Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
را محکم گرفته دیگران تکمه های لباس آنرا جدا ساخته وبا دکمه ها فرار می کردند. پسرا عاجز وکم زور در کرتی و بالا پوش خود تکمه نداشتند. اگر می داشتند چندین رنگ می بود. ‏ ۲۱. لولگ بازی. در قدیمها از تایر کهنه به دها لولگ ساخته شده به بازار عرضه می گردید ولی اکنون پلاستیکی ان در دکانها موجود است. لولگ به طور عادی با چوب زده می شود و اطفال دنبال آن می دود ولی کمی فنی تر برای اینکه لولگ منظم بدود و برک گرفته شود یک پارچه سیخ که طول آن ۲۰ سانتی و نوک طوری گول ساخته می شود که لولگ را قایم گیرد رانده می شود. اطفال در اثنا راندن با دهن صدا موتر را می کشند. زمانیکه برگ می کیرند توسط دهن صدا برک را می نمایند. ‏ ۲۲. اسپک. از تفریحات دخترانه و بچگانه بوده اطفال به اسپ نشسته و دورک می خورند واز آن لذت می برند. بعضاً اطفال صدها و چیخها می کشند ۲۳. دولی گک. دولی هم از سرگرمی های اطفال بوده که در تمام کشور مروج است. دولی های ثابت است که خیلی بلند می کند. دولی خورد است که به کوچه ها دوره کردی نموده اطفال به ان سوار می شود. ‏ ۲۴. غورسی. یکی دیگر از بازی های سرگرم کننده جوان های کشور ما است. این بازی طوری است که گروهی از افراد به
دو گروه تقسیم می شوند و از هر گروه دو نفر وارد میدان می شوند. هر کدام یک پای خود را به دست می گیرند و با یک پا حرکت کرده و با شدت تمام خود را به همدیگر می کوبند تا یکی به زمین بیافتد. هر کسی که توان ایستادگی در مقابل دیگری نداشته باشند و کنترول خود را از دست بدهند بازنده میدان است. این بازی نیز تقریباً در تمام نقاط افغانستان مروج است ‏ ۲۵. غلغله شیطان. یکی از سرگرمی های است که بیشتر میان نوجوانان و کودکان مروج است. این بازی اکثراً در شهرها و روستاهای نزدیک شهر رواج دارد. درین بازی از ۵ الی ۱۰ یا ۱۲ ‏اطفال شرکت می کنند. این بازی طوری است که یک گروه هر کدام گودال کوچک برای شان روی زمین در اطراف گودال مرکزی حفر می کنند که آنرا خانه شیطان می گویند. ‏ سپس ۶ غاز دورادور خانه شیطان کنده می شود. سپس یک دایره پرتاپ که دومتر از خانه شیطان دور است خط کشی می شود. پس از یکنفر میر شده از سر خود ۱۰، ۲۰ الی ۱۰۰ ‏می خواند نفر ۱۰۰ باید در دایره رفته توپ را به خانه شیطان پرتاپ کند. اگر یک یا دو بار نهایت توپ در خانه شیطان نیامد یکنفر رفته بالای پرتاپ کننده می نشیند. اگر به خانه نرفت نفر ۲ بالایش می نشیند اگر باز به خانه شیطان ن
رفت نفر ۳ بالایش می نشیند تا که توپ به خانه شیطان برود. اگر توپ کوچک به خانه کسی دیگری رفت، صاحب گودال بالای شانه های فردی که توپ را انداخته می نشیند تا به این ترتیب او موفق شود توپ را داخل خانه شیطان سازد. زمانی که توپ داخل خانه شیطان شود، همه فرار می کنند و فردی که توپ را داخل خانه شیطان انداخته با توپ یکی از اعضای گروه را نشانه می گیرد و توپ به هرکسی اصابت کند، او باید توپ را داخل خانه شیطان یا همان گودال مرکزی بسازد. در بعضی جاها نشانی می گذارند. به مجردی که توپ به خانه شیطان داخل شد اطفال الی نشانی که قبول شده دویده واپس به دوش می آیند. نشانی به اندازه ۳ متر از خانه شیطان فاصله دارد. زمانیکه اطفال می دوند بازی کننده توپ را از خانه شیطان به عجله گرفته یکی را نشان گرفته اورا با توپ می زند اگر توپ خورد همان شخص باید به دایره رفته به خانه شیطان فیرکند. بدین ترتیب بازی الی مدت زیادی دوام پیدا می کند. ‏ ۲۶. هفت سنگ. این بازی خیلی جالب و دیدنی است. شماری از نوجوانان به دو گروه تقسیم می شوند و هفت سنگ را روی هم دیگر می چینند. بعد از فاصله دورتر با توپ سنگ ها را نشانه می زند. هر گروه تلاش می کنند سنگ های کمتری فر
و بریزد. پس از برخورد توپ به سنگ ها، تیم پرتاب کننده توپ باید در مدت زمان اندک سنگ ها دوباره روی هم بگذارند ‏. اگر درین جریان توپ به جان یکنفر مهاجم که سنگ ها را رویهم می گذارد خورد تیم دیگر بالای سنگ پرتاپ می کنند ۲۷. سرگرمیهای دخترانه. سرگرمیهای دخترانه از بچه گانه فرق داشته معمولاً دختران بازی می کنند. سرگرمی های دخترانه عبارتند از جز بازی عروس گدی خانه گکانی ریسمان بازی و غیره می باشد. ‏ قو قو قو برگ چنار قو قو قو برگ چنار دخترا شیشته قطار می چینن برگ چنار می خورن دانه انار کاشکی کفتر می بودم ده هوا پر می زدم آوی زم زم می خوردم ریگ دریا می چیدم کاشکی ماهی می بودم ده او راهی می بودم کاشکی زاغک می بودم کله داغک می بودم می پریدم شاخ به شاخ ده یک باغک می بودم ‏شیرگفت الله الله مه گفتم درد و بلا آبوبه جان آبوبه. دونفر دختر دست به دست هم داده دورک خورده می خوانند. شعر خالص مزاری. ادامه دارد. ‏ این شعر نزدیک به پنجاه سال پیش سروده شده است. در روزهایی که کودکان هیچ سامان بازی نداشتند. شاعراین سروده برای ما ناشناخته مانده است، با زبان بسیار نرم و کودکانه این شعر خاطره انگیز را می سرایند. شعری که فرهنگ روستایی آن س
ال ها را به خوبی بازتاب می دهد. این شعرریشه فرهنگی اجتماعی مردم ما دارد. ‏ ۲۸. اسپکانی. فرهنگی که کودکان را به یادگرفتنی اسپ سواری تشویق می کند. در این بازی کودکان به چوب دراز شاخهٔ بی برگ درخت و گاهی به عصای پدرکلانشان سوار می شوند و در کنار هم اسپ سواری خیالی می کنند. . در همین حال یکی از آن ها این شعر را با صدای بلند می خواند‎. دیگران با چوچو چو گفتن به نوعی به اسپ خیالی شان قمچین می زنند که تیزتربدوند. ‎و هر کدام جست و خیز کنان به طرفی می دود. ‏ ‏ یخمالک. یخمالک زدن با دوپا از قدیمها درین کشور مروج است که اطفال خورد و بزرگ درین بازی شرکت می کنند. بعضاً کسانیکه مهارت دارند می شینن و می خیزند. ۲۹. جفت است طاق ‏. این بازی بیشتر در فصل تابستان وقتی خسته های باغ (زردآلو) و درخزان بادام فراوان است، بازی می شود. بدین گونه که بازیگر مقداری خسته را در کف دست پنهان می کند و از بازیگر حریف می خواهد که با حدث و گمان بگوید خسته ها جفت یا طاق هستند. ‏اگر درست برآمد برنده خسته ها را صاحب می شود واگرنه باید به همان اندازه باید خسته پرداخت کند. پیمانهٔ این بازی را (گوره) می گویند. ‏ ۳۰. بیری بیری بازی یا بازی عروس و داماد
. چند دختر و پسر کوچک یکی را عروس و دیگری را داماد می سازند. داماد و عروس روی جای بلند می نشینند و با حجب و حیا منتظر رفتن به خانه آینده شان می شوند. دو دختر که از طرف خانوادهٔ داماد به دنبال عروس آمده اند، دست به گردن یکدیگر انداخته یا شادی بسیار دور عروس (بیری) می چرخند. روی سر داماد برگ درخت یا گل می ریزند. عروس را می بوسند وبا آهنگ مخصوص چنین می خوانند‎: دختران کوچک دیگر که در نزدیک بیری نشسته و چنین می نمایند که از خانوادهٔ عروس باشند در پاسخ می گویند:‏ دو دختر خواستگار می گویند: آن گاه، زیر بازوانش عروس را می گیرند و او را از زمین بلند می کنند و می خوانند:‏ در طرف دیگر خانواده داماد با شادی و خوشحالی می خوانند:‏ آن وقت داماد و عروس روی یک چوب که آن را اسپ می نامند سوار می شوند و در میان شادی خانواده داماد و گریه خانواده عروس حرکت می کنند و دورخانه می چرخند. چنین بازی بیری بیری پایان می یابد. ‏ ۳۱ . بیری بیری بازی دوم. دراین بازی به جای عروس و داماد اصلی از چند تکه پارچه و چوب عروس و داماد می سازند. برای عروس و داماد لباس های رنگارنگ مردانه و زنانه تهیه می کنند. آن ها را می دوزند و برتن عروسک های پارچه ا
ی می کنند. دوگروه دختران از خانواده عروس و داماد عروسک ها را می آرایند و با شادی مجلس عروسی ساده ای کودکانه بر پا می دارند. به دعوت شده ها غذای فرضی می دهند و با شادی و گریه عروس را از خانه بیرون می کنند و به خانه بخت می فرستند. روزگاری که عروسک های بازاری نیامده بود سرگرمی کودکان هزاره عروسک های پارچه ای بود. وچه با شادی آن ها را می دوختند و بازی می کردند. یادش بخیر‎. کودکان هزاره تمام بازی های خود را مانند شاه بازی و خاله بازی را با این عروسک ها بازی می کردند. این بازی کودکانه بیشتر در سایه دیوار، زیرسنگ های بزرگ، سایه درختان و در زمستان گوشهٔ خانه بازی می شد. این عروسک ها را به گویش خود شان ‏(گودی) وشاید هم چیز دیگر می گفتند‎. ۳۲. خاله بازی. در این بازی کودکانه، دختران خردسال نخست چادر می پوشند. مانند زنان بزرگسال حرف می زنند. به هم دیگر خاله و بابه می گویند. یکی خاله می شود. چادرش را جلو چشمش می آورد. از لباس های چندی نوزاد می سازد. لولو لولو می کند. شیر می دهد. ‏آواز می خواند. خانه خانه می سازد. خلاصه اینکه ادایی زنان خانه دار را یکی به دیگراجرا می کند‎. ۳۳. خانه خانه بازی. این بازی را پسران و دختران خرد
سال تنها یا با هم بازی می کنند. از چوب و سنگ خانه می سازند. از گل و لای آدم، حیوان و اشکال های گوناگون می سازند. گدی گک و فرش خودشان را در داخل خانه ها می گذارند. محفل زیبا کنار هم برپا می دارند. ساعت ها شادی می کنند و سرگرم می شوند. خدا نکند آدم بی رحم بزرگسالی خانه های آنان را خراب نکند. آه از جگر برمی کشند و تسلیم اشک می شوند‎. ۳۴. بازی با ارواح مردگان. این بازی یکی از بازیهای شب یلدا بوده بالای کسی اجرا می شود که از این بازی بی خبر بوده به نام نشان دادن ارواح روی اورا سیاه می نمایند. درین بازی یکی از اطفال یا جوان فامیل مخفیانه پشت یک بشقاب را بدون اطلاع کسی که ارواح خواه است خوب بالای شمع سیاه می کنند. معمولاً کسی که علاقه دیدن ارواح را دارد ترسیده به لرزه می آیند. ‏سپس همه مهمانان واعضای فامیل دریک اتاق نشسته در کنج خانه شمع را روشن نموده بالای آن چهل آب صاف را می گذارند تا محیط خانه روشنی کم داشته باشد. سپس نفر بزرگ دوبشقاب را می آورد. بشقاب سیاه شده را به نفر که ارواح را می بیند و خودش بشقاب پاک را بدست می گیرد. بشقاب را طوری بدست گیرند که روی بشقاب را خودشان بینند ونفر مقابل عقب بشقاب همدیگر را. درین
میان نفر بزرگ از ارواح بین سؤال می کند ارواح کی را می خواهی بیبینی؟ ارواح بین به لرزه درآمده نام یکی از مردگان خودرا بیان می کند. سپس نفر بزرگ می گوید بطرف اودیده آنچه که او می کند آن هم همان طور اجرا کند. نفر بزرگ دست خودرا در عقب بشقاب مالیده سپس بروی خود می مالد. اینکار را چندین بار تکرار می کند. درجریان یکتعداد از اعضای فامیل یا مهماناناز خود آوازهای وحشت آور را می کشند تا ارواح بیننده متوجه نشود که پلان سیاه کردن روی اش در نظر است. زمانیکه روی نفر خوب سیاه شد چراغ روشن می شود همه خنده می کنند. درین لحظه ارواح بین گیچ می ماند که چه قصه است. سپس یکی از اعضای فامیل آینه را می آورند ارواح بین روی سیاه شده خودرا دیده خودش به خنده می آید. آنگاه او می داند که گپ ارواح نبوده بلکه پلان سیاه کردن روی او بوده است. ‏۳۵. برف جنگی. اطفال زمانیکه برف می بارد کالای گرم به تن کرده در بیرون خانه بدو گروپ تقسیم شده یکی دیگر را با کلوله های که خودشان آماده می کنند می زنند و خوشی می کنند. ‏ ۳۶. آدمک برفی. اطفال در روزهای که برفباری ختم می شود یک زردک یک تکه سرخ دو دانه ذغال و یک کلا را با خود برده آدمک برفی می سازند بدین تر
تیب خوشی نموده برای هرکس مهارت خود را نشان می دهند. ‏ ۳۷. کشت و گذار درخانه ها روز نوروز. به جز کابل اطفال هم از دحترها و پسران به دسته ها ویا گروه از رفیقهای نزدیک تقسیم شده به خانه ها رفته عید نوروز را برای فامیلها تبریک می گویند. درین صورت شرینی پول و غیره میوه جات خشک دریافت می کنند. ‏ شعرهای زیاد در مورد نوروز است. ‏ اطفال به خانه دوستان که داخل می شود می گوید سلام: نوروز تان خوش هرروز تان نوروز ده سال تان برگت سپس شعر بهار را می سرایند در بعض جاها چنین شعری را می سرایند ۳۸. قطار چنګی. درین بازی جوانان بزرگ سالان و اطفال به دسته یا دو فامیل تقسم شده برف جنگی می نماید. اطفال لذت می برند. ‏ ۳۹. نشانه زنی ‏. این بازی مردانه که بیشتر در فصل زمستان و در پی شادی های منطقه ای، عروسی ها، ‏تولد نوزاد، گاهی هم برای مسابقه بین دو گروه از مردان دو طایفه یا دو قوم برگذار می شود، با تفنگ نشانه زنی می شود. این بازی با برد و باخت همراست و گاهی نزاع های بزرگ را در پی داشته است. اما بیشتر دوستانه برگذار می شود. دو گروه دو نفر را میرانتخاب می کنند. با قید قرعه یا تر و خشک بازی را شروع می کنند. معمولاً دو گروه بیشتر از ده ن
فر نیستند اگر بیشتر شدند دو شاخه (شیخه) تشکیل می دهند. نخست دو نفر روی برف با زمین نرم سفید نشانه ای در جای دور بیشتر یک کیلومتر می نشانند. این دو مرد وظیفه دارند جای نشان تیر را علامت گذاری کنند و فاصله اصابت تیر را با نشانه بسنجند. یکی به طرفداری از شاخه ای پرچم سرخ دارند و دیگری سبز. اگر تیر یکی از شاخه ها برنده شد، باید برنده پارچه را تکان بدهد و میرها نیز بازی را محاسبه می کنند. ‏اگر تیر به هدف خورد باید پارچه را به هوا اندازند. درشروع بازی نخست ده تا اول تیراندازی می کنند و در پی آن ها حریف تیراندازی می کند. پس از چند دور بازنده و برنده مشخص می شود. این بازی می تواند سر پول باشد و می تواند آزاد بازی شود. در روزگاران دور این بازی با تفنگ سربی بازی می شد. اکنون بیشتر با تفنگ اصلی و به قول هزاره ها پخته بازی می شود. سوخت و سوز این بازی بسیار است و معمولاً با مهمانی منطقه ای همراست‎. ۴۰. بازی خر بیارخروار ببر‏. این بازی در هزاره جات بین نوجوانان در فصل تابستان رواج دارد. و ترتیب بازی چنین است بازی کنان، به دو گروه تقسیم می شوند. یک گروه با قید قرعه تعیین می شود که داخل آب بروند، گروه دیگر باید آنها را با گف
تن حرف آری یانه از آب بکشند. درست گفتن آری یانه برنده و بازنده بازی را تعیین می کند‎. نخست گروه برون از آب می گویند‎: گل چه رنگه بازیکنان داخل آب جواب می دهند رنگارنگه گروه بیرون از آب می گویند‎: گل خاله چه رنگه؟ گروه داخل آب می گویند‎: سرخ وسپید، رنگارنگه‎. گروه بیرون آب می گویند‎: گل بادام چه رنگه؟ گروه داخل آب می گویند‎: سرخ وسپید، رنگارنگه‎. گروه برون آب می گویند‎: گل گلاب چه رنگه؟ گروه داخل آب می گویند‎: سرخ وسپید، رنگارنگه‎. گروه برون آب می گویند‎: گل شفتل چه رنگه؟ گروه داخل آب می گویند‎: سرخ و سپید، رنگارنگه‎. گروه برون آب می گویند‎: گل سید چه رنگه؟ گروه داخل آب می گویند‎: سرخ و سپید، رنگارنگه‎. آن وقت گروه بیرون آب با خنده و شادی می گویند: زرد و بیرنگه. (خر بیار خروار ببر) ‏با گفتن این جمله برنده بازی معلوم می شود. در نتیجه جای بازیگران عوض می شود. ‏در این بازی لازم نیست حتماً گل باشد هرچیز دیگر می تواند جای گل را بگیرد. به طور نمونه ذکر شد. می تواند بگوید گاو شاخ دارد. اشتباه زمانی رخ می دهد که در جواب خرشاخ دارد بگویند، بلی دارد‎. ۴۱. چناق زدن. استخوان جناغ مرغ، گاو و گوسپند را دو نفر باهم می شکستند
و می گویند (مره یاد ترا فراموش). گاهی شرط بازی از قبل تعیین می گردد و گاهی دلخوا بود. این بازی هنوز رواج دارد. اما گاهی مورد پسند مردم نیست. نوع بدترآن جناق دلخواه است. بعضی دوستان خوب یک چیز مناسب را می خواهند. ولی یک تعداد خواست ناموس شرافت ویا چیزی را می خواهد که بازنده از آن سر زده نزاع بر پا می شود. ‏ ۴۲. شرط بندی چناق. این شرطبندی ممکن بود با خفگی و نزاع بازیگر همراه باشد. یک طرف شرط دهنده استخوان چناق یا موره انگشتر یا چیزی دیگری را به حریف می دهد. شرط می زنند هروقتی که شرط را خواستم باید به من دهی در غیر شرط را باخته ای. وی مجبور می شود اشیا داده شده را مانند تعویز به گردن آویزد تا در صورتی ناگهانی خواستن برایش دهد. ‏بعضی کسان که پلان خطرناک دارند آن شی را از گردنش دزدی نموده و شرط را می خواهد. این بازی نزاع های تندی را نیز به دنبال دارد. ۴۳. سنگ گیرگ یا نشانه زدن با سنگ. این بازی مانند تی شیخی (نشانه زنی) بین مردم علاقه مندان زیادی داشت و اکنون نیز گاهی بازی می شود. این بازی می توانیست مناسبتی باشد یا عادی بازی شود. به هرصورت دارای برد و باخت و سوخت و سوز بود. می توانیست بین چند نفر عادی بازی شود یا
دو طایفه را به میدان آورد. طرز این بازی پیچیده نیست. دو گروه از بازیگران فاصله ای را تعیین می کردند و دو نشانه در دو سمت خط تعیین شده جا می گذاشتند. به نوبه دو دو نفر از دو گروه به طرف نشانه سنگ می انداختند. سنگ هرکه نزدیک نشانه می خورد جلو می افتاد. آن وقت بازیگران حریف آن قدر سنگ می زدند که یکی از آن ها از او جلو می افتاد. آن وقت نوبت بازیگر گروه دوم می رسید. اصابت سنگ به نشانه در برخی مناطق دو امتیاز حساب می شد و در برخی مناطق پایان این دور بازی را رقم می زد. بازی با توافق دو طرف چند دورتعیین می شد. که وقتی سر می شد بازی پایان می یافت. بازنده و برنده مشخص می شد. این بازی تمرین و تمرکز بالا را درانداختن سنگ می طلبید‎. ۴۴. دایره بازی. در این بازی بازیکنان قبل از هر چیزدو‎/‏۲ نفر را بعنوان رهبرگروه انتخاب می کنندکه معمولاً این دو نفر با نفوذترین وقویترین افراد هستند. سپس سایر بازیکنان دوبه دوکه از لحاظ جسمانی ومهارت دربازی یکسان هستند به نقطه أی دورتر از رهبران رفته برای خود نامی مستعار انتخاب می نمایند، سپس نزد رئیس ها آمده می گویند: شب یا روز، این چنین یارگیری شروع می شود‎. بعد ازآن بازیکنان مدافع در یک دا
یره فرضی قرار می گیرند که مرکز آن قبلاً خط کشیده شده است. در این لحظه بازیکنان حریف و حمله کننده نیز در بیرون این دایره فرضی قراردارند. بازی باعلامت دادن یکی از بازیکنان حمله کننده که در واقع هشداری است، ‏شروع می شود. از گروه مدافع نیزکه درواقع اعلام آمادگی است یکی جواب می دهد: «‏آماده» بعد از شنیدن کلمه آماده بازی جدی شروع می شود، بازیکنان برون دایره فرضی ‏(حمله کنندگان) سعی دارند با دست، پا ویا هرعضو دیگر به مدافعین بزنند و او را از جریان بازی خارج نمایند. از طرف دیگر بازیکنان مدافع داخل دایره نیزسعی دارند با هماهنگی کامل ازخود دفاع کنند و از دایره خارج نشوند. همین طور مهاجمین را به داخل دایره آورده دستگیر کنند و از بازی خارج سازند. گاهی گروه مدافع ازطرف گروه حمله کننده چنان تحت فشار قرارمی گیردکه در لاک دفاعی محض فرومی رود و گروه حمله کننده باتقویت حمله خود در صدد خارج کردن مدافعان ازصحنه بازی اند. این بازی همچنان ادامه پیدا می کند تا اینکه درنهایت یکی از هرگروه ها افرادش را از دست بدهد. ‏آن وقت جایی بازی عوض می شود و برنده ها به داخل دایره می روند و مدافع خانه خویش قرار می گیرند. ‏ ۴۵. سنگ اندازی ‏. در ای
ن بازی دوگروه یا تک تک افراد سنگ بزرگ را به عنوان مقیاس و معیار انتخاب می کردند و از خط تعیین شده با نمام توان می انداختند. برنده بازی کسی بود که سنگ معیار را دورتر از دیگران می انداخت. دراین بازی افراد زورآور تعیین می شد. هنر و تمرکز خاصی لازم نبود فقط شانه های توانایی می خواست که سنگ را دورتر از دیگران بیندازد‎. ۴۶. کورمشت بازی. در این بازی یکی هرچه باشد را در کف دست پنهان می کند و از دیگری می خواهد که بگوید در دست او چیست. اگر درست باشد، برنده و اگر نه بازنده است. باید عوضش هرچه بخواهد بدهد. گاهی در این بازی جیب و گاهی ساعت و انگشتری کورمشت می شود. این بازی چیزی شبیه عوض کردن است اما پنهان و ناگهانی است. بستگی به اقبال و شانس دارد. ممکن است یکی بدبیاری بیاورد و مفت جیب پرپولش را از دست بدهد. ‏بیرحمانه ترین نوع آن دختر کورمشت کردن است که لات های منطقه (لندیغرها) ‏کورمشت می کردند و دخترش را در راه بازی از دست می دادند. این نوع خیلی نادر و حرام به حساب می آمد‎. ۴۷. علم بازی. در این بازی بازیکنان به دو گروه مساوی تقسیم می شوند و دو نفر را بعنوان رهبرگروه انتخاب می کنند. افراد دیگر دو به دو با انتخاب نامی مستعا
ر نزد رهبران گروه برمی گردند و بدین ترتیب به دو گروه مساوی تقسیم می شوند. این دو گروه رو در رو در فاصله تقریبی ‏۲۰متری از همدیگر قرار می گیرند، با قید قرعه یا تر و خشک یکی از افراد پرزور پارچه ای را بر سر چوب می بندد و در بالایی می استد و فریاد می کشد (علمدار منم) گروهی که علم در دست آنهاست در صدد دفاع بر می آینند و آماده دفاع می شوند. از طرف دیگرگروه مخالف با تمام نیرو هجوم می آورند که علم را تصاحب کنند. ساعت ها پس از جنگ و گریز، مقاوت و هجوم یک طرف از بازی کنان پیروز می شوند. اگر بازی بدون پیروزی طولانی شد به توافق رهبران بازی را پایان می دهند و جایی بازیکنان را عوض می کنند. ‏ ۴۸. سرگرگی بازی. مردانی طایفه یا منطقه ای پس از کشتن گرگ سر آن را برای مردان طایفه، قوم و روستای دیگر می بردند و مهلت می دادند که زمان تعیین شده سرگرگ دیگری را بیاورند. اگر نمی توانستند باید تمام مردان شرط گذار را مهمانی می بدهند‎. ۴۹. تیرو کمان بازی. این بازی که یادگار روزگار کهن است، مردان چند طایفه را گرد می آورد. نخست نشانه ای می نشاندند، سپس دوگروه به نوبه با تیر و کمان به سمت نشانه تیر می انداختند. این بازی مانند نشانه زنی با تف
نگ ادامه می یافت و بازنده آنان بودندکه کمتر به هدف تیر شان اصابت می کردند یا نزدیک می خوردند. این بازی در بخشی از قریه غزنی به خصوص شرق جاغوری در زمستان ها طرفدارانی زیادی دارد‎. ۵۰. چرخ چرخ بازی. رهبران دو گروه نخست دایره ای به قطر یک متر رسم می کنند. در این هنگام کلاه یا دستمال را در وسط این دایره قرار می دهند وافراد دو گروه در دو طرف زمین و مقابل یکدیگر می ایستند وهرکدام از بازیکنان سعی می کنند در مقابل کسی بایستند که از هر نظر با او مساوی باشند. سپس با بلند کردن دست وهمزمان به طرف دستمال می دوند. ‏اولین نفری که به دستمال برسد آن را برمی دارد و به دور دایره می چرخد. با گفتن یک دو و سه افراد گروه مدافع فرار می کنند و باید هفت دور، در حال فرار به دور دایره بچرخند ودستمال یا کلاه را به جای اولش برگردانند. در مقابل گروه مهاجم تلاش می کنند که ضمن جلوگیری از چرخیدن آن ها به دور دایره دستمال را بدست بیاورند. در فرجام یکی از گروه پیروز می شوند. البته تا زمانی که گروه مدافع بازنده نشوند دستمال به دست آن ها می ماند و بازی پس از یک دور بازی با برنده ها از سر شروع می شود. ‏با پیروزی مهاجمان جای بازیکنان عوض می شوند. ب
ازی با توافق رهبران پایان می یابد‎. ‏۵۱. حیوان بازی چند نفر گرد می نشینند، یکی جلو روی آنان می استد، ادا، رفتار و گاهی صدایی حیوانی را درمی آورد. دیگران می گویند که کدام حیوان است. اگر بازی به صورت گروهی باشد. گروه با هم مشورت می کنند. سپس یکی جلو می رود و ادا می کنند، رفتار وگاهی صدایی حیوانی را درمی آورد. گروه مخالف باید بگویند چه حیوانی مورد نظر است. ‏اگر نتوانستند، بازنده می شوند و بازی را به حریفان وامی گذارند. دراین بازی لازم نیست حتماً حیوان باشد هرچیز دیگری می تواند جای حیوان قرار گیرد‎. ۵۲. بازی چار قدم یا دنده کلک هزاره گی. این بازی شبه دنده کلک است ولی کمی تفاوت در تاکتیک دارد. دو نفر بازیگر به قید قرعه چوب کوچک را روی دو سنگ گذاشته نفر «الف» با بلند کردن چوب بزرگ از زمین، سعی در پرتاب چوب کوچک به دورترین نقطه از دسترس نفر «ب» می کند. اگر نفر «ب» بتواند چوب را در هوا بگیرد او برنده است و جایش با حریف عوض می شود‎. ولی اگر نتواند چوب را در هوا بگیرد باید از همان نقطه ای که چوب کوچک افتاده، ‏چوب کوچک را بطرف چوب بزرگ پرتاب کند تا با چوب بزرگ برخورد کند. در این صورت اگر چوب کوچک به چوب بزرگ برخورد کند،
نفر «ب» برنده و می شود. ‏واگر برخورد نکند، تا سه بار این کار تکرار می شود. در صورت باخت نفر «ب» باید از نقطه ای که چوب کوچک افتاده تا محل شروع یک نفس می دود. اگر نفس کم آورد باقی فاصله را باید حریف را برپشت سوار کند. بازی با توافق پایان می یابد‎. ۵۳. خروس، کبک و بودنه جنگی. یک از بازی های بزرگ سالان است که به شرط پول مرغها را باهم می جنگانند. درین بازی خروس های جنگی وخروس کلنگی را به جان همدیگر می اندازند. آنان آنقدر می جنگند که خونین می شوند یا می گریزندو گاهی هم می میرند. ولی اطفال نیز جنگاندن مرغ را خوش داشته مرغ ها به جان همدیگر می اندازند هکذا جنگاندن بودنه و کبک نیز در بین بزرگ سالان جوانان و اطفال مروج است. مردان متجرب این پرندگان را خوب پرورش می دهند. در فصل بهار بیشتر به جان هم می اندازند. ۵۴. پیرگ بازی ‏. این بازی را در شب های شب شش (شب نشینی برای تولد نوزاد) بازی می کردند. یکی از بازیگران خود را مانند پیرمرد می سازد و با پشت خمیده، ریش برفی مصنوعی، ‏صدای پیرانه و عصا بدست میان جمعیت می آید و از آنان پول جمع می کند. مردم هم با شادی وی را استقبال می کند. برخی با شادی او را تیله می کنند و فریاد پیران
هٔ او را به آسمان بلند می کردند. در پایان با جمع آوری پول شادیانه نوزاد مجلس را ترک می نماید. ‏این بازی شاید نخستین نمایش (تیاتر) مردم هزاره باشد‎. ‏ این بازی شبعه بازی نانک که در سال نو عیسوی به خانه که اطفال دارد می آید و با خود سوغات برای اطفال می آورد. ‏ ۵۵. بازی گوش خر. این بازی مانند بازی قطار است با این تفاوت که به جای رسم کردن مستطیل و مربع لوزی می کشیدند. لوزی ای مانند گوش خر با کمر باریک که دالان یا گلخن در آن قرار گیرد. در شروع بازی دانه های سنگچل را در دو سمت گوش های خر می چیدند و در دالان ریگ بزرگ را می گذاشتند. بازی هم از این دالان یا راهرو شروع می شود. ‏بازیگران مانند بازی قطار، شیروبز یا شطرنج از گوشه های لوزی وارد منطقه ای حریف می شد و دانه های او را یکی یکی برمی چید. بازنده کسی بود که میدان را با از دست دادن دانه ها به حریف وامی گذارد. ‏ ۵۶. زنبور آسی بازی ‏. در این بازی نخست دو و یاچند بازیگر دست مشت شده ای خویش را روی هم قرار می دهند و با گفتن (زنبور آسی کند، کوچ کو بال بیه) مشت های خود را حرکت می دادند. ‏این حرکت مشت ها ادامه می یابد تا آنجا که اولین مشت آخرین مشت می شد. آنگاه برنده بازی
اعلام می گردد. در صورتی که یکی پس ماند و مشت جدا شود ان طفل یک کتک می خورد. ۵۷. آکو باکو بازی. در این بازی دو نفر دست های خویش را کنار هم قرار می دهند و یکی می خواند: اکو باکو، دنبه لاکو، چادو چنبر، بیدو انبر، القا زنجیر، کومی کوتور، دانی دونی، ترکش برکش. و در بعضی نقاط هزاره چنین خوانده میشودآکو باکو، دنبه لاکو، سویل غارو، ‏پاتیل بارو، انایشتا، مرغو تینگو، دانی، دونی، ترکش، بورکش بعد می گویند شبتل خور گاو پر بزن. شعر آکو باکو را روی ناخن کودکان می خوانند وهرجا شعر ختم شود یک ناخن را برمی دارند. هرکسی که ناخن هایش اولتر از میدان خارج شود اوبرنده است. ۵۹. مُونده بُغذک. این بازی یکی از بازیهای جذاب و دلچسب می باشد. یکی از امتیازات در بازی این است که با دو نفر هم می توان بازی کرد. قواعد اش قرار ذیل می باشد‎: شخص اول ناخن های دست اش را با دست دیگرش طوری می گیرد که بتواند نوک ناخنهای او را ببیند و آنرا با مهارت خاص جا بجا می کند. طوریکه فرد دومی نتواند ناخن وسطی اش را تشخیص دهد. اگر شخص دومی نتوانست ناخن وسطی شخص اولی را پیدا کند نوبت به شخص دومی داده می شود که نقش هر دو تبدیل و برعکس کار می کند‎. اگر موفق شود که
ناخن وسطی اش را پیدا کند در آن صورت ناخن اش را می گیرد و این سؤال و جواب را شروع می کند‎. مونده بغذک مره کجا کدی؟ کشتم خوردوم تلخ بود که شیرین؟ اگر شیرین گفت بازی تمام می شود. اگر تلخ گفت بازهم ادامه پیدا می کند‎. چند سیر نان پخته کنم؟ دو سیرنان بعد با دست مثل نان پزها به صورت اش می زند. می پرسد‎. چند سیر نمک طول کنم؟ سه سیر فرد دومی پشت سر شخص اولی قرار می گیرد و از گوشهایش سه بار به طرف بالا کش می کند. بازمی پرسد‎. چند سیر نمک بساییم؟ چهار سیر باز با آرنج به فرق سر نفر اولی می مالد و ادامه می دهند‎. سر پیجی شی ره کجا کدی؟ سر تاق ایشتم از طاق کجاشد؟ پیشی (پشک) برد پیشی کجاشد؟ ‏ ده - شاخ درخت بالا شد درخت کجاشد؟ درخت سوخت خاکسترش کجا شد؟ بین آب رفت آب کجا شد؟ آب به دریا رفت دریا کجاشد؟ دریا غرق شد با جملهٔ اخیر بازی هم به پایان می رسد‎. ۶۰. چمبک چیمقو. این اصطلاح درمالستان به (پنجاق) نیز اطلاق می شود که درمیان دختران عمومیت دارد و شکل بازی آن با پنجاق تفاوت ندارد. در این بازی تعدادی از دختران یا پسران دور هم جمع می شوند و هر یک آن از پشت دست یکدیگر چیمقو (چندک) می گیرند و یکی از آنها که دستش در زیر همه دست ها