Mówca: Andrzej Szejna
Data: 2023-05-26 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Oczywiście jedyną kwestią, ale przede wszystkim najważniejszą, na którą należy zwrócić uwagę w ramach tego projektu, jest zamiar trwałego uregulowania w Kodeksie postępowania cywilnego rozwiązań polegających na umożliwieniu przeprowadzania posiedzeń zdalnych za pośrednictwem środków informatycznych pozwalających komunikować się na odległość. Regulacja ta zdecydowanie wpisuje się w nieuchronny proces elektronizacji postępowania cywilnego, do czego w znacznym stopniu przyczyniła się epidemia wirusa COVID. Niestety, niektóre przepisy zawarte w tym projekcie mogą ograniczać prawo do sądu ze względu na ich ogólną formułę, zwroty nieokreślone i klauzule generalne. Przede wszystkim dotyczy to przesłanek uzasadniających zarządzenie przewodniczącego o przeprowadzeniu posiedzenia zdalnego. Projektowany, wstępnie oczywiście, w projekcie rządowym art. 1 zmiana 5. ustawy: na podstawie art. 151 § 2 k.p.c. przewodniczący będzie mógł zarządzić przeprowadzenie posiedzenia zdalnego, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na charakter czynności, które mają być dokonane na posiedzeniu, a przeprowadzenie posiedzenia zdalnego zagwarantuje pełną ochronę praw procesowych stron oraz prawidłowy tok postępowania. Zadajmy sobie zatem pytanie o charakter czynności polegającej na przeprowadzeniu dowodów z zeznań świadków, które byłyby kluczowe dla danej sprawy. Ocena wiarygodności takich zeznań powinna być całościowa i wychodzić poza sferę werbalną. (Oklaski) Zwróćmy także uwagę, że w przypadku zdalnego przeprowadzenia dowodu z zeznania świadków istnieje obawa co do wpływu osób trzecich na treść zeznań. Sąd przecież widzi wyłącznie niewielki fragment całego otoczenia, w którym przebywa świadek. (Poseł Grzegorz Braun: Tak jest.) Ponadto projektodawca zupełnie pominął możliwość odwołania się przez stronę postępowania od zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie przeprowadzenia posiedzenia zdalnego. Wynika z tego, iż takie zarządzenie ma charakter relatywnie arbitralny. Rzecznik praw obywatelskich słusznie zwrócił uwagę, że zapewnienie procedury odwoławczej w tym zakresie jest konieczne w kontekście konstytucyjnego prawa do sądu. Pamiętajmy, że strona może mieć uzasadnione obawy, że posiedzenie zdalne nie zagwarantuje pełnej ochrony praw i prawidłowego toku postępowania. (Oklaski) (Poseł Piotr Kaleta: Cicho, bo Janusza obudzimy.) Przedłożony projekt nie zawiera również regulacji przewidujących możliwość zakwestionowania prawidłowego przebiegu posiedzenia zdalnego w sytuacji złej jakości np. połączenia, panie ministrze, i manipulacji stron trzecich. Kiedy tak myślę sobie, patrząc na prawą stronę sceny politycznej... (Oklaski) Należy wziąć pod uwagę także sytuację, w której strony nie będą reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników albo będą osobami o niskich kompetencjach informacyjnych. Osoby, niestety czy stety, po prostu wiekowo zaawansowane niekoniecznie muszą się na wszystkim znać. Nietrudno także wyobrazić sobie ciągłą obstrukcję postępowania - tłumaczę - np. nagłym brakiem dostępu do Internetu. (Poseł Grzegorz Braun: Tak jest.) Zabrakło także regulacji dotyczącej rejestrowania zdalnego posiedzenia przez stronę za pomocą prywatnych środków. Obecnie w przypadku posiedzeń jawnych zastosowanie ma art. 9 1 , który zezwala na rejestrację dźwięku, przy czym strony muszą uprzedzić sąd o zamiarze rejestracji. Wydaje się, że podczas zdalnego posiedzenia, kiedy uczestnicy przebywają w dowolnych miejscach, a sąd widzi jedynie fragment przestrzeni, w której przebywają, kontrola nad przestrzeganiem tych zasad będzie niemożliwa. Projektowane przepisy nakładają także na uczestnika postępowania zdalnego obowiązek dołożenia wszelkich starań, aby warunki w miejscu jego pobytu licowały z powagą sądu oraz nie stanowiły przeszkody przy dokonywaniu czynności procesowych. Zauważmy, że to przede wszystkim sąd powinien zapewnić bezpieczeństwo transmisji danych oraz powagę sądu. Odniosę się jeszcze do nowelizacji ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Nasze obawy, moje, mojego klubu obawy budzi bardzo szeroki katalog podmiotów, które nie będą poddawane kontroli bezpieczeństwa przy wejściu do budynku sądu. W niniejszym katalogu znajdziemy m.in. prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zgoda, prezesa Rady Ministrów. Ale już członkowie Rady Ministrów, rzecznik praw obywatelskich, rzecznik praw dziecka, rzecznik finansowy, posłowie, senatorowie, osoby korzystające z immunitetów itd., itd., itd.? Jesteśmy w stanie zrozumieć wyłączenie z obowiązkowej kontroli osoby o najwyższej funkcji w państwie, jak prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Ale np. nie jest dla mnie zrozumiałe wyłączenie członków Rady Ministrów, bo wyobrażam sobie pana ministra Ziobrę, który wchodzi ze swoją bronią na salę obrad sądu. (Oklaski) Chore, ale w Polsce niestety możliwe. Szanowni Państwo! Zostały mi 3 sekundy, a mam trochę więcej do powiedzenia. (Dzwonek) Reasumując, chcemy ten projekt przedyskutować. Kwestia zdalnych posiedzeń wypracowana czy wymuszona przez COVID jest koncepcją dobrą, ale jak zwykle Prawo i Sprawiedliwość nawet z dobrego pomysłu może zrobić po prostu prawne harakiri. Dziękuję. (Oklaski)