Mówca: Henryk Kowalczyk
Data: 2013-12-11 (Sejm RP, kadencja 7)

Pani Marszałek! Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! Dyskutujemy o budżecie na rok 2014 w kontekście głównie deficytu, zmniejszenia długu, ale też perspektyw rozwojowych. Oczywiście też powinniśmy wiedzieć, jakie są przyczyny rosnącego zadłużenia. Dług publiczny zmaleje, ale zmaleje nie przez rozwój gospodarczy, nie przez zmniejszenie niepotrzebnych wydatków - zmaleje tylko za sprawą zabrania funduszy z OFE, a to można zrobić tylko raz. A więc tak naprawdę jest to niewątpliwie kupowanie sobie czasu. Myślę, że tego czasu starczy do wyborów w roku 2015, to jest taka kwota, która pozwoli na ten oddech, ale de facto mimo przejęcia obligacji z OFE, ich umorzenia, choć dług publiczny maleje, koszty obsługi długu spadają, mimo wszystko deficyt jest nadal rekordowo wysoki - 47 mld zł jest to ogromny deficyt, to w takiej sytuacji nie powinno się zdarzyć. To przywoływano już z tej mównicy: kiedy premier Orban przejął środki z otwartych funduszy emerytalnych, to wręcz doprowadzono do zrównoważonego budżetu i deficytu w ogóle nie było. A więc to jest rzeczywiście oddech na bardzo krótki czas. Powinno się myśleć o tym, jak deficyt zmniejszać w sposób systemowy, a nie tylko w sposób księgowy. Budżet konstruowany powinien być właśnie pod takim kątem, żeby nie za dużo oszczędzać na wydatkach prorozwojowych, które mogą przynieść dochody do budżetu, natomiast oszczędzać tam, gdzie są wydatki konsumpcyjne. A ten budżet jest... zresztą nie tylko ten, poprzednie lata również były identyczne. Pan minister wspomniał, że jednym z najważniejszych zadań w polityce budżetowej jest spadek bezrobocia, szukanie nowych miejsc pracy itd. Podał statystyki, i bardzo słusznie, jak to bywało w poprzednich latach, porównując bezrobocie w październiku 2005 r. - 17,3%, w 2007 r., tylko nie dopowiedział, że akurat wtedy kończyły się rządy Prawa i Sprawiedliwości, a spadek był ogromny, bezrobocie spadło do 9%. Teraz jest 13, oczywiście systematycznie na bardzo, bardzo wysokim poziomie. I tutaj nie zgodziłbym się z tezą, że ludzie, jak minister stwierdził, mają perspektywy, nadzieję. Gdyby takie perspektywy mieli, toby nie emigrowali z powodu właśnie złej sytuacji ekonomicznej, bo głównie to jest powodem emigracji - brak perspektyw na pracę i zła sytuacja ekonomiczna. Ale oczywiście krytykować można, tylko trzeba by wskazywać również te miejsca w budżecie, które doprowadzają do takiego stanu, albo pokazywać rozwiązania, które mogą stan deficytu i bezrobocie łagodzić. Niestety tutaj po raz kolejny zupełnie niezrozumiałe jest oszczędzanie środków Funduszu Pracy na aktywne formy walki z bezrobociem. Już rok 2012 pokazał, jak bezsensowne było to oszczędzanie, kiedy to tak naprawdę zaoszczędzono miliard złotych czy ponad miliard złotych na aktywnych formach walki z bezrobociem w projekcie budżetu, a i tak w trakcie roku najpierw zwiększono o 500 mln środki na aktywne formy walki z bezrobociem, uruchomiono programy jesienią, zupełnie już nieskuteczne, a na koniec jeszcze 450 mln trzeba było znów wyasygnować na wydatki obligatoryjne, czyli na świadczenia, dlatego że bezrobocie w ogóle nie spadło, wręcz wzrosło. A więc tak naprawdę nie zaoszczędzono tych pieniędzy, wydano je, tyle tylko, że nie odegrało to żadnej roli, czyli bezrobocie nadal jest tak wysokie, jak było. Rok obecny jest bardzo podobny, z tą tylko różnicą, że Ministerstwo Finansów nie wyraziło zgody na uruchomienie przez ministra pracy i polityki społecznej 500 mln zł na aktywne formy walki z bezrobociem, a więc rzeczywiście tych pieniędzy nie wydano. I trudno się dziwić, że bezrobocie nie chce spadać. Efekt jest taki, że znów były uruchamiane wydatki na wypłaty zasiłków, czyli na świadczenia obligatoryjne z Funduszu Pracy. A więc gdzie ta oszczędność? Wydajemy właśnie te pieniądze, nie mamy żadnych oszczędności, nie osiągamy efektów. Uruchomienie pieniędzy na aktywne formy walki z bezrobociem spowodowałoby, że byłyby również wpływy budżetowe, bo wtedy pracodawcy dołożyliby składki. Składki pojawiłyby się w Narodowym Funduszu Zdrowia, który przeżywa ogromne problemy. Narodowy Fundusz Zdrowia idzie do sądu w związku ze sporem z ministrem zdrowia. Czegoś takiego chyba jeszcze nie było. Jeśli chodzi o wpływy podatkowe, w przypadku których nastąpiło załamanie już w ubiegłym roku, w tym roku niestety jest kontynuacja tego załamania. Cierpią na tym samorządy. Przykład samorządu województwa mazowieckiego jest dobitnym przykładem tego, że jeśli nie zachowywali się ostrożnie przez poprzednie lata, to obecny rok finansowo ich po prostu dobija. A więc tu nie należy oszczędzać. Stąd środki z Funduszu Pracy, jeśli mamy pieniądze na koncie, powinniśmy wydawać na aktywne formy walki z bezrobociem. Dlatego też zgłosimy stosowne poprawki, zresztą jak co roku, po to, żeby spadło bezrobocie, żeby były wpływy podatkowe, wpływy do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do Narodowego Funduszu Zdrowia. W przeciwnym wypadku dług będzie narastał. Oczywiście w wielu przypadkach są jeszcze problemy, które trzeba by rozwiązać. Nadal nie ma żadnej propozycji rozwiązania problemu dotyczącego umów śmieciowych, które tak naprawdę też są jedną z przyczyn bardzo małych wpływów do budżetu, do funduszu zdrowia, do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jak to jest dokonywane? Kolejny problem, który jak gdyby został trochę bezmyślnie rozwiązany, wiąże się na przykład z likwidacją programu ˝Rodzina na swoim˝. To też pokazuje, jak można przez chęć oszczędzenia kilkuset milionów złotych... Tyle, ok. 600 mln zł, kosztuje taki program, tylko że on dawał stymulację do kilkudziesięciu miliardów złotych inwestycji budowlanych, co oczywiście dawało wpływy podatkowe w postaci VAT-u, CIT-u od firm budowlanych, w postaci PIT-u od pracowników, składek do ZUS-u itd. A więc zupełnie niezrozumiała jest likwidacja tego programu. Oczywiście jest przyobiecany czy wdrożony, właściwie nie został wdrożony, tylko tak naprawdę dopiero ma być wdrożony program ˝Mieszkanie dla młodych˝, który już nie wspiera powszechnego budownictwa, tylko tak naprawdę wspiera deweloperów i nie przyniesie żadnego efektu. Stąd w budownictwie nie przypadkowo, tylko poprzez tę likwidację był największy spadek produktu krajowego. A więc pokazuje to bardzo wyraźnie, że decyzje, które się podejmuje, chcąc oszczędzać w niewłaściwy sposób w miejscach, które do tego nie służą, powodują nakręcanie spirali bezrobocia i braku dochodów podatkowych. Już nie wspomnę o tym, jak szczycimy się drogami. Tylko niech mi ktoś wytłumaczy, jakim cudem przy okazji takiej budowy dróg upada u nas tyle firm budowlanych, chodzi o podwykonawców itd. Mam nadzieję, że wkrótce będziemy znali tę tajemnicę, zostanie ona rozwikłana. Tajemnica związana z przetargami na cyfryzację pokazała, gdzie są błędy i gdzie należy szukać przyczyn. Myślę, że z drogami będzie podobnie. Trudno do tej pory zrozumieć, dlaczego wydaje się tak ogromne pieniądze na budowę dróg, a nasze firmy upadają. W tym kontekście w budżecie na przyszły rok następuje bardzo drastyczne zmniejszenie dotyczące, skądinąd dobrego, ˝Narodowego programu przebudowy dróg lokalnych˝, który powodował, że samorządy dokładały swoje środki finansowe, była mobilizacja i ten element jak gdyby też prowadził do wpływów budżetowych. Kolejnym przykładem niewłaściwego oszczędzania, które powoduje dławienie gospodarki, jest choćby oszczędzanie w dziedzinie rolnictwa. Tutaj wspominano, że wprawdzie w budżecie krajowym jest mniej na rolnictwo, ale za to w budżecie europejskim jest trochę więcej. Tylko że budżet europejski na rolnictwo jest budżetem całkowicie niezwiązanym z kolejnymi latami, są to jak gdyby występujące falami płatności rolnicze. Stąd nie można żadną miarą porównywać tego z pieniędzmi z budżetu europejskiego, tym bardziej że przecież w tym roku dopłaty obszarowe, bo to jest jak gdyby główny wydatek budżetu europejskiego na rolnictwo, w grudniu będą przyblokowane, zostały przesunięte na następny rok. Nic dziwnego, że w następnym roku będzie trochę więcej. Trzeba bowiem wypłacić pieniądze, które normalnie rolnicy powinni dostać w grudniu, ale ich nie dostaną, bo zostało zaplanowanych bardzo mało tych środków. Rzeczywiście jeśli chodzi o wydatki krajowe na rolnictwo, i to wydatki nominalne, w wielu miejscach są one za małe. Już nie mówię o realnych wydatkach, bo realne wydatki na rolnictwo praktycznie wszędzie maleją, natomiast nawet nominalne wydatki maleją w wielu przypadkach. Są to takie wydatki jak wydatki na Krajową Stację Chemiczno-Rolniczą, na postęp biologiczny w produkcji roślinnej, zwierzęcej, na ochronę roślin, na rolnictwo ekologiczne, na inspektoraty weterynarii, na inspekcję ochrony roślin i nasiennictwa, na dopłaty do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt, na działalność badawczo-rozwojową itd. A więc rzeczywiście to pokazuje, że szczycąc się, że rolnictwo dobrze się rozwija, ma dodatni bilans w handlu zagranicznym, że eksport towarów sięga 16 mld euro, jednocześnie tym sposobem ogranicza się te wydatki z roku na rok. To jest swoiste karanie tej dziedziny gospodarki za wielki wysiłek i za osiągnięcia, które są okupione wielkim wysiłkiem rolników. W żadnej mierze jednak nie ma pomocy ze strony państwa, bo te instytucje, które są niedofinansowane, powodują to, że dopuszcza się, wprowadza się do nas bardzo konkurencyjne cenowo, ale złe jakościowo produkty rolne, co wyniszcza polskich rolników. Stąd m.in. niezwykle potrzebne jest dofinansowanie szczególnie tych inspekcji rolnych, które dbają o bezpieczeństwo żywności i o jakość żywności. W wydatkach na rolnictwo znów następuje ograniczenie skali dopłat do ubezpieczeń upraw rolnych. Znowu sytuacja jest taka, że liczymy na to, że może akurat w roku 2014 nie będzie klęsk żywiołowych i może jakoś się uda. Jeżeli zaś pojawią się jakiekolwiek niebezpieczeństwa, klęski żywiołowe, to znowu będzie trzeba wypłacić kilkaset, może 700 mln, może 1 mld zł na odszkodowania, zamiast w sposób systemowy przeznaczyć te 300-400 mln zł na dopłaty do ubezpieczeń, stworzyć powszechny system ubezpieczeń i zapewnić bezpieczeństwo funkcjonowania. Liczenie na to, że w następnym roku jakoś to będzie, a ubezpieczeń nie trzeba promować ani dofinansowywać, jest myśleniem dość złudnym, a jego efekty mogą się okazać rzeczywiście bardzo trudne. Co rośnie, gdzie w rolnictwie rosną kwoty? Ano rosną one po stronie dochodowej. Zaplanowano ogromny wzrost dochodów, jeśli chodzi o wpływ do budżetu państwa z tytułu sprzedaży ziemi z Agencji Nieruchomości Rolnych, są to ponad 4 mld zł. Po stronie dochodów z rolnictwa bardzo wyraźnie widać, jak to powinno przyrastać, a po stronie wydatków już niestety tego nie widać. Bardzo wyraźnie zostały wyhamowane także wydatki na kredyty preferencyjne, które są wydatkami inwestycyjnymi, co prowadzi do tego, że rolnicy inwestują, dokładając swoje pieniądze. A więc znów niewielkimi pieniędzmi można pobudzić znaczne kwoty wydatkowe, które by się przeniosły we wpływach podatkowych. Dlatego uważamy, że budżet należy konstruować rozsądnie, z myślą również o przyszłych wpływach podatkowych. Wydatki powinny być kierowane tam, gdzie jest szansa uzyskania zwrotu tych wydatków w dwójnasób, w trójnasób. Tego w tym budżecie absolutnie brakuje, stąd ten budżet jest nie do przyjęcia. Nie dlatego, że dług rośnie, choć rośnie on w sposób ogromny, ale dlatego, że należałoby myśleć o prorozwojowym budżecie, o tym, żeby wydatki kierować tam, gdzie jest szansa uzyskania z tytułu inwestycji rozwojowych wpływów podatkowych. Dzięki temu spadałoby bezrobocie, przybywałoby składek do FUS, do funduszu zdrowia itd., różnych wpływów podatkowych. A tak to mamy załamanie podatkowe i wielkie bezrobocie. Przy takim myśleniu budżetowym rzeczywiście trudno ten budżet poprzeć. Apeluję o zmianę filozofii konstruowania budżetu. My w swoich poprawkach oczywiście postaramy się to odrobinę naprawić, ale nie jest możliwa pełna poprawa za pomocą poprawek, jeśli nie zmieni się filozofii konstruowania budżetu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)