Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ترجمهٔ ناهمگونی از غزلی از حافظ را در کتابش به نام "ایران و قضیهٔ ایران" جای داد. در عصرِ حاضر، علاقه به حافظ در بعضی جهات افزایش یافته است. رویکردِ مترجمانِ شعرِ حافظ به انگلیسی، دارای ابعاد و اشکالِ گوناگونی است: ۱. از نظرِ کمّیت: ترجمهٔ انگلیسی "دیوانِ" حافظ از یک بیت تا کلِ "دیوان" را دربرمی گیرد. ترجمه های محدود در چند بیت یا غزل، در روزنامه ها و مجلاتِ تخصصی چاپ، و ترجمهٔ تعدادِ بیشتری غزل یا قطعهْ جداگانه منتشر می شد. توماس فورد، ، الیستر الیت، ، توماس لو، و یوهانس دوبروین هر یک، یک غزل و ویلیام اوزلی و حسین نصر هر کدام دو غزل ترجمه کرده اند. ۲. از نظرِ نظم و نثر: ترجمه های منظومِ "دیوان" بیش از ترجمه های منثور بوده است. بااین حال بعضی از مترجمان بر این باور بوده اند که ترجمهٔ منثور، توانایی بهتری برای شناساندنِ حافظ و اندیشه هایش به انگلیسی زبانان دارد. نیز ترجمه های منثور و منظوم هم دارای سبک های کهنه و هم سبک های معمول تر و نزدیک تر به زمان هستند و کیفیتِ کهنگی با گذشتِ زمان کمتر می شود. ۳. از نظرِ آزادی در ترجمه: مترجمانِ "دیوانِ" حافظ به دو شیوهٔ منظوم و منثور این کار را کرده اند و بدین ترتیب، این
دو گونه ترجمه در امتدادِ تقابلِ دو نگاهِ «تحت اللفظی» و «آزاد» قرار گرفته اند. ترجمهٔ تحت اللفظی که به خاطرِ رعایتِ امانت نسبت به اصلِ شعر است، در ترجمه های منثور بیشتر انجام شده است. بعضی مترجمان سعی در قافیه پردازی داشته اند و بعضی آن را رها کرده اند. وزن های انتخابی در ترجمه های منظوم، عروضی و کمّی نیست و هِجایی و بر اساسِ تکیهٔ صداهای کلمات در هر مصراع است. بعضی چنان در ترجمهْ خود را آزاد کرده اند که به سختی می توان غزلِ ترجمه شده را تشخیص داد. در مقابل، دیگران کوشیده اند تا امانتدار باشند اما ترجمه شان به خاطرِ اشتباه خوانی یا فهمِ نادرستِ یک یا چند واژهٔ مهم، نادرست است. ترجمه های گوناگون و بسیارِ اشعارِ حافظ را در سه دسته می توان دسته بندی کرد. دستهٔ نخست گروهی از مترجمان هستند که مناسب ترین گونه برای ارائهٔ شعرِ حافظ به خوانندهٔ انگلیسی را نثر دانسته اند. بعضی از آنان، ترجمه های تحت اللّفظی ارائه می دهند و هدف شان ترجمه هایی امانتدار برای دانشجویانِ ادبیات فارسی است. ترجمهٔ کاملِ "دیوانِ" حافظ از هِنری ویلْبِرفورْس کِلارْک نمونه ای از این گونه ترجمهٔ خشک و بی روح است. تفسیری کاملاً صوفیانه که یادداشت
های فراوانی با اطلاعاتِ فراوانِ غیرقابلِ فهم و نالازم دارد و از ویژگی های شاعرانهٔ اصلیِ شعر بازمی دارد. تقریباً همهٔ مترجمانِ شعرِ حافظ در این دسته بر این اعتقادند که حسِ شعر را در نثر با دقتِ بیشتری می توان بیان کرد. بااین حال، استدلالِ ظریف تری نیز وجود دارد و آن این است که ترجمه به نظمِ انگلیسی، مجموعه ای از قراردادهای نامناسب و بیگانه را بر شعرِ حافظ تحمیل می کند. ادوارد بایلز کاول — که بهترین ترجمه هایش از حافظ به نثر است — می گوید: «ما بر اشعارِ حافظ جامهٔ قافیه نپوشاندیم، ترجیح می دهیم تا آنها را به شکلِ ابهام آمیز باقی بگذاریم، بدون اینکه تحت تأثیرِ فُرمی دلخواه از ترجمه قرار دهیم. ترجمهٔ ما کاملاً تحت اللفظی است چرا که ما می خواستیم اشعارِ حافظ را آن گونه که هست به خواننده عرضه کنیم.» در میانِ ترجمه های منثور، که شاید شایستهٔ توجهِ بیشتری هستند، ترجمه هایی هستند که جونز آنها را «نثری معتدل، اما بی روح» می نامد. در این ترجمه ها، مترجم توسط قافیه و وزن محدود نمی شود، بلکه روانی و خوش آهنگی را ارائه می دهد. بعضی از ترجمه های جونز و نیز ترجمه های و نمونه هایی از این نوع هستند. نثرِ آهنگینِ آنها می خواه
د به نوعی شعرِ منثور، با نزدیکی به نثرِ نسخهٔ مجازِ کتاب مقدس بپردازد. متأسفانه بسیاری از این مترجمان با صُوَرِ خیالِ شعرِ اصلی، بیش از اندازه آزادانه برخورد کرده اند، که گاهی به آمیخته ای گیج کننده از پیوند دادنِ بی ربطِ لفظ و تصویر منجر شده است. دستهٔ دوم ترجمه های منظومند که بیشتر ترجمه های شعرِ حافظ را دربرمی گیرند. سه نوع ترجمهٔ متفاوتْ قابل تشخیص اند. دستهٔ نخست، ترجمه هایی که سعی در تقلید از قافیه و وزنِ اصلیِ شعر دارند. این نوع ترجمه را «بندبازی ادبی» می نامند. تنها سه مترجمِ "دیوانِ" حافظ این گونه را به کار گرفته اند: والتر لیف، و پل اسمیت. در اعمالِ «بندبازی ادبی» تنها نفرِ نخست موفق شده تا از سقوط جلوگیری کند، اما نفر دوم و سوم سقوطِ بسیار سنگینی را پشت سر گذاشتند. درواقع، کارِ لیف قطعهٔ ادبیِ کاملاً هوشمندانه ای است که بسیاری از ویژگی های صوریِ اصلِ شعر را بازتولید می کند، و درعین حال مراقبت می کند تا به اندازهٔ بیشترِ ترجمه ها در قالب های شعرِ آزاد، به اصلِ اشعار وفادار باشد. از سوی دیگر، نسخهٔ پین هشداری شدید نسبت به این نوع ترجمه است. ترجمهٔ پین به شدت نامطبوع و در بعضی موارد، به خاطر استفاده ا
ز عباراتِ کهن و نازک خیالانهٔ شاعرانه، تقریباً نامفهوم شده است. اسمیت کوشیده تا مانند پین کلِ "دیوان" را ترجمه کند. او در ترجمه اش بسیار وامدارِ گذشتگان است. اسمیت نیز مانند پین، حافظ را با فرم های غزلِ انگلیسی آزار می دهد، که نتیجه اش مانند نسخهٔ پین، به همان اندازه غیرجذاب و ناموفق — و درواقع غیرقابلِ خواندن — است. مترجمانِ بسیاری تلاش کرده اند تا شعرِ حافظ را در فرم های منظومِ انگلیسیِ آشناتری ترجمه کنند. مشکلِ اصلی در اینجا موضوعی است که کاول بیان کرده است — و پیتر ایوری و نیز قویاً آن را بیان کرده اند — و معتقدند «کاربردِ قالب های منظومِ (استنزا) شعرِ کلاسیکِ انگلیسی ناگزیر به تحمیلِ مفاهیمِ فرمی می شود که ... برای مشرق زمینْ بیگانه است». روشن است که در پشتِ این دو سنتِ ادبی، اساساً اصولِ زیبایی شناسیِ متفاوتی وجود دارد، حتی «تصوراتِ فرمیِ» متناقض در طرح و وحدتِ شاعرانه. بسیاری از مترجمان در این زمینه سعی کرده اند تا بر اساسِ درکِ خود از نظریهٔ ادبیِ کلاسیکِ غربی، شاعرِ ایرانی را قضاوت کنند، بنابراین احساس کردند که باید براساسِ اثرِ وی «ارتقا یابند». به باورِ الکساندر راجرز این اشعار «به ظاهر مانندِ چهل
تکه ای هستند که از ارزش شان به منزلهٔ آثارِ ادبی، بسیار کاسته می شود». هرمن بیکنل اطمینان دارد که «در بسیاری از غزل های حافظ» وحدتی وجود ندارد. صریح ترین بیانِ چنین عقیده ای از است که درحقیقت با اصلِ شعرْ آشنایی نداشت و به نسخه های کلارک و پین متکی بود. او نسبت به برتریِ شعرِ کلاسیک اطمینان داشت و بدین ترتیب اعلام می کند که «من سعی کردم با انتخابِ آن اشعاری که بیشترین انسجام و ارتباطِ معنایی را داشتند، و با افزودنِ پیوندهای تفسیریِ شخصی، و انتخاب و پرداختِ مهم ترین موضوع از دو یا سه موضوعِ مختلف که غالباً در یک غزل وجود دارند، بر این مشکلِ ناخوشایند غلبه کنم.» ترجمه های لوگالی ین در قالبِ استنزایی با وزن و قافیهٔ متنوع هستند. مترجمانی که تصمیم به استفاده از فرمِ استنزای انگلیسی گرفتند، «ترانهٔ فارسیِ» جونز را به عنوانِ الگویی در دسترس داشتند. جونز هر بیت را در استنزایی شش خطی ترجمه می کند. او در ترجمهٔ منثورش از شعر، اصلِ شعر را با حذف و اضافه های شدیدی تغییر می دهد، و وضوحِ صُوَرِ خیال در اصلِ شعر را می آلاید و آن را بی اهمیت می پندارد. متأسفانه تقریباً همهٔ مترجمانی که این روش را انتخاب کرده اند، در این زمی
نه از جونز پیروی کرده اند؛ تنها یک استثنای ممتاز وجود دارد و آن ترجمه های گرترود بل است. این نسخه هنوز هم شفاف ترین، آهنگین ترین و دقیق ترین ترجمه های منظومِ شعرِ حافظ به انگلیسی است. از دیگر فرم های منظومِ انگلیسی که بسیار موردِ استفاده قرار گرفته، نوعی رباعیِ آیمبیکِ هشت هجاییِ وتدی است. در میان ترجمه ها به این فرم، ترجمه های کلنل فرانک مونتاگ روندال در تقلید از تک قافیهٔ شعرِ حافظ موفق بوده است. عدمِ تمایل به تحمیلِ یک فرمِ خارجی بر غزلِ کلاسیکِ فارسی، بعضی مترجمانِ مدرن را به استفاده از قالبِ شعرِ آزاد ترغیب کرده است. برخی از ترجمه های اولیه در شعرِ آزاد حتی نمی توانند جلوه ای از عظمتِ شعرِ حافظ را ارائه دهند. در میان ترجمه های اخیر، ترجمه های آربری و هیث–استابس احتمالاً بهترین ترجمه های شعرِ آزاد هستند. آنان هر بیت را در قالبِ بیتی بی قافیهٔ غیرمتشکل از خطوطِ شش هجایی ارائه می دهند که برخی از ظرایفِ تقارنِ شعرِ حافظ را حفظ می کند. دستهٔ سومِ ترجمه ها — اگرچه نمی توان آنها را دقیقاً ترجمه نامید — ترجمه هایی هستند که نویسنده نه تنها در تغییرِ کلمات و معنای اصلی به خود آزادی می دهد، بلکه در بیانِ آنها به شک
لِ دلخواه نیز آزادی دارد. این نوع ترجمه امروز، «اقتباس» یا «ترجمهٔ خلاق» خوانده می شود. مترجمانِ بسیاری سعی کرده اند از مترجمِ نامدار، ادوارد فیتزجرالد تقلید، و شعرِ حافظ را در قالبِ رباعی ارائه کنند. یکی از این مترجمان می نویسد: «من گهگاه موضوعاتِ آمده در یک غزل را در یک رباعی یا چند بیت بیان کرده ام.» در میانِ مقلدانِ حافظ سه چهرهٔ برجسته وجود دارند، رینولد نیکلسون، و بازیل بانتینگ؛ غزلیاتِ بریجز و حافظیاتِ بانتینگ، هردو ترجمه های ممتازی هستند و در برابرِ ترجمه های تحت اللفظیِ امانتدارانه، عظمتِ شعرِ حافظ را بسیار بهتر انتقال می دهند. مسئلهٔ دیگر در بعضی از ترجمه ها، خشک و بی روح بودنِ آنهاست. مترجمانِ "دیوان" از گروه های مختلفِ اجتماعی بوده اند از ادیب و شاعر و روزنامه نگار تا قاضی، پزشک، جراح، معلم، استاد دانشگاه، دیپلمات، کشیش، بازرگان، بانکدار و حسابدارِ عالی رتبه. این گستردگی به سبب آن است که بعضی از مترجمان — به ویژه بعضی از نخستین آنان — مأمورانِ سیاسی و نظامی در هند بوده اند و از همین طریق با حافظ آشنا شده اند. بعضی از مترجمان نیز غیرانگلیسی هایی بوده اند که تسلط شان بر انگلیسی، سببِ تواناییِ ترجمهٔ
اشعارِ حافظ شده است، مانند اهالیِ هند یا ایرانیانِ خارج از ایران. در بعضی از این ترجمه ها، مقدمه های مفصلی دربارهٔ حافظ و اندیشه اش، دیدگاه های فلسفی، تَصَوُّفِ ایرانی، آرایه های ادبی و وزن های شعرِ فارسی یا یادداشت ها و حاشیه هایی بر ابیاتِ ترجمه شده از سوی مترجمانْ نوشته شده است. سدهٔ بیستمِ میلادی شاهدِ ظهورِ نوعِ دیگری از مترجمان، یعنی محقق-مترجم بود. این دسته از مترجمان عموماً شعرِ حافظ را به انگلیسی ترجمه کرده اند تا از استدلال یا تفسیرِ خویش حمایت کنند. در میان آنان، ایرج بشیری، مایکل کریگ هیلمن، جولی اسکات میثمی و نمونه های برجسته ای هستند. کارِ آنان به اندازهٔ مترجمانِ پیشینْ متنوع است، اما ترجمه هاشان در قالبِ آزاد و به انگلیسیِ ساده ارائه می شود. فراتر از انتخابِ قالب و مسئلهٔ برقراریِ ارتباط در یک ساختارِ ادبی و شیوهٔ ادبیِ مبانیِ زیبایی شناسیِ یک سبکِ متفاوت، مترجمانِ حافظ مجبور شده اند با جلوهٔ صوفیانه — یا غیرصوفیانه — در شعرِ او مواجه شوند. بعضی مانند پین و لوگالین، حافظ را صوفی ندانسته اند؛ اما بیشترِ مترجمان سعی کرده اند او را به عنوانِ شاعری عارف معرفی کنند. علاقهٔ غربیانِ متأخر به تصوف، س
ببِ ترجمه هایی در این زمینه شده است، مانند ترجمه های مایکل بویلن، الیزابت ت. گری جونیور، و رضا صابری. چندبُعدی بودنِ شعر حافظ، تقریباً همهٔ مترجمان را به اشتباه انداخته و نتیجهٔ تلاششان عموماً چندان موفق نبوده است. به جز چند استثنا، ترجمه های انگلیسی به طور کلی فاقدِ هرگونه لطافتِ شاعرانه هستند و به ندرت توانسته اند حتی نگاهی گذرا از ظرافتِ سرشار و زیباییِ قدرتمندِ شاعرِ بزرگِ قرونِ وُسطاییِ ایرانی را در برابرِ خوانندهٔ انگلیسی ارائه دهند. آلمانی. نخستین ترجمه های آلمانیِ شعرِ حافظ به دنبالِ ترجمه های انگلیسیِ ویلیام جونز انجام شد. در سال ۱۷۷۱ م و همزمان با اینکه این ترجمه به زبانِ آلمانی هم منتشر شد، ۱۶ غزل از سوی کاروی رویتسکی به لاتین ترجمه و منتشر شد. سپس تر در سال ۱۷۸۳ م ترجمهٔ تعدادی دیگر از غزل های حافظ به آلمانی از سوی رویتسکی منتشر شد. اثرِ اولِ رویتسکی بعدها توسط فریدل به آلمانی ترجمه و چاپ شد و این، نخستین گام در ترجمهٔ اشعارِ حافظ به زبانِ آلمانی بود. شدتِ توجه به حافظ سببِ برانگیختنِ شکایتِ هِردِر، کشیش و ادیبِ آلمانی شد که او را وادار کرد برای جلبِ توجه نسبت به سعدی، به ترجمهٔ قطعاتی از "گلستان"
دست زند. نخستین ترجمهٔ کاملِ آلمانی توسط شرق شناس و دیپلماتِ اتریشی، یوزف فون هامر–پورگشتال انجام شده است. این ترجمه که هنوز هم به عنوانِ یکی از مهم ترین آثارِ آلمانی شناخته می شود، همراه با تمامِ اشعارِ منسوب به حافظ است و در سال ۱۸۱۲ م به چاپ رسید، هرچند که چهارده سالِ قبل تمام شده بود. هامر–پورگشتال دانش آموختهٔ زبان های تُرکی، فارسی و عربی در مدرسهٔ زبان های شرقی و یکی از سه شرق شناسِ اثرگذار در پیدایشِ شرق شناسیِ لائیک بود. نخستین بار او بود که در زبانِ آلمانی، واژهٔ «دیوان» را بر روی جلدِ ترجمهٔ خویش از "دیوانِ" حافظ نوشت. در مدت اقامت در قُسطَنطَنیه، هامر–پورگشتال دو کتابِ ترجمهٔ ترکی از حافظ، از جمله شمعی و سُروری را در کتابخانهٔ سلطان عبدالعظیم مطالعه کرد. او همچنین نسخهٔ خود را از ترجمه و تفسیرِ سودی به همراه داشت. درمجموع هامر–پورگشتال، ۵۷۶ غزل، ۶ مثنوی، ۲ قصیده، ۴۴ قطعه، ۷۲ رباعی و ۱ مخمّس ترجمه کرده است. کیفیتِ متمایزِ ترجمهٔ هامر–پورگشتال، از یک سو در روشِ ترجمهٔ اشعار نهفته است و از سوی دیگر در اشارات و ارجاع های تطبیقیِ او با ادبیاتِ لاتین و یونانی در یادداشت های توضیحی اش؛ که نشان دهندهٔ تلا
شِ مترجم در ساختِ جهانِ ادبیِ قابلِ درکِ حافظ برای خوانندگانِ معاصر است که بیشتر در خانه با اشکالِ موسیقیِ کلاسیک قابل فهم است. هامر–پورگشتال هم به فرم و هم به محتوای غزل ها وفادار است. در این ترجمه اشتباه ها و نارسایی هایی محتوایی دیده می شود که به خاطرِ فهمِ نادرستِ برخی اصطلاحات است. نیز بی دقتی های فنی و صوری در آن قابل مشاهده است که در همان زمان نیز توسطِ منتقدان و پژوهشگران مطرح شد؛ و البته همین اشتباه ها و نارسایی های معنایی — که تماماً از نقصانِ زبان شناسیِ هامر–پورگشتال هم سرچشمه نمی گیرد — سبب برخیِ الهامات و خلاقیتِ شعری برای شاعرانِ دیگر مانند گوته شد. از دیگر مواردِ این ترجمه، راه یافتن بعضی غزل های مشکوک و ضعیف با انتساب به حافظ در این ترجمه است. رابطهٔ این ترجمه با "دیوانِ" گوته ناگسستنی است، چراکه "دیوانِ" گوته سببِ شهرتِ ترجمهٔ هامر–پورگشتال شده است و از سوی دیگر، "دیوانِ" گوته از این ترجمه نشأت گرفته و بدونِ این ترجمه، "دیوان" وجود نداشت. این ترجمه از نظرِ صنایعِ ادبی و شعری نیز دچارِ خطاست، هامر–پورگشتال تنها در چند غزل، برای تقلید از وزن و قافیه تلاش کرده که موفق نبوده است. ترجمهٔ هامر–پور
گشتال در فهمِ گوته از حافظ بسیار اثرگذار بود. اثرات آن به حدی بود که تمامِ ترجمه های آلمانیِ حافظ که در نیمهٔ دومِ سدهٔ نوزدهمِ میلادی انجام شده بود، مدیونِ "دیوانِ غربی–شرقیِ" گوته بود. در این دوره بود که دو ترجمهٔ کاملِ دیگر از حافظ منتشر شد، یکی از فینتسنتس روزنتسوایگ فون شواناو و دیگری از هرمان بروکهاوس. پس از ترجمهٔ هامر–پورگشتال و "دیوانِ" گوته، فریدریش روکرت شاعر و شرق شناس و مترجمِ قرآن و "شاهنامه"، دست به ترجمهٔ اشعارِ حافظ زد و در این ترجمه به جنبه های صوریِ اشعار نیز توجه داشت و بدین ترتیب قالبِ غزلِ حافظ را کاملاً به آلمانی بازگرداند و در انتخابِ حروف و واژگان تلاش کرد تا موسیقیِ شعر نیز حفظ شود. همین موضوعْ سببِ انتقاد و اطلاقِ تصنعی بودن نسبت به ترجمه اش شد. در آغاز، ۴۰ غزل را ترجمه و با نامِ «گل های شرقی» چاپ کرد. او که معاصرِ گوته است، از فرمِ غزل و وزن و قافیهٔ او تقلید می کند. این ترجمه برخی از ظرافت های حافظ را حفظ می کند؛ گرچه ارتباطِ گوته با حافظ با روکرت بسیار متفاوت است، اما دومی در مطالعاتِ علمی از حافظ برتری دارد. این ترجمه ها نشانگر ارتباطِ ادبیِ روکرت با حافظ و همچنین نشان دادنِ ظرا
فتِ هنریِ شاعرِ ایرانی است، به ویژه در موردِ استفاده اش از زبانِ استعاری. و بعد با ترجمهٔ اشعاری دیگر، مجموع اشعار را به ۸۲ غزل و ۳۰ رباعی رساند که پس از مرگش چاپ شد. آنه ماری شیمل این ترجمه را، بهترین و معتبرترین ترجمهٔ آلمانی از حافظ می داند. ، شاگردِ روکرت، در سال ۱۸۷۷ م، ۴۳ غزل و ۲۸ رباعی را چاپ کرد و هرمان کراین بورگ نیز در سال ۱۹۲۶ م، ۴۵ غزلِ دیگر را و ویلهلم آیلرس نیز رباعیات را در سال ۱۹۴۰ به چاپ رساند. انجمنِ روکرت ۶۳ ترجمه از او را در سال ۱۹۸۸ م منتشر کرد، و ناشرانِ بعدی به تازگی، نسخهٔ مصور از ترجمه های روکرت را منتشر کرده اند. یکی از مهم ترین شاعرانِ نیز همزمان با روکرت و چاپِ نهاییِ اثرِ گوته در ۱۸۲۷ م، ترجمهٔ گزیده ای از اشعارِ حافظ را آغاز کرد. گزیده اش را، با عنوانِ «نمونه هایی از "دیوانِ" حافظ» نامید، پلاتن موفق شد بافت و عمقِ چندلایهٔ شعرِ حافظ را به تصویر بکشد. پلاتن در بهره بردن از حافظ به عنوان الگویش، اصلِ غزل ها را به آلمانی، و همچنین ترجمه ۲۶ غزل و ۱۱ بیت مجزا از حافظ را ترجمه کرد. در کتابِ بعدی، با عنوانِ "۱۵–۲۰ اکتبر ۱۸۲۲"، پنجاه غزلِ دیگر را ترجمه و با یک مقدمه منتشر کرد. او دو کار
انجام داد: نخست ترجمهٔ دقیق با استفاده از قالب و وزنِ شعرِ آلمانی، و دوم سرایشِ اشعاری به شیوهٔ حافظ در قالبِ غزل. او تعدادِ کمتری غزل نسبت به روکرت ترجمه کرد، بااین حال از نظرِ منتقدانْ ترجمهٔ بهتری نسبت به روکرت دارد. پس از ترجمه های روکرت و پلاتن، دیگر مترجمانْ این راه را ادامه دادند. در سال ۱۸۴۶ م، مجموعه ای با نامِ «ترانه های حافظ» را منتشر کرد. اثرِ داومر از محبوب ترین گزیده های غزل های حافظ به آلمانی بود. دامر رهبرِ آهنگسازِ پرکار بود و ترجمه هایش از حافظ نتیجتاً برای آواز و پیانو تنظیم شد. بین سال های ۱۸۵۴ و ۱۸۵۸ م، هرمان بروکهاوس، استادِ وقتِ زبان های هند و ایرانی لایْپْزیگ، اولین ترجمهٔ کاملِ حافظ را از زمانِ هامر–پورگشتال منتشر کرد. این نسخهٔ سه جلدی، بر اساسِ نسخه و تفسیرِ سودی است و متنِ اصلی در انتهای کتاب آورده شده است و می توان ترجمه را به راحتی مقایسه کرد. اگرچه بروکهاوس روشِ ترجمه اش را در جلدِ دوم و سوم تغییر داد، اما بااین وجود ارزشِ علمیِ خود را حفظ کرد. به دنبالِ بروکهاوس، دیپلماتِ دیگری از شرق شناسان، فینتسنتس روزنتسوایگ فون شواناو ترجمهٔ کاملِ دیگری از حافظ منتشر کرد. روزنتسوایگ فون شو
اناو ترجمه ها و اصل را در صفحاتِ روبه رو ارائه، و در انتهای ترجمه اش، یادداشت های توضیحی درج کرد. این نسخه برای مطالعهٔ متونِ شعرِ فارسی به طور کلی و به ویژه حافظ قابل توجه است. این اثر، پایهٔ تقریباً تمامِ مطالعاتِ مدرنِ آلمان دربارهٔ حافظ است. در ۱۸۶۵ م، مجموعه ای با نامِ «دیوان شمس الدین محمد حافظ شیرازی، گزیدهٔ اشعار» چاپ و منتشر کرد. ۱۴ غزل توسط فریدریش فون بودنشدت در مجموعه ای با نامِ «اشعار حافظ، سرایندهٔ شیرازی» در سال ۱۸۷۷ م منتشر شد. این ترجمه هرچند تعدادِ محدودی غزل را دربردارد، اما از جهتِ مهارتِ مترجم در ترجمهٔ زیبایی های کلامیِ حافظ اهمیت ویژه ای دارد. روسی. آشنایی با حافظ در حوزهٔ روسیه و شورویِ سابق بیش از سیصد سال سابقه دارد. همزمان با آشنایی با ادبیاتِ فارسی در دورهٔ کاترینِ دوم و ترجمهٔ آثارِ شرقی به واسطهٔ زبان های اروپایی — و به ویژه فرانسوی — به روسی، ترجمه هایی از "دیوانِ" حافظ انجام گرفت. جایگاهِ حافظ در فرهنگِ روسی، افزون بر شاعری بزرگ، جایگاهِ آزاداندیشی و نمونهٔ مبارزه با تزویر و ریاکاری است. آگاهیِ ادیبانِ روسی در نیمهٔ نخستِ سدهٔ نوزدهمِ میلادی، به واسطهٔ ترجمهٔ آلمانی و به ویژه "
دیوانِ غربی–شرقیِ" گوته است. این اثرپذیری سببِ ترجمه هایی روسی از اشعارِ حافظ شد. ترجمهٔ اوسیپ سنکوفسکی، نخستین ترجمهٔ روسیِ غزل های حافظ است. او در سفرِ استانبول با "دیوانِ" حافظ آشنا شد و مقاله ای با عنوانِ «دیوان خواجه حافظ شیرازی، شاعرِ شهیرِ فارسی گوی» در شمارهٔ ماهِ مارسِ ۱۸۲۰ م مجلهٔ «یادداشت های روزانهٔ ولینسکی» منتشر کرد. در این مقاله ۳ غزل با ترجمهٔ نثر ارائه شده است. این ترجمه های از روی ترجمه های ترکیِ "دیوانِ" حافظ انجام گرفته است. دومین ترجمه را از ۵ غزلِ حافظ در سال ۱۸۲۸ م و از زبانِ آلمانی به روسی انجام داد. او دو غزل هم از فارسی به روسی ترجمه کرد. نیکلای چرنیشفسکی هم ترجمه هایی پراکنده از ابیاتِ حافظ به روسی انجام داد. ترجمهٔ سومْ کارِ ، شاعرِ روسی است. شاعر بودنِ وی، سببِ فهمِ بهتر و بیشتر وی از اندیشه های حافظ و راهیابی اش به جهانِ معنویِ او شد. ترجمهٔ فت، تمامِ "دیوانِ" حافظ را دربرمی گیرد و این ترجمه از زبانِ آلمانی به روسی صورت گرفته است. آخرین کاری که در زمینهٔ ترجمهٔ اشعارِ حافظ به روسی انجام شده، کاری است که در درحال انجام است. این اثر ترجمهٔ کاملی از "دیوانِ" حافظ توسط سه ایران شناسِ
برجسته و استادِ زبان فارسیِ روس و به سرپرستیِ است. تاکنون بیش از ۲۰۰ غزلْ ترجمه شده و باقی در دستِ انجام است. پژوهش ها در زمینهٔ اشعار و ترجمه و شرحِ بعضی از اشعار نیز، مرتباً در مجلهٔ ایرانو اسلاویکا متعلق به انستیتو منتشر می شود. ایتالیایی. نخستین ترجمهٔ اشعارِ حافظ توسطِ پیِترو دلّا واله (د. ۱۶۵۲ م) جهانگردِ رُمی انجام شد. او در بازگشت از سفرش به ایران، در سال ۱۶۲۶ م نزد اوربان هشتم در رم و در مجلسی، ترجمهٔ چند شعر از حافظ را خواند و هنرش را با سبکِ غناییِ ویرژیل مقایسه کرد. احتمالاً این ترجمه نخستین ترجمهٔ اشعارِ حافظ در اروپا هم بوده است. مترجمانِ ایتالیایی به پیروی از واله — که سبکِ حافظ را با سبکِ پترارک مقایسه کرد — هنوز در ترجمهٔ "دیوانِ" حافظ به آثارِ پترارک رجوع می کنند. در سنجشِ ترجمه های ایتالیایی از "دیوانِ" حافظ با ترجمه های "دیوان" به زبان های دیگر در دو دههٔ اخیر، این نکته به چشم می آید که مترجمانِ ایتالیایی همواره سعی در ترجمهٔ شاعرانهٔ "دیوانِ" حافظ داشته اند تا نتیجه بتواند با اصلِ فارسیِ شعر به گونه ای برابر باشد. اشغالِ ایتالیا در سدهٔ هجدهمِ میلادی، سببِ کاهشِ توجه نسبت به حافظ و ترجمه
ٔ "دیوان" شد. ترجمه های این دوره اندک هستند و نیز ترجمه هایی از روی ترجمه های انگلیسی اند. در سال ۱۷۸۷ م، ترجمهٔ انگلیسیِ جان نات از اشعارِ حافظ به چاپ می رسد. این ترجمه دربردارندهٔ ۱۷ غزل، مقدمه و شرح حالی از حافظ است. در سال ۱۷۸۸ م، نویسنده ای گمنام نقدی بر این ترجمه در نشریهٔ «روزنامهٔ ادیبان» در شهرِ پیزا به چاپ می رسانَد. او ۴ غزل را از انگلیسی به ایتالیایی ترجمه، و اشعار حافظ را با آناکرئون، شاعر یونان باستان مقایسه می کند. او در نقدِ جان نات می گوید که وی ترجمه ای سطحی از کلامِ ژرفِ حافظ ارائه می دهد تا با زیبایی شناسیِ شعرِ انگلیسی هماهنگ باشد. سپس تر نخستین ترجمه های علمی و آکادمیک از شعرِ حافظ در اروپا شکل گرفت و (د. ۱۹۱۳ م) چند غزل از حافظ را به ایتالیایی ترجمه کرد. او در کتابِ "تاریخ ادبیات جهان"، ترجمهٔ پنج غزلِ آغازینِ "دیوان" را ارائه داد. در ادامهٔ ترجمه های "دیوانِ" حافظ به ایتالیایی، در سال ۱۸۹۴ م کتابی با عنوانِ "تاریخ شعر فارسی" در دو جلد و با موضوعِ شرح حالِ ۱۲۰ شاعرِ فارسی زبان با ترجمهٔ بیش از ۴۰۰ شعر منتشر کرد و در فصلِ مربوط به حافظ، ترجمهٔ ۱۵ غزل، ۴ قطعه، ۱۶ رباعی و ساقی نامه را ارائ
ه داد. پیرو گروسّو پس از پیتتسی، چند شعر از حافظ را در بعضی برگزیده ها مانند «فردوسی و اشعار فارسی» ترجمه و چاپ کرد. در سال های پس از جنگِ جهانیِ دوم، آنتونیو بلّی ترجمهٔ چند شعرِ حافظ را در گزیده ای از اشعارِ شاعرانِ سراسرِ جهان چاپ کرد. دو اثرِ اخیر، از نظرِ پژوهش های آکادمیکِ ایتالیایی، ارزش چندانی ندارند. اما در این میان، الساندرو بوزانی کتاب "تاریخ ادبیات فارسی" را نوشت که ارزشِ آکادمیک و علمیِ بسیاری دارد. او در این کتاب چند غزل از حافظ را ترجمه می کند و بر آنها تحلیل هایی مبتنی بر زیبایی شناسیِ عرفانی ارائه می دهد. این ترجمه و تحلیل در مقاله ای بسیار مهم از وی نیز — که در ۱۹۷۸ م منتشر شد — منعکس شده است. پس از باوزانی، نسلِ ایران شناسانِ جوان، راه او را دنبال کردند. اوا جاردینا در ۱۹۶۶ م، ترجمهٔ گزیده ای تک نگارانه از شعرِ حافظ را چاپ کرد. چند غزل از حافظ را از گزیده هایی گوناگون از ادبیاتِ فارسی و تاریخش، ترجمه کرد و به چاپ رساند. مهم ترینِ این گزیده ها با عنوانِ «دیوان غربی» است که ترجمهٔ ۱۸ غزل را دربردارد و به "دیوانِ غربی–شرقیِ" گوته اشاره می کند. اسکارچا با همکاری استفانو پلو، "دیوانِ" حافظ را به
طورِ کامل همراه با یک مقدمه و واژه نامهٔ اصطلاحاتِ فنی و تفسیرِ گستردهٔ غزلیات، در سال ۲۰۰۵ م ترجمه کرد و سه سال بعد، گزیده اش را با عنوانِ «۸۰ غزل» به چاپ رساند. از پژوهشگرانِ سدهٔ بیستم، کارلو ساکونه اشعارِ حافظ را در قالبِ کتابی مستقل به چاپ رساند. او سه کتاب دربارهٔ حافظ دارد: نخست با عنوانِ «ساقی نامه» با مقدمه ای پژوهشگرانه در سال ۱۹۹۸ م، دوم «باده، شاهدان، و کفر» و سوم «غزل هایی از عشق و میخانه» که این دو ترجمه ای کامل از "دیوانِ" حافظ هستند و در سال ۲۰۱۱ م منتشر شدند. جووانی ماریا درمه، ترجمهٔ "دیوانِ" حافظ را در ۳ جلد با نگاهی به سنّتِ پترارکی و در قالبِ نثری موزون انجام داد. اسپانیایی. با وجودِ جمعیتِ بسیارِ اسپانیایی زبان در کشورهای مختلف، حافظ پژوهی رشته ای نسبتاً نوپا در این حوزه است. هرچند در این حوزه چندین کارِ پراکندهٔ ترجمه از چند بیت تا چند غزلِ حافظ از زبان های دیگر به اسپانیایی انجام شده است — که این آثار نیز معمولاً در حدِّ دست نویس، نسخهٔ خطی یا بخشی از مقاله های منتشرشده در مجلاتِ ادبی هستند —، بااین حال ترجمه و نقدهای آن، کمتر از یک سده در حوزهٔ کشورهای اسپانیایی زبان سابقه دارد. در ا
ین میان یک استثنا وجود دارد و آن اثری است از معروف به «کنت نورونیا» (د. ۱۸۱۶ م)، سیاستمدار، نظامی و شاعرِ اسپانیایی. او این اثر را در اوایلِ سدهٔ نوزدهمِ میلادی در مجموعه ای با عنوانِ «اشعار آسیایی» نوشت. کنت نورونیا در این اثر ترجمهٔ اشعارِ شاعرانِ عرب، تُرک و ایرانی را از زبان های انگلیسی و لاتین به اسپانیایی ترجمه کرد. این اثر هفده سال پس از درگذشتش در سال ۱۸۳۳ م توسط چاپخانهٔ خولیو دیدوت در فرانسه چاپ شد و پنجاه سال بعد در ۱۸۸۲ م، بخشی از آن توسط بیبلوتکا اورنیورسال در اسپانیا به چاپ رسید. این اثر شامل ۳۶ غزل با ترجمه ای آزاد است. فدریکو گارسیا لورکا (د. ۱۹۳۶) از این ترجمهْ اثر گرفته است. نسخهٔ دست نویسِ ترجمهٔ کنت نورونیا سپس تر از سوی خانواده اش به کتابخانهٔ ملیِ اسپانیا اهدا شد. به جز ترجمهٔ کنت نورونیا، ترجمه های دیگر مربوط به سدهٔ بیستم و آغاز سدهٔ بیست و یکمِ میلادی هستند. هیچ یک از این ترجمه ها، ترجمهٔ کاملِ اشعارِ حافظ نیستند و نیز تنها سه مورد ترجمهٔ مستقیم از اصلِ اشعار هستند. باقیِ ترجمه ها، ترجمه های غیرمستقیم و از زبان های دیگر به اسپانیایی هستند. مترجمانِ برجستهٔ اشعارِ حافظ نیز کمتر از ده ن
فر هستند. درحال حاضر ۹ ترجمه از اشعار حافظ به اسپانیایی در کتابخانهٔ ملیِ اسپانیا موجود است که تقریباً همهٔ ترجمه ها در این زمینه را شامل می شود. فرانسوی. نخستین ترجمهٔ اشعارِ حافظ به زبانِ فرانسه، توسط ویلیام جونزِ انگلیسی در سال ۱۷۷۰ م صورت گرفت. او در پایانِ ترجمهٔ کتابِ دُرّهٔ نادری، ۱۳ غزل از حافظ را معرفی و ترجمه کرد. سپس تر در سال ۱۷۷۱ م توسط کارل امریش الکساندر دو رویچسکی در مرکزِ شرق شناسیِ وین، ترجمهٔ دیگری انجام شد. او در کتابی با عنوانِ "نمونهٔ شعر فارسی"، به ترجمه و شرحِ ۱۶ غزلِ حافظ پرداخت. مشورتِ رویچسکی با ویلیام جونزِ انگلیسی، سبب شد تا جونز — که پیشتر ۱۳ غزل از حافظ را در کتابِ "دستور زبان فارسیِ" خویش معرفی کرده بود — به ترجمهٔ ۱۰ غزل از حافظ دست زند و آنها را به فرانسه در «رساله دربارهٔ شعرِ آسیایی» در سال ۱۷۷۴ م و سپس در کتابِ "تفسیرِ اشعارِ آسیایی، کتاب ششم" به زبانِ لاتینی منتشر کند. در سال ۱۸۹۸ م، آلفونس نیکلا، چند غزل از حافظ را ترجمه و منتشر کرد، اما این اثر چندان بازتابی نداشت. در سدهٔ بیستمِ میلادی، اندک اندک ترجمه های بیشتری از اشعارِ حافظ انجام شد. این آثار توسطِ آشنایان با زبانِ