Mówca: Andrzej Grzyb
Data: 2021-09-30 (Sejm RP, kadencja 9)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Z dużym wzruszeniem staję dzisiaj na tej trybunie, popierając w imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Polska - Polskie Stronnictwo Ludowe, Unia Europejskich Demokratów i Konserwatyści idee powołania i projekt, który to materializuje, przedstawione przez Komisję Kultury i Środków Przekazu Narodowego Dnia Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego, tym bardziej że został on przyjęty przez aklamację, co jest rzadkie w naszej Wysokiej Izbie. Sądzę, że najpierw jestem zobowiązany, wspominając związki rodzinne z powstaniem, bowiem rodzeństwo moich rodziców to też byli powstańcy, czworo braci... Ale przed wszystkim chcę dziękować inicjatorom ustanowienia tego Dnia Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego, którymi są Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego, Wielkopolskie Muzeum Niepodległości, Fundacja Zakłady Kórnickie, Instytut Pamięci Narodowej oddział w Poznaniu, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski oraz sygnatariusze licznie podpisani pod tym apelem, który został skierowany do prezydenta Rzeczypospolitej, marszałków Sejmu i Senatu, do nas jako parlamentarzystów oraz premiera rządu Rzeczypospolitej. W ostatnią niedzielę miałem rozmowę z panią Marią Mielcarzewicz ze Środy Wielkopolskiej, która jest prezesem Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich. I ona mówiła: Apeluję do ciebie, abyś w tej sprawie, jak tylko sprawa stanie na porządku, żebyś głosował za ustanowieniem tego dnia. Więc wtedy mogłem jej odpowiedzieć, że będę zabierał głos, bowiem wielokrotnie miałem okazję być i w Środzie, i w wielu innych miejscach w Wielkopolsce, łącznie z rodzinnym Ostrzeszowem, na obchodach dnia wybuchu powstania wielkopolskiego. Te daty są różne w różnych miejscach Wielkopolski. Bo w Poznaniu to 27 grudnia, ale w niektórych miejscach to był 6 stycznia, czyli dzień Trzech Króli i to jest też data wybuchu powstania, bo tak się rozwijało pod względem militarnym, ale również pod względem możliwości. Wiele odcinków jest z tego powstania wspominanych. Najbardziej znane są oczywiście te wydarzenia, które miały miejsce w centrum, w Poznaniu, i te, które miały miejsce na froncie kujawskim. Bo trzeba powiedzieć, że powstanie wielkopolskie to nie tylko powstanie Wielkopolan, ale również to powstanie w dużej części również Kujawian i Kujawianom też trzeba oddać cześć. Ale też było wielu przedstawicieli z innych regionów, np. Ślązaków biorących udział w tym powstaniu. Chcę wspomnieć, że wspomniany już tutaj 12 listopada Centralny Komitet Obywatelski powołał komisariat z Wojciechem Korfantym, który już wtedy, czyli dzień po odzyskaniu niepodległości, uzyskał kontrolę nad Poznaniem. A 14 listopada ogłoszono pierwsze wolne wybory, wybory do poznańskiego Sejmu Dzielnicowego, do którego wybrano 1300 delegatów z Wielkopolski, z Pomorza, z Prus Książęcych i Królewskich, ale także, jak ówcześnie pisano, jest to napisane w sprawozdaniu, ze Szląska. Pisano nie: ze Śląska, a: ze Szląska. Wszyscy oni zgromadzili się między 3 a 5 grudnia w sali kina Apollo w Poznaniu po uroczystej mszy świętej, aby niejako apelować do wszystkich tych, którzy mogą w tej materii pomóc, aby Wielkopolska i inne wymienione dzielnice stały się integralną częścią niepodległego państwa polskiego. To było ogromne wydarzenie. Uczciliśmy jego 80. i 100. rocznicę, nie tylko powstanie, ale również Sejmu Dzielnicowego. To jest mało znany fakt. W tym 129 kobiet było posłami tego Sejmu. To jest też ważny fakt. Chcę podkreślić ogromną rolę nie tylko żołnierzy, którzy brali udział w powstaniu, ale również kobiet wielkopolskich. Przecież te nie tylko baretki, ale mundury, ale również nakrycia głowy - to wszystko było szyte przez wielkopolskie kobiety. Jak to zrobili, że 40 prawie tys. ludzi zostało umundurowanych w tamtym czasie? To był wielki zbrojny czyn. Zgadzam się w pełni z tym, co powiedział tutaj pan poseł Grupiński. Nie byłoby to możliwe z punktu widzenia wojskowego, powiedział to prof. Pilarczyk z Uniwersytetu Adama Mickiewicza, historyk wojskowości. Z militarnego punktu widzenia powstanie wielkopolskie nie miało szans, ale miało solidną podstawę społeczną, solidną podbudowę. Sukces zapewniła dobra organizacja zrywu, wysoka organizacja, samoorganizacja społeczeństwa. Niepodległość była sprawą wszystkich stanów, jak mówi prof. Pilarczyk. Każdy mógł się włączyć (Dzwonek), działając w czytelniach i bankach ludowych, kółkach rolniczych i kółkach włościańskich, towarzystwach śpiewaczych i gimnastycznych. Ale jednocześnie wiemy, że to przygotowanie trwało przez okres, który nazywamy najdłuższą wojną nowoczesnej Europy. To był wielki czyn pracy organicznej, który przerodził się później w czyn zbrojny Wielkopolan. Przypomnę chociażby, że w samym Ostrowie Wielkopolskim było 30 towarzystw śpiewaczych. Popatrzmy na współczesną geografię naszych inicjatyw kulturalnych w różnych miejscach. W Towarzystwie Czytelni Ludowych w mojej miejscowości w 13 r. na odczyt poświęcony twórczości Sienkiewicza przyszło 250 osób. To świadczyło o budowaniu ducha polskiego wśród wszystkich stanów, które wzięły udział w tym zwycięskim powstaniu. Dziękuję prezydentowi Rzeczypospolitej, że podjął tą inicjatywę, a my możemy w dniu dzisiejszym wypowiadać się w tej sprawie i głosować w sprawie ustanowienia Narodowego Dnia Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego. Dziękuję bardzo. (Oklaski)