Mówca: Małgorzata Gosiewska
Data: 2022-04-28 (Sejm RP, kadencja 9)

Będzie też pan poseł sprawozdawca odpowiadał, panie ministrze. Sekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego Jarosław Sellin: Dobrze. Przede wszystkim chciałem wyrazić wdzięczność grupie dwudziestu... Jak czytam w dokumencie, 24 posłów podpisało się pod tym projektem ustawy i go złożyło. To jest dobre wyczucie czasu i dobre wyczucie potrzeby. Chodzi o to, żeby zmienić nazwę tego centrum i kierunek jego działania. Tak że wyrażam wdzięczność za tę inicjatywę. Rzeczywiście Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nadzoruje działalność dotychczasowego Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia od 11 lat. Ocenialiśmy przedsięwzięcia podejmowane przez tę instytucję publiczną jako ważne, interesujące, sprawnie realizowane i wspierające polską rację stanu, ale od czasu rosyjskiej agresji na Ukrainę z 2014 r., skutkującej okupacją Krymu i części terenów obwodów donieckiego i ługańskiego, jednoznacznie i wielokrotnie potępianej przez centrum, w działalności tej instytucji coraz większą rolę odgrywały projekty wielostronne, angażujące Ukraińców i Białorusinów, oraz przedsięwzięcia mające na celu upowszechnianie w Polsce i poza jej granicami rzetelnej wiedzy o Rosji i jej polityce. Centrum odrzucało płynące ze strony rosyjskich interlokutorów postulaty, aby skupić się wyłącznie na dwustronnych działaniach, uważając, że jakikolwiek polsko-rosyjski dialog nie może abstrahować od rosyjskiej polityki wobec wspólnych sąsiadów. Narastająca niechęć rosyjskich instytucji publicznych do poważnej rozmowy skłoniła centrum do poświęcenia większej uwagi rosyjskim środowiskom opozycyjnym publicznie sprzeciwiającym się agresywnej polityce zagranicznej oraz tłumieniu swobód i wolności obywatelskich w Rosji. Ponadto centrum w porozumieniu z ministerstwem realizowało liczne projekty skierowane do społeczeństwa ukraińskiego. Na uwagę zasługuje choćby uruchomienie wspomnianego tu już czasopisma internetowego ˝Nowa Polszcza˝ w języku ukraińskim czy debaty publiczne na temat prawa międzynarodowego zorganizowane w porozumieniu z Ministerstwem Spraw Zagranicznych Ukrainy w Kijowie, we Lwowie, w Odessie, połączone z prezentacją wydanej przez centrum książki ˝The Case of Crimea’s Annexation under International Law˝. Ministerstwo dostrzegało przy tym problemy związane z podejmowaniem przez instytucję działań, zwłaszcza na Ukrainie, pod obecną nazwą: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Budziła ona oczywiście zastrzeżenia wśród części Polaków, a tym bardziej generowała zrozumiałe emocje u Ukraińców, a niekiedy i Białorusinów czy innych narodów. Z drugiej strony nazwa ta i dotychczasowy mandat instytucji ułatwiały pozyskiwanie przez centrum kontaktów w Rosji, a także stanowiły zręczny instrument wykorzystywany przez polską dyplomację wśród państw Unii Europejskiej i NATO do odrzucania wysuwanych przez Federację Rosyjską zarzutów o rzekomą polską rusofobię. Wszystko zmienił poranek 24 lutego br. - inwazja Rosji na Ukrainę. Przyniósł on fundamentalną zmianę okoliczności działania. Centrum w jak najostrzejszych słowach potępiło dokonaną przez państwo rosyjskie zbrodnię agresji, podkreślając w swoim oświadczeniu, że warunkiem koniecznym dialogu z Rosjanami jest wyraźne uznanie przez nich prawa innych narodów do suwerenności, integralności terytorialnej i demokracji oraz odcięcie się od wojny i potępienie dokonywanych przez rosyjską armię zbrodni wojennych. Ministerstwo kultury uważa, iż wojna Rosji przeciwko Ukrainie wymusza pilne przekształcenie Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, a także zmianę samej nazwy tej instytucji, tak aby centrum mogło podejmować działania odpowiadające nowej rzeczywistości. Dotychczasowa nazwa wywołuje skojarzenia biegunowo odmienne od faktycznej roli tej instytucji i od podejmowanych przez nią działań, a także niezwykle utrudnia udzielanie przez nią pomocy Ukrainie. Ponadto dalsze wyróżnianie jedynie Rosji spośród wschodnich sąsiadów Rzeczypospolitej jako kraju, z którym dialog cieszy się wsparciem państwa polskiego w postaci funkcjonowania specjalnej instytucji, jest obecnie odbierane jako niczym nieuzasadnione uprzywilejowanie tego państwa, i to w sytuacji gwałcenia przez nie podstawowych norm prawa międzynarodowego. Organizowanie dialogu z przedstawicielami rosyjskich środowisk demokratycznych jest oczywiście zgodne z polską racją stanu, lecz nie powinno przysłaniać ważniejszych dziś celów: wspierania narodu i państwa ukraińskiego w walce z agresorem i narodu białoruskiego w walce o demokrację. Z tych powodów ministerstwo solidaryzuje się w sprawie pilnej potrzeby przyjęcia nowelizacji zawartej w przedłożonym druku sejmowym. Uważamy, iż przekształcenie Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia w Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego pozwoli szybko uruchomić szeroki wachlarz narzędzi umożliwiających realizację nowych zadań, wspieranie Ukrainy i Ukraińców oraz białoruskich środowisk demokratycznych, a także stanowić będzie wyraźny sygnał polityczny wysyłany do Rosji i do Rosjan, podkreślający zasadniczą zmianę okoliczności oraz zaznaczający rzeczywistą hierarchię polskich priorytetów w polityce wschodniej. Z uwagą przysłuchiwałem się debacie nad tym projektem poselskim i pytaniom, które państwo zadali. Zacznę od tego, że uważam, że propozycje - bo po pierwszym czytaniu oczywiście będziemy pracować nad tym projektem w komisji - zasygnalizowane tutaj, dotyczące rozszerzenia zainteresowania centrum na narody inne niż te, które zostały przedstawione w przedłożeniu poselskim, czyli rosyjski, ukraiński i białoruski, to interesujący pomysł. Ale zostawmy to do dyskusji, bo można myśleć wedle różnych schematów: albo centrum zajmuje się dialogiem nie tyle z narodami słowiańskimi, co z narodami sąsiadującymi bezpośrednio z Polską, i wtedy jest dobre uzasadnienie - Rosjanie, Białorusini, Ukraińcy - albo rozszerza swoją działalność o wszystkie kraje postsowieckie, które kiedyś były w orbicie wpływów terytorialno-państwowych dawnej Rzeczypospolitej, i wtedy warto pomyśleć o Mołdawii, albo rozszerzamy to o państwa, które już mają perspektywę wejścia do Unii Europejskiej, czyli rozszerzamy to jeszcze o Gruzję, albo mamy perspektywę państw, które są krajami, państwami posowieckimi czy powstałymi po upadku Związku Sowieckiego, ale które są w granicach Europy. Wtedy rozszerzamy to jeszcze o Armenię i Azerbejdżan albo o wszystkie państwa, które powstały w wyniku upadku Związku Sowieckiego. Wtedy, tak jak ktoś już to zgłosił, może warto pomyśleć o Kazachstanie. Ale jeśli o Kazachstanie, to czemu nie o Tadżykistanie, Turkmenistanie i Kirgizji? Więc to jest oczywiście przedmiot ciekawej dyskusji, którą odbądźmy w komisji sejmowej i się na coś zdecydujmy. Ja osobiście, jeśli mógłbym wyrazić swój pogląd, to uważam, że zaproponowana w przedłożonym projekcie formuła jest właściwa, że dialogujemy z narodami bezpośrednio z nami sąsiadującymi, ewentualnie rozważyłbym rozszerzenie o Mołdawię. Jeśli chodzi o patronat, to uważam, że był tutaj sygnał, że być może będziemy jeszcze na ten temat dyskutować. Chętnie wysłucham jakichś innych propozycji niż ta przedłożona Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego, ale z powodu tych argumentów, które tu przez niektórych z państwa posłów zostały przedstawione i które podzielam, uważam, że jest to dobry wybór, ten właśnie patron. Nie będę tego rozszerzał, po prostu wydaje mi się, że jeśli mówimy o dialogu, jeśli mówimy o dialogu w tym kierunku geograficznym, geopolitycznym, jeśli mówimy o dialogu z tymi konkretnymi narodami, to to jest patron moim zdaniem właściwy. Chyba że pojawi się ciekawsza propozycja. Były też pytania o budżet, pytał o to m.in. pan poseł Suchoń. Wydaje mi się, że to jest instytucja nam podległa, zawsze przy okazji omawiania ustawy budżetowej w ramach debaty, którą odbywaliśmy w Komisji Kultury i Środków Przekazu, m.in. mówiliśmy też o budżecie na tę instytucję. Dotąd dotacja podmiotowa na funkcjonowanie tej instytucji wynosiła ponad 6,5 mln zł, ale w obliczu chęci i konieczności rozszerzenia działania i w dodatku tych potrzeb, które teraz mamy, związanych z intensyfikacją dialogu choćby z Ukrainą, z Ukraińcami, wydaje mi się, że jest możliwy bardziej ambitny budżet dla tej nowej instytucji. Będziemy reagować na wnioski, które sama dyrekcja tej instytucji będzie w tej sprawie zgłaszać. Sygnalizuję, że z punktu widzenia ministerstwa takie ambitniejsze finansowanie tej przekształconej instytucji jest możliwe. Na sali siedzą dyrektorzy centrum, pan doktor Ernest Wyciszkiewicz i pan doktor Łukasz Adamski, których witam w imieniu swoim i mam nadzieję, że też w imieniu państwa posłów. To będzie właśnie ich zadanie, będziemy ich prosić o to, żeby przedstawili - bo tu też od razu odpowiadam na pytanie pana posła Adama Gawędy - konkretne działania, które planują jeszcze w tym roku, związane z poszerzeniem zakresu działalności centrum, i wyjaśnili, z jakimi środkami finansowymi się to wiążę. Myślę, że w dyskusji w odpowiednich komisjach też będziemy mogli bardziej szczegółowo te propozycje przedstawić. Dziękuję bardzo. (Oklaski)