Mówca: Wioleta Tomczak
Data: 2026-02-25 (Sejm RP, kadencja 10)

Szanowny Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Polska 2050 wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2250. Obszar społeczny, który ten projekt reguluje, od miesięcy w przestrzeni publicznej, a także politycznej wzbudza liczne dyskusje i wywołuje silne emocje. Dlatego cieszę się, że stoimy dziś w Wysokiej Izbie przed możliwością ich uporządkowania i wypracowania najlepszego możliwego rozwiązania dla tegoż projektu ustawy, który jest kamieniem milowym KPO. Osobiście słyszałam liczne głosy płynące od przedstawicieli różnych grup społecznych, zarówno tych, którzy popierają potrzebę wzmocnienia praw pracowniczych, jak i tych, którzy domagają się pozostawienia przedsiębiorcom możliwości swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej, a co za tym idzie -zawierania umów z pracownikami w zależności od wskazywanych przez obie strony potrzeb. Wszyscy na tej sali wiemy, że zastępowanie stosunku pracy umową cywilnoprawną jest zjawiskiem powszechnym i że w bardzo wielu przypadkach taki układ działa wyłącznie na korzyść pracodawcy poprzez przenoszenie kwestii administracyjnych na pracownika przy jednoczesnym pozbawieniu go benefitów płynących z umowy o pracę. Ten proceder należy ograniczyć. Zgadzał się z tym poglądem również poprzedni rząd, gdy ustalane były kamienie milowe Krajowego Planu Odbudowy. To powiedziawszy, nie należy zapominać, że linia, za którą ochrona praw pracowniczych przemienia się w nadmierne ograniczanie możliwości rozwoju i działania polskich przedsiębiorstw, jest cienka. Dlatego proponowane przepisy powinny wprowadzać przejrzyste zasady, które dają wzmocnienie pracownikom, ale także nie zaskakują przedsiębiorców. Kształt tego projektu był dopracowywany przez długie miesiące, za co serdecznie dziękuję całej rządowej ekipie, tak aby znaleźć odpowiedni balans. Z satysfakcją mogę dziś stwierdzić, że udało się te zabezpieczenia zaproponować. Wiele osób mówi, że Państwowa Inspekcja Pracy jest w swoim obecnym kształcie instytucją bezzębną. Ta ustawa daje jej narzędzia do zdecydowanego działania w sytuacjach, gdy takowe będzie niezbędne. Centralnym punktem ustawy jest przeniesienie na okręgowych inspektorów pracy uprawnień w zakresie wytaczania powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy. Te zadzieją się w trybie administracyjnym dopiero wtedy, gdy inspektorzy liniowi nie będą widzieli woli współpracy pracodawcy po stwierdzeniu podczas kontroli naruszeń. Ta zmiana ożywi martwy obecnie przepis. Istniejąca dziś droga dochodzenia takich roszczeń wiedzie wyłącznie przez postępowanie sądowe, co powodowało, że powództwa te były stosowane niezwykle rzadko. Po zmianie wystarczająca będzie decyzja okręgowego inspektora pracy przy jednoczesnym bardzo precyzyjnym określeniu przesłanek, które muszą zostać spełnione, aby taka decyzja mogła zostać podjęta. Jednocześnie w projekcie ustawy jasno wskazuje się, że w przypadku gdy pracodawca nie zgadza się z decyzją inspektora, przysługuje mu środek odwoławczy, a wniesienie odwołania skutkuje automatycznym zawieszeniem wykonania tej decyzji do czasu jej rozpatrzenia. Tym samym zachowana zostaje równowaga procesowa oraz konstytucyjna zasada prawa do sądu. Co ważne, ustawa przewiduje także tryb prewencyjny. To pracodawca będzie mógł wystąpić o interpretację indywidualną na podstawie opisu zatrudnienia i ta, wydana za symboliczną opłatę 40 zł, jest wiążąca w przypadku ewentualnej kontroli. Jeżeli zatem inny urzędnik stwierdzi przesłanki do zawarcia umowy o pracę, a opinia nie potwierdzała tych przesłanek, to jest ona w mocy. W toku ożywionej dyskusji, która toczyła się przez ostatnie miesiące w mediach, najwięcej kontrowersji wzbudzał zapis, który umożliwiałby Państwowej Inspekcji Pracy przekształcanie umów ze skutkiem retroaktywnym. W tej kwestii również udało się wypracować rozsądny kompromis. Taka możliwość, owszem, pojawia się w projekcie ustawy, ale wyłącznie na mocy prawomocnego orzeczenia sądu pracy, a więc mówimy o sytuacjach, gdy przesłanki do podjęcia tak radykalnego kroku będą uzasadnione ponad wszelką wątpliwość. Po zapoznaniu się ze szczegółami projektu ustawy w Klubie Parlamentarnym Polska 2050 przychylamy się do (Dzwonek) skierowania rządowego projektu ustawy do komisji w celu dalszych prac nad nim. Dziękuję bardzo.