Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
نها را صادر کرد. ۵ ژانویه. بنا به گزارش ها، تیپ های جنین موفق شدند یک آرپی جی را از نیروهای تشکیلات خودگردان که از یک اقامتگاه در اردوگاه جنین عقب نشینی کرده بودند، به غنیمت بگیرند. ۶ ژانویه. تیپ های جنین، نیروهای تشکیلات خودگردان را که از ورودی جنین عقب نشینی می کردند، با تیراندازی و بمب دست ساز هدف قرار دادند. اعضای تیپ های جنین تیراندازی الفندوق را علیه سه اسرائیلی انجام دادند و سپس، بدون اینکه شناسایی شوند، به اردوگاه جنین بازگشتند؛ این حمله قرار بود پیامی به تشکیلات خودگردان باشد - مبنی بر اینکه نمی تواند انتقام جویی های شبه نظامیان علیه اشغالگران اسرائیلی را سرکوب کند. ۱۴ ژانویه. یک هواپیمای نیروی هوایی اسرائیل اردوگاه جنین را بمباران کرد و شش فلسطینی، از جمله غیرنظامیان و حداقل چهار شبه نظامی را کشت. این اولین باری بود که ارتش اسرائیل در بحبوحه محاصره تشکیلات خودگردان، اردوگاه پناهندگان را هدف قرار داد. خود تشکیلات خودگردان این حمله هوایی را به عنوان یک مداخله مخرب در عملیات خود محکوم کرد. گردان های جنین اعلام کردند که ابتکار عمل برای پایان دادن به درگیری های داخلی فلسطینیان را پذیرفته اند. ۱۵ ژانویه.
نیروی دفاعی اسرائیل دومین حمله هوایی خود را به جنین انجام داد که منجر به کشته شدن شش فلسطینی، از جمله حداقل یک شبه نظامی و همچنین غیرنظامیان شد. ۱۷ ژانویه. پس از از سرگیری مذاکرات یک روز قبل و جلسه ای گسترده بین نمایندگان شبه نظامیان، رهبران جامعه و مقامات امنیتی، تشکیلات خودگردان فلسطین و تیپ های جنین به توافقی برای پایان دادن به درگیری ها دست یافتند. این توافق مستلزم آن است که اعضای خاصی از تیپ های جنین سلاح های خود را تحویل دهند، به تشکیلات خودگردان اجازه می دهد آزادانه در اردوگاه پناهندگان جنین فعالیت کند و بازداشت شدگان در بازداشت تشکیلات خودگردان را آزاد کند. آن شب، نیروهای تشکیلات خودگردان آزادانه در داخل اردوگاه مستقر شدند. ۱۹ ژانویه. آتش بس برقرار نشد و درگیری ها در اردوگاه جنین از سر گرفته شد. تیپ های جنین ادعا کردند که تشکیلات خودگردان توافق را نقض کرده و بنا به گزارش ها، شبه نظامیان به سمت نیروهای تشکیلات خودگردان در اردوگاه آتش گشودند. به گفته شبه نظامیان، شکایت خاص آنها این بود که نیروهای تشکیلات خودگردان، از جمله تک تیراندازها، محاصره اطراف اردوگاه را لغو نکرده بودند. ۲۱ ژانویه. نیروهای تشکیلات
خودگردان فلسطین همزمان با شروع حمله گسترده ارتش اسرائیل به اردوگاه جنین، از مواضع خود عقب نشینی کردند احتمالاً به این دلیل که تلاش های تشکیلات خودگردان علیه شبه نظامیان را ناکافی می دانستند. به گفته تشکیلات خودگردان، عملیات اسرائیل آنها را غافلگیر کرد و اعضای نیروهایش در اثر آتش اسرائیل کشته شدند. با این حال، به گفته اسرائیل، تشکیلات خودگردان فلسطین از قبل از تصمیم ورود به جنین مطلع شده بود و نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین عقب نشینی کردند تا به ارتش اسرائیل اجازه دهند حمله خود را ادامه دهد. پیامدها. یک روز پس از آغاز حمله اسرائیل به جنین، نیروهای تشکیلات خودگردان عملیات ضد شبه نظامیان را در داخل شهر در کنار نیروهای اسرائیلی از سر گرفتند. این اولین باری است که تشکیلات خودگردان مستقیماً در یک حمله اسرائیل شرکت می کند. سرتیپ رجب در یک کنفرانس خبری در ماه ژانویه و در مصاحبه ای در ماه فوریه، دستاوردهای عملیات تشکیلات خودگردان فلسطین را تشریح کرد، از جمله دستگیری صدها شبه نظامی و همدستان آنها، توقیف اموال غیرقانونی، مواد منفجره و سلاح، و خنثی سازی بمب هایی در محله های جنین که قرار بود نیروهای اسرائیلی را هدف قرار
دهند. تأثیر بشردوستانه و موارد نقض حقوق بشر ادعایی. این عملیات، اردوگاه پناهندگان جنین را تحت محاصره قرار داد، بدون هیچ گونه رفت و آمدی، قطع برق و آب، و عدم امکان ورود و خروج آمبولانس ها. نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین همچنین چندین خانه را به پایگاه های نظامی تبدیل کرده و ساکنان آنها را به زور آواره کرده اند. ویدیوهایی در اینترنت منتشر شد که نشان می داد نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطینی هایی را که در رسانه های اجتماعی با عملیات جنین مخالفت خود را ابراز می کردند، مورد ضرب و شتم و شکنجه قرار می دادند. در یک مورد، از بازداشت شدگان فیلمبرداری شد که مجبور به شعار دادن در ستایش رئیس جمهور عباس شده بودند. این سرکوب به مناطق خارج از جنین نیز گسترش یافت، به طوری که یک فعال فلسطینی در ارتاس در نزدیکی بیت لحم گزارش داد که نیروهای امنیتی در پاسخ به انتقاد او از این عملیات، به خانه اش حمله کرده و به خانواده اش توهین کرده اند. رجب گفت که این حوادث در دست بررسی است. تیمی از جمعیت هلال احمر فلسطین شهادت داد که در حالی که سعی داشتند به خانواده های محاصره شده دارو برسانند، توسط نیروهای تشکیلات خودگردان به مدت دو روز و نیم باز
داشت، مورد ضرب و شتم و بازجویی قرار گرفتند. پس از آنکه تلاش برای آتش بس شکست خورد، منابع محلی در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵ گزارش دادند که نیروهای تشکیلات خودگردان خانه های مختلفی را در اردوگاه جنین به آتش کشیده اند. کشتار غیرنظامیان توسط نیروهای تشکیلات خودگردان. در مجموع هشت غیرنظامی در جریان این عملیات توسط نیروهای تشکیلات خودگردان کشته شدند. در ۹ دسامبر ۲۰۲۴، رحبی شلبی ۱۹ ساله در جریان درگیری کشته شد و تشکیلات خودگردان در ابتدا شبه نظامیان را مسئول این حادثه دانست. بعداً، تشکیلات خودگردان «مسئولیت کامل» قتل شلبی را پذیرفت. طبق گفته خانواده اش، یک روزنامه نگار جوان فلسطینی به نام شذی الصباغ، در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۴ توسط تک تیراندازان تشکیلات خودگردان فلسطین کشته شد. رجب ادعا کرد که شبه نظامیان او را هدف گلوله قرار داده و کشته اند. در ۳ ژانویه ۲۰۲۵، محمود الجلقاموسی و پسرش، قاسم محمود الجلقاموسی، هنگام قدم گذاشتن روی پشت بام خانه شان در اردوگاه جنین، مورد اصابت گلوله قرار گرفتند و کشته شدند. درگیری های مرتبط در خارج از جنین. درگیری هایی بین شبه نظامیان و نیروهای امنیتی در واکنش به وقایع جنین، در ۱۰ دسامبر ۲۰۲۴ در نابلس و طول
کرم و در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴ در طمون، جنوب طوباس، نیز گزارش شده است. در ۷ ژانویه ۲۰۲۵، سه شبه نظامی، از جمله یکی از بنیان گذاران گردان طولکرم، پس از آنکه نیروهای تشکیلات خودگردان به سمت وسیله نقلیه آنها در آتیل، شمال طولکرم، آتش گشودند، زخمی شدند. حمله مشابهی از سوی تشکیلات خودگردان علیه شبه نظامیان در طولکرم در ۱۲ ژانویه دوباره رخ داد. واکنش ها. سازمان های شبه نظامی فلسطینی. حماس، جهاد اسلامی فلسطین و کمیته های مقاومت مردمی همگی عملیات تشکیلات خودگردان فلسطین، از جمله قتل جیسه را محکوم کردند. عبدالرحمن شدید، یکی از مقامات حماس، گفت که تشکیلات خودگردان باید به جای سرکوب ستیزه جویی های ضد اسرائیلی، «آرمان ملی را تقویت کند». اسرائیل. گزارش شده است که ارتش اسرائیل از روند عملیات جنین «ابراز رضایت» کرده است و کابینه امنیتی اسرائیل به توصیه فرماندهی مرکزی، به ارتش اسرائیل دستور داده است تا همکاری با نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان را تقویت کند. یک منبع امنیتی اسرائیلی به "هاآرتص" گفت: با این حال، پس از بحث و گفتگو میان مقامات امنیتی اسرائیل، سپهبد هرتزی هالوی، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، در ۲۹ دسامبر تصمیم گرفت به دولت
اسرائیل توصیه کند که انتقال سلاح به نیروهای تشکیلات خودگردان، همان طور که ایالات متحده درخواست کرده بود، را تأیید نکند.
فهرست پربیننده ترین برنامه های تلویزیونی ()، این مقاله فهرستی از پخش های تلویزیونی را که بیشترین بیننده را در کشورهای مختلف داشته اند، بر اساس رتبه بندی ها و آژانس های تحقیقاتی در آن کشورها، ارائه می دهد. روش تحقیق و انتخاب آمار بین منابع متفاوت است و در بخش های جداگانه توضیح داده شده است. از آنجا که بسیاری از رویدادها به طور همزمان در سراسر جهان تماشا می شوند و برنامه های ضبط شده به چندین کشور صادر می شوند، جمع آوری ارقام قابل اعتماد برای مخاطبان جهانی دشوار است. کشورهایی که ارقام قابل اعتمادی در دسترس دارند، ممکن است از روش های ناسازگاری مانند حداقل سن بینندگان شمارش شده و اینکه چه نسبتی از برنامه باید هنگام اندازه گیری «میزان دسترسی» یک برنامه، به جای میانگین یا اوج مخاطبان آن، تماشا شود، استفاده کنند. آمار منتشر شده توسط برگزارکنندگان و روزنامه نگاران معمولاً اغراق آمیز یا نادرست است و ادعا می شود میلیاردها بیننده در سراسر جهان دارند، در حالی که تجزیه و تحلیل های مستقل نشان می دهد که تعداد کمی از پخش ها به ۱ میلیارد بیننده رسیده اند، اگر اصلاً پخشی صورت گرفته باشد. اگرچه اعداد غیرقابل اعتماد هستند، اما به
طور کلی پذیرفته شده است که رویدادهای ورزشی بین المللی مانند المپیک تابستانی، جام فوتبال جهانی، و جام جهانی کریکت با رویدادهای سالانه [New YearsMaG] مانند [New YearsMaG] چین، سوپر بول در ایالات متحده، لیگ برتر هند در هند و لیگ فینال های قهرمانان اروپا در اروپا مخاطبان منطقه ای زیادی را به خود جذب می کنند. سایر پخش هایی که اغلب ادعا می شود رکوردها را شکسته اند، شامل رویدادهای خبری مانند فرود آپولو ۱۱ در سال ۱۹۶۹ بر روی ماه، مراسم تشییع جنازه چهره های مهمی مانند مایکل جکسون، دایانا، شاهدخت ولز, یا الیزابت دوم، و رویدادهای موسیقی مانند کنسرت خیریه لایو اید در سال ۱۹۸۵، نمایش نیمه وقت سوپر بول ۱۹۹۳, یا جشن سال نو CMG که توسط رکوردهای جهانی گینس به عنوان پربیننده ترین برنامه تلویزیونی جهان شناخته می شود.
فرانک نوجنت (; – ) فیلم نامه نویس، روزنامه نگار، و منتقد سینما اهل ایالات متحده آمریکا بود. وی بین سال های ۱۹۲۹ تا ۱۹۶۵ میلادی فعالیت می کرد. وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جوایز انجمن نویسندگان آمریکا شده است. اوایل زندگی و نقد فیلم. نیوجنت در ۲۷ مه ۱۹۰۸ در شهر نیویورک، فرزند فرانک اچ. و ربکا روگنبورگ، به دنیا آمد. او در سال ۱۹۲۵ از دبیرستان رجیس (شهر نیویورک) فارغ التحصیل شد و در سال ۱۹۲۹ در رشته روزنامه نگاری در دانشگاه کلمبیا فارغ التحصیل شد.
دائودا ادریسا (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال است که در حال حاضر برای وست برومویچ آلبیون در پست هافبک بازی می کند. وی همچنین در تیم های ملی فوتبال زیر ۱۵ سال و زیر ۱۷ سال ایتالیا بازی کرده است. سال های اولیه زندگی. ادریسا در برشا، ایتالیا به دنیا آمد اما در هشت سالگی همراه خانواده اش به انگلستان مهاجرت کرد. دوران باشگاهی. در ۱۳ اوت ۲۰۲۴، ادریسا نخستین بازی حرفه ای خود را برای وست برومویچ آلبیون در رقابت های جام اتحادیه انجام داد. او در دیدار مقابل فلیت وود تاون به عنوان بازیکن تعویضی وارد میدان شد که با شکست ۲–۱ تیمش همراه بود. در ۲۷ فوریه ۲۰۲۵، او نخستین قرارداد حرفه ای خود را با وست برومویچ امضا کرد که تا سال ۲۰۲۷ اعتبار دارد. دوران ملی. ادریسا واجد شرایط بازی برای انگلستان، غنا و ایتالیا است. او تاکنون برای زیر ۱۷ سال ایتالیا به میدان رفته است.
قنات یا کاریز، یک سامانه پیچیده و هوشمندانه برای استخراج آب زیرزمینی و انتقال آن به سطح زمین است که به عنوان یکی از برجسته ترین شاهکارهای مهندسی تاریخ بشر شناخته می شود. این فناوری که خاستگاه آن فلات ایران است، برای هزاران سال نقش محوری در شکل گیری و تداوم تمدن ها، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک جهان، ایفا کرده است. قنات با استفاده از نیروی گرانش و بدون نیاز به هیچ گونه انرژی خارجی، آب را از سفره های آب زیرزمینی در ارتفاعات به دشت ها و مراکز جمعیتی هدایت می کند و امکان کشاورزی پایدار، توسعه شهرها و ایجاد باغ های سرسبز ایرانی را در دل کویر فراهم آورده است. اهمیت تمدن ساز این فناوری به حدی بود که از ایران باستان به تدریج به ده ها کشور دیگر در آسیا، آفریقا و حتی قاره آمریکا گسترش یافت و در هر منطقه با نام ها و ویژگی های محلی خود سازگار شد. این سازه آبی نه تنها بر جنبه های اقتصادی و کشاورزی تأثیر گذاشت، بلکه ساختارهای اجتماعی، قوانین مالکیت آب و حتی معماری و فرهنگ جوامع را نیز عمیقاً تحت تأثیر قرار داد. به پاس ارزش جهانی بی بدیل این میراث، در سال ۲۰۱۶ میلادی، مجموعه ای شامل یازده قنات ایرانی در فهرست میراث جهانی
یونسکو به ثبت رسید. این ثبت جهانی، گواهی بر نبوغ ایرانیان در مدیریت پایدار منابع آب و اهمیت تداوم این دانش کهن در مواجهه با بحران های آبی معاصر است. امروزه قنات ها با چالش هایی همچون افت سطح آب های زیرزمینی و هزینه های نگهداری روبرو هستند، اما همچنان به عنوان یک الگوی توسعه پایدار مورد توجه قرار دارند. پیشینه تاریخی و خاستگاه. خاستگاه دقیق فناوری قنات موضوع بحث های دامنه داری میان باستان شناسان و مورخان بوده است. با این حال، اجماع گسترده ای وجود دارد که این فناوری برای نخستین بار در فلات ایران و در اوایل هزاره اول پیش از میلاد ابداع شده است. نظریه های مربوط به خاستگاه. شواهد باستان شناسی و متون تاریخی، منشأ این فناوری را در شمال غرب ایران و مناطق همجوار آن در آناتولی شرقی (ترکیه امروزی) نشان می دهد. یک نظریه معتبر که توسط هانری گوبلو (Henri Goblot) مطرح شده، معتقد است که تکنیک قنات از روش های معدن کاری باستانی برای استخراج فلزات در این منطقه الهام گرفته شده است. معدنچیان با حفر تونل های افقی (گالری) در دامنه کوه ها برای دسترسی به رگه های معدنی، به طور تصادفی به سفره های آب زیرزمینی برخورد می کردند. این تونل
ها ناخواسته آب را به بیرون هدایت می کردند و این مشاهده، جرقه ابداع قنات برای بهره برداری هدفمند از آب را در ذهن مردمان آن دوران زد. نظریه دیگر، که توسط پل وارد انگلیش (Paul Ward English) پشتیبانی می شود، خاستگاه قنات را مستقیماً به نیازهای کشاورزی و گسترش جوامع در مناطق خشک ایران مرتبط می داند. بر اساس این دیدگاه، ایرانیان باستان با مشاهده چشمه هایی که در پای کوه ها می جوشیدند، به این درک رسیدند که با حفر تونل در دشت های آبرفتی می توانند به منابع آبی پایدارتر و قابل کنترلی دست پیدا کنند. کتیبه سارگون دوم، پادشاه آشور، که لشکرکشی او به منطقه اورارتو (اطراف دریاچه ارومیه) در سال ۷۱۴ پیش از میلاد را شرح می دهد، یکی از قدیمی ترین اسناد مکتوب است که به وجود یک سیستم آبیاری زیرزمینی در این منطقه اشاره می کند. این سند تاریخی، همراه با شواهد باستان شناسی از قنات های باستانی در شمال غرب ایران، قویاً از این ایده پشتیبانی می کند که خاستگاه قنات به تمدن های ساکن در فلات ایران بازمی گردد. قنات در ایران باستان. قنات یا کاریز، یک شاهکار مهندسی هیدرولیک و نماد برجسته سازگاری انسان با محیط های خشک و نیمه خشک است که ریشه در تا
ریخ و تمدن فلات ایران دارد. این سیستم پیچیده که برای استخراج آب زیرزمینی و انتقال آن به سطح زمین بدون نیاز به انرژی خارجی طراحی شده، در دوران ایران باستان از یک فناوری بومی به ستون فقرات حیات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی امپراتوری های بزرگ تبدیل شد. از مادها و شاهنشاهی هخامنشی گرفته تا اشکانیان و ساسانیان، قنات نه تنها آب مورد نیاز برای کشاورزی و شرب را تأمین می کرد، بلکه در شکل دهی به شهرها، طراحی باغ ها، پشتیبانی لجستیکی از ارتش و تدوین نظام های حقوقی نقشی محوری ایفا نمود. تاریخ قنات در ایران باستان، روایتی از دانش انباشته، نوآوری مداوم و تأثیر عمیق یک فناوری بر سرنوشت یک تمدن است. ریشه ها و خاستگاه (پیش از هخامنشیان). شواهد باستان شناسی و متون اولیه. اگرچه اوج شکوفایی قنات با امپراتوری هخامنشی گره خورده است، شواهد و قراین نشان می دهد که ریشه های این فناوری به هزاره دوم و اول پیش از میلاد بازمی گردد. کاوش های باستان شناسی در مناطق شمال غرب و مرکز فلات ایران، کانال های زیرزمینی باستانی را آشکار کرده است که می توان آن ها را نیاکان قنات های کلاسیک دانست. بسیاری از محققان، تمدن اورارتو (قرون ۹ تا ۷ پ. م) در شمال غر
ب ایران و آناتولی شرقی را به عنوان یکی از پیشگامان اصلی در حفر تونل های آبیاری زیرزمینی می شناسند. کتیبه مشهور سارگون دوم، پادشاه آشور، در سال ۷۱۴ پ.م. که به تصرف شهر اورارتویی «اولهو» (Ulhu) و مشاهده «"سیستم آبیاری که آب را همچون رودخانه ای در زیر زمین جاری می ساخت"» اشاره دارد، یکی از قدیمی ترین و مهم ترین اسناد مکتوب در این زمینه است. این فناوری احتمالاً از طریق تماس های فرهنگی و نظامی میان اورارتوها و مادها به سایر نقاط فلات ایران منتقل شد. علاوه بر اورارتو، شواهدی از تکنیک های مشابه در تمدن ایلام در جنوب غرب ایران نیز وجود دارد. با این حال، به نظر می رسد این مادها بودند که برای اولین بار این تکنیک را به صورت نظام مند برای توسعه کشاورزی در دامنه های کوه های زاگرس و البرز به کار گرفتند و زمینه را برای جهش بزرگ این فناوری در دوره هخامنشی فراهم ساختند. دانش فنی و مهارت های اولیه. ساخت قنات از همان ابتدا نیازمند مجموعه ای از دانش های پیچیده بود. مقنیان اولیه باید درکی عمیق از موارد زیر می داشتند: این دانش که به صورت تجربی و سینه به سینه منتقل می شد، سنگ بنای تخصصی را گذاشت که در دوره های بعدی به اوج خود رسید.
ابزارهای اولیه شامل کلنگ، بیل، چرخ چاه و کیسه های چرمی (برای بالا کشیدن خاک) بود. عصر طلایی: امپراتوری هخامنشی (۵۵۰–۳۳۰ پ. م). در دوره هخامنشی، قنات از یک فناوری محلی به یک ابزار استراتژیک در مقیاس امپراتوری تبدیل شد. شاهان هخامنشی با درک نقش حیاتی آب در اداره سرزمین های وسیع و خشک، سیاست های جامعی را برای ترویج، گسترش و مدیریت قنات ها به کار بستند. سیاست های تشویقی و انقلاب اقتصادی. مشهورترین سیاست هخامنشیان، قانون تشویقی بود که توسط پولیبیوس، مورخ یونانی، ثبت شده است. او می نویسد که پادشاه ایران به هر کس که «"آب را به سرزمینی که پیش از آن آبیاری نمی شده بیاورد"»، اجازه می دهد که «حاصل آن را برای پنج نسل برداشت کند». این قانون که ترکیبی هوشمندانه از تضمین مالکیت بلندمدت و معافیت مالیاتی بود، انگیزه ای بی سابقه برای سرمایه گذاری خصوصی در احداث قنات ایجاد کرد. این سیاست منجر به نتایج زیر شد: صدور فناوری و مهندسی نظامی. دانش قنات به عنوان یک فناوری پیشرفته ایرانی، به همراه ارتش و دیوان سالاران هخامنشی به دیگر ساتراپی ها صادر شد. برجسته ترین نمونه، ساخت قنات در واحه خارگه مصر پس از فتح آن توسط کمبوجیه دوم در سا
ل ۵۲۵ پ.م. است. کتیبه ای در این واحه به نام مهندس ایرانی «آمیرتایوس» (Amirtaeus) اشاره می کند که بر ساخت شبکه قنات برای آبیاری پادگان نظامی «هبیس» (Hibis) نظارت داشته است. این قنات ها که صدها سال پس از سقوط هخامنشیان نیز فعال بودند، گواهی بر کارایی و دوام مهندسی ایرانی است. علاوه بر این، قنات نقش لجستیکی حیاتی در لشکرکشی های بزرگ هخامنشی داشت. مهندسان متخصص (که احتمالاً از طبقه مغان و دارای دانش های سری بودند) ارتش را همراهی می کردند تا با شناسایی منابع آب زیرزمینی و حفر سریع قنات های کوتاه مدت (که به «کَهریز» یا «کِرت» معروف بودند)، آب مورد نیاز سپاهیان و اسبان را در مسیرهای خشک تأمین کنند. این توانایی، یک مزیت استراتژیک بزرگ برای ارتش ایران بود. معماری، شهرسازی و باغ های سلطنتی. قنات در دوره هخامنشی به عنصری بنیادین در طراحی شهری و معماری منظر تبدیل شد. تداوم و تکامل در دوره اشکانی (۲۴۷ پ.م. – ۲۲۴ م). با وجود کمبود نسبی منابع مکتوب از دوره اشکانی، شواهد باستان شناسی نشان می دهد که سنت قنات سازی نه تنها متوقف نشد، بلکه در این دوره نیز به حیات خود ادامه داد. اشکانیان که وارثان فرهنگی و سرزمینی هخامنشیان بودند
، از سیستم های موجود نگهداری کرده و آن ها را به ویژه در مناطق شرقی ایران، خراسان بزرگ و آسیای میانه گسترش دادند. شهرهایی مانند نسا، پایتخت اولیه اشکانیان، برای تأمین آب خود به شدت به شبکه قنات ها وابسته بودند. تداوم حیات در بسیاری از واحه های مسیر جاده ابریشم، که در قلمرو اشکانیان قرار داشت، بدون وجود و نگهداری مداوم قنات ها غیرممکن بود. این دوره، حلقه واسط انتقال دانش قنات از هخامنشیان به ساسانیان محسوب می شود. نوآوری ها و یکپارچه سازی در دوره ساسانی (۲۲۴–۶۵۱ م). دوره ساسانی شاهد جهشی دیگر در فناوری های آبی ایران بود. ساسانیان با یک رویکرد مدیریتی متمرکز، به سمت «مدیریت یکپارچه حوضه آبریز» حرکت کردند. آن ها قنات را با سازه های عظیم دیگری مانند بندها، پل-بندها و شبکه های توزیع آب سطحی ترکیب کردند. تلفیق فناوری ها: نمونه شوشتر. اوج مهندسی آب ساسانی در سازه های آبی تاریخی شوشتر متجلی است. این مجموعه که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، یک سیستم به هم پیوسته از بندها، تونل های انحراف آب، کانال ها و آسیاب های آبی است. در این سیستم، آب رودخانه کارون توسط بند میزان به دو شاخه تقسیم شده و سپس از طریق تونل هایی که
با تکنیک قنات حفر شده اند، به ارتفاعات شهر هدایت می شود تا هم آب شرب شهر را تأمین کند و هم ده ها آسیاب آبی را به حرکت درآورد. این ترکیب خلاقانه قنات (برای انتقال) و سد (برای کنترل و بالابردن سطح آب) نشان دهنده بلوغ بی نظیر مهندسی ساسانی است. تدوین قوانین آب و نظام میرآبی. در دوره ساسانی، با گسترش کشاورزی و پیچیده تر شدن سیستم های آبیاری، نیاز به قوانین مدون برای توزیع آب و حل اختلافات افزایش یافت. در این دوره، نظام میرابی (مدیریت و توزیع آب) به شکل سازمان یافته تری درآمد. کتاب ماتیکان هزار دادستان، که مجموعه ای از قوانین حقوقی ساسانی است، شامل بخش هایی در مورد مالکیت آب، حقابه، قوانین مربوط به حفر و نگهداری قنات و جرائم مربوط به آسیب رساندن به تأسیسات آبی است. این قوانین نشان می دهد که آب و قنات به طور کامل در ساختار حقوقی و اجتماعی دولت ساسانی نهادینه شده بود. قنات های دو طبقه و نوآوری های دیگر. برخی از نوآوری های فنی نیز به دوره ساسانی نسبت داده می شود، از جمله ساخت قنات های دو طبقه، مانند قنات مون در اردستان، که در آن دو کانال مجزا در دو تراز مختلف و بر روی هم حفر شده اند تا از دو سفره آب زیرزمینی متفاوت
بهره برداری کنند، بدون آنکه آب آن ها با هم مخلوط شود. این شاهکار مهندسی نیازمند دقت فوق العاده در طراحی و اجرا بود و اوج مهارت مقنیان ایرانی را به نمایش می گذارد. میراث مهندسی آب ایران باستان، که قنات در قلب آن قرار دارد، یکی از پایدارترین و تأثیرگذارترین دستاوردهای تمدن ایرانی است. این دانش که طی هزاران سال تکامل یافت، نه تنها حیات را در فلات خشک ایران ممکن ساخت، بلکه به عنوان یک میراث جهانی به سایر نقاط دنیا از شمال آفریقا تا چین نیز گسترش یافت و تأثیری ماندگار بر تاریخ کشاورزی و مهندسی جهان بر جای گذاشت. قنات در دوره اسلامی. با ورود اسلام به ایران و شکل گیری تمدن نوین اسلامی، میراث گران بهای دانش و فناوری ایران باستان، به ویژه مهندسی آب و قنات، نه تنها محفوظ ماند بلکه وارد مرحله جدیدی از تعالی و تدوین علمی شد. در دوران طلایی اسلام، دانشمندان و مهندسان ایرانی با تکیه بر سنت های کهن و ترکیب آن با رویکردهای علمی جدید، به مستندسازی، تحلیل و ارتقای دانش قنات سازی پرداختند. قنات در این دوره، همچنان به عنوان شریان حیاتی شهرها و روستاها، موتور محرک اقتصاد کشاورزی و محور شکل گیری نهادهای پیچیده اجتماعی، حقوقی و مذه
بی عمل می کرد. این دوره، عصر تدوین مکتوب دانش شفاهی هزاران ساله مقنیان و تبدیل آن به یک علم مدون بود. تدوین علمی و نظریه پردازی دانش قنات. شاهکار ابوبکر کرجی: «إنباط المیاء الخفیة». نقطه اوج تدوین علمی دانش قنات در جهان اسلام، کتاب «إنباط المیاه الخفیة» (استخراج آب های پنهان) اثر ریاضیدان و مهندس برجسته ایرانی، ابوبکر محمد بن حسن حاسب کرجی (درگذشته حدود ۴۲۰ هجری/۱۰۲۹ میلادی) است. این اثر که در حدود سال ۴۰۰ هجری (۱۰۰۰ میلادی) در عراق تألیف شد، نخستین و جامع ترین دایرةالمعارف مهندسی هیدرولیک و آب های زیرزمینی در تاریخ جهان محسوب می شود. کرجی در این کتاب با رویکردی کاملاً علمی و مبتنی بر اصول هندسه و مکانیک، تمامی جنبه های نظری و عملی قنات را پوشش می دهد: این کتاب، دانش تجربی و سینه به سینه مقنیان ایرانی را به یک علم مدون و قابل آموزش تبدیل کرد و تأثیر عمیقی بر مهندسی آب در سراسر جهان اسلام و حتی اروپای قرون وسطی گذاشت. سایر متون و دانشمندان. اگرچه کتاب کرجی برجسته ترین اثر است، اما دانشمندان دیگری نیز در آثار خود به قنات و مسائل آب پرداخته اند. ابوریحان بیرونی در کتاب "«آثار الباقیه»" به برخی جنبه های هیدرولیکی
اشاره می کند. همچنین، در کتاب های جغرافیایی مهم این دوره مانند "«مسالک و ممالک»" اصطخری و "«صورة الارض»" ابن حوقل، به وفور به قنات های شهرها و مناطق مختلف ایران و نقش حیاتی آن ها در اقتصاد و حیات شهری اشاره شده است که این خود نشان دهنده اهمیت مرکزی این سازه ها در آن دوران است. نقش قنات در ساختار اقتصادی و اجتماعی. توسعه شهری و کشاورزی. رونق و گسترش شهرهای بزرگی مانند نیشابور، مرو، اصفهان، یزد و کرمان در دوره اسلامی، بدون وجود شبکه گسترده قنات ها غیرممکن بود. این قنات ها آب مورد نیاز برای شرب میلیون ها نفر، حمام های عمومی، مساجد، کارگاه های صنعتی (مانند رنگرزی و سفالگری) و آبیاری هزاران هکتار زمین کشاورزی و باغ های اطراف شهرها را تأمین می کردند. در واقع، وجود یا عدم وجود قنات، عامل اصلی تعیین کننده برای پیدایش، رشد یا متروک شدن یک سکونتگاه بود. مورخان و جغرافیدانان اسلامی اغلب در توصیف یک شهر، به تعداد قنات ها و کیفیت آب آن به عنوان شاخصی از رونق و آبادانی اشاره کرده اند. نهاد وقف و تأمین خدمات عمومی. یکی از مهم ترین تحولات اجتماعی مرتبط با قنات در دوره اسلامی، گسترش نهاد وقف بود. بسیاری از حاکمان، دیوان سالا
ران و ثروتمندان، قنات ها یا بخشی از آب آن ها را برای مصارف عمومی وقف می کردند. این وقفیات آب، هزینه های مساجد، مدارس (نظامیه ها)، بیمارستان ها (بیمارستان)، آب انبارهای عمومی و تأمین آب شرب محلات فقیرنشین را پوشش می داد. این سنت، آب را از یک کالای صرفاً اقتصادی به یک منبع تأمین کننده عدالت اجتماعی و خدمات عمومی تبدیل کرد و نقش مهمی در همبستگی اجتماعی داشت. وقف نامه های متعددی از این دوره باقی مانده که در آن ها جزئیات دقیقی از نحوه توزیع آب وقفی، وظایف متولیان و هزینه های نگهداری قنات ذکر شده است. نظام میرآبی و حقوق آب. با افزایش جمعیت و پیچیده تر شدن بهره برداری از آب، نیاز به مدیریت دقیق و عادلانه توزیع آب بیش از پیش احساس شد. در این دوره، منصب میرآب (امیر آب) به یک نهاد اجتماعی-اداری کلیدی تبدیل شد. میرآب، فردی مورد اعتماد و آگاه به امور فنی و حقوقی آب بود که مسئولیت نظارت بر توزیع حقابه ها بر اساس اسناد مالکیت، تنظیم تقویم آبی (طومار)، حل اختلافات میان حقابه بران و نظارت بر نگهداری و لایروبی قنات را بر عهده داشت. نظام میرآبی، یک سیستم مدیریتی پیچیده و کارآمد بود که از هدررفت آب جلوگیری می کرد و ثبات اجتماعی
را در جوامع وابسته به قنات تضمین می نمود. قوانین مربوط به آب (فقه المیاه) نیز در کتب فقهی اسلامی به تفصیل مورد بحث قرار گرفت و قواعدی برای حریم قنات (جلوگیری از تداخل قنات های جدید و قدیم)، مالکیت، خرید و فروش حقابه و مسئولیت خسارات تدوین شد. گسترش و تأثیر جهانی در دوره اسلامی. دانش قنات سازی ایرانیان در دوره اسلامی به همراه بازرگانان، مهاجران و لشکریان مسلمان به سراسر جهان اسلام و فراتر از آن گسترش یافت: این گستره جغرافیایی وسیع، قنات را به یک میراث جهانی تبدیل کرد که ریشه در نبوغ ایرانیان باستان داشت و در بستر تمدن اسلامی به بلوغ علمی و گسترش جهانی رسید. جنبه های فنی و مهندسی. قنات نمونه ای برجسته از دانش بومی و مهندسی پایدار است که با درک عمیق از هیدرولوژی، زمین شناسی و فیزیک محیط، برای هزاران سال بدون نیاز به انرژی های بیرونی، آب را از اعماق زمین به سطح آورده است. پیچیدگی و دقت مهندسی به کار رفته در این سازه ها، نشان از دانش پیشرفته ایرانیان باستان در مدیریت منابع آب دارد. اصول کارکرد. اساس کار قنات بر یک اصل بسیار ساده و هوشمندانه استوار است: استفاده از نیروی گرانش. یک قنات، تونلی تقریباً افقی با شیبی م