Mówca: Władysław Teofil Bartoszewski
Data: 2022-09-14 (Sejm RP, kadencja 9)

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Pani Marszałek! Chciałbym krótko przedstawić nasze stanowisko w sprawie wezwania rządu Republiki Federalnej Niemiec do... My to inaczej sformułowaliśmy. Chodzi o kwestię reparacji z druku nr 2589. Nasze podejście różni się w dwóch kwestiach od podejścia z projektu posłów Zjednoczonej Prawicy. Po pierwsze, sugerowaliśmy zmienić tytuł czy podtytuł tej uchwały, żeby zamiast mówić o uchwale w sprawie dochodzenia przez Polskę reparacji za szkody, powiedzieć prościej, bardziej dobitnie i w szerszym kontekście: w sprawie wezwania, a nie dochodzenia, rządu RFN do wypłacenia Rzeczypospolitej Polskiej stosownego zadośćuczynienia za straty. Dlaczego straty, a nie reparacje? Dlatego że reparacje to termin formalnoprawny dotyczący tego - pan minister doskonale to wie - że państwo, które wygrało wojnę, żąda reparacji od państwa, które przegrało wojnę, i jest to kwestia międzyrządowa, międzypaństwowa, a nie ogólna. Otóż nie ma w tej chwili praktycznie żadnej szansy, żeby Polska uzyskała reparacje w tym sensie od rządu Republiki Federalnej Niemiec, ponieważ nie ma takiej instancji czy trybunału międzynarodowego, do którego Polska może się zwrócić, żeby taki wyrok uzyskać. Jest to przecież oczywiste. Nie mogą się zwracać również obywatele polscy, bo była kiedyś taka próba obywateli Włoch, żeby dostać zadośćuczynienie za zabitych partyzantów, i trybunał w Hadze powiedział: żadnych indywidualnych odszkodowań nie będzie w tej sytuacji. W związku z tym sugerujemy inne podejście. Sugerujemy podejście właśnie polityczne, sugerujemy podejście dyplomatyczne. Otóż teraz nie chodzi o to, żeby w kwestii reparacji, odszkodowań czy pieniędzy koncentrować się na debacie publicznej, wewnętrznej rozgrywce politycznej, tylko trzeba skoncentrować się na grze polityczno-dyplomatycznej, żeby otrzymać od strony niemieckiej jakiekolwiek odszkodowanie bądź zadośćuczynienie, bo jest to możliwe tylko na drodze bilateralnej, dyskretnie prowadzonych rozmów i negocjacji z rządem niemieckim, niekoniecznie w mediach, a jeżeli w mediach, to już niemieckich, a nie polskich. Nie należy zapominać, że kwestia uregulowania tych reparacji, odszkodowań czy zadośćuczynienia zależy wyłącznie od woli i decyzji państwa niemieckiego. Musimy wpłynąć na to państwo, na jego rząd i na jego społeczeństwo, ponieważ są w Niemczech ludzie, przede wszystkim sporo naukowców... Proszę sobie poczytać publikacje historyka Jochena Böhlera, który bardzo jasno i stanowczo mówi, co Niemcy robili w Polsce od samego początku. Ocenia on, że Wehrmacht do końca 1939 r., czyli w parę miesięcy, zabił 10 tys. polskich cywilów, a Einsatzgruppen 50 tys. polskich cywilów, tylko tego nikt nie czyta. My to czytamy w Polsce, a w Niemczech nikt tego nie czyta. Jest naszym zadaniem, zadaniem rządu, zadaniem fundacji rządowych, żeby tę wiedzę propagować. To, że powstał raport pana posła Mularczyka i jego grupy, jest dobrym punktem wyjścia do rozpoczęcia negocjacji, ale żeby te negocjacje były skuteczne czy bardziej skuteczne, należy w to włączyć również inne siły polityczne w kraju, dlatego że ma to inną wymowę, jeżeli nie tylko rząd z jednej opcji politycznej, ale również posłowie z innych opcji politycznych mówią do Niemiec jednym głosem, bo to jest kwestia delikatnych negocjacji. To w wypadku Namibii trwało bardzo długo. A druga sprawa, którą muszę tutaj poruszyć - tym też się różnimy, jeśli chodzi o poprawkę pana posła Mularczyka i tekst Platformy Obywatelskiej - jest taka, że nie uważamy, że kwestia sowiecka powinna być omawiana w tej uchwale. Nie dlatego, że Sowieci nam nie są winni pieniędzy, bo są, i to dwukrotnie. Po pierwsze, dlatego że zabrali (Dzwonek) część reparacji, które wzięli od Niemiec, a po drugie, dlatego że doprowadzili do potwornych - już kończę, panie marszałku - zniszczeń w tym kraju. Mieszanie tych dwóch tematów w tej uchwale spowoduje, że Niemcy bez wątpienia zaczną mówić, że stawiamy demokratyczne państwo prawa w Niemczech na tym samym poziomie co dyktaturę Putina, a do tego nie można dopuścić, bo to będzie zmanipulowane na naszą szkodę . Dlatego uważam, że nie powinniśmy tego robić. Oczywiście mój klub zagłosuje za tą uchwałą. To jest oczywiste. Dziękuję bardzo. (Oklaski)