Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
میت نداشت. بیماری می توانست آزادانه در بدن منتقل شود و تحرک داشته باشد و از جایی به جای دیگر رود. اندام های بدن، محمل جامد بیماری محسوب می شدند و نه شرط لازم و ضروری آن . پزشکان رده بندی امراض از مفهوم «همدردی» برای توضیح حرکت بیماری در بدن استفاده می کردند. طبق این مفهوم، بیماری گاهی توسط یک عضو واسطه، گاهی توسط یک دستگاه، گاهی به خاطر حساسیت یک بخش به بخش دیگر و گاهی صرفا به خاطر ارتباط عملکردی، در بدن پخش می شود و در عین حال، ذاتش هیچ تغییری نمی کند. به جز این ها، پزشکان رده بندی امراض ابراز می داشتند که بیماری، بنابر قابلیت های ذاتی اش، گاهی می تواند اَشکال و علائمی پدید آورد که در نمودار رده بندی، خیلی دور از ذاتش اند. آنان برای توجیه این پدیده، ناچاراً به «علیت» دست می یازیدند. پزشکان رده بندی امراض در پیکربندی ثانویه، توجهشان بیش از پیش به بدنِ بیمار جلب شد. ایشان کوشیدند به ویژگی های منحصربه فردِ هر بیمار در دوران بیماری توجه کنند؛ البته نه با آن دید و هدفِ بالینی و مدرن که هر بیمار و بیماری اش را یک «مورد» (کِیس) می بیند، بلکه برای پزشکان رده بندی امراض، مهمْ تنها این بود که کثرت و گونه گونیِ علائمِ
یک بیماری را برای ثبتِ آنان به عنوان ذوات ثابت، در بیماران گوناگون مشاهده کنند. فوکو، فضای سوم را «مجموعه حرکت ها و اقداماتی که به واسطه آنها در یک جامعه، بیماری محاط شده، در محاصره علم پزشکی قرار گرفته، از جامعه مجزا و در مناطق انحصاری و بسته جای گرفته یا در محیط های درمانی ای پخش شده که به شیوه ای نظم و ترتیب یافته اند تا برای درمان بیماری مساعد گردند» تعریف می کند و ادامه می دهد: بر اساس پزشکی رده بندی امراض، بیماری فطرتاً صور و فصولی مستقل از جوامع دارد. هرچه فضای اجتماعی ای که بیماری در آن قرار دارد پیچیده تر باشد، بیماری بیشتر از سرشت خود دور می شود. پزشکی رده بندی امراضْ، محیط بیمارستان - که در آن بیشتر به «سَرای بیچارگان» می مانست تا محل درمان - را مکانی مصنوعی و پیچیده و مُخِلِّ سیر طبیعی بیماری می دانست. پزشکان رده بندی امراض باور داشتند که در بیمارستان، ذات بیماری مغشوش می شود، سویه های خطرناکی پیدا می کند و علنا درمان نمی شود. به زعمِ آنان، محل درمان بیمار، محیط خانه و خانواده بود. محیط طبیعی بیماری، همان محیط طبیعی حیات بود. (بنگرید به اصلِ سومِ پیکربندی اولیه) محیطی که دارای ملایمت مراقبات خودان
گیخته، رفتار حاکی از علاقه و میل مشترک به بهبود است و با طبیعت بیماری ها نیز هم خوانی بیشتری دارد. بیماری باید همان جایی درمان می شد که نخستین بار بدن را مبتلا کرده است. متخصصان نمودار رده بندی امراض، در دوگانه ی مورد بحث کهنِ «پزشکِ فعال» و «پزشکِ منتظر»، طرفدار دومی بودند. فوکو می گوید فضای سوم، فضایی شدیداً متأثر از اجتماعی ترین چیزها مانند سیاست، اقتصاد، آرمان ها، مطالبات و رویارویی های اجتماعی است. بنابراین این نگاه پزشکانِ وقت در این فضا، همسو با آراءِ سیاسی و اقتصادیِ صاحب نظرانِ آن زمان بود. اقتصاددانانِ وقت، گرداندن بیمارستان ها با ثروت مولد (سرمایه) یا ثروت تولیدشده (بازده، که همواره تبدیل پذیر به سرمایه است) را عامل افزایش فقر و رکود اقتصادی می دانستند؛ مگر آنکه بیمارستان بر پایه ی کار که همانا اصلِ مولد ثروت است بنا کنیم. اما این تصورات با رسیدن به شکل نهایی و کامل خود، به عکس خود بدل شدند. فوکو می گوید فضای سیاسیِ حاکم بر فرانسه ی در شُرُفِ انقلاب، ابتدا فضای سوم را دگرگون و متعاقباً پزشکی رده بندی امراض را نابود کرد. سیاسیونِ آن زمان از دیرباز دو آرزوی «مِلّی کردن (دولتی کردنِ) علمِ پزشکی» و «سا
ختن جامعه ای بی بیماری» را داشتند. آنان معتقد بودند هدف پزشکی مانند دین، تخفیفِ آلام و رنج های بشری است اما حال که دین از این هدف منحرف شده است، باید منابع و امکانات آن را در اختیار پزشکی گذاشت تا جایگزینِ روحانیان در فراهم آوردنِ یک زندگی سعادت مندانه برای مردم باشند. سَرسلسله ی این تحولات در فضای سوم و در پارادایم پزشکی، نگاه ویژه ی پزشکی رده بندی امراض به مسئله ی «بیماری های همه گیر» بود که فرانسه با آن درگیر شده بود. پزشکان رده بندی امراض، بیماری های همه گیر را نوع دیگری از بیماری در نظر می گرفتند. هنوز بحث هایی بر سر اینکه آیا آنان متوجه مسری بودن این بیماری ها شده بودند؟ یا نگاهشان به عوامل بیماری زایشان معطوف شده بود؟ در جریان است اما می توان گفت حداقل مسری بودنِ بیماری های همه گیرِ بدخیم مانند سرطان و طاعون را می پذیرفتند اما همه گیری بیماری های عادی مانند سیاه سرفه، سرخک، تب ادواری و اسهال صفراوی برایشان از «ذاتِ» دیگری محسوب می شد. بیماری همه گیر از نظر آنان نه فقط یک بیماری، بلکه «یک شرایط» است که وضع آب وهوا، کیفیت خاک، تغذیه، فصلِ سال، بارش ها، خشکسالی و قحطی، سن و جنس و مزاج بیمار و... نیز در تع
ریف آن نقش دارند. بنابراین از نظر آنان، برای شناخت بیماری همه گیر، جزئیاتِ شرایط محیطی و علائمِ تک تک بیماران باید ثبت و ضبط می شدند. در نتیجه، این نوع نگاهِ «پزشکی بیماری های همه گیر»، اختلافاتی با «پزشکی رده بندی امراض» یافت؛ نگاهی که بیش از پزشکی رده بندی امراض به زمان و علیت هم معطوف بود: در فرانسه ی آن زمان به منظور این هدف، ستادها و انجمن های طبی متشکل از پزشکان از جانب حاکمان مسئول می شدند تا در سرتاسر کشور به جمع آوری آمار مبتلایان تازه، بررسی و تجویز روش های درمانی امتحان شده و جدید، و نظارت بر این فرایند بپردازند. اختیارات و حوزه ی اعمال این انجمن ها بیشتر و بیشتر می شد به حدی که در حوزه های استحفاظی خود درباره ی کیفیت غذا و سلامتِ دام ها و محل دفن اجساد نیز نظر می دادند، برای مردم از اصول بهداشتی می گفتند و بروشورهایی با این مضامین برای «آگاهی بخش» تدارک می دیدند. همه ی این ها علم پزشکی را ملی و سیاسی کردند و به فضای سوم پزشکی این امکان را دادند تا بر فضای اجتماعی منطبق شده و به همه ی لایه های اجتماعی نفوذ کند. همچنین علم پزشکی، برعکسِ قبل، تبدیل شد به علمی با جریانی از اطلاعاتِ متغیر و همواره در ح
الِ جمع آوری تبدیل شود که این عملاً سرآغازِ «پزشکی بالینی» بود: ولی البته همچنان: در نتیجه، تقابل «نگاهِ سنتیِ پزشکی رده بندی امراض» و «نگاه پزشکی همه گیری»، به رغم تقابلشان، پیامد مشترکی را حاصل شدند: کنارنهادنِ همه ی نهادهای پزشکی ای که در برابر توقعات جدیدِ نگاه، حجاب می افکندند. به تعبیر فوکو، لازم شده بود که در تجربه ی پزشکی، میدانی کاملا آزاد شکل گیرد تا ضرورت طبیعی انواع در آن تمام و کمال و واضح و روشن و آشکار گردد و همچنان لازم بود که این میدان، (به شکلی کنترل شود و صلاحیتش ارزیابی شود تا) شناختی امین، جامع و دائمی از وضعیت سلامتی یک ملت به دست دهد. این میدان از نظر آنان، در «بیمارستان ها» فراهم می آمد. بیمارستان ها باید بر اساس دو اصل «تشکل»، اختصاص هر بیمارستان به دسته ی معینی از بیماری ها، و «توزیع»، تعیین نظم و ترتیبِ جای گیریِ انواع بیماران یک بیمارستان، ساخته می شدند: از طرفی دیگر، متأثر از شرایط سیاست و سلامتِ وقت، در آراء اقتصاددانان نیز تغییراتی ایجاد شده بود. مسئله ی «اِمداد» برای آنان مطرح شده بود. آنان همچنان معتقد بودند که بهترین محیط درمان، محیط خانه و خانواده است اما پذیرفته بودند که بر
خی از شهروندان به دلیل فقر یا بی کَسی، نمی توانند از این محیط بهره مند شوند. بنابراین به نظر آنان، دولت باید برای آنان محیطی که همچین کاربردی داشته باشد را ایجاد کند. اگر خانواده به واسطه ی وظیفه ی طبیعی همدردی با «بیمار» پیوند داشت، ملت از سر وظیفه ی اجتماعی و جمعی، یعنی امداد، با «بیماران» همچین پیوندی داشت. این سیاست دولتی به زعمِ آنان، همانا «بیمارستان» بود. اقتصاددانان در راستای به کارگیری بیمارستان ها، دست به یکسری اصلاحات در قوانینِ کشور زدند تا مسیر این کار هموار شود و هزینه های اداره ی بیمارستان ها به شکلی فراهم شود تا باعث «خسارت اقتصادی و فقیرکردنِ اقتصاد کشور» نشود. بنابراین میان خواسته های ایدئولوژی سیاسی-اقتصادی و نیازهای تکنولوژیکِ پزشکی، هم سویی به وجود آمده بود. پزشکان و دولتمردان در حرکتی واحد با واژگانی گاه یکسان اما با دلایلی که ریشه های متفاوت داشتند، خواهان حذف هر آن چیزی شدند که ممکن بود مانع از شکل گیری این فضای جدید، یعنی بیمارستان ها شود. فضایی که به زعم ایشان قرار بود در آن، همه ی سدهای مانع در مسیرِ نیروی سرزنده ی حقیقت نابود شوند. فضایی که در آن، نگاه، تنها تابعِ قانونِ حقیقت است.
نگاهی که مسلط است و بر حاکمان خود نیز حاکم می شود. «آزادی حاکمانه ی حقیقت»، آن درون مایه ی ایدئولوژیکی ای بود که اصلاحات پزشکیِ وقت را منجر شد. اینگونه بود که از نهاد بیمارستان استقبال به عمل آمد، نهاد بیمارستان مستقر شد، فضاسازی سومِ بیماری متحول گشت و «پزشکی رده بندی امراض» جایش را «پزشکی بالینی» داد. میشل فوکو در این خلال اشاره می کند که تبدیل شدنِ این ستادها و انجمن های طبی فرانسه به یک بوروکراسی برای ثبت و تحلیل و تبادلِ اطلاعات، نگاهِ پزشکی را دوپاره کرد. نگاهِ دوم، نگاهِ ناظر بر فعالیت های پزشکی (نگاه اول) بود که مقدمه ای شُد برای وَضعِ یک زبان و برنامه ی آموزشیِ معیار برای دانش و تعیینِ صلاحیت پزشکی. تأثیراتِ تقابلِ «نگاه پزشکی رده بندی امراض» و «نگاه پزشکی بیماری های همه گیر»، در ورطه ی آموزش هم دیده می شد. در بحبوحه ای که بحثِ «اصلاحات و تغییراتی که در عینِ بخشیدنِ آزادی به میدان پزشکی، صلاحیتِ آن و مُشتَغِلانش را ارزیابی کندْ» داغ بود، پزشکی رده بندی امراض در عمل، آموزشِ مبانی بسته ی خود در محیط دانشگاه های دولتی بود و پزشکی بیماری های همه گیر که اِمدادمحور بوده و «سودمندی عملی و فایده ی جمعی» برا
یش مهم بود، معتقد به جریانِ آزادِ حقیقت، ترجیح می داد پزشکانی را با هزینه ی بخش خصوصی، ضمن یک آموزش نظری، به شهرها و روستاها بفرستد تا با «شرایط» جغرافیایی مناطق گوناگون آشنا شوند و افزون بر درمان بیماران، بر عِلمشان افزوده شود. این اتفاق، افتراق و تباینی را میان دو حوزه ی نظری و عملی ایجاد کرده بود. چهارچوب منسجی نبود که میان داده های عملی و دانشِ دانشگاه ها ارتباط برقرار کند: آنچه (در کار عملی) «دیدنی» بود، (در محیط آکادمیک،) «گفتنی» و «آموختنی» نبود؛ نمی شد نتایجِ دیدن را به کلام درآورد. شیوه ی نگاه کردن و شیوه ی آموزش دادنِ پزشکی، هم سو نبودند. این، در مسئله ی تفاهم دادنِ نهاد بیمارستان با این چهارگانه ی حاصل از تقابل نگاه های پزشکی رده بندی امراض و پزشکی بیماری های همه گیر (یک دوگانه ی عَمَلِشان در درمان و یک دوگانه ی عَمَلِشان در آموزش) مشهود بود: نهاد بیمارستان، درگیر یک نایکپارچگی بود، که وحدت عملی و نظری را برای «پزشکی بالینی» دشوار می کرد: این مسائل به مرور زمان، با انحلالِ دانشگاه ها، وابسته کردنِ آموزش به نهاد بیمارستان و حضور بر «بالینِ» بیمار (به شکلی که پزشکان در بیمارستان، هم به درمان می پرداخ
تند و هم به سرپرستیِ مُرَبّیان، تحصیل می کردند) و متمرکزکردنِ آزمون ها و فرایند نظارت بر محتوای درسی پزشکان، پاسخ داده شدند. در دوران انقلاب فرانسه، پزشکی زبان دیگری برگزید، سوژه های مطالعاتی تازه ای برای خود تعریف کرد، خودش را بر نهادی (institution) تازه استوار کرد، مفاهیمی نو براساس تجارب جدید صورت بندی کرد، به بازسازی بیمارستان ها پرداخت و نحوهٔ کار عملی آن متحول شد. انقلاب فرانسه سلسله مراتب تازه ای در پزشکی آفرید، پزشکی را به سیاست کلان دولتی تبدیل و درمان و آموزشِ آن را متمرکز کرد. و همهٔ این تحولات ناشی از نظرات حاکم در سپهر سیاسی زمانه و مشکلاتِ وقت بودند. در این دوره بود که پزشکی بالینی به وجود آمد. فوکو متذکر می شود که آنچه «پزشکی بالینی» می نامد، در بازه ی زمانی مربوط به خودش، همواره یک چیز ثابت نبوده است و همیشه در حال تغییر و تحول در موردِ نگاه، تفسیر، سوژه، اُبژه و رابطه ی این دو مورد اخیر بوده است. «پزشکی بالینی ابتدایی» یا «پزشکی بالینی سده ی هجدهم» که پزشکیِ بالینی دهه های اولیه ی و وُسطای سده ی هجدهم بود، افزون بر پزشکی قبل از خودش، با پزشکیِ بالینیِ بعد از خودش هم تفاوت داشت و ویژگی های منح
صربه فردش عبارت بودند از: فوکو همچنین اشاره می کند که مورخان و پزشکانِ این عصر تمایل داشتند که برای «پزشکی بالینی»، تاریخی برشمارند. آنان می گفتند که اصیل ترین شکل پزشکی، حضور بر بالینِ بیمار است و روایت تاریخی آنان این بود که پزشکی در ابتدا در یونان باستان هم حولِ بالین بیمار شکل گرفت و تجربی ترین شکلِ پزشکی (کَشفِ مُسَکِّنینِ آلام) بود که هر فرد می توانست آن را بفهمد، اما رفته رفته در یک زبانِ پیچیده ی همه فهم ناپذیر به انحصارِ اَقشارِ ممتازی در آمد و اینک، آن حقیقت و روش اصلی پزشکی، بازیابی شده است. ولی فوکو مخالف است و می گوید که توجه به «مورد» (کِیس) و «بالین»، پیش از این ها از زمان رنسانس وجود داشت اما در حاشیه بود. چیزی هم که آن را از حاشیه به مرکزیت آورد، نه بازیابی و پیشرفتِ فکری و حُکمِ عَقلِ سَلیم، که اِجبارِ و اِلتزامِ تغییراتِ نهادی پزشکی (فضای سومِ پزشکی) بود. فوکو توضیح می دهد پس از کودتای ترمیدُر، آموزش بالینی برای مدت کوتاهی به تعلیق درآمد اما مشکلاتی مانند جنگ و فقر، اهمیت پزشکی و بهداشت را برای مردم و روشنفکران افزایش داده بودند. همچنین در این دوره امکان سازمان یابی تشکلات خودمختار، نیمه خو
دمختار و حتی مخفیانه ی طبی ای برای کمک به مردم مهیا شده بود. در نتیجه ی حساسیت های جامعه در رابطه با وجود پزشکانی مجرب با علمی که بهره ی عملی داشته باشد، آموزش بالینی دوباره به عرصه بازگشت. فوکو این آموزش و پزشکی بالینی را «پزشکی بالینی سده نوزدهم» (متولد اواخر سده ی هجدهم و اوایل سده ی نوزدهم) می نامد که با پزشکی مذکور سده هجدهم فرق داشت. مهمترین وجه افتراق «پزشکی بالینی سده نوزدهم» با «پزشکی بالینی سده هجدهم»، وجود یا حداقل کوششی برای ایجاد زبانی فنی بود تا «دیدنی»های بالین بیمار را «گفتنی» و «آموختنی» کند. آموزش بالینی سده نوزدهم برخلاف آموزش بالینی سده هجدهم، نه فقط آموزش نظام های کهن حقیقت، بلکه واقعاً بستری برای کشف حقایق تازه بود. دغدغه ی صاحب نظرانِ پساترمیدُر، وضع قوانینی بود که هم انحصاراتِ «ارتجاعیِ» صنفیِ پزشکانِ زمان قبل از انقلاب را بازتولید نکنند و هم حرفه ی پزشکی را «زیادی آزاد و هردَم بیل و بی نظارت» رها نکنند چراکه این حرفه با جان مردم سروکار دارد و اشتباهاتش باعث مرگ آدم ها می شوند. طرح هایی گوناگونی توسط فورکورا، دنو، کالِس (Jean-Marie Calès) و... ارائه و برخی اجرا و رد شدند و در نهایت طرح
ِ پیر ژان ژرژ کابانیس در سال یازدهم انقلاب، مورد استقبال قرار گرفت. کابانیس، دغدغه ی مذکور صاحب نظرانِ پساترمیدُر را پاسخ داد. این جنبشِ افکارِ میانِ سال های ششم تا یازدهم انقلاب، معناهایی در بر داشت که برای پزشکی، تعیین کننده و سرنوشت ساز بودند: نحوه ی برخورد پزشکی بالینی سده نوزدهم با یک مسئله ی اخلاقی نیز مورد توجه فوکو است. بیمارستان، میدانِ آزادِ پزشک برای درمان و آموزش و کشف حقیقت است، اما تا چه حد آزاد؟ بیمار، انسانی است که سوژه ی بیماری خود است و برای کسب تسکین به بیمارستان مراجعه کرده است اما پزشکان بالینی، او را تبدیل به ابژه ی مطالعه و تحقیق و آزمایش می کند: و پاسخ پزشکانِ وقت این بود که: بنابراین برای معاصرین، منطقی بود که وقتی در بیمارستان ها، از سرمایه های ملی (بودجه ی دولتی) و حتی سرمایه های خصوصی (پول و مالیات ثروتمندان) برای بیماران خرج می شود، بیماران نیز برای جبران، خود را ابژه ای برای دانشِ پزشکی کنند تا از این دانش برای درمان بقیه ی مردم جامعه استفاده شود. فوکو این نکته را متذکر می شود که چقدر کاپیتالیستی، محاسبه ی دقیق سود مطرح بوده است. فوکو ضمن مخالفت مجدد با این ایده که پزشکی در طول ت
اریخ تحولاتش، در حالِ «پیشرفت» یا «بازگشت به اصالت اولیه» بوده است می گوید: در پزشکی بالینی سده نوزدهم: این عملیات، تمایز نشانه و علامت را از بین بُرد. نشانه را به همان علامت تبدیل کرد؛ منتها علامتی که برعکسِ علائمِ دیگر، از تفاوت، بسامد، همزمانی و توالی اش در فرایند بیماری، «آگاهی» داریم. دخالتِ آگاهی بود که علامت را به نشانه تبدیل می کرد. هر نشانه ای علامت بود اما هر علامتی نشانه نبود. نشانه، همان علامت دانسته می شد و همان حرف را می زد با این تفاوتِ جزئی که آنچه نشانه «می گفت» دقیقاً همانی بود که «علامت» هست. حتی همین عملیات نیز همان «تحلیلِ» کندیاک بود. تحلیل کندیاک بر درستی سرچشمه های آغازینِ استدلال تأکید می کرد و نگاه پزشکی بالینی نیز به همین امر توجه داشت: نشانه همان علامت است منتها در حقیقت آغازین خود؛ حقیقت آغازینی که اگر مَکشوف نباشد هم باید طبق روش کندیاک، کشفش کنیم. پس پزشکی، تنها زمانی به حد اعلای خودش می رسید و همه ی تظاهرات بالینی، تنها وقتی به زبانی روشن و قاعده مند سخن می گفتند، که تمام علائم به نشانه بدل شوند. این هم همانی بود که کندیاک می گفت:«زبان درست.» (Langue Bien Faite) فوکو اشاره می ک
ند که «عدم قطعیت» در پزشکی و «غیرِ یقینی»بودنِ رشته ی پزشکی در سده ی هجدهم، نوعی کسر شأن محسوب می شد اما در سده ی نوزدهم، پزشکان دریافتند که همین ویژگی پزشکی می تواند مثبت باشد و چه بسا با استفاده از همین ویژگی، به قطعیتِ بیشتر رسید. در آن زمان، پیشرفت های ریاضیاتیِ لاپلاس در علم آمار، توجه پزشکان را به خود جلب کرده بود. پزشکان کوشیدند آمار را وارد پزشکی کنند. این کار، صورت بندی ایشان از بیماری و فضاهایش را دگرگون کرد. پس از این می شد بسامد بروز علائم را محاسبه کرد و آن را با یک کلیت مقایسه نمود؛ دیگر کثرت علائم، یکدیگر را تأیید یا نفی نمی کردند، بلکه با یکدیگر «همگرا» می شدند؛ زمان، دیگر عنصری غیر قابل پیش بینی محسوب نمی شد که واقعیت را پنهان می کند و نیاز باشد با نگاه پیش بینی گر، تأثیرش را خنثی کرد، بلکه عنصری لازم محسوب می شد که باید در پژوهش دخالت داشته باشد تا «درجات یقین» را مشخص کند. اما استفاده ی آمار در پزشکی، برعکس پیکربندیِ «زبان-نشانه»، انسجام واقعی نداشت و کاری از پیش نمی بُرد؛ نه به خاطر ناکارآمدی علم آمار، که اولا به خاطرِ همچنان کمبود بیمارستان ها برای آمارگیری و پژوهش های آماری و دوما به خاط
رِ اینکه تفکر پزشکان در باب بیماری هم مبتنی بر احتمالات نبود؛ آنان متأثر از فلسفه ی کندیاک، وحدانیت و کلیتی برای دانش قائل بودند که با تفکر آمارین، سنخیتی ندارد. ساختار صوری مفاهیم آماری (محاسبه ی خطا، انحراف، حد، ارزش میانگین)، هیچگاه در پزشکی به روشنی و دقت بیان نشدند و تلاش ها برای ادغام علم آمار با پزشکی با شکست مواجه شد. همانگونه که گفته شد، این شکست، در اصل و اساس خود، از جهل یا کاربرد بیش از حد سطحیِ ابزار ریاضی نشأت نمی گرفت، بلکه از خودِ سازمان میدان پزشکی ناشی می شد. اما کوشش برای دخیل کردنِ آمار در پزشکی، حداقل خلأیی را برای تکامل نهایی مطالعه ی موردی (کِیس محور) ایجاد کرد: در نتیجه، تلاش پزشکان بالینی برای افزایش قطعیت در پزشکی با ترکیبِ دو وسیلهٔ «علم آمار و حساب» (منطق حساب) و «توصیف دقیق» (منطق تکوین)، با تناقض (یا حداقل ناکارآمدیِ) دو رویکردِ «محاسبه عام و دقیق» و «توصیف تام و جامع» مواجه شد. طبق کتاب، نخستین پزشکان بالینی، متأثر از فلسفهٔ زبانِ کُندیاک، به وضع نوعی تحلیل و تفسیرِ علائم و نشانه های بیماری در پزشکی دست یازیده بودند. بنابر نظریهٔ کندیاک، زبانِ کلامی ریشه در زبان حرکتی در بشر اول
یه داشته (و پزشکان بالینی نیز علائم و نشانه ها را چونان زبان کلامی در نظر گرفتند) و همچنین هر علمی نوعی «زبانِ درست» است که در آن گزاره های معلوم (بدیهیات، قطعیات، اصول موضوعه) با هم ترکیب و تفسیر می شوند (تحلیل می شوند) تا در نهایت به صحت گزاره های مجهول خود برسیم. فوکو توضیح می دهد که استقبال همزمان پزشکان از دو رویکرد آماری و توصیفی، ناشی از دوپهلوبودنِ خود نظریهٔ کندیاک و ابهامِ واژهٔ «تحلیلِ» او بود. و البته فوکو اشاره می کند که در ادامه، پزشکی بالینی از رویکرد اول به رویکرد دوم گرایش بیشتری پیدا کرد. در نتیجهٔ گرایش بیشتر به رویکرد دوم (توصیف دقیق): ۱- پزشکان نتوانستند به خوبی بر سر اینکه چه چیزی «الفبا» و اولین بارقهٔ هر بیماری است به نتیجه برسند چراکه بیماری ها اغلب پیچیده تر از تصورشان بودند. ۲- با این رویکرد، بیماری به یک واژه تقلیل پیدا کرده بود. از آنجایی که بیماری مجموعه علائم دانسته می شد و نام بیماری نیز صرفاً برای این مجموعه وضع می شد، پس علناً نام بیماری اشاره به هیچ چیزی که وجود خارجی داشته باشد نداشت و یعنی همچنان چیستی و ماهیتِ بیماری مشخص نشده بود. این مسئله همچنین متأثر بود از ۴- تشبیهِ
بیماری به فعل و انفعالات شیمیایی که یعنی کار یک پزشک نه مانند یک گیاه شناس، شناختِ نوع امراض، که مانند یک شیمی دان، شناختِ فرایندهای آن است. در نتیجه ۵- نگاه پزشک از یک نگاه تعقلی به یک «نگاه حساس» تبدیل شد که باید ماهرانه و در زمان کوتاهی تشخیص خود را بدهد. فوکو می گوید این عامل پنجم سبب شد افزون بر «دیدن» («دیداری») و «شنیدن» («شنیداری»)، «لَمسیدن» («لامسه») هم وارد کار پزشکان شود و این مسئله باز توجه به خودِ بیمار و بدن بیمار را افزایش داد و راه را برای کالبدشکافی و آغاز «پزشکی بالینی-تشریحی» گشود. تحولی که آراءِ بیشا و دیگر کالبدشکافان ایجاد کردند، نه منسوخ کردنِ ایدهٔ تحلیلِ فلسفهٔ کُندیاک و اصل رده بندی امراض، که جانی تازه بخشیدن به آن دو بود. فعالیت بیشا در امتدادِ تحلیل گری پزشکان بالینی محسوب می شد منتها تحلیلی که مانند پزشکان بالینی مبتنی بر «نگاه به سطح» و کلنجاررفتن با زبانِ علائم و نشانه ها نبود، بلکه در عُمق بدن، برکنده از محمل زبان شناختی، آسیب های بافتی را به عنوان منشأ علائم و الفبای بیماری یافته بود. او حتی ایدهٔ قدیمی ترِ «ارتباط دادن بیماری به عضو» (نوعی نگاهِ تجزیه نگرانه به بدن به جای نگ
اه وحدت گرایانه مانند رویکرد مُرگانیی) که از رونق افتاده بود را نیز دوباره احیا کرد. بیشا، تحلیل را به خود بیماری هم تعمیم داد: «پزشک تحلیل می کند چون خود بیماری تحلیل است و تحلیلش را در بدن به کار می بندد.» بنابر نظریهٔ «نُسوجِ» («بافتی») بیشا، بدن انسان دارای وحدت بود. بدن انسان متشکل از بافت های گوناگونی بود که در سرتاسر بدن با هم ارتباط داشتند، ضایعاتشان سبب بیماری می شد، اندام ها چین خوردگی های همین بافت ها بودند، ضایعات در طول و عرض بافت ها از عضوی به عضو دیگر منتقل می شدند و امراض و علائم متفاوتی ایجاد می کردند. همهٔ این ها معیارهایی تازه برای کشف ارتباط بیماری ها و رده بندی آن ها به دست می دادند. این ارتباط همگانی در بدن انسان، نگاهی مانند نگاه پزشکی بالینی بود، برخلاف نگاه امثالِ مرگانیی که بدن و بیماری را تجزیه شده تر مطالعه می کردند. فوکو با این اعتقاد مخالف است که دلیل عدم توجه پزشکان به کالبدشکافی تا آن زمان را اعتقادات مذهبیِ مخالف کالبدشکافی می داند. فوکو می گوید کالبدشکافی قبلا هم بدون هیچ مشکلی توسط متخصصانش انجام می شده و امری مرسوم برای آموزش جراحی بوده است. او می گوید اتفاقا این خودِ پاراد
ایمِ غالبِ پزشکی بالینی بود که به کالبدشکافی التفاتی نشان نمی داد. فوکو می افزاید که برخلاف تصور، پزشکی بالینی و آسیب شناسی تشریحی دو علم متفاوت هستند و هر کدام نیاز به تغییراتی داشتند تا بتوانند تلفیق شوند: در پزشکی تشریحی-بالینی، معنا و کاربردِ علائم (Symptoms) و نشانه ها (Signs) هم دیگرگون شد. در پزشکیِ رده بندی اَمراض، علائم، نمودهای «ذاتِ» بیماری بودند و نشانه ها خبر از آیندهٔ بیماری و مرگِ احتمالیِ بیمار می دادند. در پزشکی بالینی، این تفاوتِ ماهوی از بین رفت و هر علامتی که می شد از قبل و بعدش آگاهی یافت، نشانه محسوب می شُد. در پزشکیِ بالینی-تشریحی اما این تفاوت ماهوی منتها به شکلی دیگر برگشت. پزشکانِ بالینی-تشریحی، نشانه را آگاهی دهنده ای از ضایعات بافتیِ درون بدن می دانستند و نه نمودی از ذات بیماری یا مُخبری از آیندهٔ بیماری. به عقیدهٔ آنان، هیچ یک از علائم و چه بسا مجموعه ای از علائم نمی توانستند ثابت کنند که دقیقا چه بیماری ای بدن را مبتلا کرده است (چون بسیاری از علائم میان بیماری ها مشترک هستند) اما یک نشانه می توانست ثابت کند که دقیقا چه آسیبی در بافت های درون بدن رخ داده و بنابراین ثابت می کرد که
دقیقا با کدام بیماری مواجه هستیم. برای پزشکانِ بالینی، گستردگیِ یک نشانه، قطعیتِ آن را بیشتر می کرد؛ مثلا تَب چون تماما بدن را درگیر می کرد، نشانهٔ قطعی تری از نوع و سِیرِ بیماری محسوب می شد اما برای پزشکانِ بالینی-تشریحی، اتفاقا یک نشانهٔ محدود می توانست به شکلِ دقیق تری از اتفاقات و ضایعات درون بدن خبر بدهد؛ مثلا لائنک در معاینهٔ قفسه سینهٔ مَسلولان (مبتلایان به سِل) با گوشی پزشکی مشاهده کرده بود که گویی از مساحتِ کوچکی از ریهٔ ایشان (۲/۵ سانتی متر مربع) صدایی خارج می شود. انگار که آن قسمت از ریه سوراخ شده است. او پدیدهٔ مشابهی در مبتلایان به سینه پهلو نیز مشاهده کرد با این تفاوت که صدای مخروج از ریهٔ آنان لرزان تر، خش دارتر و زنگ دارتر است. او صدای ریهٔ مسلولان را «پِکتُریلُکی» (pectoriloquie) و صدای ریهٔ سینه پهلوداران را «بُزآوایی» (اگوفونی، égophonie) نامید و این صداها را نشانه های متمایزکنندهٔ این دو بیماری دانست. این مسئله نیز به گونه ای دیگر هم در راستای پیشفرضِ بررسی حجمی بدن و هم تقویت کنندهٔ آن بود. این تحول معنایی علائم و نشانه ها، «نشانه شناسی» را از فرایندِ «خوانش» به «برون افکندنِ علم تشریحِ م
رضی» تبدیل کرد. روش های «معاینه» متنوع تر شدند و حواسِ لامسه و شنوایی نیز در کنار بینایی به معاینه پرداختند. معاینه، کالبدشکافیِ انسانِ زنده شد. هرچند از لحاظ معرفت شناختی، برتری همچنان با «حس دیداری» و «اَمرِ رؤیت پذیر» بود. حواس لامسه و شنیداری، جایگزین های موقت دیداری برای ترسیم یک تصویر رؤیت پذیر در نهایت بودند. وقتی کروازیر صدای قلب نارسا را می شنید و لائنک صدای تیزِ لرزانِ ریه را، آنان در واقع به ترتیب، هیپرتروفی قلب و ترشحات ریه را «می دیدند». برتری ای که نگاه پزشکی برای حس دیداری قائل بود، [حداقل ابتدائاً] برخلاف انتظار باعث شد تا استقبال کمی از روش های فنی معاینه بشود. بیشا با استفاده از میکروسکوپ مخالفت می کرد. چراکه منظور این پزشکان از «دیدن»، همان دیدنِ شایع در روزمره بود، نه دیدنی که به واسطهٔ وسیله ای دیگر «برای مدتی اندک، به زور» ممکن می شود. حتی آزمایش های شیمیایی هم باید در خدمتِ ممکن ساختنِ این دیدنِ مرسوم روزمره می بودند، نه نمایاندنِ چیزی غیر از این. فوکو، پیرامون تغییر نگاه و نگرش به «مرگ» در دوران پزشکی بالینی-تشریحی به این نکته اشاره می کند که پزشکانِ تشریحی با دو مسئله مواجه بودند: یکم
اینکه باید تفاوت میانِ تغییراتِ بافتی ناشی از مرگ و ناشی از بیماری در جسد را می فهمیدند؛ باید می فهمیدند که «آسیب» بافتیِ مشاهده شده در جسد، به دلیل بیماری ای که زمان زنده بودنش به آن مبتلا بوده ایجاد شده یا پس از مرگ و به دلیل مُردنش ایجاد شده. دوم اینکه پزشکی بالینی به ترتیب و توالی زمانیِ پیدایشِ علائم (Symptoms) اهمیت می داد و لازم بود چگونگی ترتیب ظهور علائم در بافت هایی که همگی همزمان حضور دارند نیز توجیه شود. در پاسخ به مسئلهٔ دوم، بیشا کوشید میان دو گروه پدیدهٔ مرضی تفاوت قائل شود: ۱- پدیده های مرضی ای که مقدم بر مرگ اند (زمینه سازِ مرگ اند) و ۲- پدیده های مرضی ای که با مرگ تمام می شوند (همان آسیب های بافتی و علائمِ ناشی از بیماری). پزشکان بالینی-تشریحی از مفاهیمی مانند «بافت مُردگی» بهره گرفتند و استدلال کردند که برخی ضایعات بافتی، در زمان بیماری، مربوط اما مستقل از بیماری به وجود می آیند. این ضایعات بافتی، باعث مرگ اند. تشکیل این ضایعات بافتی هم در لحظهٔ مردن رُخ نمی دهد، بلکه فرایند تشکیل این ضایعات، قبل تر از آنکه مرگ به وقوع بپیوندد شروع می شود. بنابراین «مرگ» لحظاتی قبل از مردن، در همان زمانی ک