Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
که عمرو را روی آن شتر دید فهمید که آن شتر را عمرو فرستاده، پس شعری با این مضمون گفت: وقتی عمرو را پیش خلیفه بردند، از او استقبال شد. خلیفه معتضد قصد داشت تا در ازای خدمات او به اسلام آزادش نماید؛ اما انجام آن را به نوبت دیگری موکول کرد. در این فاصله معتضد بیمار شد. بدرالکبیر، یکی از امرای عباسی که با عمرو خصومت فراوانی داشت، به خلیفه گفت چون او طمع دارد که بر همهٔ جهان حاکم شود، باید او را کشت؛ بنابراین خلیفه دستور قتل عمرو را صادر کرد؛ اما وقتی حکم اجرا شد، خلیفه از کردهٔ خود پشیمان شد و دستور داد تا بدر را هم بکشند. خود خلیفه هم مدت کوتاهی پس از این ماجرا در پانزدهم جمادی الآخر ۲۸۸ق درگذشت. رویارویی عمرو لیث با اسماعیل سامانی. قدرت گیری سامانیان. هرج ومرج در خراسان، شورش رافع بن هرثمه و عبدالله خجستانی و قیام یعقوب باعث شکل گیری قدرت جدیدی در شمال شرقی شد. سامانیان از سلسله های بزرگ ایرانی بودند که معاصر با صفاریان در ماوراءالنهر و خراسان قدرت گرفتند. قدرت سامانیان از سال ۲۰۴ق رو به افزایش نهاد. این خانواده که پیش ازاین زردشتی بودند، از طرف خلیفه و طاهریان مأمور فرمانداری شهرهای سمرقند و چاچ شدند. درگیری ه
ای یعقوب در جنوب ایران و عراق و هرج ومرج در قلمرو یعقوب بعد از مرگ او، باعث شد که سامانیان نفوذ خود را در ماوراءالنهر و خراسان گسترش دهند؛ در حالی که مرکز قدرتشان در ماوراءالنهر بود. جنگ وجدال های دائمی برای کسب قدرت در نقاط مختلف ایران، زمینه را برای تکامل و توسعهٔ قدرت سامانیان فراهم کرد. در همین زمان رابطهٔ عمرو و خلیفه با وجود هدایایی که برای خلیفه فرستاده می شد، بدتر شد و این وضعیت تأثیر به سزایی در سقوط عمرو داشت. درگیری میان صفاریان و سامانیان. محمد بن عمرو خوارزمی از جانب عمرو لیث حاکم خوارزم بود. در زمان غیبت او اسماعیل بن احمد شخصی را به خوارزم فرستاد و عمرو لیث برای اینکه از خوارزمی حمایت کند، سپاهی را به بلخ فرستاد. اسماعیل سامانی قصد نداشت که با عمرو لیث بجنگد؛ ولی عمرو به جنگ اصرار کرد و نتیجه آن به نفع اسماعیل خاتمه یافت. عمرو لیث از یک طرف برای جبران شکست از سامانیان و از طرف دیگر در ازای دفع رافع بن هرثمه، از خلافت حکومت ماوراءالنهر را طلب کرد و وعده داد که در این صورت طبرستان را از وجود علویان پاک می کند. زمانی که نامهٔ عمرو لیث به خلیفه معتضد رسید، او مانند خلفای پیشین که در ارتباط با یعقوب
صفاری به حیله متوسل شدند، در مقابل عمرو سیاست دوجانبه و حیله گرانه ای را پیش گرفت. او که از قدرت گیری بیشتر عمرو هراس داشت، حکومت ماوراءالنهر را به عمرو سپرد؛ اما از سوی دیگر به اسماعیل سامانی پیغام فرستاد که ما تو را عزل نکرده ایم و این چنین این دو حکومت را در برابر هم قرار داد. با توجه به موقعیت پیش آمده و سیاست های مطرح شده، عمرو لیث و اسماعیل سامانی چاره ای جز رویارویی با یکدیگر نداشتند. عمرو لشکریان خود را آمادهٔ نبرد کرد، امیر اسماعیل نیز در مقابل مردم ماوراءالنهر را برای جنگ بسیج کرد و سرانجام با وجود نارضایتی های امرای صفاری از حضور عمرو در نبرد، او آمادهٔ جنگ شد و همراه سپاه به سوی بلخ رفت. به نظر می رسد در ابتدا اسماعیل سامانی حاضر به جنگ با عمرو نبود؛ به همین خاطر در نامه ای به عمرو گفت که سرزمین وسیعی تحت اختیار توست و من حافظ سرحدات اسلام هستم، پس بهتر است میان ما قرارداد صلحی بسته شود؛ اما عمرو پیشنهاد او را رد کرد. اسماعیل که راه گریزی از رویارویی با عمرو نداشت، با سپاهیان خود از رود جیحون گذشت و در مدت کوتاهی سپاه عمرو شکست خورد. عمرو دستور عقب نشینی داد و با چند تن از سپاهیان خود به بیراهه ر
فت؛ ولی اسبش در گل فرورفت، همراهان او را رها کرده، سپاهیان اسماعیل او را دستگیر کردند و عمرو در سمرقند زندانی شد. دلایل شکست عمرو لیث از اسماعیل سامانی. ۴. عدم اعتماد و آزردگی سپاهیان نسبت به عمرو: رفتار عمرو، مال دوستی و سخت گیری او در بخشش و پرداخت مواجب، استخدام جاسوس و عدم مشورت با بزرگان، به ویژه در امور نظامی، موجب نارضایتی بسیاری از عمرو شد. صفاریان پس از عمرو. پس از شکست عمرو، امیر اسماعیل نسبت به عمرو گذشت نشان داده، تصمیم داشت او را آزاد کند. دلیل این تصمیم را می توان آگاهی امیر اسماعیل از نیت و مکر خلیفه دانست. طی گفت وگوهایی که انجام شد، قرار شد که عمرو با پرداخت ۲ میلیون درهم آزاد شود؛ اما بزرگان و سرکردگان سپاه عمرو به طاهر، نوادهٔ او، گفتند که آزادی عمرو باعث کاهش قدرت وی خواهد شد و طاهر و فرماندهان سپاه به خاطر کوتاهی در جنگ و اقدامات ناپسندی که در نبود عمرو انجام داده بودند، مجازات خواهند شد. طاهر که برای مدتی طعم امارت را چشیده بود، نمی خواست قدرت خود را از دست بدهد. مدتی گذشت و عمرو از طرف نواده اش هیچ پاسخی دریافت نکرد. پس از چندی عمرو با تعلل و بهانه از سوی آن ها روبه رو شد. سرانجام عمرو
لیث صفاری که از کمک خاندانش ناامید شده بود، حقیقت را دریافت، تن به سرنوشت سپرد و به بغداد فرستاده شد. با این حادثه دوران اوج قدرت صفاریان پایان یافت و دیگر هرگز موقعیت دوران یعقوب و عمرو لیث صفاری را به دست نیاوردند. دورهٔ دوم حکومت صفاریان با امارت طاهر، نوادهٔ عمرو لیث، آغاز شد. از آغاز فرمانروایی طاهر تا گشودن سیستان به دست سپاه سامانی، ده سال طول کشید. طاهر به طور مشترک با برادرش یعقوب به حکمرانی می پرداخت. او به سبب علاقهٔ مفرطی که به عیاشی داشت، خزانهٔ حکومت را به باد داد. در این زمان امیران واقعی حکومت صفاری، لیث بن علی در پایتخت و سبکری در فارس بودند. لیث بن علی و برادرانش معدل و محمد هرکدام در مدتی کوتاه در زرنج قدرت را به دست گرفتند؛ اما در سال ۲۹۸ خلیفه مقتدر منشور حکومت سیستان و سرزمین های شرقی را به احمد بن اسماعیل سامانی بخشید. سامانیان محمد و معدل را دستگیر کردند، به بغداد فرستادند و حاکمی سامانی برای سیستان برگزیدند. آخرین امیر صفاری خلف بن احمد بود که پس از مرگ پدرش به حکومت رسید. حکومت صفاریان زمانی که سبکتگین، غلام اسبق سامانیان، حکومت خود را در غزنه پایه گذاری کرد و بُست را گرفت، با تهدیدی
جدی مواجه شد. با مرگ خلف بن احمد در سال ۳۹۲ سیستان به قلمرو غزنویان اضافه شد و سلسلهٔ صفاریان از بین رفت. میراث. مطالعهٔ آثار مورخان، که از قرن سوم هجری به بعد باقی مانده، نشان می دهد شهرها و روستاها در عهد صفاریان توسعه و مرمت بسیار یافته است. از وقایع تاریخی که در این عصر در مناطقی مانند خراسان، سیستان، فارس و خوزستان تا بنادر خلیج فارس روی داده، می توان نتیجه گرفت که امرای صفاری به آبادانی شهرها و مناطق تحت فرمانروایی خود علاقه داشته اند، بیشتر از همه به ساختن کاخ، کوشک، ابنیه، قلاع، رباط، راه ها، سراها و احداث پل ها و مساجد می پرداختند و در هر شهری برای ساختن بندها فرامینی می دادند. به خصوص ایالت سیستان که در این دوره بسیار آباد بود. شهرهایی مثل بُست و نیشابور نیز مورد توجهٔ ویژهٔ صفاریان قرار گرفتند. در نیشابور عمرو لیث بازاری بنا کرد، عمارات متعدد ساخت و مسجد جامع بزرگی ساخت که مقابل میدانی معروف به لشکرگاه واقع بود. این مسجد دارای چهار صحن است و سقف آن بر ستون هایی از آجر متکی است. اطراف مسجد سه رواق است و امارت بزرگ مسجد با کاشی زراندود آراسته شده است. خود مسجد یازده دَر دارد و دارای ستون های مرمر، س
قف ها و دیوارهای پاکیزه و آراسته است. دارالاماره نزدیک مسجد جامع بود؛ البته در کتاب "شهرهای معروف ایران" تألیف کلارت، مسجد جامع نیشابور از ساخته های ابومسلم ذکر شده که عمرو لیث آن را تعمیر کرد و گسترش داد. در راه سیستان به کرمان، بین کاونیشک و کندر، رباطی است که عمرو لیث آن را ساخته است. شهر سنج از نواحی کرمان را نیز عمرو لیث بنا کرده است. مسجد جامع عتیق شیراز را که جزو ابنیهٔ مهم این شهر محسوب می شود، عمرو لیث بنا کرد. این مسجد در طی قرون به دلیل سوانح مختلف از جمله زلزله آسیب فراوانی دید، در دوره های بعد مرمت شد و تغییراتی در آن رُخ داد. منش و حیات فردی. بعد از مرگ یعقوب عمرو سعی کرد تا از رفتار او پیروی کند. او کارهای خیر زیادی نیز انجام داد و قصد انجام کارهای بیشتری را داشت که فرصت پیدا نکرد. عمرو فردی بخشنده بود. زمانی که شخصی برای او پارچه ای زربفت آورده بود، به او بیست هزار دینار بخشید، آن پارچه را به تعداد غلامان تکه تکه کرد و به هر یک تکه ای بخشید. عمرو معتقد بود: «چه اندر شکم بنجشک نباشد اندر شکم گاو گرد آید». او به هیچ زیردستی آسیب نمی رساند. عمرو ظاهری گندم گون داشت و از یک چشم نابینا بود. گردیزی
او را مردی بسیار هوشیار و روشن رأی معرفی می کند. بیهقی هم او را در تحمل مصائب، استواری اراده و پذیرش حکم خداوند در جریان مرگ فرزندش، محمد، ستایش می کند. البته عمرو در داشتن تدبیر و سیاست به پای یعقوب نمی رسید و برخلاف یعقوب به تجملات و زندگی پُر زرق وبرق و شاهانه روی آورده بود. عمرو به اندوختن مال اهمیت می داد و اموالش بیشتر از خراج، مالیات مناطق زیر سلطه و اموال امرای کشوری تأمین می شد. عمرو به سپاهیان پاداش ها و کمک های مالی فراوانی می داد. او در ابتدای هر سال افراد سپاه را از نظر اسب، سلاح و… بازرسی می کرد و هدایایی درخور لیاقت به آن ها می داد. عمرو برای این که متوجهٔ چگونگی رفتار و افکار امرای لشکری شود، غلامانی را تربیت می کرد، آن ها را به فرماندهان و امرای سپاهی می بخشید و دستمزد آنان را از اموال خاصهٔ خود می پرداخت. این غلامان نیز وظیفه ای جز جاسوسی و خبرآوردن از اربابان خود نداشتند و این اقدام باعث ایجاد بی اعتمادی بین عمرو و امرایش می شد. عمرو تدابیر نظامی نیز داشت. او در اغلب لشکرکشی ها کیسه های خالی حمل می کرد و یک بار که به باتلاقی غیرقابل عبور رسید، دستور داد تا کیسه ها را از شن و ماسه پُر کردند
و راه عبور ایجاد کردند؛ به این ترتیب دشمن غافلگیر شد. در امور حکومتی با اطرافیان مشورت نمی کرد؛ برای مثال در جنگ با امیر اسماعیل سامانی با اینکه اطرافیان از او خواستند با سامانیان نجنگد یا دست کم شخصاً وارد جنگ نشود، پیشنهاد آن ها را نپذیرفت و در نهایت نیز مغلوب شد. خانواده. عمرو یک پسر داشت به نام محمد که به علت بیماری در زمان حیات پدر درگذشته بود. به همین دلیل نیز بعد از دستگیری عمرو و زندانی شدن او در بغداد، بزرگان لشکری و کشوری از جمله محمد بن شهفور، سرداران خراسان و بلال بن ازهر، از نقاط مختلف قلمروی صفاریان در بُست جمع شدند و طاهر بن محمد بن عمرو لیث را به حکومت برگزیدند.
جوزپه بوترو (نوارا، استان نوارا، ایتالیا، ۱۸۱۵ – شمال ایتالیا، ۳۰ مه ۱۸۸۵) معلم، نویسنده ایتالیایی در ژانرهای مختلف ادبی و نماینده جنبش ادبی رمانتیک بود. زندگی نامه. بوترو دوران کودکی خود را تحت سرپرستی مادرش سپری کرد، زیرا پدرش که یک جراح حرفه ای بود، زمانی که جوزپه نوزادی بود درگذشت. او در سال های اولیه زندگی با مادر و دو برادر و دو خواهرش بود. او در سنین پایین به یک مؤسسه آموزشی فرستاده شد و دیگر هرگز نتوانست خانواده اش را ببیند، اما او از موفقیت در زندگی تحصیلی اش راضی بود. او بیشتر عمر خود را وقف درس دادن، معلمی و خدمت به عنوان مدیر در دبیرستان ها و لیسیوم ها در شهرهای مختلف در شمال ایتالیا کرد، او تحصیلات خود را در رشته ادبیات در دانشگاه تورین به پایان رساند. در مارس ۱۸۴۸، طی یک دوره کوتاه نظامی، او در حالی که تفنگی بر دوش داشت از رودخانه تیچینو، از پیمونت ایتالیا و به سمت خاک اتریش، برای حمایت از شورشیان میلان، تحت رهبری شاه چارلز آلبرت ساووی گذشت. حرفه ادبی. از جمله آثار ادبی تألیف شده توسط وی چند رمان می باشد. او همچنین تمثیل ها و داستان های متعددی نوشت. تمثیل ها دسته ای از نوشته ها هستند که در زمان
های قبل از زندگی بوترو برای ارائه آموزه ها به مردم به صورت محدود استفاده می شد.
امیر اسماعیل سامانی (شوال ۲۳۴ هـ.ق. فرغانه – صفر ۲۹۵ هـ.ق. بخارا) از امیران دودمان سامانیان بود. وی شهر بخارا را به پایتختی برگزید و به زبان و ادب فارسی دلبستگی بسیار داشت. رودکی سروده هایی در ستایش او دارد. جغرافیای تاریخی فرارود. مسلمانان در اواسط قرن اول هجری قمری به فرارود گام نهادند و نام ماوراءالنهر را — که معادل عربی فرارود بود — برای آن سرزمین برگزیدند. همچنین مسلمانان نام وهروت (به رود) را به جیحون و رود گل زریون (چاچ) را به سیحون تغییر دادند. درباره مرزهای جغرافیایی ماوراءالنهر در کتاب "حدودالعالم" این گونه آمده است: «ناحیه ای است که حدود مشرق وی حدود تبت است و جنوب وی خراسان است و حدود خراسان و مغرب وی غوز است و حدود خلخ و شمالش هم حدود خلخ است». اعراب نام های شهرها و مناطق ماوراءالنهر را همچنان مانند گذشته باقی گذاشتند؛ اما نام بعضی مناطق و شهرها را برای سهولت در تلفظ تغییر دادند؛ برای مثال سمرکند را سمرقند و چغانیان را صغانیان خوانند. بسیاری از جغرافی دانان مسلمان خراسان را از ماوراءالنهر جدا دانسته اند؛ اما مقدسی ماوراءالنهر را به اسم هیتل (هیطل)، قسمتی از خاوران دانسته، دراین باره چنین می گوید:
«ابوزید (بلخی) خاوران را سه بخش برشمرده، خراسان، سکستان، ماوراءالنهر ولی من آن را به یک بخش در دو سوی جیحون خوانده هریک را به پایه گزارش نامیده ام… سرزمین خاوران را دو برادر به نام هیطل و خراسان، دو پسر عالم بن سام بن نوح، آباد کرده اند پس این سوی نهر به نام هیاطله خوانده می شود.». او دلیل این نام گذاری را این گونه توضیح داده است: «اگر پرسند که چرا مانند دیگر مردم هر سوی را سرزمینی جداگانه نشناساندی مگر نبینی خود مردم گویند خراسان و ماوراءالنهر؟ درپاسخ گفته شود ولی همین مردم نیز از مرزهای قومس تا طراز را خراسان می نامند». تبار و پیشینه. سامانیان نسب خود را به دهقانی به نامِ «سامان خُدا» -که زردشتی بود- می رساندند. بعضی مورخان سامان را نام شخص نمی دانند؛ بلکه نام منطقه ای می دانند. سامان خدا لقبی مانند بخارا خدا و چغان خدا است. در زبان پهلوی کلمهٔ Xwâtây (خدا) به معنی شاه یا فرمانروا است. بعضی سامان را روستایی نزدیک سمرقند و بعضی دیگر آن را دهی در اطراف بلخ یا ترمذ می دانند. همچنین برخی معتقدند که بر اساس منابع نخستین دودمان سامانی در خراسان ظهور کرده است، نه در فرارود. جوزجانی نیز سامان را ناحیه ای در سغد قد
یم می داند که جد سامانیان رئیس آن منطقه و لقب او سامان خدا بود. حمدالله مستوفی هم اجداد سامان خدا را از حکام ماوراءالنهر در قبل از اسلام می داند. در منابع تاریخ سامانی نسب این دودمان را برای کسب مشروعیت به بهرام چوبین می رسانند؛ حتی سامان خدا را از القاب بهرام چوبین عنوان می کنند. زمینهٔ تاریخی. در زمان امویان مردم فرارود در پی کسب استقلال، علیه حاکمان عرب تبار مبارزه کردند. یک سال پس از به قدرت رسیدن عباسیان قیامی شکل گرفت و فراگیر شد. ابومسلم، زیاد بن صالح را با سپاهی ده هزار نفره به بخارا فرستاد که در نهایت پیروز شد. در پی اختلافات بین چین و تاشکند -که در آن زمان تحت الحمایهٔ چین بود- تاشکندی ها از ابومسلم تقاضای کمک کردند و ابومسلم هم سپاه خود را به آنجا فرستاد. در نبرد بین سپاه چین و ابومسلم، سپاه ابومسلم پیروز شد و از پیشروی چینی ها به فرارود جلوگیری شد. در زمان خلافت منصور عباسی شخصی به نامِ هاشم بن حکیم (المُقَنّع) در مرو ادعای نبوت کرد و به دستور خلیفه زندانی شد. در زمان خلافت مهدی، مقنع از زندان آزاد شد و دوباره ادعای نبوت کرد. او در فرارود پیروانی پیدا کرد. سرانجام خلیفه مهدی شخصاً برای فرونشاندن ش
ورش وی به نیشابور آمد و پس از چند درگیری، با خودکشی مقنع این قیام فروکش کرد؛ ولی به نوشتهٔ نرشخی تا سال ها پیروان مقنع، سپیدجامگان، در روستاهای بخارا به دین المقنع باقی ماندند. سامان، جد سامانیان، به دست اسد بن عبدالله القسری، والی خراسان مسلمان شد و به همین دلیل نام فرزند خود را اسد گذاشت. دیگر در منابع نامی از اسد نیست؛ تا این که در زمان خلافت هارون ، حاکم خراسان، علی بن عیسی بن ماهان، مقدمهٔ شورش رافع بن لیث را در فرارود فراهم کرد. رافع از نوادگان نصر بن سیار، آخرین حکمران خراسان در زمان امویان بود که از سوی علی بن عیسی بن ماهان به مدت کمتر از یک سال حکمران سمرقند شد؛ اما رافع این حکم را نپذیرفت و علیه عباسیان شورش کرد. شورش رافع و نافرمانی های علی بن عیسی خلیفه را نگران کرده بود؛ پس او سپاهی به فرماندهی هرثمه به خراسان فرستاد. هرثمه توانست علی بن عیسی را مطیع کند؛ ولی از سرکوب رافع بن لیث بازماند. سرانجام خلیفه هارون همراه فرزندش مأمون راهی خراسان شد. در طول سفر مأمون نامه ای به فرزندان اسد به سامان فرستاد و به آن ها دستور داد تا هرثمه را در نبرد با رافع همراهی کنند؛ اما فرزندان اسد میان آن ها میانجی گری
کردند و رافع در برابر خلیفه تسلیم شد. غسان بن عباد، والی خلیفه در خراسان، به دلیل حمایت پسران اسد از خلیفه به آن ها پاداش داد و هر یک از آن ها حاکم یک شهر شدند؛ نوح حاکم سمرقند، احمد حاکم فرغانه، یحیی حاکم شاش و الیاس حاکم هرات شد؛ اما بازماندگان الیاس در هرات نتوانستند به خوبی بدرخشند و به همین دلیل سامانیان در ابتدا تنها در فرارود قدرت گرفتند. الیاس در سال ۲۴۲ هجری/ ۸۵۶ میلادی درگذشت و پسرش ابراهیم جانشین وی شد. بعدها محمد بن طاهر، ابراهیم را از هرات فراخواند و سرداری سپاه خود را به او سپرد؛ اما او در جنگ با خوارج سیستان ناموفق بود. هنگامی که یعقوب بن لیث هرات را محاصره کرد، والی طاهری ابراهیم را برای مقابله با او فرستاد؛ اما ابراهیم در سال ۲۵۳ هجری/ ۸۶۷ میلادی از یعقوب شکست خورد و به نیشابور متواری شد. سرانجام ابراهیم در نیشابور در برابر یعقوب تسلیم و به اسارات گرفته شد و یعقوب او را به سیستان فرستاد. پس از غسان، طاهر بن حسین به قدرت رسید. در طول حکومت او فرزندان اسد به حکومت ادامه دادند. نوح بن اسد در سال ۲۲۷ هجری/ ۸۴۲ میلادی و یحیی نیز در سال ۲۴۱ هجری/ ۸۵۶ میلادی درگذشتند. پس از مرگِ یحیی قلمرو او به احم
د رسید؛ در دوران احمد حکومت سامانی گسترش یافت و مستحکم شد. پس از مرگ احمد حکومت در میان بازماندگان او موروثی شد. نصر، بزرگ ترین فرزند احمد، در زمان حیات او به حکومت سمرقند و فرغانه منصوب شد. احمد پیش از مرگش نصر را جانشین خود کرد تا پس از او حکومت دچار آشفتگی نشود. احمد سمرقند را نیز پایتخت قرار داد و برادرهای خود را در قسمت های مختلف فرارود حاکم کرد. با اینکه حکومت طاهریان در خراسان روبه زوال بود؛ ولی فرارود همچنان قسمتی از خراسان و ملک آنان محسوب می شد. در سال ۲۵۹ هجری/ ۸۷۳ میلادی یعقوب لیث با فتح نیشابور و اسیر کردن احمد بن طاهر، حکومت طاهریان را از میان برد. یعقوب لیث در فکر مقابله با خلافت بود؛ ولی برای روبه رو نشدن با امیر نصر فتوحات خود را به سمت غرب ادامه داد. در مقابل خلیفه نیز صلاح دید برای مقابله با یعقوب، امیر نصر را یاری کند؛ به همین دلیل حکومت امیر نصر بر فرارود را به رسمیت شناخت. با سقوط طاهریان و فقدان حکومتی قدرتمند، بخارا ناامن شد و مردم آنجا از امیر نصر درخواست کمک کردند؛ امیر نصر نیز برادر خود، اسماعیل را به بخارا فرستاد و این آغاز ورود اسماعیل به سیاست بود. سال های ابتدایی. اسماعیل بن احم
د بن سامان، در شوّال ۲۳۴ هجری/ آوریل ۸۴۹ میلادی در فرغانه متولد شد. تولد او مقارن با زمامداری طاهر دوم در خراسان و خلافت متوکل عباسی در سامرا بود. اسماعیل در شانزده سالگی پدر خود را از دست داد و جانشین پدر و برادر بزرگ ترش نصر او را به سرپرستی گرفت. نصر اول سامانی در تربیت اسماعیل و پرورش توانایی های او کوشش بسیار کرد. حکومت بخارا. فقدان حکومت مقتدری همچون طاهریان موجب بروز ناامنی در بخارا شد. در همین راستا ابوعبدالله بن ابی حفض، از فقهای بزرگ بخارا، نامه ای برای امیر نصر فرستاد و از او درخواست کمک کرد. نصر پیرو درخواست ابوعبدالله برادرش اسماعیل را در سال ۲۶۰ هجری/ ۸۷۴ میلادی -که حدوداً بیست و شش ساله بود- برای حکمرانی بخارا فرستاد. بخارا که در سرحدات جیحون قرار داشت، اولین مانع در برابر هجوم یعقوب و دیگر مدعیان خراسان و خوارزم بود و ازاین رو بسیار اهمیت داشت. اسماعیل با رسیدن به کرمینه در نزدیکی بخارا برای ورود به شهر مردد شد؛ ولی با استقبال ابوعبدالله تردید او از بین رفت. امیر اسماعیل پس از ورود به بخارا در اولین اقدام خود حسین بن محمد الخوارجی را دستگیر کرد. البته امیر اسماعیل زمانی که در کرمینه اقامت داشت
از طریق سفیران خود با حسین بن محمد خوارجی که بر شهر بخارا مسلط بود گفت وگوهایی انجام داده بود. طبق توافق طرفین قرار بر این بود که اسماعیل حاکم بخارا و حسین بن محمد خوارجی نایب یا قائم مقام او باشد. امیر اسماعیل وقتی حسین خوارجی را زندانی کرد، بر شرایط بخارا مسلط شد. او پس از مدتی برادرش ابوزکریا یحیی بن احمد را به نیابت از خود به عنوان حاکم آن شهر منصوب کرد و به سوی سمرقند حرکت کرد. دلیل این اقدام او مشخص نیست؛ اما از آنجا که بدون اطلاع امیر نصر به این اقدام دست زد، باعث دلخوری وی شد. بعد از گذشت سیزده ماه درگیری بین امیر نصر و اسماعیل، نصر با مداخلهٔ بزرگانِ دربار، اسماعیل را به بخارا بازگرداند. اسماعیل با ورود دوباره به بخارا با اوضاع نابسامان آن ناحیه مواجه شد؛ چراکه در نبود او راهزنان و اوباشان در بخارا قدرت گرفته بودند و اموال مردم را غارت می کردند. امیر اسماعیل با دیدن این شرایط، حسین بن العلا، صاحب شُرَط را برای مقابله با راهزنان فرستاد. حسین بن العلا با کمک بزرگان بخارا بر دزدان و اوباش مسلط شد، رئیس آن ها را به قتل رساند، گروهی را اسیر کرد و به سمرقند فرستاد. پس از این وقایع، حسین بن طاهر الطائی با
دو هزار سپاهی از خوارزم به سوی بخارا لشکر کشید. در این هنگام امیر اسماعیل شخصاً برای مقابله با حسین بن طاهر به سوی او حرکت کرد. پس از نبردی سنگین، امیر اسماعیل لشکریان حسین بن طاهر را شکست داد؛ ولی او همچنان موقعیت خود را در بخارا چندان مستحکم نمی دید. امیر اسماعیل برای حل این مسئله، بزرگان بخارا را برای عذرخواهی از جانب خود به سمرقند نزد امیر نصر فرستاد و از او خواست که آن ها را بازداشت کند تا خودش بتواند بر امور بخارا مسلط شود. با این تدبیر، امیر اسماعیل قدرت خود را در بخارا تثبیت کرد و بعد از اطمینان از جایگاه خود، بزرگان بخارا را به شهر فراخواند. اسماعیل با رسیدگی به اوضاع بخارا و سرکوب راهزنان در مدتی کوتاه شایستگی خود را نشان داد. درگیری با نصر. دیری نگذشت تا بین اسماعیل و نصر بر سر تعیین مالیات درگیری پیش آمد.در نبرد سال ۲۷۵ هجری/ ۸۸۸ میلادی اسماعیل رفتاری استثنایی در برابر نصر از خود نشان داد، او پس از نبرد برادرش را به قدرت برگرداند و خود ذیل قدرت او قرار گرفت. بسیاری از ادیبان و حکایت نویسان این واقعه را دست مایهٔ قصه پردازی ها و داستان سرایی های خود قرار دادند. نحوهٔ برخورد اسماعیل با برادرش بر جان
شینی وی بی تأثیر نبود.با اینکه اسماعیل بر نصر پیروز شده بود؛ اما مرکز حکومت را به سمرقند منتقل نکرد و بخارا را مرکز حکومت کرد.در سال ۲۶۱ هجری/ ۸۷۵ میلادی خلیفه در مخالفت با ادعاهای یعقوب بن لیث صفاری منشور حکومت بر تمام فرارود را برای نصر بن احمد فرستاد و به حکومت سامانیان بر فرارود مشروعیت بخشید. با اینکه اسماعیل برادرش را شکست داده بود و عملاً حکومت فرارود را در دست داشت، از دید خلیفه همچنان نصر حاکم رسمی فرارود بود و اسماعیل هم تا زمان مرگ نصر از این قاعده تخطی نکرد. امارت سامانی. اسماعیل در سال ۲۷۹ هجری/ ۸۹۲ میلادی پس از مرگ نصر حاکم کل فرارود شد. او تا سال ۲۹۵ هجری/ ۹۰۷ میلادی به مدت شانزده سال حکومت سامانیان را در دست داشت. به عقیدٔ هروی از آنجا که نمی توان چهارچوب های زمامداری در این عصر را مبتنی بر اصول و اسباب سلطنت دانست، باید از کلماتی مانند امیر به جای سلطان یا پادشاه و از امارت به جای پادشاهی استفاده کرد. او سخن کسانی که امرای سامانی را با القابی چون پادشاه یا امثال آن خطاب کرده اند، بی پایه می داند. فتوحات در فرارود. امیر اسماعیل سامانی تنها امارت یک حکومت محلی بر ماوراءالنهر را برعهده داشت که م
شروعیت خود را از خلیفه عباسی می گرفت. با اینکه حکومت سامانی مانند گذشته دیگر تحت سلطهٔ حکومت هایی چون طاهریان نبود؛ ولی همچون حکومت صفاریان قدرتمند نبود. تنها اقدام نظامی آن ها حملاتی بود که در سال ۲۷۹ هجری/۸۹۲ میلادی به استپ های شمالی انجام دادند. امیر اسماعیل تنها چند ماه پس از به حکومت رسیدن به شکل حساب شده ای به سوی سرحدات ترکان پیش روی کرد. او پیش از این نیز انتصاباتی سیاسی در زادگاه خود فرغانه انجام داد؛ برادرش ابوالاشعث اسد -که سابقاً طرف نصر را گرفته بود- عزل کرد، برادر کوچکترش اسحاق را به عنوان حاکم فرغانه برگزید و از آن ناحیه آسوده خاطر شد. امیر اسماعیل پس از ایجاد آمادگی و انجام اقدامات اولیه، لشکر عظیمی به دیار ترکان فرستاد. این لشکر پس از گذر از سیحون و تسلط بر منطقهٔ چاچ و اسبیجاب، طراز را فتح کرد. در نتیجهٔ این فتح بردگانِ ترک و حیوانات بسیاری به غنیمت گرفته شدند و یک کلیسای مسیحی نسطوری به مسجد تبدیل شد. طبری دراین باره می گوید: مشخص نیست که فتح طراز برای پیشگیری از حملهٔ ترکان بوده یا برای افزایش سلطه یا همان طور که مورخان درباری سامانی می گویند برای گسترش اسلام بوده است. می توان گفت که اسماع
یل با این لشکرکشی ها به چهار مقصود می رسید: این لشکرکشی نخستین پیشروی نظامی گسترده در بلاد ترک و کفر در تاریخ ایران پس از اسلام است؛ در نتیجه تأثیر بسزایی در ورود ترکان به سرزمین های اسلامی داشته است؛ به طوری که دستجاتی از آن ها به عنوان غلامان پیشکش برای خلیفه فرستاده شدند، از این طریق اسلام در سرزمین های آن ها تبلیغ شد و بسیاری دیگر مسلمان شدند. از طرفی این لشکرکشی با مشروعیت بخشی به حضور ترکان در بلاد اسلامی، نقطهٔ عطفی در تاریخ ایران پس از اسلام است. هجوم امیر اسماعیل به سرحدات ترکان باعث شد در جهان اسلام به امیر غازی ملقب شود. همچنین در نتیجهٔ این لشکرکشی چنان امنیتی در شهرهای فرارود برقرار شد که دیوارهای اطراف شهر کارکردشان را از دست دادند و به حال خود رها شدند؛ تا بدان جا که دیوارهای بخارا به دستور امیر اسماعیل خراب شدند. سپس سامانیان به حاکمان اشروسنه، افشین ها، حمله کردند و سلطهٔ خود را تا آن ناحیه گسترش دادند. در این دوره آنان وارد درگیری های نظامی داخلی ایران نشدند؛ به همین علت از آسیب ها از سوی رقبای سیاسی نظامی به حکومت های خراسان مصون ماندند. سامانیان تا زمانی که به اجبار وارد درگیری ها نشدند، ک
متر در امور خراسان و دیگر ولایات اطراف دخالت کردند و بیشتر به اصلاحات داخلی پرداختند. تشکیل ارتش از همین قبیل است. پیش از آنکه امیر اسماعیل سپاه ثابتی ایجاد کند، رعایای جوانِ دهقانان نیروی نظامی امیر اسماعیل را تأمین می کردند؛ ولی دهقانان مخالف تمرکز قدرت در دست امیر اسماعیل بودند. امیر اسماعیل نیز برای محدود کردن قدرت دهقانان، مبارزه با آن ها و شاید ترس از مردم فرارود سپاهیان ترک را به کار گرفت. زمینه های درگیری با عمرولیث. در سال ۲۷۹ ه. / ۹۰۲ م. رافع توسط خلیفه عباسی از امارت خراسان برکنار شد ولی از آن فرمان تبعیت نکرد و خلیفه هم برای سرگرم نگه داشتن عمرولیث، وی را مأمور سرکوب او قرار داد. پس از موفق شدن عمرولیث، او حاکم کل خراسان تا کنار رود جیحون شد. و این رود مرز صفاریان و سامانیان قرار گرفت. عوامل درگیری صفاریان و سامانیان را می توان موارد زیر دانست: درگیری با عمرو لیث. در آن دوران قدرتمندان تلاش می کردند ابتدا مشروعیت دینی حکمرانی بر ولایتی را از خلیفه کسب کنند و سپس با زور بر آن منطقه مسلط شوند که از جملهٔ این افراد عمرولیث بود. بعد از مرگ معتمد او فرستاده ای به همراه هدایای زیاد برای معتضد (خلیفهٔ جد
ید) فرستاد و پس از تقدیم احترام و هدایا از او ولایت خراسان را درخواست کرد. خلیفه نیز این خواسته را اجابت کرد. وی پس از این اقداماتی برای دفع مدعیان خراسان انجام داد. با وجود این که اغلب منابع اولیه به طرفداری از اسماعیل، عمرولیث را متجاوز به قلمرو سامانیان می دانند ولی در اصل سامانیان از حضور صفاریان در خراسان نگران بودند و با حمایت و پناه دادن به مخالفان عمرولیث و حمایت از آنان اولین قدم به سوی درگیری ها را برداشتند. وقتی اسماعیل خوارزم را اشغال کرد و صفاریان نتوانستند به زور آن را پس بگیرند؛ عمرولیث به خلیفه متوسل شد و حکومت فرارود را از او خواست و در عوض وعده داد علویان طبرستان را سرکوب کند و اگر خلیفه مخالفت کرد خودسرانه اسماعیل را از فرارود بیرون کند. خلیفه این جا با سیاست تفرقه اندازی ای که داشت از یک سمت فرمان حکومت بر فرارود را برای عمرولیث فرستاد و از سوی دیگر برای اسماعیل نوشت: «ما دست تو را کوتاه نکردیم زان عمل که کرده بودیم.» دلیل عمدهٔ خلافت برای این سیاست را می توان این دانست که خلیفه از این حقیقت که عمرولیث همچون برادرش یعقوب در اندیشهٔ فتح بغداد است آگاه بود و نمی خواست از سه جبهه شرق (صفاریان