Mówca: Cezary Olejniczak
Data: 2013-11-07 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Szanowny Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Nie jestem członkiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka - taka drobna uwaga do pana marszałka Zycha. Występuję w zastępstwie mojej koleżanki Małgorzaty Sekuły-Szmajdzińskiej, która prosiła mnie, żebym w imieniu Klubu Poselskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej wygłosił oświadczenie w sprawie projektu z druku nr 1751. Przedstawiony projekt zakłada rozszerzenie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za oczywiście bezpodstawne oskarżenie. Przepisy rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego przewidują odpowiedzialność za niesłuszne skazanie, stosowanie tymczasowego aresztowania, środka zabezpieczającego albo zatrzymanie. Brak jest natomiast możliwości praktycznego uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia w przypadku oczywiście nieuzasadnionego oskarżenia, mimo że takie sytuacje mają miejsce, w wyniku nieprawidłowego działania organów ścigania i zdarza się, że prowadzą do poważnych strat materialnych i niematerialnych, czym jest utrata dobrego imienia czy wiarygodności w życiu społecznym. Problem jest poważny, bo dotyczy choćby przedsiębiorców, którzy na skutek stosowania środków zabezpieczających, na przykład zajęcia konta czy zakazu zajmowania stanowiska, są doprowadzani do bankructwa. Zdaniem projektodawców w państwie prawa przedstawienie aktu oskarżenia w sytuacji braku podstaw powinno być absolutnie niemożliwe, a wprowadzony instrument zdyscyplinuje organy ścigania, wymuszając na nich większą staranność. Z aprobatą do podstawowych założeń ustawy odnosi się Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, uznając, że mamy do czynienia z luką prawną w systemie odpowiedzialności Skarbu Państwa za wykonywanie władzy publicznej. Zdaniem Prokuratorii Generalnej zdarzają się sytuacje, w których uniewinniające oskarżonych sądy karne poddają negatywnej ocenie brak jakichkolwiek podstaw do oskarżenia, krytykując przy tym niewłaściwą pracę organów ścigania. Problem dotyczy również nieskutecznej ochrony prawnej w procesie cywilnym, bowiem realna możliwość uzyskania w takiej sytuacji odszkodowania i zadośćuczynienia jest znikoma, jako że sądy cywilne podnoszą, iż wszczęcie postępowania karnego i niewniesienie oskarżenia jest działaniem organu w ramach jego kompetencji, jest działaniem przewidzianym przez prawo, natomiast przepisy Kodeksu cywilnego wymagają dla swego zastosowania spełnienia przesłanki bezprawności. O ile można zgodzić się z podnoszonymi wyżej argumentami, o tyle trochę inaczej przedstawia się kwestia znalezienia właściwych rozwiązań prawnych. Trudno bowiem nie zauważyć, że konkretne propozycje zmiany nie do końca są akceptowane. Prokurator generalny, stwierdzając, że niewątpliwie projekt dotyczy istotnej problematyki, wskazuje jednocześnie na pewne słabości, jak na przykład na odniesienie się w uzasadnieniu do instytucji odszkodowania przewidzianej w Kodeksie postępowania karnego z 1928 r., która dotyczyła odpowiedzialności oskarżyciela prywatnego lub posiłkowego. Dziś jest mowa o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę i krzywdę, które wynikają z prowadzenia postępowania karnego w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, i przepis powinien być tak skonstruowany, aby nie było wątpliwości co do granic odszkodowawczej odpowiedzialności Skarbu Państwa. Sąd Najwyższy podnosi z kolei bardzo ważny fakt, którym jest przyjęcie nowego modelu postępowania przygotowawczego i jurysdykcyjnego. Celem postępowania przygotowawczego przestaje być wszechstronne zgromadzenie materiału dowodowego, a co za tym idzie, zmianie mogą ulec merytoryczne wymogi odnoszące się do aktu oskarżenia. Jak zatem to obniżenie progu dowodowego wpłynie na ocenę bezpodstawności samego aktu oskarżenia? Z pewnością w toku prowadzenia prac nad ustawą trzeba będzie odpowiedzieć na te i inne pytania. Z pewnością w toku prac nad ustawą trzeba będzie odpowiedzieć na te i inne pytania. Dlatego Klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej jest za skierowaniem tego projektu do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Dziękuję, panie marszałku. (Oklaski)