Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
د یا (آفتابگردان) در مرکز سینی، سپس یک ردیف شیر، و پنج ردیف نقوش متنوع مربوط به مراسم مختلف در بقیه فضا کنده شده و فاصله بین این نقوش را چند ردیف گیس بافت پر کرده است. همچنین، قدیمی ترین تصویر از یک چنگ نواز یا به قولی لیرنواز ایرانی در میان گروه نوازندگان در این سینی به چشم می خورد. در لبهٔ پشت جام نیز کتیبه ای میخی به خط ایلامی نقش بسته است. اهمیت گل مرکزی جام ارجان. گل شانزده پر در مرکز سینی ارجان یک اثر و نماد بسیار مهم مذهبی است که در بسیاری از تمدنها وجود داردکهن ترین آن در سنگ نگاره آنوبانی نی شبیه به آفتابگردان یا یک نوع گل داوودی است و خاور شناسان آنرا به نادرستی نیلوفر معرفی می کنند، در حالیکه این گل نماد و رمزی از خورشید و چرخ گردون و الهه سرنوشت است که مشابه آن در تمدن سومری و میانرودان نیز وجود دارد. احتمال دارد که نمادی از خدای استار (ستاره) ایشتار باشد رمز واقعی این نمادبه شکل گُل هنوز به درستی آشکار نشده ولی می تواند ستاره اقبال یکی از شاهان یا نشان دینی در ادیان کهن باشد. در دایره دوم جام ارجان، شیر، و چارپایان و پرندگان مربوط به اجرای آیین های مختلف قرار دارند و هفت دایره یا حلقه نشانه عدد م
قدس ۷ است عدد ۷ در دین یهودی و بسیاری از ادیان و مذاهب مقدس است این شکل که ظاهری شبیه به گل دارد در دوره های نخست ربطی به گل نیلوفر نداشته و بعدها آنرا منسوب به گل کرده اند که البته بیشتر شبیه به آفتابگردان است تا نیلوفر آبی، به طوراساسی شباهتی به نیلوفر آبی ندارد. نشان ملی ژاپن که یک نماد در معابد بودایی و شینتویی هم هست و دارای ۱۶ برگ هست مطابق همان نمادی که در سینی ارجان و نمادهای تخت جمشید و چرخ درامای هند هست. چرخ که به شکل گل درآمده است با نام چرخ درما یا چرخ گیتی قدیمی ترین نماد است که کاربرد خود را به طور مستمر در ایلام و هخامنشیان و تمدنهای دیگر حفظ کرده است. در خراسان بزرگ و افغانستان امروزی و در تمدن گندهارا یا قندهار رد پای قدیم این چرخ به همین شکل امروزی دیده می شود. youtube.com مشابه سازی جام ارجان برای موزه های جهان. شش عدد قالب برنزی جام ارجان، به سفارش مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر کمیته ملی المپیک، قلمزنی و دوات گری شده است. سید احمد حمیدی سازنده این نمونه ها گفت: ۶ جام برای ارسال به موزه سایر کشورها تولید شده است، و افزود: یکی از جام ها در اندازه اصلی کار یعنی ۴۳٫۵ است که به موزه سوئیس ارس
ال می شود و ۵ اثر دیگر برای ارسال به موزه های المپیک و توکیو ارسال که تحویل وزیر ورزش ژاپن شده است.، بر اساس نقش ها جام ارجان در حالی که یونان را به عنوان مهد ورزش می شناسند، جام ۲۸۰۰ ساله ارجان، با نگاره های خاصی که روی آن آشکار است، نشان می دهد دیرینه ورزش های گروهی در ایران کهن تر از یونان است. این جام، در ۵ ردیف همسان ورزشکاران و رزمی کاران ایرانی را نشان می دهد که درحال ورزش های رزمی و تفریحی مثل اسکی روی یخ یا همان پاتیناژ، سوارکاری، تکواندو و قایق سواری اند اهمیت محوطه ارجان. محوطه باستانی ارجان به دلیل قدمت و اهمیت در تاریخ ۱ مرداد ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۸۸ به عنوان یکی ازآثار ملی ایران به ثبت رسیده است. به نظر برخی مورخان ازجمله آرتور کریستنسن (۱۹۲۵، ص۷)، بعدها قباد یکم پادشاه ساسانی در یورش به امیدا در شمال بین النهرین (منطقه کُردنشین دیاربکر در کشور ترکیه کنونی)، هشتاد هزار تن از اهالی آن را به اسارت گرفته و به ارگان آورده، و این منطقه به مرکز تولید پارچه کتان که مردم امیدا در ساخت آن ماهر بودند، مبدل شده است. منابع تاریخی از نام های دیگری چون "رامقباد"، "بِرامقباد"، "اَبَرقباد" و "به از" "آمِدِ کَو
اد" برای ارجان استفاده کرده اند، که بخش دوم مشترک در همهٔ آن ها به نام پادشاه قباد یکم ساسانی اشاره دارد. اصطخری در کتاب المسالک و الممالک دربارهٔ دژ ارجان می نویسد: دژ جیس در ناحیه ارجان است. در آنجا مجوسان یادگارهای ایرانیان را نگاهداشته و در آن ها پژوهش می کنند. این دژی است بسیار استوار. ارجان از ایالات مهم دوره ساسانی در منطقه جنوب غربی ایران بود. رشد و شکوفایی این منطقه در دوران اسلامی بیشتر شد؛ سرانجام ارجان پس از سال ها رونق بین قرون، شش و هفت هجری متروک گشت. علل نابودی. جنگهای پی در پی، زمین لرزه و بیماری های واگیر سبب چندین دوره افول ارجان بوده است به گفته ابن اثیر: به احتمال زیاد این زمین لرزه از دلایل نابودی بسیاری از زیر ساخت های آبیاری و کشاورزی شهر ارجان بوده است؛ و پس از این زمین لرزه، در سال ۴۷۸ قمری دوباره ارجان و حومه آن، تحت تأثیر زمین لرزه دیگری قرار گرفت. ابن اثیر در این باره گفته است: «بسیاری از دام ها و انسان ها به زیر آوار رفتند» و گمان می برند که اولین صدمات جدی به پل های دوگانه ارجان متعلق به همین دوره است؛ و سالها بعد این دو پل کامل ویران شده است. در منابع نوینی که به بررسی زلزله ها
ی تاریخی پرداخته این زلزله تأیید شده. بدین ترتیب این دو زلزله افراد زیادی را به کام مرگ کشانده. شهر را ویران و ساخت های زیر بنایی آن را از بین برده است؛ و از جمعیت و اهمیت تجاری ارجان تا حدی کاسته است. منابع. (University of Texas Press),۱۹۹۲. CURTIS, J. E. Later Mesopotamia and Iran: Tribes and Empires 1600-639 B.C. British Museum Press, 1995. the Assyrian Reliefs. Iran XX, 1982.
خورش کَوَر یا خورش تره (به کُردی: خۆرشتی که وه ر) یک خورش است که در منطقهٔ کرمانشاه و کردستان و مناطق کردنشین استان آذربایجان غربی پخته می شود. مواد اصلی تشکیل دهندهٔ خورش کَوَر، سبزی تره به صورت خردشده و گوشت هستند. گوشت می تواند قیمه شده یا چرخ کرده باشد. علاوه بر این از پیاز، رب گوجه فرنگی، لوبیای سفید یا چیتی و ادویه هایی مانند زردچوبه، نمک، فلفل سیاه و پودر لیمو در تهیهٔ خورش کَوَر استفاده می شود. طرز تهیه. پیازها خرد شده و تفت داده می شوند. سپس گوشت به آن اضافه می شود و همراه با پیاز تفت داده می شود. ادویه ها شامل زردچوبه، فلفل سیاه و پودر لیمو به آن اضافه می شود. پس از آنکه این مواد به خوبی تفت داده شد و رنگ گوشت تغییر کرد، لوبیای سفید که از شب قبل در آب خیسانده شده به آن اضافه می شود. پس از مدت کوتاهی رب گوجه فرنگی به این ترکیب اضافه شده و تفت دادن ادامه پیدا می کند. سپس آب خورش به آن اضافه می شود (خورش کَوَر به آب کمی به اندازهٔ تقریبی نیم لیتر نیاز دارد). همزمان در تابهٔ دیگری ترهٔ خردشده تفت داده شده و سرخ می شود. هنگامی که آب به جوش آمد و گوشت پخته شد، ترهٔ سرخ شده و نمک به آن اضافه شده و به مدت ی
ک ساعت بر روی حرارت می ماند تا جا بیفتد. پنج دقیقه قبل از خاموش کردن شعله، زرشک های شسته شده به خورش اضافه می شوند و سپس غذا قابل استفاده است. در تهیهٔ خورش کَوَر گاه از آب لیمو یا آب غوره نیز برای ترش کردن مزهٔ خورش استفاده می شود. همچنین بهتر این است که این خورش با ترهٔ کوهی (کَوَر) تهیه شود که در آشپزی کردی کاربرد فراوانی دارد. استفاده از زرشک نیز اختیاری است و بنا بر سلیقه صورت می گیرد. لوبیای سفید یا چیتی باید از شب قبل در آب خیسانده شده و آب آن حداقل دو بار عوض شود. گاه به همراه تره از جعفری نیز استفاده می شود. همچنین برخی بنا به سلیقه از خلال سیب زمینی سرخ شده و گوجه فرنگی سرخ شده برای تزئین روی خورش کَوَر استفاده می کنند.
لیمس دانوبی () مرزی (لیمسی) بود که در حاشیه رود دانوب قرار گرفته است. بقایای این مرز و بقایای پایگاه های آن امروز در ایالت بایرن آلمان و کشورهای اتریش، اسلواکی، مجارستان، کرواسی، صربستان، بلغارستان و رومانی قرار گرفته است. اگرچه که دانوب در همه نواحی توسط رومیان به عنوان مرز نظامی استفاده نمی شد و بنا به فتوحات نظامی مرز در شمال یا جنوب آن تعیین می گشت اما در بسیاری از نقاط رود دانوب به عنوان یک ساختار دفاعی تقریباً دائمی مدنظر بود. مرز با برج دیدبانی و کاستروم تقویت می شد اما برخلاف لیمس نکار-اودنوالد در اینجا ماهیت باتلاقی و شاخه ای حاشیه رود دانوب اجازه ساخت خاکریز دفاعی را نمی داد. پایگاه های این مرز در میانه قرن اول پس از میلاد ساخته شدند و بعدها در دوران تراژان دیوارهای سنگی به جای خاکریزها در پیرامون پایگاه ها ساخته شد. جاده های رومی در این ناحیه در طول مرز قرار گرفته بود تا پایگاه ها رومیان را به هم متصل نماید و تا دلتای دانوب ادامه داشت. بخش ها. به دلیل طول زیاد مرز لیمس دانوبی به سه بخش تقسیم می شود. آلمان و اتریش. قدیمی ترین پایگاه رومیان در اتریش پترونل-کارنونتوم نام دارد. در ۱۴ کیلومتری غرب آن هم
یک دژ در نزدیکی هایباخ اودر دنو در اوبراسترایش ساخته شده است. در آن زمان لیمس از وین تا لینتس ادامه داشت. از آنجایی که وجود دانوب همیشه نمی توانست محافظت های لازم را به وجود بیاورد سرپل هایی در شمال رود برای مقابله با مارکومان ها ایجاد شده بود اما در زمان کومودوس که پسر مارکوس آئورلیوس بود این سرپل ها از میان رفتند و نوار مرگ ۷ کیلومتری در جوار رود دانوب ایجاد شد. در زمان والنتینیان یکم پایگاه ها و دژهای موجود با جدیدترین امکانات و بر اساس تاکتیک های نظامی نوین بازسازی شدند. دیوارها ضخیم تر و گودال های دفاعیترمیم شدند به علاوه اینکه برجهایی در طول دیوارها ایجاد شدند. این استحکامات یکصد سال دیگر و تا فروپاشی روم غربی وجود داشتند. پایگاه های قسمت پایینی رود دانوب در زمان آناستاسیوس یکم و ژوستینین یکم مورد بازسازی قرار گرفتند و در زمان لشکرکشی موریس به بالکان و جانشینش فوکاس به عنوان پایگاه هایی برای عملیات استفاده می شدند و حتی بعضی از پایگاه ها در موئسیا تا زمان حمله بلغارها در ۶۷۹ وجود داشتند. قسمت هایی از برج های دفاعی در این نواحی باقی مانده است: روساتس آرنسدروف در اتریش پایین، موترن آندر دنو، ترایسمور، تو
لن، زایسلمور ولفاسینگ و یک برج دیدبانی در نزدیکی لینتس. پانونیای پایین. امپراتور تراژان در سال ۱۰۳ میلادی پانونیا را به دو بخش تقسیم نمود: پانونیای بالا و پانونیای پایین. پانونیای پایین که در کرانه شرقی رود دانوب قرار داشت امروز شامل کشورهای مجارستان، صربستان، کرواسی و بوسنی و هرزگوین می شود که در آن یادگارهای بسیاری از شهرها و پایگاه های رومی قرار دارد. دانوب پایین. در دانوب پایین که امروزه کشورهای بلغارستان و رومانی را شامل می شود طی قرن اول پس از میلاد در دوران تیبریوس کاسترومها، جاده ها، دژها، پایگاه ها و اقامتگاه های دائمی برای لژیون های بازنشسته رومی در اطراف رود دانوب ایجاد شدند.
از جدی ترین مشکلاتِ مطرح شده دربارهٔ دورهٔ افشاری و زندی، نبودِ منبعِ کافی به نسبتِ تعدادِ منابع در دویست سالِ پیش از سقوطِ صفویه یا اطلاعاتِ فراوانِ موجود دربارهٔ سدهٔ نوزدهم میلادی است. در روندِ پیش از سقوطِ قطعیِ اصفهان، منابعِ بومیِ فارسی زبانِ نسبتاً اندکی به ویژه دربارهٔ اواسط تا اواخرِ سدهٔ هجدهم میلادی موجود است. برای دورهٔ پس از سرنگونیِ صفویه، آثارِ مهمِ گوناگونی از حزین لاهیجی، "بِدایَةُالْاَخبار" اثر عبدُالنَّبی شیخ ُالْاسلام بهبهانی دربارهٔ وقایعِ بهبهان و پیرامونش، و "مِرآتِ وارداتِ" محمد شفیع تهرانی دربارهٔ منطقهٔ سیستان گزارش شده است. سلطنتِ نادرشاه سببِ پیدایشِ وقایع نگاری های گوناگونی شد که بیشترشان بر مدارِ او و برای جلال و شکوهِ بیشترش نوشته شده اند، مانند "تاریخِ عالَم آرای نادری" و "تاریخِ جهانگشای نادری". این دست آثار اطلاعاتِ مفیدی را ارائه می دهند، حتی اگر دربردارندهٔ مبالغه و اغراقِ شدیدی باشند. دیگر وقایع نگاری های آموزنده، که دورهٔ بعد از قتلِ نادر و ظهورِ حکومتِ زندیان را دربرمی گیرد، شاملِ "مُجمَلُ التَّواریخ"، "تاریخِ گیتی گُشا" و "تاریخ محمدی" است. نیز منابعِ رواییِ بسیار جالبی
دردست است، مانند دفترِ خاطراتِ میرزا محمد کلانترِ فارس، که شیوهٔ گذشته نگر دارند و ترکیبی سرگرم کننده از واقعیت و داستان هایی معروف به "رُستم ُالتَّواریخ" اثرِ رُستم ُالْحُکَماست. گزارش های خارجی به طور نامتناسب و ناموزون توزیع شده اند که در تکمیلِ منابعِ فارسی زبان در سدهٔ هفدهم میلادی بسیار مفید هستند، و گاهی اوقات برای روشن ساختنِ آنچه که منابعِ داخلی بیان نمی کنند — مانند کشاورزی، زندگیِ تجاری، جامعهٔ شهری، زندگیِ روزمره، مردمِ عادی، دهقانان، کارگران و زنان — ضروری است. گزارشِ دو تن از وقایع نگارانِ ارمنی، آبْراهامْ یِرِوانْتْسی و آبْراهامْ کرِتاتْسی، برای دورهٔ تا سال ۱۷۳۸ م مهم است. تا دههٔ ۱۷۵۰ و ۱۷۶۰ م، هلندی ها و انگلیسی ها به ترتیب در خلیج فارس در سطحی تقلیل یافته به فعالیت شان ادامه دادند؛ و گزارشِ آنان برای مناطقِ ساحلیِ خلیج فارس، به ویژه در دورانِ سلطنتِ نادرشاه، ضروری است. بعضی منابعِ روسی برای بخش های شمالی وجود دارد. آثارِ بروسه، برای گرجستان و روابطِ آن با ایران بسیار ارزشمند است. با توجه به اجتنابِ گردشگرانِ خارجی از ایران، سفرنامه های اروپاییِ پس از سال ۱۷۲۲ م و پس از سلطنتِ نادرشاه از نظ
رِ کمی و کیفی به طور قابل توجهی کاهش می یابد. در دهه های اول پس از سقوطِ صفویان، هنوز شاهدِ مهمِ عینی، مُبَلِّغِ لهستانی یوداش تادِئوش کِرزینْسْکی، نوشته های راهبهٔ ایتالیایی چِچیلیا دِ لیاندْرو و گزارشِ بازرگان و جهانگردِ انگلیسی جوناس هنوی موجود است. دورهٔ بعد توسط هوسپ امین ایرانیِ ارمنی، و باسیل واتاتیزِ یونانی — که با نادر ملاقات کرد —، جاکوب لِرچ، که مأمورِ فرستاده از سوی نادرشاه نزد روس ها را همراهی کرد، ساموئل گوتلیب گِمِلین که در دههٔ ۱۷۷۰ م به عنوان نمایندهٔ آکادمیِ علومِ امپراتوریِ روسیه از شمالِ ایران دیدن کرد، ویلیام فِرانْکْلین، افسرِ کمپانیِ هندِ شرقی که در ۱۷۸۶–۱۷۸۷ م از بَنگال به ایران سفر کرد، کارْسْتِن نیبور، نقشه کش و کاشفِ دانمارکی و بازدیدکنندهٔ تصادفی که پس از اعزامِ هیئتی علمیِ دانمارکیِ به عربستان، به عنوان تنها بازمانده، در جنوبِ ایران به سر می بُرد، پوشش داده می شود. به جز فرانکلین و نیبور، همهٔ آنان تنها در شمال وقت گذرانده اند و هیچ یک به اندازهٔ مسافرانِ ردهٔ بعدی که در سدهٔ هفدهم میلادی از ایران دیدن کرده اند، بصیرت بخش و آموزنده نیست. در میان معدود مسافرانِ فرانسوی که پس از ۱۷۲
۲ م واردِ ایران شدند، تنها ژان اوترِ سوئدی که در سال ۱۷۳۸ م به دربارِ نادرشاه رفت، لوئیز بازن، یَسوعیِ فرانسوی که به عنوان پزشکِ نادر خدمت می کرد، و مأمورِ مخفی لوئی-فرانسوآ دُ فِرنیئِر-سُوْبُف، که شاهدِ آشفتگیِ ناشی از مرگِ کریم خان در سال ۱۷۷۹ م بود، گیاه شناس آندْره میشو که به طور تصادفی در سال ۱۷۸۲ م در ایران گیر افتاده بود و اطلاعاتِ ارزشمندی دربارهٔ گیاهان ایران جمع آوری کرد و گی یُم آنتوآن اُلیویه، که به عنوان عضوِ یک مأموریتِ علمی و تجاریِ فرانسویِ انقلابی در سال ۱۷۹۶ م به ایران سفر کرد، گزارش هایی عینی از هر موضوعی نوشته اند. منابعِ بومی و خارجی این دوران به طور نامتناسب با مردانِ بزرگ ادغام می شوند و البته بزرگ ترین شان نادرشاه و کریم خان هستند. هر دو به عنوان فرماندهانِ نظامی، موفق در ایجادِ دولت های شاخص با عملکردی کوتاه مدت و درنتیجه ایجادِ انسجام و جهت دهی به تاریخِ ایران در دوره ای آشفته و نسبتاً گیج کننده شدند؛ بنابراین شگفت نیست که پژوهشگرانِ مدرن در منابع شان در تلاش برای جمع آوریِ تاریخِ ایرانِ سدهٔ هجدهم، بر این دو شخصیتِ برجسته تمرکز کرده اند. به عنوان مثال، جلدِ هفتمِ "تاریخ ایرانِ کمبری
ج"، این دوره را با دو فصل پوشش می دهد که نادرشاه و کریم خان را شامل می شود. پژوهشگرانِ غربی به طور خاص شرح حال آموزنده ای از هر دو نوشته اند. پس از کارِ پیشگامانهٔ لارنس لاکهارت و مطالعهٔ آرونوا و اشرفیان به زبانِ روسی — که بیست سالِ بعد منتشر شد — اکنون مطالعاتی دربارهٔ زندگی و حرفهٔ نادرشاه از اِرنِست تاکِر و مایکل آکْسْوُرثی داریم، که از منابعِ ویلِم فِلُور خلاصه شده است. به تازگی، تجزیه و تحلیلی روانی–تاریخی از جنونِ احتمالی نادرشاه نیز انجام شده است. پژوهشگرانِ ایرانی با مانعِ محدودیتِ دسترسی به مطالبِ موجود روبه رو، و بیشتر وابسته به وقایع نگاریِ فارسیِ آن دوره هستند؛ بااین حال سهمِ قابل توجهی در این زمینه نیز داشته اند. در این زمینه باید از رضا شعبانی و نورالله لارودی برای دورهٔ افشاریان، و احمدپناهی سمنانی نام برد. منابع اولیه. تاریخ جهانگشای نادری. میرزا محمدمهدی اَستَرآبادی، زادهٔ اَستَرآباد در شمال ایران است. مشخص نیست نخستین بار چه هنگام نادر را ملاقات کرده یا در چه تاریخی به خدمتش درآمده است. با توجه به استرآبادی بودنش، احتمال دارد توسط فتحعلی خان، رئیس قاجارهای اَشاقه باش استخدام شده باشد؛ و ممک
ن است در هنگام پیوستن فتحعلی خان به تهماسب در ساری در بهار ۱۷۲۶ م، فتحعلی خان را همراهی کرده باشد. میرزا مهدی مجبور بود کتابش را به گونه ای بنویسد که خوشایند نادرشاه باشد؛ درنتیجه "تاریخ جهانگشای نادری" یا "تاریخ نادری"، در موارد خاص، نسخه های اغراق آمیز و تحریف شده از آنچه واقعاً رخ داده، دارد؛ نیز، چندین حادثهٔ مهم کاملاً زدوده می شوند. "تاریخ نادری" اطلاعات کمی دربارهٔ ظاهر و ویژگی های نادرشاه ارائه می دهد. مسئلهٔ دیگری که میرزا مهدی کمتر به آن توجه می کند، ماهیت واقعی اعتقادات مذهبی نادر است. میرزا مهدی به سختی به موضوع سیاست دریایی نادر می پردازد و این موضوع یک معما است. باوجود این کاستی ها، "تاریخ نادری" ثبت ارزشمندی از زندگی نادرشاه است، و بدین ترتیب، پایه و بنیادی را ارائه می دهد که می توان گزارش انتقادی از سراسر زندگی حرفه ای نادرشاه را با آن تنظیم کرد. "تاریخ نادری" با جزئیات فراوان، جزئیات جنگ های نادر و لشکرکشی های تنبیهیش را بیان می کند. میرزا مهدی "تاریخ نادری" را پس از بازگشت از استانبول در سال ۱۷۴۷ م به پایان برد. در زمان غیبتش، نادرشاه کشته شد و ازاین رو سرانجام می توانست بدون محدودیت بنویسد.
میرزا مهدی در قسمت پایانی کتابش، دگرگونی های وحشتناک رخ داده پس از سوءقصد به جان نادرشاه در سال ۱۷۴۱ م در شخصیت نادرشاه، کور کردن رضاقلی میرزا — که پیشتر از ذکرش صرف نظر کرده بود — و وحشت چند سال آخر سلطنت نادرشاه را به صورت تصویری شرح می دهد. درهٔ نادری. دومین کار میرزا مهدی دربارهٔ نادرشاه، "دُرّهٔ نادری" است. این متن به سَبکِ مصنوع افراطی نوشته شده است. اینکه چگونه این اثر می توانست نسبت به یک مرد بی سواد مانند نادر جاذبه ایجاد کند، رمز و راز است. "درّهٔ نادری" دربردارندهٔ موارد اندکی است که در "تاریخ نادری" یافت نمی شود. بااین حال، بعضی از آنها به منظور بررسی نام مکان ها و تاریخ های یادشده در کار بعدی استفاده می شود. بعضی از نمونه های دیگر نوشته های میرزا مهدی وجود دارد. نامه ای از نادر به رضاقلی میرزا وجود دارد که وی برای آگاهی رسانی پیروزی در کرنال به رضاقلی، آن را نوشت. نامه های دیگر میرزا مهدی در مجموعه اسنادی است که در سال ۱۲۸۵ ه .ق در تهران منتشر شده است. نادرنامه. برای سال های متمادی "تاریخ نادریِ" میرزا مهدی، زندگی نامهٔ رسمی نادرشاه، به عنوان مهم ترین منبع اطلاعاتی دربارهٔ وی مورد توجه بود. واسی
لی بارتُلْد ابراز عقیده کرد که شرح حال محمدکاظم — که به نام های "نادرنامه" و "کتابِ نادری" معروف است — از اهمیت بیشتری برخوردار است. کارهای محمدکاظم در اصل سه جلد بود که جلد اولش مفقود است. جلدهای باقی مانده دورهٔ ۱۷۵۶ تا ۱۷۴۷ م را شامل می شود. فقط یک نسخه از این اثر شناخته شده است که در انستیتوی یوستوکوودنیا در سن پترزبورگ است. زبدةالتواریخ. محمدمحسن مستوفی، مستوفی یا خزانه دار نادرشاه بود. وی در مقدمهٔ تاریخِ عمومیش با عنوان "زُبدَةُالتَّواریخ" می گوید که نادرشاه به او دستور داده است تا این اثر را برای استفادهٔ پسر بزرگش رضاقلی میرزا تدوین کند. این اثر در سال ۱۱۵۴ ه .ق/۱۷۴۱–۱۷۴۲ م، پس از بازگشت نادرشاه از بُخارا و خوارَزم تکمیل شد و دیری نپایید که شاهزاده کور شد. "زبدةالتّواریخ" با آدم شروع می شود، اما دقیقاً جزئیاتش تا رسیدن به عصر صفوی روشن نیست. بخش پایانیِ فصل صفوی از اهمیتِ ویژه ای برخوردار است زیرا پیشینهٔ سرنگونیِ صفویان و ظهورِ نادرشاه تا زمان تصدیِ عنوانِ سلطنتی را دربردارد. "زبدةالتّواریخ" گرچه به اندازهٔ "تاریخ نادری" کامل نیست، بااین حال دربردارندهٔ جزئیاتِ ویژه ای است که در کارِ پیشین یافت نمی
شود، و بخشِ مربوط به روابطِ تهماسب و نادر مورد توجهِ دقیق است. گاه شماری — شاید به خاطر نسخه پردازانِ بی دقت — غالباً معیوب، و چیدمانِ تصادفیِ بعضی از فصل ها یا بخش ها گیج کننده است. باوجودِ این کاستی ها، این اثر یکی از مهم ترین منابعِ معاصرِ اوایلِ کارِ نادر است. این کار با جلوسِ وی بر تختِ پادشاهی در ۱۷۳۶ م متوقف می شود. این موضوع نشان می دهد که به طور مستقل از "تاریخ نادری" نوشته شده است. تذکرةالاحوال. "تَذکِرَةُالْاَحوال" از حَزینِ لاهیجی سهمِ مهمی در تاریخِ دورانِ نادرشاه دارد. این اثر، نشان دهندهٔ دیدگاهِ یکی از اندک شخصیت های فرهنگی و ادبیِ آن دورانِ ناآرام است که از آن جانِ سالم به در بُرد. حزین دربارهٔ ویرانیِ واردآمده از سوی نادر بر کشوری که در آغاز نجات دهنده اش بود، چیزهای زیادی برای گفتن دارد. حزین، گرچه از طرفدارانِ خطِ مَشْیِ صفوی است، اما گاهی اوقات قدرتِ نادر را به عنوان رهبری نظامی می ستاید، و نسخهٔ وی از حملهٔ هند، دربارهٔ نادرشاه ناعادلانه نیست. توصیفاتِ حزین از نبردهای نادر کوچک ترین ارزشی ندارد. او شاهدِ هیچ یک از نبردهایی که می نویسد نبود. او که مردِ مبارزی نبود، همیشه بهانه می گرفت و ه
رگاه برخوردِ نظامیْ قریب الوقوع به نظر می رسید، غیبت می کرد. او می گوید تنها دو سربازِ ایرانی در مهماندوست زخمی شدند و بیش از سه نفر در کرنال کشته نشدند و یک نفر نیز زخمی شد. عبدالکریم کشمیری و میر غلامحسین طباطبایی از "احوال" تا حدی در نگارشِ آثارشان استفاده کرده اند. بیان واقع. عَبدُالْکریمِ کِشمیری، نویسندهٔ "بیانِ واقع"، در اثرش پیش از بازگو کردنِ تجربیاتِ شخصیش در روزگارِ خدمت به نادرشاه، تعدادی از صفحات را به خاستگاهِ نادرشاه تا زمانِ حملهٔ هند اختصاص می دهد. گرچه این بخش از "بیان"، مبتنی بر مشاهده و آگاهیِ دست اول نیست، اما بااین وجود از ارزشِ چشمگیری برخوردار است. نویسنده، بی هیچ دلیلی برای ترس از کینهٔ نادر، آزادانه و بی اغراق از خاستگاهِ پایینِ نادر در زندگیش می نویسد؛ افزون بر این، او حکایات و جزئیاتِ شخصیِ جالب دربارهٔ نادر آورده است که در شرح حالِ رسمیِ میرزا مهدی یافت نمی شود. عبدالکریم گفته است که اطلاعاتش را از یارانِ قدیمیِ شاه به دست آورده است؛ و ادامه می دهد اگر خطایی در روایتش وجود داشته باشد، این کوتاهیِ آنان است و نه شخصِ او. بعضی از اطلاعاتِ عبدالکریم از "احوال" و دیگر نوشته های حزین لا
هیجی گرفته شده است. بخشی از "بیان" که مبتنی بر مشاهدات و تجربیاتِ شخصیِ نویسنده است با شرحِ اقامتِ نادرشاه در دهلی — جایی که عبدالکریم در آن زمان بود — آغاز می شود. وی که مایل به زیارتِ مَکّه بود، به خدمتِ شاه درآمد و سپاهِ ایران را در راهپیماییِ بازگشت به ایران و در لشکرکشیِ ترکستان همراهی کرد. با رسیدن به قزوین از شاه اجازهٔ استعفا و رفتن به مکه را گرفت. عبدالکریم بخشی از جزئیاتِ بازگشتِ سپاه به ایران و فتحِ بخارا و خوارزم را ارائه می دهد که توسط میرزا مهدی فراموش شده است، درحالی که شرحِ سختی های سربازان هنگام عبور از درّهٔ خُرّم در دسامبر ۱۷۳۹ م و تجربیاتِ مشابه شان در گورگان در پانزده ماهِ بعد، در تقویتِ گزارشِ رسمی بسیار مفید است. عبدالکریم از طریق ارتباط نزدیکش با پزشکِ هندی علوی خان — که در دهلی به خدمتِ نادر مشغول شده بود — آگاهی های بسیاری از وضعیتِ جسمی و روحیِ نادر به دست آورد و گفته هایش در این زمینه مورد توجه قرار گرفت. روزنامه میرزا محمد کلانتر. میرزا محمد کلانتر، "روزنامهٔ" خود را در سال ۱۲۰۰ ه .ق/۱۷۸۵–۱۷۸۶ م نوشت. ۲۱ صفحهٔ نخستِ این نسخهٔ چاپی دربارهٔ سختی ها و ماجراهای نویسنده و خانواده اش در
دورهٔ فتنهٔ افغان و برتریِ نادر است. میرزا محمد در زندگینامه اش به رویدادهای فارس و بیش از همه به شیراز اهمیت زیادی می دهد و نکاتی ارائه شده از سوی وی دربارهٔ اخراجِ افغان ها از آن شهر توسط نادر، مورد توجه است. طبیعی است میرزا محمد دربارهٔ شورشِ محمدتقی خان شیرازی، بیگلربیگیِ فارس، در سال ۱۷۴۴ م، حرف های زیادی برای گفتن دارد. حسن فَسایی، نویسندهٔ "فارْسْنامهٔ ناصری"، میرزا محمد را به عنوان یکی از مراجعش برای توصیفِ این شورش ذکر می کند. آتشکده. لُطفعلی بیْگ آذر، نویسندهٔ اثر مشهورِ "آتشکده"، در بخشی از کتابش با عنوان «احوالُ الْمُعاصِرین» خلاصهٔ تاریخیِ کوتاهی از دورانِ حملهٔ افغان تا ظهورِ کریم خان در نیم سده بعد ارائه می دهد. در این اثر، نویسنده به نادر و مبارزاتش و به وقایعِ دورانِ سلطنتش اشاره های مختلفی می کند. وی در پایانِ سخنانش دربارهٔ نادر می گوید که شورش های متعدد در اواخرِ سلطنتش چنان دیوانه اش کرد که تصمیم گرفت ایران را خراب کند. لطفعلی بیگ به کمبودِ چشمگیرِ شاعران و نویسندگانِ ادبی در این نیم سده اشاره می کند. تاریخ نادر. طاهربیگ، که به نظر می رسد اهلِ منطقهٔ دَرگَزِ خراسان باشد، تاریخِ نادرشاه ر
ا با عنوان "تاریخ نادر" نوشت. نسخه ای از آن در تهران نگهداری می شود. طاهربیگ در سپاهِ نادر خدمت کرد، اما در هنگامِ بازگشتِ نادر به ایران، در هند ماند. وی سپس به خدمتِ شجاعُ الدّوله درآمد. در کتابخانهٔ ملی در پاریس، تاریخِ ناشناس و ناقصی از نادرشاه وجود دارد که تا سال ۱۱۵۳ ه .ق/۱۷۳۹–۱۷۴۰ م ادامه دارد که گمان می رود متعلق به طاهربیگ باشد. مکاتبات میان وایت هال و نمایندگانِ دیپلماتیکِ بریتانیا و روسیه. مکاتبات میان وایْتْ هال و نمایندگانِ دیپلماتیکِ بریتانیا در استانبول و سَن پِتِرْزْبورْگ در طول سال های ۱۷۲۹–۱۷۴۷ م، اگرچه بیشتر مربوط به عثمانی و روسیه و سیاستِ دولتِ بریتانیا در این زمینه بود، بااین حال شاملِ منابعِ زیادی دربارهٔ نادرشاه است. بایگانی کمپانی هند شرقی در هند. بایگانیِ کمپانیِ هندِ شرقی در دفترِ هند، منبعی غنی از اطلاعات دربارهٔ دورهٔ نادرشاه است که نه تنها بسیاری از این اطلاعات در جای دیگر یافت نمی شود، بلکه بخشِ عمده ای از آن پیشتر استفاده نشده است. از جمله مهم ترینِ این سوابق، تا آنجا که به موضوعِ نادرشاه مربوط می شود، "دفترِ خاطراتِ گُمبُرون" است که در آن، نمایندهٔ شورای بندرعباس افزون بر ذکرِ
بسیاری از وقایع رخ داده در جاهای دیگر، فعالیت ها و معاملاتِ روزمرهٔ کمپانی در آن مکان را نیز ثبت کرده است. سفر به ترکیه و ایران با گزارش لشکرکشی تهماسب قلی خان. کتابِ "سفر به ترکیه و ایران با گزارش لشکرکشی تهماسب قلی خان" از ژان اُوتِر در سال ۱۷۴۸ م در پاریس منتشر شد. مشخض نیست که رونمایی از این کتاب پیش یا پس از مرگ اوتر — که در ۲۶ سپتامبر رخ داد — بوده است. تاریخ ایران از آغاز تا قرن حاضر. کتابِ "تاریخ ایران از آغاز تا قرن حاضر" نوشته لوئی آندرِه دُ لَ مَمی اثری است که به طور قابل ملاحظه ای، منظم و بادقت آماده شده است. اگرچه نویسنده هرگز از استانبول به ایران نزدیک تر نبود، اما از طریق دوستانی که در آنجا پیدا کرده بود و نیز مقاماتِ دیپلماتیک و کنسولیِ فرانسه، با حجمِ زیادی اطلاعاتِ دربارهٔ ایران آشنا شد. بخشِ عمده ای از کتابش مربوط به حملهٔ افغان ها و دیگر حوادثِ پیش از ظهورِ نادر است. روایتِ واقعیِ نویسنده با سال ۱۷۳۰ م به پایان می رسد. وی در قسمتِ آخرِ جلدِ سوم، با عنوان «خاطراتی در ادامهٔ این تاریخ» تعدادی از نامه ها و گزارش های به دست آورده از طریق مراکزِ عالیِ دیپلماتیک و دیگر دوستانش را منتشر می کند. س
فرنامهٔ هنوی. جوناس هَنْوِیْ از دیرباز به عنوان مرجعِ اصلیِ انگلیسی در موضوعِ نادرشاه تلقی می شده، و "سفرها"یش توسط نویسندگانِ بعدی، چه بریتانیایی و چه غیرِ آن، بسیار گسترده نقل شده است. کیفیتِ "سفرها"ی هنوی نابرابر است. با اینکه همهٔ آنچه که او از تجربیاتِ شخصیش و استناداتش از مجلات و اظهاراتِ دیگران — که آنچه را که خودشان تجربه کرده اند یا شاهدِ آن بوده اند — می نویسد، بیشترین دقت را دارد، اما در هر مورد او نمی تواند دربارهٔ گفته هایش که برپایهٔ آثارِ قبلی ایجاد شده است، صحبت کند. نامه های بازن. لوئیز بازن از ۱۷۴۱ م نادر را در سفرهایش همراهی کرد. بازن همواره در دربار نبود. در دسامبر ۱۷۴۶ م بازن به عنوان پزشکِ ارشدِ نادرشاه منصوب شد و تا زمانِ قتلش نزد وی ماند. در ناآرامیِ وحشتناکِ پس از قتلِ نادر، بازن به سختی فرار کرد. در "نامه های عبادی و کنجکاوانه" و همچنین "مأموریت های شرق"، دو نامهٔ بازن به پدر روژه، ژنرالِ سرپرستِ مأموریت های شرق چاپ شده است. بازن آن ها را در ۲ فوریهٔ ۱۷۵۱ م در بندرعباس نوشت. در نخستینِ این نامه ها، بازن به طور مختصر به خاستگاه و قدرت گرفتنِ نادر اشاره کرد. روایت او پس از رسیدن به نقط