Mówca: Halina Rozpondek
Data: 2013-07-10 (Sejm RP, kadencja 7)

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska mam zaszczyt przedstawić opinię klubu o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks wyborczy oraz o zmianie niektórych innych ustaw, druk nr 1438. Poselski projekt ustawy dotyczy fundamentalnej zmiany ustrojowej związanej z funkcjonowaniem samorządów terytorialnych. Wprowadza bezpośrednie wybory starosty oraz marszałka województwa. Zmiana, którą proponują wnioskodawcy, jest bardzo daleko idąca i ingerująca w ustrój samorządów w Polsce. Jednakże proponowane zapisy projektu ustawy mają tylko charakter techniczny i ograniczają się do procedury przeprowadzania takich wyborów. Oznacza to, że oprócz wprowadzenia tych daleko idących zmian w życiu społeczności lokalnych nie proponują żadnych innych rozwiązań, związanych na przykład z kompetencjami tak wybranych starostów i marszałków, ich organizacją pracy w ramach powiatu czy województwa, a przede wszystkim ich pozycją ustrojową. Wzmacnianie demokracji lokalnej jest ważnym krokiem dla każdego demokratycznego państwa. Platforma Obywatelska opowiada się za zwiększaniem kompetencji samorządów i nie mówi ˝nie˝ bezpośrednim wyborom starostów, chociaż nad bezpośrednimi wyborami marszałków należy się głęboko zastanowić. Jednakże zmiany te powinny być systemowe, zawierać kompleksowe uporządkowanie działań samorządów. Ograniczanie się tylko do takiej technicznej zmiany przyniesie więcej komplikacji i bałaganu niż pożytku. W uchwalonym w 2011 r. Kodeksie wyborczym wprowadzono między innymi jednomandatowe okręgi wyborcze w polskich gminach z wyjątkiem miast na prawach powiatu. To bardzo ważny krok ustrojowy pozwalający mieszkańcom, obok bezpośredniego wyboru w gminach wójta, burmistrza i w niektórych prezydenta, wybierać także radnych w okręgach jednomandatowych. Wydaje się, że warto najpierw rozważyć dalszy krok w tym zakresie, czyli wprowadzić okręgi jednomandatowe także w miastach na prawach powiatu i w samych powiatach. Taki postulat zresztą wyrażają same gminy, które nie mają swoich radnych w radach powiatu. Należy także rozważyć obecne kompetencje funkcjonowania samych powiatów, ich możliwości finansowe i rozwojowe. Szczególnie małe powiaty mają tutaj wielkie kłopoty. Warto zastanowić się nad tworzeniem zachęt zmierzających do łączenia powiatów, bo dzisiaj ponad 70 powiatów nie spełnia kryterium 50 tys. mieszkańców. Bezpośrednie wybory wójta, burmistrza czy prezydenta były uzasadnione i sprawdziły się, bowiem wykonuje on zadania bezpośrednio skierowane do mieszkańców. W przypadku powiatu, który wykonuje zadania ponadgminne, taka zmiana w przyszłości może być brana pod uwagę, bowiem jego usługi i zadania też kierowane są do mieszkańców w szerszym obszarowo zakresie. W przypadku samorządów województw, których regionalne usytuowanie sprawia, że są one właściwe głównie w sprawach określania strategii rozwoju województwa realizowanej przez programy województwa, już budzi tu pewne wątpliwości. To są lokalne parlamenty z bezpośrednio wybieranymi radnymi sejmiku, którzy tworzą zarząd z marszałkiem na czele, mający funkcję wykonawczą. Podobnie tworzy się polski parlament i polski rząd, a premiera stojącego na jego czele nikt nie proponuje wybierać bezpośrednio. Wracając do projektu ustawy, chciałabym powiedzieć, że szczególne zdziwienie w procedowanym poselskim projekcie budzi fakt braku przekazania jakichkolwiek dodatkowych kompetencji wybieranym bezpośrednio staroście i marszałkowi, dających im solidną pozycję w zarządzaniu powiatem i województwem, a już ewenementem jest pozostawienie radzie powiatu kompetencji wyboru wicestarosty i członków zarządu powiatu, a w przypadku województwa - sejmikowi wyboru wicemarszałków i członków zarządu. Brak samodzielności starosty i marszałka w doborze najbliższych współpracowników pozbawia sensu ich bezpośredni wybór. Tworzy się też warunki do podwójnej opozycji dla tak wybranego starosty czy marszałka - oponentów zarówno w radzie powiatu sejmiku województwa, jak i w zarządzie powiatu czy zarządzie województwa. Tworzy to też sytuację, w której niemożliwe jest wybranie zarządu tych jednostek. Inna wątpliwość. Czy bezpośrednio wybrani starosta i marszałek stają się organami samorządu powiatowego, czy samorządu województwa jak wójt, burmistrz, prezydent? Nie wynika to z projektu ustawy, więc jaka jest ich pozycja ustrojowa? Obok samorządu? I jeszcze jedno obejście ustrojowe, mianowicie w art. 493 14 oraz art. 493 28 wprowadza się zapis, wprawdzie nie wprost, że kandydatem na starostę czy marszałka nie może być osoba, która pełniła tę funkcję co najmniej przez dwie kadencje, więc zupełnie tylnymi drzwiami inkorporuje się zapis o kadencyjności starostów i marszałków. Jest bardzo dużo błędów w szczegółowych zapisach, których nie ma tu czasu omówić. (Dzwonek) Dodam, że wszystkie opinie sejmików załączone do projektu ustawy są negatywne. Reasumując, przedstawiony poselski projekt ustawy w takim zakresie, w jakim jest proponowany, a więc tylko mechanicznego wpisania do Kodeksu wyborczego bezpośrednich wyborów starosty i marszałka bez jakichkolwiek koniecznych zmian w zakresie kompetencji i funkcjonowania tychże, jest nie do przyjęcia. W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska wnoszę o odrzucenie projektu ustawy zawartego w druku nr 1438 w pierwszym czytaniu. Dziękuję.