Mówca: Krzysztof Paszyk (tekst niewygłoszony)
Data: 2018-06-06 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku, Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Poselskiego Polskiego Stronnictwa Ludowego - Unii Europejskich Demokratów przedstawić nasze stanowisko w sprawie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym oraz ustawy o referendum ogólnokrajowym (druk nr 2434). Omawiany dziś projekt ma na celu dostosowanie prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2017 r. stwierdzającego niezgodność przepisów ustaw o referendum ogólnokrajowym i o referendum lokalnym z konstytucją. Projekt wprowadza możliwość wznowienia postępowania po postanowieniu sądu wydanym w trybie ˝referendalnym˝ w sprawach związanych z rozpowszechnianiem nieprawdziwych informacji w wypowiedziach, ulotkach itp. w trakcie kampanii referendalnej. W przypadku ustawy o referendum lokalnym: ˝Jeżeli plakaty, hasła, ulotki, wypowiedzi albo inne formy propagandy i agitacji zawierają nieprawdziwe dane i informacje, można wnioskować do sądu okręgowego o: orzeczenie konfiskaty takich materiałów; wydanie zakazu ich publikowania; nakazanie sprostowania; nakazanie przeproszenia pomówionego; nakazanie uczestnikowi postępowania wpłacenia kwoty do 10 tys. zł na rzecz instytucji charytatywnej; zasądzenia od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy takiej samej kwoty tytułem odszkodowania. Obecnie przepisy stanowią, że sąd okręgowy rozpoznaje te wnioski w ciągu 24 godzin w postępowaniu nieprocesowym. Od postanowienia sądu wydanego w trybie referendalnym można złożyć, także w terminie 24 godzin, zażalenie do sądu apelacyjnego (II instancja); potem nie można jednak złożyć wniosku o wznowienie postępowania. Ten ostatni przepis zakwestionował Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Trybunał zwrócił uwagę, że w tzw. postępowaniach referendalnych ˝bardzo krótkie terminy rozpoznania sprawy w I i II instancji mają zapewnić wydanie rozstrzygnięcia w takim czasie, aby z jednej strony wyborcy mogli zapoznać się z ustaleniami sądu przed dniem głosowania, a z drugiej strony, aby rzetelna debata przedwyborcza, wolna od patologii związanych z rozpowszechnianiem nieprawdziwych wiadomości, miała miejsce przez wystarczająco długi okres, umożliwiający uformowanie woli wyborców˝. ˝Niemniej - zauważył TK - uproszczenie i skrócenie postępowania nie może skutkować utrzymywaniem rozstrzygnięcia niezgodnego z prawdą, czyli nieodpowiadającego wymogom praworządności˝. Zaznaczył, że powinno być możliwe wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu, które jest obarczone poważnymi wadami. ˝Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której już po wydaniu orzeczenia pojawią się nowe dowody, z których wynika, że prawomocne orzeczenie nie odpowiada rzeczywistości˝ - podkreślono w uzasadnieniu. TK zauważył też, że w przypadku postępowań wyborczych - ze względu na ich szybkość - ryzyko dokonania błędnych ustaleń istotnie się zwiększa. Wysoka Izbo! Bez wątpienia w przypadku orzeczeń w specjalnym, wyborczym trybie szybkość postępowania ma kluczowe znaczenie. Co przyjdzie poszkodowanemu z korzystnego dla niego orzeczenia w sytuacji, kiedy będzie już po głosowaniu, w tym wypadku już po referendum? Szybkość i uproszczenie postępowania nie może jednak prowadzić do ograniczenia prawa do wzruszenia orzeczenia w przypadku poważnych (kwalifikowanych) wad. Dotychczas obowiązujące wyłączenie możliwości wzruszenia orzeczeń w omawianym przypadku naruszało konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy w sprawiedliwym postępowaniu.