Mówca: Janusz Palikot
Data: 2012-04-26 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Chyba pierwszy raz, a na pewno pierwszy raz z tej trybuny, muszę się zgodzić z Jarosławem Kaczyńskim i powiedzieć, że rzeczywiście ta reforma jest tchórzliwa. Ta reforma jest tchórzliwa, ale z zupełnie innego powodu niż ten, który proponuje czy jak to argumentuje Jarosław Kaczyński. Ona jest tchórzliwa, bo w ogóle, w najmniejszym nawet stopniu nie próbuje się zająć tym, z czego wynika konieczność wydłużenia wieku emerytalnego. Można powiedzieć, że to jest reforma, która leczy gorączkę jako skutek głębszej choroby. Tą chorobą, która toczy nasze życie społeczno-gospodarcze, jest oczywiście rynek pracy, tragiczna sytuacja na rynku pracy. To jest ta prawdziwa choroba. Jej skutkiem, oprócz tendencji demograficznych, jest właśnie konieczność wydłużenia wieku emerytalnego, konieczność, co do której pod względem makroekonomicznym czy innym można się zgodzić, ale która niestety, gdy popatrzy się na najważniejsze wyzwania, przed jakimi stajemy, jest właśnie rezygnacją, jest tchórzostwem, jeśli chodzi o zmierzenie się z najważniejszymi problemami. Otóż... (Poseł Teresa Piotrowska: To receptę proszę podać.) Tak, podamy tę receptę, zaraz do tego dojdziemy. Ale powiedzmy jeszcze o tej chorobie. Jaki tak naprawdę problem mamy w Polsce? Powiem o pierwszej podstawowej kwestii, z czym być może większość tej sali się nie zgodzi, bo sondaże w mediach od wielu tygodni informują, że właśnie tak myśli społeczeństwo, a tak nie jest: ludzie w Polsce chcą pracować dłużej. Nie ma problemu niechęci, braku woli do dłuższej pracy. My nie jesteśmy w takiej sytuacji, jak niektóre kraje zachodniej Europy, jak Niemcy i Francja, czy Afryki, gdzie ludzie nie mają woli do pracy. Jeśli chodzi o Polskę, to w ogóle nie jest nasz realny problem społeczny. W Polsce wszyscy ludzie chcą pracować dłużej, bo mamy tak gigantyczne zaniedbania cywilizacyjne w porównaniu z naszymi sąsiadami po zachodniej stronie, to w ogóle nie jest problem. Ludzie chcą dłużej pracować, tylko czego się boją? Oczywiście boją się tego, czy będzie praca, czy będzie ona miała charakter umowy o pracę i jaka płaca będzie z tym związana. Dlatego naszym prawdziwym wyzwaniem, dla całej Izby, i dla Jarosława Kaczyńskiego, i dla Platformy Obywatelskiej, i dla SLD, jest wreszcie odbyć debatę o najważniejszej sprawie, nie tylko o tym, co zmniejsza gorączkę i co oczywiście daje satysfakcję agencjom ratingowym, funduszom finansowym i tym wszystkim, którzy nas obsługują, i z powodu czego oczywiście należy to zrobić, żeby nie pogarszać sytuacji makroekonomicznej państwa. Ale przecież doskonale wiemy, że to nie rozwiąże tego, z czego biorą się te problemy. A te problemy, proszę państwa, to wciąż, 12 lat po rozpoczęciu budowania kapitalizmu w Polsce, tak naprawdę 20-procentowe bezrobocie. (Głos z sali: 22 lata.) Dobrze, 22 lata budowania. W 1991 r. tak naprawdę się to zaczęło, w związku z tym możemy mówić o 21 latach, formułując to precyzyjnie. Ale po 21 latach budowania w Polsce kapitalizmu, po tych wielu latach trzeba dzisiaj zadać sobie podstawowe pytanie: Jak to się stało, że przez 20 lat cały czas mamy mniej więcej 20-procentowe bezrobocie? Oficjalnie wynosi ono w granicach 13%, ale przecież wiecie, że do tego oficjalnego bezrobocia dochodzi prawie że zbliżone bezrobocie ukryte, wynikające z emigracji zarobkowej, wynikające z pracy na czarno. Nie tylko to, że bezrobocie w Polsce przez te wszystkie lata wynosi prawie 20%, powoduje w konsekwencji kłopoty w zakresie systemu ubezpieczeń społecznych, bo od tak dużej liczby ludzi zbieramy albo minimalną, albo żadną składkę na rzecz tego ubezpieczenia. Jest jeszcze inna, ważniejsza okoliczność dotycząca rynku pracy. Otóż jeśli chodzi o rynek pracy w Polsce, nie tylko jest tak duży udział braku miejsc pracy, ale także, co ma naprawdę fundamentalne znaczenie, jest to rynek bardzo niskiej płacy. 65% wypłacanych wynagrodzeń w Polsce jest poniżej średniej krajowej. Najczęściej wypłacane wynagrodzenie to 1474 zł. To są realne wyzwania, przed którymi stoimy, i tego oczywiście wydłużenie wieku emerytalnego nie załatwi. Na dokładkę trzeba powiedzieć, że wszelkie dostępne nam dzisiaj sondaże mówią o tym, że aż 30% umów określających stosunek pracy to nie są umowy o pracę, ale to są różnego rodzaju umowy śmieciowe. To wszystko razem, plus ogromna liczba rencistów, plus ogromna liczba młodych emerytów, plus ogromna liczba rolników, którzy nie produkują niczego na zewnątrz, tylko na swoje własne zapotrzebowanie, tworzy potworny problem z miejscem pracy i z pracą w Polsce. Czy te 20 lat, konieczność wydłużenia w tej chwili, w pewnej panice wieku emerytalnego z powodu sytuacji finansowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i całego systemu, czy to nie powinno wreszcie stać się w tej Izbie wezwaniem do prawdziwej debaty? Co zrobić, żeby w Polsce było więcej pracy i żeby uzyskiwana przez polski przemysł marża, a później płaca przez polskich pracowników była odpowiedniej jakości, odpowiedniej wielkości? Jestem pewien, że 21 lat temu, tak samo Rafał Grupiński, jak i ja i większość tej sali miała marzenie, że system, który przyjdzie po PRL-u, da nam właśnie m.in. godziwe wynagrodzenie, adekwatne do dzisiejszych czasów, do poziomu życia innych państw europejskich, że da nam znacznie więcej pracy, niż, jak się okazało, mieliśmy w 1991 r. Niestety tego nie dostaliśmy. A więc musimy powiedzieć, że kapitalizm - w tym sensie jak go budowaliśmy w Polsce - tak samo oszukał jak socjalizm. (Oklaski) Jesteśmy nim tak samo rozczarowani, jak byliśmy rozczarowani socjalizmem po PRL-u. W związku z tym pierwszy podstawowy problem dotyczący reformy 67 jest taki, że ona nie trafia w sedno. Czy warto leczyć, zmniejszać gorączkę? Tu są różne kwestie. Jak wiecie doskonale, dzisiaj nie zachęca się do obniżania gorączki, jeśli chodzi o profilaktykę lekarską, ponieważ ustąpienie gorączki daje iluzję, że już wróciliśmy, cały organizm wrócił do zdrowia. I taka iluzja trochę jest ukryta w tym 67. Uratujemy płynność systemu ubezpieczeń społecznych, zagwarantujemy dodatkowe środki przez zmniejszenie czasu wypłacania emerytur i w związku z tym znajdziemy się w sytuacji, w której będziemy mieć iluzję, a nie prawdziwe myślenie, iluzję, że doszło do autentycznego naprawienia sytuacji. To będzie pozór i kolejne rządy staną przed tym prawdziwym wyzwaniem, a mianowicie potrzebą zbudowania w Polsce odpowiedniego rynku pracy. Proszę państwa, ta debata, czas tej debaty uniemożliwia mi pełne przedstawienie tego, ale zapraszam chętnych 1 maja do Sali Kongresowej, gdzie przedstawimy właśnie pomysł na to, jak w Polsce zbudować miejsca pracy, skąd wziąć na to pieniądze i jaką rolę w tym wszystkim powinno odegrać państwo. Ruch Palikota jest do tego przygotowany, właśnie nie tylko do pozornych działań, ale do prawdziwej, faktycznej, realnej debaty. (Oklaski) I mam nadzieję, że ona kiedyś w tej Izbie faktycznie się zacznie. Z całym przekonaniem chciałbym powiedzieć, że zarówno możliwa bardziej rygorystyczna polityka antytransferowa, jak i opodatkowanie instytucji finansowych, a także - po raz drugi zgodzę się z Jarosławem Kaczyńskim - sięgnięcie do kieszeni tych, którzy najlepiej zarabiają... (Głos z sali: Głębokich kieszeni.) Głębokich kieszeni, bardzo proszę - głębokich kieszeni. ...to są niektóre z elementów koniecznych do tego, żebyśmy wygenerowali niezbędne środki, tak żeby nasze państwo zaangażowało się wreszcie w podniesienie marży w naszym przemyśle, żeby się zaangażowało w tworzenie pewnych dziedzin w naszym przemyśle, które same nigdy nie powstaną ze względu na bariery kulturowe, ze względu na skalę technologicznych zmian i skalę samego działania, które jest niezbędne, jak chociażby w przypadku odnawialnych źródeł energii, przetwórstwa rolno-spożywczego czy szeregu innych dziedzin. Nie bez powodu dzisiaj tak jest, że jeżeli jakiś produkt, nawet najlepszy pod względem jakościowym, jak większość polskiej żywności, trafia na eksport, to jest tam sprzedawany jako polski, czyli najtańszy, najlepszy, czyli najtańszy. Co zrobiliśmy przez te wszystkie lata, także przez ostatnich 5 lat rządów tej koalicji, żeby polskie oznaczało droższe? Czy była chociaż jedna udana kampania budująca wizerunek Polski, zbliżająca nas do sytuacji, jaka jest np. we Francji? Takie samo jabłko, ale wyprodukowane we Francji, ten sam produkt, taki czy inny, jest od razu droższy. Tego niestety nie doczekaliśmy się do tej pory. Mam nadzieję, i to jest wielka szansa tej debaty, że ta dyskusja i wywołane nią spory uświadomią wielu ludziom, także na tej sali, potrzebę prawdziwego namysłu nad tym, jaka będzie nasza ojczyzna za te właśnie 20 czy blisko 30 lat, kiedy ostatecznie zostanie zrealizowana cała reforma emerytalna. I nie wystarczy moim zdaniem mieć takie poczucie, że skoro wzięliśmy właśnie tabletki na obniżenie gorączki, wydłużając wiek emerytalny, to załatwiliśmy tę sprawę. Inną rzeczą, równie skandaliczną, jest to, że dostaliśmy szczegółowy projekt ustawy kilka dni temu. Powinniśmy jako minimum formalnego poważnego traktowania ludzi w Polsce, o którym mówił pan profesor Rosati, przyjąć zasadę, że tego typu ostateczne dokumenty, tak jak pan mówił, tak ważne, trafiają do nas nie na kilka dni przed debatą, tylko przynajmniej na dwa tygodnie. W ten sposób bylibyśmy w stanie bardziej odpowiedzialnie podjąć tę na pewno ważną decyzję. Ale oprócz tej nowej roli państwa, oprócz poważnego namysłu nad całym systemem społeczno-gospodarczym, nad kapitalizmem, który budujemy w Polsce, oprócz wyzwań, jakie wynikają z rynku pracy, jest jeszcze wiele do zrobienia w samym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, w instytucjach obsługujących emerytury i zbierane składki. Od dawna postulujemy połączenie ZUS i KRUS i nie widzę żadnego powodu (Oklaski), żebyśmy mieli utrzymywać dwie oddzielne instytucje w każdym mieście w Polsce. Tylko po to, żeby działacze Polskiego Stronnictwa Ludowego mieli tam etaty? Proszę mi wytłumaczyć, na poziomie organizacyjnym, panie ministrze (Oklaski), po jaką cholerę ZUS i KRUS, i pałace ZUS-owskie i KRUS-owskie w każdym polskim mieście, kiedy te dwie odrębne składki dla rolników i nierolników można z pewnością wyliczyć w jednym pomieszczeniu, które zresztą powinno być redukowane i pomniejszane, a nie powiększane, tak jak w większości oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych? (Oklaski) Wreszcie nadzór korporacyjny. Ja z przerażeniem przeczytałem kilka dni temu, że szef Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pan prezes Derdziuk dostał nagrodę, nie jest to nagroda od Opus Dei wyjątkowo, od jakiejś organizacji biznesowej dla przedsiębiorcy czy przywódcy roku. Naprawdę, to po prostu jest kompletna kpina. Zakład Ubezpieczeń Społecznych od lat marnuje miliardy złotych na inwestycje, nie mamy nigdy pełnych, adekwatnych raportów dotyczących efektywności tych inwestycji, zwłaszcza w oprogramowanie, chociaż nie tylko. To są miliardy złotych od dziesiątków lat wydawane, a obywatele cały czas słyszą, że wreszcie będzie prawdziwa, normalna obsługa. Ale jej nie ma. Proszę się wybrać, nie jako poseł czy posłanka, tylko jako zwykły człowiek, do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Odeślą was z powrotem do domu po zaświadczenia o wielkości zgromadzonych składek, bo ich na miejscu nie wydadzą. (Oklaski) Ile trzeba wydać, 20, 30 mld, żebyśmy mieli tak elementarną, banalną sprawę jak to, że w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wiedzą, jaka jest wielkość mojej składki, albo żebym mógł wejść po prostu internetowo i zobaczyć, jaka ona jest właśnie z dnia na dzień? Ile jeszcze mamy wpompować pieniędzy w ten absurd? Nadzór korporacyjny, procedury korporacyjne, rada nadzorcza z prawdziwego zdarzenia, kalkulowanie inwestycji, raportowanie publiczne - przy tak dużym zakładzie, przy tak ogromnych pieniądzach państwu i obywatelom się to należy jak psu buda. (Oklaski) Ale oprócz koniecznych zmian w systemie funkcjonowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i objęcia także częściowo normalnymi składkami tych najlepiej sytuowanych rolników, na co się też nie możemy doczekać od wielu lat - mam nadzieję, że wreszcie to będzie, że pan minister z właściwą mu energią przedstawi w tej Izbie w ciągu najbliższych kilku miesięcy propozycje bardziej sprawiedliwego pod tym względem systemu ubezpieczeń społecznych - jest jeszcze jeden powód, dla którego warto kontynuować tę debatę i dla którego będziemy jako klub Ruchu Palikota za skierowaniem tego projektu do dalszych prac. Mianowicie to jest dla nas wszystkich niepowtarzalna szansa, która nieprędko się zdarzy po raz kolejny, biorąc pod uwagę sposób funkcjonowania Platformy i PSL, być może jedyna, biorąc pod uwagę także poprzednią kadencję, bo tam były emerytury pomostowe, prawdziwa szansa na głębszą diagnozę społeczną, na głębsze omówienie kondycji polskiego społeczeństwa. Ta szansa jest przed nami i mam nadzieję, że z niej wszyscy skorzystamy. Dlatego między innymi, biorąc także pod uwagę oczywiście te okoliczności finansowe czy makroekonomiczne co do wydłużenia wieku emerytalnego, tak jak wielokrotnie to deklarowaliśmy, jesteśmy za dalszymi pracami nad tym projektem. Dziękuję bardzo. (Oklaski)