Mówca: Brygida Kolenda-Łabuś
Data: 2014-02-05 (Sejm RP, kadencja 7)

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska wobec rządowego projektu ustawy o rzeczach znalezionych oraz zmianie niektórych innych ustaw zawartego w druku nr 2064. Przedłożony projekt stanowi wypełnienie istniejącej luki prawnej w dziedzinie regulacji dotyczących rzeczy znalezionych powstałej w związku z uchyleniem niektórych przepisów wraz z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2004 r., o czym bardzo szczegółowo pan minister przed chwilą mówił. Prace nad projektem stały się jednak okazją do sformułowania szerszych zmian w zakresie skutków znalezienia rzeczy cudzej i jej nieodebrania. Na gruncie aktualnego systemu konstytucyjnego można mieć poważne wątpliwości co do poprawności konstrukcji prawnej, według której znalezienie rzeczy i nieodebranie jej przez podmiot uprawniony we wskazanym terminie skutkuje nabyciem rzeczy przez znalazcę niezależnie od jego woli. Znalazca nie zawsze jest bowiem zainteresowany nabyciem własności. Projektodawca uwalnia go od tego automatyzmu. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej usytuowanie regulacji prawnych dotyczących orzekania o przejściu depozytów na własność Skarbu Państwa w rozporządzeniu Rady Ministrów wydanym na podstawie dekretu z 1954 r. Obecne standardy konstytucyjne wymagają, aby kwestie pozbawienia własności regulowane były na poziomie ustawy. Ze względu na zakres koniecznych zmian proponuje się rozdzielenie projektowanej materii między ustawę o rzeczach znalezionych i Kodeks cywilny. Jak tu już również była mowa, poza Kodeksem cywilnym usytuowane zostały regulacje dotyczące obowiązków i praw znalazcy, zasad przyjmowania i przechowywania rzeczy znalezionych, sposobu poszukiwania osób uprawnionych do odbioru rzeczy, a także sposobu postępowania z przedmiotami o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej. Uporządkowanie stanu prawnego poprzez uzupełnienie luki prawnej i poprawniejsze usytuowanie poszczególnych regulacji jest ze wszech miar godne poparcia. Jednak naszym zdaniem najistotniejszą wartością omawianego przedłożenia jest szczególne potraktowanie zabytków i materiałów archiwalnych jako wartości przeznaczonych do wieczystego zachowania. Aktualny porządek prawny nie zapewnia dostatecznej ochrony interesów właścicieli dóbr kultury. Nie wyróżnia zabytków i dzieł sztuki spośród innych dóbr znajdujących się w obrocie, pomijając ich szczególny status. Wyjątkowe dobra kultury podlegają temu samemu reżimowi prawnemu co inne powszechnie występujące w obrocie przedmioty. W związku z tym projektodawcy proponują, w drodze nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, stworzenie krajowego rejestru utraconych dóbr kultury obejmującego zabytki ruchome ujęte uprzednio w rejestrze zabytków, muzealia, materiały biblioteczne i archiwalne oraz dzieła sztuki. Przesłanką dokonania wpisu będzie utrata przez właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą w następstwie jednego z czynów zabronionych określonych w przepisie a stypizowanych w Kodeksie karnym. Zasadniczym celem prowadzenia rejestru jest zwiększenie bezpieczeństwa obrotu prawnego, a także, a może przede wszystkim zwiększenie ochrony własności poprzez wyłączenie ujawnionych w rejestrze przedmiotów spod działania przepisów o zasiedzeniu i nabyciu od nieuprawnionego oraz wyłączenie działania przedawnienia w stosunku do roszczeń chroniących własność rzeczy. Zapisy w rejestrze mają charakter zabezpieczający utrzymanie istniejącego stanu prawnego, tj. uprawnień przysługujących poszkodowanemu właścicielowi. Mimo że obecnie generalny konserwator zabytków prowadzi krajowy wykaz zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, to ma on charakter wyłączenie ewidencyjny, a nie rejestrowy, bowiem z wpisem do wykazu nie są związane żadne odrębne skutki prawne, w szczególności wyłączenie możliwości nabycia uprawnionej w nim rzeczy poprzez zasiedzenie lub w trybie art. 169 § 2 K.c. Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Rzeczywista rola zabytków i dzieł sztuki wykracza poza znaczenie gospodarcze. Przedmiotowy projekt ma na celu wprowadzenie rozwiązań, które wzmocnią pozycję właścicieli szczególnie cennych dóbr kultury. Zapisy ustawy mogą w istotny sposób wpłynąć na zachowanie dziedzictwa kulturowego, ograniczając działalność przestępczą wymierzoną w dobra kultury, dlatego w imieniu mojego klubu wnoszę o przekazanie projektu do dalszych prac legislacyjnych. Dziękuję bardzo.