Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
می سازد. این «طاقِ ناقوس» (یا ردیفِ طاق ها) با پیکره ها و گل دیس ها تکمیل می شود و غالباً دقیقاً بر محورِ درِ اصلی می نشیند. در بازیلکای کولجیاتا (کاتانیا), طاقِ ناقوس با ستون های آزاد و کرنیس های شکسته، اوجِ عمودیِ نما را تقویت می کند؛ در سن جوزپه (راگوزا ایبلا) طاقِ ناقوس چون تاجی سبک بال بر پیشانی قرار گرفته است. ناقوسخانهٔ پیشانی نشین «آوا» را به «نما» پیوند می زند: صدای زنگ، تصویرِ سنگی را به لرزه درمی آورد. اینترسیای مرمرین: فرشِ سنگیِ رنگین. درونِ کلیساهای سیسیلی با اینترسیاهای مرمرینِ چندرنگ پوشیده می شود: کف ها، سکوها، و گاه دیوارها. نقوشِ هندسی، مدالیون های سنگِ نیمه قیمتی (مانند لاپیس لازولی و عقیق)، و چارچوب های گل دیسْ محراب را به «قطعهٔ تندیس وار» بدل می کنند. چیزا دل جزو در پالرمو نمونهٔ کلاسیکِ این «سبکِ مرمرین» است که از سنت های نرمنی الهام می گیرد اما آن را به غنا و رنگِ باروک می رساند. پله های محراب اغلب منحنی های مقعر/محدب دارند تا حرکتِ جماعت را نرم و آیینی کنند. ستون گذاریِ تک ستونه و اشارهٔ نرمنی. در بسیاری از بناهای سیسیلی—به ویژه دوره های نخست—به جای کلاسترِ ستونیِ پرشمار، ستون های من
فرد زیرِ قوس های ساده می نشینند. این انتخاب، اشاره ای است به میراثِ نرمنی/رمانسکِ جزیره و «ساده گراییِ ساختاری» پیشا باروک. در جبهه ها، ستون های آزاد گاه پداimentuهای شکسته را نگه می دارند و در فضای میانی، حرکتِ عمودی را برجسته می کنند. زبره تراشیِ تزیینی (Rustication) و وارونگیِ انتظار. زبره تراشی در سیسیل فقط «زبر/صاف» نیست؛ بلوک ها با نقشِ صدف، پولکِ ماهی، برگ و حتی شیرینی (!) کنده کاری می شوند. گاهی ستون ها زبره دار و دیوارها صاف اند—وارونگیِ انتظار که «شوخ طبعیِ سازه ای» می آفریند. در دانشگاه کاتانیا، ترکیبِ آشلارِ تیرهٔ آتشفشانی با قاب های روشن، هم ریتم می دهد هم کنتراستِ مصالح را برجسته می کند. مصالح و کیاروسکورو: سیاهِ اتنا، کرِمِ آهک. بازالت سیاهِ اتنا در کنارِ سنگ آهکِ روشن، جوهرهٔ بصریِ بسیاری از بناهای شرقِ سیسیل است (کاتانیا، آچی رِاله). این تضاد، «چشم اندازِ تک رنگِ باروک» می سازد که با نورِ تندِ مدیترانه عمق می گیرد. بازالت، علاوه بر نقشِ تزیینی، در پله ها، نرده ها و آب نماها به کار می رود و با مرمرِ روشن جفت می شود. درگاه، پنجره و پداimentu: نحوِ ریزمقیاس. پنجره ها اغلب با پداimentuهای شکسته/م
نحنی قاب می شوند؛ گوشواره ها و گیس بُندها (drop) وزنِ بصری را به پایین منتقل می کنند تا «قانونِ جاذبهٔ باروک» را القا کنند. درگاه های اصلی با طاق نماهای نیم ستونه و سپرهای خانوادگی (coat of arms) نشانه گذاری می شوند—آمیختگیِ heraldry و معماری که «خوانشِ طبقاتی» را ممکن می کند. فراسازه و تدابیرِ ضدلرزه ای. پس از زلزله ۱۶۹۳ سیسیل، الگوهای دیوارباربر ضخیم تر، قاب های سنگی در چهارگوشهٔ بازشوها، ارتفاع گذاریِ محتاطانه و تقسیم بارِ عمودی با طاق های کوتاه تر به کار گرفته شد. فاصله گذاریِ معابر و میدان ها علاوه بر نمایش، «کاهشِ اثرِ دومینوییِ ریزش» را هدف می گرفت. در پالاتزوهای دوطبقهٔ کشیدهٔ راگوزا سوپریوره، هندسهٔ افقی و تقسیمِ دهانه ها به ایمنی کمک می کند. حیاط ها و سازماندهیِ پالاتزو: از دروازه تا پیانو نوبیله. پالاتزوهای سیسیلی معمولاً ورودیِ ارابه رو (اندارکوتو) دارند که از درِ خیابان به حیاطِ درونی می رسد. از آنجا پلکانِ دوشاخه به پِیانو نوبیله می برد؛ طبقه ای که تالارِ بزرگ، سالون های کوچکتر و گاه اتاق های مهمان را در خود دارد. حیاط ها با لوژیاها، آب نماها و نیمکت های سنگی تزیین می شوند؛ در پالاتزو بیسکاری، ح
یاط و پلکان «صحنهٔ روکوکوییِ متأخر» را می سازند. دروازه ها و الگوی نظامی-مدنی. دروازه هایی چون پورتا گراتسیا (مسینا) که اصلاً ورودیِ قلعهٔ سلطنتی اسپانیایی بود، با قالب ها، طومارها و ماسک ها، الگوهای «اقتدارِ سنگی» را به شهر آوردند. پس از زلزله، عناصرِ این دروازه در کاتانیا و پیرامون، بارها تقلید شد و به «واژگانِ عمومیِ نما» بدل گشت. نور، رنگ و زمان پذیریِ نما. باروکِ سیسیلی در «زمان» کار می کند: نماهای مقعر/محدب با حرکتِ خورشید، پیوسته چهره عوض می کنند. سنگِ آهک در نورِ طلاییِ غروب، گرم و «مخملی» می شود؛ بازالت در ظهرِ آفتابی، خنک و «فلزی». این زمان پذیری، بخشی از فلسفهٔ نمایش است: شهر در طولِ روز «روایت» عوض می کند. آیکونوگرافی و برنامه های تصویری. برنامه های تصویریِ نما و درون مایه غالباً ترکیبی اند: نشان های خانوادگی، نمادهای قدیسانِ حامی، استعاره های فضیلت (عدالت، اعتدال)، و اشاراتِ محلی (لیموی سیسیلی، صدفِ مدیترانه). این نشانه ها «خطابهٔ سنگی» می سازند که خوانشِ سیاسی/مذهبیِ بنا را ممکن می کند. صوت و آیین: آکوستیکِ فضاهای باروک. سقف های قوسی، طاق های کم خیز و سطوحِ مرمرین، پژواکِ «معتدل» و وضوحِ گفتار/آ
واز را تأمین می کنند. 合唱 خانه های پنهانِ راهبه ها (مانند سن بنه دتو (کاتانیا)) با شبکه های نیمه شفاف، «حضورِ صوتیِ نامرئی» را ممکن می سازند—جلوه ای که به زیبایی شناسیِ کاتولیکیِ حجاب و شنود پاسخ می دهد. شهر به مثابهٔ قاب: محور، میدان، توقفگاه. باروکِ سیسیلی نه فقط «ساختمان»، که «صحنهٔ شهری» می سازد. محورهای مستقیم به میدان های قاب دار می رسند؛ شکستِ مسیر در برابرِ پلکانِ کلیسا «تئاترِ ناگهانی» می آفریند. در نوتو، جهاتِ اصلیِ خیابان ها شرق ـ غرب اند تا نورگیریِ جبهه های اصلی حداکثر باشد و «چهرهٔ نما» در ساعاتِ جشن بدرخشد. سیرِ رنگ و ماده در درون مایه ها. درونِ کلیساها، ترکیبِ سنگ های گرم/سرد، فلزاتِ زراندود، و نقاشی های فرسک با رنگ مایه های قرمز/لاجوردی سیرِ «غنا» را از کف به سقف افزایش می دهد. در پالاتزوها، تالارهای آینه ها با طلاکاری های گچ بری و لوسترهای شیشه ای، «تکثیرِ نور» را هدف می گیرند. پیمون ها، نسبت ها و «اندازه گزینیِ رُم به روایتِ سیسیل». چاپ های دومنیکو دِ روسّی از نماهای رُمی (با اندازه های دقیق) ابزارِ «اندازه گزینی» به دستِ معمارانِ سیسیلی داد؛ اما انتقالِ این پیمون ها به مصالحِ بومی و شیبِ سا
یت، به «لهجهٔ سیسیلی» انجامید: دهانه ها کمی فربه تر، پداimentuها شکسته تر، و کرنیس ها عمیق تر برای پررنگ کردنِ سایه. از «نمایش» تا «ماندگاری»: حفاظت و اصالت. در قرن بیستم/بیست ویکم، مرمتِ باروکِ سیسیلی با چالشِ مصالح (بازالتِ کهنه، آهکِ فرسوده)، آلودگی و لرزه خیزی روبه روست. راهبردِ حفاظت بر «حداقل مداخله»، خواناییِ لایه ها و حفظِ لهجهٔ محلیِ تزیین تأکید دارد. ثبتِ شهرهای باروک متأخر در وال دی نوتو در میراث جهانی یونسکو (۲۰۰۲) چارچوبی برای اصالت، یکپارچگی و مدیریتِ مخاطرات فراهم آورده است. جمع بندیِ سبکی. باروکِ سیسیلی، «زبانِ نمایشِ مدیترانه ای» است: ماسکِ خندان زیرِ بارِ بالکن، نردهٔ آهن کوبِ پیچ دار، پلکانِ بیرونیِ آیینی، جبههٔ موج دارِ مقعر/محدب، ناقوسخانهٔ تاج نشین، کفِ مرمرینِ رنگین، زبره تراشیِ شوخ طبع، و تضادِ سیاه/سفیدِ مصالح. این همه در بسترِ شهرسازیِ پسازلزله، اقتصادِ اشرافی، آیینِ کاتولیکی و اقلیمِ آفتاب خیز به هم می پیوندند و سبکی می سازند که «هم اروپا»ست و «تماماً سیسیل». نخستین مرحله: از کواتروکانتی تا آستانهٔ استقلال. در اوایل قرن هفدهم، باروکِ سیسیلی بیشتر «پروتو-سیسیلی» بود: میدانِ کواترو کا
نتی (پالرمو، ح. ۱۶۱۰) با چهار نمای کِج و پیکره چینیِ چندطبقه، طرحی چشم نواز اما هنوز «سنگین دست» در قیاس با رُم و ناپل. همین تجربه ها آغازِ واگرایی از الگوهای برنینی–بورومینی و گرایش به قرائتِ بومی اند؛ زبانی که بعدتر در دهه های پس از زلزلهٔ ۱۶۹۳ به بلوغ می رسد. زمینهٔ تاریخی و هنریِ پیش درآمد. از دههٔ ۱۵۶۰ تا اوایل ۱۶۰۰، پالرمو و مسینا تنها کانون های واقعیِ نوآوریِ معماری در جزیره بودند. در پالرمو، چیزا دل جزو (۱۵۶۴–۱۶۳۳) با درون مایهٔ مرمرینِ رنگین نشان داد که چگونه سنت های نرمنی و بیزانسیِ جزیره می توانند در قالبی نو بازخوانی شوند؛ گرچه جبههٔ بیرونی هنوز به باروکِ کامل نرسیده بود. در مسینا، نزدیکی به ایتالیاى قاره ای و رفت وآمدِ استادانی چون جووانی آنجلو مونتورزولی و گرایش های توسکانی/رُمی، مقدماتِ یک «باروکِ آموزشی» را فراهم کرد؛ نمونهٔ نمادینِ این فضا پورتا گراتسیا (نیمهٔ دوم قرن شانزدهم) است که بعدتر در کاتانیا الگو شد. کواترو کانتی: سیرکِ شهریِ سیسیلی. کواترو کانتی یا «چهار گوشه» (پالرمو، ح. ۱۶۱۰–۱۶۲۰) یک سیرکِ هشت وجهی ست که در تلاقیِ دو محورِ اصلیِ شهر ساخته شد: چهار جبههٔ کِج، هر کدام سه طبقهٔ تزیین
ی (فصول، پادشاهانِ اسپانیایی، قدیسه های حامی) را چون صحنهٔ تئاتر می چینند. این میدان از حیثِ «تئاتری بودن» به رُم نظر دارد، اما در مقیاس و ترکیبِ عناصر، لهجهٔ محلی اش را آشکار می کند: قاب بندیِ پرحجم، پیکره پردازیِ وقور اما کمتر سیّال، و گرایشی به تقارنِ صریح. پیاتزا پره توریا در چند قدمیِ آن نیز دوگانگیِ «رنسانسِ دیرهنگام/باروکِ آغازین» را در کنار هم نشان می دهد: فوارهٔ فرانچسکو کامیلیانی (میانهٔ قرن شانزدهم) و گنبدهای پسینِ باروکی بر فرازِ دیرها و کلیساها. نخستین عناصرِ واژگانی: از صورتک تا زبره تراشی. پیش از ۱۶۹۳ نیز در شماری از بناها، نشانه های سیسیلی شدنِ باروک دیده می شد: صورتک ها و پوتی های زیرِ بالکن، زبره تراشیِ تزیینی، و بالکن های آهن کوب با الگوهای نسبتاً ساده تر (قبل از تکاملِ فرفورژه های دههٔ ۱۶۳۰ به بعد). چیزا دل جزو از نخستین جایگاه هایی است که در آن، روحِ «غنا» و «کثرتِ ماده»—که جوهرهٔ باروکِ سیسیلیِ متأخر است—پیش نمونه هایی روشن دارد، هرچند در پوستهٔ بیرونی هنوز احتیاط و اقتصادِ حجم غالب است. مسینا و انتقالِ الگو به شرقِ جزیره. مسینا در اوایل قرن هفدهم به سببِ بندرِ پررونق و پیوندهای نزدیک با
رُم و فلورانس، محیطی آماده برای جذبِ الگوهای نو داشت. «زبانِ دروازه»—کرنیس های عمیق، طومارهای قوسی، ماسک ها—از پورتا گراتسیا واردِ شهر شد و با رنگ مایهٔ نظامی/مدنی آمیخت. این زبان پس از زلزلهٔ ۱۶۹۳، در کاتانیا و شهرهای وال دی نوتو به سرعت تکثیر شد و به یکی از شبکه های معنا در «سبکِ سیسیلی» بدل گشت. نقشِ کلیساها و صحنهٔ آیین. در مرحلهٔ نخست، سازندگان هنوز از «باروکِ کلیسایی» به عنوان میدانِ امنِ تجربه بهره می بردند: محراب های مرمرین، سکوهای مدورِ پله دار، و آغازِ پیوندِ «صدا/نما» از طریقِ choirهای جانبی. بااین حال، نقشهٔ کلیساها هنوز بیشتر پایبند به طرح های کهن بود و جبهه ها به ندرت به آن آزادیِ مقعر/محدبِ مرحلهٔ بعدی دست می یافتند. پالاتزوهای آغاز سدهٔ هفدهم: از خانهٔ اشرافی تا «صحنهٔ نما». خانه های اشرافیِ پالرمو و مسینا بین ۱۶۰۰ و ۱۶۵۰ آرام آرام عناصرِ «نمایش» را جذب کردند: ورودیِ ارابه رو به حیاط، بالکنِ مرکزیِ پهن، و اندوهی از زبره تراشی در طبقهٔ همکف. نرده های آهن کوبِ آغازین ساده ترند و کنسول ها هنوز کمتر گروتسک اند؛ اما «پروتکلِ دیده شدن»—بالکن به مثابهٔ سکو—در حال تثبیت است. این روند در دهه های میانی
قرن هفدهم با غنی تر شدنِ آهن کوبی و صورتک ها شتاب می گیرد و به آستانهٔ استقلالِ سبکی می رسد. شهرسازیِ صحنه محور: از دو محور تا میدانِ قاب دار. کواترو کانتی یک «مدلِ شهری» است: دو محورِ راست که در نقطهٔ اوج با میدانِ قاب دار به صحنهٔ تئاتری بدل می شوند. این الگو—هرچند هنوز به شبکهٔ سراسریِ شهر تعمیم نیافته—درجه ای از «اندیشیدن به نما به مثابهٔ قابِ دید» را عینیت می بخشد؛ چیزی که پس از ۱۶۹۳ در نوتو، راگوزا و مودیکا با نظمِ شبکه ای و میدان های تازه تکثیر می شود. سازندگان و حلقه های تاثیر. در این مرحله نامِ تک ستاره هایی چون تومازو ناپولی هنوز با کارهای بعدی شان شناخته می شود، اما شبکهٔ استادکاران (سنگ تراش، آهن کوب، گچ بر، نقاشِ فرسک) و انتقالِ دانشی که با چاپ های دومنیکو دِ روسّی تقویت شد، مهم ترین عاملِ شکل گیریِ «واژگان» بودند. این چاپ ها—با اندازه های دقیق—زبانِ مشترکی از تناسب ها فراهم کرد و امکانِ «ترجمهٔ رُمی به سیسیلی» را داد؛ ترجمه ای که به واسطهٔ مصالح و اقلیم، لهجهٔ خود را پیدا کرد. جمع بندیِ مرحلهٔ نخست. مرحلهٔ نخستِ باروکِ سیسیلی (تقریباً ۱۶۰۰–۱۶۹۳) دورهٔ «آموزش و آزمایش» است: شهر صحنهٔ نخستین بازی
های نما و میدان می شود؛ کلیساها آزمایشگاهِ درون مایه های مرمرین اند؛ پالاتزوها قواعدِ دیده شدن را تمرین می کنند. هنوز از آزادیِ فرمالِ دهه های ۱۷۳۰ به بعد خبری نیست، اما پایه های واژگانی—بالکنِ نمایشی، صورتک های باربر، زبره تراشیِ شوخ طبع، گرایش به کنتراستِ مصالح—محکم شده و جزیره آمادهٔ جهشِ پسازلزله است؛ جهشی که از «پروتوباروک» به «باروکِ سیسیلیِ مستقل» می انجامد. زمین لرزه، حامیان و اقتصادِ نمایش. پس از زلزلهٔ ویرانگر ۱۶۹۳—که دست کم ۴۵ شهر و روستا را ویران کرد و حدود ۶۰هزار قربانی بر جای گذاشت—وال دی نوتو به کارگاهِ عظیمِ بازسازی بدل شد. این فاجعه، همزمان با تمرکزِ ثروتِ اشراف و قدرتِ فرقه های دینی، موجی از ساخت وساز پدید آورد که در تاریخ معماریِ اروپا بی همتاست. اشرافیت و «مانورِ منزلت». در سدهٔ هجدهم، بیش از ۲۰۰ خاندانِ اشرافی (شامل ده ها شاهزاده، دوک، مارکی و کنت) بر زمین های کشاورزیِ وسیع فرمان می راندند. آنان که منبعِ درآمدشان غلات، مرکبات و شراب بود، با نمایشِ «قدرت در سنگ» منزلتِ خویش را تثبیت می کردند. هر خاندان چندین پالاتزو داشت—یکی در پالرمو، دیگری در کاتانیا یا نوتو—و ویلایی برای تفریح در باگری
ا. رقابتِ نمادین میان خاندان ها به «تسلیحِ نما» انجامید: بالکن های پرشکوه، تالارهای آینه ها، پلکان های نمایشی و نمای موج دار. فرقه های دینی و آیینِ فضا. فرقه هایی چون یسوعیان، بندیکتین ها و فرانسیسکن ها، از نذورات، وقف ها و سرمایه های خانوادگی برای بازسازیِ کلیساها و صومعه ها بهره بردند. بسیاری از روحانیون از خانواده های اشرافی بودند و به این ترتیب چرخهٔ حمایت تقویت می شد. نتیجه، کلیساهایی با جبهه های چندلایه، ناقوسخانه های تاج نشین و درون مایه های مرمرینِ معرق بود—از سن بنِدتو (کاتانیا) با choir پنهانِ راهبه ها گرفته تا کلیسای جامع سیراکوز اثر آندره آ پالما. اقتصادِ کشاورزی و انباشتِ سرمایه. قدرت گیریِ کشاورزی—به ویژه صادراتِ گندم، شراب و لیمو—به اشراف امکان داد پروژه های عظیم را تأمین کنند. زنجیرهٔ کار از دهقانانِ وابسته به زمین تا استادکارانِ شهری، همگی در این چرخه دخیل بودند. بازارهای مدیترانه ایِ قرن هجدهم (با تقاضای بالای لیموناد و شراب) درآمدها را دوچندان کرد و سرمایه به «پوستهٔ نمایشی» معماری تبدیل شد. کتاب های نقش برجسته و جهشِ سواد فنی. انتشارِ مجموعهٔ دومنیکو دِ روسّی ("Studio d’architettura civile
", 1711–1721) که نماهای رُمی را با اندازه های دقیق منتشر می کرد، ابزارِ تازه ای در اختیار معماران سیسیلی نهاد. برای نخستین بار «تناسب ها و پیمون ها» به صورت عددی در دسترس قرار گرفتند. این امر معماریِ سیسیلی را از تقلیدِ سطحی به تألیفِ بومی رساند: معمارانِ بومی چون جووانی باتیستا واکارّینی و روساریو گالیاردی توانستند فرم های رُمی را با مصالحِ محلی، اقلیمِ مدیترانه و روحیهٔ نمایشیِ جامعه ترکیب کنند. از «اقتباس» تا «تألیف». تا پیش از ۱۶۹۳، باروکِ سیسیلی اغلب کپیِ سنگین دستِ نمونه های رُمی/ناپلی بود. اما پس از زلزله، وفورِ فرصت های بازسازی، حضورِ معمارانِ آموزش دیده در رُم، و فشارِ اشراف و کلیسا برای «نمایشِ منزلت»، باعث شد سبکی مستقل شکل گیرد: نماهای مقعر/محدب، پلکان های تئاتری، بالکن های پُرتزیین، و تناقضِ نور/سایه در سنگِ بازالت و آهک. اینجا بود که باروکِ سیسیلی «زبانِ خاصِ خود» را یافت. جمع بندی: اقتصادِ نمایش در عصرِ بازسازی. فاجعهٔ ۱۶۹۳ نه پایان، بلکه آغازی برای باروکِ سیسیلی بود. زمین لرزه بستری شد برای هم نشینیِ سیاستِ اشرافی، آیین مندیِ کلیسا و فناوریِ چاپ. نتیجه سبکی بود که هم به نمایشِ قدرت پاسخ می داد
و هم با طنز و اغراقِ محلی از «باروکِ رُمی» فاصله گرفت. از این رو، باروکِ سیسیلی را می توان «اقتصادِ نمایش» دانست: سرمایه ای که به جای انباشت در حساب، در سنگ و مرمر و آهنِ پیچ خورده تجسم یافت. شهرهای جدید و طرح های منظم. انتقالِ نوتو به مکانِ جدید با نقشهٔ شطرنجی و محورهای شرق–غرب برای نورگیری، طرحِ شش ضلعیِ گرامیچله و بازچینیِ راگوزا (دوگانهٔ ایبلا/سوپریوره) نمونه های شهرسازیِ باروک اند که «معماری را در قاب» می گذارند: فاصلهٔ دید فراهم می شود، جبهه ها «خوانا» می شوند و سلسله مراتبِ مکانی (کلیسا در مرکز، اشراف بر ارتفاعات، بازار در امتدادِ محورها) نظم اجتماعی را بازنمایی می کند. منطقِ شبکه و نور. در نوتوی جدید، خیابان ها به صورت شبکهٔ منظم و محورهای اصلی شرق–غرب طراحی شدند تا نور خورشید به بهترین شکل به جبهه ها بتابد. این انتخاب، علاوه بر دلایل اقلیمی، ابزاری برای «تئاتری کردنِ» فضا بود: در ساعات خاص روز، طلوع یا غروب، جبهه های کلیساها و پالاتزوها با نور مستقیم می درخشیدند و جلوهٔ آیینی–نمایشی می یافتند. هندسه های نو: گرامیچله و فرم های چندضلعی. گرامیچله با نقشهٔ شش ضلعی، نمونهٔ کم نظیر «شهرِ هندسی» در سیسیل
است. مرکز شهر به میدانِ شش ضلعی بدل شد که از آن شش خیابان شعاعی منشعب می شدند. این هندسهٔ تازه، هم کارکرد دفاعی داشت (کنترل دید و حرکت) و هم کارکرد آیینی–زیباشناختی: کلیسا و ساختمان های اصلی در مرکز، و خانه های اشراف و بازرگانان در حلقه های پیرامونی. دوگانگیِ راگوزا. راگوزا پس از ۱۶۹۳ به دو بخش تقسیم شد: راگوزا ایبلا (شهر قدیم) و راگوزا سوپریوره (شهر جدید). ایبلا با شبکهٔ باریک تر و بافتِ تاریخی بازسازی شد و کلیسای سن جورجو بر محور پلکان های آیینی برجسته گردید. در مقابل، راگوزا سوپریوره با خیابان های عریض تر و نظم شبکه ای ساخته شد. این دوگانگی نشان می دهد که چگونه باروک می تواند هم در بستر تاریخیِ قدیم و هم در نقشهٔ نو بازتولید شود. میدان به مثابهٔ صحنه. در همهٔ شهرهای بازسازی شده، میدان مرکزی—معمولاً روبه روی کلیسا یا دومو—به صحنهٔ اصلی بدل شد. این میدان ها نه فقط محل تجمع اجتماعی، که «قاب دید» برای معماری بودند: جبهه های مقعر/محدب، برج های ناقوس، و بالکن های نمایشی در نسبت با میدان خوانا می شدند. نمونهٔ بارز، پیاتزا دل دومو در سیراکوز است که جبههٔ پالما را همچون پردهٔ تئاتر قاب می گیرد. شهرسازیِ قدرت و سلسل
ه مراتب اجتماعی. الگوی شهری باروک در سیسیل عمداً سلسله مراتبی بود: کلیسا و پالاتزو اسقفی در مرکز؛ صومعه ها و مدارس مذهبی در حلقهٔ میانی؛ و پالاتزوهای اشرافی در ارتفاعات با چشم انداز بر شهر. در امتداد خیابان های اصلی، بازار و مغازه ها قرار داشتند. این تقسیم بندی، نمایشِ بصری نظم اجتماعی بود: آسمانی–مذهبی در مرکز، دنیوی–اشرافی در بالا، و اقتصادی–بازاری در امتداد محورهای شهری. تأثیرات اروپایی و استعمار اسپانیایی. این بازطراحی ها از روندهای اروپایی نیز تأثیر گرفتند: طرح های شطرنجیِ اسپانیایی در مستعمراتِ قارهٔ آمریکا (مانند لیما یا هاوانا) و ایده های نظم و تقارنِ کریستوفر رن پس از آتش سوزی بزرگ لندن (۱۶۶۶)، الگوهایی الهام بخش بودند. در سیسیل، برخلاف لندن، موانع حقوقی و مالکیتی کمتر بود و همین امر اجرای نقشه های هندسی را آسان تر کرد. جمع بندی: «شهرِ باروک» به مثابهٔ اثر هنری. بازسازیِ پسازلزله فرصت داد تا «کل شهر» به اثر هنری بدل شود، نه صرفاً تک بنا. نظم شبکه ای، میدان های قاب دار، محورهای نورگیر، و سلسله مراتبِ مکانی نشان می دهند که در سیسیل، باروک نه تنها در نما و جبهه، بلکه در کالبدِ شهر متجسد شد. از این رو، ش
هرهای وال دی نوتو (نوتو، راگوزا، مودیکا، سیراکوز و ...) امروز به عنوان «شهرهای باروک» در فهرست میراث جهانی ثبت شده اند. کلیساها و پالاتزوها در موج نخست. در موج نخستِ بازسازی پس از ۱۶۹۳، بسیاری از بناها هنوز در چهارچوبِ «اقتباسِ سنجیده» از رُم و ناپل بودند. معمارانی چون جیووانی باتیستا واکارّینی (از ۱۷۳۰ به عنوان «معمارِ شهرِ کاتانیا») و تومازو ناپولی (در باگریا) نقش محوری در جهت دهی به این فاز داشتند. واکارّینی با ترکیب عناصر برنینی–بورومینی و به کارگیریِ خلاقِ سنگ آتشفشانی اتنا به عنوان عنصرِ تزیینی، نمای اصلیِ کلیسای جامع کاتانیا و فوارهٔ مشهور «فیل» ("Fontana dell’Elefante") را سامان داد. تومازو ناپولی در ویلا پالاگونیا پلکانِ بیرونیِ چندگردشی را به «معماریِ حرکت» بدل کرد و با دیوارهای مقعر/محدب جسارت تازه ای به کالبدِ باروک سیسیلی بخشید. کلیساها: از طاق ظفر تا مقعر/محدب. کلیسای جامع سیراکوز (جبههٔ آندره آ پالما، ۱۷۲۸–۱۷۵۳) نمونهٔ بارزِ انتقالِ الگوی رُمیِ «طاق ظفر» به سیسیل است: جبههٔ سه طبقه، ستون های آزاد، و فضای مرکزی برجسته که کلیسا را به صحنهٔ آیینی بدل می کند. در مودیکا، سن جورجو با نمای مقعر و برج
ناقوس مرکزی، حسِ تئاتریِ باروک را آشکار می کند. در راگوزا، روساریو گالیاردی با طراحیِ سن جورجو (1738) پله های طولانی و جبههٔ مقعر را ترکیب کرد تا کلیسا همچون «تاجی بر تپه» بدرخشد. پالاتزوها: صحنهٔ اشرافیت. پالاتزو بیسکاری در کاتانیا (آغاز ۱۷۰۲، تکمیل در دهه های بعد) نمونهٔ برجسته ای از نمایشِ اشرافیت در سنگ است: تالار آینه ها، راه پلهٔ دوگانهٔ پرپیچ وخم و جبههٔ موج دار. در نوتو، پالاتزو نیکولاسی دی ویلادوراتا با بالکن های آهن کوبِ نمایشی و کنسول های گروتسک نشان می دهد که چگونه «اقتصاد نمایش» اشرافی در نمای خیابان متجسد می شود. جمع بندی موج نخست. «موج نخست» باروک سیسیلی (۱۷۰۰–۱۷۴۰) دوره ای است میان «اقتباسِ رُمی» و «تألیفِ بومی»: کلیساها با جبهه های طاق ظفر و پلکان های آیینی، و پالاتزوها با بالکن های گروتسک و تالارهای نمایشی، نمایندهٔ گذار از پروتوباروک به هویتِ مستقل اند. این موج بستری فراهم کرد تا در دههٔ ۱۷۳۰ و ۱۷۴۰ باروک سیسیلی به «سبکِ بالیده و متمایز» بدل شود. باروک عالی سیسیلی (ح. ۱۷۳۰–۱۷۶۰). از حدود ۱۷۳۰، شتابِ بازسازی فروکش کرد و «فرصتِ تأمل» پدید آمد. نسلِ تازهٔ معماران—آندره آ پالما، روزارّیو گالیار
دی، استفانو ایتار و دیگران—با تکیه بر تجربهٔ پیشین و منابع نظری، زبانِ باروک را «شخصی و محلی» کردند: جبهه های چندپوسته با پداimentuهای شکسته، ناقوسخانه های پیشانی نشین و پلکان هایی که توپوگرافی را به «آکسیونِ شهری» بدل می کردند. راگوزا. راگوزا—دوپاره میانِ «ایبلا» و «سوپریوره»—نمونهٔ متراکمِ باروک عالی است. در ایبلا، سن جورجو بر فرازِ پلکانی حدود ۲۵۰ پله ای می نشیند؛ برجِ ناقوس از جبهه می جوشد و قوس ها و پداimentuهای شکسته حرکت را مفصل بندی می کنند. پالاتزو زاکو با کنسول های گروتسک و نرده های آهن کوبِ پیچیده، طنزِ سیسیلی را در سنگ متجسم می سازد. در سوپریوره، کلیسای جامع راگوزا (سوپریوره) با ناقوسخانهٔ سیسیلی و درون مایهٔ سه راهرویی، و الگوی پالاتزوهای دوطبقهٔ کشیده، «سازگاریِ سبک با ایمنیِ لرزه ای» را آشکار می کند. مودیکا. مودیکا با جبههٔ سن جورجو (تکمیل شده ۱۷۶۰) به دست گالیاردی، یکی از شاخص ترین نمادهای باروک عالی را عرضه کرد. جبهه با ریتمی پله پله بالا می رود، ستون ها و طاق ها در تداومی نمایشی سازمان یافته اند و برج ناقوس مرکزی همچون محور عمودیِ تمام شهر عمل می کند. پلکان طولانی به این جبهه، حرکت آیینی جمع
یت را به «نمایش شهری» بدل می سازد. کاتانیا. کاتانیا تقریباً از نو متولد شد. نقشهٔ جدید شهر با دو محورِ متقاطع به پیاتزا دل دومو می رسد. واکارّینی با بهره گیری نمایشی از بازالت سیاه در کنارِ سنگ های روشن، کیاروسکورویی شدید ساخت. نمای اصلی کلیسای جامع کاتانیا، با ستون های آزاد و پداimentuهای شکسته، نمونه ای از باروک عالی است. بازیلکای کولجیاتا اثر استفانو ایتار صورتِ ساده تر اما سنجیدهٔ همین زبان را نشان می دهد. پالاتزو بیسکاری با تالار آینه ها و پلکانِ داخلیِ روکوکویی، «سخنِ پایانیِ باروک» را در حوزهٔ اشرافی بیان می کند. سیراکوز. در سیراکوز، آندره آ پالما با طراحیِ جبههٔ کلیسای جامع سیراکوز (۱۷۲۸–۱۷۵۳) فرمولِ «طاق ظفر» را به کار گرفت اما با نوآوری در لایه بندی ستون ها و شکستگیِ پداimentuها، نمایی چندپوسته و تئاتری آفرید. میدان مقابل (پیاتزا دل دومو) قاب دیدی فراهم می کند که کل جبهه به سان پردهٔ صحنه جلوه گر می شود. جمع بندی. باروک عالی سیسیلی (۱۷۳۰–۱۷۶۰) مرحلهٔ بلوغ و استقلال سبک بود: معماران بومی با جسارت و خلاقیت، سنت رُمی را به زبان محلی ترجمه کردند. نتیجه، آثاری است که هم جنبهٔ آیینی دارند و هم جنبهٔ نمایش
ی، و تا امروز چهرهٔ شهری وال دی نوتو را تعریف می کنند. درون مایهٔ کلیساها. از اواخر دههٔ ۱۷۲۰، درونِ کلیساها «سبکِ مرمرین» اوج گرفت: کف ها و دیوارها با اینترسیاهای رنگین مفروش، سقف ها فرسک شده و گچ بری ها با پوتی ها، گل ها و جانورواره ها افشان شد. محراب ها چون «تندیس های سنگی» از مرمرِ الوان و سنگ های نیمه قیمتی (از جمله لاپیس لازولی و عقیق) ساخته می شدند و راه پله های محراب با پیچ وتابِ مقعر–محدب به سکوی آیینی می رسیدند. ترکیب مصالح و رنگ ها. در این دوره، مرمرهای سبز، سرخ، زرد و سیاه در کنار سنگ های نیمه قیمتی برای خلق نقوش هندسی و گیاه واره ای به کار رفت. کف ها همچون قالی های سنگی طراحی شدند و دیوارها با پانل های مرمرین چندرنگ پوشیده شدند. این کثرت رنگ و بافت، نوعی «زیبایی شناسیِ تماشایی» پدید آورد که هم آیینی و هم نمایشی بود. فرسک و گچ بری. سقف ها و طاق ها با فرسک های رنگارنگ پوشیده شدند؛ صحنه هایی از قدیسان، فرشتگان و موضوعات انجیل بر فراز جماعت نقش بست. گچ بری ها، با تندیس های پوتی، گل ها و جانوران خیالی، مرز میان معماری و مجسمه سازی را محو کردند. این تزئینات، مخاطب را در فضایی فراگیر و همه جانبه غوطه ور
می کردند. محراب ها و آیینِ دیداری. محراب ها در باروک سیسیلی به اوج شکوه رسیدند: بلوک های عظیم مرمر رنگین، قاب های زراندود، و سنگ های قیمتیِ کارشده، که نگاه را به نقطهٔ کانونی فضا می کشاندند. راه پله های خمیدهٔ پیشِ محراب، با پیچ وتاب مقعر–محدب، «ورود آیینی» به سکوی مقدس را نمایش می دادند. بسیاری از محراب ها به سفارش اشراف یا فرقه های مذهبی ساخته شدند و نام حامی بر کتیبه هایشان حک شده است. فضاهای زنانه و اخلاق دیداری. در کلیساهای وابسته به صومعه ها، مانند سن بنه دتو (کاتانیا), choirهای پنهان برای راهبه ها ساخته شد. این فضاها با شبکه های سنگی یا چوبی جدا می شدند: صدا به صحن می رسید، اما بدنِ خوانندگان دیده نمی شد. این معماریِ صدا و دید، هم اخلاق کاتولیکی «پنهان سازی» را رعایت می کرد و هم کیفیت آکوستیک را به اوج می رساند. سنگ نوشته ها و حافظهٔ اشراف. سنگ نوشته ها و لوح های مرمرین کفِ کلیساها، اغلب مزار خاندان های اشرافی بودند. تحولِ سبک این سنگ نوشته ها—از ساده و سفید در آغاز قرن هفدهم تا معرق های رنگین در نیمهٔ دوم قرن هجدهم—خود نشانگرِ تکاملِ فنون مرمرکاری و زیبایی شناسی باروک است. جمع بندی. درون مایهٔ کلیساه
ای باروک سیسیلی، بر خلاف سادگیِ بیرونی برخی بناها، به صحنه ای غنی و پُر از رنگ و نقش بدل شد: قالی های سنگی، فرسک های پرشکوه، محراب های مرمرین، و فضاهای صوتی–آیینی. این ترکیب، تجربهٔ دینی را به نمایش هنری تبدیل کرد و باروک سیسیلی را از همتایان اروپایی اش متمایز ساخت. درون مایهٔ پالاتزوها. در پالاتزوهای سیسیلی، پِیانو نوبیله (طبقهٔ پذیرایی) صحنهٔ اصلیِ نمایش بود: تالارهای بزرگ با آینه های دیواری در قاب های زراندود، لوسترهای مورانو، سقف های فرسک شده و کف های مرمرین یا کاشی کاری شده. از آن جا که ساخت بسیاری از کاخ ها چندین دهه به طول انجامید، اغلب تزئیناتِ پایانی رنگ وبوی نئوکلاسیک گرفتند و بدین ترتیب «تجملِ متمرکز» در تالارهای اصلی نشست، در حالی که اتاق های روزمره ساده تر باقی ماندند. تالارهای نمایشی و آینه ها. تالار آینه ها ("Galleria degli Specchi") در پالاتزو والگوارنرا-گانجی در پالرمو از شاخص ترین نمونه هاست: دیوارها با آینه های بزرگ قاب بندی شده اند، لوسترهای مورانو بر سقف های فرسک شده می درخشند و قاب های زراندود میان نقاشی ها و آینه ها مرز را محو می کنند. این تالارها برای رقص، موسیقی و پذیرایی از مهمانان ا