Mówca: Katarzyna Ueberhan
Data: 2021-07-22 (Sejm RP, kadencja 9)

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, zawartego w druku nr 1344. Główne zmiany zawarte w przedłożeniu to przede wszystkim łatwiejsze podważenie nieuczciwych umów oraz trudniejsze przerywanie biegu przedawnienia przez wierzyciela. Tyle w założeniu. Po wprowadzeniu tarczą antykryzysową 3.0 przepisów antylichwiarskich Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt zmian dotyczących m.in. tzw. wyzysku. Jest to reakcja na nieuczciwe praktyki rynkowe w postaci zawierania umów o skutkach analogicznych do skutków wyzysku, lecz formalnie niemieszczących się w zakresie stosowanego obecnie w związku z tym art. 388 Kodeksu cywilnego. Chodzi tu o wszelkiego rodzaju sprzedaże garnków, pościeli czy innych artykułów wyposażenia domowego o rzekomych nadzwyczajnych parametrach, podczas gdy jedyną ich wyjątkową cechą jest nadzwyczaj wysoka cena. Podobną nieuczciwą praktyką jest też oferowanie osobom postawionym pod tzw. ścianą stosunkowo niskich pożyczek na wysoki procent pod zastaw o wiele więcej wartych nieruchomości czy nawet przykład niektórych umów franczyzowych, w przypadku których charakter wzajemnych zobowiązań odbiega od równowagi niczym jamajscy biegacze. Z pewnością jest to próba rozwiązania pewnego problemu prawnego i koło ratunkowe dla ofiar oszustów. W sytuacjach jak te wymienione powyżej słabość strony wyzyskanej nie polega na jej niedołęstwie czy niedoświadczeniu, o którym mowa w art. 388 Kodeksu cywilnego, lecz na braku wiedzy co do faktycznych skutków zawieranej umowy. Umiejętne przedstawianie niekorzystnej oferty, wywołanie u adresata przeświadczenia o niezwykłej atrakcyjności z przekonaniem o braku konieczności weryfikacji przed zawarciem umowy, wykorzystywanie metod manipulacji, nacisku, presja czasu - to wszystko sprawia konieczność wprowadzenia takiego przepisu. Dlatego projekt przewiduje rozszerzenie przesłanek wyzysku o wykorzystanie braku dostatecznego rozeznania. Co więcej, w obecnym stanie prawnym strona ma 2 lata na podważenie umowy. Jest to termin zawity, po którego upływie wszelkie słuszne roszczenia strony wygasają. Dzięki projektowanej zmianie w § 2 w art. 388 Kodeksu cywilnego termin ten zostanie wydłużony o rok, a w przypadku gdy stroną umowy jest konsument - nawet o 4 lata. Poza tym obecnie można dochodzić tylko zmniejszenia świadczenia lub zwiększenia po drugiej stronie. I też tylko w sytuacji, gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, można dochodzić unieważnienia umowy. Teraz to od pokrzywdzonej strony będzie zależało, które z tych trzech rozwiązań wybierze. Kolejnym ważnym rozwiązaniem w proponowanym przedłożeniu jest zawieszenie biegu przedawnienia przy mediacjach i rozmowach o ugodzie. Proponowane rozwiązanie wynika z dotychczasowej praktyki nadużywania przez wierzycieli instytucji zawezwania do próby ugodowej, instytucji, która praktycznie miała doprowadzać do nieprzedawniania się zobowiązania. Proponowane tutaj rozwiązanie ma za zadanie wyeliminować tę praktykę, praktykę składania przez wierzycieli wniosku o zawezwanie do próby ugodowej tylko w celu przerwania biegu przedawnienia. Ma to w teorii ograniczyć liczbę spraw wpływających do sądów rejonowych z tego tytułu. Pytanie: Na ile skuteczne? W przypadku zawezwania do próby ugodowej, a także wszczęcia mediacji bieg przedawnienia ma ulec zawieszeniu odpowiednio na czas prowadzenia postępowania mediacji czy postępowania pojednawczego. Jednak w zawezwaniu do ugody nie trzeba ściśle skonkretyzować roszczenia. Może się wydawać, że zawieszenie jest dobrym rozwiązaniem dla obydwu stron. Nie zniechęca ono wierzyciela do polubownego załatwienia sprawy, bo nie wywołuje obaw związanych z upływem terminu przedawnienia. Jednakże to rozwiązanie budzi wątpliwości, bo dalej stwarza możliwości nadużyć. Mając na uwadze powyższe, chcę powiedzieć, że traktowane zmiany wydają się być oczekiwane i potrzebne. Niektóre z tych zmian... Te zmiany wpływają na poprawę podmiotów o słabszej pozycji, ale jednocześnie mamy pewne wątpliwości odnośnie do rozwiązań szczegółowych. Niniejsze przedłożenie wymaga poprawek, wymaga dalszych prac w komisji, dlatego jako klub Lewicy będziemy wnioskować o skierowanie projektu do pracy w komisji. Dziękuję.