Mówca: Sprawozdawca Andrzej Grzyb
Data: 2026-02-12 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo Ministrowie! Połączone Komisje: Obrony Narodowej i Finansów Publicznych rozpatrzyły zgodnie ze skierowaniem Marszałka Sejmu w pierwszym czytaniu projekt ustawy o finansowym instrumencie zwiększania bezpieczeństwa, który został przedłożony Wysokiemu Sejmowi w druku nr 2227. Jednocześnie połączone komisje przygotowały sprawozdanie z pierwszego czytania i kierują projekt do Wysokiej Izby do dalszych prac parlamentarnych. Projekt przyjęty na wczorajszym posiedzeniu Rady Ministrów w trybie pilnym został skierowany do Sejmu i jednocześnie został przez połączone komisje rozpatrzony w skróconym terminie zgodnie z regulaminem Sejmu z uwagi na pilność terminu wejścia ustawy w życie, który jest motywowany koniecznością, ale zarazem możliwością dysponowania funduszem SAFE już od marca 2026 r., zważywszy na możliwość uzyskania przez Polskę 15% zaliczki. Ustawa w gruncie rzeczy, można byłoby powiedzieć, ma charakter techniczny, bowiem określa zasady funkcjonowania funduszu, finansowego instrumentu zwiększania bezpieczeństwa, określa zasady kontroli, audytu, wykorzystania środków z SAFE, ustala również dysponenta pożyczek z programu SAFE, wskazując jako bank obsługujący Bank Gospodarstwa Krajowego. Fundusz SAFE jest efektem prac polskiej prezydencji w Unii Europejskiej. To mechanizm, w którym przewidziano ponad 160 mld euro, z których Polska ma możliwość uzyskania 43,7 mld euro w formie pożyczki. Fundusz SAFE to program preferencyjnych pożyczek na zakupy obronne oraz infrastrukturalne inwestycje służące obronności oraz bezpieczeństwu, zatem będą mogły być tutaj sfinansowane pewne zadania, zakupy przede wszystkim dla polskich Sił Zbrojnych, ale również dla policji i straży granicznej oraz niektóre projekty infrastrukturalne, które są ściśle związane ze zdolnościami obronnymi państwa. Należy dodać, że przyjęcie funduszu SAFE odbyło się w nadzwyczaj szybkim terminie przez Komisję, Parlament i w ramach prowadzonej przez Polskę prezydencji, bowiem nadzwyczajność tego polega na tym, że inicjatywa ta mogłaby zostać zrealizowana praktycznie w pół roku. Stąd też należy uznać, że to duży sukces polskiej prezydencji. Jest to znak, że można być skutecznym w okresie stosunkowo krótkiego, półrocznego przewodniczenia w Radzie Unii Europejskiej. Wszystkie zamierzenia związane z inwestycjami, zakupami w ramach tego programu będą zwolnione z podatku VAT, a okres spłaty tej pożyczki będzie wynosił 45 lat, z 10-letnim okresem wakacji od spłaty kapitału. Szacowany koszt obsługi oprocentowania pożyczek wyniesie 3% w stosunku rocznym. Ministerstwo przedstawiło koszt obsługi pozyskania pożyczki w porównaniu z samodzielnym staraniem się naszego kraju o uzyskanie podobnej pożyczki na rynkach finansowych i według wyliczeń Ministerstwa Finansów oprocentowanie to byłoby wyższe o 0,7 punktu procentowego w wypadku starań naszego kraju, a przy pozyskaniu podobnej pożyczki przez Bank Gospodarstwa Krajowego - o 1,3 punktu procentowego. Zatem według Ministerstwa Finansów Polska, korzystając z pożyczki z programu SAFE, może zaoszczędzić na obsłudze tejże pożyczki ok. 36 mld zł w porównaniu z samodzielnym uzyskiwaniem podobnego finansowania na rynkach finansowych. Bezpośrednio po podpisaniu umowy pożyczki w marcu 2026 r. Polska otrzyma 15% z ogólnej przyznanej kwoty pożyczki, z której będą mogły być opłacone już realizowane zamówienia przygotowane przez Agencję Uzbrojenia. Prawie ponad 89% zamówień, według informacji ministra obrony narodowej, będzie wykonanych przez polski sektor zbrojeniowy, zarówno państwowy, jak i prywatny. Podstawą zaś opracowania tego programu zamówień czy wykazu zamówień jest ˝Program rozwoju Sił Zbrojnych na lata 2025-2039˝, który został podpisany przez ministra obrony narodowej w grudniu ub.r. Listę zamówień przygotował Sztab Generalny Wojska Polskiego. Potrzeby, według informacji Sztabu Generalnego, były oczywiście dużo większe niż finalnie przedstawiona lista, która została przedstawiona pełnomocnikowi, a dalej rządowi Rzeczypospolitej Polskiej, który to zatwierdził. Ten projekt został skierowany w listopadzie ub.r. do Komisji Europejskiej. Po przeglądzie wszystkich proponowanych inwestycji niektóre z nich zostały wyłączone z tego wykazu, zastąpione innymi inwestycjami, ponieważ nie spełniały wytycznych związanych z programem SAFE i zostały zatwierdzone przez Komisję Europejską. Sztab Generalny Wojska Polskiego dokonał selekcji i umieścił w nim potrzeby najpilniejsze, a zarazem zgodne ze specyfikacją wymagań programu SAFE. W ocenie Sztabu Generalnego na ogólną kwotę niespełna 190 mld zł, po przeliczeniu wobec obecnego kursu, zamówienia, które były przewidziane już do realizacji, czy to z budżetu MON, czy z Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych w tymże programie, będą stanowiły kwotę ok. 130 mld. Oczywiście jest to kwota szacunkowa, zważywszy na to, że to dopiero będą zamówienia, które zostaną wykonane, one są przygotowane, ale dopiero będą wykonywane. A ok. 60 mld będą stanowiły te zamówienia, które są zupełnie nowe i które wcześniej nie były uwzględnione w tych dwóch źródłach finansowania, z budżetu oraz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Uruchomienie finansowania potrzeb obronnych z pożyczki z mechanizmu SAFE uzupełnia zatem finansowanie z budżetu państwa z części: Obrona narodowa oraz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, ponieważ również niektóre elementy będą finansowane w Policji oraz Straży Granicznej oraz w projektach infrastrukturalnych, zatem dotyczy to również instytucji, które podlegają ministrowi spraw wewnętrznych i administracji oraz ministrowi infrastruktury. To spowoduje też uwolnienie dodatkowych możliwości finansowania zamówień na sprzęt w państwach pozaunijnych, a zatem na sprzęt, który kupujemy m.in. w Stanach Zjednoczonych - tam ta kwota zamówień sięga 200 mld zł - oraz w Korei Południowej. Pożyczka SAFE w żadnym razie nie prowadzi do wygaszenia finansowania z Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, który został powołany ustawą o obronie Ojczyzny. Pojawiały się w przestrzeni medialnej, publicznej takie obawy, że może prowadzić to do takiej sytuacji. Więc tutaj dementuję w imieniu połączonych komisji, że nic takiego nie będzie miało miejsca. Obsługa spłaty pożyczki będzie prowadzona z budżetu państwa. I w żadnym z przepisów w projekcie ustawy, który dzisiaj tutaj sprawozdaję, nie ma zapisu, który zobowiązywałby do spłaty pożyczki SAFE z budżetu MON: obrona narodowa. W dyskusji w czasie pierwszego czytania również były podnoszone kwestie zamówień na dostawy sprzętu i wyposażenia. Zamówienia na uzbrojenie, sprzęt, amunicję dla Sił Zbrojnych będą dokonywane, tak jak dotychczas, przez Agencję Uzbrojenia, a odpowiednio przez Straż Ganiczną, Policję oraz agendy Ministerstwa Infrastruktury w tej części, która dotyczy akurat służb podległych Ministerstwu Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Ministerstwu Infrastruktury. W przypadku zamówień dla Sił Zbrojnych z funduszu SAFE będą sfinansowane również zamówienia, które są już w trakcie realizacji. Te, które pół roku przed wejściem akurat tego porozumienia zostały już podjęte. Również była konieczność wyjaśnienia kwestii tzw. kamieni milowych. W ustawie nie są one tożsame z kamieniami milowymi w KPO. Czym są tu, że tak powiem, podnoszone kamienie milowe? Są to etapy wykonania każdego kontraktu, które obejmują: wybór wykonawcy, podpisanie umowy i pierwszą dostawę. Trzeba powiedzieć, że instrument finansowy SAFE obliguje nas, aby wykonane zostały te dostawy do końca 2030 r. Stąd też może czasami zaistnieć taka sytuacja, że zamiast proponowanych czy przewidywanych dostawców, którzy ewentualnie nie będą mogli się wywiązać z tych dostaw, zajdzie konieczność zmiany dostawcy określonego zamówienia. Chciałbym też wyjaśnić, że z funduszu SAFE nie będą finansowane inwestycje w firmach, zarówno państwowych, jak i prywatnych, które związane są z poszerzeniem ich możliwości produkcyjnych. Tylko będzie to finansowanie konkretnie zamówionego sprzętu, uzbrojenia, amunicji czy innych elementów, które są w projekcie. Wykaz tychże zamówień jest na razie wykazem zastrzeżonym. Jednak posłowie zarówno komisji obrony, jak i Komisji Finansów Publicznych mogli się z nim zapoznać, choć w wypadku Komisji Finansów Publicznych, co przyznaję, był to relatywnie krótki okres. Komisja Obrony Narodowej miała natomiast okazję przedyskutowania tej sprawy dwukrotnie, również w ramach posiedzenia zamkniętego. Do samego projektu ustawy zgłoszono sześć poprawek, w tym również propozycję wprowadzenia poprawki w formie preambuły, która to m.in. odnosiłaby się do stwierdzenia, że ta ustawa nie podlega m.in. mechanizmowi warunkowości, o czym nie ma w ogóle w ustawie mowy. Wnioskodawcy proponowali również, aby podwyższyć wydatki na obronność do 6% PKB, niejako argumentując to tym, że w ten sposób wprowadzenie pożyczki SAFE nie doprowadzi do zredukowania wydatków bezpośrednio z budżetu czy też z Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Po wyjaśnieniu okazuje się, że regulacja ta jest wprowadzona do ustawy o obronie Ojczyzny i to tam byłaby właściwa regulacja co do wysokości nakładów na obronność w stosunku do PKB. Podobnie dotyczy to m.in. udziału zamówień z funduszu SAFE w polskim przemyśle zbrojeniowym. Wnioskodawcy proponowali tutaj, aby ten udział był nieniższy niż 89%, co byłoby zgodne z deklaracjami m.in. ministra obrony narodowej i innych członków rządu. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Chcę powiedzieć, że dyskusja była bardzo ożywiona. Mam nadzieję, że w trakcie tej dyskusji zostały wyjaśnione wszystkie wątpliwości, które zostały zgłoszone w ramach dyskusji ogólnej nad projektem, jak również w trakcie rozpatrywania poszczególnych artykułów projektu ustawy. W finale połączone komisje przegłosowały, zaaprobowały projekt sprawozdania przy 44 głosach za, 27 przeciw i 1 głosie wstrzymującym się. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)