Mówca: Andrzej Grzyb
Data: 2021-04-15 (Sejm RP, kadencja 9)

Dziękuję. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Epidemia, wieloletnie ramy finansowe, zasoby własne Unii Europejskiej, plan i Fundusz Odbudowy, brexit, migracje, azyl, klimat, środowisko, w tym również kompromis w zakresie średniookresowego poziomu emisji, funkcjonowanie jednolitego rynku, ale w tym kontekście również kwestia powrotu produkcji przemysłowej do państw członkowskich Unii Europejskiej, i oczywiście sam fakt, że w tym okresie przewodniczy prezydencja Niemiec, która była tą prezydencją, wokół której były zwiększone oczekiwania. Priorytety to oczywiście zaradzenie pandemii w długim horyzoncie, odbudowa gospodarcza i społeczna, wzmocnienie Europy i innowacyjność, to się wyraża również w priorytetach, bardziej zrównoważona i dobrze funkcjonująca Unia, wzmocnienie bezpieczeństwa, jednocześnie silniejsza pozycja Europy w świecie, nie w okresie pandemii, ale w szczególności w okresie postpandemicznym. Pierwszy temat sprawił, że wszystko właściwie w niektórych obszarach trzeba było rozpocząć od początku, zresztą mówił o tym pan minister Szymański, w szczególności zaś negocjacje zupełnie na nowo, w zupełnie innym świetle, jeżeli chodzi o wieloletnie ramy finansowe, ale też w kontekście ułożenia nowych relacji z Wielką Brytanią. Niektórzy eksperci nawet mówili, że Unia w okresie prezydencji niemieckiej ma się na nowo wymyślić. Oczywiście rósł również sceptycyzm wobec Unii Europejskiej w poszczególnych państwach członkowskich, zwłaszcza wobec jej funkcjonalności. Warto przypomnieć, że Niemcy wspólnie z Francją zaproponowały rozwiązanie, które zaowocowało właśnie Funduszem Odbudowy, którego kształt ewoluował od 100-procentowej dotacji aż do tego podziału, który w chwili obecnej znamy, a więc proporcji: pożyczki i dotacje, które również dotyczą Polski. Europa jest zdolna do wielkich rzeczy - mówiła prezydencja niemiecka. Jej mottem było: razem na rzecz odbudowy. I rzeczywiście to wszystko stało się takim rzeczywistym mottem. Nie było to łatwe, ponieważ epidemia doprowadziła do wzrostu narodowych egoizmów, o czym już mówiłem. Ale trzeba było wypracować wspólne decyzje, szczególnie w zakresie ochrony zdrowia, gdzie kompetencja Unii jest ograniczona, a gdzie jednocześnie były zwiększone oczekiwania. To też pokazało, że tutaj istnieje pewien deficyt, w szczególności zaś jeśli chodzi o bezpieczeństwo zdrowotne. Dzisiaj, podsumowując, możemy stwierdzić, że to było słuszne podejście, choć słyszeliśmy wiele krytycznych ocen, szczególnie odnoszących się do tempa podejmowania decyzji, skuteczności decyzji finansowych i organizacyjnych. Przykład szczepionek i sposobu zakontraktowania, gdzie główną podstawą negocjacji była cena, a nie, że tak powiem, realizacja dostaw. To wielokrotnie odbiło się również na tej sali. Już nieco zatarły się te trudne negocjacje, zwłaszcza jeżeli chodzi o wieloletnie ramy finansowe. Ale przecież mieliśmy grupę państw oszczędnych czy, jak mówiliśmy czasami tu, na tej sali, skąpców. Była również groźba weta z jednej strony ze strony Węgier i Polski ze względu na tę warunkowość, ale też była groźba weta ze strony tych pięciu państw, które były oszczędne, a więc Holandii, Szwecji, Danii, Finlandii, Austrii, które oczekiwały silniejszego mechanizmu kontroli, a Holandia nawet groziła wetem, jeżeli nie będzie zmiany proporcji pomiędzy pożyczkami a dotacjami z Funduszu Odbudowy. We wrześniowym state of Union Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji, wskazała na przeciwdziałanie skutkom pandemii, a zarazem dążenie do wykonania zielonych celów, w tym również średniookresowego zakresu redukcji emisji, wyrażonych w nowym zielonym ładzie, oraz na gospodarkę cyfrową. To oczywiście zdominowało też postanowienia dotyczące wymagań, jeżeli chodzi o dysponowanie pieniędzmi, funduszami w ramach krajowych planów odbudowy. Jaka jest zatem ocena prezydencji niemieckiej? Jedni mówią, że Niemcy uratowały Unię przed rozpadem, ja myślę, że nie, że raczej przed pewną dysfunkcjonalnością. Niektórzy mówią, że prezydencja Niemiec doprowadziła m.in. do podziałów wewnętrznych. Jeden z profesorów europeistyki powiedział, że Niemcy kierowały się interesem własnym, w szczególności jeżeli chodzi o relacje i umowę z Chinami. Jeżeli chodzi o udział Polski, tutaj zwalniam się nieco z omówienia tej kwestii, dlatego że pan minister Szymański bardzo precyzyjnie to określił. Podzielamy ten pogląd. Wieloletnie ramy finansowe i Fundusz Odbudowy zostały przyjęte mimo gróźb i kłód, które padały na etapie ich tworzenia. Fundusz sprawiedliwej transformacji został ustalony, choć jest jeszcze potrzebna decyzja ze strony Polski dotycząca neutralności klimatycznej do roku 2050. Panie marszałku, proszę jeszcze o chwilę na dokończonej mojej kwestii. Ponadto jeżeli chodzi o transfery z Unii i do Unii, jeżeli chodzi o składkę oraz saldo, to składka w tym okresie wyniosła 2,2 mld euro, otrzymaliśmy 4,9 mld euro, czyli per saldo w tym okresie te wpływy finansowe netto wyniosły niespełna 2,7 mld euro. Przyjęto 11 projektów implementujących prawo, co oczywiście odnotowaliśmy też w ramach debaty tutaj, w Wysokiej Izbie, i co jest również niezmiernie ważnym efektem tej działalności. Komisja do Spraw Unii Europejskiej zajęła stanowisko w odniesieniu do 50 aktów prawnych, w sytuacjach kiedy rząd zasięgał opinii tego gremium, które jest reprezentatywnym, jeżeli chodzi o polski parlament, organem w sprawach europejskich, w sprawach związanych z członkostwem Unii Europejskiej. Generalna refleksja - oprócz tego, co powiedział tutaj pan minister Szymański, że chodziło przede wszystkim o zwalczanie epidemii, ale też o to, żeby funkcjonował jednolity rynek - dotyczy tu powrotu produkcji przemysłowej do Unii Europejskiej, do państw członkowskich. Chodzi o farmaceutyki i substancje czynne, środki ochrony, o to wszystko, co, jak widzieliśmy, było transportowane z Azji do Europy. Widzimy, że to musi tu być. Jednocześnie chciałbym też zwrócić uwagę i oddać tutaj należny szacunek polskim rolnikom, bo przecież żywności też nam nie zabrakło. A to również był element kryzysowy w pewnym momencie, kiedy wydawało się, że granice zostaną zamknięte. Komisja rozpatrzyła sprawozdanie z prac rządu, przyjęła stosowny projekt uchwały mający na celu przyjęcie informacji dla Sejmu i Senatu o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w pracach Unii Europejskiej w okresie lipiec-grudzień 2020 r., w okresie prezydencji niemieckiej. Natomiast na koniec chciałbym wyrazić moją opinię. Otóż w związku z tak szerokim spektrum działań polskiego rządu i prac Wysokiej Izby warto byłoby raz na pół roku poświęcić na to nieco więcej czasu, bo to jest rzadka okazja, aby przekonać się, jak bardzo, że tak powiem, istotny wpływ ma to również na nasze życie społeczne i gospodarcze. Dziękuję bardzo. (Oklaski)