Mówca: Wojciech Penkalski
Data: 2012-02-15 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chciałbym odnieść się do projektu rozporządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie zniesienia niektórych sądów rejonowych. Panie Ministrze! Projekt powyższego aktu prawnego przewidującego de facto likwidację 154, a według ostatnich doniesień 122, sądów rejonowych został rozesłany w grudniu 2011 r. do prezesów sądów celem zaopiniowania. Powyższy projekt nie zawierał jakiegokolwiek uzasadnienia, które pozwoliłoby na zapoznanie się z faktycznymi intencjami jego autora. Brak możliwości zapoznania się z argumentami przemawiającymi za zniesieniem niektórych sądów rejonowych z góry wykluczył jakąkolwiek racjonalną polemikę. Rodzi się więc pytanie, czy Ministerstwo Sprawiedliwości faktycznie chciało zapoznać się z opiniami prezesów sądów i zatrudnionych w nich pracowników, czy też tryb konsultacji w tym przedmiocie ma charakter czysto pozorny. Wątpliwości w tym względzie powstały w momencie, gdy w mediach ukazały się liczne wypowiedzi pana ministra i jego współpracowników świadczące o tym, że zmiany w zakresie struktury sądów są już faktycznie przesądzone. Jedynie z przekazów medialnych wynika, że celem likwidacji sądów o liczbie do 14 etatów orzeczniczych jest racjonalizacja wykorzystania kadry sędziowskiej poprzez zwiększenie jej mobilności. Ministerstwo odstąpiło od pierwotnie lansowanego w mediach argumentu, jakoby za proponowanymi zmianami przemawiała konieczność cięć wydatków w tej sferze, ponieważ samo nie było w stanie przedstawić żadnych przekonywających wyliczeń w tym zakresie. Odnosząc się do kwestii racjonalizacji i wykorzystania kadry sędziowskiej, pojawia się kluczowe pytanie, dlaczego ministerstwo uważa, że należy likwidować sądy o obsadzie mniej niż 14 etatów orzeczniczych, a nie na przykład o obsadzie 5 czy 10 sędziów. Przecież jeszcze jesienią 2011 r. Ministerstwo Sprawiedliwości wskazywało na potrzebę likwidacji tych sądów rejonowych, w których zatrudnionych jest do 5 sędziów. Skąd więc taka nagła zmiana w tak krótkim czasie? Za populistyczny uznać należy argument, że planowana reorganizacja ma przyczynić się do zracjonalizowania obsady stanowisk sędziowskich w skali całego kraju i likwidacji dysproporcji pomiędzy obciążeniem wpływem spraw sędziów z wielkich aglomeracji a obciążeniem wpływem spraw sędziów orzekających w mniejszych sądach rejonowych. Dlaczego więc obecnie pan minister sięga po tak skrajny instrument, jakim jest likwidacja tak wielu sądów rejonowych, w tym samym celu, jaki od 6 lat przyświeca pracy biura? Po co w takim razie w tym biurze zatrudnionych jest tylu doświadczonych sędziów plus cały aparat usług obsługi administracyjno-informatycznej, który zajmuje się tworzeniem obszernych sprawozdań statystycznych? Tego rodzaju opracowania i zestawienia z powodzeniem może przecież wykonać dobrze wyszkolony personel analityczny. Odwołując się do ˝Analizy wpływu, załatwienia i pozostałości spraw oraz obciążenia sędziów w sądach rejonowych w 2010 r.˝, opracowanej przez wspomniane Biuro Analiz i Etatyzacji Ministerstwa Sprawiedliwości (za 2011 r. taka analiza nie została jeszcze opracowana), przykładowo można wskazać, jak kształtuje się wydajność pracy sędziów w sprawach karnych w dużych i małych ośrodkach miejskich. Otóż jeśli chodzi o najistotniejszą kategorię spraw, te o symbolu K, zasadniczo w kraju w 2010 r. jeden sędzia załatwił ich średnio 156. Tymczasem w sądach rejonowych w dużych aglomeracjach wskaźniki te kształtują się na żenująco niskim poziomie, zdecydowanie poniżej średniej krajowej w porównaniu z małymi sądami rejonowymi. Mam tutaj odpowiednią tabelę i na pewno przedłożę ją do stenogramu. Kolejna sprawa związana jest z niekonsekwencjami w samych założeniach projektowanych przez ministra zmian. Dla przykładu projektem likwidacji objęty jest przygraniczny Sąd Rejonowy w Braniewie liczący 11 sędziów, a likwidacji nie podlega Sąd Rejonowy w Bartoszycach posiadający identyczną obsadę w pionie orzeczniczym. Obydwa sądy są porównywalne pod każdym względem, zarówno jeśli chodzi o wpływ spraw, jak i obsadę administracji sędziowskiej. Każdy z nich znajduje się w rejonie przygranicznym. Na obszarze właściwości Sądu Rejonowego w Braniewie funkcjonują aż cztery przejścia graniczne z Federacją Rosyjską - dwa drogowe, jedno kolejowe, jedno morskie. Szczególny charakter sądu przygranicznego bez wątpienia ma wpływ na zwiększoną liczbę spraw i wymaga utrzymania prężnej struktury organizacyjnej tej jednostki. Z tej racji prezes Sądu Rejonowego w Braniewie jako reprezentant wymiaru sprawiedliwości na podległym sobie terenie utrzymuje bieżące kontakty ze Strażą Graniczną, urzędem celnym i jednostkami Policji, jak również bierze udział w koordynowaniu wzajemnej współpracy, co jest konieczne przy tak newralgicznym położeniu geograficznym. Planowane od dnia 1 maja 2012 r. otwarcie małego ruchu przygranicznego z Federacją Rosyjską, który obejmie znaczną część mieszkańców województw pomorskiego i warmińsko-mazurskiego, spowoduje, podobnie jak w latach 2005-2007, lawinowe podwyższenie liczby spraw, jak i zwiększenie potrzeby koordynacji współpracy tego sądu z służbami obsługującymi granicę państwa, będącą jednocześnie granicą zewnętrzną Unii Europejskiej i strefy Schengen. Jeżeli chodzi o oszczędności... (Dzwonek) Panie marszałku, jeszcze minutkę. Dziękuję. Jeżeli chodzi o oszczędności na zamierzonym dodatku funkcyjnym dla pana prezesa tego sądu, to w żaden sposób nie zrekompensuje to kosztów związanych z koniecznością wędrówki akt pomiędzy sądami w Braniewie i w Elblągu, kosztów zmiany pieczęci, tablic informacyjnych, druków, kosztów dojazdów osób nadzorujących i zmiany systemów informatycznych. Proszę zatem o odpowiedź w formie pisemnej od pana ministra Gowina na następujące pytania. Jakie jest faktyczne uzasadnienie likwidacji niektórych sądów rejonowych i jakiej ich liczby dotyczy projekt? Czy ma to związek z planowaną likwidacją powiatów? Jakie są kryteria przyjęte jako podstawa propozycji likwidacji tychże sądów? Dlaczego przez sześć lat funkcjonowania biura analiz i etatyzacji w Ministerstwie Sprawiedliwości nie spełniło ono podstawowego celu, do jakiego zostało powołane, to jest nie zapewniło równowagi obsady etatów orzeczniczych w skali kraju? O ile procent wzrosło zatrudnienie w tym biurze sędziów i pracowników administracyjnych, licząc od momentu jego utworzenia do końca 2011 r.? Dlaczego sędziów pracujących w tym biurze nie zastąpi pan przeszkolonymi analitykami, którzy w równym stopniu mogliby opracowywać dane statystyczne? Dlaczego sędziowie delegowani do Ministerstwa Sprawiedliwości są cały czas na etatach w macierzystych sądach, które utrzymują takie martwe dusze, wypłacając im wynagrodzenia i wszystkie dodatki z własnych środków? Utrzymywanie tej fikcji pozwala w sposób dowolny zwiększyć faktyczne zatrudnienie w ministerstwie o dowolną liczbę etatów, ponieważ sędziowie delegowani nie są ujmowani w statystykach obrazujących wzrost zatrudnienia w administracji rządowej. Dlaczego uważa pan, że duże sądy rejonowe powstałe po likwidacji mniejszych dadzą gwarancję sprawnego funkcjonowania w sytuacji, gdy doświadczenie lat minionych oraz zwykłe doświadczenie życiowe przekonywuje, iż bardziej wydajne i sterowalne są małe sądy rejonowe? Dlaczego panaceum na bolączki...