Mówca: Ryszard Wilczyński
Data: 2017-05-10 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1500. Projekt ten poszerza katalog zadań należących do wyłącznej właściwości rad gminy, powiatu, województwa, jeżeli chodzi o rozpatrywanie inicjatyw uchwałodawczych mieszkańców gminy, powiatu, województwa. Zamiarem jest zastąpienie regulacją ustawową jedynie potencjalnej i, jak widać, nieczęsto wykorzystywanej możliwości zaistnienia inicjatywy uchwałodawczej mieszkańców w oparciu o zapisy statutowe danych jednostek samorządu terytorialnego. Projekt dotyczący ustaw o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym, o samorządzie województwa wprowadza bliźniacze rozdziały pod nazwą inicjatywa uchwałodawcza mieszkańców - odpowiednio - gminy, powiatu, województwa. Zawierają one wymogi zgłaszania inicjatywy uchwałodawczej oraz zasady postępowania z projektem uchwały tak zgłoszonej. Podejmowana kwestia inicjatywy uchwałodawczej nie należy obecnie do katalogu spraw kluczowych dla funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce, jednak co cenne, na wzór ustawy z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli zmierza do poszerzenia zakresu partycypacji obywatelskiej w funkcjonowaniu jednostek samorządu terytorialnego. Zapisy w projekcie ˝Grupa mieszkańców gminy, powiatu, województwa może wystąpić z inicjatywą uchwałodawczą˝ deklarują, iż to grupa mieszkańców jest podmiotem tej nowej formuły wpływania na działania lokalnej władzy publicznej. Trzeba jednak zauważyć, że rola mieszkańców w realizacji inicjatywy uchwałodawczej w tym przedłożeniu będzie ograniczona do złożenia jedynie podpisów pod projektem uchwały w liczbie od 100 do 1000, w zależności od wielkości gminy lub rodzaju jednostki samorządu terytorialnego. Dalsze zapisy jednoznacznie rzeczywistym podmiotem inicjatywy uchwałodawczej czynią komitety inicjatywy liczące od 3 do 10 osób, co stanowi mniej więcej 1/100 wymaganych progów poparcia dla projektu uchwały. Dalej w procedowaniu projektu przez rady jednostek samorządu terytorialnego udział bierze już tylko jednoosobowo przedstawiciel komitetu. Wobec nadziei na budzenie aktywności obywatelskiej proponowaną nową formułą ograniczenie roli grupy mieszkańców w sprawowaniu inicjatywy uchwałodawczej do podpisów popierających projekt uchwały wydaje się zbyt płytkim ujęciem. Zdaniem Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska podmiotowość grupy mieszkańców winna znaleźć pełniejsze odzwierciedlenie w projekcie, gdyż istotą inicjatywy uchwałodawczej jest rozwiązanie problemu, z tą różnicą, że zainicjowanie działania z organów jednostki samorządu terytorialnego jest przesunięte na obywateli, członków wspólnoty samorządowej. Naszym zdaniem warto przyjąć rozwiązanie, iż grupa mieszkańców działa poprzez komitet inicjatywy uchwałodawczej. Nie jest konieczne precyzowanie liczebności tej grupy, gdyż jej rolą jest uzyskanie poparcia dla inicjatywy w wymiarze przedstawionym w projekcie. Godne rozważenia jest to, aby powstawanie projektu uchwały i dalej proces jej przyjmowania zawierały rzeczywiste formuły partycypacyjne, np. wymóg przeprowadzenia otwartego spotkania w celu prezentacji projektu, na którym zawiązuje się komitet inicjatywy uchwałodawczej, oraz wysłuchania publicznego organizowanego przez przewodniczącego rady w toku prac nad projektem. Należy odnotować, iż projekt ustawy zawiera też kontrowersyjne zapisy dotyczące sankcji karnej - kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat - za przeszkadzanie w wykonywaniu inicjatywy uchwałodawczej albo - przez nadużycie stosunku zależności - wywieranie wpływu na jej wykonywanie, co wydaje się zbędne. Podsumowując, Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska widzi oczywiste zalety propozycji, która poszerza zakres partycypacji obywatelskiej i tworzy obywatelom dodatkowy instrument oddziaływania na działanie samorządu. Z tej racji ma on poparcie naszego klubu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)