Mówca: Grzegorz Schreiber
Data: 2014-05-28 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu posłów wnioskodawców, posłów mojego klubu, Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość, przedstawić projekt zmiany w Kodeksie wyborczym. Wielokrotnie z tej trybuny mówiliśmy już o tym, że zmiany są konieczne, że należy gruntownie przedyskutować problemy, które są, a które wynikają z przyjętych w poprzedniej kadencji zapisów dotyczących Kodeksu wyborczego. Wielokrotnie podnoszone były różnego rodzaju zastrzeżenia. Pomijając różne wizje wynikające z wyścigu przedwyborczego, który się odbywał również na tej sali, pojawiały się tu projekty, choćby takie jak dzisiejsze, o których rzeczywiście należy rozmawiać, których nie powinno się odrzucać i które powinny być wprowadzane w życie. Jestem przekonany, że projekt, który prezentuję w imieniu wnioskodawców, należy do tej grupy projektów, o których warto i należy rozmawiać. A myślę tak również dlatego, że te wybory, które mamy za sobą, potwierdziły konieczność wprowadzenia pewnych zmian, regulacji między innymi właśnie w zakresie proponowanym przez mój klub. Kwestia zapewnienia rzetelności i przejrzystości procedur wyborczych jest bowiem sprawą kluczową dla zapewnienia realizacji konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa. Regulacje prawne obowiązujące w tym zakresie, przede wszystkim ów Kodeks wyborczy, zawierają szereg przepisów gwarantujących uczciwe wybory. Jednak wobec występowania w Polsce przykładów bezprawnego wpływania na wyniki wyborów, gwarancji tych nie można jednak, naszym zdaniem, uznać za wystarczające. Część z tych złych przypadków, które oczywiście nie są jakimiś zjawiskami powszechnymi, ale po to właśnie, żeby takimi się nie stały - chodzi o niektóre już uchwycone sytuacje, które miały miejsce w procedurach wyborczych - należy je nazwać i poprawić, jeżeli chcemy, aby rzetelność prowadzenia wyborów w naszym kraju, ich uczciwość była prawem gwarantowana. Nie będę tutaj tych przykładów wymieniać, bo chyba nie powinno się robić jakiegoś szczególnego ich katalogu. Zawsze jednak możecie państwo zapytać, czy to nie są jakieś insynuacje, czy kolejne pomysły, podejrzenia, które pojawiają się tu i ówdzie. Nie mówmy zatem o podejrzeniach, tylko wymieńmy choćby dwa konkretne, stwierdzone przykłady, i to stwierdzone prawnie, bo wyrokami sądów, jak choćby sprawę sfałszowania wyborów lokalnych w Wałbrzychu w 2010 r., czy drastyczny przykład odnalezienia w bagażniku byłego komendanta Policji z warszawskiej Białołęki kilkuset wypełnionych kart do głosowania z wyborów na prezydenta Warszawy wraz z dokumentem stwierdzającym, że były one załącznikami do protokołu wyborczego. To są przykłady wydarzeń, które zostały stwierdzone i nie wynikają z takich czy innych obsesji, podejrzliwości itd. To się wydarzyło i jako Sejm powinniśmy odnieść się do tego, zmieniając coś, czy przynajmniej starając się doprowadzić do sytuacji, w której takie przypadki nie będą się powtarzały, bądź też nie będą się rozszerzały. Tak to zwykle jest, że jak nie reagujemy na łamanie prawa, to łamanie prawa z jednego przypadku może stać się zasadą, a tego, jak rozumiem, byśmy nie chcieli. Zdajemy sobie oczywiście sprawę z konieczności jakiejś kompleksowej zmiany Kodeksu wyborczego, już nawet dzisiaj padały takie sformułowania. Przygotowaliśmy krótki projekt, z którym chcieliśmy zdążyć jeszcze przed wyborami do Parlamentu Europejskiego, podobnie zresztą jak z jednym z projektów, który już dzisiaj omawialiśmy i co do którego również zakładano, że będzie on obowiązywał już podczas tych wyborów, które minęły. Nie udało się czasowo z tym zdążyć. Takie zapisy są nawet w tym projekcie, mówię oczywiście o pierwszym projekcie, nad którym dzisiaj dyskutowaliśmy, chodzi o drugie czytanie. Siłą rzeczy nie udało się zdążyć, również nam nie udało się zdążyć z tym projektem. Jest on dopiero dzisiaj, już po wyborach do Parlamentu Europejskiego, ale oczywiście mamy nadzieję, że jest szansa na to, żeby obydwa projekty, a zwłaszcza w tym momencie ten nasz projekt, znalazły zastosowanie w wyborach do samorządu terytorialnego, w wyborach, które odbędą się jesienią tego roku. Istota zmian, które proponujemy, polega na wprowadzeniu w odrębnym rozdziale kompleksowych regulacji dotyczących mężów zaufania. Naprawdę uważamy, że ta instytucja, instytucja męża zaufania, do tej pory jest traktowana w Kodeksie wyborczym po macoszemu, że zapisy dotyczące mężów zaufania są rozbite w całym tekście kodeksu, że należy się ich doszukiwać. Są nawet takie sformułowania, które dotyczą mężów zaufania, a wprost nie nazywają tego w taki sposób, w jaki powinno się w prawie w sposób czytelny to zapisywać. Dlatego też chcielibyśmy poświęcić oddzielny rozdział instytucji mężów zaufania. A teraz to, co uważamy za istotne. Po pierwsze, chodzi o to, żeby w tym rozdziale zebrać wszystkie te zapisy, które znajdują się w kodeksie, w różnych miejscach kodeksu - zebrać, czyli nie ma tu żadnej merytorycznej zmiany, tak? Nie proponujemy żadnej merytorycznej zmiany w tym zakresie, zbieramy tylko te zapisy, które znajdują się w kodeksie. To jest jakby jeden kierunek tej propozycji. Druga propozycja, drugi element tej propozycji - jeśli już dotykamy instytucji męża zaufania, to zastanówmy się nad jego funkcjonowaniem i nad tym, jak można wzmocnić tę, wydaje się, naprawdę bardzo potrzebną społecznie formę aktywności ludzi, którzy chcą brać udział w, trzeba to powiedzieć, kontroli procesu wyborczego, bo tak naprawdę to do tego mężowie zaufania są powołani. Państwowa Komisja Wyborcza w uchwale z dnia 24 lutego, to jest przykład rozszerzenia naszej propozycji, generalnie zupełnie nie mając do tego żadnej podstawy w kodeksie, przyjmuje, że - to jest cytat - obserwacja czynności wykonywanych przez komisję obwodową nie uprawnia mężów zaufania do utrwalania pracy komisji za pomocą aparatów fotograficznych lub kamer. Mam pełną świadomość tego, że to jest najbardziej kontrowersyjna propozycja w tym projekcie, ale skoro PKW uznaje to za coś istotnego, tak istotnego, że trzeba to przyjąć w uchwale, wprowadzić takie rozwiązanie w uchwale, to oznacza, że jest to dość istotny problem, że jest to problem, z którym PKW musiała się już mierzyć, musiał ten problem w przeszłości zaistnieć. Tak naprawdę PKW nie ma do tego żadnych podstaw, ponieważ jest to po prostu swobodna interpretacja, nawet nie interpretacja, tylko postanowienie PKW dotyczące tego, jak ci mężowie zaufania mają pełnić swoją funkcję. Taki właśnie jest sposób zapisu. Akurat w tym punkcie mamy odmienny pogląd. Uważamy, że funkcja powinna uprawniać męża zaufania do tego, żeby mógł on utrwalać za pomocą aparatów fotograficznych czy kamer te zjawiska i sytuacje, które uzna za wątpliwe. Trzeba powiedzieć, że mężami zaufania są przecież zwykli ludzie, którzy nie mają i nie muszą mieć jakiegoś wielkiego wyobrażenia o prawie, nie muszą w tym momencie wiedzieć, czy dane zachowanie, takie czy inne, jest zgodne z prawem, czy nie jest zgodne, mogą mieć pewne wątpliwości. Te wątpliwości, jeżeli je mają, niech im będzie wolno utrwalić, niech im będzie wolno zapisać je na nośnikach, by następnie skonsultować się z jakimiś prawnikami, którzy ustalą, czy to rzeczywiście jest błahostka, czy to jest coś istotnego, czy to jest złamanie Ordynacji wyborczej, czy po prostu mały, nieistotny błąd. A może w ogóle nie jest to błąd, tylko jego wyobrażenie, które członek komisji czy mąż zaufania posiadł w momencie, w którym to rejestrował. Ale niech ma taką możliwość. Są kraje, w których następuje to niejako ustawowo, czyli państwo zapewnia monitoring wyborczy, państwo powoduje, że w każdej chwili można się odwołać do zachowań, które mają miejsce w siedzibach komisji wyborczych. Zdajemy sobie sprawę, że to byłby oczywiście pewien ideał, być może należałoby do niego dążyć, tylko że to niesie określone koszty. Zdajemy sobie sprawę, że na tym etapie te koszty są być może zbyt duże i być może nie warto aż tak wprowadzać instytucji państwa do tego procesu monitorowania wyborów, bo są inne potrzeby, które państwo powinno spełniać, a ich nie spełnia. Szanowni państwo, jeżeli w siedzibie lokalu wyborczego nie mamy zapewnionej możliwości tajnego głosowania, jeżeli mamy lokale wyborcze takie jak w tych wyborach w dużych miastach, to ja wręcz się boję myśleć, co jest w małych miasteczkach czy na wsiach, gdzie tajność wyborów polega na tym, że jest tabliczka wielkości, nie wiem, dwudziestu centymetrów raptem, która ma jakoby ograniczać możliwość wglądu i zapewniać tajność procesu głosowania. Jeżeli państwo polskie nie potrafi zapewnić tajności głosowania, to rzeczywiście nie wymagajmy, żeby zapewniało ono system monitoringu. Spowodujmy, ale to już nie teraz, nie przy okazji tej ustawy, że państwo polskie zapewni przynajmniej te podstawowe, elementarne rzeczy, że jako parlament zapewnimy środki na to, aby wyposażyć komisje obwodowe w takie instrumenty, które dadzą im możliwość wprowadzenia owej pełnej tajności wyborów. Tego, niestety, dzisiaj nie ma. Mamy też w naszym projekcie drugą z takich korekt, bo jest ich kilka, nie będę tutaj o wszystkich mówił, powiedziałem o tej najbardziej pewnie kontrowersyjnej, powiem jeszcze o jednej, która wynika choćby z pewnej sytuacji. Jeżeli mieliście państwo okazję oglądać konferencję prasową, na której mój klub zademonstrował pewien film z działań komisji wyborczej, to tam na przykład pojawił się zarzut, było pytanie dziennikarza: Gdzie w takim razie był wasz mąż zaufania w czasie tych czynności? Chodziło tu o czynności sprawdzenia arytmetycznego, czy arytmetycznie zgadza się wszystko w protokole, który komisja przygotowała. Otóż, proszę państwa, powinna paść prosta odpowiedź: Nie mógł tam być obecny mąż zaufania, bo Kodeks wyborczy obecnie obowiązujący nie dopuszcza tegoż męża zaufania do tego typu czynności. Dlaczego nie dopuszcza, dlaczego mąż zaufania nie może w tego typu czynnościach brać udziału? My, nie znając tej sytuacji, która się wydarzyła w niedzielę, już parę miesięcy temu uwzględniliśmy w naszym projekcie zapis dotyczący możliwości brania udziału męża zaufania właśnie w tego typu czynnościach sprawdzania pod względem arytmetycznym przebiegu procesu wyborczego. To jest druga z tych drobnych zmian, o których chciałem dzisiaj państwu powiedzieć. Oprócz kwestii dotyczącej mężów zaufania jest tam - jak gdyby poza tym, bo to jest jakby pełen kompleks spraw dotyczących mężów zaufania, to stanowi 90% tego projektu - jeszcze drobna zmiana, która polega na tym, aby dokonać penalizacji sytuacji, w której posiadanie lub przyjmowanie poza lokalem wyborczym karty do głosowania albo wynoszenie jej poza lokal wyborczy przez osoby do tego nieuprawnione będzie jednak poddane konkretnym zapisom prawnym. Tego dzisiaj nie ma. I znowu, proszę państwa, odnoszę się do aktualnego postanowienia PKW dotyczącego wyborów, które się odbyły. PKW stwierdza, cytuję: Komisja zwraca uwagę, by wyborcy nie wynosili kart do głosowania poza lokal wyborczy. W przypadku gdy komisja zauważy, że wyborca wyniósł kartę do głosowania na zewnątrz lub otrzyma informację, że w lokalu wyborczym lub poza nim oferowane jest odstąpienie karty, obowiązana jest niezwłocznie zawiadomić Policję i ten fakt opisać. Świetnie. Po pierwsze, to oznacza, że zapis, który proponujemy, nie urwał się z choinki, tylko wynika z potrzeby. Skoro PKW w swojej uchwale podejmuje problem wynoszenia kart wyborczych i wskazuje sposób, w jaki komisja ma się zachować, to oznacza, że problem jest. To nie jest wymyślony problem, to jest konkretny problem do rozwiązania. My proponujemy go rozwiązać w taki sposób, w jaki go opisujemy w naszym projekcie - poprzez penalizację. Bo cóż ma dzisiaj uczynić komisja? Po cóż ta znakomita uwaga Państwowej Komisji Wyborczej, że należy zawiadomić Policję? Można zawiadomić Policję, można to opisać nawet w jakimś tam punkcie 21. protokołu, tylko co z tego będzie wynikało? Nic, ponieważ nie ma żadnej kary za to. Policja może ewentualnie przyjść i upomnieć, nie wiem, żeby tego obywatel nie czynił. Ale nawet jak to uczyni, to cóż może z tym dalej zrobić? Nie ma żadnych podstaw prawnych do tego, żeby kogoś, kto wynosi karty wyborcze poza lokal wyborczy, w jakikolwiek sposób ukarać za tego typu zachowania. Chyba warto nad tym się pochylić i warto również wprowadzić tę zmianę do Kodeksu wyborczego. Chcielibyśmy dokonać kilku drobnych zmian, aby, jak powiedziałem, zdążyć je wprowadzić jeszcze w czasie tych wyborów, żeby nie trzeba było zakłócać tego 6-miesięcznego trybu, ponieważ w żaden sposób nie wprowadzają one zmian zasad czy reguł wyborczych, nie dotyczą procedur obliczania głosów, zgłaszania list. Chodzi o to, żeby można było je wprowadzić, mam nadzieję, w wyniku prac komisji. Mając taką nadzieję, chciałbym, aby ten projekt został skierowany do komisji i w tej komisji był procedowany. Być może w niektórych zakresach - a postanowienia czy uchwały PKW na to wskazują - należałoby jeszcze dopracować pewne rzeczy pokazujące czy obrazujące pracę mężów zaufania, ponieważ ta uchwała PKW mówi o kilku elementach, o których nie powiedzieliśmy w naszym projekcie, a pewnie warto również i te sprawy opisać w Kodeksie wyborczym. Być może w wyniku dyskusji pewne rzeczy powinny czy mogą ulec zmianie. Wydaje nam się jednakowoż, że sama idea tego, aby o obywatelską stronę wyborów, o to, co jest tak ważne, zasadę czytelności, jawności wyborów, dbali wpisani w Kodeks wyborczy mężowie zaufania, którzy mają mieć na uwadze ten problem. Mają oni o to dbać, mają być tymi, którzy będą pilnować tej sprawy w komisjach, będą gwarantem bezpieczeństwa, jawności wyborów. Chodzi o to, żeby tych ludzi wzmocnić, żeby tym ludziom rzeczywiście pokazać możliwość działania w oparciu o bardziej konkretne, bardziej jednoznaczne, precyzyjne, zrozumiałe zapisy, aby oni rzeczywiście mogli w pełni korzystać z tej roli. Nie jest to w żaden sposób zakłócanie - mam nadzieję, że takich argumentów nie usłyszę na tej sali - wyborów czy jakaś nadmierna podejrzliwość. Te zmiany, które proponujemy, wynikają z tego, co wydarzyło się już w trakcie różnych wyborów. Chcielibyśmy tylko uniknąć sytuacji, w której będzie się to w nagminny sposób rozszerzało. Zatem zwracam się z prośbą do Wysokiej Izby o poparcie projektu i o to, aby można było nad nim dyskutować w trakcie prac komisji. Dziękuję bardzo. (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Cezary Grabarczyk)