Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ان آرتی (کردی NRT TV) یک شبکه تلویزیونی خبری است که در سال ۲۰۱۰ به زبان کردی شروع به فعالیت کرد. مقر آن در سلیمانیه کردستان عراق قرار دارد و برای مخاطبان خود در در اروپا و خاورمیانه برنامه پخش می کند. تاریخچه. شبکه ان آرتی در شرایطی تأُیس شد که تمام شبکه های تلوزیونی خبری به زبان کردی به احزاب تعلق داشتند. شرکت رسانه ای نالیا توسط شاسوار عبدالواحد با این هدف تأسیس شد که انحصار تولید محتوای تلویزیونی را از دست احزاب کردی به ویژه دو حزب دموکرات کردستان عراق و اتحادیه میهنی کردستان خارج کند. شرکت رسانه ای نالیا با شعار «"شجاعت، تعادل و حقیقت"» تأسیس شد و در سال ۲۰۱۰ اقدام به تأسیس شبکه تلویزیونی ان آرتی کرد. شاسوار عبدالواحد بعداً وارد مبارزات سیاسی شد و اقدام به راه اندازی جریانی به نام جنبش نسل نوین کرد و در حال حاضر تلویزیون ان آرتی مواضع این جبهه را منعکس می کند.
صمدخان لی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
دیال لی (به لاتین: Diyallı) یک منطقه مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در شهرستان اسماعیللی واقع شده است. دیال لی ۲۰۱۶ نفر جمعیت دارد.
لیگ برتر فوتبال استونی ۱۹۹۲ () اولین دوره لیگ برتر فوتبال استونی است که پس از استقلال کشور استونی از اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی برگزار شده است. باشگاه فوتبال نورما تالین به مقام قهرمانی این دوره از لیگ رسیده است. حذفی سقوط. "تساوی ۴–۴"، مرکور با گل های خارج از خانه برنده شد و سهمیه خود را برای لیگ برتر فوتبال استونی ۹۳-۱۹۹۲ حفظ کرد.
حافظ بیش از آن که مبتکر باشد، به کمال رسانندهٔ سُنت های خوبی است که گذشتگان آفریدند. در توصیف کلی شعر حافظ می توان دو نکته ذکر کرد: یکی فشردگی بسیار در به کاربستن عناصر مختلفِ رسیده از سنت سده های پیشین و دیگری، توانایی سبک شناسی و بهره بردن از اصول بلاغت. او از طریق موضوعات و واژگان معیار، دربارهٔ لذت گرایی، تأسف برای مرگ، انسان و عشق عارفانه و مانند این ها سخن گفته؛ اما با هنرمندی و زبردستی در ادبیات و زبان شناسی، این قالب ها را بسیار فراتر از پیشینیانش به کار گرفته است. مدح در غزل. به باور شبلی نعمانی، حافظ نخستین شاعری است که وسعت دامنهٔ موضوعات غزل را، با حفظ زبان تغزلی آن، از عشق به اخلاق، فلسفه، عرفان، وعظ و حتی سیاست گسترانید. برای سنجش سهم حافظ در تکامل غزل، باید اثرپذیری او را از پیشینیان و هم روزگارانش در نظر داشت. حافظ در هردو زمینهٔ غزل و مدیحه انقلابی ایجاد کرد و جایگاهی برای غزل آفرید که پیشتر به قصیده اختصاص داشت. حافظ مانند دیگر شاعران، برای بلندپایگان شیراز مدیحه می سرود؛ اما به جای قصیده، از غزل استفاده می کرد. از آنجا که غزل بسیار کوتاه تر است، مدیحه به یک یا دو بیت در غزل محدود می شد و سا
یر بیت ها دربردارندهٴ عناصر عشق و بزم پرستی بودند. بنابراین، استعاره های کام گرایانه به محیط واقعی پیوند زده می شد؛ چنان که در شعر حافظ، به تعبیر ریپکا، معشوق همان ممدوح بود. استقلال ابیات. یکی از مهم ترین شاخصه های سبک حافظ، استقلال ابیات و نبودِ «وحدت هنریِ» اشعار است. حتی تصور بر این است که نظم متنوعِ ابیات به یکنواختی اولیه تقلیل یافته است و هیچ وحدتِ حقیقی در این غزل ها وجود ندارد. شاید حافظ پس از ناکامی در بهبود استوارِ هرگونه موضوعی، به پریشانی متمایل شده باشد. این موضوع، گفتمانی قدیمی است؛ چنان که بنابر داستانی که پس از زمان خواندمیر منتشر شد، فرضیه ای هست که شاه شجاع نیز چنین انتقادی داشته است. استدلال هایی توسط آرتور آربری ارائه شده مبنی بر این که وحدت واقعی شعر حافظ موضوعی یا نمایشی در معنای کلاسیک غربی نیست، بلکه در بافتِ ظریفِ تصویرسازی و کنایه زدن به یک یا چند مفهومِ مرکزی نهفته است. آربری عقیده داشت که پس از تکامل قابلیت های هنری ساختار متعارف غزل — به ویژه در غزل سعدی — حافظ بر آن شد تا مفهوم تازه ای از غزل بیابد و «روشی موضوعی» آفرید؛ این گونه که در هر غزلی تعداد محدودی از مجموعه موضوعاتی را
برمی گزیند که این موضوعات بسیار محدود و تا اندازهٔ زیادی قراردادی اند. این استدلال ها را یان ریپکا، ویکنز، رِدِر، مایکل هیلمن و دیگران رد کردند. برخی مانند سیروس شمیسا و بهاءالدین خرمشاهی بین ابیات رابطه ای قائلند که گاه چنان ظریف است که به سختی کشف می شود. خرمشاهی نوآوری اصلی حافظ را در تک بیت های مستقل و خوش مضمون او دانسته است؛ به اعتقاد وی، استقلالی که حافظ از این راه به غزل داده به میزان زیادی از ساختار سوره های قرآن تأثیر گرفته است. فِرِدْریش فایْت نیز معتقد بود در هر غزل از حافظ اندیشه ای هست که معانی عاشقانه، عارفانه و می پرستانه را به یک سو هدایت می کند؛ اگرچه در بسیاری از مواقع، چون نسخه برداران ترتیب بیت ها را بر هم زده اند، دریافتن این اندیشه به آسانی میسر نیست. سبک شعر حافظ دارای سه فضای عاشقانه، عارفانه و مدحی است. خواجوی کرمانی برجسته ترین شاعر در این زمینه بود و حافظ با او مراوده داشت و علت این که برخی حافظ را دنباله روی خواجو در شعر می دانند، همین مراودهٔ و محشور بودن حافظ با خواجو در مدت توقف خواجو در شیراز بوده است. ازاین رو، شعر حافظ دارای ویژگی های شعری شاعران تلفیق مانند سلمان ساوجی، عما
د فقیه، عبید زاکانی، ناصر بخارایی و خواجوی کرمانی است اما ویژگی های خاص خود را نیز دارد. محمد گلندام — دوست، هم درس و نیز جامع دیوان حافظ — به چندمعنایی بودن و یا ساحت های گوناگون معنایی به عنوان برخی از ویژگی های سبک حافظ اشاره می کند. سیروس شمیسا در "دائرةالمعارف بزرگ اسلامی" می گوید جامی در اشاره به سبک حافظ، او را به نزاری قهستانی مانند می داند که به احتمال بیشتر منظور وی، سبک شاعران تلفیق است. نیز جامی در "نفحات الانس"، از قبول شعر حافظ نزد صوفیه گزارش می کند که به ظرفیت گستردهٔ تفاسیر عرفانی شعر حافظ اشاره دارد، با آنکه به گفتهٔ جامی روشن نیست که حافظ در زمرهٔ صوفیان بوده باشد. به گفتهٔ شمیسا این موضوع به خاطر عاشقانه یا عارفانه بودن شعر حافظ در محور افقی و مدحی بودنش در محور عمودی است؛ و نیز دلیل دیگر آنکه حافظ با معانی ایهام تناسبی شعر را دارای چندمعنا می کند. بدین ترتیب، نظرات گذشتگان دربارهٔ ویژگی های سبک حافظ را می توان در چند مورد خلاصه کرد: ۱. عدم انسجام یا استقلال ابیات؛ ۲. چندمعنایی بودن؛ ۳. نزدیکی به شعر شاعران تلفیق؛ ۴. قوت وجه عرفانی شعر حافظ. تلفیق غزل عاشقانه و غزل عارفانه. حافظ افکارِ مول
وی و خیام را با سخنِ سعدی پیوند زد و از عناصرِ دیگر مانند طنز و نگرش های سیاسی و اجتماعی بر آن افزود. او غزل عاشقانه و عارفانه را با استفاده از صنعتِ ایهام، به یکدیگر پیوند زده است. غزلِ عاشقانه را سعدی، و غزلِ عارفانه را مولوی به اوج رسانده بودند، و بدین ترتیب غزل را دیگر یارایِ پیش رفتن نبود، بدین معنی که تلاشِ هر شاعری در هر کدام از طرفینِ غزل، بی ثمر بود؛ و تنها راه، آمیختنِ این دو به یکدیگر بود. اما تلفیقِ این دو غزل در شعرِ حافظ به عالی ترین وجه صورت پذیرفته و زبانِ بلیغ و هنرمندانه با مضامینی بلند گرد آمده است. موسیقی در شعر حافظ. ارسطو را اعتقاد بر این بود که سرچشمهٔ آفرینش شعر، غریزهٔ تقلید، محاکات و استعداد ادراک وزن و آهنگ است. موسیقی شعر حافظ نیز تعبیری دیگر از وزن به مفهوم عام آن و آراستن شعر به آهنگ به وسیلهٔ ردیف و قافیه ازیک سو، و بهره گیری از صنایع بدیع لفظی و معنوی ازدیگرسوست. ازاین رو، موسیقی شعر حافظ را در سه زمینه می توان دسته بندی کرد: ۱. موسیقی بیرونی؛ ۲. موسیقی درونی؛ ۳. موسیقی کناری. به باور شفیعی کدکنی، حافظ در سرودن اشعارش بسیار دقت می کرد و پس از سرایش نیز آنها را از نظر جذابیت و ب
داعت آوایی مورد بازبینی قرار می داد. حافظِ قرآن بودنش و دانشِ دقیقِ عملی اش دربارهٔ قواعدِ تجوید و ترتیل و چهارده روایتش، او را نسبت به هماهنگیِ میانِ آهنگ و متن، آواشناسی — به ویژه در جای تلفظ حروف بی صدا —، قواعد شبیه سازی، حلقی سازی، دماغی کردن و مانند اینها حساس تر کرده است. ازاین رو به نظر می رسد که او کاملاً آگاهانه اغلب الگوهای آوایی — به ویژه همخوان و جناس مصوت — را استفاده می کند که عموماً در شعر کلاسیک فارسی با اهداف سبکی بیان نشده اند. موسیقی بیرونی. موسیقی بیرونی همان وزن عروضی شعر است. ذوق و احساس حافظ در قلمرو وزن، بسیار لطیف و نیرومند است و فرم غنایی پراحساس غزل هایش اختصاصاً به شعر او تعلق دارد. شکی نیست که یکی از اهداف اشعار حافظ، تطبیق بر دستگاه های آواز ایرانی بوده و بی گمان حافظ موسیقی شناس یا موسیقی دان بوده است. افزون براین، شواهدی در شعر حافظ موجود است که نشان از صدای خوش حافظ دارد و آشنایی اش با گوشه های موسیقی ایرانی را تأیید می کند. با آنکه وزن عروضی بیشتر اشعار حافظ ۳ یا ۴ وزن است، اما او با ابداعی بزرگ، در موقعیت های گوناگون عاطفی و با بهره گیری از آهنگ واژگان و روش تقطیع افاعیل عر
وضیِ مرتبط به واژگان و حروف، جبران محدودیت وزنی را نموده و تنوع آفریده است. به باور شمیسا در قلمرو بهره گیری زبان ادبی — که مقصود بهره بردن از بدیع و بیان به حد کمال است — و برقراری روابط گوناگون موسیقایی و معنایی میان واژگان، حافظ بر همگان سبقت گرفته است. دو مفهوم «آهنگ کلام» و «بافت» — که یکی اصطلاحی موسیقایی و دیگری اصطلاحی در نقد ادبی است — در شعر حافظ سبب احساس موسیقی در شعر و نیز تأثیری متفاوت در شعرهای گاه با وزن یکسان شوند. وزن در شعر حافظ. وزن های بیشتر اشعار حافظ را در دو دستهٔ کلی می توان بخش بست: ۱. وزن های جویباری که ترکیب افاعیل شان متنوع و ناهمسان است و شنیدن شان یکنواختی و تکرار را القا نمی کند و خوش آهنگ و گوش نوازند؛ مانند «دیدار شد میسر و بوس و کنار هم/از بخت شکر دارم و از روزگار هم». شفیعی کدکنی با نمونه گیری از ۱۰۰ غزل حافظ به این نتیجه رسیده که ۷۸٪ غزل ها در چهار وزن جویباری سروده شده است. ۲. وزن های خیزابی که متحرک و تند هستند و نظام ایقاعی افاعیل عروضی شان در بیشتر موارد طوری است که در مقاطعی، نیاز به تکرار در ذهن شنونده را موجب می شود. در بدیع سنتی، چنین شعری را شعر مسجع یا مسمط مجزا
می نامند، مانند «پشمینه پوش تندخو، از عشق نشنیده است بو/از مستی اش رمزی بگو تا ترک هشیاری کند» موسیقی درونی. موسیقی درونی از وحدت یا شباهت یا تضاد در آواهای مصوت ها و صامت های واژگان شعر حاصل می شود. در شعر حافظ موسیقی درونی برپایهٔ عواملی آفریده می شوند که عبارتند از: ۱. استفاده از واژگانِ مختلف المعنا که حروف و حرکات همانند یا مشابه داشته باشند. این عامل در موسیقی درونی شعر حافظ بسیار دیده می شود، مانند انواع جناس اعم از جناس تام، جناس ناقص یا محرّف، جناس زاید، جناس لفظی، جناس اشتقاق و جناس مرکب؛ ۲. هماوایی یا گزینش واژگانی که حرف آغازین یکسان داشته باشند و به عبارتی دارای نغمهٔ حروف باشند؛ ۳. تکرار یا تکریر که از عوامل بدیع لفظی است و عبارت است از تکرار واژه ای با معنی یکسان در یک بیت. در گونه ای از تکرار واژه یا عبارتی در آغاز ابیات تکرار شود. نقطهٔ اوج این عامل، در پرسش و پاسخ در ابتدای مصراع های اول و مصراع های دوم است؛ ۴. تکیه که عبارت از تکیهٔ تلفظ واژگان بر هجاهای گوناگون آن هاست و سبب القای معانی مختلف از آن واژگان می شود؛ ۵. بهره گیری از واژگان زنگ دار یا تأکید و تکیه بر حروف پرطنین برخی واژگان است
؛ ۶. ازدواج یا بهره گیری از واژگان با سجعی همسان یا همسو؛ ۷. تتابع اضافاتی که هنرمندانه باشد. واژگان موسیقایی. واژگان موسیقایی در شعر حافظ اهمیت ویژه ای دارند. او از بسیاری از کلمات در معانی عمومی آهنگ، کوک، هوا، آواز و یا موسیقی بهره می برد، خواه صداها با آلات موسیقی تولید شده باشند و یا با اصوات دیگر. این واژگان عبارتند از: آهنگ، آواز، بانگ، گلبانگ، نوا و صوت. به نظر معنای اصلی صدا در شعر حافظ، طنین است و کلماتی مانند زمزمه، بم و زیر، زیری و صفیر، زنگ صدا، زیر و بمی و یا حجم آن را توصیف می کنند و کلماتی مانند فریاد، ناله و خروش، نشان دهندهٔ اوج احساس در موسیقی است، چه از سوی آلات موسیقی و چه پرندگان یا انسان. او از اصطلاحات فنی که عبدالقادر مراغه ای ارائه کرد، استفاده نمی کند اما گاهی برای رساندن معنای فنی «صدای موسیقایی» یا «نت»، واژهٔ نغمه، و در دیگر موارد، معنای کلی آهنگ یا کوک را به کار می برد. از دستگاه های موسیقی با نام های عراق، اصفهان، و حجاز و اصطلاحات فنی مانند عمل، بازگشت، خسروانی، پهلوی و ضرب اصول نام می برد. سازهای زهیِ رود، بربط، چنگ، دوتایی، رَباب، تنبور، عود، سازهایی هستند که در شعر حافظ به
کار رفته اند و این در حالی است که حافظ از هیچ یک از سازهای بادیِ شیپوری یا بوقی مانند بوق، کرنا، شیپور، سرنا و شور، استفاده نکرده است. تنها سازهای ارغنون و نی هستند که حافظ از آنها نام برده است. ارغنون نیز در معنی هارمونی موسیقی و اجرام آسمانی آمده است همانند قانون که یک بار به کار رفته و آن هم در معنای هارمونی. نی در شعر حافظ دارای صدای آهنگین، صدای محزون و یا حتی صدای انسانی مشخص است و پس از چنگ بیشترین تکرار را دارد و اغلب در کنار سازی دیگر مانند دف، چنگ، بربط و یا عود می آید. هیچ یک از سازهای کوبه ای شناخته شده مانند تنبک، دهل، تبیره، نقاره و سنج نیز در بافتی موسیقایی در شعر حافظ نیامده اند؛ جز در یک مورد که نشان می دهد ساقی در هنگام خواندن شاعر، بر کاسه ای واژگون ضرب می گیرد. از سوی دیگر بسیاری از درام ها و زنگ هایی که برای اعلان یا اطلاع زده می شوند مانند جرس، درا، زنگ کلیسا، ناقوس و کوس در شعر حافظ آمده اند و بعضی نیز در معنایی اصطلاحی و غیرموسیقایی به کار رفته اند مانند طبل. تنها سازهای کوبه ای بهره برده در بافت موسیقایی در شعر حافظ، چغانه و دف هستند که هردو همراه با سازی همراهی کننده — که معمولاً چنگ
یا نای است — استفاده می شوند که برای خلق ریتمی رقص انگیز به کار می روند. موسیقی کناری. موسیقی کناری عناصری را دربرمی گیرد که در پایان بیت یا مصراع می آیند و قافیه و ردیف مهم ترین آن ها هستند. قافیه به گونه ای زمینه را برای القای موسیقی شعر در ذهن آماده می کند. هنگامی که الفاظ متفاوت از نظر معنا و گاهی شکل ظاهری اما هم نوا در لحن و آهنگ تکرار شوند، لذتی از شنیدن یک نغمه در شنونده ایجاد می شود؛ مانند واژگان تیزهوش، می فروش، سخت کوش، نوش، خروش، سروش، هوش، گوش، خموش و پوش در غزل «دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوش...». چگونگی قافیه و صامت ها و مصوت هایش سبب موسیقی شعر متناسب با حال و هوای عاطفی اش می شود؛ مانند واژگان قافیهٔ خاتمه یافته به «ـَ ق» به همراه ردیف «نکنیم» که حالتی خشم آگین و اعتراضی را در شنونده برمی انگیزاند. قافیه دستگاه تولیدکنندهٔ صوت دانسته شده است؛ چنانکه دو غزل با وزن و موضوعی یکسان و قافیه ای متفاوت، اثری متفاوت در خواننده ایجاد خواهد کرد و آهنگ خاص خود را خواهد داشت؛ مانند این سه غزل حافظ: «یا رب این نوگل خندان که سپردی به منش/...»، «من که باشم که بر آن خاطر عاطر گذرم/...» و «ای دل آن دم که
خراب از می گلگون باشی/...». تکرار حرف روی تا نخستین متحرک در قافیه ها با حفظ معنی دلخواه، سبب اوج موسیقایی و دل فریبی شعر خواهد شد. در این غزل حافظ چنین است: «مرا می بینی و هر دم زیادت می کنی دردم/...» اما ردیف — که از عوامل موسیقی شعر و اثرگذاری اش است — درصورت کاربرد هنرمندانه، معانی و مضامین تازه در ذهن شاعر به وجود می آورد. ردیف در نزدیک به ۸۰٪ غزل های خوب شعر فارسی به کار رفته و غزلِ بی ردیف و دارای لطافت و حُسن بسیار نادر است. پژوهشگران شمار غزل های مُرَدَّفِ شعر حافظ را ۹۸٪ اشعارش دانسته اند و این رقمْ بالاترین اندازه ای است که می توان تصور کرد. ردیف در شعر حافظ در معانی گوناگون استفاده شده است. بنابر پژوهشی، بسامدِ ردیف های گوناگونِ شعر حافظ از این قرار است: «است» ۱۵ بار، «بوده» ۱۰ بار، «دارد» ۹ بار، «کرد» و «را» ۷ بار، «دوست»، «نکرد»، «کنند» و «من است» ۳ بار؛ و ردیف های فعلی از این قرارند: فعل حال ۸۳ بار، فعل گذشته ۴۶ بار، فعل امر ۱۳ بار، فعل آینده ۵ بار و فعل نهی ۴ بار. موسیقی معنوی شعر حافظ نیز بازتاب جهان بینی ویژهٔ اوست. این جهان بینی برآمده از اراده ای معطوف به آزادی است. در نخستین جلوهٔ این مو
سیقی، گوناگونی تقابل های صوری دیده می شود. دومین جلوه گاه آن، کیفیت و نوع تقابل هاست. سومین جلوه، اندازهٔ تقابل هاست. جز تقابل ها، همهٔ تناسب ها، تقارن ها و تشابهات معنایی در شعر حافظ، آفرینندهٔ موسیقی معنوی شعر اویند. تناقض نمایی، حس آمیزی، مطابقه، ایهام و مراعات نظیر نیز در ایجاد موسیقی معنوی شعر حافظ نقش دارند. به کارگیری صور خیال. زبان حافظ، شاعرانه و استعاری است. کلمات در اشعار حافظ ابعاد مختلفی دارند و با هم ارتباطات گوناگون و پیچیده ای برقرار می کنند. محققانی چون مرتضوی و خانلری، ایهام را مهم ترین مشخصهٴ زبان حافظ می دانند. شبلی و نیز بسیاری از منتقدان پس از او، مجموعهٔ صُوَرِ خیال را از ویژگی های مهم شعر حافظ برشمرده اند. به گفتهٔ دبروئین در "دانشنامهٔ ایرانیکا"، حافظ با دگرگونی های پی درپی در صور خیال و بن مایه ها سبب ایجاد این توهم می شود که موضوع شعر نیز تغییر می کند، درحالی که شاید چنین نباشد. ازاین رو، برای تحلیل درست غزل حافظ باید مرز ظریف میان موضوع بیان شده و روش های گوناگونِ بیان آن موضوع را در نظر داشت. به خاطر آرایش پیوسته در دگرگونی مجموعهٔ سرشار و پیچیده ای از صور خیال در غزل حافظ، معمولا
ً چنین تصور می شود که ابیات از یکدیگر مستقلند و غزل فاقد ساختاری کلی و جامع است. در واقع شاید این تصور، سبب وجود تفاوت در چینش ابیات در نسخه های گوناگونی باشد که نتیجهٔ بررسی های نسخه شناسی است. بدین ترتیب، تردیدی نیست که بهره گیری از استعاره های چندگانه برای نمایش درون مایه ای واحد، جنبه ای واقعی از هنر شعری حافظ است. نمونه ای خوب از هنر حافظ، استعاره هایی است که یکی به جای دیگری در چهار بیت نخست غزلی جهت توصیف معشوق آورده شده است؛ چنانکه معشوق ابتدا به «غزال»، سپس «شکرفروش»، سوم «گل» و سرانجام «صیاد پرندگان» مانند می شود. و در برابر، عاشق نخست «سر به کوه و بیابان نهاده»، دوم «طوطی شکرخا»، سوم «عندلیب شیدا» و درنهایت «مرغ دانا» تصویر شده است. دبروئین می گوید مردمان روزگار حافظ به حل این مسئله فراخوانده می شدند تا با همهٔ این عناصر تصورآفرین، معنای کاملی بیافرینند. تفسیرگر امروزی شعر حافظ به این نکته باید توجه داشته باشد که آن مردمان با سرچشمه و گنجینه ای که شاعر صور خیال خویش را از آن برمی گزیند آشنا بودند و ازاین رو بسیار بیشتر از مردمان امروز برای پذیرش شعر حافظ آمادگی داشتند. چنانکه گذشت، نظرات گذشتگان بی
شتر بر معنا دلالت دارد؛ اما در دورهٔ معاصر نظرات سبک شناسی هم بر معنا و هم صورت شعر است. پژوهشگران معاصر دریافتند که در موضوعِ چندمعناییِ شعر حافظ، باید ابعاد دیگر مانند مسائل سیاسی و اجتماعی یا اندیشهٔ خیامی را نیز درنظر داشت. مرتضوی ایهام را مهم ترین ویژگی شعر حافظ می دانند. آرتور آربری عدم انسجام ظاهری غزل را شیوهٔ حافظ می داند که خودش آن را آفریده است. احمد شاملو و مسعود فرزاد به برهم خوردن توالی ابیات اعتقاد دارند. خرمشاهی ریشهٔ ناپیوستگی ظاهری شعر حافظ را قرآن می داند و ساختار غزلش را اثرگرفته از قرآن. شاید بتوان در غزل های حافظ به مانند قرآن — که به باور برخی پژوهشگران ساختاری دایره ای و نیز متوازی دارد — چنین ساختاری یافت. شمیسا موضوعاتی مانند طنز، ایهام، عرفان، مدح، سیاست، رندی، قرآن و شیرین زبانی های بدیعی را از شاخصه های سبک حافظ می داند. طنز. ویژگی دیگر سبک حافظ، طنز است که برای نخستین بار گوته به آن پی برد. در میان پژوهشگران ایرانی، مرتضوی نخستین کسی بود که در کنار ایهام — اما نه به اندازهٔ آن — لحن «عنادی و استهزاآمیز» حافظ را مورد توجه قرار داد. دادبه طنز را ویژگی سبکی حافظ می داند که بسیاری از
نمونه های ایهام، برای بیان طنز و انتقاد است. خرمشاهی نیز طنز و طربناکی را ویژگی شعر حافظ می داند. به گفتهٔ شمیسا در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، می توان با اطمینان ویژگی بنیادین سبک حافظ را ایهام و طنز دانست؛ اما این طنزها ظرافت بسیار دارند و برای درک شان نیاز به پیش زمینه های آگاهی در موضوعات عقاید کلامی، عرفانی و موضوعات اجتماعی روزگار حافظ است. شمیسا ادامه می دهد طنز حافظ را می توان طنز هوراسی دانست که طنزش بیشتر سبب نشاط است تا آزردگی و گاهم هم خویش را مورد طنز و انتقاد قرار می دهد. در مقایسه با «کمدی عالی» طنز حافظ را می توان «طنز متعالی» نامید که سبب خندهٔ روشنفکران می شود. دیگر ویژگی سبک حافظ، ساختارهای متضادنمایِ شعر او بیان شده است. این ویژگی شعر او را بیان کنندهٔ معنای مثبت یا معنای منفی می داند. ازسویی، طبیعی و ازدیگرسو غیرطبیعی جلوه می کند؛ در یک معنا حقیقی است و در معنایی دیگر دروغ. اگر طنز را نتیجه دهد، در بلاغت غربی «آیرونی» نامیده می شود، یعنی از سویی آسمانی — مثلاً مذهبی و عرفانی — و از سویی زمینی — مثلاً مدحی — است. اقتباس. به اعتقاد یان ریپکا، حافظ مضمون شعرهایش را ابداع نکرد، بلکه آن ها را ا
ز شعرهای شاعران پیشین یا هم عصر خود گرفت. با این حال، او «در محدودهٴ همین مفهوم های عرف پسند سنتی، از دوران و جامعه انتقاد نمود و احساسات و نیازهای خود را هم بیان کرد». به باور فتح الله مجتبایی در "دانشنامه جهان اسلام"، او در انتخاب بهترین ترکیب و معنا در میان شاعران فارسی زبان یگانه است. او در اشعارش اقتباساتی از شاعرانی چون رودکی و فردوسی و امیرمعزی تا معاصران خودش آورده و با مقایسهٔ اقتباس با کلام خود حافظ، می توان بلاغت و زیبایی بیشتر شعر او را دریافت؛ به شکلی که گویا او به قصد نشان دادن برتری هنری اشعار خویش به این اقتباسات دست زده است. سیروس شمیسا نیز می گوید حافظ توجه زیاد و حتی افراطی نسبت به شعرهای گذشتگان و معاصران داشت و از آنجا که شاعری صاحب سبک بود، این اقتباس ها در اشعار او استحاله و از شعر اصلی برجسته تر می شدند؛ تا آنجا که مردم آن ها را به نام حافظ می شناختند.
بِرند هولرباخ (زاده ۸ دسامبر ۱۹۶۹)، بازیکن سابق و مربی فوتبال آلمانی است که هم اکنون، هدایت Excel Mouscron را بر عهده دارد. وی از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۲ به عنوان دستیار فیلیکس ماگات، مربی سابق خود در هامبورگ، فعالیت می کرد.
خواجه شمس الدین محمد شیرازی متخلص به «حافظ»، غزلسرای شیرازی شعر و ادب فارسیست. حافظ مسلمان و حافظ قرآن بوده است. اهالی فارس در زمان حافظ سنی مذهب بودند. از سوی دیگر، اولجایتو، پادشاه ایلخانی، یک سال قبل از تولد حافظ مذهب رسمی ایران را شیعه قرار داده بود. این که حافظ پیرو کدام مذهب یا فرقهٔ اسلامی بود، مورد اختلاف صاحب نظران و حافظ پژوهان است. علی دشتی، حافظ را خداپرست، مسلمان و متدین می داند و معتقد است اگرچه به طور رسمی سنی و شافعی مذهب است، اما نمی توان او را در قالب معتقدات مذاهب و ادیان محدود کرد. سید عبدالرحیم خلخالی، حافظ پژوه و تصحیح کنندهٔ دیوان حافظ می گوید که مذهب حافظ از روی تحقیقات بر او معلوم نشده است و محمد قزوینی، پژوهشگر ادبی نیز جز چند «قصیده و غزل مشکوک»، دلیلی بر سنی یا شیعه بودن حافظ نیافته است. جامی هم که در زمانی نزدیک تر به عصر حافظ می زیست، تعیین مذهب او را ممکن ندانسته است. محمد معین، پژوهشگر ادبیات فارسی معتقد است که حافظ هر مسلکی که داشته، از آزادی فکر برخوردار بوده و بدون کراهت با بزرگان فرقه های مختلف در ارتباط و معاشرت بوده است. تصوف و عرفان. در تفسیر و برداشت از اشعار حافظ، بیش
تر از هر شاعر دیگری اختلاف نظر وجود دارد. با این که حافظ عرفان را به خوبی می شناخت، اما اهل دستگیری و ارشاد نبود؛ نه مرید کسی بود و نه مریدی داشت. او حتی در بسیاری از اشعارش کنایه و زخم زبان هایی به خرقه پوشی و صوفی گری زده است. حتی شاید کسی در طول تاریخ عرفان با این درجه از صراحت و زیبایی و طنز از کژروی های اهل عرفان انتقاد نکرده باشد. مرتضوی معتقد است که او مسلماً بدان مفهوم که در روزگار او متداول بود، صوفی و خانقاهی نبود؛ چون در اشعار او می توان مضمون های فلسفی حاوی بدبینی، انکار و مغتنم دانستنِ وقت یافت که با افکار تصوف و عرفان سازگاری ندارد. مرتضوی همچنین با اشاره به مضمون های صریح عرفانی، مشرب اخلاقی او را با اصول اخلاقی بنیادین عارفان و صوفیان سازگار می داند. حافظ از صوفیان دوری کرد. شطح و طاماتِ آنان برای او «ملغمه ای از پریشان گویی» است او ابیات تندی علیه ریاکاریِ واعظ و محتسب و شیخ و فقیه و قاضی دارد؛ اما به طور ویژه نسبت به ریاکاریِ صوفیانِ زمانِ خویش بسیار حساس است. او از اینکه می بیند آنها «مستِ زهد» شده اند، ناراحت است. حافظ واقعاً از صوفی بودن بیزار نیست؛ او می داند که برخی از صوفیان حجابی پیشِ
چشم ندارند. نکتهٔ مهم این است که صیقل دهندهٔ دل، یک جواهر است. آن جواهر، عشق است و رنجِ عشق به عنوان نشانه ای از صیقل یافتگی است. این سرِّ غم و اندوه است که به وضوح در تجربهٔ حافظ وجود دارد. تجربهٔ او این بینش را برایش به ارمغان می آورد، و او به نوبهٔ خود آن را سفارش می کند که بی راهنما، به کویِ عشق نباید قدم نهاد. دیدگاه ها. مرتضوی با توجه با ابیاتی از حافظ در پذیرش جَبر و طرد عقل و فلسفه — که وسیلهٔ اهل تعقل و مُعتَزِله است — او را اَشعَری مشرب می داند، اما اشعری بودنی که برتر از خشکی و جُمود و قِشری گراییِ اشاعره هم است. محمد معین با استناد به بیت هایی از "دیوان حافظ"، او را معتقد به مفاهیم دینی اسلام از جمله رستخیز توجه دانسته است. با این حال، بیت هایی را نیز برمی شمارد که به نظر وی، از سر شور و جوانی سروده شده است و می توان از آن ها، بی اعتقاد بودن به معاد را برداشت کرد؛ چنان که یکی از این ابیات، باعث دردسر و مزاحمت برای حافظ در زمان حیاتش نیز شده بود. علی دشتی می گوید شاه شجاع برای شوراندن مردم علیه حافظ، همین بیت را دستاویز قرار داد. بر اساس بعضی روایت های تأییدنشده، بعد از مرگ حافظ، عده ای او را ملحد
دانستند و با خاکسپاری اسلامی او مخالفت کردند. یان ریپکا، این گزارش ها را ساختگی می داند.
در اثرپذیری حافظ از قرآن تردیدی نیست. انقلابِ حافظ در غزل، که همانا سرودنِ ابیاتِ معناً مستقل باشد، تحتِ تأثیرِ سبکِ قرآن بوده است. در عین حال، حافظ فرهنگ باستانی و فرهنگ اسلامی ایران را با دین، کلام، فلسفه و عرفان پیوند داد و در شعرش متبلور ساخت. او عناصر جهان بینی رندانه اش را وامدارِ فردوسی، خیام، سنایی، عراقی، عطار و مولوی است. به گزارش خرمشاهی، حافظ از ۲۵ شاعر اثر پذیرفته است. این اثرپذیری ها هم جنبه های لفظی و هم جنبه های محتوایی داشته است. قرآن. در اثرپذیری حافظ از قرآن تردیدی نیست، آنچنانکه بیشتر حافظ پژوهان بر این باورند که مهم ترین دلیل تخلص وی به «حافظ»، حافظ قرآن بودن است. اثرگذاری قرآن بر شعر حافظ از دو منظرِ صورت و معنا قابل بررسی است. در حوزهٔ صورت یا ساختار، مهم ترین ویژگی شعر حافظ یعنی استقلال ابیات، بیش از هر چیز اثرپذیرفته از سُوَر و آیات قرآن است. به گفتهٔ آرتور آربری، قرآن شناس و حافظ شناس انگلیسی، این ویژگیْ انقلاب حافظ در غزل است. حافظ برای بیان مضمون های گوناگون در یک غزل چنین روشی برگزید. سبک شعر حافظ به مانند قرآن، حجمی–حلقوی با سیری دوری و دایره ای است که در اطراف گسترده می شود. گوت
ه نیز شعر حافظ را سیّال خوانده بود و هامر پورگشتال آن را به گردن بندی مروارید با رشته ای نادیدنی تشبیه کرده است. مقایسهٔ غزل های حافظ با قصیده ها و مثنوی هایش — که در برابر غزل ها منسجم ترند — این نتیجه را به دست می دهد که قصاید و مثنوی های حافظ از جنبهٔ هنری و تأثیر، بهتر از غزل هایش نیستند. ازاین رو استقلال ظاهری ابیات و انسجام درونی آن ها به مانند قرآن، آن ها را بی نظیر کرده است. حافظ چنانکه قرآن در یک سوره به بسیاری از موضوعات و مفاهیم می پردازد، در یک غزل چندبیتی، گستره ای وسیع از حکمت و معنا را می گنجاند. این ناپیوستگی برون و پیوستگی درون، هم دربارهٔ قرآن و هم برای غزل های حافظ از آغاز ظهور هریک مورد پرسش و بحث بوده است. پیرامون غزل های حافظ این موضوع از روزگارِ خود حافظ مطرح بوده است و شاه شجاع بر این ویژگی بر حافظ خرده گرفت و آن را «خلاف طریقت بُلَغا» دانست؛ که با پاسخ هوشمندانهٔ حافظ مبنی بر «شهرت شعر حافظ در آفاق و پای بیرون ننهادن نظم حریفان از دروازهٔ شیراز» مواجه شد. حافظ از این ویژگی شعر خویش و تفاوتش با سروده های دیگر شاعران آگاه بود، بدان گونه که هر بیت خویش را «بیت الغزل» می نامد و با اشاره ب