Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
بوبکر را دستگیر و به امیر نصر تحویل دهد. بعد از این اتفاق سپاه امیر نصر از رود جیحون عبور کرد و وارد بخارا شد. با ورود امیر نصر به پایتخت، برادرانش متواری شدند. یحیی ابتدا به سمرقند و از آنجا به بلخ گریخت؛ سپس به نیشابور و سرانجام به بغداد رفت و تا زمان مرگ در آنجا ماند. درگیری با آل زیار. پس از سقوط علویان طبرستان، ماکان کاکی و اسفار بن شیرویه با هم درگیری هایی داشتند و رابطهٔ اسفار با مردآویج زیاری نیز تیره وتار شد. سرانجام اسفار که از جانب سپاه مردآویج تحت تعقیب بود، در طالقان دستگیر و کشته شد. پس از قتل اسفار در سال ۳۱۷ق مردآویج در طبرستان به قدرت رسید و کم کم نفوذ خود را افزایش داد. ماکان از خراسان نزد مردآویج آمد و طبق قراردادی حکومت گرگان را در اختیار گرفت؛ اما رابطهٔ این دو نیز به تیرگی گرایید و مردآویج کمی بعد ماکان را از طبرستان و گرگان بیرون کرد. ماکان پس از شکست از مردآویج نزد امیر نصر سامانی رفت و از او یاری خواست. با وجود اینکه امیر نصر به ماکان کمک کرد، ماکان مقابل مردآویج کاری از پیش نبرد. کمی بعد سامانیان گرگان را تصرف کردند و حکومت گرگان را به ابوبکر محمد بن مظفر چغانی واگذار کردند. در سال ۳
۲۱ق مردآویج برای بازپس گیری گرگان از ری به آنجا لشکرکشی کرد. در آن زمان ابوبکر چغانی که توان مقابله با مردآویج را نداشت، به سوی نیشابور عقب نشینی کرد. هنگامی که امیر نصر سامانی از خبرها آگاه شد، در رأس سپاهی به گرگان لشکرکشی کرد؛ اما پیش از اینکه بین دو سپاه جنگی رخ دهد، مردآویج راه سازش را در پیش گرفت، به توصیهٔ وزیر خود، ابوالفضل بلعمی، گرگان را به سامانیان واگذار کرد و متعهد شد سالانه به دولت سامانی خراج بپردازد. پس از قتل مردآویج در سال ۳۲۳ق برادرش، وشمگیر، به قدرت رسید. او ابتدا ماکان را که بر گرگان حکومت می کرد، از آنجا بیرون کرد؛ اما در سال ۳۲۵ق او را —که در خدمت سامانیان بود— دوباره فراخواند و حکومت گرگان را به او واگذار کرد. در سال ۳۲۷ق امیر نصر، ابوبکر چغانی را به دلیل بیماری از سپهسالاری خراسان عزل کرد و فرزند او، ابوعلی چغانی، سپهسالار سامانیان شد. سال بعد ابوعلی چغانی با دستور امیر نصر برای سرکوب کردن ماکان که سامانیان را ترک کرده بود و از افراد وشمگیر زیاری شده بود، به گرگان لشکر کشید. زمانی که ابوعلی چغانی گرگان را محاصره کرد، ماکان از وشمگیر طلب کمک کرد و او سپاهی به فرماندهی شیرج بن نعمان را
برای کمک به ماکان فرستاد. ابوعلی چغانی در اوایل سال ۳۲۹ق گرگان را تصرف کرد و در تعقیب ماکان به سوی ری رفت. ابوعلی در نزدیکی ری با سپاه وشمگیر و ماکان روبه رو شد، سرانجام وشمگیر متواری شد و ماکان کشته شد. ابوعلی چغانی پس از آن فتوحات خود را ادامه داد و شهرهای زنجان، ابهر، قزوین، قم، کرج (کرج ابی دلف نزدیک اراک)، همدان، نهاوند و دینور را تصرف کرد و مرز حکومت سامانیان را تا حدود حلوان گسترش داد. در سال ۳۳۰ق وشمگیر ساری را از تصرف حسن بن فیروزان، عموی ماکان کاکی درآورد. ابوعلی چغانی برای کمک به حسن فیروزان از ری به ساری لشکر کشید و چندین ماه آنجا را محاصره کرد. سرانجام وشمگیر تقاضای صلح کرد، از امیر نصر اطاعت کرد و فرزند خود به نام سالار را به عنوان گروگان به ابوعلی چغانی سپرد. اطاعت آل زیار از سامانیان در نتیجهٔ اقدامات و شایستگی ابوعلی چغانی بود. روابط با اسماعیلیه. حسین بن علی مرورودی که در زمان احمد بن اسماعیل به وسیلهٔ غیاث، داعی اسماعیلی، به این مذهب گرویده بود، محمد بن احمد نخشبی را جانشین خود کرد. او به محمد بن احمد نخشبی چنین سفارش کرد: «جهد آن کند تا نایبی بجا گذارد و خود از جیحون بگذرد و به بخارا و سمر
قند رود و آن مردمان را در مذهب درآورد و می کوشد تا اعیان حضرت امیر خراسان نصر بن احمد را در این مذهب آورد تا کار او قوی گردد». پس از درگذشت حسین بن مرورودی، با تلاش های محمد بن احمد نخشبی بسیاری از مردم خراسان به مذهب اسماعیلیه درآمدند. او یکی از سران باطنیان، معروف به پسر سواده را به عنوان جانشین خود در خراسان گذاشت و خود به ماوراءالنهر رفت. محمد نخشبی ابتدا در بخارا بود، پس از آن به نخشب رفت و موفق شد خدمتگذار امیر سامانی، بوبکر نخشبی را به مذهب باطنی درآورد. از طریق بوبکر، اشعث، دبیر امیر نصر، هم به این مذهب وارد شد. آن ها همچنین ابومنصور چغانی، عارض سپاه سامانی، و آیتاش، حاجب امیر سامانی را هم به مذهب خود درآوردند. با دعوت از این اشخاص مهم، محمد نخشبی به بخارا آمد و کم کم رئیس بخارا، صاحب خراج، وکیل خراج (علی زراد)، والی ایلاق و از خواص امیر سامانی (حسن ملک) و جمعی از دهقانان و بازاریان را به مذهب خود درآورد. چون دوستداران او در دربار زیاد شدند، تصمیم گرفت امیر نصر را هم به مذهب خود دعوت کند و بنا بر توصیهٔ نخشبی نزدیکان امیر نصر برخی از گفته های نخشبی را برای او بازگو می کردند. با اجازهٔ امیر نصر نخشبی ر
ا به دربار نزد امیر نصر آوردند و نخشبی به مرور امیر نصر را شیفتهٔ عقاید خود کرد: «در جمله کار او به جایی رسید که نصر بن احمد را دعوت کرد و محمد نخشبی بدین چنان مستولی گشت که پادشاه آن کردی که او گفتی و کار نخشبی بدین جای رسید که دعوت آشکارا کرد و هرکه از نزدیکان شاه بودند نصرت او کردند…». گرایش امیر نصر و بزرگان دربار به مذهب اسماعیلی، گسترش و رواج این مذهب را در ماوراءالنهر و خراسان سهولت بخشید؛ اما این موضوع ترکان و سران لشکر را ناخشنود کرد و علمای سنی مذهب نسبت به آن واکنش نشان دادند: «پس عالمان و قاضیان شهر و نواحی گرد آمدند و جمله پیش سپهسالاران لشکر شدند و گفتند دریابید که مسلمانی از ماوراءالنهر رفت». پس از آن که مذاکرهٔ سران سپاه با امیر نصر دربارهٔ مذهب اسماعیلیه به جایی نرسید، آن ها به این نتیجه رسیدند که امیر نصر را برکنار کرده، یکی از سپهسالاران ترک را به جای وی بنشانند؛ بنابراین بزرگان سپاه ضیافتی پنهانی برگزار کردند تا با سایر مخالفان امیر نصر بیعت کنند؛ اما یکی از اشخاصی که در ضیافت حضور داشت، نوح، فرزند امیر نصر را از نقشهٔ آن ها آگاه کرد و او نیز پدرش را از این اتفاق مطلع ساخت؛ در نتیجه اقداما
ت امیر نصر و پسرش باعث بقای حکومت سامانیان شد و سپهسالار بزرگ ترک جان خود را از دست داد. در همین زمان امیر نصر از حکومت کناره گیری کرد و نوح را به عنوان جانشین خود بر تخت نشاند. سرانجام امیر نصر به بیماری سل مبتلا شد و در سال ۳۳۱ق پس از سی سال حکومت از دنیا رفت. واپسین سال ها و مرگ. در منابع و متون تاریخی دربارهٔ آخرین روزهای زندگی امیر نصر و مرگ او اختلاف نظر وجود دارد. در کل روشن نیست که امیر نصر مانند پدرش بر اثر توطئه وفات یافته یا به شکلی طبیعی از دنیا رفته است. برخی از مورخان هم زندگی او را قدیس وار توصیف کرده اند؛ وی که حدوداً سیزده ماه مبتلا به بیماری سل بوده، در خانه اش مکانی به نام بیت العباده ساخته بود تا در آنجا عبادت کند. همچنین ابودلف به نقل از یاقوت حموی می گوید که نصر از بیست سال پیش زمان مرگش را می دانسته است و هنگامی که زمان مرگش فرا رسیده، از بخارا خارج شده، دستور داده است که مراسم تعزیه خوانی برپا کنند. محققان دیگری نیز عقیده دارند که توطئهٔ سرداران نظامی و مخالفتشان با امیر نصر، باعث شد او برای مقابله با هر پیشامدی از ادارهٔ حکومت کناره گیری کند. همچنین برخی از مورخان معتقدند که امیر نصر
به تحریک فرماندهان نظامی و علمای بخارا، به دستور فرزندش نوح یا با دسیسهٔ غلامان خود به قتل رسیده است. سامانیان پس از نصر. امیر نصر سامانی حدود سی سال حکومت کرد. زمان مرگ او با شروع رشد علم و فرهنگ مصادف بود و در این زمینه ها دستاوردهایی در حال نمایان شدن بود تا رستاخیز ایرانی-اسلامی به تکامل برسد. نظروف معتقد است که ترقی و صعود دولت سامانی تا پایان امارت امیر نصر دوم، بیشتر دوام نیافت و نشانه های دوران اوج و عظمت این سلسله تا این دوره به دلیل به کارگیری خدمتگزاران برجسته و وزیران با تدبیر و توافق بین حکومت مرکزی و حکام محلی -که باعث امنیت و توسعه شد- نمایان است. با پایان عمر حکومت نصر بن احمد سامانی هیچ کس از بزرگان خاندان سامانی زنده نماند؛ بعضی در کشمکش های سیاسی و بعضی به مرگ طبیعی وفات یافتند، دوران اقتدار و شکوفایی سیاسی سلسلهٔ سامانی سپری شد و دودمان سامانی وارد مرحلهٔ جدیدی شد. اغلب محققان از این مرحلهٔ دولت سامانی با عنوان «عصر ضعف و انحطاط دولت سامانی» یاد می کنند. با توجه به اتفاقات اواخر حکومت امیر نصر، فرزند و جانشین او، ابومحمد نوح، ملقب به حمید در شعبان ۳۳۱ق به حکومت رسید. او برای جلب رضایت علما
ی اهل سنت یکی از بزرگان آن ها به نام ابوالفضل محمد بن محمد الحاکم ملقب به حاکمِ جلیل را به وزارت خود برگزید.امیر نوح سامانی تا ربیع الثانی ۳۴۳ق حکومت کرد؛ سرانجام بر اثر بیماری و پس از دوازده سال و سه ماه امارت وفات یافت. دستاوردها. در زمان امیر نصر سامانی شهرت رودکی فراگیر شد و نزد امیر نصر بن احمد سامانی، امیر خراسان، تقرب یافت و جایگاه و ثروت او افزایش یافت. وزیر امیر نصر، ابوالفضل بلعمی، نیز از دوستداران رودکی بود. او معتقد بود که در میان عرب ها و ایرانی ها شخصی مثل رودکی وجود ندارد؛ حتی گفته شده که به اصرار بلعمی و امیر نصر بود که رودکی "کلیله و دمنه" را —که بلعمی از عربی به فارسی ترجمه کرده بود— به نظم درآورد. در دوران نصر در زمینهٔ نثر نیز پیشرفت هایی حاصل شد. کتاب "کلیه و دمنه" و "کتاب سندبادنامه" —که از کتاب های داستانی حکمت آموز هندی پیش از اسلام بودند— به دستور نصر و به دست خواجه عمید ابوالفوارس قناوزی از پهلوی به فارسی ترجمه شدند. در زمان نصر وزیرش بلعمی "کتاب تاریخ الرسل و الملوک" تألیف محمد بن جریر طبری را از عربی به فارسی ترجمه کرد. در همان زمان کتاب "تفسیر طبری" به دست جمعی از روحانیان به فارس
ی ترجمه شد. در همین دوران در زمینهٔ ترجمه نیز شاهد پیشرفت هایی هستیم؛ آثار علمی و دینی بسیاری ترجمه شد. ابوزید احمد بن سهل بلخی —که مورد لطف جیهانی، وزیر نصر بود— کتاب های زیادی از عربی به فارسی ترجمه کرد؛ مانند کتاب حدود "الفلسفه"، "ما یصح من احکام النجوم" و کتاب "اخلاق الامم؛" همچنین او کتابی به نام "صور الاقالیم" در زمینهٔ جغرافیا نوشت. بی شک دوران حکومت سی سالهٔ نصر را می توان عصر درخشانی فرهنگ در قلمرو سامانیان دانست و می توان این دستاوردها را نتیجهٔ اقدامات وزرای او دانست؛ چراکه زمانی که نصر به حکومت رسید، هشت سال بیشتر نداشت و با تلاش وزرای او، جیهانی و بلعمی، در دوران امارت نصر قلمرو سامانی تبدیل به مرکز مهم فرهنگ و دانش شد؛ این گونه بود که در آن دوران بخارا از شهرهای مهم به شمار می رفت.
اسون یورگنسون (؛ زادهٔ ) یک سیاستمدار استونیایی است. او از سال ۲۰۱۵ نماینده دائم استونی در سازمان ملل در نیویورک بود، یورگنسون از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۰ با حفظ سمت نماینده دائمی استونی در ملل متحد را بر عهده داشت. اسون درسال ۲۰۱۶ رئیس یونیسف در سطح بین المللی شد. وی از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳ به عنوان سفیر استونی در ایالات متحده آمریکا و از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ به عنوان سفیر استونی در فرانسه خدمت کرد. فعالیت حرفه ای. اسون یورگنسون بین سال های ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۷ در مؤسسه پلی تکنیک تالین و کالج مهندسی درسدن، به تحصیل در خصوص پردازش داده ها پرداخت. او از سال ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۱ یک محقق و تحلیلگر در پردازش داده ها در مؤسسه پلی تکنیک تالین و مؤسسه استونیایی بود. در سال ۱۹۹۱ او به بخش روابط دیپلماتیک استونی منتقل شد و از ۱۹۹۱–۱۹۹۳ به عنوان نماینده استونی درکشور سوئد درهلسینکی و از ۱۹۹۳–۱۹۹۵ به عنوان نماینده استونی در وین منصوب شد. او مدیر بخش سیاست امنیتی و سازمان های بین المللی و معاون سیاسی وزارت امور خارجه در سال های ۱۹۹۵–۱۹۹۶ و مدیر کل بخش سیاسی از ۱۹۹۶–۱۹۹۸ بود. علاوه بر این، او به عنوان سفیر غیر مقیم در ترکیه طی سال های ۱۹۹۶–۱۹۹۸ به خدمت
پرداخت.او از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۰ نماینده دائم سازمان ملل در نیویورک و از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳ سفیر استونی در ایالات متحده آمریکا و در کانادا و مکزیک بود. وی از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۶ معاون وزیر در امور سیاسی و مشاور سیاست خارجی در آمریکا بود. وی از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ رئیس جمهور استونی شد و از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ به عنوان سفیر استونی در فرانسه منصوب گردید. اسون مجدداً در سال ۲۰۱۵ به عنوان نماینده دائم سازمان ملل متحد در نیویورک منصوب شد و در ۲۰۱۶ به عنوان رئیس هیئت اجرایی یونیسف انتخاب شد. او به زبان های انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، فنلاندی و روسی صحبت می کند. وی متأهل و دارای سه فرزند است.
عبدالسلام رحیموف (۹ نوامبر ۱۹۱۷–۵ ژانویه ۱۹۹۹ (۸۱ سالگی)) بازیگر اهل کشور اتحاد جماهیر شوروی (تاجیکستان) بود. از فیلم هایی که وی در آنها بازی کرده می توان به فیلم رستم و سهراب اشاره نمود.
خاندان سهل یا آل سهل، یکی از خاندان های ایرانی بودند که در دستگاه خلافت عباسی به قدرت رسیدند و صاحب منصب وزارت شدند. این خاندان از بازماندگان خاندان های حکومت گر ایرانی پیش از اسلام بودند و برخی نسب این خاندان را به شاهان کهن ایرانی می رسانند؛ اما عموم مورخان معتقدند نسب این خاندان به زادان فرخ از اهالی قریه ای از توابع سرخس خراسان می رسد. از برجسته ترین افراد این خاندان می توان به فضل بن سهل، حسن بن سهل، غسان بن عباد و رجاء بن ابی ضحاک اشاره کرد. تبار و پیشینه. آل سهل از جمله خاندان های ایرانی بودند که شاهد قدرت و نفوذ آن ها در دورهٔ خلافت عباسی هستیم. این خاندان به وسیلهٔ برامکه پرورش یافتند. هر دو خاندان در ابتدا دبیرانی زردشتی و از حامیان خاندان بنو منجم بودند که خدمات زیادی از خود به جای گذاشتند. خاندان سهل تلاش های فراوانی برای بازنمایی هویت ایرانی در دل خلافت اسلامی عباسیان کردند. این خاندان از دهقانان و زمین دارن بزرگ و بانفوذ منطقهٔ خراسان بودند. خاندان سهل از بازماندگان خاندان های حکومت گر ایرانی پیش از اسلام بودند و برخی نسب این خاندان را به شاهان کهن ایرانی می رسانند؛ اما عموم مورخان معتقدند نسب ا
ین خاندان به زادان فرخ از اهالی قریه ای از توابع سرخس خراسان می رسد و عنوان سرخسی را به فرزندان او نسبت می دهند که بعدها در سرخس خراسان ساکن شدند. زادان فرخ در زمان حجاج بن یوسف ثقفی مأمور برگرداندن دیوان از فارسی به عربی شد. همچنین او یکی از مترجمان ایرانی است که در خدمت امویان بوده، کتابت دیوان را در دورهٔ زیاد بن ابیه، عبیدالله بن زیاد و حجاج بن یوسف بر عهده داشته است. او مردی با حافظهٔ بسیار خوب بود که بر عبیدالله ابن زیاد تسلط داشت و در نهایت در جنگ با عبدالرحمن ابن اشعث کشته شد. سهل یکی از فرزندان زادان فرخ بود که ابتدا بر دین زردشتی بود؛ سپس در زمان هارون الرشید اسلام آورد؛ گرچه برخی معتقدند به وسیلهٔ خلیفه مهدی اسلام آورده و عده ای برآنند که توسط سلام بن فرج، غلام یحیی بن خالد برمکی، مسلمان شده است. گفته شده است که دو فرزند سهل یعنی حسن و فضل در ابتدا از راه طالع بینی زندگی خود را می گذراندند؛ اما پس از مدتی به دربار عباسی راه پیدا کردند. دیوان سالاری عباسی. یکی از مهم ترین ویژگی های حکومت های اسلامی به خصوص خلافت عباسی، وسعت و استحکام نظام دیوان سالاری و نهادهای اداری آن هاست. از این جهت اهمیت داشت ک
ه کارگزاران و وزرای بلندپایهٔ ایرانی زمام امور را در سیاست های داخلی و خارجی به دست داشتند و حتی برخی از آن ها فرماندهی نظامی را در امور جنگی بر عهده داشتند. ایرانیان در شکل گیری حکومت، دیوان سالاری و جنبش هایی که ضد خلافت عباسی در عصر اول حکومت آن ها ایجاد شد، جایگاه تعیین کننده ای داشتند. سازمان اداری و کشورداری ایرانی در عصر اول عباسی به اوج خود رسید. در اصل در دورهٔ خلفای اموی، وزارت و دیوان سالاری قاعدهٔ منظمی نداشت و مستشارها با عنوان کاتب یا مشیر وظیفهٔ وزرا را به عهده داشتند؛ اما در دولت عباسی وزرا بر همهٔ سران دولتی ارجحیت داشتند. با این حال وظایف وزیر در این عصر درست مانند وظایف خلیفه نبود و به طور معمول وزارت جنبهٔ نظامی نداشت. به جز حسن بن مخلد نظامی دیگری را سراغ نداریم که به وزارت منصوب شده باشد. اوایل سدهٔ چهارم، پوشاک وزیر شامل دراعه، پیراهن، جامهٔ آستین دار و موزه به رنگ سیاه بود. آن ها در آیین شرفیابی لباس تشریفات می پوشیدند که شامل قبا، شمشیر و عمامهٔ سیاه —که وزیر همیشه بر سَر داشت— بود. این خلعت هایی بود که هنگام انتصاب، خلیفه به وزیر اعطا می کرد. عادت وزیر بر آن بود که جز در روزهای معین
نزد خلیفه نمی رفت. در اوایل قرن چهارم، شنبه و پنجشنبه شرفیاب می شد. همچنین در دارالخلافه وزیر اتاق مخصوصی داشت که با نزدیکانش آنجا اقامت داشت؛ اما از سال ۳۱۲ به بعد در دفتر مدیر تشریفات حضور داشت. این نکته نشان می دهد منزلت و جایگاه وزیر کاهش یافته بود. هر خلیفه ای خود وزیرش را تعیین می کرد؛ اما معمولاً وزیر خلیفهٔ پیشین در مقام خود ابقا می شد. سال ۳۳۴ مهم ترین سال از لحاظ تاریخ وزیران است؛ چرا که در این سال آل بویه وارد بغداد شدند، کاتب امیر فاتح به جای وزیر نشست و عنوان وزارت منسوخ شد. چنان که هلال صابی در "تاریخ الوزراء،" وزیران قرن چهارم را به دو دسته تقسیم کرده است: ۱) وزیران دولت عباسی ۲) کاتبان عهد دیلمی. زمینهٔ تاریخی. خاندان عباسی به واسطهٔ عباس بن عبدالمطلب خود را منتسب به پیامبر اسلام می دانستند. دعوت عباسیان مانند اکثر جنبش های شیعی از کوفه آغاز شد و این شهر به عنوان مرکز مخالفان اموی میزبان قیام های شیعی بود. با توجه به ناکامی این دعوت در کوفه، به دلایل مختلفی مرکز آن به خراسان منتقل شد. خراسان بزرگ در دوره های مختلف تاریخی یکی از بزرگ ترین حوزه های تمدن ایران بود و شامل بلاد ماوراءالنهر، از ری ت
ا کاشغر و از خوارزم تا قهستان، می شد. اهمیت جغرافیایی خراسان موجب شد تا در این منطقه مهم ترین حرکت های سیاسی تاریخ ایران و اسلام رقم بخورد. هرگاه حرکتی از شرق به غرب یا برعکس انجام می شد، خراسان مسیر اصلی این گذرگاه بود. ساسانیان نیز پس از به قدرت رسیدن توجهٔ ویژه ای به خراسان داشتند؛ به گونه ای که در میان شاهان ساسانی شاپور یکم، هرمز یکم، بهرام یکم و بهرام دوم پیش از جلوس، حکومت خراسان و عنوان پادشاهی کوشان را داشتند. اعراب مسلمان نیز با توجه به اهمیت آن، فتح نواحی شرقی به ویژه خراسان را در اولویت قرار دادند. از طرفی در اواخر خلافت اموی و اوایل خلافت عباسی، اغلب ساکنان این ناحیه از علاقه مندان به اهل بیت و خاندان نبوت بودند؛ پس ادامهٔ دعوت عباسیان در این ناحیه طبیعی است. ضمن اینکه آل عباس برای تحقق اهداف خود به افراد بانفوذ ایرانی که در خراسان بودند، نیاز داشتند؛ در نتیجه ایرانیان نقش مؤثری در به ثمر رساندن دعوت عباسی داشتند. جنبش عباسیان در خراسان در پنجشنبه، ۲۵ رمضان ۱۲۹ق، در حالی آغاز شد که پیروان عباسی گِرد ابومسلم جمع شده بودند، لباس و پرچم سیاه را به عنوان نماد خود انتخاب کرده و به سیاه جامگان معروف شد
ند. در نهایت با پیروزی سپاه ابومسلم بر امویان، او لقب امیر آل احمد را برای خویش برگزید. ابوالعباس به عنوان اولین خلیفهٔ عباسی روی کار آمد و هدف اساسی عباسیان را انتقام از امویان برای خون های ریخته شدهٔ بنی هاشم اعلام کرد. او موفق شد مروان، آخرین خلیفهٔ اموی را از میدان به در کرده، به قتل برساند. عباسیان همان گونه که وعده داده بودند، پس از پیرزی انتقام سختی از امویان گرفتند. این نشان از کینه و دشمنی قدیمی این دو طایفه از عصر جاهلیت دارد. از سوی دیگر علویان نقش مؤثری در پیروزی عباسیان داشتند. علی رغم نقش مؤثر آن ها، عباسیان از ابتدای کار نسبت به شیعیان علی بن ابی طالب رفتار خشونت آمیزی داشتند. اوایل خلافت عباسی و در دورهٔ ابوالعباس سفاح، آن ها به طور دائمی مخالفان را سرکوب می کردند؛ در نتیجه علاوه بر آنکه موفق به نابودی بنی امیه شدند، آل علی و شیعیان را نیز -که در تشکیل این حکومت نقش بسزایی داشتند- از میدان به در کردند. علاوه بر علویان، ایرانیان نیز نقش مهم و تعیین کننده ای در روی کار آمدن و تثبیت قدرت عباسیان داشتند؛ در نتیجه در این دوره فرصت زیادی برای ایفای نقش فعال در حوزهٔ اداری برای ایشان فراهم شد؛ تا حدی
که بر بسیاری از مناصب مهم دولتی تسلط یافتند. عباسیان برخلاف بنی امیه ایرانیان را گرامی داشتند و زمام مهم ترین امور را به دست آنان سپردند. این امر به دو دلیل صورت گرفت: اول به خاطر مهارت ایرانیان در دیوان سالاری و حکومت داری و دوم به جهت نفوذ خاندان ها و حاکمان محلی ایرانی در خراسان. در این عصر ایرانیان از جایگاه برجسته ای برخوردار شدند و نفوذ فراوان آن ها در امر حکومت به گونه ای شد که بر مهم ترین دستگاه های اداری، نظامی، دبیری و استانداری چیره شدند. حسن بن سهل. به نقل از تاریخ طبری مأمون عباسی پیروزی و تثبیت خلافت خود را مدیون دو فرزند سهل یعنی حسن و فضل بود. نقش حسن بن سهل به عنوان حاکم بغداد در تحولات این دوره بسیار مهم است؛ چراکه حسن از دورهٔ هارون الرشید و خلیفه مهدی در دیوان بغداد در کنار برادرش فضل به دبیری می پرداخت و او همان کسی است که کتاب جاویدان خرد را از پهلوی به عربی ترجمه کرد. جایگاه حسن بن سهل به اندازه ای ارتقا یافت که نه تنها او و برادرش بلکه خویشاوندان و نزدیکان آن ها نیز دارای نفوذ و قدرت فراوان شدند و حتی محمد بن جعفر طالبی در مکه ادعای خلافت کرد؛ اما هنگامی که دید توان مقابله با خلیفه را
ندارد به رجاء بن ابی ضحاک پناه برد، او نیز محمد بن جعفر را نزد حسن بن سهل فرستاد و با این روش فتنه را منکوب کرد. دربارهٔ خصوصیات اخلاقی حسن بن سهل گفته اند که وی فردی عالم، دارای طبعی لطیف و مزاجی ملایم بود؛ چنان که توانست محبت خود را در دل مأمون جا دهد و توجه او را به خود جلب کند. او در دستگاه خلافت مأمون منزلت فراوان یافت و در ماجرای منازعات او با امین از مهم ترین مشاوران مأمون بود. به نقل از جهشیاری در کتاب "الوزراء و الکتاب" حسن در سال ۱۹۶ق به ریاست دیوان خراج منسوب گردید. پس از دو سال خدمت در این مقام در سال ۱۹۸ پس از مرگ امین به امارت مناطق وسیعی از شمال عراق، جبال، حجاز، یمن، فارس و اهواز رسید. در آن زمان اهمیت و جایگاه حسن نزد خلیفه به گونه ای بود که هنگام عزیمت او به عراق در سال ۱۹۹، مأمون شخصاً او را مشایعت کرد. هنگام وداع مأمون به او گفت: «ابا محمد اگر چیزی می خواهی بگو» پاسخ داد: «آری امیرالمؤمنین، تو در دل خود چیزی برای من نگه دار که من بدون تو نمی توانم آن را حفظ کنم». او پس از دریافت حکم مأموریتش درصدد جذب افرادی لایق و توانمند برآمد و افراد برجسته ای چون علی بن حسن، هرثمه بن اعین و غسان بن عب
اد به او پیوستند. پیشنهاد انتخاب حسن به عنوان حاکم بغداد توسط برادرش فضل مطرح شد. مأمون نامه ای به طاهر بن حسین نوشت و خواست که ولایات جبال، اهواز، بصره و کوفه را به حسن بن سهل واگذار کند و خودش برای نبرد با نصر بن شبث به رقه برود. انتخاب حسن به عنوان والی بغداد نشان از میزان اعتماد خلیفه به او دارد و از سوی دیگر چون این پیشنهاد از جانب فضل بود، می توان نتیجه گرفت فضل درصدد تثبیت قدرت خاندان خود در غرب قلمرو اسلامی بوده است. همچنین حسن بن سهل موفق شد شورش ابوالسرایا را در عراق سرکوب کند. روایت هایی از ازدواج مأمون با پوران، دختر حسن بن سهل، نقل شده که نشان از شکوه و جلال مراسم ازدواج آنان دارد. حسن بن سهل آداب و سنن ایرانی را با شکوه هرچه تمام تر در مراسم ازدواج دخترش پوران به نمایش گذاشت. او مزرعه ها، قریه ها، کنیزان و غلامان زیادی به آنان تقدیم کرد؛ به طوری که نویسندهٔ "تاریخ الفخری" هزینهٔ مهمانی را تا ۵۰ میلیون درهم تخمین زده است. با این پیوند، جایگاه حسن نزد مأمون استحکام بیشتری یافت و پوران نیز از زنان پُرنفوذ دربار شد. به نقل از طبری سرانجام حسن در صبح روز پنجشنبه ۲۵ ذوالقعده سال ۲۳۵ق در زمان متوکل در
سامرا به علت مصرف بیش از حد دارو درگذشت. فضل بن سهل. فضل بن سهل سرخسی (ابوالعباس)، برادر کوچک تر حسن، در ۱۵۴ه .ق در سرخس متولد شد. او که در ابتدا نزد یحیی بن خالد برمکی مشغول به پیشکاری شد، دین زردشتی داشت و توسط یحیی بن خالد یا به روایتی توسط مأمون عباسی مسلمان شد. روایت است که فضل نامه ای از فارسی به عربی برای یحیی ترجمه کرد، یحیی از بیان شیوای وی استقبال کرد، بسیار از فضل تمجید نمود و او را به اسلام فراخواند. او فضل را برای این منظور نزد مأمون فرستاد و به این ترتیب فضل به دست مأمون مسلمان شد. مأمون او را گرامی داشت و پاداش نیکویی داد. او که در علم هیئت، ستاره شناسی و طالع بینی سررشته داشت، آیندهٔ مأمون را درخشان دید و در نزدیک شدن به او کوشید؛ تا حدی که او را مهم ترین عامل در تثبیت قدرت مأمون می دانند. نبوغ و استعداد فضل و تدابیر سنجیدهٔ او در ادارهٔ امور موجب شد تا هارون الرشید او را معلم مأمون قرار دهد. فضل در دستگاه مأمون. ارتقای جایگاه فضل در دستگاه خلافت و علاقهٔ وافر مأمون به او تا حدی پیش رفت که نبض تمام کارهای دولتی را دردست گرفت و تدابیرش بی کم وکاست مورد موافقت و استقبال مأمون قرار می گرفت؛ گرچه
محبت فضل مدت ها پیش از به خلافت رسیدن مأمون در دل او جا گرفته بود و در اغلب امور از مأمون حرف شنوی داشت. هنگامی که امین، مأمون را از ولایتعهدی خلع کرد، فضل دستور داد تمام لشکریان به فرماندهی طاهر بن حسین در ری تجمع کنند و شرایط استقرار طولانی مدت را برای لشکریان فراهم کرد. اوج اقتدار فضل در سال ۲۰۱، زمانی بود که او درخواست کناره گیری کرد و این درخواست ظاهراً نمایشی سیاسی برای کسب اختیارات و نفوذ بیشتر بود؛ چراکه موجب شد مأمون با تجلیل فراوان از او، اموال، مواجب و همچنین امتیازات بیشتری به او و برادرش ببخشد. در این دوره اقتدار و جایگاه فضل به حدی افزایش یافت که مأمون پرچم و علامتی مخصوص، به شکل نیزه ای دو شاخ، به او اختصاص داد. پرچم را نعیم بن خازم (از سرداران عرب) و علامت را علی بن هشام (از بزرگان و اشراف ایرانی خراسان) حمل می کردند. پس از پیروزی مأمون بر امین —که مرهون تدابیر فضل بود— مأمون دستور داد تا همدان تا بلاد تبت و از دریای فارس تا دریای دیلم و گرگان تحت فرمان فضل باشند و ۳ هزار درهم به او حقوق داد. مأمون در نامه ای به فضل نوشت: مخالفان نظامی فضل که از اعراب بودند، از جمله هرثمه بن اعین و نعیم بن خاز
م، او را متهم می کردند که او به بهانهٔ حمایت از آل علی قصد دارد حکومت را به سوی سلطنت پادشاهان ایرانی سوق دهد. در عراق نیز این گونه شایعه شده بود که فضل بر مأمون مسلط شده تا بدین وسیله علی بن موسی را به ولایتعهدی برساند. رنگ لباس و پرچم سیاه عباسیان به سبز تغییر یافت. عده ای معتقدند این اقدام از سوی فضل برای نزدیک کردن رنگ لباس به رنگ لباس شاهان ایرانی پیش از اسلام بوده است. فضل را گشاده دست، بخشنده، وفادار به عهد و بسیار سخنور وصف کرده اند. او به زبان عربی مانند فارسی مسلط بود و قرآن را به خوبی می خواند. از کاتبان نثرنویسی بود که بسیاری از آثار او مدون شد و اشعاری هم منسوب به اوست. وی به سنت های دهقانی ایرانی توجه می نمود و در حفظ آنان می کوشید. از او به عنوان مردی سخاوتمند، کریم و ثابت قدم یاد می شود که از سخن چینان دوری می کرد. همچنین شخصیتی بابصیرت داشت و در عقوبت و مجازات بسیار سخت گیر بود. بسیاری از گفتارها، روش ها و سیاست های او در امور دیوانی و کشورداری در منابع ثبت شده است.وی از علاقه مندان و برجسته ترین افراد در علم نجوم به شمار می رفت. تبحر او چنان بود که مأمون در برخی تصمیم گیری های مهم از علم او
بهره می برد. مأمون در انتخاب ساعت اعلام ولایتعهدی علی بن موسی الرضا نیز از او کمک خواست. رابطهٔ فضل با علی بن موسی. دربارهٔ مناسبات فضل و علی بن موسی الرضا گزارش های مختلف و متناقضی وجود دارد. عده ای فضل را شیعه خوانده اند و برخی از دشمنی او با علی بن موسی سخن گفته اند. دربارهٔ موافقت یا مخالفت خاندان سهل با ولایتعهدی علی بن موسی نیز روایات مختلفی وجود دارد. محرک اصلی دعوت علی بن موسی الرضا به ولیعهدی، فضل بود. برخی آن را نقشهٔ مستقیم فضل می دانند که به وسیلهٔ مأمون عملی شد تا به این روش حکومت عباسیان را به علویان و از طریق آنان به ایرانیان برساند. از طرفی مأمون نیز با این اقدام اهداف خاصی را دنبال می کرد؛ او قصد داشت با ولایتعهدی علی بن موسی الرضا شورش علویان را آرام کند، نظارت مستقیم بر فعالیت های او داشته باشد و همچنین لباس مشروعیت بر قامت خلافت خود بپوشاند.مأمون با اتکا بر سیاست های فضل، مبنی بر ولایتعهدی علی بن موسی، شرایط بحرانی خلافت را برای مدتی به طور موقت آرام کرد. با این همه ظاهراً روابط علی بن موسی و فضل بیشتر به تیرگی می گرایید؛ چراکه از گماردن جاسوس برای علی بن موسی از سوی فضل و سخت گیری هایش نس