Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
هفت ناحیه است. به لحاظ قدمت سکونت در نواحی شمالی منطقه به خصوص نواحی دو و سه قدمتی دیرینه دارند. موج متاخر سکونت در شمال منطقه از دهه ۴۰ شمسی و از جنوب این نواحی به سمت شمال آن ها آغاز شده است. شروع سکونت در نواحی پنج و شش نیز از دهه ۴۰ شمسی و در ناحیه چهار از اواسط دهه ۵۰ شمسی آغاز شد. اولین نشانه های ساخت و ساز گسترده منطقه در فاصله سال های ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۸ از روی نقشه های در دسترس قابل مشاهده است. منطقه در این دوره شاهد توسعه بطنی و آرام بوده است. در آن محدوده تصفیه خانه شماره دو آب تهران در مسیر روستای کن شکل گرفت. احداث بلوک های مسکونی چهار طبقه در شمال این تصفیه خانه و ساختمان های یک و دو طبقه در شرق آن در سال های ابتدایی دهه چهل شکل گرفته است. به این ترتیب در فاصله این سال ها بافت مسکونی به همراه شبکه مواصلاتی حول دو محور شروع به توسعه می نمایند؛ یکی ایجاد شهرک اطراف جاده شهر زیبا (آیت الله کاشانی) دیگری جاده مخصوص تهران کرج. همچنین احداث محدوده آریاشهر در مجاورت منطقه، توسعه بافت مسکونی شهر زیبا را به دنبال دارد. کوی فردوس، کوی مهران، کوی سازمان برنامه و کوی کیهان در سال های دهه چهل شکل گرفتند یا شروع ساخ
ت و ساز آن ها در همان دوره است. در مجاورت جاده مخصوص کرج (حد فاصل این جاده تا بزرگراه تهران - کرج) شهرک های آپادانا و کوی بیمه شکل گرفت. تغییرات بنیادین دیگر مربوط به سال های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۶ دانست. در این دوره بافت مسکونی در محدوده منطقه به صورت چشم گیری گسترش یافته و تقریباً تمامی نیمه جنوبی محدوده مورد ساخت و ساز قرار گرفت. از سوی دیگر با فعال شدن تعاونی مسکن ادارات و نهادهای مختلف و گستردگی ارضی منطقه، این ساخت و سازها در تمامی منطقه گسترش یافت و اراضی پونک، شهران، جنت آباد، شهرک نیروی هوایی، شهرک کوهسار، شهرک المهدی، شهرک میلاد، کوی سازمان برنامه، شهرک پرواز، شهرک کارمندان سازمان آب، شهرک مبعث و … تدریجاً شکل گرفت و برخی از آن ها به صورت کامل ساخته می شوند. به تبع این ساخت و سازها شبکه های شهری با توجه نیاز جمعیت ساکن در محدوده به سرعت احداث شدند. در مجموع می توان گفت حاشیه غربی تهران در جریان گسترش شهر و افزایش مهاجرت به آن در اواسط دهه ۶۰ جزئی از تهران شد، در حالی که پیش تر به عنوان حواشی شهر تهران محسوب می شد. شش سابقه سکونت در منطقه شش شهرداری تهران به دوره قاجار بازمی گردد. سیر تحول تاریخی منطقه شش نشان
می دهد، دو دروازه دروازه دولت و دروازه یوسف آباد از دوازده دروازه شهر در عهد ناصری در جنوب منطقه شش فعلی تهران قرار داشتند. دروازه دولت در تقاطع خیابان انقلاب و شهید مفتح و دروازه یوسف آباد در تقاطع خیابان انقلاب و حافظ که متأسفانه در گذر زمان از بین رفته اند. آغاز توسعه منطقه شش به لحاظ شهری و ساخت و سازهای مسکونی و تجاری به دوران پهلوی اول بازمی گردد. اسناد و مطالعات نشان می دهد منطقه شش تا دوران قاجار ناحیه ای خوش آب و هوا در قسمت شمالی شهر تهران بوده است. به عنوان نمونه در دوران قاجار در محدوده منطقه شش باغ های بزرگی به نام بهجت آباد، نصرت آباد، باغ فیشر و باغ شاه وجود داشته که هم اینک بسیاری از آنها تنها نامی را به یادگار گذاشته یا در قالب نام محلات تداعی کننده گذشته نه چندان دور باغات خرم و سرسبز شمال تهران عهد قاجاری و پهلوی اول بودند. در اواخر دوره قاجاریه، رشد شهر تهران تا محدوده جنوب منطقه ۶ ادامه یافت. اولین گام های شکل گیری این منطقه در فاصله سال های ۲۰–۱۳۱۰ رقم خورد. این دوران مترادف با روزگار نوسازی و تکوین شهر تهران انگاشته می شود. در فاصله سال های دهه ده - بیست باروهای ناصری در مسیر خندق شمال
ی تهران تخریب و خیابان انقلاب (شاه رضا سابق) احداث شد. در درون محدوده ای که هم اینک مرزهای منطقه شش را تشکیل می دهند آبادی هایی ییلاقی مانند یوسف آباد، امیرآباد، بهجت آباد و از دوره قاجاریه وجود داشته است اما ساختار مدرن شهری منطقه به سال های آغازین پهلوی اول بر می گردد. با این حال تخریب تهران قدیم از ۱۳۰۹ (خورشیدی) آغاز شد. در سال های بعد خیابان های عریض کمربندی جانشین حصار شدند. در شمال شهر، خیابان شاهرضا (انقلاب فعلی)، در شرق خیابان شهباز (۱۷ شهریور فعلی) در جنوب، خیابان شوش و در غرب، خیابان سی متری نظامی (کارگر فعلی). براساس عکس هوائی سال ۱۳۱۹، آب کرج (بلوار کشاورز) و خیابان کریمخان فعلی منتهی الیه شمال شهر تهران و حد شمالی محدوده (منطقه ۶ فعلی) بوده است. خیابان های انقلاب، ولی عصر، شریعتی، طالقانی و بلوار کشاورز از جمله خیابان هایی هستند که در دوره پهلوی اول رشد و گسترش یافته اند. آغاز شکل گیری و گسترش منطقه ۶ شهرداری تهران از این دوره شروع گردید. دوران پهلوی اول تا سال ۱۳۲۸ تهران از طرف شمال به امیرآباد، عباس آباد و حشمتیه محدود شده است؛ لذا به منظور شناخت مراحل مختلف توسعه منطقه ۶ در دوره پهلوی دوم، رو
ند شکل گیری آن را به سه دوره ۱۰ ساله ۱۳۳۵، ۱۳۴۵ و ۱۳۵۵ تقسیم گردیده است. در فاصله سال های ۱۳۳۵–۱۳۴۵، محله های یوسف آباد و امیرآباد تقریباً ساخته شدندو زمین های خالی مابین محله یوسف آباد و امیرآباد نیز توسعه یافت. خیابان های متعددی نظیر فاطمی، مطهری و… شکل گرفتند. در دوره ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ تحولات شگرفی در توسعه شهر تهران و بالطبع منطقه ۶ به وجود آمده است. در این دوره، سه محله اصلی منطقه ۶، یعنی عباس آباد، یوسف آباد و امیرآباد شکل گرفت. توسعه شهری منطقه بعد از انقلاب اغلب به صورت بافت شهری متراکم و ارتفاعی نیز رشد نمود. به طور کلی شروع شکل گیری و تبلور فضایی- کالبدی منطقه ۶ از اوایل دوره پهلوی دوم یعنی پس از سال های ۱۳۲۰ آغاز شد. عملاً شکل گیری و گسترش منطقه ۶ شهر تهران با روی کار آمدن پهلوی اول آغاز شد. در این دوره لبه های جنوبی منطقه ۶ با احداث مراکزی مثل: دانشگاه تهران، بیمارستان هزار تختخوابی (بیمارستان امام)، دانشگاه پلی تکنیک (مدرسه فنی)، پارک فرح (پارک لاله) و چندین مرکز دیگر شکل گرفته و به تدریج به سمت شمال رشد کرد. در دوره پهلوی دوم با امتداد یافتن خیابان های پهلوی (ولی عصر)، حافظ، شمیران (شریعتی) به سمت شم
ال و تشکیل خیابان های فرعی دیگری مثل یوسف آباد سبب شکل گیری محله های یوسف آباد و امیرآباد گردید. مراکز اداری زیادی در خیابان تخت جمشید (طالقانی کنونی) به وجود آمد و به یکی از قطب های تجاری شهر بدل شد.همچنین تعداد ادارهای دولتی و مراکز تجاری روزبه روز در این محدوده بیشتر شد. امتداد شمال جاده پهلوی نیز مورد استفاده تفریحی قرار گرفت. در این دوره ساختمان مرکزی شرکت ملی نفت در سال ۱۳۴۱ در خیابان تخت جمشید احداث شد. در دوره ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ تحولات شگرفی در توسعه شهر تهران و بالطبع منطقه ۶ ایجاد شده است. انجام مطالعات طرح جامع توسعه ۲۵ ساله تهران و به تصویب رسیدن آن در سال ۱۳۴۷ و افزایش قیمت نفت در سال ۱۳۵۲ و … از عوامل تأثیرگذار در گسترش شهر در این دوره محسوب می شوند. در این دوره یکی از ساختمانهای عمده نواحی جدید شهر، ساختمان وزارت کشاورزی است که در لبه شمالی بلوار الیزابت دوم (بلوار کشاورز) احداث گردید. بیمارستان شماره یک ارتش، مدرسه عالی بازرگانی، انجمن ایران و آمریکا، هتل میامی، تلویزیون ملی ایران، قصر یخ، آسایشگاه معتادین، هنرستان بنیاد پهلوی، دبستان و دبیرستان سن لوئی، پارک ساعی، پارک فرح، دانشگاه تهران، بیمارستان
هزار تختخوابی (امام)، موزه فرش، میدان ولیعهد (ولی عصر) و شرکت ملی نفت ایران از مراکز و ساختمانهای مهم این دوره در محدوده منطقه بوده است. شبکه اتصالی کلیه نواحی شمالی تهران در حال توسعه بود با قسمت مرکزی شهر از دو خیابان شمیران قدیم و پهلوی مرتبط شد. خیابان پهلوی (ولی عصر) در این دوره دارای عرض متغیری است که روی هم رفته از پنج خط عبور تشکیل شده است. ساختمان های موجود در محدوده منطقه در این دوره اکثراً یک تا سه طبقه بوده اند و فقط در امتداد خیابان های اصلی نظیر خیابان های کوروش کبیر (شریعتی)، پهلوی (ولی عصر)، عباس آباد (بهشتی) و خیابان فرح (سهروردی) آپارتمان های بلندتری به منظور استفاده های تجاری بنا شدند. به تدریج تغییر الگوهای رفتاری سبب شکل گیری کاربری های جدید در شهر و به تبع آن در منطقه شش شد. به عنوان مثال احداث تعدادی کافه و رستوران در امتداد جاده های اصلی شهر نتیجه همین تغییر الگوی رفتاری است. یکی دیگر از خصوصیات منطقه در این دوره وجود سفارت خانه های متعدد بوده است. هفت بررسی و تحلیل اجمالی سابقه تحولات و گسترش کالبدی منطقه هفت از دوره قاجار تا دوره جمهوری اسلامی به شرح زیر است. تحولات کالبدی منطقه هفت
شهرداری تهران به دوره حکمرانی آقا محمدخان قاجار، فتحعلی شاه بازمی گردد. از آن جمله می توان به احداث باغ صبا در این منطقه اشاره کرد. در دوره محمد شاه، اعیان به تبعیت از شاه اقدام به احداث باغ های تفریحی کردند. از جمله میرزا آقاسی صدراعظم محمدشاه قاجار در محدوده وسیعی دربرگیرنده یوسف آباد و داودیه باغ هایی را احداث کرد. مجموعه این منطقه در تهران قدیم عباس آباد نام گرفت. در دوره ناصرالدین شاه است که عمارت و باغ عشرت آباد (محدوده میدان سپاه کنونی) بنیاد نهاد شد. محله کنونی امجدیه از باغ ها و تفرجگاه های مطرح عهده ناصری بوده است. تهران پهلوی با تهران قاجار تفاوت چشم گیری دارد؛ به طور مشخص امحاء و تغییر کاربری بناهای قاجاری منطقه هفت شهرداری تهران، در دوره پهلوی اول رقم خورد. مستند به گزارش های تاریخی باغ عمارت عشرت آباد در کودتای ۱۲۹۹ برای فعالیت های نظامی و ایجاد قراولخانه مورد استفاده قرار گرفت و سپس به پادگان تبدیل شد. همچنین در سال۱۳۰۸ کاخ قصر به زندان قصر تبدیل شد. سال۱۳۱۴ باغ امجدیه (برگرفته از نام امجد سلطان) به ورزشگاه تبدیل شد. همچنین در همین دوران است که اراضی عباس آباد به تصرف دولت درآمد و پادگان و تأس
یسات نظامی در بخشی از آن دایر شد. در پایان حکومت رضا شاه مرز جنوبی منطقه هفت شهرداری به صورت خیابان انقلاب-دماوند شکل گرفت. خیابان قدیم شمیران مجدداً تعویض شد. در نهایت در طول دوره حکمرانی پهلوی اول در فاصله سال های ۱۲۹۹ تا ۱۳۲۰ بخش عمده ای از بناها و قصرهای باقی مانده از دوره قاجار به طور کامل تغییر کاربری یافتند. در همین فاصله زمانی است که بخشی از منطقه هفت کنونی شهرداری تهران، تحت مدیریت بلدیه تهران قرار گرفت. مرحله گذار از شهر به کلان شهر تهران متأثر از رشد عمومی شهر تهران از نظر کالبدی و اجتماعی است؛ منطقه هفت شهرداری تهران نیز مستثنا از این قاعده نیست. در دوره پهلوی دوم اراضی حد واسط بین جاده قدیم شمیران و امتداد خیابان روزولت و جاده سوم تحت گرایش توسعه به سمت شمال هستند. این اراضی به تملک اقشار شهرنشین جدید با رفاه اجتماعی بیشتر درآمد. جاده قدیم شمیران و اراضی حد واسط خیابان های دماوند و سبلان به تملک اقشار شهرنشین جدید با گرایش عمده به رفاه اجتماعی پایین تر درآمد. همچنین در این دوره با انتقال مرکز سیاسی- حکومتی از محل کاخ مرمر به سعدآباد در سال ۱۳۴۴ موجبات تقویت شمیران به عنوان هسته شهری را فراهم آورد
. در حالی که پیش از این این منطقه خارج از هسته مرکزی شهر تهران بود. از دهه چهل نقش منطقه هفت به عنوان حد واسط دو هسته شهری به منظور انتقال رفت و آمد شهری رو به افزایش گذاشت. تصویب و اجرای طرح جامع شهر تهران در سال ۱۳۴۸ بر منطقه هفت شهرداری تاثیرهای متعددی گذاشت. سال ۱۳۵۷ منطقه هفت به طور کامل به یک بافت مسکونی شهری با تفاوت اجتماعی و کالبدی در دو سمت خیابان قدیم شمیران (خیابان علی شریعتی) تبدیل شده بود. این بافت مسکونی در دو سمت جنوب و غرب به دلیل همجواری با هسته مرکزی شهر تهران و تحت تأثیر آن رنگ بوی هسته شهر را به خود گرفته بود. هشت سابقه توسعه کالبدی و فضایی منطقه هشت شهرداری تهران به سال های دهه بیست خورشیدی بازمی گردد. محله های نارمک، مجیدیه و تهران پارس در شمار سکونت گاه های قدیمی شهری این منطقه هستند و در این بخش مروری بر توسعه کالبدی برخی از محله های قدیمی منطقه هشت می پردازیم.هسته مرکزی محله مدائن به عنوان نخستین تجربه شهرسازی مدرن ایرانی با احداث ساختمانی کوی کالاد رقم خورد. این ساختمان سال ۱۳۲۹ به وسیله بانک ساختمانی طرح ریزی شد. بسط و گسترش این محله در فاصله سال های ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۵ محقق شد. همچنین مح
له نارمک از جمله نخستین شهرک های مدرن طراحی شده با ساختار منظم شبکه معابر شمالی-جنوبی و دارای سلسه مراتب است که در نیمه دوم دهه سی تا نیمه دهه اول دهه چهل خورشیدی بنیان گذاشته شده است. مستند به اولین طرح جامع تهران با پیشنهاد دسترسی محور سالت به اراضی شرق از طریق جاده قدیم شمیران، محله نارمک به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شد. بر اساس گزارش های تاریخی از اوائل دهه چهل خورشیدی طراحی و نقشه کشی اولیه محله فدک توسط برخی مهندسین خارجی انجام گرفت. به نقل از اسناد و مدارک موجود نخستین جرقه های شکل گیری این محله مربوط به اوائل دهه سی خورشیدی بازمی گردد. همچنین در مرور نخستین اقدام های در ایجاد و بسط فضای کالبدی منطقه هشت شهرداری تهران می توان به محله مجیدیه اشاره کرد. محله مجیدیه تا سال ۱۳۳۳ جز حاشیه شهر به شمار می آمد، به همین دلیل به جز یک داروخانه هیچ گونه امکانات رفاهی بهداشتی دیگری نداشت. به نقل از تاریخ محله مجیدیه نوشته ادوارد میناس در هیچ خانه ای حمام شخصی وجود نداشت و اولین حمام عمومی ۱۳۳۵ به نام حمام «رصاب» در کوچه «آذری» تأسیس شد. از نیمه نخست دهه سی است که تدریجاً با سکونت گزیدن شماری از مردمان ترک، فارس و
ارمنی این منطقه مورد توجه قرار می گیرد و آهنگ و رشد و توسعه کالبدی آن از نیمه دهه سی رقم می خورد. بر اساس گزارش های موجود تا سال ۱۳۳۲ حدود هشتاد خانوار در اینجا ساکن شدند. در اواخر سال ۱۳۳۲ اولین کارخانه برق تأسیس شد که خیابان های استاد حسن بنا و ۱۶ متری اول و دوم و مجیدیه جنوبی را روشن می کرد.ایجاد نخستین تأسیسات آب لوله کشی در این محله به سال ۱۳۳۴ بازمی گردد که دو تن از خیریان با حفره چاهی عمیق و تأسیس شرکت آب کاخ، لوله کشی را ایجاد کردند. این محله هم اکنون از شمال به بزرگراه رسالت، از جنوب به خیابان جانبازان غربی، از شرق به ۱۶ متری دوم و از غرب به خیابان استاد حسن بنا محدود می شود. در نهایت واپسین تلاش های برای توسعه کالبدی منطقه هشت تهران در سال های قبل از انقلاب به ایجاد و بسط و گسترش محله تهران پارس در سال ۱۳۵۰ بازمی گردد. تهرانپارس به صورت شبکه شطرنجی و منظم وارد محدوده خدماتی منطقه هشت شهر تهران شد. در اولین طرح جامع تهران با پیشنهاد دسترسی محور رسالت به اراضی شرق از طریق جاده قدیم شمیران محله تهران پارس به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شد. همزمان با تفکیک اراضی و توسعه های شهری قسمت عمده ای از اراضی جن
وب شرق محدوده (در اطراف جاده دماوند) به کاربری های صنعتی اختصاص یافت. مناطق نه تا شانزده. نه سابقه سکونت در منطقه نه شهر به سال های دهه ده و بیست بازمی گردد. نطقه نه در جنوب غربی کلان شهر تهران واقع شده و مهم ترین عناصر کالبدی شهری آن، فرودگاه مهرآباد و میدان آزادی است. می توان ادعا نمود که مکان یابی و احداث فرودگاه مهرآباد در غربی ترین ناحیه تهران (طی سال های ۱۳۲۰–۱۳۱۰ خورشیدی) گسترش و توسعه شهر تهران به سمت غرب را محدود ساخت چون در غیر این صورت بافت نسبتاً متراکم مسکونی – صنعتی موجود در جنوب و شرق فرودگاه بایستی به صورت طبیعی به بافت جنوب جاده مخصوص کرج در شمال فرودگاه مهرآباد گره می خورد. قبل از احداث فرودگاه مهرآباد، اراضی منطقه ۹ و بخشی از مناطق همجوار آن به سبب بهره مندی از شیب طبیعی مطلوب شمال به جنوب و برخورداری از منابع آب سطحی (حوزه آبریز البرز) عمدتاً به عنوان اراضی مزروعی و پررونق کشاورزی اطراف تهران بوده است. نهر فیروزآباد بخشی از آب رودخانه کن را به منطقه انتقال می داد. وجود چندین رشته قنات، سرچشمه گرفته از مناطق شمالی تهران به رونق کشاورزی و باغداری این منطقه افزوده بود. وجود اراضی وسیع و فاقد
عارضه خاص و عمده، در طی زمان مذکور منطقه مهرآباد را به عنوان مکان استقرار بزرگترین و اولین فرودگاه بین المللی کشور برگزید؛ بنابراین اولین هسته های تشکیل فرودگاه مهرآباد به سال های حدود ۱۳۱۰ بازمی گردد. مکانی که فرودگاه مهرآباد در آن شکل گرفت از آخرین لبه های غربی شهر تهران آن زمان بیش از پنج کیلومتر فاصله داشت. همزمان با مکان یابی فرودگاه مهر آباد، پادگان جی نیز در شرق آن احداث شد. وجود این دو عنصر زندگی مدرن در نواحی غربی تهران، به خودی خود می توانست این منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. تغییر کاربری اراضی اطراف زیرساخت های ارتباطی یاد شده به همین جا ختم نشد. در پی تلاش برای صنعتی کردن کشور در تهران احداث اولین کارخانه ها و صنایع جدید عمدتاً در حول جاده معروف به جاده قدیم کرج رقم خورد و به تغییر بافت آن سرعت داد. همچنین در طی سال های بعد بسیاری از مراکز اداری و به ویژه نهادهای مرتبط با امور حمل و نقل هوایی و مراکز آموزش نظامی و غیرنظامی نیروی هوایی و هواپیمایی کشوری در اطراف فرودگاه مهرآباد مستقر شدند. شاید به حق بتوان ادعا نمود که منطقه ۹ حاصل تخصیص اراضی به کاربری های خدماتی و صنعتی بزرگ است. کارخانه های کوچک و
بزرگی چون شیر پاستوریزه، تولیدات دارویی، یخچال سازی، نان ماشینی، شیشه سازی، آرد و مجتمع انبارها و مراکز خدمات صنعتی متعدد اعم از دولتی و بخش خصوصی در این منطقه مکان یابی و مستقر شدند. گذر خط راه آهن تهران – تبریز در همین مسیر و تقریباً به موازات جاده تهران – قزوین باعث تسریع در توسعه و تغییر کاربری اراضی بخش میانی جاده و خط راه آهن شد. در نهایت تا سال ۱۳۳۵ توسعه کند و ناپیوسته در غرب تهران از طریق تغییر کاربری اراضی مزروعی و باغ ها به مراکز صنعتی خدماتی و تولیدی رخ می داد. اما با شروع سال های دهه ۴۰ این تغییر چهره و کاربری توسعه ای فزاینده یافت به نحوی که در حدود سال ۱۳۵۰ محور جاده قدیم کرج به مهم ترین محور تولیدی– صنعتی کشور تبدیل شد. این نقش در حال حاضر علیرغم رونق بیشتر بخش تجاری از یک سو و پراکندگی مراکز تولیدی – صنعتی در حول سایر محورهای ارتباطی (جاده دماوند، جاده مخصوص کرج، جاده ساوه و…) از سوی دیگر کماکان توسط جاده قدیم کرج صورت می گیرد. ده سابقه سکونتگاهی شهری منطقه ده شهرداری تهران به دهه بیست خورشیدی بازمی گردد. از آن زمان تا دهه شصت خورشیدی، طی چهل سال این منطقه تدریجاً بسط و گسترش یافته است. منطق
ه ده از قدیم دربرگیرنده تمامی بخش های اکبرآباد و بریانک بوده است. در فاصله سال های دهه بیست تا پنجاه خورشیدی بافت جنوب منطقه همچنان با کوچه باغ های خود و دو قلعه بریانک و جی پابرجا و چهره روستایی خود را حفظ کرده بود. در تغییرات مناطق در سال ۱۳۴۹ نیز که تهران ابتدا به هفت منطقه، سپس به دوازده منطقه تقسیم شد؛ منطقه ۱۰ کنونی بخشی از منطقه یک شهر تهران بوده است. بر اساس گزارش های تاریخی محدوده منطقه یک تهران عبارت بود از: شمال به بلوار کشاورز، بیمارستان امام خمینی (کنونی) ستارخان و بزرگراه های آل احمد و شیخ فضل الله از شرق به خیابان کارگر و بزرگراه چمران از جنوب به خیابان مرتضوی از غرب به پادگان جی و هاشمی در نهایت منطقه ۱۰ شهرداری تهران با ساختار فعلی در پانزدهم تیر ماه ۱۳۶۴ تأسیس شد. قدیمی ترین سکونت گاه این منطقه شامل دو آبادی جی و بریانک است که از گذشته های دور به نام قلعه بریانک و قلعه جی به صورت آبادی های اقماری وجود داشته اند. عنصر قدیمی دیگر منطقه نهر فیروزآباد است که از شمال غرب تهران به طرف شهر ری جریان داشته و در امتداد مسیر خود پس از عبور از این منطقه نهایتاً به آبادی فیروزآباد در جنوب شرقی شهر ری منت
هی می شود. به همین دلیل نام این نهر را فیروزآباد گذاشته اند. برخی از بناهای تهران قدیم در این منطقه همچنان با برجاست و با تغییر کاربری به حیاتش ادامه می دهد از آن جمله می توان به ساختمان قدیمی اشاره کرد که هم اکنون محل استقرار موزه حیات وحش هفت چنار است. این موزه، قهوه خانه سنتی با ساختمانی قدیمی دارد. همچنین مسجد اعتماد سابق که در حال حاضر مسجد المهدی می باشد قدیمی ترین مسجد این محله محسوب می شود. از دیگر بناهای قدیمی برجای مانده از تهران قدیم در این منطقه بنای امامزاده معصوم است. مستند به کتیبه نوشته شده به تاریخ ۱۲۴۰ هجری قمری، امامزاده معصوم از نوادگان محمدباقر معرفی شده است. در محوطه این بقعه، مقبره برخی از رجال و افسران عهد مظفرالدین شاه و محمد علی شاه قاجار وجود دارد. در گذشته در اطراف امامزاده معصوم باغ های زیادی وجود داشت که در توسعه های بعدی عمدتاً به مناطق مسکونی تبدیل شده است. یازده منطقه یازده شهرداری تهران از بخش های مرکزی کلان شهر تهران است. سابقه شکل گیری بافت های مسکونی به دوره قاجار (۱۲۸۰ قمری) بازمی گردد. رونق، توسعه و شکل گیری ساختارهای اصلی منطقه مربوط به دوران پهلوی اول در فاصله سال های
۱۳۰۴ تا۱۳۲۰ است. در این دوره زمانی به تدریج در محدوده منطقه یازده یا همجوار با آن مراکزی نظیر راه آهن، دانشگاه، پادگان، بیمارستان و پارک شهر احداث شده است. به طورکلی تا سال ۱۳۴۲ بخش های مهمی از منطقه ۱۱ از مناطق مرفه نشین و پررونق تهران محسوب می شد.اما همزمان به لحاظ موقعیت مرکزی منطقه فعالیت های کارگاهی و بازارهای تخصصی در بخش های شمالی منطقه رونق یافت. منطقه یازده از نظر تاریخی یکی از مناطق مهم میراث فرهنگی به شمار می آید که از جمله می توان به دروازه قزوین، باغ شاه، خیابان شیخ هادی و خیابان منیریه اشاره کرد. محله جمشید در دوره پهلوی بخشی از بافت این منطقه بود که بنا بر گزارش هایی میزان آسیب اجتماعی در آن بالا بود و روسپی گری در این منطقه رواج بالایی داشت. دوازده عمده سابقه تاریخی و تمدنی منطقه دوازده شهرداری تهران به قدمت پایتخت شدن تهران بازمی گردد. مستند به گزارش هایی پیش از دودمان قاجار، در دوره شاه تهماسب صفوی و شاه عباس اول بناها و مراکزی در محدوده کنونی منطقه دوازده شهرداری تهران بنیاد گذاشته شده بود. از آن جمله می توان به احداث چهار دروازه بر تهران قدیم به دستور شاه تهماسب اشاره کرد که این چهار درواز
ده در محدوده منطقه یازده و دوازده کنونی تهران قرار داشتند. چهار دروازده احداث شده در دوره شاه تهماسب از شمال به میدان توپخانه و خیابان سپه، از جنوب به خیابان مولوی، از شرق به خیابان ری و از غرب به شاپور (نام ها اشاره با اسامی فعلی) محدود می شد. همچنین در دوره شاه عباس اول در محدوده کنونی منطقه دوازده شهرداری تهران باغی به نام «چهارباغ» احداث شد. بعدها در همین منطقه و محدوده چهار باغ عباسی کریم خان زند دستور احداث یک دیوانخانه را صادر کرد. در نهایت در دوره قاجاریه در همین محدوده چهارباغ عباسی عهده صفویه و دیوانخانه کریم خان زند، بنای کاخ گلستان گذاشته شد. هم اکنون هم بقایی از آن دیوانخانه کریمخان زنده معروف با خلوت کریمخانی در محوطه کاخ گلستان برجای مانده است. رشد کالبدی و اجتماعی و فرهنگی منطقه دوازده شهرداری تهران در دوره قاجاریه آغاز شد. روز ۲۲ فرودین ۱۱۶۵ برابر با ۱۱ جمادی الثانی ۱۲۰۰ هجری قمری همزمان با عید نوروز آغا محمدخان قاجار به چنارستان شاه عباسی و خلوت خانه کریم خانی تاج سلطنت ایران را بر سر گذاشت. او تاج به سرگذاشت و تهران نیز از پس سه قرن حیات شهری، رخت پایتختی به تن کرد. از همین دوران است که بسط
و گسترش کالبدی و اجتماعی و سیاسی منطقه کنونی دوازه شهرداری تهران به عنوان مرکز دارالخلافه رقم خورد. مستند به گزارش های تاریخی در دوره حکمرانی آقامحمدخان قاجار بنای ایوان تخت مرمر در این محدوده گذاشته شد. بسط و گسترش مرکز دارالخلافه قاجاریه که محدوده کنونی منطقه دوازده شهرداری تهران است تا پایان دوره قاجار ادامه یافت و هر به تعبیر سعدی در گلستان هرکه آمد عمارتی نو ساخت. در زمان فتحعلی شاه بناهای متعددی از جمله مسجد شاه، مسجد سید عزیزالله، مدرسه مروی، قصر قاجار، باغ نگارستان و لاله زار نام برد. شهر تهران در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه (۱۲۲۹ خورشیدی) از چهار محله قدیمی به نام های عودلاجان (محله اعیان نشین) چال میدان، بازار و سنگلج تشکیل شده بود. هر یک از محله ها به وسیله یک دروازه به خارج شهر ارتباط می یافتند و دروازه ارگ را که در شمال دیوار ارگ واقع شده بود دروازه دولت نامیدند". در طول سلطنت ناصرالدین شاه تهران توسعه زیادی پیدا کرد. اقدامات اصلاحی امیرکبیر نقش مهمی در این توسعه داشت. به دستور امیرکبیر قلعه ارگ تجدید عمارت شد و کوچه ها برای حرکت کالسکه ها عریض گردید و شهر در همه زمینه ها نظم بهتری یافت. به طور کل
ی در دوره ناصرالدین شاه در داخل و خارج حصار شهر بناهای زیادی ساخته شد. در مسیر توسعه و رشد کالبدی و اجتماعی محدوده کنونی منطقه دوازده شهرداری تهران به عنوان مرکز سیاسی دارالخلافه اقدام های میرزا تقی خان امیر کبیر بسیار مؤثر بود. به همت او بناهای متعددی در محدوده مرکز دارالخلافه ایجاد شد که از جمله می توان به اشاره کرد به اجداث مدرسه دارالفنون، بازار امیر، بازار کفاش ها (در محدوده کنونی بازار بزرگ تهران) سرای امیر. از دیگر بناهای مهم دوره سلطنت ناصرالدین شاه می توان باغ گلستان، باغ و قصر سلطنت آباد، مدرسه سپهسالار مسجد سپهسالار، باغ فردوس، میدان امین السلطان، شمس العماره و … نام برد که برخی از این بناها در محدوده منطقه دوازده شهرداری تهران قرار دارد. در همین دوره است که محله سنگلج و بازار بزرگ تاسیس شد. اطلاعات مستند و موثقی دربارهٔ تحولات کالبدی منطقه دوازده در دوره پهلوی و جمهوری اسلامی در دسترس نیست. سیزده بررسی کلی سیر پیدایش و گسترش بخش های مختلف منطقه سیزده نشان می دهد؛ این منطقه به لحاظ قدمت و تاریخ تکوین به سه بخش مجزا قابل تفکیک می باشد. این سه بخش به این شرح است. بخش غربی ناحیه یک در غربی ترین قسمت م
نطقه واقع شده است. شامل بافت و کالبدی عمدتاً فرسوده و قدیمی است. این بخش بین خیابان ۱۷ شهریور و خیابان مهام قرار دارد و در فاصله سال های ۱۳۰۰ تا ۱۳۳۵ شکل گرفته است. از مهمترین ابنیه در این محدوده، شرکت برق منطقه ای در مجاورت میدان شهدا و کارخانه مهمات سازی در مجاورت محور پیروزی یاد کرد. این از ابنیه تاریخی بین سال های ۱۳۰۵ تا ۱۳۲۰ به وجود آمدند. غرب پادگان نیروی هوایی و خیابان خاقانی به عنوان دومین بخش تاریخی منطقه سیزده، بین خیابان مهام در غرب پادگان نیروی هوایی و خیابان خاقانی در شرق تهران نو گسترده شده است. این بخش هم عمدتاً طی سال های ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۵ شکل گرفته است.در بخش شرقی وجود محله های طراحی شده تهران نو و نیروی هوایی که در سال های ۱۳۲۵ تا ۱۳۴۵ و سال های ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۵ شکل گرفته، از ساختاری نسبتاً منسجم و کالبدی مناسب برخوردارند. این بخش که متأخرترین بافت منطقه می باشد. از سال ۱۳۵۵ به بعد شکل گرفته است. محرک اصلی توسعه واقع شدن در جوار محور دماوند به عنوان مهمترین محور ورودی شرق تهران است. در این محدوده واحدهای ریز و درشت کارگاهی و صنعتی و به تدریج گسترش یافته است. همچنین وجود پایانه شرق و قرارگیری آن در ح
اشیه شمالی جنگل سرخه حصار از دیگر عوامل محرک توسعه و گسترش این بخش عنوان شده است. در دوره رضا شاه بیشترین توسعه کالبدی شهر تهران در جهت شمال اتفاق افتاد توسعه ارتباطات شهری و خیابان کشی های جدید نیز به همراه رواج استفاده از وسایط موتوری این روند را سرعت بخشید. در این میان بیشترین توسعه فیزیکی، پیرامون دروازه شمیران (میدان بوعلی) رخ داد. این منطقه کانون اصلی گسترش تهران به سمت شمال شرق و شرق شد. دروازه دوشان تپه (میدان شهدا) بعدها این نقش را به میدان فوزیه (امام حسین فعلی) می بخشد. توسعه به سوی جاده مازندران و خیابان های دوشان تپه و عشرت آباد، دروازه شمیران را به یک مرکز توسعه شمالی در این بخش از شهر تبدیل کرد. از دیگر تغییرات در این زمان در محدوده منطقه فعلی رخ می دهد، تأسیس کارخانه برق تهران در میدان شهدا (ژاله) تا مسیر فرودگاه دوشان تپه و سایر موسسه های مربوط به نیروی هوایی کشور است. همچنین چند ناحیه نظامی دیگر هم در اطراف شهر شکل گرفت؛ از جمله در حاشیه شرقی شهر تأسیسات نظامی مربوط به نیروی هوایی کشور با احداث فرودگاه دوشان تپه، تأسیس کارخانه هواپیما سازی شهباز، ادارات و سایر موسسات مربوط توسعه یافت. تأسیسا