Mówca: Ewa Kołodziej
Data: 2014-01-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić w imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska sprawozdanie dotyczące informacji Rady Ministrów o realizacji w roku 2012 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., druk nr 1669. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej jest bardzo rozbudowanym aktem prawnym, który funkcjonuje na wielu różnych płaszczyznach oraz odnosi się do wielu już istniejących aktów prawnych. Szanowni Państwo! Już w preambule ustawy czytamy, iż ustawa ta powstała przede wszystkim dla dobra dzieci i rodziny, która przejawia trudności w wychowywaniu swojego potomstwa i opiekowaniu się nim. Celem nadrzędnym ustawy było utrzymanie rodziny biologicznej jako najwłaściwszej formy sprawowania opieki nad dzieckiem. Z tego powodu w ustawie określono szczegółowo formy działania państwa na rzecz rodzin przejawiających trudności opiekuńczo-wychowawcze. Ustawa wprowadziła systemowe zmiany, między innymi rozwiązania, dzięki którym prowadzona jest szeroko pojęta profilaktyka i praca z rodziną biologiczną. Po roku funkcjonowania tej ustawy już dziś można przedstawić pierwsze podsumowania. Dodatkowo wiem, że Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej było alarmowane o potrzebie dopracowania jeszcze szeregu szczegółów w zapisach tej ustawy. Mam głęboką nadzieję, że wkrótce doczekamy się doprecyzowania tych szczegółów i że zostaną one zapisane w ustawie. Ustawa, o której dziś mówimy, wprowadziła rozwiązania, jeżeli chodzi o wspieranie rodziny, w postaci powołania całkowicie nowych instytucji, takich jak: asystent rodziny, organizator rodzinnej pieczy zastępczej oraz koordynator rodzinnej pieczy zastępczej. Te nowe instytucje niewątpliwie wprost przyczyniły się do zmniejszenia liczby dzieci umieszczanych w pieczy zastępczej w stosunku do 2011 r. Szacuje się, że jest to około 16 tys. dzieci mniej, z czego 8 tys. mniej w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Jest to spadek o około 17% w porównaniu do 2011 r. Według nowej ustawy działania w zakresie wspierania rodziny i pieczy zastępczej są podzielone pomiędzy wszystkie szczeble samorządu terytorialnego. Dzięki szeroko pojętej współpracy samorządów, różnych instytucji i stowarzyszeń założenia ustawy są realizowane z dużym powodzeniem. Każda gmina jest również zobowiązana do wprowadzenia lokalnych programów wspierania rodziny. Zgodnie z ustawą asystent rodziny może mieć w swojej pieczy nie więcej niż 20 rodzin. Powołanie asystenta w 2012 r. było zadaniem fakultatywnym, natomiast od 2015 r. stanie się zadaniem obligatoryjnym. Należy podkreślić, że w 2012 r. w około 50% gmin zatrudniono asystentów rodziny. Tym samym gminy dostrzegły potrzebę pracy na rzecz wspierania rodziny przy pomocy asystentów. Niemniej jednak informacje, jakie do nas docierają ze środowiska, sugerują, iż przy rekrutacji kandydatów na asystenta rodziny należy z większą starannością analizować osobiste predyspozycje kandydata do wykonywania tego jakże odpowiedzialnego zawodu. W opinii osób zaangażowanych w tematykę pieczy zastępczej często pojawia się sugestia co do przypadkowości doboru osób, które miałyby sprawować funkcję asystenta rodziny, zwłaszcza zarzuca się tym osobom brak wymaganych kompetencji. Mam nadzieję, że ta sugestia zostanie wzięta pod uwagę przy nowelizacji ustawy. W 2012 r. zatrudnionych było 2105 asystentów, z pomocy których skorzystało 18 947 rodzin, z czego 29% rodzin współpracujących z asystentem rodziny zakończyło współpracę ze względu na osiągnięte cele. Wszystkie prace zakończyły się sukcesem, co niewątpliwie bardzo cieszy. Warto podkreślić, iż współpraca asystenta z rodziną ma miejsce jedynie za zgodą tej rodziny, chyba że zostanie ona do tego zobowiązana przez sąd. W tym miejscu należy również zauważyć, że przeciągające się postępowania sądowe nie służą pomocą w rozwiązaniu problemów tych rodzin. To jest ważna sugestia. Niesłychanie istotną formą wspierania rodziny są placówki wsparcia dziennego, dzięki którym wielu podopiecznych ma zorganizowany czas wolny. Korzystają oni z różnorodnej pomocy, która w szczególności świadczona jest w świetlicach środowiskowych, które wspierają dzieci zwłaszcza w nauce. Pracownicy tychże placówek równolegle wspierają rodziców w zrozumieniu ich obowiązków wychowawczych względem swoich dzieci. Pragnę w tym momencie w szczególności podkreślić, iż wiele placówek wsparcia dziennego utworzonych jest w budynkach tzw. drugiej kategorii. Niemniej jednak są to placówki w pełni bezpieczne, które wyśmienicie wykonują swoje zadania. W 2012 r. było 1357 placówek wsparcia dziennego, w których pomoc otrzymało około 31 737 dzieci. To jest imponująca liczba, trzeba to podkreślić. Poruszając ten problem, należy zaznaczyć, iż konieczne są dalsze prace nad ustawą, zmieniające przepisy dotyczące wymogów sanitarnych oraz przepisy przeciwpożarowe. Wymagania w tym zakresie bywają czasami większe niż na przykład w punktach przedszkolnych, co stanowi bardzo duże zagrożenie dla funkcjonowania tych placówek w przyszłości, czyli po 1 stycznia 2015 r. Pomimo wydłużonego czasu dostosowania tych placówek do standardów określonych w ustawie ze względu na lokalizację oraz koszty, jakie muszą ponieść te placówki na niezbędne remonty i dostosowanie, ten czas wciąż zdaje się za krótki. Najważniejsze jest to, aby przepisy w tym zakresie tak urealnić, zachowując przy tym wszystkie zasady bezpieczeństwa, aby nie dopuścić do zlikwidowania którejkolwiek z tych placówek. Co więcej, należy uczynić wszystko, aby takich placówek powstawało zdecydowanie jak najwięcej, ponieważ jest na nie zapotrzebowanie. Kończąc omawianie tego przykładu, chciałabym zaapelować do ministra pracy i polityki społecznej, aby jak najszybciej podjął prace nad nowelizacją tej ustawy, gdyż czas w tej materii jest nieubłagany. Musimy zdążyć przed końcem 2014 r. W tym miejscu powtórzę słowa pani przewodniczącej Magdaleny Kochan, posła sprawozdawcy komisji. Na uwagę zasługuje fakt, iż pomimo wielu instytucjonalnych form pomocy rodzinom, jak wynika z informacji, którą dziś omawiamy - to jest niestety przykra refleksja - 1% dzieci kierowanych jest do pieczy zastępczej ze względu na ubóstwo ich rodzin i prawie 1%, dokładnie 0,9%, ze względu na nieodpowiednie warunki mieszkaniowe. Napawa to dużym niepokojem, ponieważ rodziny te mają konstytucyjne prawo wychowywania swoich dzieci i sprawowania nad nimi opieki. Mamy wszyscy świadomość, iż w naszym kraju istnieje wiele form wsparcia rodziny w postaci przeróżnych świadczeń, zasiłków oraz programów, takich jak na przykład rządowy program dożywiania, na który rząd przeznacza 550 mln zł rocznie. W związku z tym bardzo dziwi fakt, iż wciąż zdarzają się przypadki pozbawiania rodzin opieki nad swoim potomstwem ze względu na ich ubóstwo. Przypadki takie należy każdorazowo w indywidualny sposób analizować, aby już nigdy nie miały one miejsca w przyszłości. Głęboko wierzymy, iż Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej uczyni wszystko, aby w kolejnym sprawozdaniu nie były już odnotowane takie zdarzenia. Dodatkowo gminy i powiaty powinny zostać otoczone szczególną opieką, jak również one powinny otoczyć szczególną opieką te rodziny, które borykają się ze skandalicznie złymi warunkami lokalowymi, aby ta zła sytuacja lokalowa nie była przeszkodą do wychowywania swojego potomstwa przez te rodziny. W 2012 r. pieczą zastępczą objętych było ogółem 78 tys. dzieci, szacunkowo o 16 tys. mniej niż w roku 2011, w tym rodzinną pieczą zastępczą aż 73,89%, natomiast instytucjonalną - 26,11%. Warto podkreślić, iż nowa ustawa wprowadziła nowe elementy rodzinnej pieczy zastępczej, ale już nie będę ich wymieniać, bo jest mało czasu. W 2012 r. w rodzinnej pieczy zastępczej przebywało 58 082 dzieci umieszczonych w 40 069 podmiotach rodzinnej pieczy zastępczej, w tym 39 841 rodzinach zastępczych oraz 228 rodzinnych domach dziecka. We wspieraniu rodzin zastępczych w codziennych obowiązkach niezwykle ważną rolę odgrywają powołane nowe instytucje, takie jak koordynator oraz organizator rodzinnej pieczy zastępczej. W 2012 r. powiaty powołały 380 instytucji organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, natomiast pod opieką 820 koordynatorów było 20 441 rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka. W ramach poradnictwa specjalistycznego udzielono 78 699 porad rodzinom zastępczym i osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka. Powyższe liczby wskazują, iż osoby te potrzebują ciągłego wsparcia oraz specjalistycznego poradnictwa. O tym powinniśmy stale pamiętać i te osoby jak najlepiej wspierać. Dodatkowo mamy świadomość, iż w nowoczesnym systemie pieczy zastępczej powinny zmienić się rola i sposób działania placówek opiekuńczo-wychowawczych. Ważne jest to, by przekształcić duże, niefunkcjonalne placówki w małe, w których warunki życia będą zbliżone do domowych. (Dzwonek) Już minęło 10 minut? To niemożliwe.