Mówca: Wincenty Elsner
Data: 2015-02-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Oto jest Kodeks wyborczy. To wyborcza biblia, od której zależy jakość polskiej demokracji, przekonanie milionów Polaków, że wybory, w których wzięli udział, zostały zorganizowane zgodnie z konstytucją i rzetelnie przeprowadzone, a głosy rzetelnie policzone. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w pierwszych dwóch artykułach mówi, że nasz kraj jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli, że Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Właśnie Kodeks wyborczy jest fundamentem budowania takiej Polski. Być może jeszcze niedawno nie wszyscy zdawaliśmy sobie sprawę z wagi tego aktu prawnego. Nie zdawaliśmy sobie sprawy, że błędy w Kodeksie wyborczym i jego niejasności mogą zagrozić polskiej demokracji, zniekształcić wolę wyborców, wprowadzić w błąd głosujących. O tych wszystkich zagrożeniach przekonaliśmy się 16 listopada ub.r. podczas wyborów samorządowych. Gdy przez wiele dni nie mogliśmy doczekać się wyników wyborów, zadawaliśmy sobie pytanie, czy zakończone właśnie wybory samorządowe w sposób pewny i jednoznaczny oddały wolę wyborców. Sojusz Lewicy Demokratycznej zawsze stał na straży demokratycznego, praworządnego i sprawnego państwa. Stąd nasze formułowane wtedy obawy, zastrzeżenia, niekiedy dramatyczne, i pytania o prawidłowość tamtych wyborów. Dzisiaj wiemy, że nasze ówczesne obawy i zastrzeżenia nie były bezzasadne, niestety. Socjolog dr Jarosław Flis wyliczył, że przygotowanie list wyborczych w postaci książeczki mogło zakończyć się dla szczęśliwego posiadacza listy wyborczej nr 1 ekstrapremią wynoszącą nawet 700 tys. głosów, zniekształcając kompletnie wolę wyborców. Dzisiaj można jedynie sarkastycznie skwitować tamten czas. Dobrze, że listy nr 1 nie wylosował Ruch Narodowy, bo w wielu polskich samorządach zasiedliby brunatni przedstawiciele narodowców. Omawiamy dzisiaj projekt zmian w Kodeksie wyborczym autorstwa Sojuszu Lewicy Demokratycznej i to jest przede wszystkim konsekwencja tamtych wyborów będących kompromitacją państwa i jego struktur odpowiedzialnych za organizację wyborów. Chwilę po wyborach samorządowych wydawało się, że wola naprawienia błędów będzie powszechna, ponadpartyjna. Dzisiaj, przystępując do pracy nad nowelizacją Kodeksu wyborczego, wiemy, że tak się nie stało. Platforma Obywatelska od samego początku twierdziła, że nic złego się nie wydarzyło, a skandal wyborczy to najwyżej drobne uchybienia, których i tak nie trzeba, jak widać, poprawiać, skoro klub Platformy Obywatelskiej nie złożył żadnego własnego projektu nowelizacji Kodeksu wyborczego. PSL-u nie pytam nawet, dlaczego nie przygotował żadnego projektu. Możecie jedynie zaciskać dłonie, marząc, że sierotka znów wyciągnie jedynkę dla PSL. Szkoda to zmieniać, prawda, panie pośle? (Poseł Eugeniusz Kłopotek: Opatrzność czuwa nad nami.) Nie mamy też projektu zmian Kodeksu wyborczego Prawa i Sprawiedliwości. Dwa projekty, które miały być dzisiaj razem procedowane, zostały wycofane, a zapowiadany projekt obywatelski nie został jeszcze złożony w Sejmie. Ale z zadowoleniem przyjmuję deklarację pana posła Schreibera, że poprzecie państwo również projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej. A więc powtórzę jeszcze raz, projekt zmian Kodeksu wyborczego, zmian naprawiających błędy i niejasności, których skutkiem była kompromitacja wyborcza z 16 listopada, przygotowało tylko jedno ugrupowanie parlamentarne - Sojusz Lewicy Demokratycznej. Dzisiaj nie ma żadnego innego projektu, ani Platformy, ani PiS, ani PSL, ani Twojego Ruchu. (Oklaski) Czy Sejm, akceptując proponowane zmiany, może dać wyborcom gwarancję, że tym razem, w kolejnych wyborach wszystko zagra w 100%? Nie, dlatego że nawet po nowelizacji Kodeks wyborczy, ta wyborcza biblia pozostanie aktem ułomnym. Wynika to z jego genezy. Kodeks wyborczy jako jednolity akt powstał cztery lata temu z mechanicznego połączenia poszczególnych ordynacji wyborczych. Dlatego nasza dzisiejsza praca ma za zadanie jedynie poprawić jakość prawa wyborczego i zapobiec kolejnej kompromitacji wyborczej. Magdalena Ogórek, kandydatka Sojuszu Lewicy Demokratycznej na prezydenta, mówiła o konieczności napisania prawa od nowa. I te jej słowa mają 100-procentowe zastosowanie do Kodeksu wyborczego. To jest tak ważna ustawa, to są tak ważne przepisy decydujące o jakości polskiej demokracji, że nie mogą być pisane na kolanie, tak jak to było w roku 2010. Dlatego po wyborach warto wrócić do tego tematu, aby przez kolejne trzy lata wyborczej przerwy, bo będziemy mieli trzy lata wyborczej przerwy, przygotować Kodeks wyborczy na miarę XXI wieku. Chciałbym w skrócie powiedzieć o pięciu celach, jakie ma realizować dzisiejsza nowelizacja Kodeksu wyborczego. Oba projekty, autorstwa Sojuszu Lewicy Demokratycznej i projekt prezydencki, są w znacznej części zbieżne, więc pięć celów, o których będę mówił, dotyczy obu projektów. Po pierwsze, wybory muszą być wyborami wyborców i tych wyborów nie może zastąpić żadne losowanie list. Być może każdy z nas ma jakieś swoje szczęśliwe liczby, ale nie może się powtórzyć sytuacja, że wylosowanie jedynki, listy nr 1 oznacza nieoczekiwaną wygraną kilkuset tysięcy głosów. A tak mogło być w ostatnich wyborach samorządowych. Mówiłem o tym na wstępie, mówiłem o Jarosławie Flisie, który podliczył, że być może zdobycie nawet 700 tys. głosów było skutkiem takiej konstrukcji list wyborczych do sejmików. Wybory muszą być świadomymi wyborami wyborców, a nie ruletką z obstawianiem cyfry 1. Dlatego projekty zmian w Kodeksie wyborczym, zarówno Sojuszu Lewicy Demokratycznej, jak i prezydencki, mają na celu wyeliminowanie tej patologii w kolejnych wyborach. Po drugie, wybory muszą być transparentne aż do bólu. Propozycja zastosowania transparentnych, przezroczystych urn pojawiająca się w obu projektach to tylko symbol tej transparentności. Projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej idzie dalej niż projekt prezydencki, który pozwala mężom zaufania na rejestrowanie przebiegu liczenia głosów. Chcemy w ciągu czterech lat tak wyposażyć lokale wyborcze, aby zapewnić każdemu wyborcy możliwość obserwowania przez Internet przebiegu liczenia głosów po zakończenia głosowania. I żeby była jasność, to nie jest wotum nieufności wobec setek tysięcy uczciwie pracujących członków obwodowych komisji wyborczych. Jesteśmy przekonani, że wszystkim im zależy tylko na jednym - na rzetelnym i uczciwym przeprowadzeniu wyborów. Ale jak w Biblii sprzed 2 tys. lat zapisano: Nie uwierzę, zanim nie dotknę, tak samo w biblii wyborczej, w Kodeksie wyborczym chcemy zapisać wymóg monitorowania i obserwowania procesu wyborczego przez kamery podłączone do Internetu i dostępne każdemu wyborcy. Transparentności i bezstronności wyborów ma służyć też propozycja wyłączenia ze składów komisji wszystkich tych, w przypadku których mógłby pojawiać się cień niepewności co do ich bezstronności. A więc mówię o tych, którzy liczyliby głosy startujących w wyborach swoich bliższych lub dalszych krewnych. Temu samemu celowi ma służyć proponowana zasada podwójnego liczenia głosów. Powtarzam raz jeszcze, wybory i proces liczenia muszą być aż do bólu transparentne, by nikt nigdy w Polsce nie mógł powołać się na słowa, które padły 100 lat temu, i to na pewno nie z ust demokraty: Nieważne, kto głosuje, ważne, kto liczy głosy. A takie stwierdzenia od czasu do czasu się pojawiają, zwłaszcza z tej strony sali. Po trzecie, musimy pamiętać, że za wybory nie płacą posłowie, prezydenci, radni. Koszty przeprowadzenia wyborów ponosimy my wszyscy, podatnicy. Organizując wybory, musimy pięć razy zastanowić się, czy wydanie kilku lub kilkudziesięciu milionów jest konieczne. Dlatego należy rozważyć zasadność propozycji prezydenta, aby umieścić w Kodeksie wyborczym wymóg indywidualnego zawiadamiania każdego z 30 mln wyborców, co oznacza wydanie dodatkowych 80 mln. My proponujemy tańsze rozwiązanie: uruchomienie infolinii oraz portalu informacyjnego. Mamy świadomość, że im więcej wyborca będzie wiedział, tym bardziej świadomie będzie stawiał wyborczy krzyżyk, tym większa będzie frekwencja, mniej głosów nieważnych. Jednak czy wobec tego należy faktycznie słać listy do wszystkich 30 mln wyborców? Zostawmy ten temat do dyskusji w komisji. Sojusz Lewicy Demokratycznej zwraca w swoim projekcie uwagę na inne, naszym zdaniem nadmierne koszty. Dokonane przed ostatnimi wyborami zmiany Kodeksu wyborczego rozszerzyły liczbę organów, do których odbywają się wybory większościowe. Naszym zdaniem należy powrócić do rozwiązania sprzed ostatnich wyborów, ograniczając listę okręgów jednomandatowych. Szerzej mówił o tym poseł Zaborowski. Ja chciałbym się skupić tylko na problemie kosztów. Dzisiaj, 2,5 miesiąca po wyborach, wiemy już, że trzeba będzie ponownie przeprowadzić wybory w ponad 200 gminach. To jest wydruk z dokumentów PKW z dnia dzisiejszego, lista 210 gmin, w których w ciągu najbliższych 3 miesięcy odbędą się ponowne wybory, w większości uzupełniające. Pozycja 48. to Olkusz. W tej 37-tysięcznej gminie burmistrzem został kandydat wybrany wcześniej na radnego rady miejskiej. To spowodowało konieczność ponownego rozpisania wyborów uzupełniających na wakujące miejsce w radzie. Gdyby wybory nie odbywały się w systemie jednomandatowym, radnym zostałaby kolejna osoba z listy, natomiast w takim wypadku krótko po zakończeniu wyborów samorządów musimy ponosić dodatkowe koszty ponad 200 wyborów uzupełniających. Po czwarte, w naszych polskich wyborach angażujemy szacownego, nieżyjącego już od ponad 100 lat Belga, profesora prawa cywilnego i matematyki Victora d’Hondta. To on wymyślił procedurę podziału mandatów między kandydatów z list partyjnych w wyborach w ordynacji proporcjonalnej. W połowie lat 90. wszyscy spodziewaliśmy się, że jego metoda wraz z wprowadzonymi progami wyborczymi będzie remedium na Sejm drastycznie rozdrobniony, Sejm, w którego II kadencji zasiadali przedstawiciele 29 ugrupowań. Dzisiaj sądzimy inaczej. Victor d’Hondt i jego metoda przydziału mandatów są murarzami, a może lepiej powiedzieć: betoniarzami polskiej sceny politycznej, bo to wymyślona przez niego metoda podziału mandatów uniemożliwia rozwój polskiej sceny politycznej, pojawianie się na niej liczniejszych mniejszych ugrupowań, nowych ugrupowań. Metoda d’Hondta tym, którzy mają dużo, daje jeszcze więcej, a zabiera małym. Skutki działania tej metody widzimy bardzo wyraźnie na tej sali, bo to w dużej mierze dzięki niej, a nie tylko dzięki decyzjom wyborców, na tej sali w Sejmie VII kadencji usiadło tylko stu kilkunastu posłów z innych ugrupowań niż Platforma Obywatelska i Prawo i Sprawiedliwość. Dlatego proponujemy w wyborach samorządowych i w wyborach do Sejmu stosować metodę podziału mandatów opracowaną przez Francuza André Sainte-Laguë. Ta metoda naszym zdaniem jest bardziej proporcjonalna i lepiej oddaje preferencje wyborców. Taka zmiana ma szczególny sens w wyborach samorządowych, gdzie lokalne komitety i ruchy miejskie osiągają często niezłe wyniki, ale następnie te wyniki są korygowane w dół, jeżeli chodzi o liczbę mandatów, metodą d’Hondta. Sojusz Lewicy Demokratycznej jest zdania, że Kodeks wyborczy nie może być narzędziem betonującym scenę polityczną i stawiającym szlaban nowym inicjatywom i ugrupowaniom. Po piąte, chodzi o głosy nieważne. W ostatnich wyborach samorządowych do sejmików prawie co piąty wyborca oddał głos nieważny. To były głosy ponad 2 mln wyborców. Na usta ciśnie się pytanie, dlaczego tak wielu wyborców zadało sobie trud pójścia do komisji wyborczych, by tam nie zagłosować na nikogo, by wrzucić do urny głos nieważny. Dzisiejsze zapisy Kodeksu wyborczego nie dają żadnej odpowiedzi. Czy głos nieważny to świadome pokazanie czerwonej kartki wszystkim wyborcom, zrealizowanie zasady: nie mam na kogo głosować? Czy głos nieważny to pomyłka wynikająca z zawiłości procedur, niejasności instrukcji, a może zawinił ktoś inny? Należy wrócić do zasady, że każdy głos nieważny musi być opisany, musi być informacja, dlaczego był nieważny. To ważne, byśmy mieli pewność, że wynik wyborów bez wątpienia oddaje wolę wyborców. Kodeks wyborczy to wyborcza biblia. Od zapisów w tej księdze zależy jakość polskiej demokracji, przekonanie milionów Polaków, że wybory, w których głosowali, były zorganizowane zgodnie z konstytucją, rzetelnie przeprowadzone, a głosy dobrze policzone. Sojusz Lewicy Demokratycznej przykłada dużą wagę do zmian, których mamy dokonać. Każdy z nas, posłów, otrzymał co prawda w wyborach mandat do stanowienia polskiego prawa, ale zanim podniesiemy rękę za zmianami reguł wyborczych zapisanych w Kodeksie wyborczym, chcemy zapytać się wyborców jeszcze raz, dlatego Sojusz Lewicy Demokratycznej składa wniosek o wysłuchanie publiczne. Pozwólmy się wypowiedzieć wszystkim wyborcom, czy to, co proponuje Sojusz Lewicy Demokratycznej, i to, co proponuje prezydent, jest zgodne z ich oczekiwaniami. Przecież tak naprawdę te przepisy, ten kodeks, ta biblia są dla naszych wyborców. Klub Sojusz Lewicy Demokratycznej jest za skierowaniem obu projektów do komisji sejmowej. Składamy również wniosek, powtarzany już chyba dwukrotnie, o powołanie Komisji Nadzwyczajnej, która zajmie się nowelizacją Kodeksu wyborczego. Na zakończenie jeszcze jedno zdanie. Odnotowujemy z satysfakcją, że pomimo cierpkich słów skierowanych przez pana prezydenta bezpośrednio po wyborach również pod adresem Sojuszu Lewicy Demokratycznej będziemy od dzisiaj wspólnie pracowali w Sejmie nad poprawą Kodeksu wyborczego. Dziękuję.