Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
اقتصاد ارشادی، در زمینهٔ توسعه گام برداشت؛ هرچند که این کار، بر اساس تصمیم و ارادهٔ شخصی رضاشاه به اجرا درمی آمد. پیش از زمامداری رضاشاه، در ایران به جز تاسیسات نفت، واحد صنعتی که بتوان آنان را کارخانه ای تولیدی و صنعتی نامید، وجود نداشت. در طول مدت کوتاهی در دوران رضاشاه، ایران از کشوری عقب مانده و غیرصنعتی، به کشوری پیشرفته و نیمه صنعتی تبدیل شد. با بنیان گذاری کارخانه های نوین، بیشتر نیازهای کشور و مردم، دیگر از داخل تأمین می شد. با قدرت گرفتن رضاشاه، هزاران کیلومتر راه های اصلی و فرعی میان شهرها و دهات های ایران، احداث شد و در عرض تنها چند سال، راه های خاکی تبدیل به جاده های عریض و ماشین رو شدند. پس از این، به جای گاری، اسب و شتر و دیگر موارد این چنینی، میان شهرهای ایران، اتوموبیل های سواری، باری و اتوبوس به راه افتاد. راه آهن سراسری ایران نیز در همین دوره ساخته شد. در یک مقایسه، درآمد سرانهٔ ایران در سال ۱۹۷۷، دو برابر درآمد سرانهٔ کره جنوبی بوده است و در سال ۲۰۱۹ م، در حکومت بعدی، دست کم پنج برابر از این کشور کمتر بود. تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷، اعتبار گذرنامه ایرانی به گونه ای بوده است که می شد با آن به ب
یشتر کشورهای اروپایی و جهان بدون نیاز به ویزا سفر داشت. تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۱۹۷۹ نزدیک ۱۰۰ میلیارد دلار بوده است. مقایسه این آمار با کشورهایی همچون ترکیه (۳۷ میلیارد)، امارات (۱۳ میلیارد)، کره جنوبی (۶۰ میلیارد) و ایالات متحده آمریکا (۲۳۶۹ میلیارد) انجام شده است. حتی در ده سال پایانی دوران پهلوی دوم، جز سال های ۵۷–۱۳۵۶ که اعتصاب های اقتصادی و بحران های اقتصادی هم دوره با آغاز اعتراض های انقلابی تندی گرفت، رشد اقتصادی ایران به زیر ۵ درصد نرسیده و تا ۱۷ درصد نیز رشد داشته است. چیزی که با اقتصاد حکومت پسین مقایسه شده است؛ رشد اقتصادی در دوران جمهوری اسلامی تنها در دوره هاشمی رفسنجانی به کف نرخ رشد اقتصادی دوران پهلوی، یعنی ۵ درصد، توانست نزدیک شود. عمران و شهرسازی. پیش از دوران رضاشاه، ساختمان های ایران بیشتر از خشت و گل بودند و میان آنان، کوچه های تنگی وجود داشت که در زمستان پر از آب و لجن می شد. در دوران پادشاهی رضاشاه، کوچه ها سنگ فرش شدند، خیابان ها و بلوارهای آسفالت ساخته شدند و افزون بر ساخت میدان های تازه و بزرگ، چراغ های برقی نیز در خیابان ها نصب شدند. ساختمان های مدرن و چندطبقه برای نهادهای
دولتی ایجاد شدند و جای های همگانی تازه ای چون فروشگاه، باشگاه، بیمارستان، رستوران، ورزشگاه ها، پارک، مراکز تفریحی و… ایجاد شد و با درختکاری و گل کاری در معابر و میدان ها و صدها طرح عمرانی دیگر، چهرهٔ شهرهای ایرانی دگرگون شد. در همین هنگام، اداره های شهرداری گشایش یافتند تا شهرها را تمیز و نگهداری کنند. در استان هایی نیز هتل ها و مراکز گردشگری بسیاری تأسیس شد. تمام بناها و آثار باستانی که به دلیل بی توجهی در حال تخریب بودند، از جمله پارسه، مرمت و بازسازی شدند و برای شاعران و بزرگان ایرانی نیز، آرامگاه ها و بناهای یادبودی ساخته شد. در وصف "محمدرضا پهلوی، آخرین شاهنشاه" آمده است: «رضاشاه در معماری سلیقه ای خاص داشت و معنای زیبایی و تناسب را ذاتاً می دانست». سیاست شهرسازی دوران رضاشاه، نتیجه هایی چشمگیر داشت. در ۱۶ سال، جمعیت تهران از ۲۰۰ به ۵۳۰ هزار تن رسید. چنین گسترشی، در دیگر شهرهای ایران نیز به چشم می خورد و ساختمان های بزرگی نیز در شهرهای این کشور ایجاد شد. سبک معماری رضاشاهی همچون معماری دوران شاه عباس، یکی از مرحله های تاریخ هنر ساختمان و معماری در ایران است. انرژی و نفت. سازمان انرژی اتمی ایران در سال ۱۳
۵۳، برای ایجاد شبکه ای با بیش از ۲۰ نیروگاه هسته ای بنیان گذاشته شد. در سال ۱۳۵۷، کار ایجاد دو رآکتور ۱۲۰۰ مگاواتی در نزدیکی بوشهر تقریباً به پایان رسید و قرار بود به زودی عملیات اجرایی آن آغاز شود که دولت انقلابی، این برنامه را لغو کرد. یکی از این دو رآکتور، با کمک بسیار از روسیه کامل شد و در سال ۱۳۹۰ شروع به کار کرد. گردشگری. تا اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، ایران توجه اندکی به گردشگری کرده بود. کمبود امکانات و زیرساخت های مسافرت، سفر در ایران را بسیار سخت کرده بود. سرانجام، حکومت پهلوی شروع به ایجاد سنگفرش، بزرگراه و هتل کرد و شمار گردشگران وارد شده به این کشور، به طور پیوسته از دههٔ ۱۳۴۰ تا سال ۱۳۵۷ افزایش یافت. با این حال، آشفتگی سیاسی در سال ۱۳۵۷ که منجر به سرنگونی سلطنت در ایران شد، عملاً صنعت گردشگری در ایران را نابود کرد. اسناد سازمان جلب سیاحان از آمار «رؤیایی» گردشگری در دهه های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ و رتبهٔ سوم سفر شهروندان آمریکا به ایران می گویند. در میان سال های ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۷ همچنین موافقت نامه های جهان گردی با کشورهایی در جهان و عضویت در سازمان جهانی جهان گردی و اتحادیهٔ جهانی سازمان های رسمی جهان گردی توسط سا
زمان جهان گردی و وزارت اطلاعات ایران به امضا رسیدند که شرایط را بهتر می ساخت. جمعیت شناسی. آموزش و پژوهش. در دورهٔ حکومت رضاشاه، آموزش اجباری رایگان به تدریج برآورده شد. همچنین در این دوره، برای نخستین بار، مراکز ایرانی و دولتی آموزش عالی چون دانشگاه تهران ایجاد گردید. همچنین با تصویب قوانین حمایتی مانند معافیت یک سالهٔ تحصیل کنندگان مدارس متوسطه و تأکید بر نظام آموزش عالی، مدارس متوسطهٔ رایگان دولتی نیز شکل گرفت. به طور دقیق تر، پیش از رضاشاه، سوادآموزی در ایران، در جاهایی با نام مکتب خانه در مسجدها یا خانه های شخصی انجام می شده است. آموزگاران نیز ملا و ملاباجی بودند و خود اینها نیز تنها سواد خواندن و نوشتن داشته اند. در تهران و شهرهای بزرگ نیز، آموزشگاه های حرفه ای انگشت شمار بودند و آموزش های ارائه شده نیز در موضوعات محدودی بودند. با آغاز پادشاهی رضاشاه، مکتب خانه ها همگی بسته شدند و برای نخستین بار، مدرسه های منظم و رایگان زیادی در سراسر ایران، پدیدار شد. سیستم آموزشی این آموزشگاه های نوین، بر پایهٔ کشورهای اروپایی بود و دارای کتاب های درسی بودند. نخستین دانشگاه ها و دانش سراهای مدرن ایرانی پدیدار شدند و
ساختمان های تازه ای چون دانشسرای عالی، هنرستان های فنی و حرفه ای، هنرستان های صنعتی و دانشگاه تهران در شهرها پدید آمدند. مربیان و استادهای خارجی جهت بهبود سطح دانش استخدام شدند و دانشجویانی هم به خارج از کشور اعزام شدند. کم کم شمار ایرانیان باسواد، گسترش یافت و این تنها به شهرها محدود نمی شد. در بیشتر دهات ها نیز دبستان دایر شد و سازمان های پیشاهنگی، تربیت بدنی و ورزشی ایرانی پدیدار شدند. در رشته های فرهنگی و هنری همچون موسیقی، مجسمه سازی، تئاتر، نقاشی و غیره، هنرستان هایی بنیان گذاری شدند. کتابخانه هایی نیز در کشور گشایش یافت و برای حفظ آثار باستانی ایران، اقدام به جمع آوری عتیقه ها و تأسیس موزه ها (همچون موزه ایران باستان) شد. یکی دیگر از کارهای فرهنگی و پژوهشی رضاشاه، بنیان گذاری فرهنگستان ایران و خارج کردن واژگان بیگانه همچون عربی و جایگزینی آنان با فارسی بوده است. چیزی که بعدها از سوی گروهی مورد نقد واقع شد. بهداشت و درمان. در دوران رضاشاه، با بنیان گذاری دانشکده های داروسازی، پزشکی و دندان پزشکی، آموزش پزشک و متخصص، دایرسازی آموزشگاه های پرستاری و بهیاری و ساخت صدها بیمارستان و انواع درمانگاه در سراسر ا
یران، اقدام هایی گسترده برای بهداشت و درمان مردم ایران، انجام شد. اینها در حالی بود که پیش از روی کار آمدن رضاشاه، در دوره قاجار، به دلیل نبود پزشک و دارو و مراکز بهداشت، بیماری های گوناگون و واگیر، باعث درگذشت بسیاری می شد. بیماری هایی چون مالاریا، تراخم و کچلی شایع ترین بیماری هایی بودند که احتمالاً بیش از نیمی از ایرانیان، پیش از این، به چنین بیماری هایی مبتلا بودند. با روی کار آمدن رضاشاه افزون بر ایجاد مراکز درمان و بهداشتی، برای ریشه کنی بیماری های همه گیر و درمان بیماران، اقدامات بسیار برجسته ای شد. اما در دوران بعدی، سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی، با هدف بهبود هرچه بیشتر وضع بهداشت کشور در ششم اردیبهشت ماه ۱۳۲۶ به ریاست عالیه محمدرضا پهلوی و نیابت ریاست عالیه اشرف پهلوی بنیان نهاده شد. وضعیت زنان. دستیابی به حقوق مدنی و شهروندی زنان ایرانی، در دوران رضاشاه پهلوی و در هنگام پروژه های نوسازی ایران نوین، انجام شد. در دوران او برای نخستین بار در جامعهٔ سنتی ایران، زنان توانستند از خانه خارج شده و به عرصه های اجتماعی پا گذارند. اجباری شدن آموزش برای هم پسران هم دختران و افزایش قشر باسواد نیز موضوع مهم دیگر
بود. تغییراتی دیگر نیز رخ داد. اینکه زنان وارد اجتماع شوند و پیشه هایی چون آموزگاری، پرستاری، پزشکی و غیره را بگیرند، بدون آن که پوشش ها و کارهای سنتی چون روبنده و عدم سخن با نامحرم را کنار بگذارند، ممکن نبود. بنابراین، کشف حجاب از سوی حکومت وی صورت گرفت. با این وجود، دیدگاه دیگری نیز وجود دارد که این اقدام رضاشاه را، در جهت مخالفت با اسلام دانسته است. در بهمن ۱۳۱۳ و در آیین گشایش دانشگاه تهران، به دختران اعلام شد که بدون پوشیدن حجاب سنتی به دانشگاه بروند. در فروردین ۱۳۱۴، یک جشن در آموزشگاه شاپور شیراز برگزار گردید و دختران ایرانی بدون حجاب سنتی، به اجرای مراسمی ورزشی و پایکوبی با حضور علی اصغر حکمت، وزیر معارف و از سیاست مداران دوره پرداختند و سپس علمای دینی ایران، اعتراض کردند. در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۱۴ «کانون بانوان» با فراخوانی علی اصغر حکمت و با آرمان هایی شامل آزادی زنان از حجاب با ریاست شمس پهلوی و هاجر تربیت شکل گرفت. مردم مذهبی ایران و به ویژه علمای دینی و روحانیت این کشور از این وضعیت نگران شدند و گهگاه اعتراض می کردند؛ اگرچه این اعتراض ها، سرکوب شدند. در اعتراضی در شهر مشهد، روحانیان شهر و گروهی از مرد
م در اعتراض به دگرگونی کلاه مردان و سیاست ها در کشف حجاب زنان کشور، در مسجد گوهرشاد به نشان داشتن اعتراض، بست نشینی کردند و در این هنگام، بر ضد حکومت، شعار دادند. منابع رسمی دولت پهلوی آمارهایی خیره کننده از حضور و ورود زنان در عرصه های آموزشی، اجتماعی و اقتصادی ارائه می دادند. در ادامه بر پایهٔ گزارشی از خبرگزاری مهر در سال ۱۳۹۲، رضاشاه زنان ایرانی را «به زور» به همکاری کردن با دولت «وادار» می کرده است. با تصویب قانون مدنی در سال ۱۳۱۴، زنان حق حضانت را به دست آوردند. در سال ۱۳۴۱، زنان ایران برای نخستین بار حق رأی دهی و انتخاب شدن را به دست آوردند. در دههٔ ۱۳۴۰ زنان بیشتر به سیستم قضایی و پلیس ایران وارد شدند. پیش از این نیز با انتصاب مهرانگیز منوچهریان به عنوان سناتور، ورود عملی زنان به سیستم سیاسی رخ داده بود. فرخ رو پارسا نخستین زنی شد که در دوره پهلوی دوم به مقام وزارت می رسد. چیزی که ادامه دار بود و زنان دیگری چون مهناز افخمی نیز به آن دست یافتند. سازمان زنان ایران تشکیل شد و در اواخر دوره پهلوی مواردی از قانون حمایت خانواده ۱۳۵۴ تصویب گشت. در سال ۱۳۵۴ ۲۹٪ و در سال ۱۳۵۷ حدود ۳۸ درصد دانشجویان دانشگاه های
ایران زنان بودند. درست پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷، ۱۵۰۰ زن در مقام های ارشد مدیریتی در سطح کشور، ۲۲ زن در مجلس شورای ملی، ۵ شهردار، و ۳۳٪ کل مشاغل آموزش عالی ایران بر عهده زنان بود. فرهنگ. موسیقی، رقص و تئاتر. در دهه های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰، موسیقی ایران به شکل اساسی تغییر یافت. در دههٔ ۱۳۳۰، موسیقی پاپ وارد ایران شد و نخستین گروه های پاپ و راک ایرانی، شکل گرفتند. موسیقی پاپ ایرانی در این دوران، از موسیقی پاپ غربی اثر گرفت. در دههٔ ۱۳۴۰ نیز نخستین شاخه های نوگرایی در موسیقی ایران، پدیدار شد. در اواسط دههٔ ۱۳۴۰، استودیوهای ایرانی با همراهی بارها و باشگاه های شبانه، به گسترش موسیقی جدید رایج در ایران کمک کردند. در این سال ها، شعر و موسیقی ایران، دگرگون شد و ستاره های موسیقی، یکی پس از دیگری بر روی صحنه رفتند. در مورد موسیقی به طور دقیق تر، همان نیرویی که رضاشاه برای پرورش دهی فرهنگ ایران به کار می بست، در مورد سازمان های موسیقی کشورش نیز به کار گرفته بود. پی آمد این روش نظارتی، بنیان گذاری دو هنرستان موسیقی بود که یکی از آنان به موسیقی جهانی و آن یکی نیز به موسیقی ملی ایران می پرداخت. همچنین سازمان هایی دیگر همانند ارکستر
سمفونیک تهران و ارکسترهای کوچک و بزرگ گوناگون پا گرفت. رضاشاه با همهٔ مانع هایی که ملاهای ایران در راه گسترش موسیقی می گذاشتند، به مبارزه می پرداخت و رنگ تیرهٔ ارتجاع را از بدنهٔ موسیقی سنتی ایرانی زدود. او هنرجویان را به اروپا فرستاده بود تا در بازگشت به ایران در زمینهٔ موسیقی کار کنند. کانون پرورش افکار در این دوره یکی از سازمان های درگیر موسیقی گردید. با همین اقدامات رضاشاه، هنرمندانی برجسته بار آمدند. مجله "موسیقی" در این دوره برای بار نخست یک سازمان پژوهشی عامیانهٔ فرهنگی تأسیس کرد. در طول دههٔ ۱۹۶۰ کارشناسانی برای پایه ریزی زیرساخت گونه هایی از رقص در ایران به این کشور آورده شدند و گروهی نیز به غرب فرستاده شدند تا آموزش ببینند. سازمان بالهٔ ملی ایران در سال ۱۹۶۷ در تالار رودکی به شکل رسمی گشایش یافت که در سال های پسین به یکی از معتبرترین و در سطح جهانی، شناخته شده ترین سازمان های هنری کشور تبدیل گشت. صحنهٔ تالار رودکی تهران، با سطح بالای تولیدش و به دلیل امکانات ویژهٔ تکنیکی قرار داده شده در آن، در همهٔ خاورمیانه دارای جایگاهی ویژه برای اجرای برنامهٔ هنرمندان جهانی باله و اپرا شد. کم کم، هنرمندان سرشنا
س خارجی برای اجرا به ایران می آمدند و محتواهایی اختصاصی برای ایران تولید می کردند. در سال ۱۹۶۷، یک بنیان گذاری رقص دیگر با پشتیبانی دولتی، با نام سازمان ملی فولکلور ایران، تأسیس شد تا هم رقص محلی ایرانی را به شکل اصولی روی صحنه ببرد و هم نسخه های بالهٔ داستان های حماسی و شعر فارسی را به اجرا بگذارد. در همین حدود، گروه های رقص با پشتیبانی خصوصی نیز بنیان نهاده شدند. جدا از رقص های غیر بومی، برنامه ها برای رقص بومی ایرانی و سنتی نیز بسیار بودند و رقص سنتی نیز احیا گردید. رقص حرفه ای در این کشور در دوران پادشاهی محمدرضاشاه احترام و محبوبیت خود را بازیابی کرد. اجراهای رقص غیر سنتی بر پایهٔ نمونه های اروپایی در سالن های نمایش این دوران ارائه می شد. آنها شامل طراحی رقص و صحنه آرایی مفصلی بودند؛ عناصری که بخشی از شکل های رقص قدیمی تر ایران نبودند. افزون بر آموزش نوین، سازمان های رقص، جشنواره ها و غیره، در مجموع در این دوره تلاش های بسیاری نیز برای گردآوری و توسعه دادن سبک های مختلف رقص انجام شد؛ از رقص های محلی پیش از تاریخ که از رقص اصیل ایرانی به جا مانده است، تا باله کلاسیک و رقص های معاصر با الهام از فرهنگ و میر
اث ایرانی. در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ م، گروه هنر ملی با جذب برترین نمایشنامه نویسان، کارگردانان صحنه و بازیگران به برقراری دوبارهٔ تئاتر در ایران کمک کرد. بعدها، تلویزیون ملی ایران نیز از تشکیلات و نمایش های تئاتر در ایران، پشتیبانی می کرد. کارگاه نمایش (از ۱۳۴۸) از نمایش های وابسته به این رسانه است. در این دوران، دیگر عوامل اثرگذار در رشد تئاتر، پشتیبانی های تجاری و حکومتی بودند و اینها در کنار جشنواره های این دوره (همچون جشن هنر شیراز)، توانستند تئاتر ایران را نیرومند سازند. هنر و طراحی. نوگرایی، در هنر ایران، قدرت گرفته است و مهم ترین تحول در نوگرایی هنری در این کشور، حاصل تغییرات اجتماعی انجام شده توسط رضاشاه پهلوی است. حدوداً در میان سال های ۱۳۲۸ تا ۱۳۵۸، هنر نوین در ایران رشد قابل توجهی کرد و بسیاری از هنرمندان نامی معاصر این کشور، در آن دوران رشد و شکوفایی داشتند. روزنامه گاردین اعلام داشته است که آثار موزه هنرهای معاصر تهران، بزرگ ترین گنجینهٔ هنر مدرن، در بیرون از آمریکا و اروپای غربی است. در دوران شاهنشاهی پهلوی، گالری های خصوصی راه افتادند و وزارت فرهنگ و هنر نیز جشنواره های سالیانه ای را برگزار می کرد. ج
شن هنر شیراز از همان دوران آغازینش با توجه به ابتکار گماشتگی و گوناگونی برنامه هایش در میان جشنواره های موسیقی بین المللی موجود، برجسته بود. نکته قابل توجه در مورد رضاشاه این است که در دوران پادشاهی وی که فرمانده ای نظامی بود، رنسانس هنری ایران شروع شد. حساسیت هنری رضاشاه تنها در برابر فرزندش جلوه نداشته و در سیاست گذاری کلان نیز جایگاه ویژه ای برای هنر و بایستگی رشد هنری ایران دیده بوده است. برگزار کردن هزاره فردوسی و دعوت از بزرگ ترین فردوسی شناسان و ایران شناسان جهان در سال ۱۳۱۳، از کارهای هنری در دوران او است. توجه به هنر ایران در هنگام پادشاهی رضاشاه در زمینهٔ موسیقی دارای برجستگی خاصی بود و رضاشاه سیستم ارزشی جامعهٔ ایرانی دربارهٔ موسیقی را دگرگون ساخت. اقدام های هنری در دوران پادشاهی محمدرضاشاه با ورود شهبانو، فرح پهلوی سرعت بالاتری گرفته و کیفیت آن ها نیز دوچندان گردید. مهرداد پهلبد برای اجرای موسیقی ایرانی ارکستر کُر ملی ایران را پدیدآورد. در دوران او خانه های فرهنگ و هنر در شهرهای گوناگون ایران ساخته شدند و جشن فرهنگ و هنر نیز هرساله در سراسر ایران و حتی روستاها با فرستادن گروه های هنری، برگزار می گ
ردید. معماری. در دوران شاهنشاهی پهلوی، دو گونه معماری در ایران، گسترش داده شد؛ نخستین گونه، تقلیدی از سبک معماری غربی بود که ارتباط کمی با اقلیم این کشور داشت و دومین نوع، تلاشی در جهت احیای معماری بومی ایرانی بود. به تدریج، مسئولان ایرانی از تقلید کورکورانه از غرب، دلسرد شدند و به پشتیبانی از سبک های بومی ایرانی که برای رفع نیازهای نوین، اصلاح شده بودند، پرداختند. از برجسته ترین نمونه های معماری این دوران، برج آزادی است. همچنین دو دورهٔ برجستهٔ نفوذ معماری غربی در ایران وجود دارد که نخستین آن در دوران قاجار بود. در دورهٔ دوم نیز که کلاً در دوران پهلوی رخ داد، کل معماری ایران دگرگون شد و ساختمان هایی با عنوان و کارکرد غربی در این کشور، متداول شدند. دفتر فرح پهلوی، شهبانوی ایران، سفارش ساخت وسازهایی داده است که برخی آوازه یافتند؛ در نمونه ای کار ساخت تئاتر شهر (تهران) در سال ۱۳۴۶ و به سفارش دفتر فرح پهلوی در باغ کافه شهرداری شروع گردید. رسانه ها. نخستین فرستندهٔ تلویزیونی در ایران، در سال ۱۳۳۷ ایجاد شد. به شکل کلی، گسترش تلویزیون در ایران، سرگرمی های سنتی دیگری چون شهر فرنگ را از میان برد. با وجود آنکه بازی ها
ی آسیایی ۱۹۷۴ (۱۳۵۳-تهران) با سیستم رنگی پخش شد، اما برنامه ریزی کامل تلویزیون رنگی، از چهار سال پس از آن، انجام شد. تلویزیون با پخش کردن اخبار و برنامه های گوناگون آموزشی، اثری قابل توجه در افزایش آگاهی اجتماعی داشته است. نمایش مسابقه های گوناگون و پخش مستقیم سفر سرنشینان آپولو ۱۱ به کره ماه و جشن های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی، نمونه هایی از برنامه های این دوره هستند. بر اساس گزارشی در ایسنا، «تلویزیون ملی ایران در هر هفته ساعت ها فیلم های خارجی به ویژه آمریکایی پخش می کرد. در این فیلم ها صحنه هایی از زندگی عاشقانه غربی، باغچه آرایی، پوشش ویژه زنان در غرب، شیوه سکونت و زندگی در خانه گرفته و تصویری از دنیای وسترن پخش می شد». سینما. نخستین سالن رسمی سینمایی در این کشور، در سال ۱۳۰۵ به نام "سینما ایران" در تهران ساخته شد. نخستین فیلم بلند سینمایی این کشور، "آبی و رابی" بود که در سال ۱۳۰۹ توسط اوانس اوگانیانس ساخته شد. نخستین فیلم صدادار ایرانی نیز فیلم "دختر لر" بود که در سال ۱۳۱۲ توسط اردشیر ایرانی ساخته شد. در دههٔ ۱۳۲۰ شرکت های سینمایی ایرانی پدیدار شدند و سینما میان مردم، عمومی تر شد. در دههٔ ۱۳۳۰، پیشرفت سینما اد
امه یافت و شهلا ریاحی با ساخت "مرجان" به نخستین کارگردان زن ایرانی تبدیل شد؛ در این دهه، پویانمایی وارد ایران شد و نخستین تلاش های ساخت پویانمایی ایرانی، در ادارهٔ کل فرهنگ و هنرهای زیبای تهران صورت گرفت. نخستین فیلم کوتاه پویانمایی در ایران، توسط اسفندیار احمدیه با عنوان "ملانصرالدین" در ۱۳۳۶ ساخته شد. در دههٔ ۱۳۴۰، سینمای فارسی زبان، یکی از دوره های اوج خود را تجربه کرد؛ فیلم هایی چون "گنج قارون"، "گاو" و "قیصر" در این دوران نمایش یافتند. بنیان گذاری نهادی که پخش کنندهٔ فیلم های کودکان هم باشد، با عنوان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در همین دهه، فرصتی مناسب برای شکل گیری سینمای فرهنگی در ایران شد. شرکت فیلم "شب نشینی در جهنم" به عنوان ساختهٔ مشترک دو کارگردان نامدار موشق سروری و ساموئل خاچیکیان در جشنواره فیلم برلین در سال ۱۳۳۷، حضور یافتن فیلم "گاو" در بخش مسابقهٔ جشنواره فیلم ونیز یا حضور پی درپی سه فیلم ایرانی در بخش مسابقهٔ جشنواره فیلم برلین میان سال های ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۵ و معرفی شدن فیلم به آکادمی اسکار (چون "باد صبا" و "دایره مینا") از نمونه های حضورهای فرامرزی سینمای ایران در دوران پیش از انقلاب ۱۳۵
۷ هستند. اما جدای حضور فیلم های ایران در جشنواره های جهانی، این کشور خود نیز به یک میزبان مهم برای رویدادهای بین المللی سینما در جهان، تبدیل شد. جشنواره جهانی فیلم تهران در دههٔ ۱۳۵۰، مهم ترین جشنوارهٔ سینمایی آسیا به شمار می رفت. پیش از انقلاب ۱۳۵۷، برای هر ۷۰ هزار نفر یک سینما وجود داشته است. ورزش. به عنوان دوره ای درخشان، تیم ملی فوتبال ایران در سال های ۱۹۶۸، ۱۹۷۲، ۱۹۷۴ و ۱۹۷۶ به قهرمانی در بالاترین سطح آسیا دست یافت و نخستین بار در سال ۱۹۷۸ به جام جهانی فوتبال راه پیدا کرد. در این دوران درخشان، باشگاه فوتبال تاج نیز در مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۰ به قهرمانی رسید. برخی از این موفقیت ها، با گرفتن میزبانی بالاترین رقابت های ورزشی آسیا توسط ایران، هم دوره بودند و میزبانی جام ملت های آسیا ۱۹۶۸ و ۱۹۷۶ نمونه های آن هستند. پیش از انقلاب ۱۳۵۷، سیاست کلی ایران، مشوق حضور زنان در ورزش بود. عکس های فوتبالیست ها، ژیمناست ها، شناگران و ورزشکاران زن دیگر ایرانی روی جلد مجله های زنان و ورزشی این دوران، نشانی از این هستند که یکی از الگوهای زن پیروز و موفق، زنِ ورزشکار بوده است. ورزش، نمادی از قدرت و پیشرفت شده بود و
زن قهرمان، عامل سربلندی کشور دانسته می شد. نخستین حضور زنان ایران در مسابقه های جهانی به بازی های آسیایی ۱۹۵۸ می رسد. المپیک ۱۹۶۴ توکیو نیز نخستین المپیکی شد که زنان ایران در آن شرکت می کردند. در سال ۱۹۶۶ نیز موفقیت های جهانی قابل توجهی توسط زنان کسب شد. ورزش زنان مورد توجه بود؛ در نمونه ای در فوتبال که بعدها به پرهوادارترین ورزش ایران تبدیل شد، به شکل رسمی پیشینهٔ فوتبال زنان در ایران به دههٔ ۱۳۴۰ برمی گردد. باشگاه تاج پیشگام باشگاه های ایرانی در ایجاد تیم دختران بود و کمی بعد نیز پرسپولیس، دیهیم و عقاب تهران، نخستین باشگاه های دیگری بودند که تیم های رسمی زنان تشکیل دادند. مسابقات فوتبال باشگاهی هم طراز با مردان برای زنان ایرانی در نظر گرفته شده بود. مسابقات بین المللی برجسته ای را نیز ایران میزبانی می کرد. در نمونه ای، تهران نخستین شهر در خاورمیانه شد که میزبانی بازی های آسیایی را می گیرد. تهران میزبان بازی های آسیایی ۱۹۷۴ بود و همزمان با آن، مجموعهٔ ورزشی آریامهر به عنوان یکی از پیشرفته ترین های آن دوران، در ۱۰ شهریور ۱۳۵۳ گشایش یافت. از دید بنیان گذاری نیز در نمونه ای، فدراسیون هندبال آسیا، در سال ۱۳۵۳ ر
سماً در تهران ایجاد گردید. مد و پوشاک. کشمکش هایی پیرامون پوشاک در ایران شکل گرفت تا دوران رضاشاه پهلوی که نقش عمده ای در تغییر پوشاک مردم ایران داشت. دوران پادشاهی وی، نقطهٔ اوجی از تغییر ناگهانی پوشاک بود. تا سال ۱۳۱۴، کلاه پهلوی با فشار حکومتی به مد ایران تبدیل و در میان مردم، رایج شد. کمی بعد نیز کلاه شاپو رواج یافت. کشف حجاب در ایران نیز رویداد مهم دیگری است که در همان سال ۱۳۱۴ رخ داد؛ پیش از این تغییر پوشاک حکومتی، زنان ایرانی از پوشاکی چون چادر سیاه و روبنده استفاده می کردند. در همین دوران، تهران دارای برندهای پوشاک بومی و رویداد مد بوده است. رویداد مد هاکوپیان، در نیمهٔ نخست دههٔ ۱۳۵۰، از نخستین رویدادهای مد در تهران بود که مورد توجه رسانه های بزرگ خارجی قرار گرفت. این رویداد مد در هتل کنتینانتال تهران برگزار شد و این نخستین بار بود که یک مدساز ایرانی به شکلی مستقل، نمایش مدی را در چنین سطحی برگزار کرده بود. این رویداد به شکل گسترده ای توجه رسانه های داخلی و خارجی آن زمان را به خود جلب نمود. خبرگزاری رویترز اخباری از رویداد را به خارج از کشور مخابره کرد و در مورد چند نمونه از مدل های ارائه شده اظهار ن
ظر نمود و اعلام کرد که بخشی از مدل ها، الهامی از لباس های دههٔ ۱۹۳۰ در اروپا بوده است. پیش از انقلاب ۱۳۵۷، در جزیره کیش نیز رویدادهای مد و پوشاک ایرانی برگزار می شد. جشنواره های ملکه زیبایی درون ایران، پس از انقلاب ۱۳۵۷، دیگر برگزار نشدند و آخرین مراسم گزینش ملکهٔ زیبایی ایران، در سال ۱۳۵۷ در این کشور برگزار گردید. کشمکش با روحانیت. نهاد روحانیت شیعه در ایران با پدیداری پادشاهی رضاشاه کم کم دریافت که نمی تواند همانند دوران قاجاریان در کارهای کشورداری نیز ورود و مشارکت داشته باشد. رضاشاه روحانیان کشورش را در حد کارهای سنتی خودشان یعنی تربیت مذهبی، روضه خوانی و رسیدگی به شرع محدود کرد و از نگاه او، نهاد روحانیت آخوند و ملا تربیت می کرده و به «خرافه پرستی» مردمان دامن می زده است. اما چنین نگاهی از سوی رضاشاه، مخالف هایی میان گروهی از طلاب داشته است و آنان امید داشتند که با فعال شدن دوبارهٔ حوزه علمیه قم با مدیریت عبدالکریم حائری یزدی، مجتهد و مرجع شیعه نجف که به قم رفته بود، بار دیگر روحانیت ایران جایگاهی به دست آورد. هرچند که با وجود این انتظارها در آن دوره، حائری یزدی از دخالت کردن در سیاست و سرشاخ شدن با برنا
مه های نوگرایانهٔ رضاشاه پرهیز کرد. او در مواردی حتی از اعتراض روحانیان ایرانی به اقدامات رضاشاه، پیشگیری کرده است. به صورت کلی، روحانیت شیعه در دوران پهلوی اول، «حاشیه نشین» بوده است. به گزارش تسنیم، « روح الله خمینی سیاست های ضد روحانیت رضاشاه را در راستای منافع کشورهای غربی می دید». این رسانه همچنین اعلام داشته است که «روی کار آمدن رضاشاه را می توان آغاز سرکوب اندیشه های دینی و سنتی در جامعه ایرانی دانست. در این دوره، شاهد کاهش نفوذ روحانیت و محدود شدن فعالیت آنان در امور سیاسی، حقوقی، اجتماعی و اقتصادی هستیم». در کل، ارتباط روحانیت شیعه با شاهنشاهی محمدرضا شاه، چگونگی متفاوتی را نسبت به دوران پیشین (رضاشاه) داشت. پس از حضور متفقین در ایران و با وجود جریان های جدایی خواه و جریان های فکری چپ، شاه جدید ایران با مشورت هایی از اطرافیان خود برای نزدیک کردن روحانیت به شاهنشاهی، دست باز عمل کرد. به دنبال چنین رویکردی، شماری از روحانیان از تبعید بازگردانده شدند و اقدام مهم بعدی، انتقال دادن مرجعیت شیعه از نجف به ایران بود. همچنین برخی گزارش ها می گویند که برای فروکش کردن برخی جریان های جدایی خواهی از کشور از روحان
یت بهره برده شد؛ اگرچه گزارشی رسمی نبوده است. دههٔ ۱۳۴۰ و نخستین دوران دههٔ ۱۳۵۰ برای نهاد روحانیت شیعه در ایران، دوران توجه داشتن به «اسلام سیاسی» به جای آموزش دینی و موعظه گری بوده است. اجرایی شدن برنامه های دولت ایران مانند اصلاحات ارضی و حق رأی زنان در این کشور و تظاهرات ۱۵ خرداد و برخورد با روحانیت به روحانیان این کشور این شانس را داد تا به برنامه های شاهنشاهی پهلوی اعتراض کنند. در ادامه، همین اعتراض ها بود که توانست نهاد روحانیت ایران را به آستانهٔ انقلاب ۵۷ ببرد. زنجیره ای از اقدامات محمدرضا شاه از سال ۱۳۵۴ علیه علمای اسلامی باعث شد تا آن ها، نیروهای انقلابی برای سرنگونی شاه را به حرکت در بیاورند. از جمله این اقدامات، موارد زیر را می توان برشمرد: تخریب بازاری قدیمی پیرامون مشهد، اعلام تقویم شاهنشاهی به جای تقویم هجری اسلامی، موافقت با طرح های کاهش بودجه جمشید آموزگار برای لغو یارانه که نخست وزیر پیشین هویدا از سال ۱۹۶۵/ ۱۳۴۴ به روحانیان می پرداخت (یارانه ای که برای جبران کاهش درآمدهای حاصل از وقف، حاصل از اجرای فاز دوم اصلاحات ارضی به روحانیون پرداخت می شد)، آخرین از این سری اقدامات، انتشار مقاله توهین