Mówca: Rafał Grupiński
Data: 2021-09-30 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! To rzeczywiście niezwykle ważny czas dla wszystkich Wielkopolan, czas upamiętnienia we właściwy sposób czynu, zrywu Wielkopolan tuż po zakończeniu I wojny światowej. To jest historia insurekcji zwycięskiej. Kiedy wchodzi się w Internet i wpisuje się słowo ˝powstanie˝, to powstanie wielkopolskie pokazuje się jako ostatnie, po wszystkich przegranych powstaniach narodowych. Myślę, że czas by był, żeby rzeczywiście powstanie wielkopolskie zostało docenione jako insurekcja zwycięska i żeby było bardziej dostrzegane w naszej historii. Trzeba pamiętać - o tym mówił mój przedmówca - że powstanie wielkopolskie było sukcesem tak naprawdę z dwóch powodów. Po pierwsze, z powodu właśnie XIX-wiecznej pracy organicznej Wielkopolan, pracy u podstaw, budowania społeczeństwa świadomego swoich celów, patriotycznego i jednocześnie edukowanego ku przyszłej, niepodległej Rzeczypospolitej. Wszelkie towarzystwa, takie jak czytelnie ludowe, banki spółdzielcze, spółdzielnie rolne, ba, towarzystwa gimnastyczne, towarzystwa śpiewacze - wszystko to tworzyło tkankę ludzi, którzy po prostu chcieli wolnej Wielkopolski i wolnej Rzeczypospolitej. I to ta praca u podstaw legła też u podstaw sukcesu powstania wielkopolskiego. O tym naprawdę warto pamiętać. Drugim powodem była znakomita organizacja powstania. Przypomnijmy, że na początku stycznia dowódcy, w tym mjr Taczak, wtedy major, i przybyły gen. Dowbor-Muśnicki, powołali jednym rozkazem 11 roczników Wielkopolan do armii powstańczej. Dzięki temu armia ta urosła błyskawicznie do takiego rozmiaru, że mogła właściwie zająć, poza Piłą i Bydgoszczą, prawie cały teren ówczesnej dzielnicy: Poznańska, jak ją nazywano. O czym chcę powiedzieć? Chcę także powiedzieć o tym, że niezwykle istotne jest dbanie przez samorząd województwa wielkopolskiego o pamięć powstania. Od 2008 r., czyli od 90. rocznicy powstania wielkopolskiego, dzień po rocznicy wybuchu powstania organizowane są obchody w Warszawie, w stolicy państwa, żeby w ten sposób propagować powstanie. Jest to bez wątpienia osobista zasługa marszałka Marka Woźniaka. Warto o tym wiedzieć. Dzisiaj ustanowienie tego święta jest oczywiście czymś dla nas szczególnie istotnym. Inicjatorami były poznańskie instytucje kultury, w tym Muzeum Niepodległości, ale także np. Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski, o czym warto pamiętać. Cieszymy się, że pan prezydent podjął tę lokalną inicjatywę i postanowił przekształcić to w święto państwowe. Natomiast o jednej rzeczy chcę powiedzieć. Słusznie mój przedmówca wspomniał o mniejszych miejscowościach Wielkopolski, o tym, żeby o tym pamiętać. Chciałem przytoczyć, jako wnuk powstańca, fragment nieubrązowionej historii o tym, jak to było, jak trudno było powstańcom osiągnąć ostateczny sukces. Otóż mówię o moim małym miasteczku Wronki. Przeczytam fragment pamiętnika związany z tym miejscem. Otóż: przyjechał z Poznania do Wronek mój przyjaciel z lat młodości i ławy szkolnej dr Stanisław Krzyżankiewicz, mianowany w Poznaniu wiceprezydentem Policji, a zarazem członkiem Rady Ludowej. Przyjechał do rodzinnego miasta, by zorganizować władzę na miasto i pod jego nadzorem dokonano zburzenia pomnika Wilhelma II i ścięcia lipy Friedenslinde, drzewa pokoju, posadzonego na pamiątkę zwycięstwa armii pruskiej nad Francuzami. To jest październik, to jest koniec października 1918 r., a więc jeszcze na długo przed powstaniem. Następnie poszczególne urzędy zostały przez Polaków zajęte, zaś dalszych urzędników niemieckich usuwano w miarę odpowiedniego dokształcania naszych, a we Wronkach powstała komora celna i przepustkowa. Wybudowano barak dla przyjezdnych do rewizji bagażu oraz podróżnych udających się za granicę. Oddział wojska zajął więzienia centralne i władza wojskowa wspólnie z cywilną działała na dworcu przy kontroli i obsłudze pociągów. (Dzwonek) Jeszcze sekundę, pani marszałek.