Mówca: Krzysztof Paszyk
Data: 2017-02-08 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Panie Ministrze! Chciałbym w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego przedstawić nasze stanowisko w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, zawartego w druku nr 1166. Omawiany projekt ma na celu ochronę interesu osób, które sprzeciwiają się sekcji zwłok ich bliskich, oraz ochronę czci zmarłych. Autorzy projektu piszą w uzasadnieniu wprost, że chodzi o interes rodzin ofiar katastrofy smoleńskiej. Projektowane zmiany mają umożliwić podjęcie czynności prawnych przez rodziny zmarłych, które nie zgadzają się na ekshumację swoich bliskich. Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami w przypadku śmierci w wyniku przestępstwa przeprowadza się oględziny i otwarcie zwłok. W zależności od etapu postępowania sąd albo prokurator dokonuje takich oględzin. W obecnym stanie prawnym w celu dokonania oględzin lub otwarcia zwłok prokurator albo sąd może w drodze postępowania zarządzić wyjęcie zwłok z grobu. Na wspomniane postanowienie nie przysługuje żaden środek odwoławczy. Założeniem omawianego projektu jest dodanie do art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1977 r. Kodeks postępowania karnego zapisów umożliwiających prokuratorowi odstąpienie od przeprowadzenia otwarcia zwłok w przypadku, w którym w toku śledztwa uzna on, że przeprowadzenie takiego dowodu przestało być uzasadnione, a także wprowadzenie możliwości odwołania się od postanowień organów wymienionych w art. 210 k.p.k. Wprowadzenie niniejszej zmiany w art. 210 stworzy możliwość wniesienia zażalenia na wydane postanowienie w sprawie ekshumacji. Ponadto proponowana zmiana poszerzy kompetencje prokuratora o możliwość odstąpienia od przeprowadzenia otwarcia zwłok. Wnioskodawcy uzasadniają, że za wprowadzeniem projektowanych przepisów przemawiają obowiązujące standardy konstytucyjne, takie jak prawo do sądu, prawo do ochrony prawnej życia prywatnego czy w końcu prawo do zaskarżenia decyzji. I tu nie sposób naszym zdaniem nie zgodzić się z obiekcjami, jakie rodziny ofiar katastrofy smoleńskiej zgłaszają wobec kolejnej, przeprowadzanej wiele lat po pochówku ekshumacji ich zmarłych bliskich. Bezsilność tych osób oraz brak jakichkolwiek instrumentów do obrony przez nie czci swoich krewnych skłoniło autorów projektu do podjęcia próby zmiany prawa w tym zakresie. Poszanowanie zwłok jest istotnym elementem kultury europejskiej. Z tych względów status prawny zwłok niepoddających się klasycznym kwalifikacjom prawniczym jest wyjątkowy. W polskim prawie przedmiotem ochrony pozostaje szacunek i cześć dla szczątków zmarłych oraz miejsc ich spoczynku. Ochronie w dalszej kolejności podlegają w tym wypadku również uczucia osób bliskich zmarłemu oraz ewentualne uczucia religijne. Mając na względzie to, że czynność procesowa w postaci ekshumacji godzi w powyższe dobra, tj. w szacunek do zwłok i szczątków ludzkich oraz w uczucia osób bliskich zmarłemu, należy dopuścić możliwość - co warto podkreślić: możliwość - weryfikacji postanowienia o zarządzeniu wyjęcia zwłok z grobu. Mamy wobec projektu jedno zastrzeżenie. W art. 5 stwierdza się, że w uzasadnionych przypadkach prokurator albo sąd może odstąpić od przeprowadzenia oględzin lub otwarcia zwłok, o którym mowa w § 1. Autorzy w żaden sposób nie precyzują pojęcia uzasadnionych przypadków, pozostawiając w tym względzie swobodę interpretacyjną prokuratorowi i sądom. W naszym uznaniu warto w toku prac pokusić się o próbę doprecyzowania tego sformułowania. Wprowadzenie arbitralności w tak delikatnej i drażliwej materii może prowadzić do konfliktów. W moim przekonaniu podczas prac w komisjach można ten słaby punkt w niewątpliwie dobrym i potrzebnym projekcie poprawić. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Chciałbym w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego zaapelować o zrozumienie i współczucie dla rodzin ofiar katastrofy smoleńskiej. Dajmy im prawo zdecydować, czy godzą się na ekshumację ciał swoich bliskich, tym bardziej że celowość wspomnianych ekshumacji jest dziś powszechnie podważana i wątpliwa. W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego chciałbym wnieść o skierowanie projektu do dalszych prac. Dziękuję bardzo. (Oklaski)