Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
آفریقای پیش از تاریخ دوره ای از تاریخ این قاره را در بر می گیرد که از نخستین حضور انسان در آفریقا آغاز می شود و تا دورهٔ آفریقای باستان در تاریخ آفریقا ادامه می یابد. در دورهٔ پیشاتاریخ، نخستین انسان ها در آفریقا پدید آمدند و به تدریج از گونه هایی مانند جنوبی کَپی و انسان ماهر به انسان راست قامت و سپس انسان خردمند تکامل یافتند. آن ها ابتدا از ابزارهای ساده برای شکار و گردآوری خوراک استفاده می کردند و بعدها توانستند آتش را مهار کنند و از آفریقا به سایر نقاط جهان مهاجرت کنند. در دورهٔ پارینه سنگی میانی، شواهدی از رفتارهای امروزی مانند ساخت ابزارهای دقیق، استفاده از رنگ، ساخت زیورآلات و حتی شکل گیری هنر و نمادگرایی دیده می شود. در ادامه، انسان ها به تدریج به کشاورزی روی آوردند. نخست دانه ها، ریشه ها و گیاهان وحشی را جمع آوری می کردند و سپس به کشت گندم، جو، علف عشق حبشی و ارزن پرداختند و حیواناتی مانند گاو، گوسفند، خر و الاغ را اهلی کردند. همزمان، در مناطقی مانند مالی، نخستین سفال ها ساخته شد. مردم ساکن مناطق مختلف آفریقا به ویژه غرب و شرق قاره، روش های گوناگون برای کشاورزی، ماهیگیری و ساخت سکونتگاه های سنگی توسع
ه دادند. در این میان، صحرای بزرگ آفریقا نیز دوره هایی از سرسبزی و خشکی پشت سر گذاشت که بر سبک زندگی مردم تأثیر داشت. در دوران بعد، مردم آفریقا به دانش ذوب فلزات مانند مس، سرب، برنج و آهن دست یافتند. در مصر و نوبه این دانش از حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد رواج داشت. اما در غرب، مرکز و جنوب آفریقا نیز ذوب آهن به طور مستقل پدید آمد و مردم در جاهایی مانند نیجریه، نیجر و جمهوری آفریقای مرکزی کوره هایی برای آهن گری ساختند. در واقع، فلزکاری یکی از مهم ترین دستاوردهای تمدن های اولیهٔ آفریقا بود که پایهٔ تولید ابزار، سلاح و ساختارهای پیچیده تر را در این قاره فراهم کرد. پارینه سنگی. پارینه سنگی زیرین. نخستین انسانیان شناخته شده در آفریقا تکامل یافتند. بر پایهٔ یافته های دیرین شناسی، جمجمهٔ نخستین انسانیان شباهت زیادی به گوریل و شامپانزه معمولی داشت، یعنی گونه هایی از انسانیان که آن ها نیز در آفریقا تکامل یافتند؛ با این حال، انسانیان شیوهٔ حرکت دوپا را پذیرفته بودند که موجب آزاد شدن دست ها شد. این ویژگی برتری مهمی به آن ها داد، زیرا می توانستند هم در مناطق جنگلی و هم در گرم دشت های باز زندگی کنند؛ در دوره ای که اقلیم آفریق
ا رو به خشکی می رفت و دشت ها جای جنگل ها را می گرفتند. در حدود ۴ میلیون سال پیش، چندین گونه از جنوبی کَپی در جنوب آفریقا، شرق آفریقا و مرکز آفریقا پدید آمدند. آن ها ابزار به کار می بردند و خود ابزار می ساختند. گوشت شکارها را جمع آوری کرده و همه چیزخوار بودند. در حدود ۳٫۳ میلیون سال پیش، نخستین ابزارهای سنگی ابتدایی برای جمع آوری شکار جانوران دیگر و استخراج گوشت و مغز استخوان به کار گرفته شدند. در شکار، احتمالاً "انسان ماهر" توانایی رقابت با شکارچیان بزرگ را نداشت و همچنان بیشتر شکار بود تا شکارچی. به گمان زیاد، "انسان ماهر" از لانه ها تخم پرندگان را می ربود و شاید می توانست جانوران کوچک جانور شکارشونده و جانوران آسیب دیدهٔ بزرگ تر مانند توله ها و پیرها را شکار کند. ابزارهای این دوره به گروه الدوایی تعلق دارند. در حدود ۱٫۸ میلیون سال پیش، "انسان کارورز" برای نخستین بار در سنگواره های آفریقا دیده می شود. از دل "انسان کارورز"، گونهٔ "انسان راست قامت" در حدود ۱٫۵ میلیون سال پیش پدید آمد. نمایندگان نخستین این گونه همچنان مغزی کوچک داشتند و از ابزارهای ابتدایی شبیه به "انسان ماهر" استفاده می کردند. اما بعدها مغز آن
ها رشد کرد و "انسان راست قامت" به فناوری پیشرفته تری از ابزار سنگی، به نام آشولی، دست یافت. احتمالاً نخستین شکارچیان حقیقی بودند. آن ها هنر افروختن آتش را فرا گرفتند و نخستین انسانیان بودند که آفریقا را ترک کردند و بیشتر آفرو-اوراسیا را سکونت دادند، و شاید بعدها موجب پیدایش "انسان فلورسی" شدند. هرچند شماری از پژوهشگران معاصر بر این باورند که "انسان دمانیسی" (انسان گرجی وار) نخستین انسان خارج از آفریقا بود، بسیاری از دانشمندان، "انسان گرجی وار" را گونه ای ابتدایی از "انسان راست قامت" می دانند. پارینه سنگی میانه. بر پایهٔ شواهد سنگواره ای، "انسان" (که به نام «انسان امروزی» یا «انسان کالبدشناختی مدرن» نیز شناخته می شود) از حدود ۳۵۰٬۰۰۰ تا ۲۶۰٬۰۰۰ سال پیش در آفریقا می زیسته است. کهن ترین سنگواره های شناخته شده از "انسان خردمند" شامل یافته های جبل ایرهود در مراکش (در حدود ۳۱۵٬۰۰۰ سال پیش)، جمجمهٔ فلوریسباد از آفریقای جنوبی (حدود ۲۵۹٬۰۰۰ سال پیش) و یافته های اومو از اتیوپی (حدود ۲۳۳٬۰۰۰ سال پیش) هستند. پژوهشگران بر این باورند که "انسان خردمند" ممکن است میان ۳۵۰٬۰۰۰ تا ۲۶۰٬۰۰۰ سال پیش از آمیزش جمعیت هایی در شرق آفر
یقا و آفریقای جنوبی پدید آمده باشد. شواهدی از رفتارهای گوناگون که نشان از مدرنیته رفتاری دارند، به دورهٔ پارینه سنگی میانه آفریقا بازمی گردد و به پیدایش اولیهٔ "انسان خردمند" مربوط می شود. نشانه های تصویرسازی ذهنی، گسترش راهبردهای تأمین خوراک، و دیگر رفتارهای «مدرن» در این دوره در آفریقا، به ویژه در جنوب، شمال و شرق قاره، یافت شده اند. برای نمونه، در غار بلومبوس در آفریقای جنوبی، لوح های مستطیلی از اخرایی کشف شده اند که بر روی آن ها نقش هایی با هندسه کنده کاری شده است. با استفاده از چند روش تاریخ گذاری، مشخص شده است که این یافته ها متعلق به حدود ۷۷٬۰۰۰ تا ۱۰۰–۷۵٬۰۰۰ سال پیش اند. ظرف هایی از پوستهٔ تخم شترمرغ که بر آن ها نقوش هندسی حکاکی شده بود، در پناه گاه صخره ای دیپ کلوف در آفریقای جنوبی و با قدمت ۶۰٬۰۰۰ سال یافت شده اند. از مراکش نیز مهره ها و زیورآلات شخصی متعلق به حدود ۱۳۰٬۰۰۰ سال پیش کشف شده اند. در غار هارتز در آفریقای جنوبی، مهره هایی پیدا شده که قدمت آن ها به پیش از ۵۰٬۰۰۰ سال می رسد و مهره های صدفی یافت شده در غار بلومبوس، متعلق به حدود ۷۵٬۰۰۰ سال پیش هستند. در دورهٔ پارینه سنگی میانه، در مکان های
گوناگون در آفریقا، سلاح های پرتابی تخصصی کشف شده اند، از جمله سرنیزه های استخوانی و سنگی که در مکان هایی مانند غار سیبودو در آفریقای جنوبی به دست آمده اند و قدمتی حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار سال دارند. در همین مکان، یک سوزن استخوانی نیز کشف شده است. در محل کاتاندا در آفریقای مرکزی نیز نیزه های استخوانی صید ماهی مربوط به حدود ۹۰٬۰۰۰ سال پیش یافت شده اند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می دهد انسان ها از حدود ۱۶۴٬۰۰۰ سال پیش در نقطه اوج در آفریقای جنوبی، سنگ سیلکرت را برای افزایش قابلیت برش آن به طور نظام مند حرارت می دادند. این فن آوری از حدود ۷۲٬۰۰۰ سال پیش در ساخت ابزارهای سنگی بسیار ریز (ریزسنگی) به طور گسترده به کار می رفت. در سال ۲۰۱۳، در مکان گادموتا در اتیوپی، سرنیزه های سنگی پرتابی (ابزاری ویژهٔ "انسان خردمند") کشف شدند که قدمتی نزدیک به ۲۷۹٬۰۰۰ سال دارند. این ابزارها برای پرتاب از راه دور مانند نیزه یا زوبین طراحی شده بودند. در سال ۲۰۰۸، در غار بلومبوس در آفریقای جنوبی کارگاه فرآوری اخرایی کشف شد که قدمت آن به حدود ۱۰۰٬۰۰۰ سال پیش می رسد. تجزیه وتحلیل ها نشان می دهد که در این محل، رنگدانه ای مایع و غنی از موا
د رنگی تهیه و درون دو صدف گوش ماهی ذخیره می شده است. ابزارهایی چون اخرایی، استخوان، زغال، سنگ های ساینده و چکش سنگ ها نیز در این مجموعه وجود داشته اند. پیچیدگی این فرایند نشان می دهد که مواد خام از منابع گوناگون گردآوری می شده و این کار بر پایهٔ نقشهٔ ذهنی قبلی صورت می گرفته است. همچنین شواهدی از به کارگیری گرما برای استخراج چربی از استخوان و استفاده از دستورالعملی مشخص برای تهیه ترکیب، و نیز به کارگیری صدف ها برای مخلوط کردن و ذخیره سازی مشاهده شده است. نشانه های رفتارهای نوین مانند ساخت مهره های صدفی، ابزارهای استخوانی و تیر و کمان، و استفاده از رنگ اُخرایی، در مکانی در کنیا با قدمت ۷۸٬۰۰۰ تا ۶۷٬۰۰۰ سال نیز مشاهده شده است. گسترش راهبردهای تأمین خوراک فراتر از شکار جانوران بزرگ و تنوع در ابزارها، از نشانه های مدرنیته رفتاری شمرده می شود. در چندین مکان در آفریقای جنوبی، شواهدی از اتکا به منابع دریایی از جمله ماهی و صدف دیده شده است. به ویژه در نقطه اوج، استفاده از منابع دریایی به حدود ۱۲۰٬۰۰۰ سال پیش بازمی گردد و شاید واکنشی به خشکی روزافزون مناطق داخلی بوده است. استفادهٔ مداوم از ذخایر قابل پیش بینی صدف ها م
ی توانست نیاز به جابه جایی را کاهش داده و به پیچیدگی ساختارهای اجتماعی و رفتار نمادین منجر شود. در غار بلومبوس و مکان «۴۴۰» در سودان نیز شواهدی از ماهیگیری وجود دارد. دگرگونی های ریخت شناختی در اسکلت ماهی های یافته شده در غار بلومبوس حاکی از شکار ماهی زنده است، که رفتاری عمدی از سوی انسان ها به شمار می رود. در شمال آفریقا (نزلة سبحه، مصر)، شواهدی از فعالیت در زمینهٔ معدن کاری سنگ چرت برای ساخت ابزار سنگی دیده شده که قدمت آن به حدود ۱۰۰٬۰۰۰ سال پیش می رسد. در سال ۲۰۱۸، در محوطهٔ اولورگسایلی در کنیا، شواهدی مربوط به حدود ۳۲۰٬۰۰۰ سال پیش کشف شد که نشان از پدیدار شدن زودهنگام رفتارهای انسان امروزی دارد. این شواهد شامل شبکه های دادوستد در مسافت های دور (دربرگیرندهٔ کالاهایی مانند ابسیدین یا شیشهٔ آتشفشانی)، استفاده از رنگ دانه ها، و احتمالاً ساخت ابزارهای پرتابی بود. نویسندگان سه پژوهش منتشرشده در همان سال دربارهٔ این سایت، اشاره کرده اند که شواهد این رفتارها تقریباً هم زمان با کهن ترین سنگواره های شناخته شدهٔ "انسان خردمند" در آفریقا هستند (برای نمونه در جبل ایرهود و فلوریسباد)، و پیشنهاد می کنند که رفتارهای پیچی
ده و امروزی از همان زمان پیدایش "انسان خردمند" در آفریقا آغاز شده است. در سال ۲۰۱۹، شواهد بیشتری از سلاح های پرتابی پیچیدهٔ نخستین در آفریقا، در منطقهٔ آدوما در اتیوپی کشف شد که قدمتی بین ۸۰ تا ۱۰۰ هزار سال دارند. این شواهد شامل نوک ابزارهایی است که به احتمال زیاد به نیزه هایی تعلق دارند که با نیزه انداز پرتاب می شده اند. پارینه سنگی پسین. در حدود ۶۵ تا ۵۰ هزار سال پیش، نظریه خروج از آفریقا وارد مرحله ای شد که طی آن انسان های امروزی شروع به سکونت در سایر نقاط جهان کردند. تا حدود ۱۰٬۰۰۰ پیش از میلاد، گونهٔ "انسان خردمند" به بیشتر بخش های آفرو-اوراسیا گسترش یافته بود. این پراکندگی را می توان از طریق شواهد زبان شناسی، فرهنگی و ژنتیکی پی گیری کرد. بازگشت هایی ژنتیکی از اوراسیا به آفریقا، به ویژه بازجریان اوراسیای غربی، در آغاز هولوسن یا حتی پیش از آن، در دوران پارینه سنگی، یعنی بین ۳۰٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰ سال پیش آغاز شد. پس از آن، موج هایی از مهاجرت در دوره های پیش نوسنگی و نوسنگی از سوی خاورمیانه به آفریقا راه یافت که بیشتر بر شمال آفریقا، شاخ آفریقا، نوار ساحلی ساحل و شرق آفریقا تأثیر گذاشتند. افعد ۲۳ یک محوطه باستان
ی در منطقهٔ افعد در بخش جنوبی دونگولا ریچ در شمال سودان است. این مکان «آثار بسیار خوبی از اردوگاه های پیشاتاریخی (یادگارهایی از کهن ترین کومه ها در محیط زیست انسانی) و نقاط گوناگون مربوط به شکار و شکارچی-گردآورنده» را در خود جای داده که قدمتی در حدود ۵۰٬۰۰۰ سال دارند. نخستین شواهد فیزیکی از اخترشناسی احتمالاً مربوط به گاه شماری قمری است که بر روی استخوان ایشانگو دیده شده و قدمت آن به حدود ۲۳٬۰۰۰ تا ۱۸٬۰۰۰ پیش از میلاد بازمی گردد. این شیء در منطقه ای یافت شده که امروزه جمهوری دموکراتیک کنگو نام دارد. با این حال، تفسیر کارکرد اخترشناختی این شیء مورد اختلاف است. برخی پژوهشگران بر این باورند که جنگ میان انسان ها در بیشتر دوران پیشاتاریخی بشر وجود نداشته و تنها با شکل گیری سامانه های سیاسی پیچیده، یک جانشینی، و کشاورزی کشتزاری آغاز شده است. با این حال، یافته های مربوط به محوطهٔ ناتاروک در شهرستان تورکانا در کنیا، جایی که بقایای ۲۷ نفر که حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش در اثر حمله ای سازمان یافته توسط گروهی دیگر کشته شده اند به دست آمده، نشان می دهد که درگیری های میان گروهی تاریخ بسیار دیرینه تری دارند. پیدایش کشاورزی و بیابا
نی شدن صحرا. در حدود ۱۶٬۰۰۰ پیش از میلاد، از کوه های دریای سرخ تا بلندی های شمالی اتیوپی، انسان ها دانه ها، مغزها و ریشه های خوراکی را گردآوری می کردند. در فاصلهٔ ۱۳٬۰۰۰ تا ۱۱٬۰۰۰ پیش از میلاد، مردم شروع به جمع آوری غلات وحشی کردند. این روند به غرب آسیا گسترش یافت، جایی که غلاتی مانند گندم و جو اهلی شدند. میان ۱۰٬۰۰۰ تا ۸٬۰۰۰ پیش از میلاد، در شمال شرقی آفریقا کشت گندم و جو و پرورش گوسفند و گاو که از جنوب غرب آسیا وارد شده بودند، رواج یافت. دوره ای مرطوب در آفریقا بلندی های اتیوپی را به جنگل کوهستانی تبدیل کرد. گویشوران زبان های اوموتی گیاه انسِت را در حدود ۶۵۰۰ تا ۵۵۰۰ پیش از میلاد اهلی کردند. حدود ۷۰۰۰ پیش از میلاد، ساکنان ارتفاعات اتیوپی خر را اهلی کردند و تا ۴۰۰۰ پیش از میلاد، خرهای اهلی به جنوب غرب آسیا نیز راه یافتند. گویشوران زبان های کوشی که تا حدی از دام داری فاصله گرفته بودند، در فاصلهٔ ۵۵۰۰ تا ۳۵۰۰ پیش از میلاد، گیاهان علف عشق حبشی و ارزن انگشتی را اهلی کردند. در هزارهٔ یازدهم پیش از امروز، سفالگری به طور مستقل در آفریقا پدید آمد و کهن ترین نمونه های آن مربوط به حدود ۹٬۴۰۰ پیش از میلاد در مالی مرکزی
است. این فناوری به سرعت در سراسر صحرای بزرگ آفریقا و ساحل صحرا گسترش یافت. در استپها و گرم دشتهای شمال غرب آفریقا، گویشوران زبان های نیلوصحرایی و اقوام مانده، غلات وحشی مانند ارزن، برنج آفریقایی و سورگوم دورنگ را میان ۸۰۰۰ تا ۶۰۰۰ پیش از میلاد گردآوری و اهلی کردند. بعدها گیاهانی چون کدو قلیایی، هندوانه، کرچک و پنبه نیز اهلی شدند. آن ها دام های وحشی را در حصارهایی از شاخه های خار نگهداری می کردند که منجر به اهلی سازی آن ها شد. همچنین به ساخت سفالگری و سکونت در روستاهای سنگی مانند تیشیت و والاته پرداختند. ماهیگیری با استفاده از نیزه های نوک استخوانی، فعالیتی عمده در رودها و دریاچه هایی بود که بر اثر بارش های بیشتر پدید آمده بودند. برخی منابع توسعهٔ مستقل کشاورزی در میان اقوام مانده را در حدود ۴۰۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد دانسته اند. در غرب آفریقا، دورهٔ بارانی به گسترش جنگل بارانی و ساواناهای پوشیده از درخت، از سنگال تا کامرون انجامید. میان ۹۰۰۰ تا ۵۰۰۰ پیش از میلاد، گویشوران زبان های نیجر-کنگو نخل روغنی آفریقایی و نخل رافیا را اهلی کردند. دو گیاه دانه ای یعنی لوبیا چشم بلبلی و ماش آفریقایی نیز اهلی شدند و سپس با
میه و دانه کولاها نیز وارد کشاورزی شدند. چون بیشتر این گیاهان در جنگل ها می روییدند، مردم منطقه تبرهای سنگی صیقلی برای پاک سازی جنگل اختراع کردند. بخش عمده ای از جنوب آفریقا در این زمان در اختیار اقوام پیگمه و خویسان بود که به شکار و گردآوری خوراک می پرداختند. برخی از کهن ترین نمونه های هنر سنگ نگاری در همین منطقه و توسط این اقوام تولید شده است. برای چند صد هزار سال، صحرای بزرگ آفریقا در چرخه ای ۴۱٬۰۰۰ ساله، میان بیابان و چمنزارهای ساوانا در نوسان بوده است. این چرخه تحت تأثیر تغییراتی در محور چرخش زمین به دور خورشید (که به آن حرکت تقدیمی گفته می شود) پدید می آید و باعث جابه جایی مونسون آفریقای شمالی می شود. در زمان هایی که مونسون شمال آفریقا قوی تر است، بارش سالانه و پوشش گیاهی در منطقهٔ صحرا افزایش می یابد و شرایطی ایجاد می شود که به آن «دوره پربارش نوسنگی» می گویند. در مقابل، در دوره هایی که مونسون ضعیف تر است، بارش کاهش می یابد و پوشش گیاهی کم می شود که به آن دورهٔ «صحرای بیابانی» گفته می شود. صحرای کنونی برای چند هزار سال بیابان بوده و پیش بینی می شود که در حدود ۱۵٬۰۰۰ سال آینده (سال ۱۷٬۰۰۰ میلادی) دوباره
سبز شود. در آستانهٔ بیابان زایی صحرای بزرگ، جوامعی که در جنوب مصر و در ناحیه ای که امروزه سودان نام دارد پدید آمده بودند، در انقلاب نوسنگی شرکت فعال داشتند و سبک زندگی یکجانشین یا نیمه یکجانشین داشتند و گیاهان و جانوران اهلی را پرورش می دادند. گفته شده است که خرسنگهای یافت شده در نبته پلایا از نخستین نمونه های شناخته شدهٔ باستان اخترشناسی در جهان هستند و حدود هزار سال قدیمی تر از استون هنج می باشند. پیچیدگی اجتماعی و فرهنگی مشاهده شده در نبته پلایا، که با سطوح مختلفی از ساختار قدرت همراه بوده، به عنوان بنیان ساختاری برای جامعهٔ نوسنگی نبته و حتی پادشاهی کهن مصر در نظر گرفته شده است. در حدود ۵۰۰۰ پیش از میلاد، آفریقا وارد دوره ای خشک شد و اقلیم منطقهٔ صحرا به تدریج خشک تر شد. جمعیت منطقهٔ صحرا به تدریج به همهٔ جهات مهاجرت کردند، از جمله به سوی نیل در پایین دست آبشار دوم، جایی که سکونتگاه های دائمی یا نیمه دائمی ایجاد کردند. این دوره با کاهش بارندگی های سنگین و مداوم در مرکز و شرق آفریقا همراه بود. فلزکاری. شواهدی از ذوب زودهنگام فلزاتی چون سرب، مس و برنز از هزارهٔ چهارم پیش از میلاد به دست آمده است. در دورهٔ
مصر پیش از تاریخ، مصریان مس را ذوب می کردند و استفاده از برنز از حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد در مصر و نوبه آغاز شد. نوبه به منبعی مهم برای استخراج مس و همچنین طلا تبدیل شد. استفاده از طلا و نقره در مصر به دورهٔ پیشاتاریخی بازمی گردد. در کوهستان آیر در کشور امروزی نیجر، مردم در فاصلهٔ میان ۳۰۰۰ تا ۲۵۰۰ پیش از میلاد، مس را به شکلی مستقل از روندهای نیل محور ذوب می کردند. آن ها از فرایندی منحصر به منطقه استفاده می کردند که نشان می دهد این فناوری وارداتی نبوده و تا حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد پیشرفت کرده بود. تا هزارهٔ نخست پیش از میلاد، متالورژی آهنی به مغرب عربی، مصر و نوبه رسیده بود. زنگاتو و هول شواهدی از ذوب آهن در [[جمهوری آفریقای مرکزی] و [[کامرون]] ارائه کرده اند که ممکن است به دورهٔ ۳۰۰۰ تا ۲۵۰۰ پیش از میلاد بازگردد. [[امپراتوری آشور]] با استفاده از سلاح های آهنی نوبی ها را در سال ۶۷۰ پیش از میلاد از مصر بیرون راند، و پس از آن استفاده از آهن در درهٔ نیل گسترش یافت. نظریه ای که می گفت [[آهن]] از طریق شهر نوبیایی [[مرواه]] به [[آفریقای جنوب صحرا]] گسترش یافته، دیگر چندان مورد پذیرش نیست و شماری از پژوهشگران بر این با
ورند که آهن گری در جنوب صحرا به شکلی مستقل پدید آمده است. در [[غرب آفریقا]]، فلزکاری به طور مستقل و از حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد در ایگارو، در غرب [[تِرمیت]] در نیجر آغاز شد و تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد به آهن کاری رسید. ذوب آهن در جنوب شرق [[نیجریه] به ۲۰۰۰ پیش از میلاد بازمی گردد. [[مرکز آفریقا]] نیز شواهدی از آهن کاری در هزارهٔ سوم پیش از میلاد دارد. آهن گری میان [[دریاچه چاد]] و [[دریاچه های بزرگ آفریقا]] در فاصلهٔ ۱۰۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد گسترش یافت، و در غرب آفریقا، حدود ۲۰۰۰ پیش از میلاد، بسیار پیش از رسیدن این فناوری به مصر، آغاز شده بود. پیش از ۵۰۰ پیش از میلاد، [[فرهنگ نوک]] در [[فلات جوس]] در حال ذوب آهن بود. در منطقهٔ [[نسوکا]] در جنوب شرق نیجریه (در [[سرزمین ایگبو]])، مکان هایی با کوره های ذوب آهن و سربارهٔ فلزکاری حفاری شده اند. این مکان ها شامل [[لجا]] با قدمت حدود ۲۰۰۰ پیش از میلاد و [[اوپی]] با قدمت حدود ۷۵۰ پیش از میلاد هستند. در محوطهٔ [[گبابیری]] در [[جمهوری آفریقای مرکزی]] نیز شواهدی از متالورژی آهن، از جمله کورهٔ ذوب و کارگاه آهنگری، با تاریخ گذاری میان ۸۹۶–۷۷۳ و ۹۰۷–۷۹۶ پیش از میلاد به دست آمده
است. منابع. [[رده:آفریقای پیشاتاریخ]] [[رده:آفریقای عصر سنگ]] [[رده:تاریخ آفریقا]]
کلیسای کاتولیک رومی در لسوتو از یک استان کلیسایی و سه اسقف نشین تابع (فرعی) تشکیل شده است. فهرست اسقف نشین های کلیسای کاتولیک رومی. کنفرانس اسقفی لسوتو. استان کلیسایی ماسرو. اسقف نشین اعظم ماسرو
قهرمانان فوتبال انگلستان، قهرمانان سالانه بالاترین سطح از نظام لیگ های فوتبال انگلستان هستند. پس از تدوین فوتبال حرفه ای توسط اتحادیه فوتبال انگلستان در سال ۱۸۸۵، پس از جلساتی که توسط ویلیام مک گرگور، مدیر استون ویلا، برپا شد، لیگ فوتبال انگلیس در سال ۱۸۸۸ تأسیس شد. فصل افتتاحیه لیگ جدید، ۸۹–۱۸۸۸ و اولین باشگاهی که قهرمان شد، پرستون نورث اند بود که فصل را بدون شکست به پایان رساند. در چهار فصل اول لیگ، تنها دوازده تا چهارده باشگاه شرکت داشتند، که همه تیم هایش از شمال یا میدلندز بودند، چراکه باشگاه داری حرفه ای در این مناطق بیشتر از جنوب انگلستان مورد استقبال قرار گرفته بود. لیگ فوتبال در سال ۱۸۹۲ با ائتلاف فوتبال ادغام شد و تعداد تیم هایش را افزایش داد. این لیگ با ۲۸ عضو، به دو بخش تقسیم شد. اکثر باشگاه های ائتلاف سابق به دسته دوم جدید پیوستند، در حالی که لیگ اصلی به دسته اول تبدیل شد و صعود و سقوط بین این دو دسته بود. در سال ۱۹۶۱، قوانینی که حداکثر دستمزد بازیکنان را تعیین می کرد، لغو شدند و این امر منجر به تغییر قدرت به سمت باشگاه های بزرگتر با توان مالی بیشتر شد. از سال ۱۹۹۲، مسائل مالی تاثیر بیشتری بر فوتب
ال گذاشت و باشگاه های حاضر در دسته اول، لیگ برتر را تشکیل دادند و به آن پیوستند. قراردادهای تلویزیونی که به تدریج گسترده تر می شدند، ثروت بی سابقه ای را در اختیار باشگاه های برتر قرار داد. فهرست باشگاه های قهرمان بر اساس قهرمانی کسب شده. باشگاه هایی که در تعداد قهرمانی با هم مساوی هستند، بر اساس تاریخ آخرین قهرمانی شان، مرتب شده اند.
جی تی مولنر ، فیلم ساز، فیلم نامه نویس و بازیگر آمریکایی است. او بیش تر برای ساخت فیلم های مستقل و کم بودجه با سبک وسترن معاصر شناخته شده است. مولنر فعالیت خود را از سال ۲۰۰۸ و با ساخت فیلم های کوتاه آغاز کرد. او نخستین فیلم خود با عنوان "قانون شکنان و فرشتگان" را در سال ۲۰۱۶ کارگردانی کرد که در جشنواره فیلم ساندنس به نمایش درآمد. دومین فیلم مولنر با نام "دلبر عجیب" (۲۰۲۳) تحسین گسترده منتقدان را به همراه داشت. مولنر همچنین فیلم نامه فیلم "پیاده روی طولانی" (۲۰۲۵) را بر اساس رمانی به همین نام نوشته استیون کینگ نگارش کرده که فرانسیس لارنس کارگردانی آن را انجام داده است.
«چیزهای زیبا» () ترانه ای از خواننده و ترانه پرداز آمریکایی، بنسون بون است که در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۴ توسط نایت استریت رکوردز و وارنر رکوردز به عنوان تک آهنگ آغازین نخستین آلبوم استودیویی او با نام "آتش بازی و رول بلیدها" (۲۰۲۴) منتشر شد. این ترانه با همکاری بون، جک لافرنتس و اوان بلر نوشته شده و بلر تهیه کنندهٔ آن بوده است. «چیزهای زیبا» در جدول "بیلبورد" هات ۱۰۰ ایالات متحده به جایگاه دوم رسید. در خارج از ایالات متحده، این ترانه در ۱۹ کشور از جمله استرالیا، اتریش، کانادا، فرانسه، آلمان، ایرلند، نیوزیلند و بریتانیا در صدر جدول های موسیقی قرار گرفت. پیش زمینه. بنسون بون نوشتن این ترانه را در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۳، اندکی پس از نقل مکان به لس آنجلس آغاز کرد. او ابتدا طی دو شب متوالی، دو ترانهٔ مختلف را شروع کرد، اما ترانه سرا جک لافرنتس پیشنهاد داد که این دو قطعه را با یکدیگر ترکیب کنند که حاصل آن ترانهٔ «چیزهای زیبا» شد. بون در مصاحبه ای اشاره کرد که آغاز یک رابطهٔ عاشقانهٔ جدید الهام بخش نوشتن این ترانه بوده ست. آهنگسازی. «چیزهای زیبا» یک «بالاد دربارهٔ معنای زندگی» است که در آن، بنسون بون دربارهٔ شکرگزاری نسبت به زندگی،
عشق و «نوسان های شادی» تأمل می کند. این ترانه لایه ای «قدرتمندتر» به «لطافت» آثار پیشین او مانند «در ستاره ها» می افزاید و به او کمک می کند تا «تمام شخصیتش» را از درون بیرون بکشد و تنوعی از «اجرای آوازی» خود ارائه دهد. ترانه از «بندهایی روح نواز» در کنار یک «کرس قدرتمند» تشکیل شده و بون در آن «آوازهایی خام و احساس برانگیز» به نمایش می گذارد. گام موسیقایی این ترانه سی بمل ماژور است. تبلیغ. بنسون بون از ۳ دسامبر ۲۰۲۳ شروع به تبلیغ تدریجی ترانه در شبکه های اجتماعی تیک تاک و اینستاگرام کرد و تا ۱۸ ژانویه ۲۰۲۴، صدای این ترانه بیش از ۱۳۰ میلیون بازدید کسب کرد. بون این ترانه را به صورت زنده در شصت و هفتمین مراسم جوایز گرمی در ۲ فوریه ۲۰۲۵ اجرا کرد. موزیک ویدئو. موزیک ویدئوی رسمی این ترانه یک روز پس از انتشار تک آهنگ منتشر شد و در کمتر از یک ساعت، نیم میلیون بازدید به دست آورد. در این ویدئو، بون و گروهش بر فراز کوهی اجرا می کنند و محل فیلم برداری در نزدیکی سنت جورج، یوتا بوده است. تا ۲۵ آوریل ۲۰۲۵، این موزیک ویدئو بیش از ۶۲۵ میلیون بازدید داشته است. کارگردانی آن بر عهدهٔ مت ایستین بوده و این اثر موفق به دریافت جایزه
بهترین ویدئوی آلترناتیو در جوایز موسیقی ویدئوی ام تی وی شده است.
در حوزه های اقتصاد و سیاست زیست محیطی، جداسازی (Decoupling) به وضعیتی اطلاق می شود که در آن یک اقتصاد قادر به رشد اقتصادی باشد بدون آنکه فشار متناسبی بر پایایی یا پایداری محیط زیست وارد کند. در بسیاری از اقتصادها، افزایش تولید ناخالص داخلی (GDP) با افزایش فشار بر محیط زیست همراه است. اقتصادی که بتواند رشد اقتصادی پایدار را حفظ کند و همزمان میزان استفاده از منابعی مانند آب یا سوخت های فسیلی را کاهش دهد و از تخریب محیط زیست جدا شود، به عنوان یک اقتصاد جداشده (decoupled) شناخته می شود. فشار زیست محیطی معمولاً با میزان انتشار آلاینده ها اندازه گیری می شود و جداسازی اغلب با ضریب نشر در خروجی اقتصاد سنجیده می شود. مطالعات نشان داده اند که جداسازی مطلق بسیار نادر است و تنها چند کشور صنعتی موفق به جداسازی ضعیف بین GDP و تولید دی اکسیدکربن «بر اساس مصرف» شده اند. در مطالعه ای در سال ۲۰۲۰، هیچ مدرکی دال بر جداسازی اقتصاد ملی یا بین المللی در مقیاس کلان یافت نشد. در مواردی که شواهدی از جداسازی وجود دارد، یکی از توضیحات پیشنهادی، گذار به اقتصاد خدماتی است. منحنی کوزنتس زیست محیطی به عنوان یک مدل پیشنهادی برای جداسازی زیس
ت محیطی–اقتصادی مطرح شده است. تعریف. در سال ۲۰۰۲، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) اصطلاح «جداسازی» را این گونه تعریف کرد: «اصطلاح 'decoupling' به معنای شکستن پیوند میان «آسیب های زیست محیطی» و «کالاهای اقتصادی» است.» این تعریف توضیح می دهد که جداسازی به وضعیتی اطلاق می شود که نرخ افزایش ثروت بیشتر از نرخ افزایش تأثیرات زیست محیطی باشد. واژگان. جداسازی نسبی و مطلق. تیم جکسون، نویسنده کتاب "رفاه بدون رشد"، بر اهمیت تمایز بین «جداسازی نسبی» و «جداسازی مطلق» تأکید دارد: جکسون اشاره می کند که ممکن است اقتصادی به درستی ادعا کند که به طور نسبی از نظر انرژی مصرفی در هر واحد GDP جداسازی صورت داده است، اما در این حالت نیز "مجموع اثرات زیست محیطی همچنان در حال افزایش" خواهد بود، هرچند با سرعتی کمتر از GDP. او این تمایز را برای هشدار به خوش بینان تکنولوژی محور به کار می برد، که از اصطلاح «جداسازی» به عنوان «راه فراری از معضل رشد» استفاده می کنند. جکسون تأکید می کند که «شواهد زیادی برای وجود [جداسازی نسبی]» در اقتصادهای جهانی وجود دارد، اما «شواهد برای [جداسازی مطلق] به مراتب کمتر و دشوارتر برای یافتن است». به طور مش
ابه، اقتصاددان زیست محیطی و نظریه پرداز اقتصاد پایدار هرمان دالی در سال ۱۹۹۱ نوشت: بین سال های ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵، شدت کربن در ازای هر دلار GDP به طور متوسط سالانه ۰٫۶ درصد کاهش یافت (جداسازی نسبی)، اما جمعیت سالانه ۱٫۳ درصد و درآمد سرانه نیز به طور میانگین سالانه ۱٫۳ درصد رشد داشت. به عبارتی، انتشار کربن برابر با ۱٫۳ + ۱٫۳ − ۰٫۶ = ۲ درصد در سال افزایش یافت، که منجر به رشد ۶۲ درصدی در طول ۲۵ سال شد (این داده ها هیچ نشانی از جداسازی مطلق نشان نمی دهند). به گفتهٔ تیم جکسون: در مورد رابطهٔ رشد اقتصادی و تخریب محیط زیست، دونلا مدوز نوشت: جداسازی منابع و اثرات. جداسازی منابع به کاهش نرخ استفاده از منابع در هر واحد فعالیت اقتصادی اشاره دارد. اصطلاح «غیرمادی سازی» (dematerialization) به معنای استفاده کمتر از مواد، انرژی، آب و منابع زمین برای تولید همان مقدار خروجی اقتصادی است. جداسازی اثرات زمانی اتفاق می افتد که تولید اقتصادی افزایش یابد در حالی که اثرات منفی زیست محیطی کاهش می یابد. این اثرات معمولاً از استخراج منابع ناشی می شوند. اهمیت. از نظر تاریخی، همبستگی نزدیکی بین رشد اقتصادی و تخریب محیط زیست وجود داشته است: با