Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
بیلی هیلز (; – ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا بود. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال پیتربورو یونایتد اشاره کرد.
بیلی هیمز (; July 1869 – ) بازیکن فوتبال بود. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال استوک سیتی و باشگاه فوتبال پورت ویل اشاره کرد.
حاکم نشین تالش یکی از بخش های حکومتی ایران صفوی (۱۷۳۶–۱۵۰۱ میلادی) در ترکیب ولایت گیلان بود که در سرزمین تالش قرار داشت. شهر آستارا مرکز حاکم نشین تالش در دوره صفویه بود و دودمان مهرانی حاکمان آن بودند. مهرانی ها در فرآیندهای سیاسی و نظامی نیمهٔ دوم سدهٔ پانزدهم و آغاز سدهٔ شانزدهم میلادی حضور فعال داشتند. خویشاوندی دودمان صفوی با مهرانی ها، تأثیر جدی بر آیندهٔ سیاسی و اجتماعی تالش داشت. حضور شیخ صفی و فرزندانش در منطقهٔ تالش، زمینه را برای حمایت تالشان از صفویه فراهم کرده بود. صفویان نیز با تمجید بسیار از کمک های تالشان در تأسیس دولت صفوی، آن ها را در ردیف طوایف قزلباش قرار دادند. شاه اسماعیل یکم بنیان گذار دولت صفوی، مسیر دشواری را پیش از تأسیس پادشاهی پیمود و در جدال دائمی با دشمنان صفویه، ناگزیر از ترک اردبیل در سال ۱۴۹۴ بود. لَلَـه و دو نفر از هفت یار مخصوص او که از سران تالش بودند، وی را به مدت حدود شش سال در شرق گیلان همراهی کردند ولی تداوم اقامت اسماعیل به دلیل تهدیدهای مکرر سلطان الوند ممکن نبود و در این شرایط، نخستین طبقهٔ حاکم که حمایت خود را از رهبر صفویه اعلام نمودند، مهرانی ها بودند. میرزا محمد
تالش حاکم آستارا، اسماعیل را اوایل سال ۱۵۰۰ در آستارا جای داد و به خواسته های پادشاهان آق قویونلو و شروان برای تحویل اسماعیل به آنان، پاسخ منفی داد. او پیاده نظام خود را در اختیار اسماعیل قرار داد و خودش پس از تأسیس دولت صفوی، نسبت به شاه اسماعیل و پسرش شاه تهماسب یکم کاملاً وفادار ماند. بایندرخان تالش حاکم مقتدر آستارا در عصر تهماسب یکم بود. بایندرخان و فرزندانش در طول سال های طولانی حکومت موروثی بر تالش، سیستم قدرتمندی را برای گسترش نفوذ خود در گیلان و حتی در دربار پایتخت ایجاد کردند. آن ها توانستند قلمروی تالش را از شمال تا دشت مغان، و از جنوب تا جلگهٔ گیلان امتداد دهند. همچنین گسکر که تا اوایل صفویه زیر نظر حاکم بیه پس اداره می شد، به دستور شاه، زیر نظر حاکم آستارا قرار گرفت. گسترش اقتدار و نفوذ امرای تالش، با وفاداری کامل نسبت به صفویان همراه بود. آن ها هم در جنگ با دشمنان خارجی شرق و غرب ایران، و هم در سرکوبی شورش های حاکمان محلی گیلان، همراهی کامل با خواسته های پادشاهان صفوی داشتند. با این حال، درگیری های گاه به گاه قزلباشان با یکدیگر، تبعات منفی برای تالش در پی داشت. برخلاف ایل های تُرک قزلباش، بدنهٔ
اصلی امرای تالش از به قدرت رسیدن شاه اسماعیل دوم در درگیری های جانشینی شاه تهماسب یکم، جانب داری نکردند. همین مسئله موجب تضعیف جایگاه تالشان در میان قزلباشان شد. حمزه خان تالش پسر بایندرخان نیز به شیوه ای مشابه، از به قدرت رسیدن شاه عباس یکم در جریان درگیری های تاج وتخت حمایت نکرد. شاه عباس که قصد تضعیف حاکمان محلی و موروثی گیلان را داشت، برخورد با آن ها را از خان احمد دوم کیایی حاکم بیه پیش آغاز کرد. حمزه خان با پیش بینی نقشه های شاه، نه تنها در سرکوب شرکت نکرد بلکه از امیره سیاوش حاکم گسکر که شوهرخواهرش نیز بود، حمایت کرد. شاه نیز اجازهٔ دخالت در حوزهٔ استحفاظی حاکم آستارا و تعیین حاکم لنکران را به امیرالامرای آذربایجان داد که با مقاومت حمزه خان روبرو شد. بدین ترتیب زمینهٔ برخورد قزلباشان با تالشان در اواسط سال ۱۵۹۲ فراهم شد و کشمکش برای تصاحب قلمروی تالش بین امرای قزلباش آذربایجان و تالشان تا چندین سال ادامه داشت. تالش از سال ۱۶۰۶–۱۶۰۵ تا پایان حکومت صفوی، جزو اراضی خاصه بود اما برخلاف مناطق مشابه، دارای حاکمان موروثی بومی بود چرا که پسران حمزه خان پس از گذشت چند سال از برکناری پدرشان، توانستند با موافقت ش
اه عباس، حاکمیت خاندان خود را دوباره برقرار کنند. ساروخان تالش آخرین پسر حمزه خان، که پس از برادرش، حاکم آستارا شده بود، از سوی شاه صفی یکم، در سال ۱۶۳۰ حاکم نظامی گیلان شد و شورش غریب شاه گیلانی را به سرعت سرکوب کرد. ساروخان موفق به برقراری نظم و امنیت در گیلان شد و همهٔ تعدی کنندگان به جان و مال مردم گیلان و بازرگانان خارجی را مجازات کرد. او همچنین توانست اعتماد سابق صفویه به تالشان را احیا کند. پس از وقوع شورش غریب شاه، تمام مردم گیلک از حمل هر نوع اسلحه منع شدند و فقط اجازهٔ استفاده از داس برای کشاورزی داشتند با این حال تالشان مشمول هیچ محدودیتی نشده و مجاز به حمل هر نوع سلاحی بودند. تالش به عنوان تنها راه ارتباطی گیلان و مازندران به آذربایجان، قفقاز و روسیه، از اهمیت ویژه ای برخوردار بود و آستارا در مسیر جاده های تجارت ابریشم قرار داشت ولی تضعیف حکومت مرکزی در عصر شاه سلطان حسین، شورش افغانان در سال ۱۷۲۲ و اشغال ایران توسط امپراتوری های روسیه و عثمانی، شرایط وخیمی را برای کشور ایران و به تبع آن منطقهٔ تالش به وجود آورد. موقعیت خاص جغرافیایی تالش باعث شد که این منطقه به یکی از صحنه های رقابت دو امپراتوری
تبدیل شود. تالش در سال ۱۷۲۳ توسط روسیه اشغال شد و عثمانی نیز در سال ۱۷۲۶ قصد ورود به تالش داشت. زمین داران تالش اگرچه در ابتدا گرایش های جزئی به این امپراتوری ها داشتند اما عمدهٔ تالشان تلاش بسیاری برای مبارزه با دو کشور مهاجم کرده و تلفات فراوانی به ارتش هر دو وارد کردند. ره آورد سال های اشغال تالش توسط روسیه، ویرانی گسترده، همه گیری طاعون و نابودی تدریجی صنعت ابریشم بود. ظهور نادرشاه و سیاست های سخت گیرانهٔ او نیز باعث حل مشکلات اجتماعی و اقتصادی تالش نشد و دورهٔ جدیدی از شورش و آشوب را رقم زد. زمینهٔ تاریخی. سرزمین گیلان به دلیل طبیعت بارانی و جنگل های انبوه، از دیرباز به عنوان سرزمینی سرسخت و رمزآلود شناخته شده است. با وجود شرایط اقلیمی نامطلوب برای زندگی به ویژه در مناطق ساحلی گیلان، گمان می رفت که دستاوردهای فرهنگی و معنوی چشم گیری در این سرزمین حاصل نشود اما از سدهٔ دهم میلادی به بعد، چهره هایی نظیر عبدالقادر گیلانی (۱۱۶۶–۱۰۷۸) در تصوف ظاهر شدند و بعدها شیخ زاهد گیلانی (۱۳۰۱–۱۲۱۶) نیز از بخش های غربی گیلان برخاست. رشد تصوف در گیلان به ویژه از سدهٔ چهاردهم به بعد، ناشی از پیامدهای نظام ارباب رعیتی بود.
این سرزمین همواره در طول تاریخ، شاهد مبارزات دهقانی علیه فشارهای اقتصادی مالکان بزرگ بود و این مبارزات تا عصر صفویه و حتی مشروطه همچنان ادامه داشت. از این رو، تنها صدایی که می توانست مردم را به سوی خود جلب کند و از فشارهای موجود بکاهد، تصوف بود. طی سده های سیزدهم و چهاردهم، گرایش های صوفیانهٔ گیلان همانند سایر نقاط ایران، رنگ و لعاب سیاسی به خود گرفت. امیر کیای ملاطی (درگذشتهٔ ۱۳۶۰) از جمله اشخاصی بود که از ابزار سیاسی و مذهبی تصوف جهت کسب قدرت در گیلان بهره برد. وی با تکیه بر درویشان گیلانی بر حکومت های محلی شورید و قدرت را در شرق گیلان به دست گرفت. بی گمان، یکی از مهم ترین محرک های سیاسی و مذهبی او، درویشان مازندرانی بودند که آن ها نیز تحت تأثیر سربداران خراسانی بودند. صفی الدین اسحاق اردبیلی (۱۳۳۴–۱۲۵۲) پس از ارادتی که به مرشد شیخ زاهد گیلانی پیدا کرد، به منظور دیدار با وی، به تالش رفت. شیخ زاهد دارای دو همسر بود که یکی در روستای سیاوْرود و دیگری در روستای حِلْیه کَران سکونت داشت. او در هر دو روستا کشت وکار داشت ولی به دلیل تعلق خاطر بیشتر، در حلیه کران اقامت داشت. صفی الدین از کَلْخوران به آستارا و از آنج
ا سوار بر کشتی به خانْبِلی رفت و سرانجام موفق به دیدار شیخ زاهد در حلیه کران شد. در طول بیست و پنج سال پس از این دیدار، بیشتر حضور این دو در کنار هم در تالش شمالی سپری شد. شیخ زاهد در سیاورود بر بالین صفی الدین از دنیا رفت. در حالی که بین پیروان شیخ زاهد برای دفن وی در شروان، مغان و چوماق آباد اختلاف بود، او را با نظر صفی الدین در همان سیاورود دفن کردند. شیخ صفی در ایام حضور در تالش، پیروان بسیاری به دست آورد و نفوذ وی در میان تالشان چنان بود که از او، خواستار رفع اختلاف میان خود و ترکان می شدند. امرای تالش در کنار اکابر آسیای صغیر، پشتیبانان اصلی شیخ صفی بودند و همین دو گروه بودند که از فرزند وی، صدرالدین موسی ()، به صورت گسترده حمایت کردند. شیخ صفی پس از درگذشت شیخ زاهد، طریقت صفویه را بنیان نهاد. همسر شیخ صفی و مادر صدرالدین موسی، بی بی فاطمه، دختر شیخ زاهد گیلانی بود. صدرالدین موسی پس از پدرش به منصب ارشادی رسید. شیخ صدرالدین مدتی را در تبریز به دست ملک اشرف چوپانی () زندانی بود و پس از رهایی، به میان طرفداران خود در تالش گریخت. رقابت های دیرینه بین عشایر کوهستانی تالش با مالکان زمین های کشاورزی در سالْیا
ن و شروان از یک سو، و جنگ های بین قره قویونلو با آق قویونلو در آذربایجان از سوی دیگر، زمینهٔ فراز و فرود شیخ حیدر () را تشکیل دادند. حیدر سه لشکرکشی بزرگ به جنوب داغستان، جنوب گرجستان، و انجام داد. حیدر برای اجتناب از مواجههٔ مستقیم و زودهنگام با فرخ یسار شروان شاه ()، گروهی از نجارهای تالشی را مخفیانه استخدام کرده و در یک اردوگاه چوب بُری جنگلی واقع در ساحل آستارا رود به کار گرفته بود تا قایق های موردنیاز برای حملهٔ قریب الوقوع به میان قشلاق داغستان را بسازند. او گروهی دیگر را نیز به حاشیهٔ فرستاد تا مقبرهٔ چوبی جدیدی برای شیخ زاهد گیلانی بسازند اما در حقیقت آن ها را برای ساخت قایق به منظور لشکرکشی قریب الوقوع به دربند و روستاهای مسیحی نشینِ جنوب داغستان ارسال کرد. حیدر لشکرکشی های دریایی اش را از آستارا به باکو و از آن جا به داغستان و سپس آستراخان انجام داد. صوفیان تالش، در میان طرفداران شیخ حیدر، از جایگاه خاصی برخوردار بودند. بخش مهمی از سپاه شیخ حیدر در اولین لشکرکشی او به داغستان را تالشان تشکیل می دادند که ابدال بیگ تالش سرشناس ترینِ آن هاست. در این لشکرکشی از مردان تالش با عنوان «آبی جامه» و «جماعت ژو
لیده» نام برده شده است. تالشان نسبت به مرشد صفوی، همچون معبود، اعتقاد و تبعیت داشتند. آن ها به دستور شیخ حیدر، به کشتار بزرگی در مغان — که جدای از تالش بود — دست زدند که علت این کار، مقاومت و عدم تبعیت ساکنان محمودآباد مغان در برابر قزلباشانِ پیروی شیخ حیدر بود. تالشانِ تابع شیخ حیدر، سپس کشتار مشابه ای را در شروان و در جنگ با فرخ یسار نیز انجام دادند. تا پیش از تغییر مذهب ایرانیان به شیعه دوازده امامی در حکومت صفویه، مردم گیلان همانند سایر نقاط ایران، سنی مذهب بودند به طوری که در شرق گیلان، مذهب حنفی، و در غرب گیلان، مذهب شافعی رواج داشت. علاقه مندی تالشان به گسترش شیعه موجب شده بود که مبلغانی از سوی اسماعیل به تالش اعزام شوند. از یک سو، حضور شیخ صفی و فرزندانش در منطقهٔ تالش، زمینه را برای حمایت تالشان از صفویه فراهم کرده بود؛ و از سوی دیگر، ضدیت و تنفر تالشان از شروانیان، موجب گرایش سریع آن ها به صفویان بود. در مراحل تکوین و قدرت گیری صفویه، زمین داران تالش کمک شایانی به اسماعیل کردند و منافع بهینهٔ اقتصادی نیز در ازای آن دریافت کردند. بزرگ ترین فئودال تالش در زمان مسافرت اسماعیل، میرزا محمد تالش بود که من
طقهٔ آستارا و اطراف آن را تحت سیطره داشت. نفوذ فوق العادهٔ او در میان مردم، حاکی از رفتار خوب نسبت به مردم بود. امیر سیناح بیگ، دست نشاندهٔ شروان شاهان در تالش بود که بخش اعظم تالش شمالی را در اختیار داشت. قتل، غارت و چپاول تالش به دست شروان شاهان از یک سو، و اطلاع تالشان از دشمنی بین صفویان و شروان شاهان از سوی دیگر موجب شد که رهایی از استیلای شروان را در قدرت گرفتن صفویان بیابند. کینه و تنفر تالشان از شروان، در طول حکومت صفویه و حتی پس از آن نیز به شکل همراهی گسترده با دشمنان شروانیان ادامه داشت. خویشاوندی دودمان صفوی با دودمانِ حاکم بر تالش، تأثیر جدی بر چندین سده حیات سیاسی و اجتماعی تالش داشت. ظاهراً همین خویشاوندی موجب شد که اسماعیل میرزا صفوی زمستان ۱۵۰۰ را در روستای اَرْچِوان آستارا سپری کند. همین امر، نقش اساسی در افزایش تعداد هواداران صفویه داشت. شاید بتوان تصور کرد که این خویشاوندی برای حاکمان تالش، سودمندتر بود زیرا که موجب افزایش اقتدار آن ها شده و علی رغم دو شورش در دهه های ۱۵۴۰ و ۱۵۹۰، قادر به حفظ حاکمیت خود شدند. نخستین رؤسای طایفه ای یا اعضای یک طبقهٔ حاکم که حمایت خود را از مرشد صفویه، پیش ا
ز دوران تأسیس پادشاهی صفوی اعلام نمودند، امرای تالش بودند. مهرانیان آستارا که حاکمان موروثی منطقه بودند، حمایت گسترده ای از قیام اسماعیل انجام دادند. به جز سلطان محمد مهرانی حاکم وقت آستارا، افراد شناخته شدهٔ دیگری نیز به حمایت از رهبر صفویه پرداختند. مرادخان مهرانی به همراه فرزندانش مهران خان و قبادخان از جمله سران نظامی تالش بود که به اسماعیل پیوست. مرادخان، از یک سو با حاکمان قراقویونلو دارای رابطهٔ خویشاوندی بود و از سوی دیگر همسر او با یکی از همسران شیخ حیدر صفوی، دخترخاله بودند. این همسر شیخ حیدر، اصالتاً تالش و از خاندان مهرانی بود. تاریخ. پایه گذاری دولت صفوی. سلطان رستم آق قویونلو () که از حجم هواداران علی میرزا صفوی مرشد طریقت صفویه () بیمناک بود، فرمان قتل او و همراهانش را که در ییلاق خوی بودند، صادر کرد. علی میرزا با همراهانش به اردبیل نزد مریدان صفویه رفت اما در آنجا بر اثر درگیری با قوای اعزامی سلطان رستم کشته داد. علی میرزا پیش از کشته شدن، برادرش اسماعیل میرزا () را جانشین خود کرده و به او دستور داد که به همراه هفت نفر اهل اختصاص، به گیلان بروند. رستم بیگ قرامانلو، یکی از مریدان صفوی که از وضع
یت اسماعیل باخبر شده بود، او را به محل سکونت خود بَغْرو در کوه های تالش برد. با راهنمایی دده بیگ تالش، اسماعیل را به کَرْگان برده و سه روز در منزل یکی از تالشان وفادار، به نام خطیب فرخ زاد کرگانی توقف کردند. شورای هفت نفره، توقف در کرگانرود را جایز نداستند و به دلیل دوستی قدیمی بین محمد بیگ تالش — لَلَـه و شوهرعمهٔ اسماعیل — و برادرش احمد بیگ، با امیره اسحاق حاکم بیه پیش، شهر لاهیجان (مرکز بیه پس) را محل مناسب اقامت تشخیص دادند. در مسیر حرکت به شرق گیلان، هنگامی که اسماعیل به همراه صوفیان میهمان امیره مظفر حاکم تول و ناو بود، سلطان علی بیگ چاکرلو حاکم اردبیل با تهدید و تطمیع خواستار تحویل اسماعیل به سلطان رستم شد. جاگیر بیگ پُرناک حاکم خلخال نیز امیره مظفر را از عقوبت سخت سلطان رستم ترساند. امیره مظفر به علت عدم توانایی در حفاظت از جان اسماعیل، از او خواست که به گَسْکَر برود. پس از سه روز اقامت نزد امیره سیاوش حاکم گسکر، اسماعیل از تالش خارج شده و به رشت رفت و پس از مدتی، وارد لاهیجان نزد کارکیا میرزا علی حاکم بیه پیش شد. رستم آق قویونلو که از حضور اسماعیل در لاهیجان باخبر شده بود، طی نامه ای به کارکیا، خواست
ار تحویل اسماعیل و همراهان او شد اما کارکیا اظهار بی اطلاعی نموده و پاسخ قطعی را به تفحص بیشتر موکول کرد. او محتوای نامهٔ رستم را به اطلاع اسماعیل رساند و در حالی که به نظر می رسید دچار تردید شده، از صوفیان اعظم مشورت خواست. افراد شورا، میرزا علی را از همکاری با رستم برحذر داشتند و او نیز به همین منوال عمل کرد. اسماعیل در اوت ۱۴۹۹ تصمیم به خروج از لاهیجان گرفت و حدود هفت ماه بعد علی رغم مخالفت کارکیا، لاهیجان را به قصد سفر به طارُم ترک کرد اما به دلیل نگرانی از امیره حسام الدین حاکم طارم، به خلخال رفت و پس از یک ماه، وارد اردبیل شد. حاکم اردبیل با اعزام فرستاده ای، اسماعیل را در صورت خارج نشدن از اردبیل، به جنگ تهدید کرد. اسماعیل که در این هنگام، یاران بسیار کمی داشت، روز بعد از دریافت پیام سلطان علی بیگ چاکرلو، به روستای مَرَمی در شمال آستارا رفت. دوستی بین سلطان محمد تالش حاکم آستارا و محمد بیگ تالش باعث مسافرت اسماعیل به این منطقه شد. محمد بیگ تالش شخصاً به مقر اصلی میرزا محمد تالش رفت و محل اقامت اسماعیل و همراهانش را تعیین کرد. آن دو به همراه تعدادی از تالشان، به استقبال اسماعیل در روستای مرمی رفتند. حاک
م آستارا ضمن اعلام حمایت کامل از اسماعیل، از قشلاق کردن او در منطقهٔ تالش اظهار خوش وقتی کرد. اسماعیل به همراه یاران خود به منطقهٔ خوش آب وهوای ارچوان رفت. میرزا محمد، مادر خود را به همراه چند نفر از کنیزان به خدمت اسماعیل گماشت و چنان در خدمت به اسماعیل کوشید که تحسین همگان را برانگیخت. خواجه کریم مهرانی از مشایخ نام دار آستارا، همدم اسماعیل در دوران اقامت در آستارا بود و با او به صید ماهی می پرداخت. اسماعیل که از پشتیبانی حاکم آستارا اطمینان داشت، با آسودگی خاطر، نامه هایی برای صوفیان آسیای صغیر و شام ارسال کرد و آن ها را از خروج خود آگاه نمود. در دوران اقامت در آستارا، نقشهٔ سلطان الوند آق قویونلو () برای تطمیع کردن میرزا محمد به قتل اسماعیل فاش شد. اسماعیل پس از اطلاع از عدم همراهی حاکم آستارا با خواستهٔ سلطان الوند و پاسخ منفی دادن به خواسته های آق قویونلوها و شروان شاهان، به میرزا محمد و تابعانش خلعت هدیه داد. پس از گذراندن زمستانی سخت، اسماعیل در بهار ۱۵۰۰ از ارچوان خارج شد. یک شب نزد شاه سوار بیگ تالش حاکم لنکران و شب دیگر نزد نوشیروان بیگ تالش حاکم مغانات اقامت داشت. سپس به اردبیل رفته و از آن جا عاز
م گنجه شد. او در اوت ۱۵۰۱، تبریز را فتح کرد و در ۲۲ دسامبر رسماً به عنوان شاه اسماعیل () تاج گذاری نمود. حاکمان موروثی تالش در فرآیندهای سیاسی نیمهٔ دوم سدهٔ پانزدهم و آغاز سدهٔ شانزدهم میلادی حضور فعال داشتند. آن ها صفویان را در مبارزه با آق قویونلوها و شروان شاهان یاری دادند و شاهان صفوی با تمجید بسیار از این کمک ها، تالشان را در ردیف طوایف قزلباش قرار دادند. در هنگام آغاز قیام اسماعیل از گیلان، سران تالشی — ابدال بیگ دَدَه و خادم بیگ خلیفه – در زمرهٔ هفت صوفی مخصوص او بودند. «دَدَه» (به معنی «پدربزرگ») بالاترین شخص در طریقت صفویه پس از مرشد بود. حکومت قزوین و رِی، و قورچی باشی سپاه قزلباش از جمله مناصبی است که ابدال بیگ پس از تأسیس دولت صفوی دریافت کرد. خادم بیگ نیز در ردهٔ سوم سلسله مراتب طریقت قرار داشت. او به منصب خلیفه الخلفا منصوب شد و تا هنگام کشته شدن در جنگ چالدران، در همین جایگاه ماند. خادم بیگ پس از فتح بغداد در سال ۱۵۰۸، حاکم این شهر و کل عراق عرب نیز شد. همچنین امیر دیگری، به نام پیرغیب خان تالش، حاکم استرآباد بود. حضور سران تالش در مناصب درجهٔ دوم، حاکی از اهمیت نسبی آن ها در بین قزلباشان است.
برخلاف امرا و حاکمان سایر ناحیه های گیلان، تالشان هرگز به جنگ با شاه اسماعیل برنخاستند و تحت فرماندهی او با نهایت وفاداری، در جنگ هایش شرکت داشتند. تثبیت قدرت محلی. تالشان اولین کسانی بودند که به دلیل برخورداری از پیاده نظام انبوه، در تأسیس دولت صفوی شرکت داشتند. آستارا مرکز حاکم نشین تالش، مرکز نشو و نمای این حرکت بود. میرزا محمد تالش که در تشکیل و تثبیت دولت صفوی نقش مؤثری داشت، نخستین حاکم قدرتمند تالش بود که با فراهم آوردن سپاهی از پیاده نظام تالش، قدرت های اطراف خود را تحت الشعاع اقدام خود قرار داد. حاکمان بیه پس و بیه پیش نیز به تقلید از وی، پیادگان خود را افزایش دادند. تالشان سپاه صفوی به لحاظ تعداد قابل توجهی که داشتند، جدا از سایر ایلات نگهداری می شدند. ساختار آن ها به گونه ای بود که به شدت از میرزا محمد تبعیت می کردند. سپاه میرزا محمد، بین پانصد تا هزار تن تالشی بود و به پیروی از دستورهای او، تا پای جان مقابل دشمن ایستادگی می کردند. در سال ۱۵۰۶–۱۵۰۵ حاکم آستارا به فرمان شاه، منطقهٔ گسکر را از کنترل امیره حسام الدین حاکم بیه پس خارج کرد. میرزا محمد مأمور ادامهٔ لشکرکشی تا فومن و سرکوب کامل امیره حسا
م الدین بود که به علت پذیرش درخواست عفو حاکم بیه پس از شاه، لشکرکشی متوقف شد. میرزا محمد به همراه قوای خود در جنگ های ایران و ازبکان نیز مشارکت داشت و در نبردهایی که به رهایی شهرهای سمنان، دامغان و سبزوار از ازبکان منجر شد، از سرداران اصلی شاه بود. جنگیدن فداکارانهٔ قوای تالش در نبرد مرو تحسین شاه را برانگیخت. پس از سقوط مرو، شاه، ابدال بیگ تالش را به عنوان حاکم جدید مرو منصوب کرده و میرزا محمد تالش را به منظور مطیع نمودن آقا رستم روزافزون حاکم خودخواندهٔ مازندران — که متحد شیبک خان حاکم بخارا () بود — فرستاد. میرزا محمد به تنهایی به این مأموریت رفت. از سال ۱۵۰۹، امرای استاجلو و روملو تلاش کردند که جایگاه یاران نخستین شاه اسماعیل در دربار از جمله امرای تالش را گرفته و آن ها را به مناطق دور از پایتخت مانند خراسان بفرستند. با مرگ شاه اسماعیل و روی کار آمدن شاه تهماسب یکم ()، میان امرای قزلباش به شکل علنی آغاز شد. پس از مدتی از به تخت نشستن تهماسب، امرای استاجلو به رهبری کُپِک سلطان، مخالفت با او را آغاز کردند. در جریان یکی از نبردها که در مه ۱۵۲۶ اتفاق افتاد، کپک سلطان از طریق خلخال به سلطانیه آمد اما شکست خورد
و به منطقهٔ جنگلی تالش گریخت. او از امیره دباج حاکم بیه پس نیروی کمکی گرفت و سال بعد به طرف اردبیل حرکت کرد که باز هم از قوای شاه شکست خورده و این بار کشته شد. قوای باقیماندهٔ کپک سلطان نیز با مشقت بسیار به گیلان رفتند. همراهی بخشی از عناصر تالش با مخالفان تهماسب، در این وقایع نمایان است به طوری که ابدال بیگ تالش — که مدتی بود که از مناصب دولتی برکنار بود — به دلیل همراهی با سران استاجلو، توسط یاران وفادار شاه کشته شد. با این حال، بدنهٔ اصلی تالشان تابع میرزا محمد تالش بود و کاملاً به شاه وفادار ماند بنابراین موقعیت تالشان در دربار دچار تضعیف نشد. گسترش نفوذ منطقه ای. نافرمانی امیره قباد حاکم آستارا باعث شد که شاه تهماسب در سال ۱۵۴۰–۱۵۳۹ شاهقلی خلیفه ذوالقدر مُهردار را مأمور سرکوب نماید. با رسیدن لشکر شاهقلی به ارچوان، امیره قباد بستگان خود را در جنگل متفرق کرد و به جنگ قوای قزلباش رفت ولی شکست خورد و به جنگل پناه برد. قزلباشان آن ها را تعقیب نموده و امیره قباد و ۸۰۰ نفر از لشکریانش را قتل عام کردند. پس از این واقعه، حکومت آستارا از سوی شاه به بایندرخان تالش اعطا شد. حاصل شورش امیره قباد، صعود خانوادهٔ بایند
رخان به اریکهٔ قدرت بود. آن ها توانستند قلمروی تالش را از شمال تا دشت مغان، و از جنوب تا جلگهٔ گیلان امتداد دهند و نفرات سپاه آستارا را به ۳٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰ نفر افزایش دهند. خانوادهٔ بایندرخان در طول سال های طولانی حکومت بر تالش، سیستم قدرتمندی را برای گسترش نفوذ خود در دربار ایجاد کردند. به همین منظور، یکی از امرای تالش به نام حمزه سلطان تالش، با ثروت و سپاهیانی که در اختیار داشت، در قزوین — که آن زمان پایتخت ایران بود — مستقر شده بود. بایندرخان از قدرت و اقتدار قابل توجهی برخوردار بود به طوری که یکی از مغضوبان شاه به نام احمد سلطان فومنی را به مدت هشت سال در روستای پوته سر جای داد بدون آن که ترسی به دل راه دهد. گسکر دومین شهر بزرگ تالشان بود و تا اوایل صفویه زیر نظر حاکم بیه پس اداره می شد اما به دلیل موقعیت اقتصادی و راهبردی، به دستور شاه تهماسب، زیر نظر حاکم آستارا قرار گرفت. با توجه به این که بیه پس در سال ۱۵۶۳–۱۵۶۲ به قلمروی خان احمد خان حاکم بیه پیش ملحق شده بود، خان احمد قصد تصرف گسکر و بیرون راندن حاکم آن را نیز داشت. به دستور او، حمله ای به گسکر تدارک دیده شد که طی آن، سپهسالار گسکر کشته شده و حاکم گسک
ر به قزوین گریخت. این هجوم باعث کدورت شاه از خان احمد شد. به دستور شاه، امیره ساسان به گسکر رفته و حاکمِ منصوبِ خان احمد را از میان برداشت. همچنین شاه، جمشیدخان، خواهرزادهٔ خودش را به عنوان حاکم بیه پس تعیین کرد. عدم تحویل کوچصفهان به حاکم بیه پس و سرپیچی های مکرر خان احمد، باعث شد که شاه در سال ۱۵۶۷، یولقلی بیگ ذوالقدر را با سپاهیانی جهت اجرای دستورها ارسال کند اما یولقلی بیگ شکست خورده و تمام افرادش به قتل رسیدند. شاه که از این مسئله به شدت خشمگین شده بود، دستور اعزام دو سپاه را داد. سپاه اول به سرکردگی معصوم بیگ صفوی، صدرالدین خان صفوی، بایندرخان تالش، امیره ساسان، احمد سلطان وکیلِ جمشیدخان، و کامران میرزا حاکم کوهْدُم از طریق آستارا، کرگانرود، گسکر، کسما و صومعه سرا راهی لاهیجان شد. سپاه دوم نیز به سرکردگی حمزه سلطان تالش از قزوین اعزام شد. دو سپاه اعزامی در لاهیجان به هم ملحق شدند. در اثر هجوم حمزه سلطان، خان احمد به سمت کوه های اِشْکَوَر رفت که معصوم بیگ دستور تعقیب و دستگیری او را به بایندرخان، امیره ساسان و حمزه سلطان تالش داد. کثرت امرای تالش، حاکی از گسترش نفوذ تالشان در سپاه شاه تهماسب بود. خان احم
د در ژانویه ۱۵۶۸ دستگیر شد و امرای قزلباش به حکومت نواحی مختلف گیلان منصوب شدند. قدرت و نفوذ امرای تالش در دوران شاه تهماسب رو به افزایش بود. حمزه بیگ پسر میرزا محمد تالش، پس از مرگ پدر، به جای او حاکم یزد شد. او قاسم بیگ تالش را به نیابت از خود در یزد گمارد و خودش در مواجهه با ازبکان و تقریباً در حل تمامی مشکلات شرق ایران دخیل بود. حمزه بیگ به پاس خدماتش در نبرد ارزروم (۱۵۵۲)، به منصب رسید. حاجی اویس سلطان از امرای بزرگ تالش در سپاه قزلباش بود و تعدادی از امرای تالش به نام های ابراهیم خلیفه، قراخان و الپاووت بیگ به حکومت بخش های مختلف چخور سعد منصوب شده بودند. ولی اختلاف نظر بین امرای تالش در جریان درگیری های جانشینی شاه تهماسب، موجب تضعیف آنان شد. با به قدرت رسیدن حیدر میرزا، پسر تهماسب، حمزه سلطان تالش که مهم ترین فرمانده تالشان و از امرای بزرگ سپاه صفوی بود، به طرفداری از حیدر میرزا در مقابل اسماعیل میرزا () دیگر پسر تهماسب پرداخت. با وجود مخالفت های جدی از سوی سایران امیران تالش، نفوذ فوق العادهٔ حمزه سلطان باعث شد که اکثریت تالشان از او پیروی کنند. سپاهیان تالش در این زمان به بیش از هزار نفر رسیده بود و
حمزه سلطان با سران استاجلو، شیخاوند و سرداران گرجی برای پادشاهی حیدر میرزا تلاش گسترده ای انجام داد اما پس از قتل حیدر میرزا، وی نیز توسط سران قزلباش دستگیر و اعدام شد. حمایت بزرگ ترین فرمانده تالشان از حیدر میرزا، نقش بزرگی در تضعیف این ایل در میان قزلباشان داشت. با این حال، هنگامی که اسماعیل از اردبیل راهی پایتخت شد، برخی امرای تالش که مخالف پشتیبانی از حیدر بودند، حمایت خود از اسماعیل را اعلام کردند. امیره سیاوش پسر امیره ساسان در روستای خانه شیر و تعدادی دیگر از امیران نیز در زنجان رود به اردوی شاه ملحق شدند. قتل حمزه سلطان در اثر حمایت از حیدر و گرایش امرای پایین تر تالش به اسماعیل، حاکی از اختلاف نظر بین آنان بود. جنگ داخلی گیلان. خان احمد خان که از زمان شاه تهماسب در زندان بود، پس از به سلطنت رسیدن شاه محمد خدابنده () از زندان آزاد شده و دوباره حاکم بیه پیش شد. او از بدو ورود به گیلان، به دنبال از میان برداشتن جمشیدخان حاکم بیه پس بود و در نوامبر ۱۵۷۹ به جنگ با جمشیدخان پرداخت که به دلیل تدبیر یکی از امرای تالشی بیه پس به نام شیرزاد ماکلوانی، خان احمد شکست خورد. خان احمد این بار با جلب حمایت کامران می
رزا حاکم کوهدم، توانست قرابهادر سپهسالار بیه پس را راضی به توطئه علیه جمشیدخان کند. سرانجام با جلب رضایت درباریان، جمشیدخان در دسامبر ۱۵۸۰ دستگیر شده و پس از دو ماه به قتل رسید. اما خان احمد که از قدرت گرفتن کامران میرزا در بیه پس نگران بود، موافقت شاه را برای تقسیم بیه پس بین سران ایل استاجلو جلب کرد. شاه با فرستادن سلیمان خان استاجلو والی شروان به گیلان، احکامی برای بایندرخان، حمزه خان و امیره سیاوش حاکم گسکر صادر کرده و خواستار دستگیری کامران میرزا شد. در این میان، شیرزاد ماکلوانی به منظور تسلط بر بیه پس، با جمع آوری لشکر فراوان شورش کرد که در جنگ با لشکر سلیمان خان شکست خورد. اعدام شیرزاد ماکلوانی در ژوئیه ۱۵۸۱ موجب ناخشنودی مردم منطقه از قزلباشان و آشوب شد. بایندرخان، حمزه خان و امیره سیاوش در ملاقات با سلیمان خان، از اعدام شیرزاد اظهار خوشحالی کردند اما از دخالت قزلباشان در گیلان ناراضی بودند و اقدام به کارشکنی کردند. سران قزلباش که منافع موردنظرشان تأمین نشده بود، دچار تفرقه شدند. در اثر تعرض مداوم مردمان گیلک و تالش، آن ها تصمیم گرفتند که هرچه زودتر و به کمک نیروهای بایندرخان، امیره سیاوش و کامران میر