzeczeń trybunału wskazało, że trzeba rozszerzyć pulę odbiorców również o dorosłe osoby niepełnosprawne. Tak się stało. Takie zmiany nastąpiły w 2009 r., kiedy ze świadczenia pielęgnacyjnego mogli skorzystać opiekunowie zarówno dzieci, jak i dorosłych osób niepełnosprawnych. Doszło do zmian dotyczących kryterium, doszło również do zwielokrotnienia liczby osób korzystających z tego świadczenia. Gdy w 2004 r. startował system, było ok. 60-70 tys. osób, a po przyłączeniu dodatkowej, nowej grupy osób mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne wzrost był zasadniczy i został osiągnięty poziom 224 tys. osób w roku 2012. Szczególny wzrost był w ostatnich latach, kiedy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało rozszerzone. Wydatki na ten cel zwiększyły się - w roku 2009 wynosiły 350 mln, w roku 2012 wynosiły 1,4 mld, ale czy przez okres funkcjonowania tylko świadczenia pielęgnacyjnego dla rodziców dzieci niepełnosprawnych nie było problemu z opieką nad dorosłymi niepełnosprawnymi czy niesamodzielnymi? W latach 2004, 2005, 2006 czy 2007 był ten problem. Było jeszcze mniej ośrodków wsparcia dziennego. Nie mówię tu o domach pomocy społecznej, bo to jest całodobowy pobyt, ale mówię o domach dziennego pobytu, mówię o różnego rodzaju warsztatach terapii zajęciowej i innych tego typu placówkach. I co? I wtedy nie było problemu opieki nad osobą niepełnosprawną dorosłą? No, może gdyby nie lata, kiedy nie była podnoszona wysokość tego świadczenia... Przypomnę, że na początku wynosiło ono 420 zł i jego dostępność była obwarowana progiem dochodowym, który był jeszcze niższy, niż jest obecnie. Wtedy też był ten problem. Gdy wzrosła liczba osób korzystających ze świadczenia pielęgnacyjnego, gdy była też chęć podnoszenia go - w pierwszej kolejności rodzicom dzieci niepełnosprawnych, ale przy uwzględnieniu tego, że trzeba pomagać tym, którym jest najtrudniej - została zaproponowana zmiana ustawy nieodbierająca prawa wszystkim, tylko wprowadzająca kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego, kryterium, które dzisiaj wynosi 623 zł. W listopadzie zostanie ono zwiększone, bo taka decyzja została już przez Radę Ministrów podjęta. Z tego świadczenia korzysta dzisiaj 15 tys. osób. Oczywiście trybunał po rozpatrzeniu skargi rzecznika praw obywatelskich wskazał na błąd w okresie przejściowym, w procesie odebrania świadczeń osobom, które miały je przyznane decyzją administracyjną. Ten błąd wskazany przez trybunał trzeba jak najszybciej naprawić, ten projekt ustawy naprawia go. Trzeba też je przeprosić - uczyniłem to wobec osób, wobec opiekunów osób niepełnosprawnych - ale przeprosimy muszą iść w parze z projektem ustawy, który reguluje tę kwestię w zakresie wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nastąpi więc zwrot niewypłaconych pieniędzy tym wszystkim, którym w lipcu 2012 r. wydano decyzje dotyczące opieki nad osobą niepełnosprawną, którzy byli opiekunami osób niepełnosprawnych. Zostaną im zwrócone niewypłacone przez ten czas pieniądze. To będzie kwota ok. 5,5 tys. zł wraz z odsetkami. O tych odsetkach też dyskutowaliśmy z przedstawicielami osób niepełnosprawnych, gdy był przygotowywany ten projekt ustawy wykonującej wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Następuje więc wyrównanie, uruchomienie na nowo wypłacania tego świadczenia pieniężnego i wypłata zaległości wraz z odsetkami. Gminy w ciągu 14 dni będą zobowiązane do poinformowania osób uprawnionych do tego świadczenia o tym, że można składać wnioski o jego przywrócenie, o zwrot zaległości i jego wypłatę na bieżąco. Koszt wprowadzenia tej ustawy w roku 2014 to 1372 mln zł. O ten zasiłek będą mogli starać się wszyscy, którzy w lipcu 2013 r. utracili prawo do tego świadczenia. Pozostaje specjalny zasiłek opiekuńczy obwarowany kryterium dochodowym. Warto podyskutować nad tą propozycją, o której mówiła pani poseł Bańkowska. Pewnie zawarta jest ona też w tym, co prezentował pan poseł Szwed, jeżeli chodzi o dostępność z uwagi na rezygnację z zatrudnienia. Myślę, że o tym będziemy dyskutować na posiedzeniach komisji. Wiele słów padło na temat tego, jak trudno opiekować się osobą niepełnosprawną, czy to niepełnosprawnym dzieckiem, czy to niepełnosprawną osobą dorosłą. Pewne różnice istnieją, oprócz oczywiście takich przypadków przejściowych, o których też pani poseł Bańkowska wspominała, gdzie jeden, dwa czy trzy dni decydują o wysokości tego wsparcia. Pamiętajmy jednak, że dziecko, które rodzi się na przykład z niepełnosprawnością, nie ma szansy na wypracowanie ani renty, ani emerytury. Koszty utrzymania, koszty edukacji, koszty bieżącego utrzymania związanego nawet ze wzrostem dziecka, jego rozwojem i potrzeby inwestycyjne też są wyższe. Wysokość alimentacji rodziców wobec dzieci dużo częściej jest wyższa niż później dzieci wobec swoich rodziców. Nie możemy też zapomnieć o roli rodziny w całym procesie wspierania. Niezależnie od tego, czy jest niepełnosprawność, czy jej nie ma, istnieje obowiązek alimentacji wynikający z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na rzecz dzieci, i pewnie to jest oczywiste, ale jest też obowiązek alimentacji, wspierania swoich rodziców czy dziadków. Ten projekt ustawy oczywiście nie reguluje całego systemu. Zgadzam się z opiniami, że jest to dziś rozwiązanie bardzo potrzebne, bo wykonuje wyrok, daje możliwość uzyskania świadczenia osobom, które utraciły do niego prawo, jednak nie rozwiązuje całości problemu. Jest druga propozycja, podniesienia świadczenia pielęgnacyjnego dla rodziców dzieci niepełnosprawnych. Rozmawialiśmy o tym wczoraj na posiedzeniu komisji, dziś odbędzie się drugie czytanie. Te dwa projekty ustaw są dziś bardzo potrzebne i im szybciej je przyjmiemy, im szybciej Wysoka Izba zdecyduje się na ich przyjęcie, tym lepiej - apeluję o to - ale one nie rozwiązują całości problemu. Na pewno nie poprzestaniemy tylko na prezentacji tych dwóch projektów ustaw, ale przygotujemy całościowe rozwiązanie dotyczące wsparcia osób niepełnosprawnych, niesamodzielnych. To musi nastąpić, i to nastąpi jak najszybciej. To musi nastąpić w ciągu kilku najbliższych miesięcy. Na pewno taki projekt trafi pod obrady Wysokiej Izby. Słuszne są głosy, żeby zdążyć w tym roku, żeby jasne, całościowe reguły gry wchodziły - chciałbym tego - od 2015 r., z zachowaniem wszystkich możliwych okresów przejściowych. A więc chodzi o całościowe podejście do tematyki nie tylko świadczeń, ale również wszelakiego wsparcia aktywności zawodowej, wsparcia instytucji pomagających rodzinie w opiece nad osobą niepełnosprawną, niesamodzielną, wsparcia aktywności społecznej i integracji. Ten system budowano przez lata. Budowali go wszyscy, każdy dokładał swoją cegiełkę, dając - myślę - wyraz swojej współodpowiedzialności za system wspierania osób niepełnosprawnych. Niezależnie od tego, czy z prawej, czy z lewej strony, każdy w obszarze PFRON-u bądź w obszarze zasiłków, w obszarze wsparcia rodziny lub integracji społecznej dołożył swoją część do tego systemu. On jest rozbudowany i szeroki. Czy spełnia wszystkie nasze oczekiwania? Na pewno nie. Uważam, że powinno się jeszcze bardziej indywidualnie podchodzić do sytuacji rodziny i do sytuacji osoby niepełnosprawnej. Oczywiście gdy wprowadza się jakieś reguły na bardzo wysokim poziomie, na poziomie ustawy, to czasem jakieś niedoprecyzowanie sformułowania może spowodować, że indywidualna ocena staje się trudniejsza. Na pewno wszystkie siły trzeba skierować na indywidualną ocenę i na wzmocnienie pracowników socjalnych, bo oni dzisiaj wykonują ogromną część pracy na rzecz osób niepełnosprawnych, na przykład samotnych. Mówimy tutaj o wsparciu rodziny i o możliwości korzystania z różnego rodzaju świadczeń przez rodzinę, ale pamiętajmy, że jest grono osób, i to szczególnie w grupie dorosłych osób niesamodzielnych czy niepełnosprawnych, które są samotne, które mieszkają same i do których, gdyby nie pracownik socjalny, często nikt by nie zaglądał. (Poseł Waldemar Andzel: Pracowników jest za mało, panie ministrze, obciążeni są biurokracją.) Trzeba więc także w tym obszarze wzmocnić pracownika socjalnego, w jego codziennej pracy, w zakresie oceny możliwości wsparcia dla rodziny. Szanowni Państwo! Wysoki Sejmie! Uprzejmie proszę o szybkie procedowanie nad tym projektem, który, jak powiedziałem, wykonuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Trzeba go jak najszybciej wprowadzić. Ale nie jest to ostatnie słowo w obszarze wsparcia dla osób niepełnosprawnych, projekt jest jednym z etapów dochodzenia do całościowych rozwiązań. Tak więc uprzejmie proszę Wysoką Izbę o pilne procedowanie i przyjęcie tego projektu ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)