Mówca: Stanisław Szwed
Data: 2012-12-13 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoka Izbo! Przedstawiam stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wobec sprawozdania z działalności Państwowej Inspekcji Pracy za rok 2011 wraz ze stanowiskiem Rady Ochrony Pracy. Niestety już stało się niedobrą tradycją, że sprawozdania rozpatrujemy z rocznym opóźnieniem. Sprawozdanie zostało przygotowane na podstawie wyników ponad 90 tys. kontroli przeprowadzonych u prawie 70 tys. pracodawców i innych podmiotów zatrudniających łącznie prawie 4 mln osób. Wiadomo, że inspekcja kontroluje tylko kilkanaście procent pracodawców, mimo to można stwierdzić, że to sprawozdanie pokazuje nam całościowy obraz tego, jak wygląda przestrzeganie praw pracowniczych, warunków bhp i jakie są przyczyny wypadków przy pracy. Niestety wnioski są smutne. Skala nadużyć i łamania praw pracowniczych jest w dalszym ciągu bardzo duża. Trudno za wszystko obwiniać kryzys, bo w każdym przypadku chodzi o czyjąś krzywdę czy nawet utratę życia. Wielokrotnie pracodawcy, właśnie wykorzystując sytuacje kryzysowe, szczególnie wysokie bezrobocie, oszukują pracowników czy wręcz zmuszają do łamania prawa bądź nieprzestrzegania przepisów bhp. Również pracownicy boją się utraty miejsca pracy, nie współpracują z inspektorami pracy. Można sobie wyobrazić, co by się działo, gdyby w Polsce nie było Państwowej Inspekcji Pracy, a takie opinie często się słyszy, że inspekcja przeszkadza w prowadzeniu działalności gospodarczej. Tak nie jest i dziękuję inspekcji za jej pracę, nieraz bardzo trudną, i mam świadomość, że często niepopularną, bo nikt nie chce być kontrolowany. Efekty działania Państwowej Inspekcji Pracy szczegółowo przedstawiła pani minister Iwona Hickiewicz. Przypomnę tylko, że są to: likwidacja w kontrolowanych zakładach bezpośrednich zagrożeń dla życia i zdrowia dla 64 tys. pracowników, wyegzekwowanie oceny ryzyka zawodowego dla ponad 324 tys. pracowników, wydanie ponad 300 tys. decyzji podjętych po przeprowadzonych kontrolach, ujawnienie ponad 84 tys. wykroczeń przeciwko prawom pracowniczym, w przypadku których inspektorzy nałożyli ponad 18 tys. mandatów karnych na łączną kwotę 22 mln zł. W tym samym czasie sądy nałożyły grzywny na kwotę 6,5 mln zł na ponad 3 tys. sprawców, wreszcie dla ponad 82 tys. pracowników inspektorzy wydali decyzję nakazującą wypłatę należnych świadczeń na kwotę ponad 138 mln zł, z czego wypłacono 78 mln zł należności. Podałem tylko kilka najistotniejszych wielkości pokazujących skalę działań Państwowej Inspekcji Pracy. Zawsze można powiedzieć, że można było znacznie więcej i lepiej, ale nie zawsze wszystko zależy od inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy. Niestety od lat obserwuje się zjawisko, że inspekcja pozostaje sama w swych działaniach, a Sejm, który sprawuje nadzór nad Państwową Inspekcją Pracy, niejednokrotnie podejmuje decyzje, które jeszcze bardziej utrudniają jej pracę. Podam przykład ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przyjętej przez obecną koalicję rządową, z której wynika obowiązek dostarczania kontrolowanemu przedsiębiorcy na 7 dni przed kontrolą zawiadomienia o kontroli, jak również informacji, czego ta kontrola ma dotyczyć. Trudno sobie wyobrazić skuteczną kontrolę w obszarze legalności zatrudnienia czy zagrożenia dla życia i zdrowia bądź w sprawach pracowniczych, gdy łatwo w tym czasie przygotować odpowiednie dokumenty, choćby świadczące o zatrudnieniu. Ta sprawa w stanowisku Rady Ochrony Pracy była już poruszana. Wzrasta skala naruszeń dotyczących zawierania umów cywilnoprawnych, tzw. umów śmieciowych, w sytuacji uzasadniającej zawarcie umowy o pracę. W 2011 r. inspektorzy zakwestionowali 13% sprawdzanych umów, a rok wcześniej tylko 7%. Stąd też nasz projekt zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy i Kodeksu pracy, aby dać możliwość inspektorowi w drodze nakazu zastąpienia umowy cywilnoprawnej umową o pracę. W takich przypadkach jest oczywiste, że umowa spełnia wymogi umowy o pracę, a w przypadkach spornych to na pracodawcy spoczywałby obowiązek udowodnienia przed sądem, że jest inaczej. Dzisiaj niestety to pracownik musi sam udowodnić, że ma rację. Druga zmiana dotycząca Kodeksu pracy polega na tym, aby pracodawca był zobowiązany do podpisania umowy o pracę przed przystąpieniem pracownika do pracy, a nie, tak jak jest dzisiaj, w dniu rozpoczęcia pracy. To w znaczny sposób ułatwiłoby działania inspektorom pracy i wyeliminowało próbę omijania prawa przez pracodawców. Jak co roku na szczególną uwagę zasługuje proceder niewypłacania wynagrodzeń za pracę. Jest to niedopuszczalne i trudne do zaakceptowania w cywilizowanych relacjach pracownik - pracodawca. Częściej niż co trzeci kontrolowany pracodawca nie wypłacał wynagrodzenia za pracę, a co czwarty wypłacał nieterminowo. Niestety, proceder niewypłacania wynagrodzeń wzrasta i jest nie do zaakceptowania. Powszechnie łamane są przepisy o czasie pracy. Ponad połowa z kontrolowanych podmiotów nie prowadziła lub nierzetelnie prowadziła ewidencję czasu pracy. Problemem jest fakt podwójnego zatrudnienia u tego samego pracodawcy na podstawie umowy z podmiotem zewnętrznym, szczególnie niebezpieczny w górnictwie czy w służbie zdrowia. W dalszym ciągu trudno być zadowolonym z pracy prokuratury w 2011 r. Inspektorzy skierowali do prokuratury prawie 1100 zawiadomień o podejrzeniu przestępstwa. Zostało wszczętych i nadal toczy się tylko 210 postępowań. W 193 przypadkach prokuratorzy odmówili wszczęcia postępowania, 288 postępowań umorzono, do sądu skierowano 139 aktów oskarżenia. Najczęstszą przyczyną umorzenia było uznanie przez prokuraturę, iż czyn sprawcy, czyli przedsiębiorcy, ma znikomą szkodliwość społeczną, a mówimy przecież o naruszaniu praw pracowniczych, w tym niewypłacaniu wynagrodzeń. Niestety również tylko w 37 przypadkach sądy uznały winnych popełnienia przestępstwa przez pracodawców, z czego 19 osób otrzymało grzywny, 16 osób karę w zawieszeniu, a tylko w jednym przypadku sąd orzekł karę bezwzględnego pozbawienia wolności. Stąd trudno się dziwić, że wielu pracodawców czuje się bezkarnie. Należy tu wspomnieć, że po zmianie przepisów Kodeksu postępowania karnego w 2011 r. inspektorzy po raz pierwszy złożyli do prokuratury 158 wniosków o uzasadnienie postępowań o umorzenie lub odmowę wszczęcia postępowania. W tym zakresie czeka nas jeszcze wiele pracy, a przede wszystkim zmiany nastawienia prokuratorów i sędziów, gdyż łamanie praw pracowniczych i nieprzestrzeganie przepisów bhp to przestępstwa, które powinny być traktowane jak każde inne, bo dotykają człowieka. Inspektorzy skorzystali również z nowych przepisów, wydając prawie 3 tys. ustnych poleceń w celu likwidacji nieprawidłowości, które można było usunąć w czasie kontroli lub niezwłocznie po jej zakończeniu. Państwowa Inspekcja Pracy musi mieć wsparcie instytucji państwowych, takich jak prokuratura, sądy, Policja, aby mogła skutecznie działać. Obok działań kontrolnych Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi wiele działań prewencyjno-promocyjnych. Wyróżnić należy kampanię ˝Bezpieczeństwo pracy w budownictwie˝, pamiętając o tym, że inspektorzy pracy bezpośrednio nadzorowali ponad 200 dużych inwestycji, w tym związanych z Euro 2012. Ciągle aktualne są działania prewencyjne ograniczające naruszenie przepisów o czasie pracy kierowcy. Należy pochwalić także projekt ˝Poznaj swoje prawa w pracy˝, skierowany zarówno do pracowników, jak i do pracodawców, i wiele innych akcji. Warto tu podkreślić dobrą współpracę Państwowej Inspekcji Pracy z partnerami społecznymi, a zwłaszcza ze związkami zawodowymi, które mają świadomość tego, że Państwowa Inspekcja Pracy jest praktycznie jedynym sprzymierzeńcem pracownika w relacji z nieuczciwym pracodawcą. Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoka Izbo! Sprawozdanie głównego inspektora pracy z działalności za 2011 r. jest pozytywnie oceniane przez klub Prawa i Sprawiedliwości. Tą drogą pragnę przekazać wszystkim inspektorom pracy, pracownikom Państwowej Inspekcji Pracy podziękowania za ich pracę na rzecz poprawy warunków pracy i przestrzegania praw pracowniczych. Również pozytywnie mój klub ocenia stanowisko Rady Ochrony Pracy. Chciałbym zwrócić uwagę na kilka wniosków zawartych w stanowisku, które przedstawiała pani przewodnicząca, ale warto o nich jeszcze raz wspomnieć. Oto one: rozważyć ograniczenie obowiązku wcześniejszego informowania pracodawcy o zamiarze przeprowadzenia kontroli w sytuacji, gdy ta informacja w sposób zasadniczy ograniczy skuteczność kontroli; zintensyfikować działania prewencyjne w celu zmniejszenia liczby wypadków osób zatrudnionych na nowych dla nich stanowiskach pracy; rozwijać mechanizm zróżnicowanej składki na ubezpieczenie wypadkowe; poprawić ściągalność kwot w wystawianych przez Państwową Inspekcję Pracy tytułach wykonawczych; przeanalizować przyczyny rażącej dysproporcji pomiędzy liczbą złożonych przez Państwową Inspekcję Pracy zawiadomień do prokuratury a liczbą aktów oskarżenia; nadal monitorować kwestie związane z wypłatą wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy. Klub Prawo i Sprawiedliwość pozytywnie ocenia stanowisko Rady Ochrony Pracy. W imieniu klubu rekomenduję przyjęcie zarówno sprawozdania głównego inspektora pracy, jak i stanowiska Rady Ochrony Pracy. Dziękuję. (Oklaski)