Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
وه زرهی ۱ از جنوب به مرکز خط مقدم را شناسایی کند؛ بنابراین آرایش دفاعی شوروی با پیش بینی قرارگیری محور اصلی تهاجم آلمان از طریق ویازما، در طول بزرگراه مینسک متمرکز شد و هیچ تمهیدی برای تقویت یا تمرکز قوای ذخیره در نقاط دیگر، از جمله محور جنوبی، انجام نگرفت. دست کم ۴۰٪ از تمامی نیروهای ارتش سرخ از دریای بالتیک در شمال تا دریای سیاه در جنوب، در حال دفاع از محور مسکو بودند. این نیروها شامل جبهه های غربی، بریانسک و ذخیرهٔ ارتش سرخ با مجموعاً ۱۵ ارتش و یک گروه عملیاتی در خط مقدمی به طول ۸۰۰ کیلومتر می شد. این جبهه ها شامل ۹۵ لشکر (۸۳ تفنگ دار، ۲ موتوریزه، ۱ تانک و ۹ سواره نظام)، ۱۳ تیپ و دو منطقه استحکامات با توان ۱٬۲۵۰٬۰۰۰ نفر بودند. از این مقدار، ۶۶ لشکر تفنگ دار در لایهٔ نخست، ۱۷ لشکر تفنگ دار و ۷ تیپ تانک در لایه دوم و ۱۲ لشکر تفنگ دار و ۶ تیپ تانک در جایگاه ذخیره قرار گرفتند. بر طبق مفهوم دفاعی "استاوکا"، سه جبههٔ شوروی به صورت لایه به لایه در عمق مستقر شدند تا از پیشروی آلمانی ها به سمت مسکو جلوگیری شود. شدیدترین دفاع ها در جادهٔ اسمولنسک-مسکو (بزرگراه مینسک) و جاده روسلافل-مسکو (بزرگراه ورشو) تعبیه شد. نیرو
های مدافع در دو گروه آرایش یافتند که مهم ترین آن شامل جبهه های غربی و ذخیره می شد که با دوازده ارتش از محور مسکو محافظت می کردند. شوروی مقادیر زیادی از نیروی انسانی، تسلیحات، اراضی، ظرفیت صنعتی و منابع طبیعی خود را از دست داده بود. ارتش سرخ با معضلات تدارکاتی دست وپنجه نرم می کرد و ذخایر سوخت و مهمات و ظرفیت ترابری آن پس از ضدحملات ناحیه اسمولنسک از بین رفته بود. تا این زمان، خسارات نبردهای پیشین میانگین توان لشکرهای تفنگ دار ارتش سرخ را به حدود تنها ۳ هزار نفر رسانده بود و تعداد یگان های متحرک آن در محور مسکو را به تنها یک لشکر و ۱۳ تیپ تانک، مجموعاً با ۷۷۰ تانک و دو لشکر موتوریزه، کاهش داده بود. به دلیل مشارکت فعالانه در عملیات های تهاجمی گذشته، هیچ یک از سه جبههٔ شوروی آمادگی خوبی برای ارائه دفاع مناسب نداشتند. تنها مجموعاً ۱۹۳ هزار نفر جهت جایگزینی تلفات پیشین به این سه جبهه اختصاص یافت که بسیار کم تر از کاستی ها بود. این جبهه ها افسران آموزش دیده، هواگردهای مدرن و تسلیحات مؤثر ضدهوایی و ضد تانک کافی در اختیار نداشتند. یگان هایی که به هر سه جبهه شوروی تعلق گرفتند، ترکیبی از لشکرهای از پیش آسیب دیدهٔ قدیمی
و آرایش های جدید داوطلبان مردمی با تسلیحات و آموزش ضعیف بودند. بسیاری از لشکرهای تفنگ دار ارتش سرخْ توپخانه و مسلسل های مورد نیاز را در اختیار نداشتند. کمبود مداوم ادوات موتوری هم باعثِ تحرکِ بسیار کمترِ مدافعان نسبت به مهاجمان می شد. البته برخلاف ورماخت که نیروی ذخیره ای برای گروه ارتش مرکز قرار نداده بود، ارتش سرخ مقداری نیروی ذخیره برای خود در دفاع از مسکو فراهم کرد. ادوات هوایی شوروی تنها بخشی بودند که از منظر عددی با توان آلمانی ها قابل قیاس بودند. شوروی شش گروه هوایی ذخیره شامل چهار تا شش هنگ هوایی تحت فرمان مستقیم "استاوکا" تشکیل داد. ایوان کونف، فرمانده جبهه غربی شوروی که تنها ۳۷۳ هواگرد پس از نبردهای اطراف یلنیا برای یگانش باقی مانده بود، پنج روز پیش از آغاز تهاجم آلمانی ها از "استاوکا" درخواست نیروی کمکی در این زمینه کرد. یگان های هوایی به شدت آسیب دیدهٔ جبهه غربی بلافاصله با پنج لشکر و چندین هنگ هوایی از منطقه نظامی مسکو و گروه های هوایی ذخیره تقویت شدند. بدین ترتیب، توان هوایی جبههٔ غربی شوروی تا ۱ اکتبر به ۸۶۳ هواگرد شامل ۵۷۸ بمب افکن و ۲۸۵ جنگنده رسانده شد. البته از این مقدار ۳۰۱ بمب افکن و ۲۰۱
جنگنده در حالت عملیاتی بودند. بمب افکن پی ایی-۲ و هواگرد تهاجمی ایل-۲ در صحنهٔ نبرد مسکو برای نخستین بار توسط نیروی هوایی شوروی به صورت عمده در خط مقدم به کار رفتند. آغاز عملیات تایفون. از ساعت ۵:۳۰ بامداد ۲ اکتبر ۱۹۴۱، عملیات "تایفون" (تهاجم پاییزهٔ ورماخت برای سلطه بر مسکو) در خط مقدمی به طول ۷۶۰ کیلومتر با گلوله باران شدید و تهاجم هوایی گسترده آغاز شد. تفاوت در تحرک پذیری نیروهای آلمان و شوروی بلافاصله پس از آغاز عملیات هویدا شد. حملهٔ نیروهای فون بک از دو طرفِ دفاع اصلی شوروی و یورش گروه زرهی ۲ از جنوب بریانسک، ارتش سرخ را کاملاً غافلگیر کرد. در برخی نقاط، اراضی بدون مقاومت سازمان یافتهٔ چندانی به سلطه مهاجمان درآمد و ضدحملات محلی تنها از بعدازظهر روز نخست گزارش شدند. پیاده نظام ارتش های نهم و چهارم ورماخت در جریان رزم نزدیک سنگربه سنگر، در چندین نقطه خط دفاعی شوروی را شکافتند. نیروهای گروه های زرهی ۳ و ۴ ورماخت با بهره گیری از این شکاف ها از خط مقدم دشمن عبور کردند. اشتباهات شوروی که حاصل از تفسیر غلط محل استقرار نیروهای آلمانی بود، گودریان را قادر به رخنهٔ سریع در دفاع ارتش سرخ کرد. البته با وجود غافلگ
یری اولیه، پس از مدت کوتاهی برای آلمانی ها مشخص شد شوروی از پیش بسیج نیروهای ذخیرهٔ خود را آغاز کرده و با تمام توانْ آمادهٔ نبرد نهایی در غرب مسکو بود. نبرد ویازما. شکستن خط ارتش سرخ. در قسمت شمالی خط مقدم، یگان های زرهی ارتشبد هرمان هوت در گروه زرهی ۳ ورماخت با پشتیبانی ۴ جناح جنگنده و هواگرد تهاجمی "لوفت وافه"، همان روز نخست با تهاجم متمرکز ۲۰ کیلومتر در خطوط دشمن پیشروی کردند و اتصال بین ارتش های نوزدهم و سی ام جبههٔ غربی شوروی را در شمال شهر دوخوفشچینا شکافتند. با این شکاف، راه سپاه ۵۶ موتوریزه به سمت شهرهای خولم و ویازما و راه سپاه ۴۶ موتوریزه ورماخت به سمت شهر رژف و اراضی ولگای علیا باز شد. همزمان در قسمت مرکزی خط مقدم، نیروهای ارتشبد اریش هوپنر (گروه زرهی ۴) خط ارتش چهل و سوم در لایهٔ نخست جبههٔ ذخیرهٔ شوروی را شکستند و خود را به مواضع ارتش سی و سوم شوروی در لایهٔ بعدی رساندند. هوای صاف و آفتابی منطقه نیز برای پیشروی آلمانی ها بسیار مناسب بود. اطلاعات به دست آمده از افسران به اسارت درآمدهٔ ارتش سرخ و شنود رادیویی آلمان، نشان می داد که هیچ فرمان عقب نشینی به نیروهای شوروی داده نشده بود و ارتش های آن دست
ور گرفته بودند به هر قیمتی مواضع را حفظ خود را کنند. در پی این تحولات، ایوان کونیِف، فرمانده جبهه غربی شوروی، شروع کرد به هدف گیری سرنیزهٔ زرهی هوت با آتش توپخانه و جمع آوری نیرو برای دفع تهاجم زرهی آلمانی ها. از این رو، ایوان بولدین، معاون خود را موظف کرد با لشکرهای ۱۲۶ و ۱۵۲ تفنگدار و ۱۰۱ موتوریزه و تیپ های ۱۲۶ و ۱۲۸ تانک (با حدود ۳۰۰ تانک) به جناح راست گروه زرهی ۳ ورماخت حمله کند. در پی این ضدحمله، درگیری های سنگین در روزهای ۳ و ۴ اکتبر به وجود آمد که سرعت نیروهای هوت کاهید اما باعث توقف آنان نشد. "استاوکا" که نیروی ذخیرهٔ خود را جهت مقابله با گودریان به جنوب گسیل کرده بود، دیگر چیزی برای توقف آلمانی ها در قسمت شمالی در اختیار نداشت. اقدام ورماخت برای محاصره. روز ۳ اکتبر گونتر فن کلوگه، فرماندهٔ ارتش چهارم ورماخت به گروه زرهی ۴ که ۸۰ کیلومتر در عمق دفاع شوروی نفوذ کرده بود، دستور داد سپاه ۴۶ موتوریزه به عنوان قسمت جنوبی انبر برای ایجاد محاصره ای در غرب ویازما، در طول مرز جبهه های بریانسک و ذخیرهٔ شوروی، به سمت شمال چرخش کند. بر این اساس، بیشتر نیروهای هوپنر با چرخش به سمت شمال، راه شهر یوخنوف را پیش گرفتند
که در عمق اراضی پشت سر جبهه غربی شوروی و در ۸۰ کیلومتری جنوب شرقی ویازما قرار داشت. پیش از آن که خبر این چرخش به "استاوکا" برسد، یوخنوف به تصرف آلمانی ها درآمد. سرنیزه های زرهی ورماخت در عمق دفاع شوروی در ۴۵ کیلومتری ویازما قرار داشتند. در این شرایط، تصمیم استالین بر عدم صدور دستور عقب نشینی کاملاً به نفع آلمانی ها تمام شد. نیروهای جبهه های غربی و ذخیرهٔ شوروی در مواضع دفاعی پیشین خود، بین دو انبر محاصره کنندهٔ آلمانی، همچنان در حال مبارزه بودند. ناهماهنگی عملیاتی هم اکنون تأثیر خود را نشان می داد و جبهه های غربی و ذخیرهٔ شوروی قادر به یاری یکدیگر نبودند. در قسمت جنوبی انبر، گروه زرهی ۴ و ارتش چهارم ورماخت روز ۴ اکتبر شهرهای اسپاس-دمنسک و کیروف را تصرف کردند. در قسمت شمالی انبر، با بروز مشکلات تدارکات رسانی، پس از برخورد هوت به ارتش سی و دوم در لایه دوم جبهه ذخیره شوروی، ذخایر سوخت گروه زرهی ۳ ورماخت به پایان رسید و سرنیزه زرهی آن نیازمند کمک رسانی توسط "لوفت وافه" گشت. این سوخت رسانی تا روز بعد به طول انجامید و به کونیف فرصت داد تا برای گریز از محاصره، درخواست مجوز عقب نشینی دهد. او همچنین به بولدین و ارتش
شانزدهم روکوسوفسکی فرمان داد که به ترتیب از جنوب و از شمال به جناحین مهاجمان آلمانی در سمت ویازما یورش برند. یادداشت های جنگی گروه زرهی ۳ در روز ۵ اکتبر گزارش از تلفات سنگین ضدحملهٔ شوروی در جنوب خولم داد. همان روز، هواگردهای شناسایی شورویْ ستون ۱۵ کیلومتری تانک های آلمانی را مشاهده کردند که در محوری در جنوب ویازما به سمت شرق در حرکت بود. با وجود وصول دو گزارش مشابه دیگر، "استاوکا" از پذیرش آن ها اجتناب کرد و آنها را اطلاعات «غلط» دانست. نیکولای سبیتوف، فرمانده نیروی هوایی منطقه نظامی مسکو که این گزارش ها را ارسال می کرد توسط ان کاوه ده به اتهام «اضطراب آفرینی» بازجویی شد. سبیتوف تحت فشار گزارش خود را پس گرفت. تلاش شوروی برای گریز و تکمیل محاصره. همان شب ۵ اکتبر، "استاوکا" سرانجام اجازه داد کونیف نیروهایش را از محاصرهٔ در حال تکمیل در غرب ویازما بیرون بکشد. فرمان مشابهی نیز به جبههٔ ذخیرهٔ شوروی فرستاده شد. روز ۶ اکتبر، ارتش های شانزدهم و نوزدهم جبههٔ غربی شوروی موظف شدند راه را به سمت شرق باز کنند. ارتش های سی و یکم و سی و دوم جبهه ذخیره نیز برای ایجاد فرماندهی واحد، تحت امر جبههٔ غربی قرار گرفتند. همان روز
پیش و پس از طلوع خورشید، بمب افکن های شوروی جهت جبران عملکرد نیروی زمینی، به مواضع ارتش چهارم ورماخت در ناحیهٔ یوخنوف حمله کردند و با وجود مواجهه با جنگنده های آلمانی، توانستند پل رود اوگرا در مجاورت این شهر را منهدم کنند. تا این زمان، برای پوشش موثرتر جنگنده ها و انتقال هوایی تدارکات، "لوفت وافه" با وجود حضور نیروهای شوروی در حوالی آن ها سعی در استفاده از پایگاه های هوایی پیشین داشت. روز بعد، تمامی نیروهای جبههٔ غربی شوروی نیز فرمان به تلاش برای خروج از محاصره گرفتند. همزمان ارتشبد گئورگ-هانس راینهارت جانشین هوت در فرماندهی گروه زرهی ۳ ورماخت شد. اقدامات کونیف بسیار دیر صورت گرفت و با اتصال لشکر هفتم زرهی گروه زرهی ۳ و لشکر دهم زرهی گروه زرهی ۴ در ویازما، روز ۷ اکتبر محاصرهٔ نیروهای شوروی در غرب آن تکمیل شد؛ با به دام افتادن ارتش های شانزدهم، نوزدهم، بیستم و بیست و چهارم و بخش هایی از ارتش سی و دوم، ۴۵ لشکر ارتش سرخ در منطقه ای بزرگ به محاصره افتادند. دو ارتش از جبههٔ غربی و دو ارتش دیگر از جبههٔ ذخیرهٔ شوروی بودند که مجموع قوای آن ها تا حدود ۷۵۰ هزار نفر می رسید. در ابتدا، مساحت محاصرهٔ ناحیهٔ ویازما حدود ۷
۵ در ۳۵ کیلومتر بود و به دلیل تعداد زیاد نیروهای درون محاصره، تراکم جمعیت بالایی داشت. عملیات در ناحیهٔ ویازما گونه خاصی از موفقیت برای ورماخت به حساب می آمد، زیرا محاصرهٔ نیروهای شوروی در فاصلهٔ تنها ۱۰۰ کیلومتری از یارتسفو و ۱۷۰ کیلومتری از روسلافل حاصل شد و آن چنان به نقطهٔ آغاز تهاجم نزدیک بود که پیاده نظام توانست به سرعت خود را به موقعیت برساند و نیروهای زرهی را در تکمیل محاصره یاری کند. تا روز ۶ اکتبر، گروه ارتش مرکز توانسته بود حدود ۷۸ هزار تن از قوای ارتش سرخ را اسیر کند و بیش از ۲۷۰ تانک آن را منهدم کند یا به غنیمت گیرد. تلاش شوروی برای شکستن محاصره. "استاوکا" سپهبد میخائیل لوکین، فرماندهٔ ارتش نوزدهم شوروی را به فرماندهی تمامی نیروهای محاصره شدهٔ ارتش سرخ در ناحیهٔ ویازما منصوب کرد. با یادآوری تجربیات نبردهای محاصره ای پیشین که در اثر وجود حفره هایی بخشی از نیروهای دشمن قادر به گریز می شدند، آلمانی ها این بار بخش شرقی محاصره را بهتر محافظت می کردند. نیروهای آلمانی حضور قدرتمندی در منطقه داشتند و دیواری از لشکرهای زرهی در غرب ویازما ایجاد کرده بودند. روز ۶ اکتبر، فون بوک به لشکر هشتاد و ششم پیاده نظا
م ارتش نهم ورماخت دستور داد در پی نیروهای هوت حرکت کند تا دیوارهٔ شرقی محاصره هر چه بیشتر تقویت شود. برخلاف نبرد اسمولنسک، هیچ فشاری از جانب نیروهای ارتش سرخ بر دیواره شرقی این محاصره وارد نمی شد؛ زیرا نزد فرماندهی عالی شوروی هیچ امیدی برای بیرون کشیدن نیروهای محاصره شده نبود و همچنین هیچ نیروی ذخیره ای برای چنین کاری وجود نداشت. شب ۱۰ اکتبر، لوکین مأمور شد از قسمت ضعیف تر لشکر یازدهم زرهی ورماخت، محاصره را از درون و به سمت گژاتسک در ۶۰ کیلومتری شمال شرقی ویازما بشکند. نیروهای در محاصره، که به فرمان کونیف به صورت گروه های کوچک شوک عمل می کردند، کوشیدند به سمت شرق حرکت کنند ولی تلاششان ناکام ماند و تلفات سنگینی به آن ها وارد شد. در آسمان صاف روز ۱۰ اکتبر، ناوگان ۲ هوایی "لوفت وافه" با ۵۳۷ سورتی علیه این نیروهای جبههٔ غربی شوروی که قصد خروج از محاصره را داشتند، ۴۵۰ خودرو و ۱۵۰ قطعه توپ آن ها را منهدم کرد. سپهبد ولفرام فرایهر فن ریشتوفن، فرماندهٔ سپاه ۸ هوایی "لوفت وافه" با پرواز بر فراز منطقه نبرد و مشاهده «توده های اجساد»، تلفات و خسارات وارد آمده به ارتش سرخ را «وحشتناک» توصیف کرد و روس ها را متحمل «حمام خون
تمام عیار» دانست. همان روز لوکین به فرماندهی عالی شوروی گزارش کرد: «وضعیت نیروهای در محاصره بسیار بد شده است. گلوله توپ کم است، فشنگ ها تمام شده اند و هیچ غذایی وجود ندارد. نیروها هر آنچه مردم می توانند تهیه کنند و گوشت اسب ها را می خورند. دارو و پانسمان تماماً استفاده شده است. همهٔ چادرها سر ریز از مجروحان است.» ارتباطات و هدایت نیرو در درون منطقهٔ تحت محاصره از بین رفت و مقاومت به شکلی کاملاً ناهماهنگ صورت می گرفت. مساحت ناحیهٔ تحت محاصرهٔ ویازما تا روز ۱۱ اکتبر به تنها ۲۰ کیلومتر در ۲۰ کیلومتر رسید. انهدام محاصره. با کوچک تر شدن منطقهٔ تحت محاصره و تنگ تر شدن حلقه آن توسط آلمانی ها، لوکین به نیروهایش فرمان داد برای خروج از محاصره به سمت شمال شرقی از طریق بوگورودیتسکویه در جانب گژاتسک تلاش کنند. با انجام این اقدام از روز ۱ اکتبر که به مبارزات شدید چندین روزه انجامید، تنها عناصری از لشکر نود و یکم تفنگ دار ارتش سرخ موفق شدند از حلقهٔ محاصره خارج شوند. مدتی بعد نیروهای شوروی در این ناحیه در دو گروه جداگانه در شمال غربی و جنوب غربی ویازما در حال رزم بودند و اواخر روز ۱۲ اکتبر دست به آخرین تلاش خود برای خروج از
محاصره زدند. حداقل دو لشکر دیگر ارتش سرخ شبانگاه از طریق یک قسمت مردابی که زره پوش های آلمانی قادر به تحرک در آن نبودند، به سمت شرق گریختند. در مجموع حدود ۸۵ هزار نفر از نیروهای درون محاصره قادر به خروج از آن شدند که بسیاری آن ها به زودی مجدداً به صفوف ارتش سرخ پیوستند. در همین حین، لوکین دستور به از بین بردن تسلیحات سنگین و خودروها داد. به هر صورت بیشتر تلاش ها برای خروج از محاصره کار به جایی نبرد تا بنا به اعلام آلمانی ها در روز ۱۳ اکتبر، نیروهای در محاصره در غرب ویازما کاملاً منهدم شوند. پاکسازی این منطقه تا روز ۱۹ اکتبر منجر به اسارت ۶۷۳ هزار نفر از قوای شوروی گردید. سرلشکر لوکین، سرلشکر یرشاکوف و سرتیپ ویشنفسکی فرماندهان ارتش های نوزدهم، بیستم و سی ودوم شوروی جزو این اسرا بودند. محاصره بریانسک. آغاز حرکت گودریان. دو روز پیش از آغاز عملیات "تایفون"، نیروهای ارتشبد هاینتس گودریان در گروه زرهی ۲ از روز ۳۰ سپتامبر پیشروی خود را از بین رودهای سِیم و دسنا با دو سپاه ۲۴ و ۴۷ موتوریزه به سمت بریانسک و اریول آغاز کرده بودند. این نیروها با در هم شکستن ۵ لشکر ارتش سرخ در نزدیکی گلوخوف، در جناح جنوبی جبههٔ بریانسک
شوروی نفوذ کردند و شکافی ۲۰ کیلومتری بین گروه عملیاتی ناآمادهٔ "یرماکوف" و ارتش سیزدهم آن ایجاد نمودند. با توجه به آرامش نسبی خط مقدم در نقاط دیگر و فعالیت محدود "لوفت وافه" (در اثر باران و مه)، آندری یریومنکو، فرمانده جبهه بریانسک و "استاوکا" تصور می کردند این حمله صرفاً عملیات «ایذایی» توسط تنها یک سپاه آلمان است و حملهٔ اصلی بعداً در طول محور بریانسک در ناحیهٔ ارتش دوم ورماخت به وقوع خواهد پیوست. بدین ترتیب نیروهای جناح چپ جبههٔ بریانسک شوروی به حال خود رها شدند. در این حال، ضدحملهٔ یرماکوف از روز بعد برای پوشش این شکاف، با کاربرد تکه تکهٔ نیروها در چندین محور و بدون پشتیبانی زرهی و هوایی کافی، شکست خورد. ارتش دوم ورماخت جناح راست ارتش چهارم در مرکز خط مقدم را پوشش می داد و با حضور در جناح شمالی آن، شرایط پیشروی برای گروه زرهی ۲ را در جنوب خط مقدم فراهم می آورد. در این حال، همانند نبردهای بیاویستوک–مینسک و اسمولنسک، گودریان بدون نگرانی از جناحین باز خود، به محاصرهٔ نیروهای دشمن توجه کمتری از پیشروی به سمت مسکو داشت. این مسئله در کنار کندی ارتش دوم، تکمیل محاصرهٔ قسمت جنوبی مدافعان محور مسکو را با تأخیر همر
اه کرد. سرانجام ظهر روز ۱ اکتبر سپاه ۴۷ موتوریزهٔ گروه زرهی ۲ پس از تصرف سِفسک در ۱۲۰ کیلومتری جنوب شهر بریانسک، به سمت شمال چرخش نمود. این حرکت دو لشکر ارتش سیزدهم شوروی را به محاصره انداخت و ارتباط گروه عملیاتی "یرماکوف" با مابقی نیروهای جبههٔ بریانسک را کاملاً قطع کرد. با گذشت کمتر از سه روز از آغاز تهاجم گودریان، سپاه ۴۷ موتوریزه ورماخت گزارش داد ۳۸۰۰ تن از نیروهای شوروی اسیر و اقلامی همچون ۳۰۰ اسب به غنیمت گرفته شدند. اگرچه یریومنکو دیگر قانع شده بود تهاجم گودریان «ایذایی» نیست، پایداری آرامش در سایر نقاط خط مقدم موجب عدم نگرانی او گردید. او به "استاوکا" گزارش نمود که شرایط حساس نیست و فرمان به ضدحملهٔ مجدد یرماکوف این بار به سمت سِفسک داد. یریومنکو تلاش کرد با فرستادن بخشی از نیروهای ذخیره جبهه بریانسک به رود نروسا در ۴۰ کیلومتری شمال سفسک، جلوی پیشروی گودریان را بگیرد. به هر صورت تمامی این تمهیدات بی ثمر بودند؛ زیرا سازمان دهی نیروهای شوروی بسیار آهسته بود و نیروهای زرهی ورماخت از پیش حرکت زیادی در عمق دفاع آنها کرده بودند. اقدامات مقابله ای شوروی. در این شرایط، یریومنکو خواهان اجرای یک دفاع متحرک بود
اما بوریس شاپوشنیکوف، رئیس ستاد کل ارتش سرخ، اصرار بر «دفاع سرسختانه از خطوط دفاعی» داشت. "استاوکا" که در پی قطع شدن ارتباطات با یریومنکو در اثر حملات "لوفت وافه" تصویر روشنی از شرایط نداشت، تلاش کرد با انتقال نیروهای ذخیره به این قسمت، شکاف ایجادشده را پوشش دهد. از این رو به دستور استالین ارتش چهل و نهم جبههٔ ذخیره با قطار به محور جنوبی، که حساس ترین ناحیهٔ تحت تهاجم آلمانی ها بود، منتقل شد. در شرایطی که ارتش سرخ برای جمع آوری اطلاعات کاملاً به شناسایی هوایی متکی شده بود، اوایل روز ۲ اکتبر هواگردهای شوروی از تمرکز سنگین ستون های زرهی آلمانی در ۱۰ کیلومتری غرب شهر بریانسک خبر دادند. این نیروها مربوط به سپاه ۲۴ موتوریزهٔ ورماخت بودند که به سمت اریول پیش می رفتند و اتصال جبههٔ بریانسک و جنوب غربی شوروی را به خطر انداخته بودند. از این رو، همان روز سپاه تازه شگل گرفتهٔ ۱ محافظ شوروی موظف شد تحت امر سرلشکر دمیتری لیلوشنکو با پشتیبانی یک گروه ویژهٔ هوایی از نفوذ آلمانی ها به سمت اریول جلوگیری کند. این سپاه هنوز کامل شکل نگرفته بود و هر یگان و آرایشی که در مسیرش به متسنسک قرار داشت به آن می پیوست. به نقل از خود للیو
شنکو، او تمامی توپ های دانشکدهٔ توپخانه تولا را که کِشَنده نداشتند، با اتوبوس های شهرداری این شهر به دنبال خود برد. نیروهای للیوشنکو به دو لشکر تفنگ دار، دو تیپ تانک و بخشی از یک سپاه هوابرد رسید. ظهرگاه ۴۰ بمب افکن پی ایی-۳ و ۶۰ جنگندهٔ نیروی هوایی شوروی علیه این هدف عازم شدند. حملهٔ هواگردهای شوروی نیم ساعت به طول انجامید و موجب آشفتگی بین نیروهای آلمانی شد. شوروی به شکل اغراق آمیزی مدعی شد ۳۰ کامیون و ۴۳ تانک ورماخت را در این موضع منهدم کرده است. تمامی هواگردهای شوروی پیش از فرارسیدن جنگنده های "لوفت وافه"، محل را ترک کردند. با این وجود، نیروهای گودریان سرانجام به اریول رسیدند. این حرکت به گونه ای شوروی را غافلگیر کرد که به اذعان گودریان هنگامی که تانک های او وارد این شهر می شدند «قطارهای برقی همچنان در حال فعالیت بودند». کار تصرف اریول بدون مواجهه با هیچ مقاومتی توسط گروهان ۶ لشکر چهارم زرهی ورماخت با تنها ۴ تانک صورت گرفت. به جهت این موفقیت، ستوان یکم آرتور وولشلگر، فرمانده این گروهان، مدتی بعد نشان عالی صلیب شوالیه صلیب آهنین را دریافت کرد. با تصرف اریول، یک پایگاه هوایی بزرگ در این شهر به دست "لوفت واف
ه" افتاد تا با استقرار یگان های قدرتمند جنگنده در آن برتری هوایی کامل را در آسمان کسب کند. بدین ترتیب گروه ۱ جناح ۵۲ جنگنده "لوفت وافه" از ۲ تا ۱۰ اکتبر، ۴۸ پیروزی هوایی کسب کرد درحالی که تنها ۷ هواگرد خود را از دست داد. در این موقعیت، لشکر چهارم زرهی ورماخت که قصد حرکت به سمت تولا در شمال شرقی را داشت در اثر کمبود سوخت متوقف شد. گودریان درخواست دریافت ۵۰۰ متر مکعب سوخت از طریق هوایی کرد اما ناوگان دوم هوایی تنها توانست تا روز ۶ اکتبر، ۷۰ تا ۱۰۰ متر مکعب سوخت به او برساند. ۲ اکتبر، ارتش دوم ورماخت شبانگاه حملهٔ مستقیمی را از جانب غرب علیه هر سه ارتش جبههٔ بریانسک شوروی آغاز کرد. پیاده نظام ارتش دوم ورماخت بدون پشتیبانی زرهی، در مقابل مقاومت شدید، ضدحملات تانک ها و آتش قدرتمند توپخانهٔ شوروی، پیشروی کندی به سمت رود دسنا داشت اما دست کم توانست بیشتر نیروهای یریومنکو را درگیر خود نگاه دارد. همزمان لشکرهای هفدهم و هجدهم زرهی سپاه ۴۷ موتوریزه گروه زرهی ۲ با ادامهٔ حرکت به سمت شمال در جانب کاراچف در ۴۵ کیلومتری شرق شهر بریانسک، با رخنه در پشت سر ارتش های سیزدهم و سوم شوروی، در حال تکمیل محاصره کل نیروهای جبههٔ بریا
نسک شوروی بودند. در واکنش، یریومنکو جهت متوقف کردن پیشروی سپاه ۴۷ موتوریزهٔ ورماخت، با لشکرهای ۶ و ۲۹۸ تفنگ دار به طرف سردینا-بودا اقدام به ضدحمله کرد و به یرماکوف دستور داد جهت محافظت از دمیتریف-لگوفسکی، به سمت شرق یورش ببرد. ضدحملات یریومنکو زیر حملات متمرکز صدها هواگرد "لوفت وافه" با شکست مواجه شد. یریومنکو که از همه جهات به شدت تحت فشار بود، اواخر روز ۳ اکتبر از شاپوشنیکوف درخواست مجوز عقب نشینی به مواضع دفاعی جدید کرد اما این درخواست پذیرفته نشد. حملات ۸۰ هواگرد تهاجمی و بمب افکن "لوفت وافه" در روز ۴ اکتبر علیه خطوط آهن و تحرکات نیروهای شوروی در نواحی سومی-لگوف-کورسک ارتباط جبهه های بریانسک و جنوب غربی شوروی را کاملاً قطع کرد. تانک های گودریان ۵ اکتبر خط آهن بریانسک-مسکو را نیز مسدود کردند. تکمیل محاصره ناحیه بریانسک. روز ۶ اکتبر، لشکر هفدهم زرهی گروه زرهی ۲ ورماخت به شهر بریانسک رسید و قرارگاه جبههٔ بریانسک شوروی را در ۱۱ کیلومتری جنوب آن تصرف کرد. یریومنکو که تانک های آلمانی تا ۲۰۰ متری او نیز رسیده بودند، به سختی از اسارت گریخت. ارتش دوم ورماخت تا این روز حدود ۴۰ کیلومتر به سمت شرق پیش رفته بود. طی دو
روز آینده، شهر بریانسک به سلطهٔ لشکر هفدهم زرهی ورماخت درآمد و لشکر هجدهم زرهی گروه زرهی ۲ خود را در نزدیکی ژیزدرا در شمال شرقی شهر بریانسک به نیروهای ارتش دوم ورماخت رساند تا ارتش های سوم و سیزدهم شوروی در جنوب و ارتش پنجاهم آن در شمال بریانسک به محاصره بیفتند. نیروهای محاصره شدهٔ این سه ارتش شامل ۲۶ لشکر می شدند. یریومنکو پس از چند روز راهپیمایی، تنها به همراه آجودان خود به سمت مواضع ارتش سوم شوروی در داخل حلقهٔ محاصره گریخت تا با تنها همان ارتش تحت امر خود به مبارزه ادامه دهد. او دیگر قادر به ارتباط با مسکو نبود. اواخر روز ۸ اکتبر، ارتش های جبهه بریانسک با مجوز "استاوکا" شروع به عقب نشینی کردند. ارتش های سوم و پنجاهم شوروی پیش از برخورد با مقاومت جدی، تا سپیده دم روز ۹ اکتبر ۵۰ کیلومتر به سمت شرق حرکت کردند. با این حال، ارتش سیزدهم در تلاش برای حرکت در جهت جنوب شرقی با لایه های متعدد نیروهای محاصره کننده مواجه بود و در شرایط دشواری قرار داشت. این ارتش پس از چند تلاش ناموفق برای گریز از محاصره، روز ۹ اکتبر رو به سیزمکا در جنوب آورد و مقداری از نیروهای آن توانستند از لایهٔ نخست نیروهای مسدودکنندهٔ راه عبور
کنند. در این زمان شکاف بزرگی در خط محاصرهٔ گروه زرهی ۲ در ناحیهٔ سیزمکا بین لشکر دویست و نود و سوم پیاده نظام سپاه ۳۵ و لشکر بیست و نهم پیاده نظام موتوریزه سپاه ۴۷ موتوریزه وجود داشت. گودریان به لشکر بیست و پنجم پیاده نظام موتوریزه ورماخت دستور داد این شکاف را پر کند اما رسیدنِ این لشکر به این موضع تا روز بعد به طول انجامید. نگرانی گودریان از این مسئله به حدی بود که با نقض فرمان فرماندهی عالی نیروی زمینی در حرکت سپاه ۴۸ موتوریزه به سمت کورسک، فرمان به حرکت این سپاه با تمام نیروهای ممکن به طرف سفسک داد. پس از پوشش این شکاف توسط لشکر بیست و پنجم پیاده نظام موتوریزه، گودریان مدعی شد مقدار کمی از نیروهای شوروی توانستند از طریق آن به خارج از محاصره بگریزند. با این حال یریومنکو بعدها ادعای گودریان را نادرست دانست و اذعان کرد «یگان های بزرگ و تمامی لشکرها» از محاصره خارج شدند. در این حال، با مقاومت نیروهای پوششی شوروی در پشت سر ارتش های در حال عقب نشینی، پیشروی نیروهای ارتش دوم ورماخت در غرب منطقهٔ تحت محاصره به کندی پیش می رفت. بدین شکل آلمانی ها در پاکسازی منطقهٔ تحت محاصرهٔ ناحیهٔ بریانسک با مشکلات بیشتری نسبت به
محاصرهٔ ناحیه ویازما روبرو بودند. به هر صورت، روز ۹ اکتبر با اتصال لشکر صد و سیزدهم پیاده نظام ارتش دوم ورماخت به لشکر هجدهم زرهی گروه زرهی ۲ در شمال شرقی بریانسک، نیروهای در محاصرهٔ جبههٔ بریانسک شوروی به دو قسمت تقسیم شدند. بدین شکل ارتش پنجاهم شوروی در دیاتکوفو و ارتش های سوم و سیزدهم آن در تروبچوسک و سیزمکا در محاصره بودند. حلقه حول هیچ کدام از این دو قسمت به خوبی محاصرهٔ ویازما پوشش داده نشد و درگیری ها در آن ها کمتر یک جانبه به نفع آلمانی ها بود. در حقیقت با در اولویت قرار گرفتن محاصرهٔ قسمت جنوبی برای امنیت بخشی به اراضی پشت سر تهاجم گودریان به سمت تولا و تمرکز سه لشکر و چند هنگ پیاده نظام در دیوارهٔ شرقی آن، محاصرهٔ قسمت شمالی حتی کاملاً بسته نشده بود و با کشیده شدن لشکر هجدهم زرهی ورماخت در خطی مقدمی نازک، تنها یک گروه رزمی از این لشکر در جانب شرقی آن حضور داشت. پوشیده بودن منطقه از جنگل های بکر و راه های ناهموار جابه جایی نیرو را برای آلمانی ها دشوار ساخته بود. یریومنکو روز ۱۳ اکتبر در اثر حملهٔ هوایی آلمانی ها مجروح و با هواگرد به مسکو منتقل شد. پس از خروج او از منطقه، رئیس ستادش سرلشکر گئورگی زاخ
اروف موقتاً فرماندهی را عهده دار شد. درحالی که دو گروه ۱ و ۲ از جناح ۵۳ جنگنده "لوفت وافه" جهت استراحت و بازسازی از خط مقدم عقب کشیده شده بودند، نیروی هوایی منطقهٔ نظامی مسکو که روز ۱۰ اکتبر دو هنگ بمب افکن از منطقه نظامی آسیای مرکزی دریافت نموده بود، از ۱۱ اکتبر به مدت یک هفته حملات همه جانبه ای علیه پایگاه های هوایی "لوفت وافه" صورت داد. نیروی هوایی شوروی که شناخت خوبی از پایگاه های هوایی پیشین خود که هم اینک به تصرف آلمانی ها درآمده بود، داشتند، با حمله به پایگاه هایی از جمله پایگاه هوایی اریول، خساراتی از جمله به مخازن سوخت "لوفت وافه" وارد آوردند و به ادعای خود ۵۰۰ هواگرد آلمانی را بر روی زمین یا در آسمان منهدم کردند. به هر صورت به نقل از کریستر برگستروم، این آمار نمی تواند حقیقت داشته باشد چرا که بیشتر حملات در واقع با دقت پایین هدف گیری و تحمل تلفات سنگین در مقابل جنگنده های "لوفت وافه"، تأثیر چندانی نداشتند. یکی از دلایل اصلی این حملات، گمان اشتباه "استاوکا" بر برنامه ریزی "لوفت وافه" جهت اجرای حملات راهبردی هوایی گسترده بود. جنگندهٔ آمریکایی کورتیس پی-۴۰ که در قابل لایحه وام و اجاره در اختیار شوروی ق