Mówca: Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz
Data: 2017-09-12 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka przedstawiam sprawozdanie o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, druk nr 1750. Marszałek Sejmu zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu, po zasięgnięciu opinii Prezydium Sejmu, skierował w dniu 18 lipca 2017 r. powyższy projekt ustawy do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka do pierwszego czytania. Komisja po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 19 lipca 2017 r. wnosi, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył załączony projekt ustawy. Przedmiotem przedkładanego projektu jest zmiana dwóch przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Pierwszy z nich, art. 3 ustawy, dotyczy kwalifikacji wymaganych do zajmowania stanowiska sędziego Trybunału Konstytucyjnego, a drugi, art. 19 ustawy - kwestii odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym do praw i obowiązków sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto wprowadzone są przepisy dostosowujące gwarantujące zabezpieczenie społeczne rodzinom zmarłych sędziów trybunału, również sędziów w stanie spoczynku. Grupa posłów uznała za zasadne wprowadzenie zmian do tych regulacji, by zapewnić spójność systemu prawnego i w sposób wyraźny zagwarantować realizację prawa do zabezpieczenia społecznego rodzinom sędziów Trybunału Konstytucyjnego, w tym sędziów trybunału w stanie spoczynku. O niekonsekwencji ustawodawcy w obowiązujących rozwiązaniach prawnych w tym zakresie poinformowała w piśmie do marszałka Sejmu pani prezes Trybunału Konstytucyjnego w marcu tego roku. Uwagi dotyczyły brzmienia niektórych przepisów ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza w związku z niespójnością regulacji odnoszącej się do kwestii socjalnych sędziów trybunału i ich rodzin. Grupa posłów dokonała analizy ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego i zwróciła uwagę, że zgodnie z art. 3 ustawy sędzią trybunału może zostać osoba, która wyróżnia się wiedzą prawniczą oraz spełnia wymagania niezbędne do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego. Ustawodawca nie uwzględnił w tym przepisie wymogów niezbędnych do pełnienia urzędu na stanowisku drugiego z najwyższych sądów konstytucyjnych, a mianowicie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z tym, że Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny są najważniejszymi sądami w państwie, a ich istnienie jest umocowane w konstytucji, grupa posłów uznała, że nie można deprecjonować pozycji żadnego z tych dwóch organów, tym bardziej zaś wymagań dla kandydatów na urząd sędziowski w tych sądach. Z tego względu w ramach swobody ustawodawczej wnioskodawcy proponują, by do konstytucyjnego organu władzy sądowniczej, którym jest Trybunał Konstytucyjny, mieli dostęp kandydaci, którzy spełniają wymogi przewidziane na stanowisko sędziego w Sądzie Najwyższym lub w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a te wymogi są następujące, jeżeli chodzi o ten drugi sąd. Oprócz tej pierwszej przesłanki, wyróżniania się wiedzą prawniczą, jest również wymóg ukończenia 40 lat, 10 lat pracy na stanowisku sędziego, prokuratora, prezesa lub wiceprezesa bądź radcy Prokuratorii Generalnej oraz wykonywania przynajmniej przez 10 lat zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza. Te przesłanki powołania na stanowisko sędziego NSA rozszerzają katalog kandydatów na sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Zwłaszcza należy tu podkreślić, że wiedza prawnicza z zakresu spraw administracyjnych sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wydaje się bardzo pomocna - a można nawet powiedzieć: niezbędna - w rozstrzyganiu spraw z tego zakresu, jakie trafiają także do Trybunału Konstytucyjnego. Drugim zmienianym przepisem jest art. 19 ustawy o statusie sędziów. W obecnym brzmieniu przepis ten stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie do praw i obowiązków sędziów trybunału stosuje się odpowiednio przepisy art. 43-45 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym. Ograniczenie możliwości odpowiedniego stosowania ustawy o Sądzie Najwyższym do kilku jej przepisów spowodowało, że trudno jest jedynie na podstawie ogólnych zasad wynikających z przepisów prawa pracy i przepisów zabezpieczenia społecznego określić prawa członków rodziny sędziego Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zabezpieczenia społecznego. Przed dniem wejścia w życie ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego zagadnienia te były przesądzane przez odpowiednie stosowanie przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym, a następnie przez stosowanie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych na podstawie ustawy o Sądzie Najwyższym. Skoro obecnie trudności sprawia właściwe podanie podstaw świadczeń z zabezpieczenia społecznego dla rodzin sędziów Trybunału Konstytucyjnego, w tym rodzin sędziów Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, grupa posłów uznała za zasadne, by wrócić do dotychczasowej praktyki, do tego, że ogólnie w kwestiach nieuregulowanych w sprawie statusu sędziów Trybunału Konstytucyjnego stosuje się odpowiednie przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym. Na organach stosujących prawo będzie więc spoczywać obowiązek określenia, które przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym będą miały tu zastosowanie. Wnioskodawca jest świadomy tego, że urząd sędziego konstytucyjnego ma wyraźne cechy odrębności i zasługuje na oddzielną regulację, wyrazem tego jest zmiana ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Pomimo pewnych podobieństw do statusu sędziego w sądach powszechnych, administracyjnych oraz w Sądzie Najwyższym urząd sędziego trybunału ma takie właściwości, że tylko w niewielkim zakresie, w tym w zakresie spraw typowych dla realizacji praw pracowniczych w ramach stosunku służbowego, można nawiązywać do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym. Zatem wnioskodawca podkreśla, że zastosowanie przepisów o Sądzie Najwyższym będzie dotyczyło jedynie spraw nieuregulowanych w ustawie o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, związanych z obowiązkami i prawami sędziów, w tym będzie ono dotyczyło stosunku służbowego, np. urlopu wypoczynkowego, uprawnień socjalnych, dodatku do wynagrodzenia związanego ze stażem pracy, a także zabezpieczenia społecznego rodzin sędziów. By zapewnić spójność i ciągłość regulacji dotyczącej zabezpieczenia społecznego rodzin sędziów, obowiązywać będą te przepisy z mocą od dnia spoczynku... projektodawca wprowadza przepisy, które mają obowiązywać z mocą od dnia wejścia w życie ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Treść tych przepisów wzorowana jest na art. 101, art. 102 i art. 103 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych z 2001 r. i ma być gwarancją, że rodzina zmarłego sędziego trybunału nie pozostanie bez zabezpieczenia społecznego, które przysługuje innym osobom. I tutaj chciałem podać, że na posiedzeniu komisji w dniu 19 lipca wprowadzono trzy poprawki, które są, można to tak określić, natury techniczno-legislacyjnej, bo treść merytoryczną te poprawki zawierają taką samą, jaka była w przepisach pierwotnych, ale zamiast pięciu artykułów będą trzy artykuły. Pierwsza poprawka dotyczy nowego brzmienia art. 18a: W razie śmierci sędziego trybunału stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące świadczeń, o których mowa w art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, oraz przepisy wydane na podstawie art. 103 tej ustawy. O jakie przepisy tutaj chodzi? Art. 101 ustawy o ustroju sądów powszechnych dotyczy odprawy pośmiertnej, przy czym jest tu odniesienie, że stosuje się przepisy ogólne z Kodeksu pracy. Przypomnę, że tam są limity, jeżeli chodzi o okres zatrudnienia, i od tego zależne są odprawy. Jeżeli jest to zatrudnienie do 10 lat, to jest to odprawa w wysokości jednego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli jest to zatrudnienie powyżej 10 lat, to jest to odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli jest zatrudnienie powyżej 15 lat, to jest odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Również analogicznie na tej samej podstawie prawnej będą regulowane koszty dotyczące zasiłków pogrzebowych, uposażenia rodzinnego i renty rodzinnej, a w przypadku renty rodzinnej wysokość tej renty zależeć będzie od tego, ilu członków rodziny jest uprawnionych. Jeżeli jest jedna osoba uprawniona, to renta rodzinna będzie wynosić 85% uposażenia sędziego, jeżeli jest uprawnionych dwóch członków rodziny, to 90%, jeżeli trzech i więcej, to 95% uposażenia. Również jest przewidziany dodatek dla sierot zupełnych. Jest delegacja dla ministra sprawiedliwości, który w porozumieniu z ministrem pracy ustali szczegółowe zasady wypłaty tych świadczeń. Wysoka Izbo! Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka poparła ten wniosek. W głosowaniu 12 członków komisji było za przyjęciem tego projektu w całości, jedna osoba się wstrzymała. Dziękuję bardzo.