Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
دل، زن سابق جان هیوستون، یعنی دوروتی هاروی بود که در سال ۱۹۴۰ با هم ازدواج کردند. هودل همسرش را «دورِرو» صدا می زد تا در میان دوستانشان، با زن دیگرش دوروتی آنتونی اشتباه نشود؛ ولی مطبوعات او را با نام دوروتی هیوستون-هودل می شناختند. هودل در سال ۱۹۴۵ یک خانه ساودن خرید و از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۰ در آن ملک هالیوودی زندگی کرد. آن سازه در سال ۱۹۲۶ توسط لوید رایت (پسر معمار معروف آمریکایی، فرانک لوید رایت) ساخته شده بود و تا به امروز تحت عنوان نقطه تاریخ لس آنجلس شناخته می شود. هودل در این خانه بزرگ مشغول چندهمسری بود: در اواخر دهه ۱۹۴۰ و در دوره مرگ اسپالدینگ و شورت، هودل با «دوررو» و سه فرزندشان (از جمله استیون که بعداً کتابی دربارهٔ یک پرونده نوشت تا ثابت کند که جورج هودل قاتل بوده)، با اولین همسر قانونیش دوروتی آنتونی و دخترشان تامار و گاهی با همسر غیررسمی اش امیلیا (مادر بزرگ ترین فرزند هودل) آنجا زندگی می کرد. به علاوه گاهی به سراغ معشوقه های موقتی می رفت. بعداً چندین شاهد به چنین روابطی بین او و شورت اشاره کردند. هودل در مارس ۱۹۵۰ از آمریکا به هاوایی رفت که آن زمان جزء قلمرو ایالت متحده بود. در آن جا با یک زن فی
لیپینی سطح بالا به نام هورتنسیا لاگودا ازدواج کرد (بعد از ۴ فرزند، آن ها در دهه ۱۹۶۰ از هم جدا شدند؛ این زن بعداً با نام هورتنسیا استارک عضو کنگره فیلیپین شد). هودل در سال ۱۹۹۰ به آمریکا بازگشت و برای چهارمین بار در سن فرانسیسکو به صورت قانونی با زنی به نام جون ازدواج کرد و تا آخر عمرش همان جا ماند. او در سال ۱۹۹۹ در ۹۱سالگی فوت کرد. مظنون قتل و تجاوز. اولین بار در سال ۱۹۴۵ و بعد از مرگ منشی اش، روث اسپالدینگ، در اثر اوردوز مواد پلیس به هودل مظنون شد. گفته می شد هودل این زن را کشته تا رد پای کلاهبرداری مالی خود را بپوشاند (مثلاً از بیماران بابت آزمایش هایی پول می گرفت که هرگز انجام نمی شدند) و می خواسته از چندین راز باارزش محافظت کند که از طریق مشتریانش در ارائه خدمات سقط غیرقانونی، راجع به پلیس و سیاستمداران به دست آورده بوده است. در این زمان، هودل مدتی به چین رفت و با اداره امداد و توانبخشی سازمان ملل کار کرد. این اتفاقات نخستین بار در سال ۲۰۰۴ مورد توجه عموم قرار گرفتند. در ۱۵ ژانویه ۱۹۴۷، جسد عریان الیزابت شورت ۲۲ساله در کوچه ای خالی در لیمرت پارک لس آنجلس پیدا شد. شورت به شکلی وحشیانه مثله شده بود. بدنش
از کمر دو نیم شده و دهانش گوش تا گوش بریده شده بود. این پرونده توجه زیادی به خود جلب کرد و یکی از بزرگ ترین تحقیقات در تاریخ واحد پلیس لس آنجلس شد. این پرونده هیچ وقت حل نشد. اما مقامات در آن زمان با صدها مظنون صحبت کردند و نهایتاً روی ۲۵نفر متمرکز شدند که جورج هیل هودل جونیور نیز در میانشان بود. چندین جنبه این پرونده ارتباط قدرتمندی با فراواقع گرایی و به خصوص کارهای من ری داشت. در اواخر سال ۱۹۴۹، دختر نوجوان هودل به نام تامار او را به تجاوز جنسی و باردار کردنش متهم کرد (بچه به صورت غیرقانونی سقط شد). هودل پس از یک جلسه دادسی پرسروصدا تبرئه شد. در این ماجرا سه شاهد وجود داشت که در اقدامات جنسی نیز مشارکت کردند. دو نفر از آن ها در دادگاه شهادت دادند و سومی حرفش را پس گرفت و عقب نشینی کرد. گفته می شود که جورج هودل او را تهدید و مجبور به سکوت کرده بوده است. دادگاه باعث شد تامار دروغگو به نظر برسد و گفته شد تمام اتهام تجاوز را برای جلب توجه از خود درآورده است. هودل در سال ۱۹۴۹ و بعد از دادرسی به تجاوز جنسی، به یکی از مظنونین قتل الیزابت شورت تبدیل شد. ابتدا اتهامات جنسی بررسی شدند و مشخص شد که تامار ادعا کرده که
پدرش قاتل کوکب است. مدرک پزشکی هودل نیز شک ها را بیشتر کرد چون فرضیه این بود که هرکس جسد شورت را دونیم کرده، مهارت های جراحی داشته است. حداقل هشت شاهد ادعا کردند که از نزدیک از رابطه بین شورت و هودل در سال ۱۹۴۶ خبر داشته اند. جزئیات کامل تحقیق تنها در سال ۲۰۰۳ ارائه شد، یعنی زمانی که «پرونده جورج هودل-کوکب سیاه» در صندوق دفتر دادستان ناحیه لس آنجلس کشف شد. این پرونده نشان داد که در سال ۱۹۵۰، هودل مظنون اصلی کوکب سیاه بود. از ۱۵ فوریه تا ۲۷ مارس ۱۹۵۰ نیز پلیس در ملک شخصیش اش در هالیوود شنود کار گذاشته بوده است. رونویس مکالمه ها فاش کرد که هودل در کار سقط غیرقانونی بوده، به نیروهای پلیس رشوه می داده و احتمالاً در مرگ منشی اش و الیزابت شورت دست داشته است. او در نوارهای پلیس می گوید: فرض کنیم من کوکب سیاه را کشتم. حالا نمی توانند چیزی را ثابت کنند. آن ها دیگر نمی توانند با منشی ام صحبت کنند چون او مرده. فکر می کردند چیز مشکوکی وجود داشته. درهرحال، حالا شاید فهمیده باشند. کشتمش. شاید واقعاً من منشی ام را کشتم. در ژوئن ۱۹۴۹ و بعد از قتل لوییز اسپرینگر یا «قتل شاخه سبز» نیز هودل یکی از مظنونین بود و از او بازجویی شد
. البته شواهد مرتبط با این اتهام تا ژوئیه ۲۰۱۸ در دسترس عموم قرار نگرفت. در اکتبر ۱۹۴۹، نام جورج هودل در یک گزارش مکتوب و رسمی برای هیئت منصفه آمد و از او به عنوان یکی از پنج مظنون اصلی قتل شورت یاد شد ولی هیچ یک از این مظنونین برای بررسی اتهام فراخوانده نشدند. در آوریل ۱۹۵۰، جمیسون به شواهد کافی رسید و می خواست هودل را برای قتل شورت دستگیر کند ولی او دوباره آمریکا را ترک کرد. هودل مدرکی در روانپزشکی گرفت و به مدت ۳سال در زندان منطقه ای هاوایی، به زندانی ها مشاوره داد. سپس به فیلیپین رفت و خانواده جدیدی تشکیل داد و ظاهراً تا سال ۱۹۹۰ همان جا ماند. نهایتاً او در سال ۱۹۹۹ و بدون ثبت هیچ اتهامی فوت کرد. اما پسرش استیو نوشته که به باور او، جورج هودل از سال ۱۹۵۸ تتا ۱۹۸۸ (به خصوص ۱۹۶۶–۱۹۶۹)، هرساله چندین بار به آمریکا می آمده تا قتل های بیشتری مرتکب شود و بعد به فیلیپین برمی گشته است.
قطار آن شب، یک فیلم سینمایی به نویسندگی بهروز رشاد و حمیدرضا قطبی، کارگردانی حمیدرضا قطبی و تهیه کنندگی بهروز رشاد محصول سال ۱۳۹۷ است. این فیلم از ۲ بهمن ۱۳۹۸ اکران شد اما در پی شیوع ویروس کرونا در ایران و تعطیلی سینماها، اکران آن ناتمام ماند و پس از آن از ۱ تیر ۱۳۹۹ در برنامهٔ اکران تابستانی سینماها قرار گرفت. این فیلم در سی و دومین جشنوارهٔ بین المللی فیلم های کودکان و نوجوانان برندهٔ پروانهٔ زرین بهترین فیلم کودک از نگاه داوران کودک، دیپلم افتخار بهترین بازیگر و پروانهٔ زرین جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران و جایزهٔ نوآوری شد. قطار آن شب، همچنین در بخش رقابتی بیست و پنجمین دورهٔ جشنوارهٔ بین المللی فیلم کودک و نوجوان اشلینگل آلمان حضور دارد. این فیلم اقتباسی آزاد از رمانی با همین نام نوشته احمد اکبرپور است. تله فیلمی نیز با همین نام به عنوان اولین اقتباس از این داستان قبلا ساخته شده بود و در سال ۱۳۸۶ از شبکه دو سیما پخش شد . داستان فیلم. در خلاصهٔ داستان فیلم آمده است: «دختربچه ای قول خانم نویسنده ای را که در قطار با او آشنا شده است، آنقدر جدی می گیرد که مدت ها در انتظار تلفن و دیدار مجدد او است. اما این موضوع برا
ی نویسندهٔ بدقول، فقط دستمایهٔ نوشتن یک داستان جدید می شود و خیال و واقعیت درهم می آمیزد. تلاش دختربچه برای رهایی از دلتنگی ها و کابوس و همچنین کمک های پدر، ناشر نویسنده و مسئول ایستگاه قطار که خودش سوژهٔ قبلی خانم نویسنده بوده است، حوادث تازه ای را رقم می زند.»
آرمسمیر یا علفزار اسلحه، که همچنین به عنوان خانه ساموئل کلت معروف است، یک خانه تاریخی است که در خیابان ۸۰ واترزفیلد در هارتفورد، کانکتیکات واقع شده است. این خانه سازنده سلاح گرم ساموئل کلت بود. آرمسمیر در سال ۱۹۷۶ به عنوان یک مکان تاریخی ملی ثبت شد.
استفان موگوشا (سیریلیک مونته نگرو: Стефан Мугоша؛ زاده ۲۶ فوریه ۱۹۹۲)، بازیکن فوتبال اهل مونته نگرو است که در نقش مهاجم، برای باشگاه کره ای اینچئون یونایتد و تیم ملی فوتبال مونته نگرو، به میدان می رود. دوران باشگاهی. سال های ابتدایی. موگوشا در ۲۲ سالگی، بهترین گلزن لیگ دسته اول مونته نگرو در سال ۲۰۱۴ شد. او در ۲۹ بازی لیگ، ۱۵ گل به ثمر رساند. در نتیجه عملکرد وی، باشگاه های خارجی تمایل به جذب او پیدا کردند. موگوشا در تابستان ۲۰۱۴، با قراردادی سه ساله، به کایزرسلاوترن پیوست تا حضور در بوندس لیگا ۲ را تجربه کند. در ژانویه سال ۲۰۱۵، پس از تنها دو بازی (یک بازی در لیگ و یک بازی در جام حذفی)، برای باقی فصل، به ارتسگبیرگ آئو قرض داده شد. گزینه خرید به این تیم پیشنهاد نشده بود. بعد از اینکه آئو در پایان فصل به لیگا ۳ سقوط کرد؛ موگوشا به کایزرسلاوترن بازگشت. وی سپس به مونیخ ۱۸۶۰ پیوست. مونیخ ۱۸۶۰. در ۱۵ اوت ۲۰۱۵، وی قراردادی سه ساله را با مونیخ ۱۸۶۰ به امضا رساند. در ۲۷ نوامبر ۲۰۱۵، موگوشا نخستین گل خود برای این باشگاه را در جام حذفی فوتبال آلمان به ثمر رساند تا در پیروزی ۲–۱ برابر ماینتس، ایفای نقش کند. اینچئون یونای
تد. موگوشا در ژانویه ۲۰۱۸ به اینچئون یونایتد، تیم حاضر در کی لیگ، پیوست. وی در ژانویه ۲۰۱۹، قرارداد خود با این تیم را تا سال ۲۰۲۱ تمدید کرد. در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۱۹، او در تساوی ۳–۳ با اولسان هیوندای، توانست برای تیمش هت-تریک کند. دوران ملی. وی نخستین بازی خود برای مونته نگرو را در ۸ ژوئن ۲۰۱۵ و در دیداری دوستانه برابر دانمارک انجام داد. موگوشا نخستین گل خود را در ۲۶ مارس ۲۰۱۷ و در مرحله مقدماتی جام جهانی ۲۰۱۸ برابر لهستان به ثمر رساند. افتخارات. باشگاه. Budućnost Podgorica شریف تیراسپول
یک پروکنسول یک مأمور دولتی در جمهوری روم بود که به نیابت از یک کنسول در ایالات روم به انجام وظیفه می پرداخت. وی معمولاً خود سابقاً کنسول بود. در جمهوری روم، فرماندهی نظامی یا به اصطلاح "ایمپریوم"، رسماً و قانوناً توسط یک کنسول اعمال می شد. هر ساله دو کنسول و تنها برای بازه زمانی یکساله منصوب می شدند. آنان نمی توانستند دوبار متوالی به عنوان کنسول خدمت کنند. اگر یک جبهه نظامی در پایان سال خدمتِ یک کنسول هنوز در جریان می بود، آن کنسول با انقضای مدت خدمتش (با پایان یافتن سال) ممکن بود از سوی سنا به عنوان "پروکنسول" برگزیده شود. این سنت سبب می شد فرماندهی نظامی یک نبرد با وجود تعویض مکرر و سالانهٔ کنسول ها همچنان تداوم داشته باشد و تعویض کنسول ها لطمه ای به تداوم فرماندهی وارد نکند. امّا در دوران امپراتوری روم، پروکنسول عنوانی بود که به فرمانداران غیرنظامی اعطا می شد و دیگر جنبهٔ نظامی نداشت. در دوران جمهوری. این منصب برای حل معضل نادر نظام سیاسی روم ایجاد شده بود. معضل این بود که تنها کنسول می توانست یک ارتش را رهبری کند، امّا تعویض سالانه کنسول ها ممکن بود در تداوم و یکپارچگی رهبری نظامی خلل ایجاد کند. اگر طول م
دت مجاز کنسولی (دوازده ماه) در اواسط نبرد نظامی به اتمام می رسید، آنگاه وی می توانست از سوی سنا به عنوان پروکنسول برگزیده شود تا بدین ترتیب فرماندهی نبرد توسط وی ادامه یابد. پوبیلیوس یکی از دو کنسولِ سال ۳۲۷ق. م بود. زمانی که در پایان سال، مدت زمان تصدی اش به اتمام رسید (منقضی شد) ارتش وی در اواسط محاصرهٔ شهر نئاپولیس(ناپل امروزین) بود. مجمع مردم به جای آنکه ریسک تغییر فرماندهی را در چنین لحظهٔ حساسی بپذیرد، رأی داد که وی باید حتی پس از انقضای مدت کنسولی اش، هدایت نبرد را به عنوان پروکنسول ادامه دهد. برای همین پوبیلیوس تبدیل به نخستین پروکنسول روم شد. با توسعه و گسترش در خارج از مرزهای ایتالیا و انضمام قلمروهای خارجی به جمع ایالات رومی، پروکنسول تبدیل به یکی از سه نوع حاکمان محلی روم شد. دو تای دیگر عبارت بودند از پرایتور و پروپرایتور. به لحاظ نظری، پروکنسول ها به نیابت از یک کنسول انجام وظیفه می کردند؛ امّا در عمل، منصب پروکنسولی اغلب همچون تمدید طول مدت مجاز کنسولی نگریسته می شد. این تمدید تنها در خارج از دیوارهای شهر روم اعتبار داشت. این منصب در حقیقت نوعی گسترش (تمدید) فرماندهی نظامی یک کنسول بود. در طول
دومین جنگ سامنی، روم تعداد لژیون هایش را افزایش داد. منصب پروپرایتوری هم راه اندازی شد. اینان در حقیقت پرایتورهایی بودند که ایمپریومِ(اقتدار عالیهٔ نظامی) آنان تمدید شده بود و بدین ترتیب جواز هدایت یک ارتش ذخیره را بدست آوردند. پروپرایتورها اختیار رهبری یک ارتش را داشتند، درحالی که پروکنسول ها دو ارتش را. در دوران جمهوری دو پروکنسول بودند که سابقهٔ تصدی منصب کنسولی را نداشتند؛ یکی از آنان شیپیونه آفریکانو بود. در طول دومین جنگ کارتاژ (۲۱۸ق. م تا ۲۰۱ق. م) شیپیونه آفریکانو داوطلب رهبری دومین لشکرکشی روم علیه کارتاژی ها در اسپانیا شد. وی جوانتر از آن بود که کنسول شود، برای همین با رأی مجمع مردمی به عنوان پروکنسول برگزیده شد. با گسترش و وسعت یافتن روم، نیاز به حاکمان ایالتی رو به فزونی گذاشت. ایالات سیسیل در ۲۴۱ق. م و کورسیکا و ساردینیا در ۲۳۸ق. م به جمهوری منضم شدند. در ۲۲۷ق. م، دو پرایتور به ادارهٔ این دو ایالت نامبرده منصوب شدند. زمانی که ایالات هیسپانیا سیتریورو هیسپانیا اولتریوردر ۱۹۷ق. م ایجاد شدند، دو پرایتور دیگر نیز اضافه شدند. پس از آن حتّی با وجود افزایش شمار ایالات، دیگر به تعداد پرایتورها افزوده نشد؛
بلکه رسم بر این شد که اقتدار ("ایمپریوم") کنسول ها و پرایتورها را در پایان مدت مجاز تصدی شان، تمدید کنند و سپس آنان را به حکومت ایالات بفرستند. در امپراتوری بریتانیا. برخی از مأمورین مستعمراتی امپراتوری بریتانیا را با عنوان پروکنسول می نامیدند، از جمله آلفرد میلنر در آفریقای جنوبی، لرد کرزن در هند بریتانیا، لرد لوگارد در نیجریه، و لرد کیچنر در مصر و سودان. این رهبران مستعمراتی قادر به اِعمال ابتکارات شخصی بودند، حتّی هنگامی که حکومت لندن نسبت به ابتکارات بی میلی نشان می داد. کابینه های حزب محافظه کار غالباً نسبت به این ابتکارات بیشتر بردباری به خرج می دادند تا کابینه های حزب لیبرال. ایالات متحدهٔ امریکا. از بسیاری از فرماندهان و سفیران امریکایی به عنوان پروکنسول نام برده می شد. ویلیام هوارد تافت در فیلیپین (1903-1900)، لئونارد وود در کوبا، لوسیوس دی کلای در آلمان تحت اشغال متفقین، داگلاس مک آرتور در جمهوری اول کره، ادوارد لانسدال در ویتنام جنوبی، وسلی کلارک در بوسنی در 99-1994، پل برمر در حکومت ائتلاف موقت عراق در 2003، و دیوید پترائوس در عراق (08-2004) و افغانستان در 11-2010. دیدگاه وبر. ماکس وبر رهبری را ب
ه سه گونه تقسیم نموده است؛ رهبری سنتی، رهبری قانونی-عقلانی (بوروکراتیک)، و رهبری کاریزماتیک. یک پروکنسول می توانست همزمان یک بوروکرات قانون-مدار و یک شخصیّت کاریزماتیک باشد. یادداشت ها. . "Imperium" به معنای اقتدار عالیه برای اِعمال زور جهت اجرای قانون است. . Pubilius . Neapolis . Second Samnite War . Hispania Citerior . Hispania Ulterior
مادها یا مردم ماد گروهی از مردمان ایرانی باستان بودند که حدود سه-چهار سده پس از شروع زوال شهرهای عصر برنز در فلات ایران، به تدریج وارد این سرزمین شدند. این ها بخشی از مردمانی بود که در مهاجرت آریایی ها به فلات ایران، شرکت داشتند. مادها به همراه پارس ها، پارت ها، سکاها و…، در روزگار خود به آریایی مشهور بودند و یکی از قبایل آنان، آری زانتو نام داشت؛ نامی که به معنای «دودمان آریاییان» است. منبع شناسی. کتیبه های آشوری و بابلی اطلاعاتی به ما درباره مادها می دهد، ولی منبع اصلی ما درباره مادها، گزارش مورخین یونانی به ویژه هرودوت است. اتحادیه قبایل ماد. مطابق منابع کهن آشوری و یونانی و ایرانی در مجموع معلوم می گردد که شش طایفهٔ تشکیل دهندهٔ اتحاد مادها عبارت بودند از بوسیان، استروکاتیان، بودیان آریزانتیان و مغ ها و سرانجام پارتاکانیان. به گزارش هرودوت (کتاب اول بند ۹۶) مادها پانصد سال (۱۲۷۴ ق. م تا ۷۵۴ ق. م) تابع آشوریان بودند. برس مورخ کلدانی به این عقیده بود که مادی ها ۲۵۰۰ سال ق. م بابل را تسخیر کردند و ۲۲۴ سال بر بابل حکومت کردند ولی محققان تصور می کنند که مردمی از فلات ایران مانند کاسی ها بابل را گرفته اند و به
مناسبت اینکه از طرف غربی فلات ایران به بابل رفته بودند برس این مردم را مادی دانسته است. آنچه از متون آشوری برمی آید، آن است که مادها از سدهٔ نهم تا هفتم پیش از میلاد نتوانسته بودند چنان پیشرفتی بیابند که سبب هم گرایی و اتحاد و سازمان یافتگی قبایل و طوایف پراکندهٔ ماد بر محور یک رهبر و فرمان روای برتر و واحد که بتوان وی را پادشاه کل سرزمین های مادنشین نامید شده باشند. پادشاهان آشور در ضمن لشکرکشی های پرشمار خود به قلمرو سکونت مادها، همواره با شمار فراوانی از «شاهان محلی» روبه رو بوده اند و نه یک پادشاه واحد حاکم بر کل سرزمین های مادنشین. بعدها، در سده های نهم و هشتم پیش از میلاد، قدرت مادها تا حدی زیادی افزایش یافت و نقش آن ها برجسته شد و سرانجام در سدهٔ هفتم پیش از میلاد، سرتاسر غرب ایران و برخی از مناطق نزدیک آن به مادها تعلق یافت؛ بنابراین، مرزهای ماد در طول چند صد سال، به تدریج و رفته رفته تغییر کرد؛ با این حال، گسترهٔ جغرافیایی دقیق ماد ناشناخته باقی مانده است. به مادها در سال نامه های آشوری نو از سال ۸۳۶ پیش از میلاد به بعد تا اواخر سوگند فئودالی اسارحدون (۶۷۲ پ. م) اشاره شده است، آن ها توسط شاهک نشین ها
ی کوچک اداره می شدند: پادشاهی مرکزی تأسیس نشده بود و اساس چیزهایی که بعداً به دیاکو، قاضی افسانه ای نسبت داده شد، هنوز وجود نداشت. ریشه قومی. هرودوت مادها را آریایی می نامد و می گوید در قدیم مادها را آریایی می نامیدند. هرودوت در دفتر هفتم بند شصت و دو می نویسد: استرابون اقوام کادوسی، آماردی، تپوری و کرتی را به عنوان اقوام کوهستان نشین ماد یاد می کند. استرابون می نویسد: استرابون اعتقاد دارد نواحی تپور و ری و دروازه کاسپین بخشی از سرزمین ماد بود که اشکانیان بر آن سلطه یافتند و می نویسد: احمد کسروی در کتاب کاروند از قول استرابون می نویسد: جغرافیا. در پایان هزارهٔ دوم پیش از میلاد، قبیله های مادی، استقرار در قلمروی غرب ایران که بعدها ماد نامیده شد را آغاز کردند؛ جایی که در آن زمان نشیمن گاه شاهک نشین های فراوان و گروه های قومی و زبانی گوناگونی مانند گوتی ها، لولوبی ها، کاسی ها و هوری ها بود. بعدها، در سده های نهم و هشتم پیش از میلاد، قدرت مادها تا حدی زیادی افزایش یافت و نقش آن ها برجسته شد و سرانجام در سدهٔ هفتم پیش از میلاد، سرتاسر غرب ایران و برخی از مناطق نزدیک آن به مادها تعلق یافت؛ بنابراین، مرزهای ماد در ط
ول چند صد سال، به تدریج و رفته رفته تغییر کرد؛ با این حال، گسترهٔ جغرافیایی دقیق ماد برای ما ناشناخته باقی مانده است. در دورهٔ نخستین، مرزهای غربی شاهک نشین های ماد که از یکدیگر مستقل بودند، از مرزهای غربی دشت همدان فراتر نمی رفتند. اطلاعات ما دربارهٔ حدود شمالی و شرقی ماد بسیار اندک است. با این حال، سرزمین اصلی ماد، آن گونه که آشوری ها از اواخر سدهٔ نهم پیش از میلاد تا آغاز سدهٔ هفتم پیش از میلاد آن را می شناختند، از سوی شمال به گیزیل بوندا محدود می شد که گیزیل بوندا در کوه های قافلان کوه در شمال دشت همدان قرار داشت؛ از سوی غرب و شمال غرب نیز محدودهٔ آن از دشت همدان فراتر نمی رفت و به کوه های زاگرس محدود می شد، به جز در جنوب غربی که مادها تا دره های زاگرس را در اختیار داشتند که این مرز در دامنهٔ کوه های گرین واقع شده بود و ماد را از الیپی، پادشاهی ای در نواحی پیشه کوه به سمت جنوب کرمانشاه، جدا می کرد. از سوی جنوب نیز مرز ماد به منطقهٔ ایلامی سیماشکی محدود می شد که امروزه با درهٔ خرم آباد تطبیق داده می شود. به نظر می رسد که قلمروی ماد از سوی شرق و جنوب شرقی به دشت کویر و سرزمین پَتوشَرا (Patušarra) محدود بود؛
سرزمین پتوشرا چنان که توسط شاهان آشوری توصیف شده است، در حاشیهٔ کویر نمک (احتمالاً دشت کویر) واقع شده بود. رشته کوه نزدیک پتوشرا را آشوریان «بیکنی» می نامیدند و از آن با عنوان «رشته کوه لاجورد» یاد می کردند. پژوهشگران معمولاً آن را با کوه دماوند که در شمال شرق تهران قرار دارد، برابر می دانند. پتوشرا ظاهراً همان منطقه ای ست که در فارسی میانه به صورت پَدشخوار ذکر شده است، جایی که در سده های میانی استخراج لاجورد از آن گواهی شده است. لاجورد که به عنوان خراج به آشوریان پرداخت می شد، «به واسطهٔ تجارت با مادی های مناطق شرقی به دست می آمد.» پتوشرا و کوه بیکنی، احتمالاً دوردست ترین قلمرو حکومت مادها بود که آشوری ها در طول بزرگ ترین توسعهٔ خویش در نیمهٔ دوم سدهٔ هشتم پیش از میلاد و دههٔ نخست سدهٔ هفتم پیش از میلاد، به آن نفوذ کرده بودند. با این حال، لوییس لوین استدلال می کند که کوه بیکنی به احتمال زیاد می بایست با رشته کوه الوند تطبیق داده شود که در غرب همدان قرار دارد؛ این تطبیق توسط استوارت کلیفورد براون و تعدادی دیگر از پژوهشگران مورد قبول واقع شده است. اگر تطبیق بیکنی با رشته کوه الوند درست باشد، به این معناست که
آشوری ها هرگز از این کوه ها عبور نکردند و همهٔ سرزمین های مادی که تسخیر کردند یا برایشان شناخته شده بود، در غرب همدان قرار داشت. پادشاهی ماد. مادها در سده هفتم پیش از میلاد موفق شدند بتدریج پادشاهی ماد را تشکیل دهند. این پادشاهی حکومتی بود که طی سده های میانی هزارهٔ یکم پیش از میلاد، از حدود ۶۷۸ پ.م. تا حدود ۵۴۹ پ.م. بر نواحی غربی و مرکزی فلات ایران حکمرانی می کرد. هرچند که دوران پادشاهی شاهان ماد و مدت پادشاهی آن ها و نیز ترتیب شان مورد مناقشه است، اما به گفتهٔ هرودوت، سلسلهٔ مادها شامل چهار شاه بود که به یک خانواده تعلق داشتند و به مدت ۱۵۰ سال فرمانروایی کردند و نام آن ها عبارت بود از دیاکو، فرورتیش، هووخشتره و ایشتوویگو. از میان این شاهان، تنها به هووخشتره و ایشتوویگو در متون میخی اشاره شده است. با این وجود، پژوهشگران برای یافتن نام دیاکو و پسرش فرورتیش در دیگر منابع مرتبط تلاش کرده اند. از این روی، رئیس قبیلهٔ ماننا، دَیائوکو نام داشت که چندین بار در متون آشوری نو (و نیز سال نامه ها) از دورهٔ سارگون دوم نامش ذکر شده است و با دیاکو که هرودوت ذکر کرده است، یکی دانسته می شود. از او در منابع آشوری به عنوان وا
لی ماننا (šaknu) یاد شده است که با شاه اورارتو علیه فرمانروای ماننا متحد شده بود، اما توسط سارگون اسیر شد و در سال ۷۱۵ پیش از میلاد همراه با خانواده اش به سوریه تبعید گردید. او ظاهراً در همان جا درگذشت. مادها نقش مهمی در سقوط امپراتوری آشور نو در سال ۶۱۲ پیش از میلاد ایفا کردند. پایان حکومت مادها نیز با وجود افسانه هایی که در اطراف کوروش کبیر وجود دارد، همچنان در تاریکی است. معماری. برای بررسی آثار مادها باید به سه سرزمین توجه کنیم: نزدیک جادهٔ قدیم خراسان که در عصر آهن از آن برای تجارت بین شرق و غرب به خوبی استفاده می شد، بین کرمانشاه و همدان امروزی، پایتخت ماد ماگنای باستان؛ احتمالاً بخش اعظمی از شمال فلات مرکزی ایران نیز از آغاز به مادها تعلق داشت یا در طول حکومت آن ها به سرزمین های مادی تبدیل شد. این امر می تواند آثاری که از کاوش های گودین تپه در درهٔ کنگاور، نوشیجان در نزدیکی ملایر و شاید سیلک در نزدیکی کاشان و باباجان در شمال لرستان به دست آمده اند را شامل شود. این کاوش ها و چند بررسی محیطی دیگر، برخی از ویژگی های عمومی معماری و سفال گری در این منطقه را به ما نشان می دهند. تالارهای ستون دار گودین تپه، ب
اباجان و نوشیجان پیوندی مهم میان معماری پیشامادی (حسنلو ۴) و نیا-هخامنشی برقرار می کنند؛ محراب و استحکامات نظامی پاسارگاد منحصر به فرد هستند ولی همچنین ممکن است معماری زاگرس در سومین مرحلهٔ عصر آهن نامیده شود، همان گونه که سنگ نگاره های سارگون دوم شاهدی بر آن است. سفال ها تنوع بیش تری را نشان می دهند. انواع ظروف که نسبتاً از دوران اولیهٔ عصر آهن به دست آمده اند را می توان از یک منطقه با منطقهٔ دیگر مقایسه نمود؛ با این حال، ابزارها به طور گسترده ای با یکدیگر تفاوت دارند، زیورآلات، حکاکی شده و رنگ آمیزی شده اند و با یک فرهنگ همگون، تناسب ندارند. لویس لوین توجه مان را به این حقیقت جلب کرده که «گُل بند» در پاسارگاد با سکه های پساهخامنشی در ارتباط است: به نظر می رسد که هیچ نمونه ای برای نوع رایج سفال گری پیشاهخامنشی یا حتی ابتدای دوران هخامنشیان وجود ندارد. سفال خاکستری که اغلب آن را مادی می خوانند، نمی تواند مادی باشد زیرا از نظر زمانی بسیار کهن تر از آن است که بتوان آن را مادی خواند و همچنین از نظر جغرافیایی در نقاطی شمالی تر از محدودهٔ جغرافایی مادها یافت شده است. ابزارهای رنگ آمیزی شدهٔ سیلک ب و باباجان، از نظ
ر سبک نقاشی تا حد زیادی به یکدیگر ارتباطی ندارند و شاید محصولات محلی و داخلی از گروه های جمعیتی تحت سلطه یا زیر نفوذ دولت ماد باشند. دربارهٔ هنر تصویری، تاکنون هرچه کاوش باستان شناسی انجام شده، آثار به دست آمده از آن ها به طور شگفت انگیزی اندک، و کیفیت نسبتاً ناامیدکننده ای داشته اند. دو اثری که احتمالاً مهم ترین آثار در این زمینه اند را ارنست هرتسفلد در اواخر دههٔ ۱۹۲۰ میلادی در همدان پیدا کرد. نخستینِ آن ها فرمانی دربارهٔ خدمات یک تاجر آشوری است به شاه اَبدَدانَ، فرمانروایی کوچکی که در غرب پاسگاه های مرزی آشور واقع شده بود. این لوح برنزی شخص شاه را با لباسی شبیه به لباس بابلی ها در اواخر دورهٔ کاسی ها و به مانند اینکه گویندهٔ متن است نشان می دهد. پیکره های انسانی در سبک های مرتبط را می توان در مجموعه های خصوصی تیردان های برنزی آشوری پیدا کرد. تنها شی نوشته دار دیگر، مُهری استوانه ای است که اکنون از بین رفته و مبارزهٔ هیولایی را با یک پهلوان نشان می دهد. سبک هر دو صحنه و نوشته های آن ها به آخرین سبک ایلامی در شوش مرتبط است اما شیوهٔ آرایش موی پهلوان، مانند یکی از نمونه های مادی در سنگ نگاره های کاخ هخامنشی ا
ست. جای مهر یک مهر استوانه ای ناپخته نیز از نوشیجان به دست آمده که ممکن است نمونه ای محلی از نوعی طرح نئوآشوری با موضوع کماندار و مار بزرگ باشد و سر برنزی از دیو آشوریان که به نام پازوزو شناخته می شود. در سال ۱۹۸۰ میلادی، از ویرانه های نزدیک همدان مُهرهای استوانه ای به سبک های مختلف میان رودانی به دست آمد که از میان آن ها چند اثر مربوط سدهٔ هشتم و هفتم پیش از میلاد نیز وجود دارد. همهٔ این ها تأثیر سنگین تمدن ها را نشان می دهد ولی هیچ نشانی از هنر راستین مادها نیست. طرز کار و مهارت محلی مادها، دست کم در ساخت پارچ برنزی دیده می شود که قطعات خردشدهٔ آن در سال ۱۹۱۴ میلادی توسط هیئت فرانسوی در ارتفاعات بسیار بالای تپهٔ همدان یافت شد و بازسازی گردید که مهم ترین بخش آن امروزه در موزهٔ لوور نگهداری می شود. تُنگ های برنزی مشابه با همان دستگیره ها در اطراف دهانه، در منطقه ای که می توان آن را با ماد یا بخشی از آن تطبیق داد، کاوش و کشف شده اند. نقاشی معماری در باباجان و نوشیجان را می توان با ابزارهای سبک هندسی نه چندان پیچیده در سیلک ب مقایسه کرد. علی رغم توصیفات هرودوت از ثروت مادها، مخصوصاً پایتخت آن ها هگمتانه، تاکنون
جستجو برای یافتن آثار درباری به نتایج قانع کننده ای منجر نشده است و حتی گاهی به نظر می رسد که جستجو به ایجاد تحریف هایی نیز انجامیده است. در مورد آرامگاه های سنگی که ارنست هرتسفلد آن ها را به شاهزادگان مستقل ماد نسبت می داد، هوبرتوس فون گال استدلال متقاعدکننده ای انجام داده و آن ها را بسیار متأخرتر از آنی می داند که هرتسفلد فرض می کرد. از دیگر شاخه های هنر ماد، تنها یکی از آن ها در خور ذکر است: ریچارد دیوید بارنت استدلال می کند که سبک موسوم به سکایی، از مراحل اولیهٔ همین سبک دقیق تر به نظر می رسد که تقریباً در همان زمان در جنوب روسیه، در شمال اورارتو و در گنجینهٔ زیویه وجود داشته اند. در نتیجه، معقول خواهد بود که آن را نیز بخشی از هنر معاصر ماد (اواخر سدهٔ هشتم و هفتم پیش از میلاد) فرض کنیم، مخصوصاً از زمانی که همان شکل ها دقیقاً بر روی کالاهای مادی، خنجرها و کلنگ ها در دورهٔ هخامنشیان پیاده شدند. با این حال، تاکنون این نظریه نه اثبات شده و نه رد شده است. به نظر می رسد که هنر تصویری مادها از نظر شیوه های نگارش و مُهرسازی، از بابلی ها، آشوری ها و ایلامی ها تأثیر گرفته باشد و شاید از نظر استفاده از «سبک حیوانی