Mówca: Eugeniusz Tomasz Grzeszczak
Data: 2013-04-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie pośle, pan minister ma głos. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Wojciech Hajduk: Mówimy o dostępie do sądu. Dostęp do sądu wiąże się również z fachowością tego sądu. Wymiar sprawiedliwości powinien być organizmem, który gwarantuje najwyższej jakości pracę, a to jest możliwe tylko i wyłącznie przy umożliwieniu specjalizacji sędziów. Sędziowie, którzy w małych sądach muszą orzekać we wszystkich kategoriach spraw, a tak jest, z natury rzeczy mają o wiele trudniejsze zadanie, by uzyskać wysoką jakość swojego orzecznictwa. Proszę państwa, to trochę tak jak w medycynie, nie da się na wszystkim znać. Sędziowie muszą się specjalizować. Może to mieć miejsce tylko i wyłącznie w większych jednostkach. W małych jednostkach specjalizacja jest niemożliwa. Proszę państwa, rozdrobniona struktura generuje znaczną liczbę osób funkcyjnych w wymiarze sprawiedliwości, w sądownictwie. Na 10 tys. sędziów mieliśmy ok. 7 tys. sędziów funkcyjnych, co również powoduje trudności w równomiernym obciążeniu pracą kadry orzeczniczej. (Poseł Piotr Zgorzelski: Z prezesa stał się przewodniczącym.) Tak, proszę państwa, biorąc pod uwagę trudności w zastępowaniu sędziów, małe sądy z natury rzeczy musiały być odrobinę przekadrowane, by zapewnić ich racjonalne działanie. (Poseł Maciej Orzechowski: To w 79 sądach ilu było kadrowych?) Panie pośle, pan mi zadaje pytanie, pan mi uniemożliwia odpowiadanie na pytania. (Głos z sali: Panie pośle, proszę nie przeszkadzać panu ministrowi.) (Gwar na sali) Panowie posłowie, proszę nie prowadzić polemiki w ławach poselskich. Głos ma pan minister. Bardzo proszę. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Wojciech Hajduk: Proszę państwa, to się faktycznie stało w ramach tej reformy. Wnioski o przeniesienie do innych sądów składane przez sędziów, którzy nie mogli być przeniesieni, dlatego że przeniesienie tego sędziego spowodowałoby zapaść w sądzie, mogły być uwzględnione i ci sędziowie mogli być przeniesieni. Mówiąc krótko, w ramach naszej struktury drzemią bardzo potężne rezerwy kadrowe, duże rezerwy kadrowe w kadrze orzeczniczej. Chodzi tylko o to, żeby tę kadrę orzeczniczą prawidłowo wykorzystać. Wprowadzenie tego projektu w życie, uchwalenie ustawy spowoduje ugruntowanie poprzedniej struktury i uniemożliwi racjonale wykorzystanie kadry sędziowskiej, uniemożliwi poprawienie sprawności postępowań w Polsce. Odpowiadam teraz już na szczegółowe pytania, bo myślę, że tą moją wypowiedzią wyjaśniłem wiele wątpliwości i odpowiedziałem na szereg pytań, ale były tutaj szczegółowe pytania, które dotyczyły np. likwidacji powiatów. Proszę państwa, wymiar sprawiedliwości w żaden sposób nie jest powiązany z powiatami i to, że doszło do reorganizacji sądów, nie ma żadnego wpływu na funkcjonowanie powiatów. Przy wprowadzaniu reformy samorządowej nie powiązano sądów z jednostkami samorządu terytorialnego, tak że działania podejmowane przez ministra sprawiedliwości nie mają żadnego wpływu na funkcjonowanie struktury samorządu terytorialnego. Nie będzie likwidacji sądów okręgowych. Jeżeli chodzi, proszę państwa, o oszczędności, koszty reformy, to zostały one szczegółowo opisane w projektach rozporządzeń, tych uchwalonych rozporządzeń. Odsyłam do tych uzasadnień. Chcę tylko powiedzieć, że koszty przeprowadzenia reformy już się zbilansowały. Praktycznie była to operacja, która nie wymagała per saldo żadnych nakładów ze strony Skarbu Państwa. Było pytanie o dyspozycyjność sędziów wobec rządu i czy ta reforma wpłynie na dyspozycyjność sędziów wobec rządu. Proszę państwa, konstytucyjną zasadą, która jest podstawową zasadą funkcjonowania sądownictwa, jest zasada niezawisłości sędziów. Sędziowie są niezawiśli, byli i muszą być niezawiśli, a zmiana struktury organizacyjnej sądownictwa to jest tylko i wyłącznie wyjście naprzeciw potrzebom państwa. Sprawne państwo to jest taka struktura, to są takie sądy, które reagują na wahania wpływu, na zmiany demograficzne i na inne okoliczności, które wiążą się z funkcjonowaniem państwa. Sądy muszą być również w swojej działalności po prostu elastyczne. Minister, który odpowiada za sprawność postępowań sądowych, musi mieć narzędzia do właściwego zarządzania tą strukturą sądownictwa, a że jest to dopuszczalne i zgodne z konstytucją, to o tym przesądził wyrok Trybunału Konstytucyjnego. (Głos z sali: Może, ale nie musi.) Proszę państwa, oczywiście może tak się zdarzyć, że ta ustawa z projektu zostanie uchwalona, przy czym będzie to ze szkodą dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, ponieważ struktura będzie nieadekwatna do potrzeb. Struktura była już nieadekwatna do potrzeb, a uchwalenie tej ustawy ugruntuje po prostu niewłaściwą strukturę organizacyjną wymiaru sprawiedliwości i spowoduje, że osiągnięcie sprawności postępowań... (Głos z sali: Ale zamykanie sądów...) ...będzie o wiele, o wiele trudniejsze. Proszę państwa, podczas przeprowadzania reformy poddano szczegółowym analizom pracę wszystkich sądów. Tak, analizy zostały przeprowadzone, są one dostępne w Ministerstwie Sprawiedliwości. Przyjęto wspólne kryterium - kryterium liczby orzeczników w przekształcanych sądach. Mianowicie minister przyjął, że nie powinno być sądów mniejszych niż sądy, w których orzeka 9 sędziów, a to dlatego, by właśnie umożliwić specjalizację sędziów, by umożliwić zastępowanie nieobecnych, by umożliwić reagowanie na nieobecności, na wahania wpływu. Muszę państwu jeszcze powiedzieć, że małe sądy, w których jest bardzo mało sędziów, są niewiarygodnie wrażliwe na wahania wpływów. Kiedy się choć trochę zwiększa ilość wpływających spraw do tych sądów, to o wiele trudniej się pracuje. Proszę państwa, było pytanie, które odnosiło się do siatki sądów i do siatki powiatów w Polsce. Nie we wszystkich powiatach były sądy rejonowe i nie we wszystkich powiatach, w których nie było sądów rejonowych, nie było także wydziałów zamiejscowych. Struktura wymiaru sprawiedliwości nie pokrywa się ze strukturą powiatową, a odniesieniem do struktury sądownictwa są gminy. Sądy rejonowe tworzy się dla jednej lub dla większej liczby gmin. Było pytanie, które brzmiało tak: Kto decyduje o właściwości wydziałów zamiejscowych? Proszę państwa, o właściwości miejscowych sądów, o właściwości rzeczowej sądów decydują kodeksy, procedury sądowe, czyli Kodeks postępowania cywilnego i Kodeks postępowania karnego. Jeżeli zaś chodzi o kwestie przydziału spraw do konkretnych wydziałów w ramach danego sądu, to o tym rzeczywiście decyduje minister sprawiedliwości, regulując to zarządzeniem. Padło tutaj pytanie związane z tym, jak to obywatele mają dzisiaj ciężko, gdyż muszą przemierzać znaczne odległości, by dostać się do gabinetu prezesa sądu ze skargą. Nie wiem, czy państwo posłowie kiedykolwiek analizowali, ilu obywateli składa skargi do prezesów. Skargę można złożyć pisemnie lub ustnie. Muszę państwu powiedzieć, że nawet w dużych sądach, w tych największych sądach skargi zgłaszane są sporadycznie i nie jest to żadna trudność dla mieszkańca danej gminy, bo jeżeli ma jakiś problem, może go spisać na papierze i złożyć w wydziale, w najbliższym wydziale zamiejscowym czy w siedzibie sądu, po prostu tam, gdzie ma najbliżej. Było pytanie o przyczynę przekształcenia sądu bodajże w Nakle. Tą przyczyną było centralne położenie sądu w Szubinie, jeżeli chodzi o obszar właściwości, dlatego Sąd Rejonowy w Szubinie jest tym sądem, który przejął Sąd Rejonowy w Nakle, gdzie mamy dzisiaj wydział zamiejscowy. Proszę państwa, wydaje mi się, że na wszystkie pytania odpowiedziałem. Bardzo dziękuję. Chcę jeszcze tylko, proszę państwa, nawiązać do państwa początkowych wypowiedzi. U podstawy projektu obywatelskiego leżało założenie, że kompetencja ministra sprawiedliwości do znoszenia i tworzenia sądów jest sprzeczna z konstytucją, że takimi decyzjami minister wpływa na właściwość miejscową sądu. Proszę państwa, ten argument jest nieaktualny, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że takie ukształtowanie przepisów jest zgodne z konstytucją. W mojej ocenie, w ocenie ministra sprawiedliwości uchwalenie tej ustawy odbyłoby się w efekcie ze szkodą dla obywateli. Mówimy o potrzebach obywateli, proszę państwa, o sprawnym sądzie, o dostępie do wymiaru sprawiedliwości, a uchwalenie ustawy, która utrwali rozdrobnioną strukturę sądownictwa, odbyłoby się ze szkodą dla mieszkańców państwa gmin i państwa powiatów. Dziękuję bardzo.