Mówca: Elżbieta Radziszewska
Data: 2015-09-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Bardzo proszę, panie prezesie. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Roman Hauser: ...związane z działalnością Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tych spraw, którymi chciałbym się podzielić z Wysoką Izbą, szanownych państwa posłów zawsze interesuje sprawa sprawności postępowania przed sądami administracyjnymi, dynamika spraw wpływających do Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Otóż zaobserwowaliśmy, że w minionym roku nastąpił 3-procentowy wzrost, jeśli chodzi o sprawy, które wpłynęły do wojewódzkich sądów administracyjnych, a więc nie ma takiej sytuacji, jak w poprzednich latach, kiedy ten wzrost wpływu spraw był dramatycznie wysoki, bo sięgał kilkunastu procent, teraz był to wpływ 3-procentowy. Ważne i istotne jest to, że od wielu lat to się utrzymuje, bo od czasu wprowadzenia reformy sądownictwa administracyjnego na rzecz dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego, jeśli chodzi o szybkość i sprawność postępowania przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, kształtuje się to na poziomie, który powinien nas wszystkich satysfakcjonować. Otóż średni czas oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy w wojewódzkim sądzie administracyjnym w minionym roku wynosił 5,4 miesiąca. To jest wskaźnik, który stawia nas w absolutnej czołówce europejskiej i z tej sprawności postępowania wojewódzkich sądów administracyjnych możemy być naprawdę dumni. Dysponuję danymi za osiem miesięcy bieżącego roku, które wskazują na to, że tę sprawność utrzymujemy. Przykładowo w Wojewódzkim Sądzie w Białymstoku czeka się na rozpoznanie 4,4 miesiąca, w sądzie w Bydgoszczy - 4,5 miesiąca, w Gdańsku - 4,12 miesiąca, w Gorzowie Wielkopolskim - 2,99 miesiąca, w Kielcach - 2,32, w Krakowie - 4,60, w Łodzi - 3,83, w Opolu - 3,57, w Poznaniu - 5,2, w Rzeszowie - 4,3, w Szczecinie - 4,9, we Wrocławiu - 4,7. To są naprawdę wybitne osiągnięcia, to jest wielki wysiłek sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych, który powoduje, że z tej sprawności możemy być dumni. Także ze wszystkich moich spotkań z przedstawicielami europejskich sądów administracyjnych wynika, że polskie sądownictwo administracyjne jest niezwykle wysoko oceniane, jeśli chodzi o sprawność postępowania. Nieco dłużej, co uczciwie w tej informacji przedstawiam, trwa postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w zależności od izby jest to od 12 do 14 miesięcy. Ale tu zapowiadam poprawę tej sprawności, ponieważ jesteśmy w końcowej fazie dokonywania naboru na te nowe stanowiska, które zostały w zeszłym roku wprowadzone w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, i myślę, że w stosunkowo krótkim czasie ten okres oczekiwania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, dziś wynoszący od 12 do 14 miesięcy, uda się skrócić. Jednocześnie chciałbym powiedzieć, że także jeśli chodzi o orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jesteśmy w czołówce europejskiej, jesteśmy na samym szczycie, jeśli chodzi o tę sprawność. Przykładowo w najwyższej instancji sądowej w Hiszpanii okres oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy wynosi 20 miesięcy, w Austrii - 20 miesięcy, w Szwecji - od 12 do 10 miesięcy, w Słowacji - ok. 12 miesięcy. To oczywiście było i jest jedno z głównych zadań kierownictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, by także w kolejnych latach utrzymać tę wysoką sprawność postępowania sądów administracyjnych. Teraz kilka słów o przedmiocie spraw, które wpływają do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zacznę od tego, że w minionym roku orzeczenia sądów administracyjnych wyeliminowały z obrotu prawnego 22,2% zaskarżonych decyzji i innych czynności organów administracji publicznej, które wpłynęły do sądów administracyjnych, i jest to wskaźnik, który w istocie od wielu lat się nie zmienia. Zdecydowanie przeważają sprawy podatkowe i związane z należnościami podatkowymi. W zeszłym roku stanowiły one w wojewódzkich sądach administracyjnych 32,4%, a w Naczelnym Sądzie Administracyjnym aż 43,47%. Oczywiście zdecydowana przewaga spraw dotyczy prawa podatkowego, co w jakiś sposób jest zrozumiałe, ponieważ między podatnikiem a organem podatkowym stale toczy się dyskusja i podatnik dąży do tego, by te obciążenia wskazywane przez organy administracji publicznej były weryfikowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne. Ważnym zadaniem, które od lat podejmujemy i które powinno być nadal podejmowane, jest działalność orzecznicza sądów administracyjnych zmierzająca do utrzymania jednolitości sądownictwa administracyjnego. To jest zawsze niesłychanie ważny czynnik w wymiarze sprawiedliwości, ale w sądach administracyjnych w szczególności, ponieważ sądy administracyjne swoim orzecznictwem kształtują także funkcjonowanie administracji publicznej. Na podstawie orzecznictwa sądów administracyjnych organy administracji publicznej kształtują swoje orzecznictwo, stąd nasze daleko idące działania, gdy chodzi o utrzymanie jednolitości sądownictwa. Oczywiście o idealnej jednolitości nie może być mowy, prawo się rozwija, pojawiają się nowe zjawiska społeczno-gospodarcze. W związku z tym będziemy także w kolejnych latach dokonywali niekiedy innych interpretacji od tych ustalonych już w orzecznictwie, byleby nabrały one charakteru stałego i nie budziły pewnego niepokoju czy niezadowolenia społecznego. W zasadzie są trzy sformalizowane instrumenty, które prowadzą do ujednolicenia orzecznictwa sądowego. Po pierwsze, wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi. W ubiegłym roku polskie sądy administracyjne wystąpiły do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi w pięciu sprawach: jedno pytanie skierował WSA w Szczecinie, jedno - WSA we Wrocławiu, a w Warszawie dwukrotnie z pytaniami prejudycjalnymi wystąpił Naczelny Sąd Administracyjny. Wszystkie sprawy dotyczyły spraw podatkowych: akcyzy i VAT-u, bo tu relacje między ustawodawstwem krajowym a prawem Unii Europejskiej budzą największe wątpliwości. Z satysfakcją chcę powiedzieć, że wszystkie te pytania prejudycjalne kierowane przez polskie sądy administracyjne doczekały się merytorycznych wyroków Trybunału w Luksemburgu, co świadczy o przedstawianiu rzeczywistych problemów, dobrym uargumentowaniu, co pozwala Trybunałowi w Luksemburgu udzielić odpowiedzi na przedstawione pytanie. Druga możliwość, z której korzystają sądy, to kierowanie pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego. W minionym roku do Trybunału Konstytucyjnego Naczelny Sąd Administracyjny skierował jedno pytanie i jedno pytanie skierował też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Może powstać pytanie, dlaczego w stosunku do lat minionych liczba pytań prawnych kierowanych do polskiego Trybunału Konstytucyjnego maleje. Jest to związane z tym, że w większym zakresie niż poprzednio sądy korzystają z konstytucyjnej możliwości odstąpienia ad casum, czyli w jednostkowej sprawie, od zastosowania przepisu rozporządzenia, które sąd uznaje za niezgodne z ustawą. To także jest oczekiwanie Trybunału Konstytucyjnego, by w szczególności w sprawach jednostkowych nie absorbować Trybunału Konstytucyjnego, a załatwiać to w drodze postępowania sądowego, co znacząco przyspiesza bieg postępowania. Jak Wysokiej Izbie wiadomo, oczekiwanie na rozstrzygnięcie pytania prawnego w polskim Trybunale Konstytucyjnym to dziś dwa, trzy lata, a niekiedy i więcej lat, a przez ten czas sprawa w sądzie administracyjnym podlega zawieszeniu. W związku z tym to oczekiwanie na rozstrzygnięcie sprawy wtedy się wydłuża. Wreszcie trzecim bardzo istotnym mechanizmem dbałości o jednolitość orzecznictwa jest działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego. W zeszłym roku Naczelny Sąd Administracyjny podjął łącznie 19 uchwał: 10 uchwał o charakterze abstrakcyjnym, w tym 5 na wniosek prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, 3 na wniosek prokuratora generalnego i 2 na wniosek rzecznika praw obywatelskich, a także 9 uchwał na skutek pytań składów orzekających do składu powiększonego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Chcę z satysfakcją poinformować Wysoką Izbę, że te uchwały składów powiększonych Naczelnego Sądu Administracyjnego są respektowane przez zwykłe składy orzekające, czyli nie mamy problemu, który niekiedy pojawia się w wymiarze sprawiedliwości, że sądy niższych instancji nie chcą się podporządkować stanowisku wypracowanemu przez sądy wyższej instancji. Niezmiennie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierujemy się tym podstawowym zadaniem sądów administracyjnych, które stoją na straży praw i wolności obywatela. To stąd w orzecznictwie sądów administracyjnych tak często sięgamy do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, do prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa administracyjnego i do bogatego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jednocześnie chciałbym poinformować, że zwiększa się występowanie pewnych niekorzystnych zjawisk po stronie organów administracji publicznej. W minionym roku zwiększyła się o 10,5% aktywność sądów administracyjnych, gdy chodzi o ukaranie grzywną organu administracji publicznej za niewykonanie wyroku sądowego, o 11,5% zwiększyła się liczba postanowień nakładających grzywnę na organ administracji publicznej. To jest zjawisko, które w Europie nie występuje. Kiedy z moimi kolegami z sądów europejskich dzielę się refleksją o kłopotach z funkcjonowaniem sądów administracyjnych, to zjawisko niepodporządkowania się organu administracji orzeczeniu sądowemu jest w ogóle niezrozumiałe. Tam orzeczenie sądu jest pewnego rodzaju, użyję tego słowa, świętością i nie ma takiej możliwości, jest to niewyobrażalne, by organ administracji publicznej nie respektował orzeczenia sądu. Myślę, że te rozwiązania, które wprowadziliśmy w niedawno nowelizowanej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które w tym zakresie dają sądom większe możliwości, pozwolą nam wymusić, mówiąc brzydko, na organach administracji publicznej większe respektowanie tego, czego oczekuje od organów administracji publicznej sąd administracyjny i Naczelny Sąd Administracyjny. Jeszcze z tych spraw procesowych jedna, która od lat budziła państwa wątpliwości. Mam swoje stanowisko i proszę pozwolić mi je przedstawić. W 2014 r. do wojewódzkich sądów administracyjnych wpłynęło 746 skarg na bezczynność lub przewlekłe postępowanie. Uczciwie powiem, że nie jestem w stanie uwierzyć, że w tak nielicznej grupie spraw doszło do bezczynności czy przewlekłości postępowania. Taka jest statystyka. Skąd bierze się to zjawisko? To jest niestety zjawisko trudne do uregulowania na drodze ustawowej. Kiedy organ wydaje decyzję lub postanowienie, jednym z elementów tej decyzji i postanowienia jest pouczenie o przysługującym środku zaskarżania, w jakim terminie i do kogo. Przy bezczynności organu czy przy przewlekłości postępowania organu strona postępowania nie ma tej informacji, nic nie otrzymuje od tego organu, a świadomość funkcjonowania tego środka ochrony obywatela przed opieszałością administracji jest niestety ciągle niewielka. Będę się zastanawiał nad tym, czy można by tu znaleźć jakiś sposób, oprócz propagowania w mediach tej możliwości, by uświadomić w szerszym zakresie możliwość dyscyplinowania administracji, także gdy chodzi o sprawność postępowania samych organów administracji publicznej. Proszę mi pozwolić także, że z dużą satysfakcją poinformuję Wysoką Izbę o wielkim sukcesie wprowadzonej wiele lat temu Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach, która funkcjonuje w Naczelnym Sądzie Administracyjnym i wojewódzkich sądach administracyjnych. W tej bazie na chwilę obecną mamy 1440 tys. orzeczeń, ale nie liczba orzeczeń jest istotna, bo tam są wszystkie orzeczenia wydawane przez wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny, ale w minionym roku, roku 2014, odnotowaliśmy ponad 2,5 mln wejść do naszej bazy orzecznictwa i one skutkowały ponad 19 mln wyświetleń orzeczeń. To jest dowód na to, jak potrzebny był trud skonstruowania bazy orzeczniczej, jak to jednocześnie ułatwia obywatelom dostęp, ale nie tylko obywatelom, także przedstawicielom zawodów prawniczych ułatwia zorientowanie się w bieżących kierunkach orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! To byłyby, moim zdaniem, najistotniejsze kwestie związane z funkcjonowaniem sądów administracyjnych. Jak wynika z mego wystąpienia, odczuwam pewną satysfakcję ze sposobu funkcjonowania sądów administracyjnych, ale ta satysfakcja nie byłaby możliwa i te osiągnięcia nie byłyby możliwe, gdyby nie zrozumienie i pomoc ze strony rządu, parlamentu, w szczególności Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, Komisji Finansów Publicznych, które zapewniają prawdziwie dobre możliwości funkcjonowania sądów administracyjnych, i za to bardzo gorąco chciałbym Wysokiej Izbie podziękować. (Oklaski)