Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
محمد رسول الله» بر یک سمت و در دیگر سمت نیز عبارت «السلطان علی ابن موسی الرضا» نقش ببندند. با این وجود در عکس های سال های پایانی حکومت پهلوی، نشان تاج شاهی بر روی پرچم نصب شده بود. در دوره انقلاب اسلامی، عبارت «لااله الا الله» به عنوان نشان آستان قدس در پرچم آورده شد و در حاشیه آن نام رضا تکرار شده است. پرچم گنبد حرم امام رضا (ع) به طور رسمی در سه نوبت از سال، تعویض می شود. این تعویض طی مراسمی رسمی در آستان قدس صورت می گیرد. این سه نوبت، آغاز ماه محرم، آغاز ماه ربیع الاول و روز به دنیا آمدن علی بن موسی الرضا (ع) در روز ۱۱ ماه ذی القعده هرسال،هستند که پرچم در این روزها،تعویض می شود.این پرچم در ایام عزا به رنگ سیاه و در روزهای اعیاد به رنگ سبز است. در هنگام تعویض پرچم گنبد، در نقاره خانه نیز می نوازند. پس از تعویض پرچم، پرچم قدیمی به هیئات مذهبی از جانب آستان قدس اهدا می شود. در تعویض پرچم در روز درگذشت علی بن موسی الرضا (ع)،به مدت سه روز پرچم مشکی بر گنبد برافراشته خواهد ماند. در این مراسم، شخصیت های علمی و مذهبی حضور خواهند داشت. تاریخچه صحن ها. «صحن» در لغت به معنای «سرای، فضای باز و میدان» است. «صحن» های حر
م رضوی محل تجمع زائران می باشد، که در مناسبت های مختلف، محل انجام مراسم های مذهبی، اقامه نماز جماعت، عزاداری و… است. صحن انقلاب اسلامی (عتیق، کهنه). صحن انقلاب، قدیمی ترین صحن حرم رضوی است که با نام های «عتیق» و «سقاخانه» هم شناخته می شود. صحن انقلاب اسلامی، در بیست و ششمین سال سلطنت شاه عباس اول ایجاد شده است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به صحن انقلاب مشهور شد. کلمه «عتیق» به معنی «کهنه» نشان دهنده قدمت صحن می باشد. صحن آزادی. ساخت این صحن نو که بعدها صحن آزادی نام گرفت به دستور فتحعلی شاه قاجار در سال ۱۲۲۳قمری و به مباشرت فرزندش علی نقی میرزا و با معماری حاج آقا جان (صاحب بازارچه معروف حاج آقا جان در مشهد) آغاز شد و در روزگار ناصرالدین شاه قاجار ساخت بنای آن به پایان رسید. صحن گوهرشاد. صحن گوهرشاد یکی از صحن های قدیمی حرم امام رضا است. صحن گوهر شاد از قسمت شمال به راهروی منتهی به قبر علی بن موسی الرضا و از سمت جنوب به ایوان مسجد گوهرشاد منتهی می شود. قسمت شرقی صحن در کنار رواق امام خمینی قرار دارد و قسمت غربی نیز در جوار بسط شیخ بهایی واقع شده است. صحن جمهوری اسلامی. صحن جمهوری اسلامی به دلیل از
دحام رو به افزایش زائران و کمبود امکانات از سوی آستان قدس رضوی ساخته شده است. زیربنای این صحن با احتساب زیرزمین آن، ۱۹۰۶۵ مترمربع، مساحت فضای باز صحن حدود ۷۳۰۲ مترمربع و فضای غرفه های صحن حدود ۴۶۲۲ متر مربع است. در ضلع های این صحن نیز چهار ایوان به قرینه یکدیگر و به سبک معماری سنتی اسلامی ساخته شده است. صحن امام خمینی. صحن امام خمینی در زمان نظام جمهوری اسلامی ایران ساخته شده است. به دلیل مجاورت این صحن با موزه آستان قدس رضوی، گاهی به صحن موزه نیز خوانده می شود و هم اکنون به رواق بزرگ امام خمینی شهرت دارد. صحن قدس. صحن قدس بعد از انقلااب اسلامی ایران ساخته شده است. در دهه ۶۰ ساخت صحنی با عنوان «قدس» در دستور کار آستان قدس قرار می گیرد که در سال ۱۳۷۰ ساخت کالبدی آن به اتمام می رسد و در سال ۱۳۷۳ نیز کار کاشی کاری و تزئینات آن تمام می شود. صحن هدایت «صحن امام حسن مجتبی». صحن هدایت زیربنای ۱۷۹۸۰ مترمربعی دارد و در ضلع شرقی حرم رضوی واقع شده است. وجه تسمیه این صحن مشخص نیست. از مورخ ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۹ نام این صحن حرم امام رضا از صحن هدایت به صحن امام حسن مجتبی تغییر یافت. این صحن با زیربنای ۱۷هزار و ۹۸۰ متر مربع در
ضلع شمال شرقی حرم امام رضا قرار دارد و از ضلع شمال شرقی به ساختمان شمارهٔ دو دانشگاه علوم اسلامی رضوی، از شرق به مجتمع اقامتی و بازارچهٔ پیر پالان دوز، از جنوب شرقی به مقبرهٔ پیر پالان دوز، از جنوب و جنوب غربی به ساختمان شمارهٔ یک دانشگاه علوم اسلامی رضوی و ساختمان مهمان سرای حضرت و از شمال و شمال غربی به بنیاد پژوهش های اسلامی و ورودی طبرسی محدود است. صحن امام حسن مجتبی از طریق خیابان های طبرسی، شهید نواب صفوی و نیز ساختمان اداری دانشگاه علوم اسلامی رضوی در دسترس است. درعین حال دو دستگاه پله برقی، ارتباط این صحن را با پارکینگ شمارهٔ سه برقرار می کند. هر سال همزمان با ماه رمضان سفره افطار به ظرفیت ۱۲ هزار نفر در این صحن پهن می شود. صحن جامع پیامبر اعظم. صحن جامع پیامبر اعظم از صحن های حرم امام رضا است. عملیات اجرایی اسکلت صحن در سال ۱۳۷۷ همزمان با احداث زیرگذر آغاز شد. سنگفرش صحن نیز ترکیبی از سنگ های الوان، گرانیت و خلج است. در زیر صحن، پارکینگ حرم قرار دارد که برای راه یافتن به آن، در کف صحن دو فضای ارتباطی به پارکینگ ها تعبیه شده است. صحن جامع پیامبر اعظم دارای ۱۱۷هزار و ۵۸۴مترمربع زیربنا و ۵۵ غرفه است. ای
ن صحن در مجموع ۶ مناره و ۳ ایوان دارد. صحن کوثر. صحن کوثر زیر بنای آن ۱۵۲۶۶ متر مربع، دارای ۴۶ غرفه و مساحت غرفه ها ۴۹۵۸ متر مربع است. سازه اصلی این صحن، بتنی فلزی و نمای آن سنگ، آجر و کاشی معرق است. صحن غدیر. صحن غدیر از صحن های حرم امام رضا است. در حال حاضر دو چایخانه دائمی در صحن های کوثر و غدیر از ساعت ۱۴:۳۰ تا ۱۹ پذیرای زائران حرم رضوی است. صحن غدیر پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده است. فضای باز این صحن، در اندازه های تقریبی ۱۱۰ در ۸۲ متر است. صحن غدیر در جنوب غربی مجموعهٔ حرم و شمال غربی صحن پیامبر اعظم واقع است. عملیات ساخت صحن در سال ۱۳۷۷ آغاز و بهره برداری از آن در سال ۱۳۸۲ انجام شد. وسعت صحن با محاسبهٔ فضاهای سرپوشیده حدود ۱۲۲۶۰ مترمربع و زیربنای آن ۸۹۳۲ مترمربع است. دومین چایخانه دائمی رایگان حرم امام رضا در صحن غدیر قرار دارد. در ایام عادی روزانه بین ۸ تا ۱۰ هزار چای توزیع می شود که این میزان در ایام مناسبتی تا ۴۰ هزار نیز می رسد، در این چایخانه ها ۱۳۰ نفر خادم در ۸ کشیک خدمتی خدمات توزیع رایگان چای، انواع دم نوش و کیک (در مناسبت های خاص) را بر عهده دارند. صحن غدیر حرم امام رضا در شمال شرقی صحن پیامبر
اعظم، با صحن کوثر، واقع در شمال غربی صحن پیامبر اعظم، از نظر شکل کلی همسانی دارد. صحن بعثت. صحن بعثت بخش باقی مانده صحن موزه است که در اقدامات توسعه حرم امام رضا بخش عمده صحن موزه تغییر کاربری داده، مسقف شده و به رواق امام خمینی تبدیل شده است و در واقع باقی مانده صحن موزه هم اکنون صحن بعثت نام گذاری شده است. ایوان شمالی صحن موزه که اکنون بخشی از حیاط ورودی به رواق امام خمینی از سمت صحن آزادی (صحن بعثت) به شمار می آید، به شکل طاق نما اجرا شده و تزیینات آن شامل کتیبه و انواع نقوش هندسی و گیاهی است. تاریخچه ایوان ها. «ایوان» در لغت به معنای «بخشی مسقف از ساختمانی که جلوی آن باز و درب و پنجره نداشته و مشرف به حیاط و فضای باز باشد» است. ایوان های صحن انقلاب. ایوان عباسی در ضلع شمالی صحن. این ایوان رفیع که «باب طبرسی» نامیده می شود، در ضلع شمالی صحن انقلاب اسلامی واقع شده و سر در خارجی آن مشرف به بست شیخ طبرسی است. ایوان طلا «ایوان نادری» در ضلع جنوبی صحن. مهم ترین ایوان صحن انقلاب ایوان طلاست. این ایوان در ضلع جنوبی صحن انقلاب اسلامی قرار دارد و دارای ۲۱ متر ارتفاع است. و به دستور امیر علی شیر نوایی، وزیر سلطان حس
ین بایقرا در سال ۸۷۲قمری ساخته شده است. چون بدنه این ایوان در زمان نادرشاه و در سال ۱۱۴۸قمری با خشت های طلا، طلاکاری شده است به «ایوان نادری» نیز معروف است. ایوان نقاره خانه در ضلع شرقی صحن. ایوان نقاره خانه یکی از مهم ترین بناهای موجود در حرم امام رضا است. این ایوان از آثار دوره شاه عباس اول صفوی است و دارای ۲۶ متر ارتفاع ۸٫۷ متر عرض و ۱۸/۲۰متر طول است و از دوره قاجار به سبب تجدید بنای نقاره خانه بر بالای آن به این نام معروف شد. ایوان ساعت در ضلع غربی صحن. ساعت صحن انقلاب به ساعت معاون نیز معروف است. این ساعت توسط شخصی به نام مرحوم عبدالحسن معاون در سال ۱۳۳۳ از آلمان خریداری و بر سر ایوان غربی صحن انقلاب که به ایوان ساعت معروف است، نصب و ساعتی که آنجا نصب بود به صحن آزادی منتقل شد. گفته می شود او به خاطر نذری که برای شفای خود کرده بود، این ساعت را به حرم رضوی اهدا کرد. ایوان های صحن آزادی. ایوان ساعت در ضلع جنوبی صحن. قدیمی ترین ساعت موجود در حرم متعلق به دوره قاجار و ساخت کشور انگلستان است. برخی خرید آن را به امین الملک برادر میرزاعلی اصغر خان اتابک صدراعظم ایران در دوره ناصری نسبت می دهند و بعضی آن را متعل
ق به دوره مظفری می دانند. با توجه به سال ساخت ساعت که در پیاله زنگ ۱۳۰۹قمری حک شده، به نظر می رسد این ساعت در سال های آخر سلطنت ناصرالدین شاه ساخته اند و با در نظر گرفتن امکانات ارتباطی آن دوره، در زمان مظفرالدین شاه به حرم امام رضا اهدا شده است. این ساعت بر بالای ایوان غربی صحن انقلاب بر روی برجی فلزی از جنس حلب نصب شد و از آن پس، این ایوان به ایوان ساعت نیز مشهور شد. این ایوان با عرض ۳۰/۷ و طول ۳۰/۱۸ و ارتفاع ۲۰ متر از بناهای قدیمی حرم رضوی است. ایوان باب السلام در ضلع شرقی صحن. این ایوان بیش از ۲۰ متر ارتفاع دارد و قطر آن به بیش از ۷ متر می رسد. در این ایوان کاشی های هفت رنگی وجود دارد که از نظر چینش و ظرافت بر دیگر ایوان های صحن برتری دارند. ایوان طلا «ایوان ناصری» در ضلع غربی صحن. این ایوان در سال ۱۲۸۲ هجری قمری توسط عضدالملک قزوینی طلاکاری شد. این ایوان بیش از ۲۰ متر ارتفاع دارد و مسیر تشرف بانوان به درون حرم است. از آنجا که در زمان ناصرالدین شاه قاجار این ایوان ساخته و نصب شده است، به «ایوان ناصری» نیز مشهور شده است. در این ایوان، چهار غرفه ساخته شده که بدنهٔ آن ها خشت هایی طلایی است. کتیبه های این ایو
ان، دارای آیاتی از قرآن و اشعاری به زبان فارسی است. ایوان های صحن جمهوری اسلامی. ایوان باب العلم در ضلع شمالی صحن. باب العلم مشرف به بست شیخ طوسی است. بر فراز این ایوان گلدسته ای از جنس طلا و به ارتفاع ۳۰ متر وجود دارد. ایوان باب الشهاده در ضلع جنوبی صحن. این سردرب و ایوان بزرگ، به قرینه ایوان شمالی، با دو گذرگاه و یک گلدسته طلا به بلندای ۳۰ متر بر فراز آن ساخته شده است. ایوان طلا یا باب الولایه در ضلع شرقی صحن. از زیباترین ایوان های صحن است که به رواق دارالولایه اتصال دارد و با طلا درست شده است. در کنار این ایوان، پنجره ای از برنز نصب شده. ایوان باب الغدیر در غرب صحن. این ایوان به قرینه ایوان طلا در وسط ضلع غربی صحن قرار دارد. ایوان های صحن جامع پیامبر اعظم. ایوان ولی عصر در ضلع جنوبی صحن. صحن پیامبر اعظم(ص)، به دلیل وسعت کم نظیر خود، دشواری هایی برای اجرا و تکمیل طرح های معماری و آرایه های هنری داشت اما این سختی مانع از تلاش و پشتکار خالصانه خادمان و هنرمندان دوستدار اهل بیت(ع) نشده و تکمیل این طرح ها مرحله به مرحله دنبال می شود. بزرگترین ایوان با مقرنس معرق با بهره گیری از معماری ایرانی در جهان میباشد . ای
ن ایوان با 1600 متر مربع کاشی کاری معرق و مقرنس نفیس توانسته است با حفظ ارزشهای معماری گذشته ایران و برگزیدن اساسی ترین آن ها در رعایت معیارهای منطبق با شرایط زمانی و مکانی جامعه امروزی عمل نماید. هندسه مقرنس اجرا شده در ایوان کاملا اصولی و منظم میباشد و نقوش بکار رفته در کتیبه ها و قطعات با حفظ قواعد و اصول بسیار منطقی و هنرمندانه نظام یافته اند و در رنگ آمیزی منحصر بفرد میباشد. آرایه های معماری ایوان ولی عصر بین سالهای 1390 الی 1393 توسط استاد سید محمد کاظم مظلوم زاده و به کوشش مهندس حسین نوفرستی اجرا گردید که در نوع خود بسیار منحصر به فرد میباشد. آرایه های معماری ایوان ولی عصر در سری پنجم رویداد میزان معماری در بهار 1401 شایسته دریافت پلاک طلایی و نشان کیفیت و گواهینامه گردید. ایوان باب الهادی در ضلع غربی صحن. به منظور هماهنگی طرح و تناسبات نقوش ایوان های صحن پیامبر اعظم (ص)، تصمیم گرفته شد تا طراحی و اجرای زیباسازی ایوان باب الهادی(ع) و باب الکاظم(ع) نیز به استاد سید محمد کاظم مظلوم زاده سپرده شود. تزئینات این ایوان متشکل از چند بخش اصلی است. مقرنس آن شامل 14 ردیف است که در رأس آن شمسه ای زیبا قرار گرفته
است و در ساخت آن بیش از 300 مترمربع کاشی معرق کار شده است. در کاشی کاری اضلاع جانبی ایوان با مساحت حدود 250 مترمربع نیز 12 شمسه قرار گفته است. همچنین در این ایوان، فیل پوش های جفت دو طرف بازشوی ورودی اصلی، کتیبه های ایوان بند و ابرویی و قاب معرق در مرکز ایوان خودنمایی می کند و زیر آن در قاب کاشی نام ایوان، یعنی «باب الهادی (علیه السلام)» نقش بسته است. با توجه به تناسبات ایوان و نسبت عرض به ارتفاع، در طراحی اجزای هنری آن و با اجرای فیل پوش ها کوشش شده است تا حد ممکن شکوه و عظمت آن افزون شود و با انتخاب رنگ های خانواده آبی و تعادل در ترکیب رنگی، زیبایی و وقار آن دوچندان باشد. از دیگر ویژگی های این ایوان، کتیبه های چشم نواز آن است که علاوه بر خودنمایی مفاهیم بلند قرآنی با خط خوش استاد سید محمد حسینی موحد، طراحی نقوش زمینه کتیبه ها و کاشی کاری ظریف آن نیز ترکیبی روح انگیز از متن و رنگ در مقابل دیدگان زائران قرار داده است. از آنجا که این ایوان به نام حضرت هادی (ع) مزین است، در انتخاب مضامین تلاش شده مفاهیم موزون با این نام مبارک برگزیده شود. انتخاب آیاتی از سوره های مبارکه مائده (15 و 16) و یونس ( 6 تا 10) که بشار
ت مؤمنان بر هدایت الهی را وعده می دهد، به همین دلیل بوده است. در قاب های جانبی ایوان زیر کتیبه ایوان بند، 12 شمسه پیش بینی شده است. 5 قاب در هر یک از اضلاع شرقی و شمالی ایوان قرار دارد که 10 نام از نام های خداوند متعال در زمینه ای به رنگ سفید و با خطوط اسلیمی سبز، کتابت شده است. دو شمسه طرفین ورودی هم به شش لقب شریف حضرت هادی (ع) یعنی الهادی، المتقی، المؤتمن، الناصح، النقی و الامین، متبرک شده است. تاریخچه رواق ها. «رواق» در لغت به معنای «پیش خانه و سایبان» است. و در آستان قدس به هر یک از عمارت های سرپوشیده «رواق» گفته می شود. دارالحفاظ. «دارالحافظ» به معنای «خانه حافظان» است. این رواق به وسیلهٔ گوهرشاد ساخته شده است و با قطعاتی از سنگ که روی آن آیات قرآنی، گل ها و… نقش شده است، بالا آمده است. از زمان قدیم در این رواق حافظان قرآن هر صبح و شب با حضور خادمان، مراسم خطبه برگزار می کردند. رواق دارالحفاظ با مساحت ۲۱۷ متر مربع در جنوب حرم امام رضا و شمال مسجد گوهرشاد در شهر مشهد قرار دارد و به دستور بانو گوهرشاد در اوایل قرن نهم هجری بنا شده است. ابعاد این رواق این گونه است: عرض ۶۵/۸ متر، طول ۱۸ متر ارتفاع تا زیر سق
ف ۸/۱۲ متر و تا پشت بام ۴۶/۱۴ متر است. این رواق هفت صفه دارد که سه صفه آن به طرف دارالسیاده و سه صفه به طرف دارالسلام و یک صفه به طرف مسجد گوهرشاد و این صفه ها به استثناء یک صفه باز شده و ارتباط بین دارالحفاظ و رواق دارالسیاده و دارالسلام و مسجد برقرار شده و زوار از آن ها رفت وآمد دارند و کف آن با سنگ مرمر مفروش و دیوارها و سقف آن با روش بسیار زیبائی آئینه کاری شده است. رواق دارالحفاظ در جنوب ضریح حرم امام رضا قرار دارد و تالاری با کاربری عبادی است. در این رواق تاریخی، مراسم خواندن قرآن و خطبهٔ مخصوص حُفّاظ آستان قدس، همه روزه در دو نوبت، صبح و شام برگزار می شود. در این آیین که به نام مراسم صُفّه مشهور است، قاریان قرآن آستان قدس، همه روزه صبح و شام به خواندن قرآن و دعای دوازده بند خواجه نصیر می پردازند و به همین جهت، به نام دارالحفّاظ یا خانهٔ قاریان و خوانندگان قرآن مشهور شده است. دارالسیاده. «دارالسیاده» به معنای «خانه بزرگ» است. علت نامگذاری این رواق به دارالسیاده این است که، از قدیم محل اجتماع سادات و منسوبان به خاندان علی بن ابی طالب بوده است. در سال ۱۳۷۵شمسی قسمتی از شمال دارالسیاده به مسجد بالا سر اضاف
ه شد. در این رواق، قبر بسیاری از علماء وجود دارد. از جمله قبر حاجی میرزا حسین خان سپهسالار بانی مدرسه و مسجد سپهسالار تهران و باغ و عمارت مجلس شورای اسلامی تهران. دارالشرف. دارالشرف یکی از اماکن قدیمی آستان قدس به مساحت ۱۴۰ مترمربع است. این رواق در گذشته به صورت رواق نبود، اما پس از تغییرات سال ۱۳۴۳شمسی به صورت رواق مستقل درآمد و دارالشرف نام گرفت. دارالفیض. برخی مورخان به علت التصال این رواق به توحید خانه، بر این عقیده اند که ممکن است مرحوم فیض کاشانی این بنا را همزمان با توحید خانه در دوران صفویه ساخته باشد. دارالشکر. «دارالشکر» به معنای «خانه سپاسگذاری» است. این رواق در سال ۱۳۴۳–۱۳۴۲ از ترکیب قرائت خانه (قرآن خانه) که مربوط به عهد تیموریان بود، به انضمام بخشی از مسجد بالاسر که مربوط به دوره صفویه تبدیل شد و قسمتی از راهروی آن به وجود آمد و دارالشکر نامیده شد. توحیدخانه. «توحیدخانه» به معنای «خانه یکتاپرستی» است. عده ای معتقد اند که ابتدا کتاب خانه آستان قدس در این مکان قرار داشته است، و قرآن ها را در این محل نگهداری می کردند و به همین علت به این نام مشهور شده است. برخی هم معتقد اند که این رواق را مرحوم ملا
محسن فیض کاشانی در سال ۱۰۷۲قمری بنا کرده است. گنبد الهوردی خان. کاشی کاری، فن معماری اسلامی و ظرافت و نفاست این رواق مربروط به دوران صفویه است. بانی این رواق، الهوردی خان از رجال خوشنام عصر صفوی است. ساخت بنای این رواق از سال ۱۰۱۳قمری شروع و تا سال ۱۰۲۱قمری ادامه پیدا کرد. یک سال پس از اتمام رواق، الهوری خان در شیراز در گذشت. پیکر وی را به مشهد آوردند و ایشان را در همین رواق دفن کردند. دارالضیافه. «دارالضیافه» به معنای «خانه مهمان» است. این رواق در سال ۱۳۲۰قمری توسط قائم مقام سادات رضوی مرمت شد و همان طور که از اسمش پیداست سالن تشریفات و پذیرایی های رسمی آستان بوده است. این رواق به این دلیل به نام دارالضیافه، نامگذاری شد که سابقاً بعضی از مهمانان آستان در این مکان پذیرایی می شدند. دارالسعاده. «دارالسعاده» به معنای «خانه خوبی و سرای نیک بختی» است. این بنا یکی از رواق های قدیمی و تاریخی حرم رضوی است. بانی این رواق الهیار خان، والی خراسان در سال ۱۲۵۱قمری می باشد. گنبدحاتم خانی. بانی این رواق، وزیر شاه عباس کبیر، جناب «حاتم خان اردوباری تبریزی» ملقب به «اعتمادالدوله» از نوادگان خوجه نصیرالدین طوسی می باشد. حاتم
خان در سال ۱۰۱۰قمری در این مکان برای خود آرامگاهی ساخت و در سال ۱۰۱۹قمری که در قلعه دمدم فوت کرد در همین مکان دفن شد. دارالسلام. «دارالسلام» به معنای «خانه بهشت» است. دارالسلام از جمله بناهایی است که اساس آن در زمان گوهرشاد، در دو طبقه پی ریزی شد که طبقه بالای آن مدتی آسایشگاه خادم معروف به گنبد اپک میرزا و طبق پایین آن انبار فروش بود. در تعمیرات سال های ۱۳۳۴ الی ۱۳۳۸شمسی پوشش وسط برچیده شد و آسایشگاه به محلی دیگر انتقال پیدا کرد. رواق دارالسلام، یکی از رواق های جنوب شرقی ضریح حرم امام رضا است. این رواق از مشرق به دو رواق دارالعزه و دارالسرور، از شمال به رواق گنبد حاتم خانی و از مغرب به دارالحفاظ محدود است. شالوده این رواق را گوهرشاد خاتون در دوطبقه بنا نهاد. ابتدا بنایی دو طبقه بود که مدتی قسمت فوقانی آن، محل آسایشگاه خدام، معروف به گنبد اپک میرزا و طبقه تحتانی آن انبار فرش و اشیای دیگر بود. در تعمیرات سال های ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۸ ه .ش پوشش وسط برچیده شد، آسایشگاه به محلی دیگر انتقال یافت و این مکان پس از تعمیر و تزئین به صورت کنونی درآمد و دارالسلام نام گرفت. طول رواق دارالسلام حدود ۲۰ متر، عرض آن ۱۰ متر است. این ر
واق در مجموع با محاسبه فضاهای جانبی آن، ۲۲۷ متر مربع مساحت دارد. ازاره رواق به ارتفاع ۱/۶۵ متر با سنگ مرمر یشمی پوشش یافته و دیوارها و سقف، رسمی بندی و آینه کاری شده اند. کف دارالسلام با مرمر به زیبایی نقش بندی و سنگ فرش شده است. دیوارها و سقف بنا به سبک زیبایی رسمی بندی شده اند که چشمهٔ اصلی سقف را در سه بخش احاطه کرده اند. بالای ازاره کتیبه ای است به عرض ۳۰ سانتیمتر که به خط نستعلیق بر آن حجاری شده است. قدیمی ترین و سنگین ترین لوستر کریستالی نفیس حرم امام رضا با ۱۱۴ شاخه، ۲ تن وزن، ۴ متر ارتفاع و عمر ۲۰۰ ساله در رواق دارالسلام قرار دارد که بر عظمت و شکوه این رواق افزوده است. دارالسرور. «دارالسرور» به معنای «خانه شادی و نشاط» است. بانی این رواق، آقای دکتر شادمان است. این رواق بین رواق دارالسعاده و رواق دارالذکر واقع شده و یکی از راه های اصلی ورود به حرم از صحن آزادی می باشد. این بنا از شمال به رواق دارالسعاده و از جنوب به رواق دارالذکر و رواق دارالعزه و از مشرق به صحن آزادی و از مغرب به رواق دارالسلام منتهی می شود. در ضلع شمالی رواق گذرگاهی وسیع با دری زرین به رواق دارالسعاده راه دارد و ضلع جنوبی آن از طریق
سه درگاه به رواق دارالذکر و یک درگاه به رواق دارالعزه مرتبط است. ابعاد رواق دارالسرور ۲۴ متر و ۱۰ سانتیمتر در ۴ متر ۸۰ سانتیمتر و ارتفاع آن ۴ متر ۷۵ سانتیمتر است که پس از کسر پایه های پیش آمده در رواق مساحت آن به ۱۰۰ مترمربع می رسد. کف و ازاره با سنگ مرمر پوشش یافته و ار بالای ازاره، دیوارها و سقف رواق آئینه کاری شده است. رواق دارالسرور با دو در زرین زیبا با کتیبه های نگاشته شده به رواق های دارالسلام و دارالسعاده راه دارد. ازسوی شمال دارالسعاده، از سمت جنوب دو رواق دارالذکر و دارالعزة، از سوی مشرق صحن آزادی و از طرف مغرب رواق دارالسلام، دارالسرور را احاطه کرده اند. در گذشته این بنا به صورت چند اتاق بود که ابتدا به عنوان آبدارخانه آستان قدس رضوی و آسایشگاه عده ای از خدام و پس از آن به عنوان محل دفتر امور داخلی حرم استفاده می شد. پس از آن و در زمان نیابت تولیت سید فخرالدین شادماندر سال ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۸ هجری شمسی این قسمت ها به یک فضای وسیع تبدیل و به نام رواق دارالسرور نامیده شد. دارالعزه. «دارالعزه» به معنای «خانه عزت و ارجمندی» است. این رواق تا مدتی قبل حیاط تشریفات و محل آسایش فراشها و کشیک خانه بود. بین سالهای
۱۳۴۲ و ۱۳۴۴ به اهتمام تیمسار سپهبد امیر عزیزی، نایب التولیه وقت، مسقف گردید و تعمیراتی در آن صورت گرفت و رواق دارالعزه نامیده شد. رواق دارالعزه در جنوب شرقی ضریح حرم امام رضا، بین رواق دارالسلام و رواق دارالذکر واقع شده است. رواق دارالعزه از شمال به رواق دارالسرور، از جنوب به شبستان گرم مسجد گوهرشاد، از مشرق به دار الذکر و از مغرب به رواق دارالسلام محدود است. رواق دارالعزه قبلاً کشیک خانه خدام بوده که با تعمیرات و تزییناتی در سال ۱۳۴۳ ه .ش با ۷۳ متر مربع به اهتمام امیرعزیزی نیابت تولیت وقت تغییر کاربری داده و به صورت رواق درآمد. کف این رواق به ارتفاع ۹۵ سانتی متر از کف رواق دارالسلام بالاتر است. کف رواق با سنگ مرمر مفروش است، ازاره از همه طرف به ارتفاع ۱٫۴۸ متر سنگ مرمر و از روی ازاره تا زیر سقف و تمام سقف آئینه کاری بوده، رواق دارالعزه دارای ۳٫۱۲ متر عرض، ۱۱٫۶ متر طول و ۴٫۳۵ متر ارتفاع است. تمام دیوارها و سقف به صورت کاربندی و رسمی بندی و آینه کاری زیبایی درآمده است و هیچگونه کتیبه ای در این رواق تعبیه نشده است. دارالذکر. این روق یکی از بناهای نسبتاً جدیدالاحداث است. رواق دارالذکر در گذشته مدرسه علی نقی میرز
ا بوده و حجرات فوقانی و تحتانی مدرسه اطراف آن قرار دارد که اکنون محل استقرار دفاتر مختلف است. دارالزهد. «دارالزهد» به معنای «خانه پارسایی» است. این رواق در بین سال های ۱۳۵۰ الی ۱۳۵۲ بنا گردیده است. مقبره عالم دانشمند «علامه محمدتقی جعفری» نیز در رواق است. شیخ بهایی. سنگ مرمر سفید، محفوظ در یک جدار شیشه ای که در آن جسم «شیخ بهایی» می باشد دلیل نام گذاری این رواق است. دارالعباده. این رواق محل عبادت و زیارت بانوان است. دارالخلاص. «دارالخلاص» کوچکترین رواق روضه منوره است. دارالخلاص در گذشته به دارالشرف و دارالولایه راه داشت و در توسعه سال ۱۳۷۳ این بنا جزء شمال دارالسیاده و مسجد بالاسر درآمده است. این رواق در گذشته از دو قسمت «مسجد زنانه بالاسر» در جنوب و «محل شمع و چلچراغ» در شمال تشکیل شده بود. در قدیم چلچراغی در محل شمع و چلچراغ قرار داشته که محل روشن کردن شمع ها بوده و بعداً در توسعه بیوتات در سال ۴۳–۱۳۴۲ دیوار جنوبی محل چلچراغ برداشته و رواق دارالاخلاص نام گذاری شد. دارالولایه. این رواق یکی از رواق های بزرگ حرم رضوی است. ساخت این رواق در سال ۱۳۶۵ آغاز و در سال ۱۳۶۸ به پایان رسید. دارالاجابه. ساخت این رواق در
سال ۱۳۷۶ شروع شده و تا سال ۱۳۷۹ ادامه پیدا کرد و همزمان با عید غدیر افتتاح گردید. دارالهدایه. احداث این رواق از سال ۱۳۶۹ آغاز و در نخستین روز سال ۱۳۷۱ افتتاح شد. دارالرحمه. ساخت این رواق در سال ۱۳۶۹ شروع شده و تا سال ۱۳۷۱ ادامه پیدا کرد. این بنا با معماری تقلیدی از شبستان های مسجد گوهرشاد، حجیم سازی شده است. دارالحکمه. پروژه ساخت این رواق در سال ۱۳۷۷ آغاز و در سال ۱۳۸۱ پیان یافت. نقش قالیچه گره بر سنگ مرمر، زینت بخش این رواق است. دارالحجه. دارالحجه در زیر صحن انقلاب قرار گرفته است. به منظور فراهم کردن دسترسی آسان به این رواق، سردرهای ساعت و نقاره خانه صحن انقلاب اسلامی که قدمتی حدود چهارصد سال و وزن تقریبی هفت هزار تن دارند مقاوم سازی و ورودی هایی در زیر آن ها تعبیه شده است. رواق بزرگ امام خمینی. این رواق همان صحن سابق امام خمینی است. به دلیل افزایش روزافزون زائران، طرح تغییر کاربری این صحن به رواق، تصویب شد و در اواخر سال ۱۳۸۱ آغاز شد. این رواق از غرب به مسجد گوهرشاد، از شرق به ساختمان موزه آستان قدس رضوی، از شمال به صحن بعثت، صحن آزادی و تالار تشریفات، دارالزهد، رواق شیخ بهایی و دارالعباده و از جنوب به صحن
پیامبر اعظم راه دارد. رواق امام خمینی، درواقع صحن سابق امام خمینی یا صحن موزه است که فقط بخشی از آن به صورت صحن با نام صحن بعثت باقی مانده است. رواق امام خمینی بزرگ ترین رواق های حرم امام رضا با ۹ هزار مترمربع وسعت است که با پوشاندن سقف و آرایه بندی یکی از صحن های مجموعه حرم امام رضا احداث شده است. صحن امام خمینی که پیش تر به نام های صحن موزه و صحن پهلوی شناخته می شد، در سال های ۱۳۱۶ تا ۱۳۲۴ شمسی مقابل خیابان امام رضا ساخته و ساختمان کتابخانه و موزه در انتهایش بنا شد و به همین علت به صحن موزه مشهور شد. این صحن به علت موقعیت خاصش که به تالار تشریفات آستان قدس در بالای رواق دارالزهد راه داشت، برای استقبال از مهمانان و هیئت های رسمی استفاده می شد و کمتر به روی عموم زائران گشوده می شد. پس از انقلاب، این صحن برای برگزاری مراسم سیاسی و سخنرانی های مناسبتی استفاده می شود. طرح تغییر صحن امام به رواق امام خمینی و عملیات اجرایی آن از اواخر سال ۱۳۸۱ آغاز شد. زیربنای رواق امام خمینی حدود ۲۲٫۰۰۰ متر مربع در دو طبقه است. از این زیربنای عظیم، مساحتی ۹۸۴۰ متر مربعی به رواق اختصاص یافته و ۷۶۰۰ متر مربع به شبستان رواق تعلق دار
د؛ ضمن آنکه مساحت ۴۶۰۰ متر مربع هم به فضاهای جنبی اختصاص یافته است. نمای اضلاع شمالی، غربی و شرقی بنا، همان نمای پیشین صحن امام خمینی، شامل قاب بندی با گره های آجری و کاشی معرق و ازارهٔ رواق از سنگ گرانیت سبز و پوشش داخلی دیوار جنوبی، بخشی از دیوار شمالی و سقف و ستون ها از گچ و آینه کاری است. سازهٔ بنا، فلزی و سقف آن به صورت قوس های فلزی با دال های بتنی و کامپوزیت اجرا شده است. برای حفظ نمای قبلی دیوارهای اطراف، دیوارهای کناری ستون گذاری نشده و حاشیه های سقف به صورت معلق طراحی شده است، در مرکز سقف، میان هر چهار ستون، یک نورگیر لوزی شکل تعبیه شده است. همچنین، ارتفاع سقف از کف چهارده متر و تقریباً هم تراز دیوارهای اطراف در نظر گرفته شده است تا مانع دید گنبد حرم امام رضا نشود. برنامه های رسمی حرم امام رضا در این رواق برگزار می شود و بسیاری از زائران تجربه حضور در این برنامه ها را داشته اند. از نماز جمعه شهر مشهد گرفته تا سخنرانی سالانه رهبر جمهوری اسلامی ایران در نخستین روزهای سال نو، همه در این رواق بزرگ اجرا می شود. رواق کودک. رواق کودک با تغییر کاربری و تغییر نام رواق کوثر در فروردین ۱۴۰۱ ه .ش افتتاح گردید. ر