Mówca: Łukasz Schreiber
Data: 2016-09-21 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić uzasadnienie projektu ustawy o powołaniu Krajowej Administracji Skarbowej. Zupełnie na wstępie, na początku należy zadać sobie pytanie: Dlaczego, skąd w ogóle pomysł, by powołać Krajową Administrację Skarbową? Otóż szanowni państwo, do tego oczywiście jest potrzebna diagnoza tego, co mamy dzisiaj. Dzisiaj, co odziedziczyliśmy po naszych poprzednikach, mamy w skarbówce bardzo niskie płace, przez to często bardzo niskie oczekiwania, ale mamy też bardzo wysoką lukę w VAT, mamy bardzo szybko rozrastającą się szarą strefę i mamy z tego powodu bardzo wiele problemów. Chcielibyśmy, by ta płaca była dobra, przynajmniej przyzwoita, by dać więcej narzędzi służbom skarbowym, ale też postawić... by było więcej oczekiwań. Krótki opis tego, co mamy dzisiaj, zawiera się tak naprawdę w trzech podstawowych sprawach, właściwie czterech. Po pierwsze, rozproszona struktura. Administracja podatkowa i celna posiadają dziś trzy niezależnie funkcjonujące piony: izby skarbowe, celne i urzędy kontroli skarbowej. W ramach resortu finansów funkcjonuje 48 jednostek, którym podlegają aż 594 jednostki lokalne. Po drugie, niewystarczająca efektywność. Rozproszenie i powielanie zadań związanych z procesem poboru należności podatkowych i celnych powodują, że nie jest możliwe ich realizowanie w sposób spójny, jednolity i z optymalnym wykorzystaniem dostępnej kadry oraz zasobów organizacyjnych i finansowych. Po trzecie, problemy ze ściągalnością zobowiązań do budżetu. Obecna struktura i organizacja służb wywierają negatywny wpływ na stopień ściągalności należnych zobowiązań podatkowych. Koszty administracyjne poboru podatków w Polsce kształtują się na bardzo wysokim poziomie - 1,6% w roku 2013. Dla porównania w Irlandii to jest 0,85%, w Hiszpanii - nawet 0,67% Wreszcie sprawa czwarta, szara strefa, czyli luka w VAT, i wszystkie problemy z tym związane. Szanowni Państwo! Oczywiście, jak mówią niektórzy przeciwnicy już dzisiaj, na starcie tego projektu, można nic nie robić. Może lepiej dokonać tylko kosmetycznej zmiany. Powstaje pytanie, czy faktycznie tak będzie lepiej. To trochę tak, można powiedzieć, jak z ciastem, które się robi. Można uznać wszakże, że bez cukru ono też będzie dobre i postawić je na stole. Owszem, można. (Poseł Krystyna Skowrońska: O herbacie nie mówimy.) Owszem, tak samo może ładnie wyglądać. (Poseł Teresa Piotrowska: Ciasto z natury musi być słodkie.) Tylko czy będzie mieć taki sam smak. Tak samo w tym przypadku. Bez pewnych strategicznych rozwiązań, systemowych rozwiązań nie da się wszystkiego przeprowadzić (Poseł Krystyna Skowrońska: A te porady piekarskie?) Szanowni Państwo! Warto odpowiedzieć sobie na dwa podstawowe pytania, które padają w toku tej dyskusji. Po pierwsze, jaki jest cel utworzenia KAS, po drugie, jak będzie wyglądała organizacja Krajowej Administracji Skarbowej po dniu 1 stycznia 2017 r., oczywiście w myśl tego projektu. Jeżeli chodzi o utworzenie Krajowej Administracji Skarbowej, jej cele są nakierowane na kilka podstawowych spraw: na wzmocnienie efektywnego poboru podatków, na usprawnienie obsługi i wsparcia podatnika, na umożliwienie skutecznej egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, na poprawę skuteczności i efektywności w zwalczaniu oszustw podatkowych i odzyskiwania zaległości podatkowych oraz celnych, na zwiększenie efektywności i skuteczności kontroli, na usprawnienie systemu zapewniającego bezpieczeństwo finansowe państwa, na usprawnienie współpracy oraz wymiany informacji istotnych przy realizacji zadań związanych z rozpoznawaniem, wykrywaniem, zwalczaniem przestępstw i wykroczeń oraz zapobieganiem im, w tym przestępstw i wykroczeń skarbowych. Sprawa druga, jak będzie wyglądała organizacja Krajowej Administracji Skarbowej po dniu 1 stycznia 2017 r., bo to budzi zrozumiałe skądinąd zainteresowanie, zrozumiały niepokój. Wprowadzenie Krajowej Administracji Skarbowej spowoduje powstanie organów oraz takich jednostek organizacyjnych, jak izba administracji skarbowej, urząd skarbowy oraz urząd celno-skarbowy. Przeprowadzenie reformy tworzącej Krajową Administrację Skarbową będzie wiązało się z zachowaniem obecnych uprawnień organów podatkowych i celnych oraz nie będzie tworzyło nowych obowiązków dla obywateli, firm i przedsiębiorców, warto to podkreślić. Jednostki organizacyjne wchodzące w skład Krajowej Administracji Skarbowej będą jednostkami budżetowymi realizującymi nałożone zadania na podstawie rocznych planów finansowych. Działalność jednostek Krajowej Administracji Skarbowej w całości finansowana będzie z budżetu państwa w ramach posiadanych limitów środków na dany rok budżetowy. Czy można by spróbować krótko określić, co proponujemy, gdy chodzi o tę reformę? W największym skrócie chodzi o trzy podstawowe sprawy: o większe wpływy do budżetu, o uporządkowanie poprzez konsolidację i o stworzenie urzędów przyjaznych dla płatników, dla przedsiębiorców. Zacznę od pierwszej sprawy, większych wpływów do budżetu. Przeciwdziałanie dziś szarej strefie wydaje się kluczowe dla poprawy stabilności i bezpieczeństwa państwa. Szanowni państwo, nie można ignorować faktu, że dzisiaj już blisko 20% wszelkiej działalności gospodarczej prowadzi się w szarej strefie. Wielkość szarej strefy jest zaś mocno powiązana z tzw. luką podatkową. Według danych Komisji Europejskiej opublikowanych w 2015 r. luka w podatku VAT w 2013 r. wyniosła 10,13 mld euro, czyli 26,7% wpływów z tego podatku. To jest, proszę państwa, 3% rocznego produktu krajowego brutto. To jest więcej niż deficyt budżetowy zaplanowany na kolejny rok. To jest sprawa pierwsza, od której warto wyjść. Powstaje skądinąd zrozumiałe pytanie: Czy utworzenie Krajowej Administracji Skarbowej, czyli połączenie Służby Celnej z administracją podatkową i kontrolą skarbową, przyczyni się do poprawienia ściągalności podatków? Obecnie - tak to dzisiaj wygląda - każda ze służb, czyli urzędy skarbowe, urzędy kontroli skarbowej i urzędy celne, ma swoje oddzielne systemy informatyczne, co siłą rzeczy utrudnia wymianę danych. To nie tylko utrudnia wymianę danych, ale także ułatwia dzisiaj działania wszelkiego rodzaju oszustom, bowiem oni korzystają na pewnej niespójności systemu i korzystają na tym, że organy skarbowe często nie mogą tak szybko, jak to jest potrzebne, reagować. Powielanie i rozpraszanie zadań związanych z procesem poboru należności podatkowych i celnych w ramach poszczególnych służb, np. takich jak kontrola prawidłowości realizacji obowiązków podatkowych i celnych, powoduje, że nie jest możliwe ich realizowanie w sposób spójny i jednolity, a zarazem z optymalnym wykorzystaniem dostępnej kadry oraz zasobów organizacyjnych i finansowych. Krajowa Administracja Skarbowa ma być odpowiedzialna za realizację wszystkich zadań związanych z poborem należności podatkowych i celnych, począwszy od procesu rejestracji podmiotów, poprzez obsługę deklaracji i innych dokumentów podatkowych i celnych, kontrolę prawidłowości realizacji obowiązków podatkowych, rozliczanie wpłat i ich dystrybucję oraz egzekwowanie powstałych zaległości. Te jednolite jednostki administracji skarbowej na poziomie regionalnym będą zapewniać odpowiednią organizację pracy, zasoby finansowe oraz majątkowe, a przede wszystkim dobro odpowiednio wyszkolonej kadry. Szanowni państwo, zakłada się także integrację systemów informatycznych Służby Celnej, administracji podatkowej i kontroli skarbowej. Skądinąd pojawiają się też tego rodzaju pytania: Jak szybko? W jakim terminie? Jest rzeczą naturalną i oczywistą, że musi się to odbywać w sposób etapowy, poprzez łączenie systemów z uwzględnieniem możliwości technicznych, tak aby było to jak najmniej odczuwalne dla samych podatników. Koszty poniesione w związku z integracją systemów zostaną zrównoważone przyszłymi korzyściami zarówno po stronie podatnika, jak i po stronie budżetu. Obecnie wszystkie te ciała, czyli administracja podatkowa, kontrola skarbowa i Służba Celna, mają swoje oddzielne systemy informatyczne, co - jak już mówiłem - utrudnia w sposób radykalny wymianę danych i w konsekwencji po prostu wymusza reorganizację w tym obszarze. Podejście do analizy poszczególnych obszarów jest dostosowane do ich specyfiki i narzędzi IT wdrożonych w chwili obecnej w resorcie finansów. Szanowni państwo, wprowadzenie jednego systemu informatycznego zamiast obecnych trzech, spłaszczenie pionów obsługowych oraz zmniejszenie wynajmu powierzchni biurowych też oczywiście nie jest bez znaczenia. Sprawa druga, uporządkowanie poprzez konsolidację. Szanowni państwo, tak jak już wspomniałem, dziś funkcjonuje 48 jednostek, którym podlegają 594 jednostki lokalne. Ta rozproszona struktura w trzech niezależnie funkcjonujących pionach wywołuje szereg problemów zarówno organizacyjnych, jak i - co powiedzieliśmy - związanych ze skutecznością walki z szarą strefą czy luką w Vacie. Rozproszenie i powielanie zadań związanych z procesem poboru należności podatkowych i celnych w ramach poszczególnych służb powoduje, że nie jest możliwe to, by wykorzystać w sposób optymalny także kadry oraz zasoby organizacyjne i finansowe. Dlaczego mówimy: kadry? No bo w związku z tym mamy także powielane struktury, powiedziałbym, biurowe na wszystkich tych poziomach. Dzięki tej reformie będzie możliwe ich przesunięcie na linię, to znaczy bezpośrednio do pomocy podatnikom. Obecna struktura także, co powiedziałem, powoduje bardzo wysokie koszty poboru podatków. Wreszcie warto dodać, że przez 8 lat rządów poprzedniej koalicji pracownicy służb skarbowych mieli kwotę bazową zamrożoną na poziomie ok. 1870 zł, przy jednoczesnym gwałtownym wzroście płacy minimalnej z 950 zł, dzisiaj już do 1850 zł, od przyszłego roku do 2000 zł. To działania tego resortu, Ministerstwa Finansów spowodowały, że dziś minimalna kwota uposażenia w skarbówce wynosi 2850 zł. W planach jest jeszcze wyższe podwyższenie, do poziomu przynajmniej 3000 zł. Wreszcie czemu ma to być przyjazne dla podatników i przedsiębiorców? Oczywiście ktoś powie, że dla niektórych niewiele się zmieni. Tak, w najgorszym razie te przeprowadzone zmiany będą czymś neutralnym dla podatników, dla przedsiębiorców. Ale wprowadzenie Krajowej Administracji Skarbowej nie przewiduje likwidacji dotychczasowych organów i jednostek organizacyjnych. To też bywa często podnoszone jako jakaś groźba. Obecne organy i jednostki organizacyjne zostaną przekształcone, a następnie połączone. Konsekwencją tych działań będzie powstanie organów oraz jednostek organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej. Jednocześnie możemy w tym względzie mówić o pewnego rodzaju korzyściach. Tutaj wymienić warto zwłaszcza: zniesienie przepisów, które w odmienny sposób regulują kwestie kontroli przeprowadzanych przez organy kontroli skarbowej, organy podatkowe oraz organy celne, zapewnienie jednolitości polityki i wykładni prawa w zakresie realizowanych przez organy działań, przyspieszenie spraw podatkowych, usprawnienie obsługi podatnika, w tym także obsługę i wsparcie podatnika oraz przedsiębiorcy w prawidłowym wykonywaniu obowiązków podatkowych i celnych. Znaczenie w tej mierze ma powstanie krajowej informacji skarbowej. Także dzięki krajowej informacji skarbowej będzie możliwe utworzenie kanału mailowego. To również jedna z nowości, która jest przewidziana. Szanowni Państwo! Wysoka Izbo! Rozwiązania zawarte w projekcie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej spowodują, że organami KAS-u będą minister finansów, szef krajowej administracji skarbowej, dyrektor krajowej informacji skarbowej, dyrektor izby administracji skarbowej, naczelnik urzędu skarbowego oraz naczelnik urzędu celno-skarbowego. Naczelnik urzędu celno-skarbowego będący organem krajowej administracji skarbowej będzie mógł przeprowadzić kontrolę celno-skarbową. Kontrola celno-skarbowa, jako tzw. procedura twarda, będzie miała zastosowanie w przypadku czynów zabronionych o wysokim ciężarze gatunkowym, np. związanych z działaniem zorganizowanych grup przestępczych. Jej celem będzie wykrywanie i zwalczanie nieprawidłowości na wielką skalę w sytuacji, gdy rozmiary, złożoność i stopień oddziaływania występujących uchybień w sposób istotny wpływają na system bezpieczeństwa finansowego państwa. Kontrola celno-skarbowa będzie więc stanowiła ważne narzędzie w ograniczeniu luki podatkowej. Jednocześnie w projekcie ustawy zakłada się powstanie Służby Celno-Skarbowej będącej formacją jednolitą i umundurowaną, którą będą tworzyć funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej. Tak, wiem, jak wiele jest niepokojów czy jak wiele jest także pewnego rodzaju oporu po stronie pracowników obecnej Służby Celnej. Zresztą rozmowy na ten temat trwały, i trwają od kilku miesięcy, gdy przedstawialiśmy plany wprowadzenia krajowej administracji skarbowej. (Poseł Janusz Cichoń: Ze sobą rozmawiacie.) Zdaję sobie sprawę, że każda tego rodzaju duża zmiana wywołuje ten, skądinąd zrozumiały, niepokój. Ale należy podkreślić, że wbrew temu, co też usłyszeliśmy z tej mównicy przed głosowaniami, celem reformy administracji skarbowej nie jest likwidacja obecnej formacji mundurowej, jaką jest Służba Celna, lecz racjonalizacja i optymalizacja zarówno zatrudnienia, jak i wykorzystania istniejących zasobów kadrowych pod względem realnej oceny kompetencji poszczególnych funkcjonariuszy. Liczba funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej będzie więc adekwatna do wykonywanych przez nią zadań, a więc przede wszystkim zadań związanych z realizacją dochodów z ceł i opłat związanych z przewozem i wywozem towarów. W terminie od dnia 1 stycznia do dnia 31 maja 2017 r. - oczywiście znowu zakładając, że ta ustawa wejdzie w niezmienionym kształcie - dyrektor izby administracji skarbowej przedłoży swoim pracownikom oraz funkcjonariuszom celnym pisemną propozycję określającą nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby, która uwzględniać będzie posiadane kwalifikacje i przebieg dotychczasowej pracy lub służby, a także dotychczasowe miejsce zamieszkania. Ustawa zakłada tym samym inną niż aktualnie obowiązująca regulację dotyczącą statusu funkcjonariusza. Zakłada się, że statusu funkcjonariusza nie będą posiadać osoby, które nie wykonują zadań wymagających posiadania uprawnień specjalnych, które mogą wykonywać pracownicy służby cywilnej, czyli urzędnicy. Status funkcjonariusza i wynikające z niego przywileje emerytalne tudzież dodatkowe urlopy będą przysługiwać tylko w związku z wykonywaniem czynności o charakterze policyjnym w sposób adekwatny do tych zadań. Pozostali pracownicy zyskają możliwość realizacji zawodowej z wykorzystaniem posiadanych kompetencji w ramach rozwijanej przez ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej struktury zatrudnienia pracowników o wysokich kwalifikacjach, szczególnie w zakresie zadań orzeczniczych. Szanowni Państwo! Chciałbym to jeszcze raz podkreślić: celem wprowadzenia tych przepisów, celem wprowadzenia tej reformy nie jest uderzenie w żadną grupę zawodową, celem nie jest spowodowanie dla nikogo nieszczęścia, celem nie jest wreszcie widzimisię spowodowane jakimś pomysłem tworzenia czy reformowania czegoś na siłę. To nie jest tak. Jest rzeczą oczywistą, że gdyby te organy, te służby i te przepisy, które dzisiaj funkcjonują, wystarczyły do tego czy też wystarczyłaby ich drobna korekta, to nikt by się nie rzucał na całościową systemową reformę. Ale musimy sobie jasno i wyraźnie powiedzieć, że dzisiaj straty, które ponoszą wszyscy, które ponoszą polscy podatnicy w związku z takimi uregulowaniami, z jakimi mamy do czynienia, są zbyt duże, po prostu nie pozwalają chować w dalszym ciągu głowy w piasek, nie pozwalają w dalszym ciągu na bierność tej Izby, nie pozwalają wreszcie na to, by udawać, że problemu nie ma, nie pozwalają też na to, by w dalszym ciągu, tak jak to było za poprzedniej koalicji, ignorować potrzeby także pracowników administracji skarbowej... (Poseł Izabela Leszczyna: Niech pan nie kłamie.) ...by zostawiać ich bez jakichkolwiek podwyżek przy wykonywaniu nie tylko coraz trudniejszych, ale często także coraz bardziej niebezpiecznych obowiązków w związku z rozrastaniem się tych... trudno ich nazwać przedsiębiorcami, po prostu są złodziejami, przestępcami, którzy wykorzystują działalność gospodarczą jako parawan do swoich działań. I do tego celu zmierza ta reforma. Oczywiście ustawa jest dość duża, my dzisiaj dopiero rozpoczynamy nad nią prace w parlamencie. To parlament jest miejscem, w którym powinna być prowadzona taka dyskusja, powinny być także wprowadzone zmiany, jeżeli są potrzebne. Zdajemy sobie sprawę, że nie wszystko jest zupełnie doskonałe, że czeka nas nad tym, tak jak już powiedziałem, dyskusja i praca. Pojawiają się zarzuty tego rodzaju, że nie wprowadzono, celowo nie wprowadzono pewnego rodzaju zapisów określających kompetencje dyrektorów. To jest przeoczenie po prostu. Będziemy wprowadzali, będziemy zgłaszali poprawki, które miałyby odwrócić ten stan rzeczy, a więc nie należy zakładać od razu złej woli, tylko można założyć po prostu to, że w toku prac zdarzają się pewne uchybienia, no ale dziś rozpoczynamy pracę nad tą ustawą. (Poseł Izabela Leszczyna: Szczególnie na kolanie). (Poseł Janusz Cichoń: Trzeba było zacząć parę miesięcy wcześniej). Nie nad zniesieniem, likwidacją jednej ze służb mundurowych, zaczynamy pracę nad polepszeniem sytuacji i polepszeniem funkcjonowania administracji celno-skarbowej. I do tej pracy gorąco zachęcam wszystkich, panie i panów posłów. Dziękuję bardzo. (Oklaski) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Joachim Brudziński)