Mówca: Mariusz Witczak
Data: 2013-02-20 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Szanowni Państwo! Nowela Kodeksu karnego, którą proponujemy, ma dwa istotne walory i jeden nieistotny, techniczny, porządkujący o którym powiem za chwilę trzy zdania, oraz walor merytoryczny, dostosowanie kodeksu do standardów państw z dobrą praktyką w zakresie poszanowania praw człowieka i obywatela, państw, które przestrzegają wysokich standardów w funkcjonowaniu społeczeństw otwartych, nastawionych na różnorodność i na tolerancję. Szanowni państwo, nowela porządkuje normy Kodeksu karnego, które poświęcone są tzw. przestępstwom na tle dyskryminacyjnym. Dotychczas te normy były rozsiane w różnych miejscach kodeksu w kilku artykułach. W miejsce trzech przepisów normujących czyny zabronione o podłożu dyskryminacyjnym wprowadza się jeden przepis. Nowela nie wyodrębnia propagowania ustrojów totalitarnych, tak jak ma to miejsce w dzisiejszym Kodeksie karnym, w oddzielnym przepisie, tylko włącza tę kwestię do obszaru, który jest przedmiotem nowelizacji. W sposób istotny, i teraz już przechodzę do kwestii merytorycznej, poszerza ona katalog wartości chronionych przed dyskryminacją. I to jest główna intencja ustawodawcy, która doprowadziła do przygotowania tej noweli. Wprowadza się pojęcia ˝naturalne i nabyte cechy osobiste˝ oraz ˝przekonania˝. ˝Przekonania˝ wprowadza się w miejsce przynależności wyznaniowej bądź wyznaniowości, to znaczy, krótko mówiąc, wprowadza się termin, który uznajemy za szerszy, i rezygnuje się z tych dwóch, o których przed chwilą mówiłem. Poszerzenie katalogu o pojęcie ˝naturalne i nabyte cechy osobiste˝, według wnioskodawców stanowi wyraz przekonania, że żadna osoba nie powinna być zgodnie z prawem poddawana dyskryminacji, w tym także być obiektem przemocy, groźby, zniewagi, tzw. mowy nienawiści na tle swoich przymiotów naturalnych i nabytych, takich jak... Ten termin, jak rozumiemy, dosyć szeroki, będzie mógł być jednorazowo doprecyzowany przez sąd, przez orzeczenie sądu. Postrzegamy te cechy w kategoriach płci, stanu zdrowia, orientacji seksualnej, niepełnosprawności itd. To jest to, o czym wcześniej mówiłem. Te zmiany są powiązane z taką pewną tendencją, która jest też eksponowana przez różne konwencje międzynarodowe, przez europejską konwencję praw człowieka i podstawowych wolności. O tym już przy okazji innego projektu mieliśmy okazję mówić. Szanowni Państwo! Penalizacja zachowań o podłożu dyskryminacji ze względu na naturalne cechy osobiste ma zapewnić, że każdy człowiek będzie podlegał ocenie społecznej ze względu na swoje świadome zachowanie, nie zaś z powodu cech naturalnych czy nabytych, które są od niego niezależne w tym sensie, że nie ma on możliwości ich zmiany wedle własnej woli. Dotychczas w Kodeksie karnym jest tak, że tego typu kwestie dotyczą rasy, pochodzenia etnicznego czy narodowości. A więc to jest tylko poszerzenie katalogu, a nie rewolucja, jeżeli chodzi w ogóle o sposób myślenia w tym kierunku. Tutaj nie ma jakiegoś novum, które by wprowadzało jakiś nowy sposób pojmowania Kodeksu karnego czy jakąś nową mentalność, która dotyczy Kodeksu karnego. I wreszcie, szanowni państwo, pojęcie naturalnych cech osobistych pozwoli sądom w praktycznym stosowaniu projektowanej zmiany, projektowanej normy, mówiąc ściślej, ustalać w realiach sprawy wszystkie kwestie, czy pokrzywdzony rzeczywiście odznacza się taką naturalną cechą. Wiele przypadków będzie oczywistych. Jeżeli będą bardziej skomplikowane, to oczywiście sąd dysponuje odpowiednimi możliwościami, w ramach których będzie sobie te kwestie doprecyzowywał i dodefiniowywał. Nie mamy przekonania, że ten termin będzie niejasny i będzie wywoływał jakieś kontrowersje. Kończąc, jeśli chodzi o tę niedużą, jak podkreślam, nieszczególnie rewolucyjną zmianę, warto jeszcze mówić o kwestii przekonań przy rezygnacji z przynależności religijnej i bezwyznaniowości. W naszym uznaniu to też stanowi wyraz przekonania, że każdy członek społeczeństwa pluralistycznego światopoglądowo ma prawo do ochrony przed dyskryminacją, bo mówimy tu o dyskryminacji, a nie oczywiście o braku możliwości eksponowania własnych poglądów - dyskryminacją ze względu na przekonania, nie zaś wyłącznie z powodu przynależności religijnej i bezwyznaniowości. Termin: przekonania traktujemy, krótko mówiąc, jako termin szerszy, w którym mieszczą się również kwestie związane z tymi wartościami, które w kodeksie dzisiaj obowiązują, czyli bezwyznaniowość czy kwestie związane z wyznaniowością, kwestie powiązane z religijnością. Szanowni Państwo! Te zmiany w naszym przekonaniu nie będą zmianami, które w bardzo szczególny sposób będą powodowały nadmierną ilość problemów w rozstrzyganiu przez sądy, jeśli chodzi o tego typu zjawiska. Nie będzie tak, że będą ograniczone, nie wiem, możliwości eksponowania własnych poglądów, że w przypadku, nie wiem, działalności artystycznej albo kwestii związanych z opowiadaniem żartów sądy będą nadmiernie dociążane rozstrzyganiem, czy można sobie zażartować w taki czy w inny sposób. Bo my oczywiście, mówiąc o walce z tzw. mową nienawiści, mówimy o całym zespole działań, których skutkiem jest przemoc, agresja, które mają swoje określone skutki społeczne. Ale od tego będą sądy. Tak już dzisiaj jest w przypadku na przykład kwestii rasowych czy nacjonalistycznych. Dziękuję, pani marszałek. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Wanda Nowicka)