Mówca: Pracy i Polityki Społecznej Władysław Kosiniak-Kamysz
Data: 2013-05-24 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dziękuję bardzo za tę debatę, która swoim zakresem wykroczyła poza temat zwolnień grupowych, i to bardzo dobrze. Pozwólcie państwo, że na początek ustosunkuję się do uwagi odnoszącej się tak bardzo bezpośrednio do mojej osoby. Chodzi o mój młody wiek. Jeżeli dla kogoś to jest wada, to zapewniam, że ona dość szybko przeminie. (Wesołość na sali) Niestety to prawda. (Oklaski) Skoro mowa o moim wykształceniu medycznym, lekarskim, to cieszę się ze słów, które wypowiedział przed chwilą pan poseł Bodio, że może jest potrzebna tu szybka medyczna interwencja. Wielu z państwa mówiło, że dramatem, tragedią jest brak pracy. Ja się z tym zgadzam. Dramatem, czasem wielką tragedią jest też choroba. Tu także trzeba interweniować, ale również trzeba tworzyć dobry zespół. Cieszę się, że w ministerstwie pracy jest na przykład pan minister Męcina, który odpowiada za rynek pracy, był też, zbierał doświadczenie w innych rządach, w zakresie prawa pracy. A tu razem ze mną jest nie grupa przestraszonych urzędników, tylko jest grupa dobrze przygotowanych i urzędników, ale i przedstawicieli innych resortów, ministrów, też państwa kolegów z tej Izby jako parlamentarzystów. To tytułem wstępu, też osobistego wyjaśnienia. Ale temat kluczowy, najistotniejszy. Tak jak wielu z państwa mówiło, dotyczy on każdego w swej indywidualności, rodziny, naszych bliskich, sąsiadów, znajomych, dotyczy też całego państwa i jego odpowiedzialności za sytuację tych ludzi i sytuację gospodarczą. Od lat mam okazję obserwować pana posła Zbigniewa Kuźmiuka i cenię go jako ekonomistę, jako osobę zaangażowaną. Zgadzam się, że konsumpcja plus inwestycje nakręcają wzrost gospodarczy, on jest twórcą stabilnych, dobrych miejsc pracy. To, co my możemy robić - interweniować, reagować, tworzyć zapisy ustawowe - oczywiście jest bardzo potrzebne, ale wzrost gospodarczy, czyli też tworzenie warunków do jego funkcjonowania, jest jak najbardziej konieczny. Z tą częścią się zgadzam. Z kolejną, że nic w tym względzie nie robimy, oczywiście zgodzić się nie mogę, ponieważ przez lata, gdy w całej Europie i na świecie szaleje kryzys, w najtrudniejszym roku jak do tej pory, roku 2009, gdy też w skali ilości zwolnień grupowych była najgorsza sytuacja, jednak Polska w porównaniu z innymi europejskimi gospodarkami wychodziła bardziej obronną ręką. Nie mówię, że bez straty i bezboleśnie. Co do wskaźników zatrudnienia też. Oczywiście był spadek pomiędzy rokiem 2011 a rokiem 2012 o 0,1%. W roku 2011 to było 64,8, w roku 2012 - 64,7. Ale w roku 2007 to było 62,7, w roku 2006 - 60,1. Dobrze, że udaje się to zwiększać. Mam nadzieję, że ambitny cel wynikający ze strategii ˝Europa 2020˝, mówiący o wskaźniku zatrudnienia na poziomie 71% zostanie osiągnięty. Ale nie da się tego zrobić... nie da rady tego zrobić tylko Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, nie da rady tego zrobić nawet cały rząd. Tutaj musi być współdziałanie, jeśli chodzi o stronę rządową, która oczywiście musi być aktywna, musi pokazywać rozwiązania - i je prezentujemy, zaraz do nich przejdę - ale musi być też współdziałanie w dialogu społecznym, którego jestem ogromnym zwolennikiem, z samorządem terytorialnym, z przedsiębiorcami i z pracownikami. Wtedy tylko możemy kreować dobre i skuteczne rozwiązania i dążyć do powrotu na ścieżkę wzrostu gospodarczego dającego stabilne, dobre, trwałe miejsca pracy. Zgadzam się również z tymi, którzy mówią o ochronie miejsc pracy i pobudzaniu tworzenia nowych. W tym kierunku idziemy. Dlatego cieszę się z ciepłego przyjęcia ustawy o ochronie miejsc pracy, drugiej ustawy antykryzysowej. Czy 500 mln to jest wystarczająca kwota? Przypomnę: 400 mln z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. To jest zwiększenie. O tym nie było mowy w planie budżetu, gdy przyjmowaliśmy, że będzie na ten cel to przekazane. Udało się po dialogu z Ministerstwem Finansów uwolnić te 400 mln już w tym roku. Do tego kolejne 100 mln z Funduszu Pracy. Tylko na ten cel, na tę ustawę, na ustawę o ochronie miejsc pracy. Ale ja będę pierwszym orędownikiem - jeżelibyśmy wykorzystali te wszystkie pieniądze w celu ochrony miejsc pracy - zwiększenia tej puli. Tylko dajmy szansę pracodawcom wziąć i wykorzystać te pieniądze. Zasadniczą zaletą tej ustawy jest, po pierwsze, ochrona miejsc pracy, po drugie, obniżenie kosztów przedsiębiorcy w momencie trudnym, w momencie spowolnienia gospodarczego, i po trzecie, utrzymanie konkurencyjności. Bo to prawda, że każde utracone miejsce pracy, każda sytuacja, gdy dochodzi do zwolnienia miejsca pracy, to później o wiele większe koszty dla całego państwa jako organizmu - wypłaty zasiłków, później przywracanie na rynek pracy. To też większe koszty dla pracodawcy, ponieważ czasem w bardzo trudnej sytuacji musi rozstać się z dobrym pracownikiem, z pracownikiem wykwalifikowanym, w którego zainwestował. Odtworzenie tego kapitału jest o wiele trudniejsze i o wiele bardziej kosztowne niż nawet czasowe, subsydiarne, pomocnicze wsparcie takiego przedsiębiorcy właśnie z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Tak, odpowiadam, jestem zwolennikiem elastycznego korzystania z tych funduszy, nie tylko z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na rzecz pracowników, ich roszczeń, gdy utracą miejsce pracy, gdy dochodzi do likwidacji zakładu pracy nie z ich przyczyny, ale też... (Poseł Joanna Bobowska: Wcześniej. ) ...wcześniej. Dokładnie tak. Tutaj znów medyczna zasada, że lepiej zapobiegać niż leczyć, się przydaje. Mam nadzieję na przychylność Wysokiej Izby dla tych rozwiązań, ponieważ one są bardzo potrzebne, i o to proszę. Pada też często w tym kontekście pytanie, czy one są spóźnione. W czasie kryzysu trzeba reagować na bieżąco. Cieszę się, że mogliśmy też poświęcić trochę czasu na przepracowanie tych rozwiązań w Komisji Trójstronnej, bo dzięki partnerom społecznym, dzięki związkom zawodowym i dzięki pracodawcom ta ustawa jest lepsza, niż pierwotnie ją zaprojektowaliśmy w ministerstwie, po konsultacjach społecznych jest po prostu lepsza, w moim poczuciu i w mojej opinii. Mam nadzieję, że dojdzie, tak jak mówiłem, do jej szybkiego uchwalenia, bo ma ona jedną wielką, antykryzysową zaletę - ona nie jest ograniczona czasowo. Pierwsza była ograniczona od połowy 2009 r. do końca 2011 r. Ta druga na stałe wprowadza rozwiązania dotyczące właśnie tej pomocniczości, a tylko na bieżąco będziemy podejmować decyzje o programach uruchamiających pieniądze, ale już nie trzeba będzie przechodzić tej całej ścieżki legislacyjnej, żeby uruchomić pieniądze na ochronę miejsc pracy. Te rozwiązania zostaną również dla przyszłych rządów. Bo to prawda, i z tym też się zgadzam, że polityką rynku pracy nie da się odwrócić sytuacji osób bezrobotnych na tym rynku w trybie atomowym, bardzo szybko, nie pozostawiając czegoś na przyszłość, jakichś kolejnych rozwiązań do wdrożenia. To jest proces wieloletni, dlatego na pewno będziemy korzystać z różnych ciekawych pomysłów i zachęcam również do wskazywania w naszych pomysłach innych, może lepszych, rozwiązań. Wiele dzisiaj mówiono o urzędach pracy, o tym, jak funkcjonują, co robią, jaka jest ich przydatność w pomocy osobie bezrobotnej, ale również jaka jest ich przydatność dla tego, który tworzy miejsce pracy, dla przedsiębiorcy. Część urzędów już dzisiaj to robi, ale naszym zadaniem jest to, żeby to było standardem - przedsiębiorca też powinien znaleźć partnera w urzędzie pracy, jeśli chodzi o pośrednictwo pracy, o podnoszenie kwalifikacji. Wielu z państwa posłów pytało o szkolenia. Jestem ogromnym zwolennikiem podnoszenia kwalifikacji, ale związanych z danym miejscem pracy, nie dla samego faktu odbycia szkolenia i wzięcia udziału w jakimś procesie aktywizacyjnym. Dlatego w nowych rozwiązaniach dla urzędów pracy, w reformie tych urzędów proponujemy takie porozumienia trójstronne, że potencjalny pracodawca oraz osoba bezrobotna, przy aktywnym udziale urzędu pracy, podpisują taką umowę i pracownik zostanie przeszkolony, ale tylko wtedy, jeśli jest perspektywa jego zatrudnienia, bo są takie przypadki, kiedy trzeba podnieść kwalifikacje, kiedy warto zainwestować w szkolenie, ale tylko w związku z danym miejscem pracy. Zatem szkolenia: tak, ale związane z danym miejscem pracy, nie dla szkoleń w celu samego odbywania szkoleń. I to też są nasze przemyślenia, nasze rozważania i nasze propozycje ustawowe dotyczące urzędów pracy. Jeśli chodzi o efektywność urzędów pracy i o to, które formy wsparcia aktywizacji zawodowej są dzisiaj najbardziej efektywne, to na pierwszy plan wysuwają się oczywiście dotacje na otwarcie własnej działalności gospodarczej. One są drogie, wymagają dużych nakładów finansowych, ale dają wysoką efektywność. Dobre też są staże i jestem zwolennikiem ich utrzymania, ale pracodawca musi podjąć wysiłek i wykazać chęć zatrudnienia później takiego pracownika, a nie tylko korzystać z tego wsparcia w okresie odbywania przez niego stażu i później nie brać odpowiedzialności za tego pracownika. Wiem, że to się nie uda w 100%, ale jest konieczny taki kierunek, że urzędy pracy w dialogu z pracodawcą rozmawiają o szansach na podjęcie przez pracownika stałego zatrudnienia po czasie tej aktywizacji, po odbyciu stażu. Jest grupa działań aktywizacyjnych, takich jak prace społecznie użyteczne, roboty publiczne, które też mają swoją wartość, choć ich efektywność jest dużo niższa, ale w moim poczuciu szczególnie w czasach trudnych, w czasach kryzysu gospodarczego taka inwestycja o stopie zwrotu, na który trzeba dużo dłużej czekać, jest potrzebna. To jest szczególnie ważne dla tych, którzy przez wiele lat nie mieli kontaktu z rynkiem pracy. I nie jest takie proste, po pierwsze, znalezienie dla nich miejsca pracy, a po drugie, przystosowanie ich do funkcjonowania w pracy. Często - to mówią ci, którzy z tych programów skorzystali - prace społecznie użyteczne i roboty publiczne, o niższej efektywności niż te, które wymieniałem wcześniej, dają szansę na powrót na rynek pracy, bo dają możliwość kontaktu z pracą, a to jest niezwykle cenne. Jeszcze raz podkreślam: w czasach trudnych te mniej efektywne, ale potrzebne elementy, jak prace społecznie użyteczne i roboty publiczne, mające charakter socjalny, są jak najbardziej konieczne. Jakimi środkami dysponujemy? O tym mówiłem dość dużo w swojej informacji. Była mowa o tych środkach przekazywanych według algorytmu. One trafiły do urzędów pracy w styczniu i to już będzie standard, tak już będzie na stałe, żebyśmy - i urzędy powiatowe, i wojewódzkie urzędy pracy - wiedzieli na początku roku, jakimi środkami dysponujemy, żeby podjąć aktywizację. Dzięki temu udało się to, że więcej ofert pracy zostało zgłoszonych do powiatowych urzędów pracy. Mówię o 235 tys., tj. o 20% więcej niż rok temu, w tym liczba ofert pracy subsydiowanej wzrosła o 45%. I te pieniądze muszą być efektywnie wydatkowane w Polsce na poziomie lokalnym przez powiatowe urzędy pracy. Do tego dochodzą środki, które są w dyspozycji czy to wojewódzkich urzędów pracy, bo to w zależności od regionu jest różnie, czy urzędów marszałkowskich. Mówię o środkach z Europejskiego Funduszu Społecznego, które też warto w tym momencie wykorzystywać poprzez bezpośrednią interwencję na rynku pracy. Tutaj największa pula jest na dotacje na otwarcie własnej działalności gospodarczej. To są większe kwoty, bo to są dotacje rzędu 40 tys., czyli więcej niż może zaoferować powiatowy urząd pracy. W tym roku rezerwa ministra pracy wynosi 308 mln i znaczną jej część już przekazaliśmy. Wyszliśmy z założenia, że to jest moment, w którym trzeba szybko interweniować. Myślę, że w czerwcu przekażemy jeszcze dodatkowe 80 mln. Pozostaje rezerwa na trudne sytuacje, właśnie na wypadek zwolnień grupowych. Tutaj województwo śląskie, którego temat często w państwa wypowiedziach podnoszono, jest największym beneficjentem, bo to jemu zostało przekazanych 10 mln w związku z sytuacjami, kiedy doszło do zwolnienia nie z winy pracownika. Będziemy to kontynuować. Dziękuję też za indywidualne zgłoszenia, gdzie potrzebna jest nasza aktywność... (Poseł Maria Zuba: Co ze świętokrzyskim?) Dajcie szansę, szanowni państwo, jeszcze. O świętokrzyskim i regionach rolniczych spróbujemy też troszkę powiedzieć. W sprawie Śląska i Częstochowy - rozmawiałem dzisiaj rano z prezydentem tego miasta. Tam właśnie spotyka się zespół ze związkowcami, z pracodawcą. Zaprosiłem pana prezydenta, zaprosimy też powiatowe urzędy pracy i wojewódzki urząd pracy do współpracy w sprawie Huty Częstochowa. To jest szeroki temat, który trzeba podjąć też międzyresortowo, i dlatego szczególnie resort skarbu czy rozwoju regionalnego będę prosił o wsparcie w tej kwestii. Na pewno wnioski dotyczące zwolnień grupowych, wnioski dotyczące trudnych sytuacji, obejmujące dużą grupę osób, będą rozpatrywane w pierwszej kolejności i mamy zarezerwowane na ten cel pieniądze. Dziękuję też za inicjatywę samorządu lokalnego, który także jest ważnym ogniwem w całej tworzonej polityce dotyczącej rynku pracy. Przypomnę bowiem, że powiatowe urzędy pracy nie podlegają ani Radzie Ministrów, ani ministrowi pracy, podlegają staroście powiatowemu, więc nasz kontakt jest dla mnie rzeczą naturalną i jak najbardziej potrzebną. Podczas państwa wystąpień była również mowa o podejściu do ekonomii społecznej. Bardzo dziękuję za ten temat. Uważam, iż kryzys gospodarczy pokazał, że tylko chęć zysku, tylko chęć osiągania coraz lepszych wyników finansowych może się wyczerpać i ona nie daje takich efektów, jakich byśmy oczekiwali. Dlatego tak ważna jest społeczna odpowiedzialność biznesu, ale też dobra formuła, jaką daje ekonomia społeczna i jaką dają podmioty ekonomii społecznej, jak choćby spółdzielnie socjalne. Na pytania szczegółowe w tej sprawie, które też padły, odpowiemy na piśmie. Jak poprzez urzędy pracy docierać do regionów, w których dominują obszary związane z rolnictwem, również o mniejszym stopniu uprzemysłowienia? Tutaj chodzi o współdziałanie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich i jego wykorzystanie. Stworzono już kilkanaście tysięcy miejsc pracy dzięki zaangażowaniu tych środków, dlatego trzeba tu wykonać jeszcze większą pracę. Mam nadzieję, że lepsze połączenie urzędów pracy z ośrodkami pomocy społecznej, bo docieramy do jeszcze niższego szczebla samorządu - chodzi też o lepszy kontakt z beneficjentem - czyli do gminy, gdzie są zlokalizowane ośrodki pomocy społecznej, pomoże na zaktywizowanie osób długotrwale bezrobotnych. Szanowni państwo, była mowa również o roli dialogu społecznego, o roli Komisji Trójstronnej. Jeszcze raz podkreślę, iż cieszę się, że mogliśmy przepracować ustawę o ochronie miejsc pracy. Dialog to nie zawsze spełnienie wszystkich oczekiwań jednej ze stron. Pamiętajmy, że członkami Komisji Trójstronnej są zarówno pracodawcy, jak i związkowcy. Autonomiczny dialog pomiędzy tymi organizacjami też jest potrzebny i w tym kierunku idzie polityka europejska dotycząca dialogu pomiędzy poszczególnymi organizacjami. Mam nadzieję, że pomimo różnych okoliczności i trudności będziemy w stanie częściej tworzyć takie ustawy, jak ustawa o ochronie miejsc pracy, które dadzą szansę, po pierwsze, na zachowanie istniejących miejsc pracy, po drugie, na podnoszenie konkurencyjności polskiej gospodarki i w konsekwencji tworzenie nowych miejsc pracy. Myślę, że jeśli chodzi o pierwszą część, bardzo serdecznie państwu dziękuję. Poproszę jeszcze, jeśli pan marszałek wyrazi na to zgodę, by odpowiedzi udzielił minister skarbu, ponieważ wiele tematów dotyczyło spółek Skarbu Państwa. Jeszcze raz za wszystkie uwagi, za wszystkie wnioski zawierające prośbę o interwencję dziękuję. Dziękuję państwu za dzisiejszą debatę. (Poseł Anna Bańkowska: Zapomniał pan o województwie kujawsko-pomorskim.)