Mówca: Włodzimierz Bernacki
Data: 2013-10-23 (Sejm RP, kadencja 7)

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zmuszony jestem nieco zmienić formułę mojego wystąpienia ze względu na przemówienie pana posła Kropiwnickiego. Otóż chciałbym tutaj bardzo wyraźnie zaznaczyć, i to nie z perspektywy robaczka jednodniowego, ale z perspektywy o wiele szerszej, panie pośle, że demokracja rodziła się w postaci demokracji bezpośredniej. Agora nie oznaczała tylko nazwy spółki. Agora to było miejsce, gdzie można było debatować. Panie pośle, trzeba wyraźnie sprecyzować, że demokracja definiowana właśnie jako bezpośrednie uczestnictwo obowiązywała w cywilizowanym świecie do wieku XIX. (Poseł Robert Kropiwnicki: Ale gdzie?) To dopiero za sprawą Destutta de Tracy wprowadzono nową formułę demokracji pośredniej, przedstawicielskiej. Kontynuację odnajdujemy w perspektywie zaproponowanej przez Johna Stuarta Milla. Szanowny panie pośle, demokracja to nie tylko struktura, demokracja to nie tylko instytucja władzy. Demokracja jest po to, aby realizować czy ułatwiać eksplikację tego, co nazywamy wolą narodu czy też wolą ludu. Zatem z zadziwieniem słuchałem tego, o czym pan poseł mówił, dostrzegając w inicjatywach obywatelskich, tak w wymiarze referendum, jak i inicjatywy ustawodawczej, działania wymierzone przeciwko władzy. Panie pośle, jeśli definiuje pan inicjatywę obywatelską jako działania wymierzone przeciwko władzy, to bardzo, bardzo źle świadczy o pana stanie emocjonalnym, skoro obawia się pan, że tu ktoś chce podpalać Polskę. Ten język naprawdę nie przystoi temu miejscu. Przejdę jednak do zasadniczej części swojego wystąpienia. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przed wielu laty Polacy dokonali zdecydowanego i jednoznacznego wyboru politycznego. Najpierw w roku 1918, potem w 1989. Ustrój Rzeczypospolitej zdecydowali oprzeć na demokracji. Cóż to oznacza? Przede wszystkim to, że uznano demokrację za stosunkowo najlepszy instrument pozwalający z jednej strony na ochronę wolności obywatelskiej, z drugiej zaś na realizację praw politycznych. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Demokracja to także narzędzie, za sprawą którego uzewnętrznia się wola suwerena. W tej materii, w tej roli demokracja powinna być po prostu sprawna, powinna działać jak dobrze naoliwiony mechanizm. Zatem demokracja to środek, a nie cel. Demokracja to narzędzie, które ma być skuteczne, ma sprzyjać, ma ułatwiać uzewnętrznienie się poprzez działania pojedynczych obywateli woli suwerena. Skoro zatem demokracja nie jest celem samym w sobie, uznajmy, że jako reprezentanci narodu uczynimy wszystko, abyśmy nie zamienili się w skąpców chciwie strzegących prawa wyłączności do posiadania legitymacji narodu. Przypomnijmy art. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: Władza zwierzchnia Rzeczypospolitej należy do narodu. Naród sprawuje władzę poprzez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio, a także oraz art. 118: Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, Senatowi, prezydentowi Rzeczypospolitej i Radzie Ministrów. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje również grupie co najmniej 100 tys. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Posłowie, Senat, prezydent, grupa 100 tys. obywateli - zestawienie podmiotów nader imponujące, jakże korzystne dla obywateli. Niestety, to jedynie i wyłącznie litera prawa. A jaka jest praktyka? Spoglądając na dotychczasowe inicjatywy społeczne i polityczne, dochodzimy do wniosków mało optymistycznych. Przypomnijmy tylko niektóre z nich: inicjatywa referendalna w sprawie wieku emerytalnego, inicjatywa ustawodawcza mająca na celu przywrócenie nauczania historii w liceum, projekt ustawy dotyczącej zniesienia prawnych podstaw zezwalających na zabijanie nienarodzonych dzieci. Wszystkie te inicjatywy obywatelskie zostały zniszczone, zamordowane w trakcie pierwszego czytania przez partię polityczną mieniącą się partią obywatelską. (Oklaski) (Poseł Michał Kabaciński: Panie marszałku, proszę uspokoić pana posła.) Nadszedł czas, aby prawo do inicjatywy dopełnione zostało nowymi rozwiązaniami prawnymi, aby przyoblekło się w materialny, rzeczywisty kształt. Z jednej strony mamy doktrynę i literę prawa realizujące w najpełniejszy sposób zasady suwerenności, z drugiej - brutalną rzeczywistość i arogancję większości parlamentarnej, lekceważącej setki tysięcy podpisów, w większości niedbającej o materializację obywatelskich inicjatyw ustawodawczych, ba, niedopuszczającej nawet do dyskusji nad ich treścią na poziomie komisji sejmowych. Spojrzenie na funkcjonowanie demokracji w Rzeczypospolitej z perspektywy traktowania mniejszości przez większość sprawia, że mocy prawdziwości nabiera formuła, wedle której zasada suwerenności narodu ma zastosowanie jedynie do momentu wyboru przedstawicieli. Czy zatem suwerenność i demokracja istnieją tylko in statu nascendi? Czy na tym akcie kończy się suwerenność narodu? Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wielu konstytucjonalistów uznaje inicjatywą społeczną, czyli inicjatywę referendalną i obywatelską inicjatywę ustawodawczą, za nierozerwalnie związaną z istnieniem narodu, który osiągnął poziom samoświadomości i aktywności właściwy dla kultury politycznej społeczeństwa obywatelskiego. Bez wsparcia inicjatyw społecznych doprowadzimy do stanu, w którym aktywność obywatelska straci sens, a tym samym idea społeczeństwa obywatelskiego pozostanie jedynie ideą. Projekt prezentowany dzisiaj przez Prawo i Sprawiedliwość czyni zadość wszystkim słabościom dotychczasowego systemu. Proponowane zmiany polegają na, po pierwsze, zmianie brzmienia art. 118 ust. 2 konstytucji, za sprawą której inicjatywa ustawodawcza przysługująca 100 tys. obywateli nie może zakończyć swego biegu w trakcie pierwszego czytania na posiedzeniu plenarnym parlamentu - każdy taki projekt powinien być procedowany w komisjach sejmowych - po drugie, zmianie treści art. 125 ust. 2, dzięki której Sejm zarządza referendum ogólnokrajowe, jeśli z inicjatywą ustawodawczą wystąpi co najmniej milion osób, i po trzecie, zmianie brzmienia art. 235 ust. 1, sprawiającej, że projekt ustawy o zmianie konstytucji może przedłożyć grupa co najmniej miliona osób - a zatem nie tylko 1/5 Sejmu i Senat, ale również milion obywateli. Projekt ustawy o zmianie konstytucji proponowany przez Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość usuwa martwe dotychczas przepisy, wprowadzając w ich miejsce ożywczą formułę prawną, gwarantującą z jednej strony realizację zasady suwerenności narodu, z drugiej zaś poszerzenie praw politycznych obywateli wykraczające daleko poza akt wyborczy. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie i Panowie Parlamentarzyści PO! Będąc liberałami, z definicji powinniście wspierać wszelkie działania pozwalające na to, aby litera prawa została wypełniona treścią. Zapomnijmy dzisiaj o nawoływaniu prezydenta Rzeczypospolitej, premiera, pani marszałek Sejmu do warszawskiej bierności obywatelskiej. Tak jak niegdyś uznaliście, że samo formalne prawo do własności nie wystarczy, że trzeba sprawić, aby wszyscy stali się realnymi właścicielami, tak dziś powinniście uznać za konieczną zmianę obecnej litery prawa. Formuła prawa powinna zostać dostosowana do tego, co pozytywne, tj. do aktywności obywatelskiej, ale i do tego, co negatywne, czyli do arogancji każdorazowej większości. Zaznaczam - każdorazowej większości. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przygotowany został przez Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość z myślą o teraźniejszości, w której rządy liberałów wyrażają się w lekceważeniu inicjatyw obywatelskich, i o przyszłości, w której bez względu na rządzące ugrupowanie polityczne obywatele będą mieli szansę bezpośrednio uczestniczyć w tworzeniu prawa. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość, w imieniu którego miałem zaszczyt przemawiać, poprze ten projekt. Dziękuję bardzo. (Oklaski)