Mówca: Katarzyna Ueberhan
Data: 2022-03-09 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 2024. Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt, który w założeniu ma dogłębnie reformować k.k. Najważniejszym jego założeniem jest zaostrzenie kar za najważniejsze przestępstwa, przede wszystkim te zagrażające życiu i wolności seksualnej oraz polegające na przyjmowaniu łapówek. W grę wchodzi jednak także gruntowna zmiana sposobu wymierzania przez sąd najcięższych kar. Dodatkowo resort zakłada przepadek samochodów pijanych kierowców. Sam szef resortu podsumował filozofię, jaką kierowano się przy tworzeniu propozycji nowych przepisów, jako kończącą z resocjalizacją w przypadku sprawców najcięższych przestępstw, podkreślając, że kary muszą być nieuchronne, ale i surowe. Cytuję: Trzeba odizolować najbardziej niebezpiecznych bandytów od społeczeństwa. Tu państwo musi pokazać żelazną rękę. No właśnie. Faktycznie najważniejszą zmianą w niniejszym przedłożeniu jest zmiana leżąca u jego podstaw, zmiana filozofii. Bo to już nie zasada nieuchronności kary, którą przecież jednak kierowaliśmy się przez ostatnie 30 lat, nie nieuchronność a surowość kary ma pełnić funkcję odstraszającą od popełniania przestępstw. Pytanie brzmi: Czy obecna tzw. reforma Kodeksu karnego to krok, a właściwie szereg kroków we właściwą stronę? By móc to ocenić, może przyjrzyjmy się niektórym rozwiązaniom. I tak: dwie najbardziej istotne i daleko idące zmiany to w pierwszej kolejności likwidacja osobnej kary 25 lat pozbawienia wolności, która to kara obecnie wypełnia lukę pomiędzy pozbawieniem wolności a dożywociem. Po wejściu w życie tej zmiany sądy będą mogły za najcięższe przestępstwa wymierzyć karę do 30 lat pozbawienia wolności. Uelastycznienie wymiaru kary wydaje się w tym przypadku relatywnie dobrym rozwiązaniem, daje sędziom swobodę w kwestii wysokich kar pozbawienia wolności. Jednak drugim, dużo bardziej kontrowersyjnym rozwiązaniem jest kara bezwzględnego dożywocia. Założenie jest proste: istnieją przestępcy, którzy nigdy nie powinni opuścić murów więzienia. Mowa o najgorszym typie niereformowalnych przestępców, którzy nie rokują, jeśli chodzi o ponowną integrację ze społeczeństwem. Dzisiaj takie osoby trafiają do specjalnego ośrodka na podstawie tzw. ustawy o bestiach, co w praktyce, jak wiemy, jest dodatkową karą już po odbyciu kary i często spotyka się z krytyką, również obrońców praw człowieka. Bezwzględne dożywocie generuje duży, poważny problem. Skazany żyje, mając jednak świadomość braku szans na powrót na wolność. Nie ma w tym jakiejś głębszej motywacji do poprawnego zachowania, do resocjalizacji. Ale jak już wiemy, nie taka jest idea leżąca u podstaw tych zmian. Zmiany zakładają silny nacisk na dużo bardziej surowe karanie sprawców przestępstw seksualnych. I to jest akurat kierunek, z którym należałoby się zgodzić. To właściwy kierunek, we właściwą stronę. Projekt przewiduje również wyłączenie przedawnienia karalności za przestępstwo zgwałcenia dziecka lub zgwałcenia ze szczególnym okrucieństwem. (Poseł Zbigniew Dolata: Też jesteście przeciw?) To jest również słuszna, też często postulowana przez nas zmiana. Wśród proponowanych zmian jest część zmian, z którymi trudno się nie zgodzić. Ich kierunek wydaje się słuszny, ale... (Poseł Zbigniew Dolata: Ale jesteście przeciw.) Mamy wątpliwości co do rozwiązania dotyczącego wskazówek dla sądu w zakresie stosowania okoliczności łagodzącej i obciążającej przy wymierzaniu kary. A więc z jednej strony mamy do czynienia z uelastycznieniem decyzji sędziego, a z drugiej strony - z ich ograniczaniem. Jak mówiłam, z kierunkiem części tych rozwiązań trudno się nie zgodzić, zwłaszcza tych dotyczących przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu i wolności seksualnej. Jednak kierunek powodujący zmianę filozofii wymierzania kar - chodzi o ich mocno represyjny charakter - budzi duże wątpliwości. Biorąc pod uwagę powyższe i uznając, że część zmian jest oczekiwana i potrzebna, chcę powiedzieć, że jednak bezwzględnie konieczna jest dalsza (Dzwonek) praca nad niniejszym projektem. Dziękuję.