Mówca: Małgorzata Gosiewska
Data: 2018-11-07 (Sejm RP, kadencja 8)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawię stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość w kwestii powołania do życia Instytutu Europy Środkowej. Klub Prawa i Sprawiedliwości uważa, że ten kierunek, czyli powołanie Instytutu Europy Środkowej, to dobry kierunek. Projekt Trójmorza obecnie jest jednym ze strategicznych projektów rządu Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie polityki zagranicznej. Trójmorze jako nowy kierunek działań Polski w relacjach zewnętrznych, zakładający intensyfikację współpracy państw zaangażowanych w zakresie gospodarczym, zwłaszcza poprzez wspólne inwestycje infrastrukturalne, które powinny przełożyć się także na pogłębienie relacji politycznych, budowę bardziej spójnego bloku państw o zbliżonej kulturze, podobnym doświadczeniu historycznym, potrzebuje strategicznego zaplecza. Chodzi o zaplecze analityczne dla podejmowania decyzji politycznych z jednej strony, z drugiej zaś - o budowanie relacji z państwami zaangażowanymi na szczeblu poniżej poziomu politycznego, co pozwoli na zbudowanie szerszego poparcia dla inicjatywy. Żaden z istniejących obecnie instytutów badawczych nie zajmuje się zagadnieniami geopolitycznymi skupionymi wokół inicjatywy Trójmorza i współpracy państw Europy Środkowej i Środkowo-Wschodniej. Stąd wynika inicjatywa rządu, którą jako klub popieramy. Wykorzystanie do tego celu podmiotu już istniejącego, czyli Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej w Lublinie, poprzez zreformowanie go to dobry punkt wyjścia. Punktem odniesienia dla reformy Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej może być reforma Instytutu Zachodniego w Poznaniu. Doświadczenie zreformowanego Instytutu Zachodniego pokazuje, że instytuty zajmujące się kwestiami geopolitycznymi wymagającymi współpracy z podmiotami zagranicznymi oraz tworzenia oddziałów poza granicami Polski lepiej funkcjonują w formie państwowej jednostki organizacyjnej. Ponadto sprawne funkcjonowanie instytutu zależy od zmiany dotacji celowej na podmiotową, która pozwoli uelastycznić cele i sposoby ich realizacji, dostosować je do zmieniającej się sytuacji geopolitycznej. Na gruncie ustawy regulującej funkcjonowanie instytutów badawczych tak daleko posunięta reforma Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej nie byłaby możliwa. Zgodnie z projektowaną ustawą tworzony Instytutu Europy Środkowej będzie państwową osobą prawną. Taki statut umożliwi mu efektywne wykonywanie powierzonych zadań. Uzyskanie osobowości prawnej poszerzy autonomię merytoryczną instytutu, pozwalając zespołowi badawczemu na pełniejsze angażowanie się w sprawy międzynarodowe. Chodzi zwłaszcza o szeroko rozumiane problematyki: geopolityczną, społeczną i gospodarczą. Przychodem instytutu będzie m.in. coroczna dotacja podmiotowa z budżetu przeznaczona na pokrycie bieżących kosztów działalności instytutu, co umożliwi skuteczny rozwój funkcji eksperckiej i analitycznej. Wykonywanie tych funkcji jest niezbędne w kontekście dynamicznych przemian międzynarodowego otoczenia Polski. Instytut Europy Środkowej po wejściu w życie tej ustawy będzie funkcjonował na podstawie dotacji podmiotowej, analogicznie do podobnych podmioty: Ośrodka Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Polskiego Instytutu Stosunków Międzynarodowych czy polskiego Instytutu Zachodniego im. Zygmunta Wojciechowskiego. Konkludując, klub Prawa i Sprawiedliwości popiera prace nad tą ustawą. Dziękuję. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Ryszard Terlecki)