Mówca: Gabriela Masłowska
Data: 2015-07-21 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw, zawarty w druku nr 3662, wskazuje na dwa problemy: z jednej strony zanik etyki u przedsiębiorców udzielających kredytów i pożyczek Polakom, a z drugiej strony lawinowe zadłużanie się wielu rodzin, dramatyczną sytuację rodzin z powodu braku środków na podstawowe potrzeby, na przeżycie. Łatwym łupem firm pożyczkowych padają ludzie biedni, starsi, o niskich, ale stałych dochodach, takich jak emerytury, renty, wynagrodzenia na poziomie minimum socjalnego. Padają ofiarą także ci Polacy, którzy mają jeszcze czasem naiwną wiarę w to, że w sytuacjach podbramkowych i przez nich niezawinionych w ich obronie stanie ktoś z zewnątrz, stanie państwo, instytucja państwowa. Dla firm pożyczkowych stałe, ale niskie dochody są atrakcyjne i są przynętą, dlatego że łatwiej jest wtedy wykonać egzekucję komorniczą, ściągając zaległości ze stałych dochodów. Łatwo jest także złożyć ofertę kolejnej pożyczki, już wyżej oprocentowanej, w sytuacji gdy niskie dochody nie pozwalają na spłatę dotychczasowych rat. Koszty kredytów, odsetek, opłat i prowizji przekraczają nawet kilkakrotnie cały dług wyjściowy i rosną, wpychając ludzi w spiralę zadłużenia. Rzesza Polaków, którzy padli ofiarą tzw. chwilówek, kredytów w walutach obcych, polisolokat i innych produktów, jest ogromna. Samo zadłużenie emerytów szacuje się na 19 mld zł, w tym 4 mld zł stanowi kwota przeterminowanego zadłużenia. Wobec tego pojawia się problem, jak zahamować te negatywne zjawiska. Projektodawcy wychodzą z założenia, że główne przyczyny tego stanu rzeczy tkwią przede wszystkim w sprzedaży produktów niedopasowanych do potrzeb klientów. Nie krytykując poszczególnych instrumentów, którymi posługują się instytucje rynku finansowego, traktują to tak, że ich niedopasowanie, oferowanie nie tej grupie klientów, do której powinny one być adresowane, powoduje perturbacje finansowe w rodzinach. Chodzi także o niewłaściwie przedłożoną ofertę. Identyfikują oni także przyczyny w tym, że w obrocie występują niedozwolone postanowienia umów z konsumentami. Co to znaczy: niedozwolone postanowienia? To znaczy takie postanowienia umów, które w sposób rażący naruszają interesy konsumentów. Rzeczywiście problem istnieje, jest dużo pozwów tego dotyczących. Ustawa ma więc zakazywać proponowania konsumentom usług nieodpowiednich dla ich potrzeb, zniechęcać do tego, zakazywać tego i karać za to, stosować odpowiednie kary. Dotyczy to także wpisywania do rejestru niedozwolonych klauzul, co miałoby mieć charakter edukacyjny i ostrzegawczy zarazem. W związku z analizą tego projektu pojawiają się jednak pewne wątpliwości, na które pragnę w tej chwili zwrócić uwagę. Przede wszystkim czy nie nastąpi w tym przypadku kolizja działań Komisji Nadzoru Finansowego z działaniami prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w związku z tym, że np. w sytuacji tego samego zdarzenia dwa urzędy będą prowadzić postępowanie? Czy ta kwestia przez autorów projektu została dostatecznie rozstrzygnięta? Jeżeli nie, to myślę, że w czasie prac komisji należy się nad tym pochylić. Projekt ustawy w moim przekonaniu nie dookreśla także, czym są lub jakie są usługi nieodpowiadające potrzebom konsumenta. Odesłanie tutaj do przepisów innych ustaw może być niewystarczające, może być zbyt ogólne i narażać na subiektywną ocenę, tym bardziej że to przedsiębiorcy (Dzwonek), to udzielający kredytów będą musieli ocenić, czy dana usługa odpowiada potrzebom klienta, czy też nie. Uważam, że muszą być doprecyzowane w maksymalnym stopniu przesłanki upoważniające do takiego stwierdzenia. Panie marszałku, dwa zdania.