Mówca: Marian Cycoń (wypowiedź niewygłoszona)
Data: 2015-09-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Oświadczenie w 50. rocznicę śmierci Romana Stramki Szanowna Pani Marszałek! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! 1 września minęła 50. rocznica śmierci Romana Stramki, legendarnego sądeckiego kuriera. Roman Stramka urodził się 13 lipca 1916 r. w Ptaszkowej koło Grybowa, ale szkołę powszechną i gimnazjum handlowe ukończył w Nowym Sączu. Edukację kontynuował w Instytucie Gospodarczo-Handlowym w Wilnie. W 1938 r. wrócił do Nowego Sącza, do rodzinnego domu w dzielnicy Gorzków, i pracował w warsztatach kolejowych. Pasjami uprawiał sport, m.in. strzelectwo, biegi i skoki narciarskie. Po wybuchu II wojny światowej, wspólnie z Franciszkiem Krzyżakiem i Władysławem Świerczkiem, dokonał jesienią 1939 r. sabotażu w warsztatach kolejowych w Nowym Sączu. W marcu 1940 r. Jan Freisler wprowadził go do pracy w konspiracji przy przerzucie przez zieloną granicę ochotników do Wojska Polskiego formowanego we Francji. Wszedł wówczas w skład siatki przerzutowej działającej na pododcinku sądeckim. Od marca do maja tego roku przeprowadzał grupy dwa razy w tygodniu. Prawdopodobnie w kwietniu z grupą kurierów, m.in. Freislerem, udał się po raz pierwszy drogą przez Piwniczną, Lubowlę, Preszów i Koszyce do Budapesztu. Wrócił z pieniędzmi przekazanymi konspiracji. W czerwcu wszedł w skład grupy przewodników i kurierów politycznej placówki przerzutowej na Węgrzech, w Budapeszcie. Należał do najaktywniejszych i najskuteczniejszych członków elitarnej grupy ruchu oporu zajmującej się od jesieni 1939 r. działalnością kuriersko-przerzutową utrzymującą przez granicę polsko-słowacką łączność między okupowaną Polską a Węgrami, a później - rządem emigracyjnym generała Władysława Sikorskiego. Wzdłuż południowej granicy, od Sanoka po Cieszyn, to Nowy Sącz był najważniejszym ośrodkiem przerzutowym, a kurierzy rekrutowali się z rodzin kolejarskich z południowych dzielnic Nowego Sącza, Gorzkowa, Nowej Kolonii i Nawojowskiej. Stramka z kolegami przeprowadzali wojskowych, osoby cywilne, uciekinierów z żydowskich gett, przenosili pocztę, pieniądze, sprzęt. Stramka przeprowadzał m.in. syna Stanisława Mikołajczyka, premiera rządu polskiego na uchodźstwie i przywódcy PSL w powojennej Polsce. W domu Stramków przy ul. Gorzkowskiej 28 mieścił się ważny punkt łączności. Kurier zbiegł stamtąd przy próbie aresztowania przez gestapo w marcu 1942 r. Złapany kilkanaście dni później, został osadzony w tarnowskim więzieniu. W maju uciekł z transportu zmierzającego do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Uwięziony przez nowosądeckie gestapo, znów we wrześniu został skazany na śmierć, ale w nocy poprzedzającej egzekucję wydostał się z celi i przez dach zbiegł z więzienia w Nowym Sączu. Wobec podejrzenia, że uzyskał zwolnienie za cenę współpracy, poddano go konspiracyjnej kwarantannie, ale ostatecznie potwierdzono jego niewinność. Stramka pozostał wówczas na Węgrzech jako stały łącznik i dostarczał raz w miesiącu pocztę konspiracyjną do Nowego Sącza lub, w ramach tzw. sztafety, na Słowację. Po zajęciu Węgier przez armię niemiecką wrócił z innymi kurierami do Polski. Wkrótce znów udał się na Węgry, ale kolejny raz został wydany przez agenta gestapo. Został aresztowany przez Niemców na dworcu w Budapeszcie. Po kilkumiesięcznym śledztwie został skazany na śmierć i jesienią wysłany do obozu koncentracyjnego w Mauthausen, ale ponownie zbiegł z transportu. Po zajęciu Węgier przez Armię Czerwoną, wiosną 1945 r., wrócił do Polski, ale nie czując się bezpiecznie w Nowym Sączu, wyjechał we wrześniu 1945 r. na Dolny Śląsk, w okolice Kamiennej Góry, gdzie nowosądeccy działacze PPS organizowali osadnictwo. W latach 50. wrócił do Nowego Sącza i poświecił się sportowi. Był działaczem sekcji narciarskiej Komitetu Kultury Fizycznej w Nowym Sączu. Równocześnie jako zawodnik biegał na nartach długie dystanse - w wieku 37 lat zdobył wicemistrzostwo Polski w biegu na 50 km. Był trenerem sekcji kajakarskiej Zrzeszenia Sportowego Start, szkolił zawodników w sekcji narciarskiej Koła Ludowych Zespołów Sportowych w Piątkowej. Człowiek, który pięć razy wymknął się Niemcom w beznadziejnych sytuacjach, zginął w wypadku motocyklowym pomiędzy Nowym i Starym Sączem w wieku 49 lat. Odznaczony Krzyżem Walecznych należał do najbardziej zasłużonych kurierów politycznych, nazywany był kowbojem zielonej granicy. Jego imieniem nazwano w Nowym Sączu ulicę i międzyszkolny stadion sportowy.