Mówca: Wiesław Krajewski
Data: 2022-02-09 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie rządowych projektów ustaw o ratyfikacji Porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Finlandii o skutkach prawnych wygaśnięcia Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Finlandii o popieraniu i ochronie inwestycji, sporządzonej w Helsinkach dnia 25 listopada 1996 r. oraz o ratyfikacji Porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Królestwa Szwecji o skutkach prawnych wygaśnięcia Umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Królestwa Szwecji w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji, sporządzonej w Warszawie dnia 13 października 1989 r., druk nr 1894. Traktaty inwestycyjne zawarte między państwami członkowskimi Unii Europejskiej dotyczące umów o popieraniu i ochronie inwestycji, tzw. umowy intra-EU BIT, zapewniają inwestorowi i jego inwestycjom z państwa jednej strony umowy na terytorium państwa drugiej strony umowy ochronę oraz możliwość dochodzenia roszczeń przed międzynarodowym trybunałem inwestycyjnym, arbitrażowym. Obowiązywanie tych umów jest jednak kwestionowane przez Komisję Europejską z uwagi na ich niezgodność z prawem Unii Europejskiej. W związku z tym Komisja Europejska wszczęła formalne postępowania w sprawie niezgodności tych umów z kilkoma państwami Unii Europejskiej, natomiast przeciwko pozostałym państwom członkowskim, w tym przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, prowadziła nieformalne postępowania, tzw. EU Pilot, i rozważa obecnie wszczęcie formalnych postępowań. Stanowisko Rzeczypospolitej Polskiej wobec umów intra-EU BIT zostało przyjęte przez Komitet do Spraw Europejskich w dniu 3 czerwca 2011 r. Zgodnie z nim umowy intra-EU BIT powinny zostać wypowiedziane przez wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, a najlepszym rozwiązaniem dla Rzeczypospolitej Polskiej byłoby jednoczesne podjęcie przez wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej wspólnej decyzji o rozwiązaniu umów za obopólną zgodą na mocy Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. Z uwagi na brak możliwości osiągnięcia wśród państw członkowskich Unii Europejskiej takiej jednomyślności, Rzeczpospolita Polska zgodnie w powyższym stanowiskiem powinna rozwiązać umowy intra-EU BIT albo przez ich wypowiedzenie na warunkach określonych w tych umowach, albo na podstawie porozumienia stron. W związku z tym, że Republika Finlandii nie była zainteresowana rozwiązaniem z Rzeczpospolitą Polską, za porozumieniem stron, Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Finlandii o popieraniu i ochronie inwestycji, sporządzonej w Helsinkach, Rzeczpospolita Polska wypowiedziała umowę ze skutkiem od dnia 16 października 2019 r. Na podstawie art. 11 ust. 3 umowy inwestycje dokonane przed dniem wejścia w życie wypowiedzenia umowy będą chronione na mocy tej umowy przez 20 lat od czasu wygaśnięcia umowy. Wypowiadając umowę, Rzeczypospolita Polska złożyła jednak deklarację, zgodnie z którą trybunały arbitrażowe ukonstytuowane na podstawie umowy nie mają jurysdykcji do rozpatrywania sporów inwestor - państwo z uwagi na brak ważnej zgody na arbitraż stron umowy. Zawarcie porozumienia nie będzie miało konsekwencji politycznych. Państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Rzeczypospolita Polska i Republika Finlandii, zostały wezwane przez Komisję Europejską do zakończenia obowiązywania umów intra-EU BIT łącznie z klauzulami przedłużenia obowiązywania umów. Zawarcie porozumienia nie powinno wpłynąć na stosunki gospodarcze między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Finlandii. Umowę zawarto w czasie, kiedy Rzeczypospolita nie była członkiem Unii Europejskiej, a wyżej wymieniona umowa miała na celu przyciągnięcie inwestycji fińskich do Polski. Obecnie poziom prawodawstwa oraz dostęp do powszechnego sądownictwa w Rzeczpospolitej Polskiej dają inwestorom zagranicznym, w tym również z republiki fińskiej, gwarancję ochrony inwestycji z możliwością dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Porozumienie posiada rangę umowy międzypaństwowej. Rozwiązane umowy intra-EU BIT są traktowane w polskim porządku prawnym jako umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Ta sama argumentacja, jaką przed chwilą przedstawiłem, dotyczy również projektu ustawy o ratyfikacji porozumienia między rządem Rzeczypospolitej Polskiej (Dzwonek) a rządem Królestwa Szwecji, druk nr 1894.