Mówca: Anna Maria Żukowska (tekst niewygłoszony)
Data: 2026-01-22 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Koalicyjny Klub Parlamentarny Lewicy przedstawia pozytywne stanowisko wobec komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ujętego w druku nr 1204, wraz ze sprawozdaniem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka zawartym w druku nr 2054. Przedmiotem niniejszej nowelizacji jest niezbędna, systemowa przebudowa dotychczasowego modelu zatrudniania kadry asystenckiej w sądach powszechnych, której efektem jest utworzenie nowego, brakującego dotąd w strukturze stanowiska: młodszego asystenta sędziego. Rozwiązanie to dedykowane jest studentom prawa po ukończeniu trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich. Powyższa zmiana stanowi realną i wyczekiwaną przez środowisko prawnicze odpowiedź na pogłębiające się od lat problemy kadrowe w sądownictwie, które stały się szczególnie dotkliwe w dużych ośrodkach miejskich, a także wypełnia lukę w zakresie budowania przejrzystych i atrakcyjnych ścieżek rozwoju zawodowego dla młodych prawników już na etapie ich kształcenia akademickiego. Po analizie merytorycznej treści przedłożonych dokumentów pod kątem ich zgodności z obowiązującym porządkiem prawnym należy z pełnym przekonaniem stwierdzić ich spójność z normami konstytucyjnymi, a w szczególności z art. 45 Konstytucji RP, który nakłada na państwo obowiązek zagwarantowania obywatelom prawa do sprawiedliwego i bez zbędnej zwłoki rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd. Proponowane wzmocnienie obsady kadrowej bezpośrednio przełoży się na zwiększenie wydolności i sprawności postępowań, co w skali kraju realnie przyspieszy proces rozstrzygania sporów obywatelskich. Pragniemy przy tym zaznaczyć, że projekt w żaden sposób nie narusza fundamentalnej zasady niezawisłości sędziowskiej, ponieważ młodzi asystenci będą uprawnieni wyłącznie do wykonywania czynności o charakterze administracyjnym, techniczno-urzędowym oraz przygotowawczym i będą każdorazowo działać pod ścisłym nadzorem i kierownictwem merytorycznym sędziego. Nowelizacja wprowadza logiczną i spójną hierarchię stanowisk: od młodszego asystenta przez asystenta do starszego asystenta sędziego, co pozwala na precyzyjniejsze dopasowanie kompetencji i odpowiedzialności pracowników do powierzanych im, coraz bardziej złożonych zadań. Z perspektywy lewicowej wrażliwości społecznej oraz szczególnej dbałości o standardy nowoczesnego rynku pracy projekt niesie za sobą doniosłe i pożądane skutki systemowe. Umożliwienie studentom prawa podjęcia legalnego i w pełni merytorycznego zatrudnienia po ukończeniu 20. roku życia i trzeciego roku studiów jest krokiem milowym w walce z prekaryzacją młodych kadr prawniczych i pozwala im na zdobywanie bezcennego doświadczenia w ramach stabilnego stosunku pracy opartego na umowie o pracę zamiast wypychania ich w stronę niepewnych umów cywilnoprawnych czy nieodpłatnych staży. Co niezwykle istotne, projekt zawiera mechanizmy stabilizujące zatrudnienie takie jak gwarancja przeniesienia na stanowisko asystenta niezwłocznie po uzyskaniu tytułu magistra, co w połączeniu z nowelizacją art. 155 § 6 ustawy, obligującą ministra sprawiedliwości do określenia jasnych stawek wynagrodzenia, skutecznie zapobiega zjawisku spłaszczania płac oraz demotywacji doświadczonych pracowników. W toku prac komisyjnych - druk nr 2054 - słusznie uwzględniono postulaty Rady Ministrów i skrócono wymagany staż pracy na stanowisko starszego asystenta z 10 do 7 lat oraz zrezygnowano z biurokratycznego wymogu legitymowania się wyłącznie pozytywnymi ocenami okresowymi, co oceniamy jako wybitnie propracowniczy element reformy. Równocześnie podkreślamy, że wszelkie potencjalne ryzyka związane z wprowadzeniem do sądów osób przed ukończeniem studiów zostały w toku procesu legislacyjnego właściwie zidentyfikowane i zabezpieczone odpowiednimi bezpiecznikami prawnymi. Obawy dotyczące ewentualnego obniżenia jakości pracy są nieuzasadnione, gdyż proces naboru pozostaje sformalizowany i oparty na procedurze konkursowej, a od kandydatów niezmiennie wymaga się nieskazitelnego charakteru. Program studiów prawniczych gwarantuje, że po trzecim roku student posiada już ugruntowaną wiedzę teoretyczną pozwalającą na sprawne wsparcie sędziego w przygotowywaniu projektów pism czy analizowaniu orzecznictwa. Dodatkowo wprowadzone w sprawozdaniu komisji poprawki do ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dające prezesom sądów prawo do bezpośredniej weryfikacji statusu studenta w systemach uczelnianych, stanowią skuteczną barierę przed nadużyciami i zapewniają pełną transparentność zatrudnienia. Reasumując, powiem, że Koalicyjny Klub Parlamentarny Lewicy ocenia przedłożony projekt jako rozwiązanie wysoce pragmatyczne, potrzebne społecznie i sprawiedliwe pod względem ekonomicznym. Nowelizacja ta nie tylko istotnie usprawni codzienne funkcjonowanie polskiego wymiaru sprawiedliwości, lecz także stworzy uczciwe, stabilne i godne warunki startu zawodowego dla nowego pokolenia prawników, szanując ich wkład w służbę publiczną od najwcześniejszych etapów kariery. Wobec powyższych argumentów rekomendujemy Wysokiej Izbie przyjęcie projektu ustawy w brzmieniu zaproponowanym przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka w całości i bez dalszych poprawek.