Mówca: Barbara Dolniak
Data: 2018-02-27 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mówiąc szczerze, chciałabym stanąć na tej mównicy i wreszcie powiedzieć: panie ministrze, to dobry projekt, popieramy go. Niestety te słowa nie dotyczą tego projektu i Nowoczesna wnosi o odrzucenie go w pierwszym czytaniu. A teraz dlaczego. W uzasadnieniu projektu wskazuje się, że za skróceniem okresu przedawnienia przemawia potrzeba zmobilizowania stron stosunków prawnych do szybszego kształtowania stanów faktycznych w sposób zgodny ze stanem prawnym. Świetny zapis, nie? Tylko nic nie znaczy. Uzasadnienie wskazuje, że skrócenie ogólnego terminu przedawnienia będzie zatem służyć także stabilności i pewności stosunków społecznych, co jest podstawowym celem instytucji przedawnienia. Uzasadnienie w tym zakresie jest po prostu lakoniczne i mało przekonujące, nie wskazuje żadnych racjonalnych argumentów za tak fundamentalną zmianą, z okrągłych zdań nie wynika nic merytorycznego. W przypadku regulacji, którą państwo proponujecie, skrócenia okresu przedawnienia, będzie to działało jedynie na korzyść dłużnika, a więc podmiotu, który nie spełnił świadczenia mimo ciążącego na nim obowiązku. Nie będzie to sprzyjać stabilności obrotu, a wręcz przeciwnie - będzie sprzyjać podmiotom niewykonującym swoich obowiązków w ramach zaciągniętych zobowiązań. Projektodawca winien dokonać dogłębnej oceny skutków regulacji. Ocena zawarta w uzasadnieniu projektu jest pobieżna. Rozwiązania zawarte w projekcie dotyczące skrócenia okresu przedawnienia stanowią zagrożenie dla gwarancji konstytucyjnych, art. 2 konstytucji. Projektowana zmiana uderzy w prawa wierzycieli jako strony stosunku zobowiązaniowego, ponieważ ograniczone zostanie prawo do dochodzenia i egzekwowania roszczeń. Nie należy przeceniać stwierdzenia o dyscyplinującym wpływie skrócenia ogólnego terminu przedawnienia, zwłaszcza biorąc pod uwagę ogromną liczbę przepisów szczególnych. Ponadto postulowane w projekcie ustawy rozwiązanie zamieszczone w zdaniu drugim w art. 118 wprowadza niepotrzebny chaos i zamieszanie w odniesieniu do zasad liczenia terminu przedawnienia. Proponowany nowy zapis dotyczący liczenia okresu przedawnienia ani nie ułatwi obrony, ani nie stanowi usprawnienia dla wierzycieli. Warto podkreślić, że zgodnie z projektem termin przedawnienia będzie upływał na koniec roku kalendarzowego, co nie ma żadnego uzasadnienia, jest sztuczne i może powodować zafałszowanie realnego terminu przedawnienia, np. w sytuacji gdy kończyłby się on z początkiem roku, a zostanie sztucznie wydłużony do końca roku, czyli niemal o rok. Niesprawiedliwość takiej konstrukcji polega także na uzależnieniu biegu terminu przedawnienia od czynności, którymi zainteresowani mogą kształtować sytuację prawną według własnej woli. Na przykład wierzyciel może wezwać do zapłaty wierzytelności celowo na początku roku zamiast z końcem poprzedniego i stworzyć w tym momencie wymagalność, od której biegnie termin przedawnienia, by wydłużyć termin przedawnienia o rok. Gdyby spojrzeć na to z perspektywy konstytucyjnoprawnej, odstępstwo od ogólnej reguły wymagałoby przedstawienia obiektywnego uzasadnienia, którego wyraźnie brak. Na pewno nie jest dostatecznym powodem takiego zamysłu okoliczność, że czynnik czasu rzekomo nie utrudnia dłużnikowi ani wierzycielowi oceny, czy i kiedy roszczenie się przedawnia, ponieważ źródłem wątpliwości bywa ustalenie zdarzenia prawnego stanowiącego początek terminu, nie zaś obliczenie jego końca. Wątpliwości, wywołane raczej kwalifikacją prawną, a nie trudnościami dowodowymi, mogą być dokładnie takie same zarówno wtedy, gdy termin wynosi jeden rok, jak i wtedy, gdy jest on dłuższy. Twierdzenie, iż szybsze dochodzenie roszczeń przez wierzyciela znacznie zwiększy szansę na odzyskanie pieniędzy, nie do końca jest prawdziwe, gdyż odzyskanie pieniędzy zależy w pierwszej kolejności od kondycji finansowej dłużnika, a ta może poprawić się w dłuższym okresie. Odnosząc się do zmiany art. 125 § 1 k.c. w kwestii skrócenia terminu, należy wskazać, iż argument, że chodzi o dyscyplinowanie stron, nie jest uzasadniony. Chodzi przecież o roszczenia, których stan został stwierdzony w odpowiednim postępowaniu. W takich okolicznościach wszelkie racje wartościujące przemawiają raczej przeciwko dłużnikowi, który nie wykonuje obowiązku wynikającego z orzeczenia lub ugody. Skrócenie terminu przedawnienia, szczególnie dotkliwe w związku z przepisami intertemporalnymi projektu, stanowi zatem swojego rodzaju wywłaszczenie wierzyciela w konstytucyjnoprawnym znaczeniu tego słowa i nie wydaje się zgodne z interesem bezpieczeństwa obrotu prawnego. Mogą istnieć różne powody, dla których wierzyciel nie domagał się spełnienia świadczenia niezwłocznie po tym, jak tylko stało się ono wymagalne. Bardzo często zdarzają się przypadki, w których dłużnik pomimo istnienia tytułu wykonawczego nie reguluje zobowiązań, zaś majątek ukrywa, przenosząc go np. na inną osobę. Wykazuje przy tym, że jego dochody są tak niskie, że wierzyciel nie ma możliwości zaspokojenia. Niejednokrotnie okres 10 lat na wyegzekwowanie roszczenia umożliwia wierzycielom poszukiwanie majątku dłużnika i wystąpienie z egzekucją przeciwko dłużnikowi w momencie, w którym ten zgromadzi majątek. Bardzo istotną kwestią jest również wykreślenie z dotychczasowego brzmienia powyższego przepisu ostatniej części zdania: chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Powoduje to bardzo poważną zmianę co do zasad ustalania okresu przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym wyrokiem lub ugodą, a w uzasadnieniu projektu nie ma żadnej wzmianki odnośnie do tej zmiany. Choćby z tego względu zmiana ta nie zasługuje na akceptację. Zmiana ta nie daje jasności, jaki będzie ostatecznie termin przedawnienia konkretnych roszczeń. Rodzi to więc pytanie o zamiar projektodawcy. Jaka była jego intencja? Czy celem było wprowadzenie zasady 6-letniego okresu przedawnienia dla roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem lub ugodą oraz wyjątków od tej zasady w postaci krótszych terminów przewidzianych dla danego rodzaju roszczenia? A może wykreślenie wskazanego fragmentu przepisu nie miało jednak na celu wprowadzenia takich wyjątków w liczeniu okresu przedawnienia, bowiem projektodawca uznał, że treść cytowanego przepisu w dotychczasowym kształcie stanowi nadregulację? Trudno jest zgadywać, jakie były cele ustawodawcy, wobec braku uzasadnienia. Skoro już na pierwszy rzut oka zmiana zaproponowana w nowelizacji budzi tak zasadnicze wątpliwości, to można sobie wyobrazić, do ilu sprzecznych interpretacji prowadziłoby wprowadzenie jej do porządku prawnego. Nowe reguły zawarte w projekcie uprzywilejowują w znacznym stopniu pozycję konsumentów. W rządowym projekcie ustawy uzasadnia się proponowane rozwiązania słabszą pozycją konsumenta i potrzebą zapewnienia mu niezbędnej ochrony. Jakkolwiek zapewnienie ochrony konsumentowi jest przesłanką, która jest zawsze warta rozważenia, to tego typu dystynkcja pozycji przedsiębiorców i konsumentów jest dyskusyjna oraz sprzeczna z cywilistyczną zasadą równości podmiotów wobec prawa. Zmiana ta jest faktyczną ingerencją w sferę procesową prawa cywilnego i niepotrzebnie narusza ugruntowane zasady prawa materialnego, zakłada bowiem uprzywilejowanie w postępowaniu cywilnym pozycji konsumenta, który nie musi zgłaszać zarzutu przedawnienia, mimo że pozostałe podmioty są zobligowane to zrobić, aby z tego przedawnienia skorzystać. Zmiana ta spowoduje również zastrzeżenia o charakterze systemowym. Koncepcja prezentowana w projekcie nawiązuje do wzorca kodyfikacji rodem z PRL, której przyświecały przecież określone cele ideologiczne. Ewentualnemu twierdzeniu, że uwzględnienie upływu terminu przedawnienia z urzędu zabezpieczy interesy dłużników nieporadnych i nieobytych z zagadnieniami prawnymi, przeciwstawić można argument, że obowiązujące zasady procedury cywilnej pozawalają już dzisiaj chronić takie osoby - np. art. 212 k.p.c. czy ustawa o kredycie konsumenckim. Ponadto z przytoczonego uzasadnienia projektu wynika, że projektodawca z góry przesądza, że dysponowanie prawem podmiotowym dłużnika nie powinno być uzależnione od jego woli. Przekonanie to zdaje się wynikać z założenia, że z punktu widzenia interesów dłużnika zawsze korzystne będzie ustawowe pozbawienie możliwości sądowego dochodzenia roszczeń przedawnionych z mocy prawa bez konieczności skorzystania z zarzutu przedawniania. Założenie to jest jednak również błędne i wynika z powierzchownej analizy przepisu. Pozwany może mieć uzasadniony interes prawny w tym, aby przedawnienie nie było brane pod uwagę w sytuacji, w której jego zdaniem zobowiązanie w ogóle nie powstało bądź zostało wykonane i wygasło, podczas gdy zobowiązanie przedawnione jest zobowiązaniem istniejącym. Rozwiązania projektu naruszają zasadę ogólnego zakazu retroakcji - lex retro non agit - która jest fundamentalną zasadą demokratycznego państwa prawa. Przepisy projektu istotnie skracają okres przedawnienia roszczeń, który już biegnie. Zakaz retroakcji powinien być szczególnie przestrzegany wówczas, gdy projektowana regulacja pogarsza sytuację jednostki, co ma miejsce w niniejszym przypadku. Projektowane przepisy są nieprecyzyjne i mogą powodować liczne wątpliwości interpretacyjne. Czas na wystąpienie nie pozwala przedstawić zapis po zapisie, jak te przepisy są ze sobą niespójne. Nie tylko narusza to reguły konstytucyjne i brzmienie systemowe Kodeksu cywilnego czy innych ustaw dotyczących konsumentów, ale także jest sprzeczne z zasadami techniki prawodawczej. (Dzwonek) Stąd wniosek o odrzucenie, bo tego projektu po prostu nie da się poprawić. Bardzo dziękuję. (Oklaski)