Mówca: Edukacji Narodowej Krystyna Szumilas
Data: 2012-03-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Tak naprawdę na większość pytań, które zostały zadane w trakcie tej debaty, odpowiedziałam w pierwszej części mojej wypowiedzi. Padały pytania dotyczące liczby godzin, treści nauczania, sposobu uczenia w liceach ogólnokształcących, technikach i szkołach zawodowych. Były też pytania dotyczące całego procesu kształcenia i tej zmiany, procesu konsultacyjnego, kto brał udział w konsultacjach. Na te pytania odpowiedziałam w pierwszej części mojego wystąpienia, przedstawiając informację w sprawie zmian w nauczaniu historii w szkołach ponadgimnazjalnych. Myślę, że dobrym obyczajem jest słuchanie siebie nawzajem i wyciąganie wniosków z tego, co się usłyszy. Było jednak parę takich pytań, na które w tej pierwszej części naszego spotkania nie usłyszeli państwo odpowiedzi, a więc może tak krótko, bo pora jest późna, postaram się na nie odpowiedzieć. Państwo posłowie zwracali uwagę na to, że ten rok nauczania historii najnowszej to krótko, że nauczyciele nie będą w stanie przerobić w ciągu jednego roku całego materiału związanego z prezentacją historii najnowszej, z jej omówieniem. Teraz mają na to semestr, czasami, jeżeli nauczyciel zrezygnuje z innych treści kształcenia, mogą to być najwyżej dwa semestry. I tak naprawdę dzisiaj ta historia najnowsza jest poszkodowana, nie jest możliwe uczenie jej w takim wymiarze, w jakim proponujemy w nowej podstawie programowej. Zwracali państwo posłowie uwagę, pytali państwo, czy nauczyciele są przygotowani do nauczania historii, czy przygotowane są programy nauczania historii i czy przygotowane są programy nauczania przedmiotu: historia i społeczeństwo, czy nauczyciele mieli czas na przygotowanie się do tej zmiany. Otóż podstawa programowa do kształcenia ogólnego, również w szkołach ponadgimnazjalnych, została podpisana w grudniu 2008 r. I akurat nauczyciele pracujący w szkołach ponadgimnazjalnych mieli bardzo dużo czasu, żeby się do tego przygotować. To są prawie trzy lata. Od trzech lat znana jest podstawa programowa. Natomiast od marca 2009 r., kiedy została przyjęta nowelizacja ustawy o systemie oświaty, od tego momentu nauczyciele wiedzą, również nauczyciele szkół ponadgimnazjalnych, że ich obowiązkiem jest przygotowanie programu nauczania zgodnego z nową podstawą programową. Żeby jednak pomóc nauczycielom w przygotowaniu się do tego, żeby pomóc również dyrektorom szkół w przygotowaniu szkoły, zorganizowaniu pracy szkoły w tym zmienionym systemie, w ramach projektu systemowego związanego z wdrażaniem podstawy programowej przeszkoliliśmy dyrektorów szkół, szkolimy również nauczycieli, żeby byli przygotowani, by uzyskali pomoc zewnętrzną również w tym obszarze. Wierzę w nauczycieli, wierzę w nauczycieli historii. To są ludzie, którzy skończyli studia, którzy przygotowywali się do zawodu nauczycielskiego, pracują w szkołach już wiele lat, tak jak niektórzy z państwa posłów tutaj mówili, uczą tego przedmiotu. Myślę, że również w tej zmieniającej się rzeczywistości są w stanie dobrze przygotować się do pracy z uczniem uczącym się historii na poziomie rozszerzonym i na poziomie podstawowym, o którym bardzo szeroko rozmawiamy. Pytali państwo posłowie, co z historią najnowszą dla uczniów, którzy wybiorą zasadniczą szkołę zawodową. Uczniowie w liceum ogólnokształcącym będą się jej uczyć w pierwszym roku edukacji, w technikum mogą się jej uczyć w ciągu dwóch pierwszych lat albo trzech semestrów, w zależności od tego, jak nauczyciele rozłożą sobie godzinowo program. Uczniowie zasadniczych szkół zawodowych również będą uczyli się historii najnowszej. Będą się jej uczyli przez cały okres kształcenia, tak żeby zakończyć edukację historii najnowszej. Jeden z panów posłów z obawą mówił o tym, że nauczyciele będą musieli przygotować nowe dokumenty, nowe plany wynikowe. Otóż zmiana wprowadzona rozporządzeniem o podstawie programowej, zmiana wprowadzona rozporządzeniem o ramowych planach nauczania, nawet te zmiany ustawowe dokonane w 2009 r. nie wprowadzają konieczności przygotowywania takich dokumentów. Jeżeli nauczyciele je przygotowują, to pewnie robią to, bo wynika to z ich własnej wewnętrznej potrzeby. Szanuję takich nauczycieli, którzy chcą dobrze przygotować się do spełniania swoich obowiązków. Były pytania o podręczniki, o to, czy będą dostępne również podręczniki bezpłatne. Jak państwo wiecie, przygotowujemy program ˝Cyfrowa szkoła˝. Jest on już na ostatnim etapie legislacyjnym. Myślę, że w najbliższym czasie będzie przedmiotem obrad Rady Ministrów. Oprócz środków z budżetu państwa, a więc 50 mln zł, na realizację programu ˝Cyfrowa szkoła˝ wykorzystuje się również środki unijne z projektów systemowych. W ramach tego programu i w ramach programów systemowych przygotowujemy taki komponent, e-podręcznik. W ramach tego komponentu będą przygotowywane materiały edukacyjne: e-materiały, e-pomoce dydaktyczne, ale również e-podręczniki, które będą bezpłatne dla uczniów, dostępne na zasadach otwartości. Oznacza to, że będzie można z nich korzystać bezpłatnie i będzie można z nich korzystać również w celu przygotowywania nowych, następnych podręczników czy materiałów dydaktycznych. Myślę, że to bardzo ciekawa oferta, która na pewno rozwiąże część problemów związanych z dostępnością podręczników. Jedna z pań posłanek miała obawy, czy nauczyciele, czy uczniowie będą mieli czas na lekcjach na powtarzanie materiału, czy uczniowie będą mieli czas na lekcjach, aby popatrzeć na materiał w sposób wiążący to, czego nauczyli się podczas edukacji. Zapewniam, że rozłożenie materiału w taki sposób, aby w gimnazjach uczniowie poznawali historię do 1918 r., a w pierwszej klasie liceum aby mieli cały rok na poznanie historii najnowszej, gwarantuje, że również w ramach lekcji, w ramach godzin, będą mieli czas na powtórzenie materiału i na to, żeby ten materiał utrwalić. Jeden z państwa posłów mówił, że tylko matematyki można uczyć, nie powtarzając materiału. Otóż w matematyce też powtarzamy, ale jak uczy się dziecko jakiegoś zagadnienia, uczy się rozwiązywania równań, to uczy się rozwiązywania równań, a potem wykorzystuje te umiejętności na lekcjach, ćwicząc już następne umiejętności. To samo dotyczy przedmiotów humanistycznych i dokładnie tak samo uczą nauczyciele innych przedmiotów, wykorzystując do wprowadzenia nowego materiału te wiadomości i te umiejętności, które uczniowie zdobyli wcześniej. Niektórzy z państwa posłów podważali konsultacje społeczne. Jeden z panów posłów mówił o tym, że niektórzy nieświadomie podejmowali decyzję o pozytywnym zaopiniowaniu podstawy programowej, bo wówczas nie była znana liczba godzin. Otóż w ramach konsultacji podana była przykładowa liczba godzin, która niewiele różni się od tego, co jest w tej chwili w rozporządzeniu o ramowych planach nauczania. Jak państwo posłowie sobie przypominają, był bardzo szeroki materiał, który był podstawą dyskusji, w którym mówiono o nowym sposobie uczenia m.in. historii, i w którym była podana liczba godzin proponowanych na poszczególne zajęcia, w tym liczba godzin historii. Lista organizacji, które wzięły udział w konsultacjach, i ich stanowiska znajdują się w uzasadnieniu do rozporządzenia o podstawie programowej, jak również w uzasadnieniu, w tzw. OSR-ze, czyli ocenie skutków regulacji rozporządzenia o ramowych planach nauczania. Są to dokumenty jawne, dostępne na stronie internetowej ministerstwa edukacji, w tzw. BIP-ie, i każdy z państwa posłów może się z tym materiałem zapoznać. Przepraszam za to, że w tej chwili nie przeczytam nazw tych organizacji, bo jak powiedziałam w przypadku podstawy programowej było ich 87, z czego 14 wzięło udział w dyskusji, czyli odpowiedziało, ustosunkowało się do tego rozporządzenia w sposób oficjalny, ale jest późna pora, więc rozumiem, że zainteresowani państwo zapoznają się z tym materiałem. Cieszy mnie fakt, że najważniejsze instytucje, organizacje związane chociażby ze szkolnictwem wyższym, jak konferencja rektorów szkół wyższych czy Rada Główna Szkolnictwa Wyższego, zaopiniowały ten projekt podstawy programowej pozytywnie. Podkreślam, znając przymiarki dotyczące liczby godzin, znając szacowność tego środowiska, znając kompetencje rektorów, ich chęć i serce dla edukacji, jestem przekonana, że zrobili to świadomie, że ta decyzja została podjęta po głębokiej analizie i głębokim przemyśleniu całego przedstawionego do konsultacji materiału. Do pana posła, który mówił o korupcji, zwrócę się nie z apelem, ale z informacją, która każdemu posłowi jest znana. Otóż, jeżeli ktokolwiek z nas, a sama też jestem posłem - zresztą nie tylko poseł ma taki obowiązek, ale każdy obywatel - jeżeli ktokolwiek powziął jakąkolwiek informację o tym, że w trakcie jakiegokolwiek działania organów państwowych albo ludzi zatrudnionych w urzędach państwowych mogło dojść do korupcji, to powinien zgłosić tę informację odpowiednim organom. Taki jest obowiązek obywatela, a tym bardziej jest to obowiązek posła. Dlatego apeluję do tych, którzy mają wiedzę na ten temat, aby to natychmiast zrobili. Mam też trochę kłopot z tym, czy mamy informować uczniów i nauczycieli o tym, co się dzieje, jakie zmiany planujemy, czy nie mamy informować. Część, bardzo duża część państwa posłów mówiła o tym, że nauczyciele powinni mieć wiedzę, że do nauczycieli trzeba z tą wiedzą docierać i że powinien to robić minister edukacji. Jednak część państwa posłów na moją informację o tym, że przygotowaliśmy dla nauczycieli, rodziców i uczniów, chcąc im pomóc, informację o tym, co się zmienia w systemie, zareagowała bardzo alergicznie. Ja uważam, że obowiązkiem każdego, a przede wszystkim ministra edukacji, urzędników Ministerstwa Edukacji Narodowej, tych, którzy przygotowują zmiany, jest informowanie, informowanie społeczeństwa, informowanie zainteresowanych, informowanie o tym, jakie zmiany następują i co z tymi zmianami dla nich się wiąże. Mam też pewien kłopot z takim jednoznacznym określeniem, czy my, nie tylko minister, my jako społeczność, państwo jako posłowie jesteście za tym, żeby coś zmieniać w systemie, czy jesteście za tym... (Poseł Jadwiga Wiśniewska: Na dobre...) ...żeby nic nie zmieniać. Jeżeli ja słyszę, że wśród tych 70 głosów co najmniej połowa z państwa, i to ci, którzy są przeciw zmianie, mówi o tym, że dzisiaj uczniowie nic nie umieją, że nie potrafią analizować, że ich wiedza historyczna jest na żenującym poziomie, że nie wybierają historii jako przedmiotu, z którego zdają maturę, a dziś ci uczniowie uczą się według starej podstawy programowej, według zasad, które jeszcze obowiązują, nie zostały zmienione, to zastanawiam się, czy my nadal chcemy tak uczyć, czy chcemy uczyć lepiej. Jeżeli ktoś odpowiedzialny staje na tej mównicy i mówi o tym, że jest źle, a jednocześnie mówi o tym, że nic nie należy zmieniać, to znaczy, że chce, aby nadal było źle. Były pytania, kierowane nie tylko do ministra edukacji, ale i do posłów na tej sali, ale poczuwam się do odpowiedzialności i do rzetelnego wypełniania swoich obowiązków, czy wiemy, co się dzieje w szkołach, czy wiemy, jak w tej chwili w szkołach nauczyciele uczą, czy wiemy, jakie problemy nauczyciele mają. Proszę państwa, ja spotykam się z nauczycielami. (Głos z sali: Ale trzeba ich słuchać.) Niedawno, nie dalej jak w sobotę, a wcześniej w piątek, byłam w szkole podstawowej i spotkałam się z nauczycielami, dużą grupą nauczycieli, szkół ponadgimnazjalnych. Wierzcie mi państwo, rozmawiam z nauczycielami i jestem pełna podziwu dla nich, ponieważ oni są świadomi tych zmian i je wprowadzają. Po prostu przygotowują się, chcą jak najlepiej przygotować swoją szkołę do tego, aby uczniowie mogli ze spokojem ją wybrać, ze spokojem w niej zdobyć wykształcenie ogólne i przygotować się do studiów. Rozumiem obawy dotyczące miejsc pracy dla nauczycieli, ale te obawy nie są związane z tym, że zmienia się podstawa programowa, bo zagwarantowaliśmy w rozporządzeniu o ramowych planach nauczania to, aby tygodniowa liczba godzin dla konkretnego oddziału nie była mniejsza niż do tej pory. Są przypadki, kiedy ta liczba godzin jest większa. Tak więc zmniejszenie się liczby miejsc pracy dla nauczycieli na pewno nie wynika z wprowadzenia nowej podstawy programowej i ramowych planów nauczania. To może wynikać z innych przyczyn, chociażby z głębokiego niżu demograficznego, z tego, że po prostu liczba uczniów w polskim systemie edukacji maleje. To może być przyczyną, dla której może się zmniejszać liczba miejsc pracy dla nauczycieli. Dzisiaj na posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego analizowaliśmy kwestię finansowania zadań oświatowych i patrzyliśmy, jakie decyzje są podejmowane na poszczególnych szczeblach administracji, administracji państwowej, administracji samorządowej. Z tej analizy wynika, że samorządy, ustalając sieć szkół, przyjmując projekty organizacyjne, broniąc się przed niżem demograficznym, robią następujące rzeczy: obniżają liczbę uczniów w klasie, zwiększają liczbę godzin w planach lekcji konkretnych oddziałów, zmniejszają liczbę godzin ponadwymiarowych przypadających na jednego nauczyciela. Tak więc jeżeli chodzi o spadek liczby uczniów i liczby nauczycieli, który dokonał się na przestrzeni ostatnich lat, to procentowo zdecydowanie bardziej spadła liczba uczniów niż liczba miejsc pracy dla nauczycieli. Padła też propozycja ze strony poprzednio rządzących, żeby przedłużyć o rok nauczanie w liceum. Pytam: Dlaczego tego państwo nie zrobiliście, skoro to jest taki genialny pomysł? Można to było zrobić i rozwiązać te wszystkie problemy. Ale nie zrobiliście tego państwo, bo wiecie, że to nie jest takie łatwe, że to nie jest proste, a właściwie, że jest to niemożliwe. Nie można, debatując publicznie i biorąc odpowiedzialność za swoje słowa, proponować rozwiązań nierealnych. Myślę, że choć bardzo krótko, to udało mi się odpowiedzieć na te pytania, które były pytaniami dodatkowymi, wykraczającymi poza tę pierwszą część związaną z odpowiedziami na pytania zawarte w uzasadnieniu wniosku, które później powtarzały się w debacie. Korzystając z okazji, na koniec tej debaty jeszcze raz chciałabym zaapelować do wszystkich państwa posłów, żebyśmy w imię naszej odpowiedzialności za edukację i za przyszłość naszych dzieci i naszej młodzieży zrobili wszystko, aby jakość edukacji w polskich szkołach była coraz lepsza, ale też aby nauczyciele, uczniowie i rodzice ze spokojem mogli myśleć o rozpoczęciu nowego roku szkolnego. Zróbmy to nie dla siebie, nie dla naszych korzyści różnych, ale dla uczniów, rodziców i nauczycieli. Dziękuję państwu. (Oklaski)