Mówca: Robert Biedroń
Data: 2012-08-29 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Przewodniczący! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Ruch Palikota mam przyjemność przedstawić nasze stanowisko w zakresie informacji z działalności Krajowej Rady Sądownictwa w roku 2011. Podstawowym zadaniem Krajowej Rady Sądownictwa jest rozpatrywanie i ocena kandydatów do pełnienia urzędu sędziowskiego. Ocena ta dotyczy profesjonalizmu sędziego, jego przygotowania prawniczego, a powinni jej dokonywać przede wszystkich specjaliści. Drugim kryterium powinna być ocena ogólnoludzka, uwzględniająca postawę kandydata oraz jego predyspozycję ogólne. W tym przypadku oceny powinny dokonywać także osoby wywodzące się spoza środowiska sędziowskiego, ale zainteresowane problematyką wymiaru sprawiedliwości Chodzi tu przede wszystkim o organizacje pozarządowe, których udział w pracach Krajowej Rady Sądownictwa nadal jest, wydaje się, niewystarczający. Kandydaci na urząd sędziego opiniowani są przez sędziów wizytatorów, zgromadzenia ogólne sądów okręgowych, kolegia sądów okręgowych, Ministerstwo Sprawiedliwości, prezesów sądów i poszczególnych sędziów wystawiających kandydatom opinie. Jest też wymóg przedłożenia przez kandydata zaświadczenia od psychologa, ale to raczej formalność. W praktyce stosowny dokument bardzo rzadko zawiera bowiem coś więcej niż zwrot o braku przeciwwskazań do pełnienia obowiązków sędziego. Wyraźnie brakuje więc też jednolitych standardów dokonywania oceny w tym zakresie. W samej radzie dokonywanie wyboru osób, których kandydatury przedstawiane są następnie prezydentowi z wnioskami o powołanie na stanowisko sędziowskie, jest zdominowane przez członków rady będących sędziami. Weryfikacja osób do pełnienia funkcji sędziego spoczywa zatem na samych sędziach. Dyskusja nad kandydaturami odbywa się przede wszystkim w ramach zespołów rady, najczęściej trzyosobowych, złożonych z sędziów, czasem z udziałem członka rady niebędącego sędzią. Zespół taki analizuje akta kandydatów oraz ich ocenę dokonywaną przez środowisko sędziowskie, podejmuje decyzję o zaproszeniu wszystkich lub części kandydatów na spotkanie i rozmowę, często opiera się jednak wyłącznie na lekturze akt osobowych i opinii. Członkowie zespołu prezentują poszczególne kandydatury na posiedzeniu plenarnym rady, rekomendując radzie, decydującej w drodze głosowania, najlepszych kandydatów. A zatem w znakomitej większości przypadków o tym, czy ktoś dostąpi zaszczytu powołania na urząd sędziowski, decydują sami sędziowie na podstawie opinii opracowanych przez innych sędziów. Nie ulega wątpliwości, że członkowie rady będący sędziami mają znakomite przygotowanie, wiedzę profesjonalną i doświadczenie życiowe, które pomagają im w podejmowaniu decyzji. Brakuje jednak w tej procedurze udziału osób spoza wąskiego środowiska sędziowskiego - reprezentantów świata nauki czy organizacji pozarządowych zajmujących się problematyką wymiaru sprawiedliwości. Spore wątpliwości budzi także wybór sędziów wyłącznie w oparciu o analizę materiałów pisemnych. Wydaje się, że spotkanie z kandydatem i rozmowa z nim powinny być elementem obowiązkowym takiego procesu. Takie wysłuchanie często daje lepszy obraz kandydata niż setki kartek papieru. Być może należy wykorzystać tutaj doświadczenia innych krajów, które traktują tego typu rady w sposób bardziej pluralistyczny, gdzie mechanizmy ich funkcjonowania są bardziej sprawne. W skład niektórych rad sądowniczych wchodzą tam bowiem przedstawiciele organizacji pozarządowych - tak jest np. w Rumunii, gdzie na mocy ustawy są to dwie osoby - czy też przedstawiciele świata nauki, np. socjologii, psychologii, jak w radach w Belgii czy Holandii. Z pewnością pozytywnym rozwiązaniem, wprowadzonym przez nową ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa, jest zapraszanie na posiedzenia zespołów opiniujących przedstawicieli notariatu, prokuratury, radców prawnych czy adwokatury. Jak do tej pory korzystają z tej szansy głównie przedstawiciele Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych. Tak przynajmniej wynika z przedstawionej informacji. Warto, by również przedstawiciele innych zawodów prawniczych wykorzystywali w pełni tę możliwość. W kompetencji rady pozostaje wiele innych spraw osobowych dotyczących sędziów, związanych m.in. ze skargami na ich pracę, postępowaniami dyscyplinarnymi czy podejmowaniem decyzji o przeniesieniu sędziego w stan spoczynku. Także w tych sprawach warto zatroszczyć się o to, by w dyskusji reprezentowane były poglądy osób spoza ścisłego środowiska sędziowskiego. Kolejnym zadaniem KRS jest opiniowanie projektów aktów prawnych, najczęściej takich, które wpłynęły do Sejmu, rzadziej tych, które znajdują się dopiero na etapie prac rządowych. Projektów wpływa do rady wiele, o czym mogliśmy się przekonać na podstawie informacji. Każdym zajmuje się kilkuosobowy zespół, który proponuje radzie zajęcie stanowiska - zgłoszenie konkretnych uwag do projektu bądź jego akceptację. Rada na posiedzeniu plenarnym podejmuje decyzję co do ostatecznego kształtu opinii. Jako że projekty dotyczą wielu dziedzin życia, uwzględnienie doświadczenia, wiedzy oraz dorobku organizacji pozarządowych i środowisk naukowych może być znów przydatne w tym aspekcie prac rady. Punkt widzenia środowisk niesędziowskich w sprawie kluczowych zagadnień związanych z wymiarem sprawiedliwości wydaje się także istotny przy okazji dyskusji i debat o stanie polskiego sądownictwa i statusie sędziów. Warto, by brany był tutaj pod uwagę dorobek organizacji pozarządowych i świata nauki, które to środowiska przecież przygotowują wiele raportów, analiz. Dzisiaj wspomniano na przykład raport Forum Obywatelskiego Rozwoju. Helsińska Fundacja Praw Człowieka często też zajmuje się tymi kwestiami. W informacji z działalności Krajowej Rady Sądownictwa w 2011 r. wiele miejsca poświęcono działalności rady w zakresie szkoleń sędziów i aplikantów aplikacji ogólnej i sędziowskiej. Zgodnie bowiem z przepisem art. 3 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa rada opiniuje m.in. programy szkolenia w ramach aplikacji ogólnej i aplikacji sędziowskiej, a także roczne harmonogramy działalności szkoleniowej w zakresie szkolenia i doskonalenia zawodowego sędziów i pracowników sądów. Przepisy te są niezwykle ważne w kontekście promocji przepisów dotyczących ochrony praw człowieka i podstawowych wolności, a biorąc pod uwagę obecność Rzeczypospolitej Polskiej w strukturach Unii Europejskiej, Rady Europy i Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz dynamiczny w tych systemach prawnych rozwój dokumentów dotyczących praw człowieka i przeciwdziałania dyskryminacji, należy podkreślić, że są to zagadnienia niezwykłej wagi. W informacji rady podkreślono, że jednym z działań priorytetowych KRS były starania o stworzenie właściwego modelu kształcenia i doskonalenia zawodowego sędziów. Wydaje się, że z uwagi na wciąż niedoceniane znaczenie praw człowieka w kontekście dostępu do wymiaru sprawiedliwości i korzystania z jego instrumentów, właściwe byłoby włączenie do opinii KRS na temat szkolenia aplikantów i sędziów właśnie tej tematyki. Jak pokazują badania organizacji pozarządowych zajmujących się ochroną praw człowieka, wiedza sędziów na temat najnowszych narzędzi prawnych, na przykład w dziedzinie przeciwdziałania dyskryminacji, jest wciąż niewystarczająca i nieprzystająca do najnowszych standardów. Należy także rekomendować wprowadzenie do harmonogramów szkoleń tematyki zwalczania rasizmu, ksenofobii czy przestępstw z nienawiści. Przypomnieć należy, że kilka lat temu przepisy procesowe, zwłaszcza w procedurze cywilnej, zostały zmienione, tak aby umożliwić aktywne włączanie się do postępowań organizacji społecznych, które specjalizują się w ochronie zasady niedyskryminacji, a także praw konsumenta. Z doświadczeń organizacji znów wynika, że sędziowie niejednokrotnie są sceptyczni wobec takich podmiotów, nie traktując z należytą powagą ich eksperckiej wiedzy i argumentów. Na koniec mam uwagę ogólną, ale, wydaje się, fundamentalną, i to zostało także poruszone w toku tej debaty. Potrzebna nam jest debata, wspólna refleksja różnych środowisk nad sądownictwem w naszym kraju. Tymczasem władze, zarówno legislacyjna jak i wykonawcza, często traktują sędziów jak wrogów. Nie próżnują oczywiście też sędziowie - oni również często dwie pozostałe władze traktują podobnie. Widoczne to jest w sposób szczególny przy różnego rodzaju aferach i tutaj przykładem będzie ostatnia związana z Amber Gold, gdzie ten konflikt znów jest bardzo widoczny. Zamiast refleksji, dialogu, dyskusji jest nieufność, zaskakiwanie się, wzajemne oskarżenia. To między innymi powoduje, że brakuje strategicznego myślenia o sądownictwie. Najczęściej rządzi nami przypadkowość, każdy nowy minister przychodzi ze swoją nową, autorską agendą. Co innego na przykład w rządzie Donalda Tuska robił minister Krzysztof Kwiatkowski, co innego robi Jarosław Gowin, nie ma kontynuacji, nie ma spójności. A wydaje się, i chyba co do tego jesteśmy zgodni, że sądownictwo w Polsce wymaga strategicznego podejścia, a nie codziennego eksperymentowania. Klub Ruch Palikota oczywiście przyjmie informację z działalności Krajowej Rady Sądownictwa w 2011 r. Dziękuję bardzo. (Oklaski)