Mówca: Energii Krzysztof Tchórzewski
Data: 2017-10-25 (Sejm RP, kadencja 8)

Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Projekt ustawy o rynku mocy wprowadza zmianę aktualnie obowiązującego modelu rynku energii elektrycznej. Najkrócej rzecz ujmując, zmiana ta polega na przekształceniu jednotowarowego rynku energii elektrycznej w rynek dwutowarowy. Oznacza to w praktyce tyle, że wytwórcy energii elektrycznej, czyli elektrownie i elektrociepłownie, otrzymują obecnie wynagrodzenie za wyprodukowaną i sprzedaną energię elektryczną, a po wprowadzeniu rynku mocy wytwórcy, którzy zawrą umowę mocową, będą otrzymywać wynagrodzenie nie tylko za wyprodukowaną i sprzedaną energię elektryczną, ale także za utrzymywanie w pełnej dyspozycyjności swojej floty wytwórczej. Dlaczego taka zmiana jest potrzebna? Z analiz wynika, że po 2020 r. mogą w Polsce wystąpić poważne niedobory mocy wytwórczych w krajowym systemie elektroenergetycznym - mocy wytwórczych, które są w pełni sterowalne i zarządzane przez operatorów systemu przesyłowego - mimo tego, że obecnie w kraju jest budowanych siedem dużych bloków energetycznych: dwa bloki w Opolu, po jednym w Jaworznie, w Kozienicach, w Turowie, wraz z tymi już oddawanymi obecnie w Płocku i w Stalowej Woli, które będą w stanie pokryć ok. 20% szczytowego zapotrzebowania na moc. Jakie są przyczyny tego, że w przyszłości spodziewamy się niedoborów mocy wytwórczych? Otóż mamy bardzo zaawansowany wiek wielu bloków w naszym kraju. Były one budowane głównie w latach 60., 70. i 80, szczególnie bloki o mocy 200 MW, które są podstawą wytwarzania obecnie, a których w kraju jest ponad 50. Inna przyczyna to zaostrzające się normy dotyczące emisji szkodliwych substancji do środowiska. W tym roku, konkretnie w sierpniu, zostały opublikowane wymagania dotyczące nowych najlepszych dostępnych technik dla elektroenergetyki i ciepłownictwa (w skrócie tzw. konkluzje BAT), które wymuszają na krajowych wytwórcach konieczność dostosowania do nich instalacji oczyszczania spalin w elektrowniach i elektrociepłowniach. Oznacza to konieczność poniesienia istotnych nakładów inwestycyjnych albo wyłączenia tych mocy wytwórczych, które nie będą spełniały nowych standardów. Obecnie rynek energii elektrycznej jest bardzo zniekształcony. Na nim nie ma sygnałów do inwestowania w nowe moce wytwórcze lub chociażby w modernizację. Zakłócenie rynku wynika z funkcjonowania na nim źródeł OZE otrzymujących bardzo duże dotacje. Pracujące źródła OZE zdecydowanie zmniejszają czas pracy źródeł sterowalnych, czyli obecnie źródeł konwencjonalnych, pogarszając tym samym ekonomiczne warunki ich funkcjonowania, jednocześnie powodując konieczność utrzymania tych źródeł w gotowości na wypadek braku produkcji energii z OZE. Tutaj chciałbym zdecydowanie zdementować tego typu sugestie, które się pojawiają, że rynek mocy jest po to, żeby zdecydowanie mocniej zwalczać odnawialne źródła energii. Nie, nie chcemy zwalczać odnawialnych źródeł energii, dlatego że uzgodnienia, które przyjęliśmy z Komisją Europejską, są takie, że wykonamy nałożone na Polskę i przyjęte przez Polskę zobowiązania dotyczące ilości odnawialnych źródeł energii i zmniejszenia emisji z tym związanych. Dlatego też rynek mocy temu nie służy. Rynek mocy ma służyć temu, żeby wtedy, kiedy nie pracują odnawialne źródła energii, a więc kiedy dostarcza się znacznie mniej energii odnawialnej... Nawet w tym roku zarejestrowaliśmy w sumie kilkadziesiąt dni, kiedy odnawialne źródła energii, których moc zainstalowana wynosi prawie 6 GW, dawały moc nawet na poziomie poniżej 100 MW. A więc przy mocy zainstalowanej odnawialnych źródeł energii wynoszącej prawie 6 tys. MW było kilkadziesiąt dni, kiedy moc dostarczanej energii wynosiła mniej niż 100 MW. W takiej sytuacji muszą być gotowe konwencjonalne źródła, muszą one czekać, żebyśmy zawsze mieli stałą dostawę energii elektrycznej. Ze względu na stały wzrost ilości odnawialnych źródeł energii liczba godzin funkcjonowania konwencjonalnych źródeł energii w kraju spada, w związku z tym ich ekonomiczne warunki funkcjonowania i podstawy budowania nowych... To jest bardzo istotne, że są coraz gorsze podstawy ekonomiczne budowania nowych konwencjonalnych źródeł energii. I nie ma znaczenia to, że konwencjonalne źródła energii są źródłami węglowymi czy gazowymi. Obecnie te wszystkie konwencjonalne źródła energii nie mają podstawy ze względu na dążenie do tego, żeby wykonać zobowiązania. Jeżeli przekroczymy oczekiwane przez Komisję Europejską na rok 2020 15% udziału odnawialnych źródeł energii, to tak naprawdę już nie będzie żadnej podstawy ekonomicznej do budowy jakiejkolwiek konwencjonalnej elektrowni. Dlatego dla utrzymania bezpieczeństwa systemu energetycznego Polski konieczny jest rynek mocy, jest konieczne zawarcie tego typu kontraktów. Jedno z drugim nie ma nic wspólnego, jeśli popatrzymy, czy to jest proodnawialna polityka, czy nie. Chciałbym też wyjaśnić to, co się dotychczas działo. Jeśli chodzi o wszystkie tego typu działania, które były, są traktowane z zewnątrz jako pewna forma postawy przeciwko odnawialnym źródłom energii, to one po prostu wynikały z całkiem innego podejścia, związanego z tym, że bardzo znaczna liczba ludności Polski z różnych względów nie życzyła sobie w swoim bezpośrednim sąsiedztwie wiatrakowych źródeł energii - i ze względów zdrowotnych, i z szeregu innych względów związanych właśnie z funkcjonowaniem lokalnych społeczności. Natomiast odnawialne źródła energii będą budowane. Ustawa o odnawialnych źródłach energii jednoznacznie wskazuje ten kierunek. Przyjęto inne formuły związane z klastrami czy też z prosumentami, a także z energetyką odnawialną, jeśli chodzi o biogazownie. W tym kierunku będą szły aukcje. A więc te odnawialne źródła energii będą budowane - żeby tak jednoznacznie do tego się odnieść. Chcemy jako rząd Polski kontynuować działanie w kierunku wypełniania naszych zobowiązań, jeśli chodzi o Komisję Europejską. Jeżeli popatrzymy na następne zagrożenia, to zagrożeniem jest także system handlu uprawnieniami do emisji CO 2 i planowane na tym rynku interwencje, których skutkiem ma być podwyższenie cen uprawnień do emisji, a tym samym wzrost kosztów wytwarzania energii elektrycznej i dalsze pogarszanie warunków ekonomicznych funkcjonowania elektrowni i elektrociepłowni wykorzystujących paliwa kopalne. Jednocześnie jesteśmy w takiej sytuacji, że w kraju systematycznie rośnie zapotrzebowanie na energię elektryczną. Według informacji w roku 2016 w stosunku do 2015 zużycie energii elektrycznej wzrosło o 2,4%. Pierwsze po trzech kwartałach informacje wskazują na to, że ten wzrost w obecnym roku w stosunku do 2016 r. będzie podobny. A więc należy przyjąć szacunkowo, że wzrost zapotrzebowania na moc może kształtować się na poziomie ok. 2% rocznie. To także jest dla nas sygnał, że nowe moce muszą być budowane i muszą być w tym kierunku, że tak powiem, przygotowywane i że ta ustawa po prostu jest nieodzowna, jeżeli chcemy utrzymać bezpieczeństwo energetyczne kraju. Trwanie w obecnym modelu rynku energii elektrycznej, biorąc pod uwagę wyzwania, które czekają nasz sektor wytwarzania, prowadziłoby do bardzo poważnego pogłębiania się problemu wystarczalności mocy w Polsce. W konsekwencji mogłoby to doprowadzić do nieodwracalnych negatywnych skutków dla polskiej gospodarki i dla obywateli. Takimi negatywnymi skutkami mogą być cyklicznie powtarzające się okresy z wprowadzonymi ograniczeniami w poborze mocy, czyli tzw. stopni zasilania. Ostatnio takie ograniczenia miały miejsce w sierpniu 2015 r. Oprócz wymiernych strat spowodowanych niedostarczoną energią byłaby to także duża strata wizerunkowa, jeśli chodzi o Polskę. W przypadku wystąpienia w krajowym systemie energetycznym niewielkich chwilowych niedoborów mocy istnieje możliwość ich pokrywania, przynajmniej części tych niedoborów, importem energii z sąsiednich systemów elektroenergetycznych. Nie możemy jednak dopuścić do tego, żeby nastąpiło uzależnienie krajowych odbiorców od stałego importu energii elektrycznej, który w dłuższym horyzoncie czasowym nie leży w interesie naszego państwa. Z czego to wynika? Otóż głównie z faktu, że nie ma pewności co do dostępności energii z zagranicy dla polskich obywateli w okresach zagrożenia. Każdy kraj w takiej sytuacji w pierwszej kolejności będzie dążył do zapewnienia wystarczalności mocy własnym obywatelom. Dlatego też import mocy należy traktować jako uzupełnienie, a nie podstawę bezpieczeństwa państwa. Z tych powodów potrzebna jest odbudowa krajowego majątku wytwórczego poprzez jego modernizację oraz budowę zupełnie nowych bloków wytwórczych w miejsce bloków wycofywanych z eksploatacji. Głównym elementem zaproponowanego rynku mocy będą organizowane przez operatora systemu przesyłowego aukcje mocy, które będą przeprowadzane dwuetapowo. Pierwsza aukcja, nazywana aukcją główną, będzie przeprowadzana 5 lat przed rokiem dostaw. Zakładamy, że ta pierwsza aukcja odbędzie się w drugiej połowie 2018 r. To ona będzie tą aukcją główną. Na tej aukcji będzie zakupywana większość mocy potrzebnej do pokrycia zapotrzebowania na moc w danym roku. Następnie rok przed rokiem dostaw będzie organizowana tzw. aukcja dodatkowa, która pozwoli na dokupienie ewentualnie brakujących wolumenów mocy, które 4 lata wcześniej były nieprzewidziane jako potrzebne. Dostawcy mocy, którzy wygrają aukcję, będą otrzymywali wynagrodzenie właśnie za utrzymywanie się w gotowości do dostarczania mocy oraz za jej dostarczanie w okresach zagrożenia. Okresy zagrożenia będą ogłaszane przez operatora systemu przesyłowego w momencie, gdy wystąpi problem z bilansem mocy w kraju. W przypadku niedostarczenia mocy dostawcy mocy będą ponosili kary za niewykonanie swojego obowiązku mocowego. Będzie to po prostu wynikało z umowy z tymi dostawcami mocy. Dostawcami mocy na rynku mocy będą mogły być elektrownie, elektrociepłownie, magazyny energii, odbiorcy energii elektrycznej, a więc ci, którzy umownie będą w danym momencie zagrożenia zatrzymywali odbiór energii, czyli system tzw. DSR-ów, oraz źródła energii, OZE, które nie będą korzystać z dedykowanego im systemu wsparcia. Od 2021 r. na rachunku odbiorców z dotychczasowych opłat zostanie wyodrębniona nowa opłata, zwana opłatą mocową. Chciałbym jednak od razu wyjaśnić, że wyodrębnienie tej opłaty z dotychczasowego rachunku nie spowoduje wzrostu obciążenia dla odbiorców. Dzisiaj, płacąc rachunek za energię elektryczną, ponosimy koszt związany z utrzymaniem mocy wytwórczej, jednak jest on w tym rachunku ukryty w cenie energii. Ten brak transparentności powoduje, że finalnie pieniądze nie trafiają tam, gdzie powinny, czyli na inwestycje i utrzymanie mocy w energetyce, lecz znikają w ogólnym rachunku zysków i strat przedsiębiorstw energetycznych. Chcielibyśmy, aby środki zebrane z opłaty mocowej trafiały tam, gdzie powinny, czyli na modernizację i nowe inwestycje. Miesięczna wartość opłaty mocowej, która zgodnie z założeniem dotyczącym wprowadzenia w życie tej ustawy przy aukcji przeprowadzonej w 2018 r. wejdzie w życie w 2021 r., będzie kształtowała się w zależności od tego, ile gospodarstwa zużywają energii. A więc należy założyć, że 3 mln najbiedniejszych gospodarstw, czyli zużywających poniżej 500 kWh energii rocznie, zapłaci 2 zł miesięcznie, nawet poniżej 2 zł miesięcznie, czyli ok. 20 zł rocznie, natomiast w przypadku ok. 1,5 mln tych najbogatszych odbiorców energii elektrycznej, zużywających rocznie powyżej 2800 kWh energii elektrycznej, ta opłata miesięczna może wynieść ok. 9-9,5 zł. Patrząc pod kątem przyszłości naszego systemu elektroenergetycznego, ale także procedury dotyczącej naszych stosunków z Komisją Europejską, chciałbym podkreślić, że jesteśmy na etapie negocjacji związanych właśnie z rynkiem mocy i te wszystkie rzeczy uzgadnialiśmy ostatnio z Komisją Europejską w związku z przekładaniem naszej ustawy w czasie. Jak wiemy, nastąpiło opóźnienie naszej pracy nad tą ustawą w Sejmie o mniej więcej miesiąc. Chodziło o ustalenie pewnych szczegółowych zapisów związanych z rynkiem mocy, które będą wniesione do tej ustawy także w formie poprawek uzgodnionych z Komisją Europejską, żeby uprzedzić pytania, bo z takimi się spotkałem, dlaczego myśmy z tym procedowaniem troszeczkę się opóźniali, wydłużając to w czasie. Chcielibyśmy, żeby ta ustawa, kiedy wyjdzie z Sejmu i pójdzie do Senatu, była ustawą w pełni zgodną z wypracowanymi zasadami - może tak powiem - z Komisją Europejską. Z drugiej strony jako że to wszystko trochę pakietowo jest ujmowane, równolegle też trwają negocjacje związane z notyfikacją drugiego etapu pomocy publicznej dla górnictwa węgla kamiennego. Jak wiemy, obecnie udzielana pomoc publiczna kończy się w 2018 r., a więc już za niecałe półtora roku, z końcem 2018 r. Jeżeli do tego się odniesiemy, to mamy tego typu sytuację, że w 2018 r. kończy się pomoc publiczna dla górnictwa węgla kamiennego związana z odstawianiem jednostek, czyli kopalń wydobywających węgiel... (Poseł Krzysztof Gadowski: Zamykaniem.) ...natomiast nie znaczy to, że i Spółki Restrukturyzacji Kopalń i że te rejony górnicze nie będą restrukturyzowane. One powinny być nawet rewitalizowane. I z tego tytułu w tych sprawach, jak z tym będzie po 2018 r., prowadzimy w tej chwili bardzo intensywne rozmowy w kwestii środków i tego, co chcemy osiągnąć po 2018 r. na terenach pogórniczych. Dyskutowany jest także specjalny fundusz rewitalizacyjny, jeśli chodzi o tereny pogórnicze. Tak że mimo że jeszcze pakiet zimowy nie jest do końca przyjęty, to w tym wszystkim, jeżeli mówimy i o rynku mocy, i o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego, także są oczekiwane pewne deklaracje od rządu polskiego, jak dalej te rzeczy będą wyglądały, a więc jakie są nasze oczekiwania dotyczące pakietu zimowego, jak my z naszym potencjałem energetycznym w tym wszystkim chcemy się znaleźć. To jest jeszcze otwarta dyskusja, niemniej ona już w ramach Komisji Europejskiej się odbywa. Nie chcemy tutaj z tymi sprawami wychodzić w ostatniej chwili. Jednocześnie, jak wiecie państwo, trwają też finalne dyskusje na temat ETS, a więc tego wszystkiego, co jest związane ze wsparciem, z tym, ile pieniędzy za świadectwa pochodzenia będą otrzymywały poszczególne elektrownie lub ile będą musiały płacić. Mamy tutaj spory otwarty pakiet, od którego finalnego rozstrzygnięcia także zależy przyszłość naszej energetyki, a tak naprawdę naszej gospodarki. Stąd do tego przykładamy w Ministerstwie Energii bardzo dużą wagę i chcemy też w sposób dosyć otwarty o tym dyskutować. Chociaż chcę podkreślić, że niektóre elementy związane z tymi bezpośrednimi, międzyrządowymi negocjacjami w ramach także Komisji Europejskiej stanowią informacje zastrzeżone, dopóki nie będą do końca rozstrzygnięte. Dziękuję bardzo. (Oklaski)