Mówca: Sprawozdawca Krystyna Skowrońska
Data: 2014-09-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Podkomisja stała do spraw instytucji finansowych za projekt wiodący przyjęła projekt rządowy. Winna jestem Wysokiej Izbie wyjaśnienie, że oba projekty regulują tę samą materię. Dziękuję kolegom z klubu Sojuszu Lewicy Demokratycznej, a szczególnie pani poseł Annie Bańkowskiej reprezentującej wnioskodawców, że przychylili się do propozycji dotyczącej wyboru rządowego projektu ustawy jako projektu wiodącego. Wysoka Izbo! Ustawa wprowadza regulacje dotyczące nowego bezpiecznego produktu na rynku bankowym, w pełni realizując zapotrzebowanie rynku na stworzenie nowego rozwiązania dotyczącego tego rodzaju kredytu, który będzie udzielany bez badania zdolności kredytowej osobom, które są właścicielami nieruchomości. Pozwoli to im pozyskać dodatkowe środki pieniężne, które mogą zostać przeznaczone na dowolny cel. Podkreślić zatem należy, że ten rodzaj kredytu może być udzielany wszystkim osobom, które są właścicielami nieruchomości, niezależnie od wieku, co przy dzisiejszych ograniczeniach dla osób starszych, jeżeli chodzi o wzięcie kredytu, jest szczególnie ważne. Kredytodawcami, czyli podmiotami uprawnionymi do oferowania produktu, będą banki oraz oddziały banków zagranicznych, a także oddziały instytucji kredytowych i instytucje kredytowe, które prowadzą działalność transgraniczną. To od nich zależeć będzie, czy wprowadzą ten produkt do swojej oferty. Wszystkie te instytucje podlegają publicznemu nadzorowi, który sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego tu, w Polsce, oraz organy nadzoru w państwach macierzystych oddziałów banków czy transgranicznych instytucji finansowych. Rozwiązanie dotyczące uprawnionych kredytobiorców ma szczególne znaczenie dla zagwarantowania pewności i bezpieczeństwa kredytobiorcom, gdyż w części będą nimi osoby starsze. Kredytobiorca jest drugą stroną umowy. Kredytobiorcą może być osoba fizyczna, która posiada prawo do własności nieruchomości bądź spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu czy też prawo użytkowania wieczystego. Kredytobiorcami mogą być również współwłaściciele nieruchomości, osoby, którym przysługuje udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu lub prawie użytkowania wieczystego. W projekcie nie zostały określone przeznaczenie, sposób użytkowania oraz rodzaj nieruchomości, który będzie mógł być zabezpieczony hipoteką przy udzielaniu kredytu. Mogą to być zatem budynki mieszkalne, lokale handlowe, mieszkania czy grunty, zarówno zabudowane, jak i niezabudowane. To od banku - kredytodawcy zależeć będzie ocena, czy i w jakiej wysokości może zostać udzielony kredyt, tak by w przyszłości mogła zostać dokonana spłata wypłaconego kredytu wraz z odsetkami. Umowa kredytowa regulować będzie zobowiązania banku do wypłacenia klientowi określonej kwoty kredytu - jednorazowo lub w ratach, w transzach. Spłata będzie nie tradycyjną regulacją, a rozwiązaniem specjalnym. To specjalne rozwiązanie polega na tym, że spłata powinna nastąpić w okresie 12 miesięcy, po upływie roku od daty śmierci kredytobiorcy. Po śmierci kredytobiorcy to jego spadkobiercy będą decydowali, czy spłacą kredyt czy nie. Jeżeli spadkobiercy nie zdecydują się na dokonanie spłaty, będą zobowiązani do przeniesienia własności nieruchomości na bank. W tej sytuacji spadkobiercy będą jednak uczestniczyć w rozliczeniu umowy. W przypadku gdy wartość nieruchomości będzie wyższa od zobowiązania wobec banku, bank będzie zwracał tę różnicę, w sytuacji zaś odwrotnej, gdy nie zostaną zaspokojone zobowiązania, bank nie będzie dochodził swoich roszczeń w odniesieniu do pozostałego majątku kredytobiorcy lub spadkobierców. To rozwiązanie jest niezwykle ważne i przypomnieć należy, że nie ma automatyzmu, jeżeli chodzi o przeniesienie własności na bank - kredytodawcę, tak jak jest dzisiaj w przypadku wielu oferowanych usług i produktów, gdy ludzie starsi, aby otrzymać kredyt, przenoszą z dniem podpisania umowy, z dniem wypłaty pierwszej transzy własność na podmiot, który udzielił kredytu. Co ważne, bardzo szczegółowo został opisany obowiązek informacyjny. To rozwiązanie jest niezwykle ważne dla ochrony kredytobiorców. Klient bowiem otrzymać ma od banku formularz informacyjny ze wszystkimi ważnymi informacjami, przewidywaną kwotą kredytu, terminem i sposobem jego wypłaty, kosztami kredytu, sposobem ich zapłaty, a także prawami i obowiązkami, które będą wynikać z umowy. Formularz, który klient otrzyma od banku, jest tylko informacją wstępną dla klienta i musi być jemu doręczony w terminie nie krótszym niż siedem dni przed zawarciem umowy kredytowej. Dlaczego będzie miał charakter informacyjny i symulacyjny? Bo będzie oparty tylko na informacjach, które przedstawi klient na dzień przedłożenia mu tej oferty. Dokładna kwota kredytu i precyzyjnie określone warunki mogą być przedstawione klientowi przez bank dopiero po sporządzeniu wyceny nieruchomości lub lokalu przez rzeczoznawcę. Co do ważnych spraw, które warto w tym miejscu podkreślić, to klient może sam sobie przeprowadzić taką wycenę i określić wartość nieruchomości na wstępie, na przykład dla 50 tys. zł bank określi, jakie są warunki takiego kredytu odwróconej hipoteki, i klient, mnożąc to przez wielokrotność, będzie znać wartości, w jakich może się poruszać, i w jakiej wysokości kredyt będzie mógł zaciągnąć. Celem umowy kredytowej jest, co wskazano w projekcie, jak najpełniejsze zabezpieczenie interesów osób, które zawierać będą umowy kredytu hipotecznego. To jest ważne, bo ta umowa ma chronić kredytobiorców. Wprowadzono specjalny 30-dniowy termin odstąpienia od umowy. Na rynku usług bankowych termin odstąpienia od umowy w przypadku kredytu konsumenckiego, tak jak w Unii Europejskiej, wynosi 14 dni. A zatem wydłużenie tego terminu daje kredytobiorcy możliwość odstąpienia od umowy. Umowa kredytowa również reguluje i określa możliwość spłaty kredytu przed ustalonym terminem w całości lub w części bez pobierania przez bank dodatkowych prowizji i bez obowiązku informowania o przedterminowej spłacie. Kredyt może być udzielony w złotych lub w walucie i decyzja w tej sprawie zależeć będzie od kredytobiorcy. Rozwiązanie to zostało wprowadzone poprawką i pozytywnie zaopiniowane przez rząd. Uznano bowiem, że w przypadku gdy bank nie bada zdolności kredytowej klienta, rozwiązanie to będzie dla niego bezpieczne. To rozwiązanie objęte jest ochroną antyspreadową, a przypomnę, że w Sejmie długo rozmawialiśmy, że klient w tym przypadku nie będzie musiał otrzymać warunków, jakie dyktuje bank przy odkupie przez niego waluty na spłatę kredytu, będzie mógł sam dokonać spłaty w walucie, a także będzie mógł i powinien być zawarty zapis w umowie kredytowej, po jakiej cenie bank będzie odsprzedawał walutę kredytobiorcy. Umowa zawiera również regulacje dotyczące utrzymania nieruchomości w odpowiednim stanie, tak by jej wartość nie ulegała obniżeniu i była zabezpieczeniem kredytu. Gdy tego obowiązku nie będzie wykonywał kredytobiorca, to bank będzie mógł go wezwać do dopełnienia tego obowiązku w terminie nie krótszym niż 60 dni, natomiast po tym terminie bank zaproponuje klientowi udzielenie upoważnienia do wykonania tego obowiązku w jego imieniu. Jest to ważne rozwiązanie, które sprawi, że po stronie kredytobiorcy i kredytodawcy będą symetryczne stosunki w zakresie bezpieczeństwa, zabezpieczenia wypłaty kredytu. Takie upoważnienie będzie dobrowolne, a w przypadku gdy kredytobiorca udzieli bankowi upoważnienia do utrzymania nieruchomości w należytym stanie, będzie mogło być ono przez kredytobiorcę odwołane w każdym czasie. Wysoka Izbo! Ważną sprawą, która została uregulowana w ustawie, jest gwarancja dla kredytobiorców. Gdy bank nie dopełni obowiązków informacyjnych lub nie dopełni ustawowych regulacji umownych, to w takim przypadku kredytobiorcy przysługuje rekompensata finansowa w wysokości 10% odsetek i innych kosztów niezależnie od wypłaconej kwoty odwróconego kredytu hipotecznego. W poprawkach, które przyjęła komisja do tego rządowego przedłożenia, ustalono, iż powyższe rozwiązania i ustawy z uwagi na ich szczegółowe zapisy nie będą podlegać przepisom dotyczącym ustawy o kredycie konsumenckim. Ustawa wejdzie w życie po 30 dniach od jej ogłoszenia. Chciałabym również poinformować Wysoką Izbę, że w trakcie prac nad tym projektem odbyto szeroką dyskusję dotyczącą m.in. obowiązku informowania klienta. Pani poseł Bubula zgłosiła propozycję, aby w wypadku niektórych zapisów była określona wielkość czcionki, tak aby były one czytelne dla kredytobiorcy. Trudno było nie zgodzić się w tej sprawie z uwagami Biura Legislacyjnego, że ten przepis wymaga doprecyzowania. W trakcie prac komisji nie znaleziono takiego rozwiązania, które byłoby komplementarne i dawało kredytobiorcy pewność, że wielkość czcionki jest jedynym zabezpieczeniem, tak bym powiedziała, aby wszystkie warunki umowy zostały poprawnie odczytane przez kredytobiorcę. Dla nas i dla instytucji kredytowych jest ważne, żeby zmienić przekonanie, że kredytodawcy zapisują małą czcionką informacje, z którymi chcieliby, żeby kredytobiorca się nie zapoznał. W zakresie umów kredytowych w każdym przypadku warto mówić o tym, aby klienci, kredytobiorcy czytali umowy w całości. Temu służy wcześniejszy obowiązek informacyjny, a także długi termin odstąpienia od umowy kredytowej. Przeprowadziliśmy również długą, ważną dyskusję w zakresie wprowadzenia innego nowego produktu - renty dożywotniej. W tym przypadku deklaracja ministerstwa była następująca, że resort gospodarki pracuje nad ważnymi rozwiązaniami dotyczącymi renty dożywotniej. Jest to na tyle skomplikowana sprawa, że jeszcze takiego przedłożenia parlament z resortu gospodarki nie otrzymał. Ważne, że część rynku jest w zakresie odwróconego kredytu hipotecznego uregulowana w sposób jak najlepiej chroniący interesy kredytobiorców, pokazujący obowiązki, jakie zostały nałożone na banki kredytodawców. Chciałabym zatem rekomendować Wysokiej Izbie przyjęcie przedłożonego sprawozdania. Mam nadzieję, że jeżeli wpłyną poprawki, to rozpatrzymy je szybko, w trybie pilnym, i że ten produkt będzie oferowany klientom jako bezpieczny, dostępny, nadzorowany przez organy nadzoru i nie będziemy już mieli do czynienia, tak jak dotychczas, z ludzkimi tragediami związanymi z otrzymywaniem usług i przenoszeniem z dniem zaciągnięcia zobowiązania swojego majątku na instytucję, która udziela kredytu lub pożyczki. Dziękuję bardzo.