Mówca: Sprawozdawca Anna Paluch
Data: 2017-07-05 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu połączonych Komisji: Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawiam sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy Prawo wodne, zawarte w druku nr 1679. Projekt nowego Prawa wodnego implementuje osiem dyrektyw: ściekową, azotanową, ramową dyrektywę wodną, dyrektywę dotyczącą jakości wody w kąpieliskach, dyrektywę w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniami, dyrektywę powodziową, dyrektywę ramową dla środowiska morskiego oraz dyrektywę w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej. Ustawa wprowadza zmiany do 45 obowiązujących ustaw, począwszy od ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, a skończywszy na ustawie z dnia 16 grudnia ub.r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy otoczenia prawnego przedsiębiorców. Treść nowych przepisów zawarta w 13 działach, w 574 artykułach na 444 stronach druku dotyczy bardzo wielu podmiotów, reguluje bardzo szerokie spektrum spraw. Po długich, skutkujących ogromną liczbą uwag pracach w rządzie również praca w Sejmie po pierwszym czytaniu przeprowadzonym 25 maja tego roku, po powołaniu podkomisji pracującej nad projektem, toczyła się przy udziale licznych przedstawicieli zainteresowanych podmiotów. Prace podkomisji trwały w dniach: 7, 9, 13, 14, 22 i od 27 do 30 czerwca, a w dniu wczorajszym połączone komisje przyjęły sprawozdanie, które mam dzisiaj zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie. Pragnę podziękować obydwu panom ministrom i ich współpracownikom, pracownikom Biura Legislacyjnego Sejmu, sekretariatów komisji oraz przedstawicielom strony społecznej za wspólną pracę nad projektem. Teraz parę słów na temat zawartości ustawy. Dział I ˝Zasady ogólne˝ zawiera trzy rozdziały. W ˝Przepisach ogólnych˝ w rozdziale 1 określa się zakres przedmiotowy, obszary dorzeczy, podział na 22 regiony wodne, zlewnie, określa się właściwość organów. Rozdział 2 ˝Objaśnienia określeń ustawowych˝ w art. 16 zawiera 77 definicji używanych w ustawie pojęć. Rozdział 3 ˝Wody oraz jednolite części wód˝ określa podział wód na powierzchniowe i podziemne, płynące i stojące, przejściowe, przybrzeżne oraz wody terytorialne. Dział II ˝Korzystanie z wód˝ zawiera trzy rozdziały. Rozdział 1 ˝Korzystanie z wód i usługi wodne˝ precyzuje powszechne, zwykłe i szczególne korzystanie z wód i usługi wodne. Usługi wodne to korzystanie wykraczające poza powszechne, szczególne i zwykłe korzystanie, np. pobór wód podziemnych lub powierzchniowych, piętrzenie, magazynowanie, retencjonowanie, uzdatnianie, odbiór i oczyszczanie ścieków, ich wprowadzanie do wód lub do ziemi. Rozdział 2 w tym dziale ˝Wody wykorzystywane do kąpieli˝ w całości jest przeniesieniem treści dyrektywy 2006/7/WE. Dział III ˝Ochrona wód˝ zawiera siedem rozdziałów. Rozdział 1 ˝Cel ochrony wód i cele środowiskowe˝ określa m.in. w art. 56 cele środowiskowe dla jednolitych części wód powierzchniowych niewyznaczonych jako sztuczne lub silnie zmienione. W art. 57 określa te cele dla sztucznych i silnie zmienionych jednolitych części wód, w art. 59 - dla wód podziemnych, a w art. 61 - dla obszarów chronionych. Rozdział 2 ˝Zasady ochrony wód˝ formułuje zakazy i zasady wprowadzania ścieków do wód. W rozdziale 3 ˝Oczyszczanie ścieków komunalnych˝ określono sposób i zasady wyznaczania aglomeracji oraz obowiązki sprawozdawcze gmin, Wód Polskich, ministra właściwego ds. gospodarki wodnej. Podkreślmy, że art. 99 stanowi podstawę do wydania rozporządzeń określających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska, warunki, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód, najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających, warunki, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód. Z kolei art. 100 stanowi podstawę do wydania rozporządzenia w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, których wprowadzenie w ściekach przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. W trakcie debaty nad zapisami art. 86 i 99 był analizowany problem oczyszczania ścieków komunalnych w oczyszczalniach przemysłowych, jak to ma miejsce w Kwidzynie i Świeciu. Sprawa ta może jednak zostać uregulowana w rozporządzeniu. Rozdział 4 tego działu ˝Ochrona wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych˝ jest implementacją dyrektywy azotanowej. Przepisy nakładają tu obowiązek takiego prowadzenia produkcji rolnej, w tym działów specjalnych produkcji rolnej i działalności, w ramach której są przechowywane odchody zwierzęce lub stosowane nawozy, aby zapobiegać zanieczyszczeniu wód azotanami. W celu zmniejszenia zanieczyszczenia wód azotanami minister właściwy ds. gospodarki wodnej w uzgodnieniu z ministrem właściwym ds. rolnictwa opracowuje program działań. Podkreślmy, że zgodnie z tymi zapisami roczna dawka odchodów zwierzęcych wykorzystywanych rolniczo nie powinna przekraczać 170 kg azotu na 1 ha. Jeżeli jednak to nie zagrozi realizacji zapisanych w ustawie celów, będzie możliwość zastosowania wyższej dawki. Rozdział 5 w tym dziale ˝Substancje zanieczyszczające˝ określa zasady wykonywania monitoringu przez właściwe organy inspekcji ochrony środowiska m.in. tych substancji priorytetowych określonych w art. 115. Rozdział 6 ˝Ochrona ujęć wody oraz zbiorników śródlądowych˝ określa zasady ustanawiania, rygory, sposób oznaczania stref bezpośredniej i pośredniej oraz obszarów ochronnych ujęć i zbiorników wody. Rozdział 7 ˝Ochrona środowiska wód morskich˝ stanowi, że w celu ochrony wód morskich opracowuje się i wdraża strategię morską, którą stanowi: wstępna ocena stanu środowiska wód morskich, cel środowiskowy dla wód morskich, program monitoringu i program ochrony wód morskich. Program ten opracowują Wody Polskie w porozumieniu z ministrami: obrony narodowej, budownictwa, gospodarki morskiej, rolnictwa, rybołówstwa, środowiska, spraw wewnętrznych i zdrowia. Dział IV ˝Zarządzanie ryzykiem powodziowym i przeciwdziałanie skutkom suszy˝. Rozdział 1 w tym dziale to ˝Zarządzanie ryzykiem powodziowym˝. Przypomnijmy, że jest to zadanie Wód Polskich, administracji rządowej i samorządowej. Obszary szczególnego zagrożenia powodzią uwzględnia się w dokumentach planistycznych. Stanowi o tym art. 166 ust. 1, tam jest zawarty ten przepis. Projekty tychże dokumentów podlegają uzgodnieniu z właściwymi jednostkami Wód Polskich. Dla obszarów dorzeczy jest sporządzana wstępna ocena ryzyka powodziowego. Dla obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi wskazanych w tejże wstępnej ocenie ryzyka powodziowego sporządza się mapy zagrożenia powodziowego. Dla obszarów określonych w art. 169 ust. 2, tzn. obszarów szczególnego zagrożenia powodzią i obszarów narażonych na zalanie w razie uszkodzenia wałów i budowli piętrzących, sporządza się mapy ryzyka powodziowego. Na podstawie tychże map przygotowuje się z kolei plany zarządzania ryzykiem powodziowym. Przygotowują je Wody Polskie z ministrem infrastruktury i wojewodami, opiniują te dokumenty marszałkowie. Przepisy tego rozdziału zawierają także zakazy robót lub czynności konieczne dla utrzymywania stabilności wałów przeciwpowodziowych. Rozdział 2 dotyczy planów przeciwdziałania skutkom suszy. Dział V ˝Budownictwo wodne i melioracje wodne˝. Rozdział 1 ˝Budownictwo wodne˝ dotyczy respektowania celów środowiskowych przy projektowaniu, wykorzystywaniu i utrzymywaniu urządzeń wodnych, a także obowiązków użytkowników budowli piętrzących i śródlądowego transportu wodnego. Z kolei rozdział 2 w tym dziale ˝Melioracje wodne˝ określa zasady prowadzenia ewidencji melioracji, współfinansowania kosztów melioracji i ustalania opłat melioracyjnych. Dział VI ˝Gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa˝. Rozdział 1 w tym dziale ˝Własność wód i obowiązki ich właścicieli˝ to przepisy z zakresu praw właścicielskich w stosunku do wód publicznych - te prawa właścicielskie wykonują Wody Polskie - do śródlądowych wód płynących i do wód podziemnych, z wyłączeniem śródlądowych dróg wodnych o znaczeniu transportowym, w stosunku do których te prawa właścicielskie wykonuje minister ds. żeglugi śródlądowej. Minister ds. gospodarki morskiej wykonuje prawa właścicielskie w stosunku do wód morza terytorialnego, morskich wód wewnętrznych. Wody Polskie za zgodą ministra gospodarki wodnej mogą powierzyć nadleśniczemu wykonywanie praw właścicielskich w stosunku do wód w graniach nadleśnictwa na wniosek tegoż nadleśniczego. Podobne rozwiązanie zastosowano w przypadku jednostek samorządu terytorialnego i ich związków. W przypadku gruntów pokrytych wodami w granicach parków narodowych parki te wykonują prawa użytkowania wieczystego zgodnie z art. 259. Rozdział 2 dotyczy Wód Polskich i określa ich status. Przypomnę, że mają status państwowej osoby prawnej w rozumieniu art. 9 ustawy o finansach publicznych. Tworzą te strukturę dotychczasowy Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej z siedzibą w Warszawie oraz regionalne zarządy gospodarki wodnej w Gdańsku, Gliwicach, Krakowie, Lublinie, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu, a także niższe szczeble, zarządy zlewni oraz nadzory wodne. Przepisy określają podział kompetencji pomiędzy poszczególne jednostki organizacyjne Wód Polskich oraz wymagania wobec osób na kierowniczych stanowiskach. Tworzy się także komitety konsultacyjne, organy opiniodawczo-doradcze złożone z przedstawicieli wojewodów, marszałków, przedstawicieli strony samorządowej, Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz dyrektorów urzędów żeglugi śródlądowej. Odnosząc się do statusu Wód Polskich, trzeba wspomnieć o jednej kwestii. W trakcie prac w podkomisji, później w połączonych komisjach przyjęliśmy do wiadomości zastrzeżenia Biura Legislacyjnego dotyczące zapisów art. 141, art. 162 ust. 3 i art. 327 ust. 4, 5 i 6. Te kwestie to jest ustanawianie w odniesieniu do art. 141, to jest ustanawianie obszaru ochronnego w drodze aktu prawa miejscowego po uzgodnieniu czy zaopiniowaniu, po uzgodnieniu z Wodami Polskimi, które mają status państwowej osoby prawnej, czyli nie są podmiotem samorządowym ani rządowym, tylko są po prostu jednostką określoną, której status określa ustawa o finansach publicznych. Podobnie ma się sprawa w odniesieniu do art. 162 ust. 3, tj. w tym przepisie jest określone czasowe odstępstwo od podejmowania działań doraźnych, też uchwalone w drodze aktu prawa miejscowego. I art. 327, o którym mówiłam, dotyczy przyjęcia planów utrzymania wód, również w drodze aktu prawa miejscowego, po uzgodnieniu z Wodami Polskimi. Wysoka Izbo! Wątpliwości konstytucyjne wątpliwościami konstytucyjnymi, ale racja, która przemawiała za takim ustanowieniem tych przepisów, to jest kwestia zapewnienia bezpieczeństwa obywatelom, Polakom, i to zarówno w przypadku dostępu do czystej wody niezagrożonej zanieczyszczeniem, jak i w zakresie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego. Te racje zdecydowały, że w taki sposób te przepisy taką formę uzyskały. Wracam do rozdziałów 3 i 4. W tym dziale, w rozdziale 3 została określona gospodarka finansowa Wód Polskich, z kolei w rozdziale 4 - gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa. Rozdział 5 ˝Instrumenty ekonomiczne w gospodarowaniu wodami˝. Te instrumenty są to, po pierwsze, opłaty za usługi wodne, opłaty podwyższone, należności za korzystanie z dróg wodnych, opłata legalizacyjna, opłata roczna, opłata roczna dotycząca rybactwa śródlądowego. Przypomnę, że w toku prac w podkomisji została przyjęta poprawka, która umożliwia zapłatę należności całorocznej prowadzącym gospodarstwa rybackie. W art. 274 określono górne jednostkowe stawki opłat za usługi wodne, przy czym pragnę podkreślić, że podstawowa stawka za pobór wód podziemnych to jest 70 gr za 1 m 3 , a za pobór wód powierzchniowych - 35 gr za 1 m 3 , zaś do celów rolniczych, nawadniania pól stawki są znacznie niższe, bo to jest odpowiednio 30 gr i 15 gr za 1 m 3 wody. Wysoka Izbo! Dział VII ˝Zarządzanie wodami˝, określa planowanie, system informacyjny gospodarowania wodami, kontrolę gospodarowania wodami oraz monitoring wód. Dział VIII ˝Władza wodna˝. W rozdziale 1 określa się kompetencje ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej, kompetencje i obowiązki w zakresie nadzoru nad wodami. Rozdział 2 ˝Służby państwowe˝, określa zadania i obowiązki państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej, państwowej służby do spraw bezpieczeństwa budowli piętrzących oraz państwowej służby hydrogeologicznej, które będą, przypominam, finansowane przez Wody Polskie. Dział IX ˝Zgoda wodnoprawna˝, określa wydawanie pozwoleń wodnoprawnych, określa warunki cofnięcia, wygaśnięcia i ograniczenia pozwolenia wodnoprawnego, określa zgłoszenia wodnoprawne i oceny wodnoprawne. Te ostatnie, oceny wodnoprawne będące pewną nowością, będą wydawane dla inwestycji lub działań mogących wpłynąć na możliwość osiągnięcia celów środowiskowych, o których była mowa. Mówiłam tu dokładnie o art. 56, 57, 59 i 61, czyli określających cele środowiskowe dla poszczególnych rodzajów wód. Dział X ˝Spółki wodne i związki wałowe˝. Przepisy tego działu określają zasady tworzenia spółek wodnych i związków wałowych. Przypomnę, że te przepisy dotyczące spółek wodnych nie wprowadzają istotnych zmian w ich dotychczasowym statusie, ale precyzują zawartość statutu spółki, obowiązki komisji rewizyjnej spółki wodnej, sposób nadzoru nad spółkami przez starostę. Nakładają także obowiązek zgłoszenia celem wpisania do systemu informacyjnego gospodarki wodnej prowadzonego przez Wody Polskie. Dział XI ˝Odpowiedzialność odszkodowawcza˝, dotyczy oczywiście, jak nazwa wskazuje, odpowiedzialności odszkodowawczej, z tym że odszkodowania przysługują, mówiąc najkrócej, za szkody, z wyjątkiem tych powstałych w związku ze zwalczaniem poważnych awarii, koniecznością zapewnienia spływu wód powodziowych, zapewnienia szczelności i stabilności wałów przeciwpowodziowych, koniecznością obniżenia poziomu piętrzenia i wprowadzenia zakazu poruszania się po wałach przeciwpowodziowych. Dział XIII ˝Przepisy karne˝, zawiera przepisy karne skupione w siedmiu artykułach. Jest ich niewiele, więc można je przeczytać. Nie będę dokładnie tych przepisów precyzowała i przytaczała. Jest to dział XII, przepraszam, nie XIII. Dział XIII ˝Zmiany w przepisach, przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe˝. Po pierwsze, w rozdziale 1 ˝Zmiany w przepisach˝ w art. 480-524 wprowadza się zmiany w 45 obowiązujących aktualnie ustawach. Rozdział 2 ˝Przepisy przejściowe dostosowujące i końcowe˝. Przepisy ustawy wchodzą w życie, przypomnę, z dniem 1 stycznia 2018 r., z wyjątkiem przepisów wchodzących w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia określonych w pkt 1, oraz w innych terminach, które są określone w pkt 2-4. W terminie 15 dni po ogłoszeniu ustawy minister powołuje pełnomocnika ds. organizacji Wód Polskich, którego zadaniem będzie podjęcie wszystkich czynności opisanych w przepisach przejściowych ustawy, tak żeby od 1 stycznia przyszłego roku Wody Polskie mogły rozpocząć wykonywanie nałożonych ustawą obowiązków. Wody Polskie... Ale też przypominam, że będą organizowane urzędy żeglugi śródlądowej, będzie miało miejsce przekazanie majątku, przekazanie pracowników obsługujących konkretne urządzenia. Tak więc jest to rozpisany na kilka miesięcy proces, który powinien być rozpoczęty niezwłocznie po wejściu w życie tych przepisów przejściowych. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Barbara Dolniak) Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Połączone komisje przyjęły sprawozdanie o przedmiotowym projekcie ustawy, zawarte w druku nr 1679, 45 głosami za, przy 7 głosach przeciw, bez głosów wstrzymujących. Na żądanie wnioskodawców połączone komisje przedstawiają również wniosek mniejszości mówiący o skreśleniu w art. 318 w ust. 2 pkt 1. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu połączonych Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi proszę o uchwalenie ustawy Prawo wodne zgodnie ze sprawozdaniem zawartym w druku nr 1679. Dziękuję bardzo. (Oklaski)