Mówca: Sprawozdawca Mirosława Stachowiak-Różecka
Data: 2016-12-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Panie Marszałku! Szanowni Państwo! Wysoka Izbo! Pani Minister! Komisja obradowała nad tymi projektami w dniach 7 czerwca, 30 listopada i 8-9 grudnia 2016 r. oraz 30 listopada i 8-9 grudnia 2016 r. Mamy wnioski mniejszości. W projekcie ustawy Prawo oświatowe mamy 24 wnioski mniejszości, a w projekcie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe - pięć wniosków mniejszości. W istocie te główne wnioski zmierzają do tego, żeby tak naprawdę nic w polskiej szkole nie zmieniać. Komisja rekomenduje przyjęcie projektów ustaw. W ramach podsumowania, jeśli państwo pozwolicie, chciałabym powiedzieć kilka słów. Dziękując za dobrą i sprawną pracę nad projektami ustaw w komisji edukacji, nie sposób nie zauważyć, jak rysuje się ta główna oś sporów w dyskusji o polską szkołę. Ten spór to w istocie spór o ideę. Oto kilka najważniejszych cech systemu edukacji w proponowanym projekcie. Ośmioklasowa szkoła podstawowa. Dlaczego ośmioklasowa? Bo im później następuje selekcja dzieci, tym lepiej, zwłaszcza że selekcja ta wiąże się w praktyce ze statusem społecznym rodziców, a nie z rzeczywistymi zdolnościami dzieci. Do lepszych szkół trafiają ci, którzy mają świadomość, jak poruszać się w systemie. Po prostu przemeldowuje się dzieci lub trafiają one do wyselekcjonowanych oddziałów językowych w najlepszych gimnazjach. Na dodatek dotyczy to najczęściej dużych miast. Państwo, zwracam się do opozycji, bronicie tego stanu, takiego status quo. Przecież gdy była wprowadzana reforma w 1998 r., miało być inaczej. Gimnazja miały być kontynuacją kształcenia ogólnego, przypomnę, miały być egalitarne. Państwo mówicie tak: no, ale niektóre gimnazja są dobre, więc tak to zostawmy. Bronicie oddziałów językowych w niektórych szkołach. PiS natomiast otwiera możliwości, by takie oddziały powstawały w każdej szkole. Zresztą warto w tym miejscu zauważyć, że tylko ok. 30% absolwentów tych klas kontynuuje naukę języka na późniejszym etapie. Reszta po prostu trafia do dobrych liceów. Przywrócenie kursu kształcenia akademickiego w liceach ogólnokształcących i technikach. W tej sprawie trudno znaleźć krytyków. Musi wrócić kształcenie ogólne na wysokim poziomie, a tego nie da się zrealizować w czasie 3 lat liceum i 4 lat technikum. Dziś mamy tzw. ścieżkowanie, które zaczyna się w chwili wyboru profilu klasy. To wtedy de facto zapada decyzja o kierunku studiów, bo trudno przecież na maturze wybrać np. biologię, gdy takiego przedmiotu w liceum po prostu nie było. Wybór profilu klasy determinuje kierunek studiów, zatem decyzja ta zapada na progu gimnazjum - liceum. Państwo powiecie: dzieci sobie radzą, znamy przypadki, że było tak i tak. Powiedzmy szczerze, bez korepetycji przy takiej strukturze liceum, jaka jest dziś, zmiana przedmiotów maturalnych jest niemożliwa. I wreszcie matura. Dobra zmiana w tym zakresie - jeszcze bardziej upowszechniamy i uelastyczniamy system, bo maturę będzie można zdawać po każdym typie szkoły: po liceum, po technikum i po branżowej szkole zawodowej, bez konieczności zmiany szkoły. (Gwar na sali) Jest jeszcze jedna kwestia, na którą chciałabym zwrócić uwagę. To budowanie i umacnianie - ciii... - wspólnoty, więzi. W systemie trójdzielnym są one zrywane wielokrotnie. Dzieci i młodzież co 3 lata spotykają się w innej grupie rówieśniczej. Ledwo się zakorzenią i znów są przenoszone. Dotyczy to także rodziców. Nie sprzyja to integracji i wspólnym przedsięwzięciom, ale przede wszystkim nie sprzyja wychowaniu czy wychowywaniu, konsolidowaniu małych lokalnych społeczności wokół często jedynego, społecznego centrum, jakim powinna być przecież szkoła. Podstawówka może przy domu, gimnazjum, to lepsze - na drugim końcu miasta, często w innej miejscowości, szkoła średnia jeszcze gdzie indziej, tak wygląda to dziś. Wróćmy zatem do idei. W dyskusji na posiedzeniach komisji, w pracy nad tymi projektami ustaw wyraźnie wyłaniają się dwie idee. Państwo mówicie, że dobra szkoła to elitarna szkoła. Jej cechy to selekcja, ścieżkowanie, rankingi, testy, żeby nie powiedzieć, że podział na szkoły lepsze i gorsze, silny indywidualizm. Prawo i Sprawiedliwość dąży do szkoły egalitarnej, gdzie selekcja jak najpóźniej, kształcenie ogólne dobre i jak najdłużej, wychowanie we wspólnocie, elastyczny system z maturą po każdym typie szkoły. Zatem niezależnie, jak potoczy się los, jak dziecko się rozwija... (Poseł Krystyna Szumilas: Ale to jest sprawozdawca.) ...jakie napotka w trakcie dorastania problemy, czy może liczyć na dorosłych, czy nie, może zdobyć dobre wykształcenie. Podsumowuję prace, pani minister. (Poseł Krystyna Szumilas: O tym nie było mowy.) Wiedza to może być nasz największy kapitał. Wiedza powinna być naszym największym kapitałem, dlatego powinniśmy dążyć do zbudowania takiego systemu edukacji, który daje jak najlepsze wykształcenie jak najliczniejszej, największej liczbie Polaków, nie tylko tym, których stać na korepetycje, czy tym, co mają dobrze usytuowanych i wykształconych rodziców. Finowie, którzy niewątpliwie stworzyli bardzo dobrą szkołę dla swoich dzieci, na pytania, jak to zrobili, i dlaczego, odpowiadają: Jest nas za mało, żebyśmy mogli pozwolić na to, by choć jedno fińskie dziecko nie odebrało dobrego wykształcenia. Jak my odpowiedzielibyśmy na takie pytanie? Nasza trudna historia powinna nas nauczyć, że jedyną szansą na rozwój, dobrobyt, wolność, to znaczy niepodległość, jest dobre wykształcenie młodzieży, dlatego nie możemy sobie pozwolić na to, by otwartą drogę do dobrej szkoły czy dobrego i godnego zawodu mieli tylko niektórzy. I nie jest nas przecież za mało, ale za wielu już na starcie jest pozbawionych szans. Dziękuję.