Mówca: Andrzej Kryj
Data: 2017-12-13 (Sejm RP, kadencja 8)

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Na początku lat 80. XX w. największym pracodawcą w Ostrowcu Świętokrzyskim, a jednocześnie najsilniejszym zakładem pracy w strukturze świętokrzyskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego ˝Solidarność˝ była Huta im. Marcelego Nowotki. W tzw. starym i nowym zakładzie huty do związku należało 16 tys. osób. Prężna działalność hutniczej ˝Solidarności˝ w latach 1980-1981 zaowocowała tym, iż w dniu 13 grudnia 1981 r. właśnie tu wybuchł jeden z nielicznych i jedyny większy strajk na ziemi świętokrzyskiej. Jego wybuch należy wiązać z internowaniem przywódców ostrowieckiej ˝Solidarności˝, jakie miało miejsce nocą z 12 na 13 grudnia. Łącznie na terenie miasta zatrzymano ponad 20 osób, wśród których byli m.in. Wiesław Standzikowski, przewodniczący związku w hucie, Henryk Gruszka, przewodniczący komisji w Zakładzie Metalurgicznym, Robert Minkina, szef ostrowieckiej Konfederacji Polski Niepodległej, i Adam Mitura, nauczyciel historii, delegat na pierwszy krajowy zjazd delegatów. Internowania rozpoczęły się o północy i trwały do godz. 3 nad ranem. Pierwszymi spośród osób, które zostały poinformowane o zatrzymaniu związkowców, byli ich koledzy dyżurujący w Delegaturze Zarządu Regionu Świętokrzyskiego NSZZ ˝Solidarność˝ na osiedlu Ogrody: Marceli Czarnecki, Tadeusz Kiełkiewicz, Mieczysław Kadewski i Józef Fudala. Delegatura w tym okresie pracowała 24 godziny na dobę w tzw. trybie ostrego dyżuru. To do nich ok. godz. 1 dotarła matka internowanego Józefa Gurczyńskiego oraz żona internowanego Henryka Nawojskiego. Ta ostatnia złożyła relację o brutalności działań milicjantów, którzy wyważyli drzwi do mieszkania, a męża zakuli w kajdanki. Po ich wysłuchaniu dyżurujący w siedzibie delegatury rozeszli się po mieście, aby informować o zachodzących wydarzeniach innych działaczy związku. Niezależnie od nich akcję ostrzegawczą zorganizowała Wiesława Standzikowska, żona internowanego szefa hutniczej ˝Solidarności˝. To ona powiadomiła o tym Zygmunta Jakubowskiego, członka Komisji Zakładowej Zakładu Hutniczo-Przetwórczego, a następnie wspólnie z nim poszła do Wiesława Kwiatkowskiego, szefa związku w Zakładzie Hutniczo-Przetwórczym. W ten sposób powiadomieni zostali również Stefan Kowalski i Waldemar Gomuła. Dzięki tej akcji ostrzegawczej kilku czołowych działaczy ˝Solidarności˝ hutniczej uniknęło internowania i większość z nich znalazła się na terenie swoich zakładów pracy. Miało to ogromne znaczenie, gdyż właśnie oni włączyli się w organizację strajku w ostrowieckiej hucie. Trwał on od godzin porannych dnia 13 grudnia do godz. 2 dnia 15 grudnia 1981 r. Wzięło w nim udział kilka tysięcy osób. W chwili zakończenia strajku oba zakłady opuściło ok. 1750 hutników - 1500 w Zakładzie Metalurgicznym i 250 w Zakładzie Hutniczo-Przetwórczym. Hutnicy zawiązali Komitet Strajkowy, który następnie przekształcił się w Komitet Ocalenia Związku, powołali straż robotniczą, ogłosili postulaty, wśród których znalazło się żądanie uwolnienia internowanych kolegów. W ciągu kilku minut nie sposób opowiedzieć o strajku w ostrowieckiej hucie w sposób wyczerpujący. Wszystkich zainteresowanych zachęcam więc do przeczytania ciekawego artykułu dr. Pawła Gotowieckiego ˝Strajk w Hucie im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim 13-15 grudnia 1981 r.˝. Epilogiem tego strajku były procesy wytoczone przywódcom i szczególnie aktywnym uczestnikom strajku. Należeli do nich Marceli Czarnecki, Andrzej Dudek, Jerzy Jabłoński, Tadeusz Stasiowski, Jerzy Borowiec, Henryk Piątek, Marian Susfał, Jan Szaran, Andrzej Wójcik, Janusz Ziajski i Józef Fudala. Otrzymali oni bardzo wysokie wyroki więzienia. Dziś Ostrowiec Świętokrzyski pamięta o tamtych wydarzeniach. Corocznie 13 grudnia w kościółku hutniczym odprawiana jest msza święta, a następnie ulicami miasta przechodzi Marsz Pamięci Ofiar Stanu Wojennego, w tym roku już po raz trzynasty. Jego uczestnicy składają kwiaty i zapalają znicze pod tablicą pamiątkową i na rondzie ˝Solidarności˝. W upamiętnianie tamtych wydarzeń włączają się ostrowieckie szkoły. Wczoraj w Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica została otwarta wystawa ˝586 dni stanu wojennego˝ z udziałem jednego z liderów strajku w ostrowieckiej hucie Jerzego Jabłońskiego. Kilka dni wcześniej wziął on udział w spotkaniu (Dzwonek) z uczniami Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Marcina Popiela w ramach Tygodnia Historycznego.