Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ریه از آمل بیرون آمد. حسن که نام پادشاهی داعی الی الحق اختیار کرده بود، شروین باوندی و شهریار قارنوندی را به پرداخت خراج بیشتر مجبور کرد و به گرگان دست یافت. مردم طبرستان، خصوصاً از آن جهت که وی سربازان دیلمی را زیر نظارت مستقیم خود داشت دوستش می داشتند. در سال ۳۰۶ هجری ابوالحسین احمد داعی را فروگذاشت و در گرگان به برادرش جعفر پیوست. جعفر داعی را شکست داد و حکومت آمل را در دست گرفت. در نتیجه دو برادر گرگان را متصرف شدند. داعی که به محمد بن شهریار قارنوندی پناهنده شده بود هم به دست وی گرفتار گردید، و محمد وی را نزد علی بن وهسودان جستانی فرستاد که در این هنگام از سوی عباسیان ولایت ری داشت. علی داعی را به الموت فرستاد و در آنجا برادرش خسرو فیروز وی را در بند داشت. اما چون محمد بن مسافر سلاری علی را به قتل رساند خسرو فیروز داعی را از بند رها کرد. داعی هفت ماه پس از فرار با سپاهی که در گیلان بر خود فراز آورده بود به طبرستان بازگشت و احمد را نزدیک استرآباد بشکست. سپس با وی مصالحه کرد، اما جعفر به ری و از آنجا به گیلان گریخت. احمد غالباً از سوی داعی والی گرگان بود. در سال ۳۰۹ هجری لیلی بن نعمان سردار داعی (نام واقعی
پدر وی شهدوست بود) که پس از تیرداذ شاه گیلها شده بود، دامغان، نیشابور و مرو را گشود، اما از سپاه سامانی شکست یافت و کشته شد. چون سپاه شکست خورده به گرگان بازگشت گروهی از روسای گیلی و دیلمی به کشتن داعی دسیسه کردند. داعی از توطئه خبر یافت و به شتاب به گرگان آمد و پنج تن از آنها را از جمله هروسندان بن تیرداذ را که گیلها پس از مرگ داعی به پادشاهی خود برداشته بودن خائنانه به قتل آورد. این واقعه موجب نارضایی سپاه گیلی و دیلمی گردید، و سرانجام به قتل داعی بر دست مرداویج بن زیار خواهرزاده هروسندان انجامید. حسن که به داعی صغیر شهره بود، در سال ۳۱۶ در نبردی با اسفار بن شیرویه کشته شد و پس از مرگ او، سلسله علویان طبرستان، منقرض شدند. افول و سقوط علویان طبرستان. پس از دو یا سه نسل علویان طبرستان و گیلان از شعارهای عدالت طلبانهٔ نخستین خود عدول کرده و به کنار رانده شدند. این اوضاع زمینه را برای قیام اشرافی که نسب خود را به ساسانیان می رساندند، فراهم نمود و در این منطقه نیاز به حکومتی بود که هر دو قشر شیعیان و زرتشتیان را اقناع کند. از سوی دیگر، در اواسط قرن سوم هجری خلافت عباسی با جنبش های استقلال طلبانه ای مواجه شد که
ضعف سیاسی او را در پی داشت. این جنبش ها در میان ایرانیان، که از پیش منتظر فرصتی برای شورش بودند، با ظهور دولت هایی مانند سامانیان و صفاریان این روند آغاز شد و از اوایل قرن چهارم هجری در شمال ایران جنبش های گوناگونی علیه خلیفه آغاز شد که اسفار بن شیرویه، ماکان کاکی، سلاریان، زیاریان و آل بویه از این دسته اند. عظیمی معتقد است در سال ۳۲۰ هجری، حکومت علویان طبرستان برای همیشه سقوط کرد و پس از هفتاد سال حکومت ناپیوستهٔ زیدیه بر طبرستان، حاکمیت زیدیه سرانجام به دست سامانیان برافتاد. عده ای از سپاهیان بلند مرتبهٔ علویان طبرستان پس از افول این حکومت علم استقلال برافراشتند. از جمله این سپاهیان پیشین مرداویج زیاری بود که قصد احیای امپراتوری ساسانیان را داشت. او نواحی بسیاری را در سال ۳۱۹ هجری فتح کرد و سلسلهٔ زیاریان را تأسیس نمود. مرداویج در اوج قدرت خود به قتل رسید. پس از مرگ مرداویج، آل بویه که پیشتر در خدمت او بودند، قدرت یافته و جانشین مرداویج، وشمگیر، را شکست دادند و پس از آن حکومت زیاریان به طبرستان محدود شد ولی آل بویه به چنان قدرتی دست یافت که خلیفه مطیع آنان گشت. حکومت علویان در گیلان و دیلمان. ابوالفضل الثائ
ر. با شکست داعی صغیر از زیاریان، علویان چیرگی خود بر طبرستان را از دست دادند و حکومت علویان طبرستان فروپاشید. اما حکومت علوی در مناطق شدیداً زیدی دیلمان و شرق گیلان که اطروش در آن برای گرواندن گیلیان فعالیت کرده بود، ادامه یافت. بنیانگذار این حکومت که به نام ثائریان نیز مشهور است، ابوالفضل (ابوطالب) جعفربن محمد، الثائر فی اللّه، نوه برادر ناصر اطروش، بود که این حکومت را در هوسم تأسیس کرد. حکومت او سه دهه ادامه یافت و او در همپیمانی با قدرت های علاقمند به این منطقه، سه بار بین سالهای ۳۳۷/۹۴۸ و ۳۴۱/۹۵۳ توانست آمل را فتح کند ولی نتوانست آن را حفظ کند. الثائر سرداری خوب و مدیری موفق بود و جانشینان او حدود یک قرن بر هوسم حکومت کردند. او در سال ۳۵۰ق / ۹۶۱ م درگذشت و پسرش ابوالحسین مهدی القائم بالحق که او برای جانشینی خود تعیینش کرده بود، مدت کوتاهی پس از او در اثر آبله مرغان جان باخت. برادرش ابوالقاسم حسین الثائر جانشین او شد، که کوتاه مدتی بود توسط لنگر، پسر وشمگیر زیاری دستگیر و نیمه کور شد. لنگر پیشتر با ناکامی سعی کرده بود شرق گیلان، موطن زیاریان، را از ابوالفضل بگیرد. به روی هوسم کوتاهی بعد توسط ابومحمد حسن نا
صر، از پسران ابوجعفر محمد بن احمد، که با لنگر جنگیده و او را در نبرد کشته بود تسخیر شد. او احتمالاً از حمایت رکن الدوله بویی که مخالف زیاریان بود برخوردار بود. ابو محمد حسن امیرکا، پسر سوم ابوالفضل الثائر، کوتاهی بعد ابومحمد را از هوسم اخراج کرد و او در ری نزد رکن الدوله پناه گرفت. مهدی لدین الله. امیرکا با مناذر شاه جستانی دیلمان که در الموت اقامت داشت دچار مناقشه شد و مناذر به عبدالله محمد المهدی لدین الله، از پسران حسن بن قاسم داعی نامه نوشت و به او اصرار کرد بین گیلیان و دیلمیان دعوی امامت زیدی کند و به او وعده حمایت داد. او با پذیرفتن دعوت مناذر، بغداد را که در آن تحصیل کرده بود، مخفیانه ترک کرد. در ستیز با امیرکا، ابومحمد حسن ناصری که رکن الدوله برای نبرد با ثائریان به او پول داده بود هم به مهدی پیوست. آنها هوسم را از امیرکا گرفتند، از آنجا که ابو عبدالله المهدی دایی ابو محمد و تحصیلکرده تر از او بود، ابومحمد حکومت را به واگذار کرد. مهدی اولین علوی پس از ناصر در منطقه خزر بود که به عنوان امام به طور همگانی مورد پذیرش زیدیان قرار گرفت. او تلاش های آموزشی خود را معطوف فائق آمدن بر دشمنی بین ناصریه و قاسمی
ه کرد و گفت آموزه های هر دو مکتب به طور برابر معتبرند. با این که این دیدگاه بعدها عموماً مورد پذیرش این دو جماعت قرار گرفت، آنان را از به رسمیت شناختن حاکمان علوی اغلب متفاوت در میان خود بازنداشت. امیرکا همچنان مهدی را از قلعه ای در نزدیکی هوسم آزار می داد، ولی نهایتاً دستگیر شد و مورد عفو قرار گرفت. وقتی مهدی سعی کرد رویان را فتح کند، امیرکا را در هوسم به عنوان قائم مقام خود گذاشت. امیرکا در غیاب او شورش کرد و او را مجبور کرد با سراسیمگی بازگردد. مهدی به زودی هوسم را باز تصرف کرد، امیرکا گریخت و حملاتش را ادامه داد. امیرکا در سال ۳۵۸/۹۶۹ مهدی را گرفت ولی پس از چند ماه با فشار مناذر و سایر دیلمیان او را آزاد کرد. مهدی تا زمان وفات در سال ۳۶۰/۹۷۰ که احتمالاً در اثر مسموم شدن بوده به حکومت ادامه داد.مهدی نه تنها یک رهبر سیاسی و نظامی موفق بلکه متالهی بزرگ بود. امیرکا به هوسم بازگشت، ولی ابومحمد ناصری که دو بار در اعتراض به این که مهدی آمریکا را ترجیح می داد در اعتراض او را ترک کرده بود، با حمایت رکن الدوله در حکومت او مناقشه کرد. او امیرکا را دستگیر کرد و کشت، و سیادت رکن الدوله را به رسمیت شناخت. بیستون زیاری
در عوض حسین الثائر نیمه کور را گسیل کرد و به او پول داد تا شهر را فتح کند. پس از شکست و کشته شدن حسین به دست ابو محمد، پسرش ابوالحسن علی سعی در انتقام گرفت. در ۳۶۴/۹۷۴–۷۵ او ناصریان را از هوسم اخراج کرد و با به رسمیت شناختن سروری زیاریان حکومت کرد. او تا ۳۶۹/۹۸۰ که ابو محمد با ناکامی برای کسب حمایت حاکمان گوناگون تلاش می کرد در قدرت بود. برادران هارونی. پس از این زمان، تاریخ حکومت علوی در دیلمان و گیلان به خاطر کمبود منابع گنگ است. دو امام بعدی زیدی منطقه خزر، ابوالحسین احمد بن حسین الموید بالله از خانواده بطحانی و برادر بزرگش ابو طالب یحیی الناطق بالحق بودند. این دو که متولد آمل بودند، در بغداد تحصیل کرده بودند و بعدها به حلقه صاحب بن عباد وزیر بویی و عبدالجبار قاضی ارشد او در ری تعلق داشتند. آنان به عنوان عالمان ممتاز فقه و شریعت که آموزه قاسمیه را داشتند و به شرح آن می پرداختند شهرت پیدا کردند. آثار متعددی از آنها باقی مانده است. مؤید در ۳۸۰/۹۹۰ در شرق گیلان قیام کرد و دعوی امامت زیدی کرد. در ابتدا سعی داشت اقامت خود را در هوسم که محل نزاع بازماندگان ثائر و ناصر بود، تثبیت کند. با این که او دو بار شهر را ب
ه دست گرفت و چند سال آن را در دست داشت، حمایت گیلیان ناصری از او مشتاقانه نبود و او هر دو بار اخراج شد و به ری بازگشت. در بار سوم، او در بازگشت به ساحل خزر لنگا را که منطقه دیلمیان قاسمی بین هوسم و چالوس بود به عنوان اقامتگاه خود برگزید. دیگر علویان قاسمی در این منطقه پیش از او فعال بودند، که از جمله آنها نوه یحیی الهادی الی الحق بود که آموزه های شرعی نیای خود را در بین زیدیان ساحل خزر انتقال داد. در زمانی که مؤید خود را در لنگا تثبیت می کرد، کیا ابوالفضل ثائری، از متحدان او، هوسم را گرفت و سروری او به عنوان امام را به رسمیت شناخت. در حدود ۴۰۰/۱۰۰۹–۱۰ مؤید با پشتیبانی کیا ابوالفضل و استندار رویان، سعی کرد آمل را از یک ناصری که بر این شهر برای قابوس زیاری حکومت می کرد به چنگ آورد. او شکست خود و استندار به زیاریان پیوست و سروری آنان را به رسمیت شناخت. بعدها مؤید با منوچهر پسر و جانشین قابوس پیمان صلحی بست که به موجب آن سالانه ۲۰۰۰ دینار دریافت می کرد. او در ۴۱۱ قمری درگذشت. لنگا مدتی تختگاه امرای علوی مدعی امامت در بین قاسمیه ماند، گرچه تواریخ حکومت آنها چندان معلوم نیست. ابوطالب ناطقمدتی پس از مرگ برادرش موید
در آنجا فعال بود. احمد بن ابی هاشم مانکدیم حسینی که به خاطر تفسیرش بر شرح اصول خمسه قاضی عبدالجبار در ۴۱۷/۱۰۲۶ قیام کرد و نام حکومتی المستظهر بالله را اختیار کرد ولی مدت طولانی زنده نماند. احتمالاً کوتاهی پس از مرگ ناطق، علی بن جعفر حقینی المهدی لدین الله که حسنی بود، به عنوان امام به رسمیت شناخته شد. او نیز شاگرد قاضی عبدالجبار در ری بود و به عنوان متاله و فقیه قاسمیه شهرت پیدا کرده بود. حکومت او ممکن است بیش از یک دهه ادامه یافت و در لنگا دفن شد. مذهب و سیاست مذهبی. در قرن چهارم هجری، که سیصد سال از سقوط ساسانیان و فتح ایران توسط مسلمانان می گذشت، اکثر مناطق ایران زمین به دین اسلام درآمده بودند؛ ولی در طبرستان و گیلان وضع متفاوت بود. مردم این نواحی هنوز به دیانت زرتشتی وفادار بودند. چون تا آن زمان حاکمان مسلمان نتوانسته بودند بر این مناطق چیره شوند، نوعی آزادی دینی و سیاسی در منطقه حاکم بود. بخشی از مردم تحت تأثیر علویان زیدی، که از دست خلفا به منطقه می گریختند، به مذهب تشیع گرویدند و تا قرون چهارم و پنجم هجری هنوز نیمی از مردم زرتشتی بودند و نیمی دیگر شیعه شده بودند. حضور داعی کبیر در طبرستان سبب شد تا بسی
اری از مردمان غیرمسلمان منطقه نیز به کیش اسلام درآیند. اسلامی نیز گزارش می کند که مردم غالباً زرتشتی شرق طبرستان، ابتدا با انگیزه های صرفاً سیاسی علویان را پذیرفتند ولی تدریجاً جذب مذهب تشیع شدند. به گزارش جعفریان، داعی کبیر با تألیف کتاب هایی که عموماً مورد توجه زیدیان قرار می گرفت، بنیاد علمی فقهی و اعتقادی شیعی را در طبرستان ترویج و تقویت می کرد. داعی کبیر در طول دوران حکومتش، نکاتی را به عاملان خود در خصوص سیاست های مذهبی اش متذکر بود: این بیانیه با اعتقادات زیدیان امروزی تفاوت داشته و به اعتقادات شیعیان دوازده امامی قرابت بیشتری دارد؛ با این حال عقیده داعی کبیر معمولاً تشیع زیدی عنوان شده است و منابعی چون ریاض العلماء، او را از سادات و علمای شیعه امامیه به حساب آورده اند. به عقیده جعفریان، نسبت امامیه بودن داعی کبیر، نسبتی درست نیست و احتمالاً او یکی از پیروان مذهب زیدیه بوده است که بر فقه حنفی فتوا می داده است؛ همچنین برخی از آثار او، در زیدی بودن او مورد استناد قرار گرفته است. وجود قیام های متعدد شیعی در آن دوران، نشان دهنده اوج فکر شیعی در سطحی گسترده است؛ البته جعفریان بر این باور است که این تشیع، نه
یک تشیع اعتقادی، بلکه تشیعی سیاسی بود. داعی در سیاست دینی، قوانین و مناسک شیعه و الهیات معتزله را به طور رسمی اجرا، و از آن حمایت می کرد. وی جنبش خود را بر سه اصل اقامه کتاب الله، احیای سیره نبوی و امر به معروف و نهی از منکر، بنا نمود. وی پس از رسیدن به حکومت، مذهب زیدیه را دین رسمی کشور اعلام نمود. داعی و برادرش، محمد بن زید، هیچ کدام در سال های پس از خود به عنوان امام زیدی شناخته نشدند، به ویژه پیروان نوادهٔ ابراهیم بن قاسم، یعنی «یحیی الهادی الی الحق» بنیادگذار زیدیه در یمن، آن ها را متهم به «ظلم و ستم» کرده اند. الهادی اندکی پیش از ظهورش در یمن، در زمان حکومت محمد بن زید به آمل سفر کرده بود. زیدیان متعلق به مدرسهٔ قاسم بن ابراهیم در طبرستان نوادهٔ او را به عنوان مرجع خود در امور مذهبی می دانستند، حتی افرادی که از حکومت داعی کبیر و برادرش حمایت می کردند. تعدادی از طبری های زیدی، پس از روی کارآمدن الهادی در یمن به او پیوستند و حامی وی شدند. خشونت. داعی کبیر، برخورد بسیار سخت گیرانه با مخالفان خود داشت. داعی در دوران حکومت بر طبرستان به شدت بر ناصبان (دشمنان علی بن ابیطالب و شیعیان) سختگیری می کرد. همچنین گ
زارش هایی از سخت گیری او بر شیعیان امامی در منابع منعکس شده است که می تواند گواهی بر زیدی مسلک بودن او باشد. طبق آنچه از پاره ای از گزارش ها برداشت می شود، اهالی جرجان و طبرستان در اواسط قرن سوم تا قرن چهارم ه . ق، به مذهب امامیه گرایش داشتند. چنانچه در سنت رسمی زیدیه، وی را به عنوان امام نمی شناسند، که دلیلش احتمالاً همین رفتارهای خشونت آمیز او بوده است. گروهی از زیدیان طبرستان به «ابوجعفر زُباره»، نیای خاندان بنوزباره نیشابور ساکن در مدینه، نامه ای نوشته و با شکایت از رفتارهای داعی، از او خواستند تا برای امامت زیدی ها به طبرستان رود. ابوجعفر زباره خواسته آنها را پذیرفت و به سوی طبرستان آمد؛ اما در طبرستان با پیمان شکنی روبرو شد و در نبردهایی که میان وی با داعی درگرفت، شکست خورد. ابونصر بخاری در گزارشی می گوید «داعی به روزگار حکومتش گروهی از دانشمندان بزرگ و سادات برجسته و مهتران علوی را کشت.» همچنین در کتاب "تاریخ قم" از قتل «محمد بن علی خزری» توسط داعی و به وسیلهٔ زهر، سخن گفته شده. حسن عسکری، امام شیعیان امامیه، نیز از کشتار داعی به علت خبرچینی زیدیان، شکوه کرده است. ابن اسفندیار نیز گفته است داعی هر کسی
که علاقه ای به مسوّده داشت را به قتل می رساند. حتی سمعانی گزارشی دارد که یکی از اهالی استرآباد در زمان داعی حسن بن زید تمام اموالش را فروخت تا از ظلم او خلاص شده و به نیشابور کوچ کند. به گفته رابینو، داعی کبیر، پیش از آن که بمیرد، به دروغ خبر مرگ خود را در شهر آمل منتشر کرد و تشییع جنازه ای برای خودش ترتیب داد و افرادی که از مرگ او شادمان شده بودند و علیه حکومتش اقدام کردند را در مسجد جامع شهر محاصره کرده و به قتل رساند و اجسادشان را در گودالی در شرق مسجد انداخت که سال ها به «مزار شهدا» معروف بوده است. یکی از دلایل خشونت داعی کبیر و برادرش علیه دیگر علویان، احتمالاً ترس این دو از رقابت دیگر سادات برای رسیدن به حکومت و گرفتن جایگاهشان بوده است. از آنجا که در مذهب زیدیه هر یک از سادات می توانند با قیام علیه ظلم به مقام «امامت» دست یابند و وجود چند امام در یک زمانه نیز ممکن بوده است، داعی و برادرش حتی نسبت به تمایلات احتمالی دیگر سادات عکس العمل نشان می دادند. روابط با سایر دولت ها. روابط آل باوند با علویان به طور کلی حالتی خصمانه داشت. میراث. میراث فرهنگی. گرچه حکومت علویان در نواحی جنوبی دریای طبرستان عمر چندا
نی نداشت، ولی تا تأثیرات فرهنگی آن تا قرن ها قابل مشاهده بود. ایجاد جوامع زیدی در شهرهای دیلمان تا خراسان و پس از آن انتقال فرهنگ زیدی در چند مرحله به یمن و نتیجتاً رشد و شکوفایی فرهنگی یمنی ها در اثر همین حکومت کوتاه مدت بوده است. علویان، پویش هایی فرهنگی و مدارسی برای سوادآموزی عمومی تأسیس کردند. ناصر کبیر در زمان استقرار در هوسم، چنین مدارسی را در شرق گیلان ایجاد کرد که بعدتر به سمت غرب گسترش یافتند. برای این کار، می توان سه دلیل به شمار آورد: پس فوت ناصرکبیر در سال ۳۰۴ ه . ق، (یعنی ۳ سال پس از بازپس گیری طبرستان از سامانیان) میراث فرهنگی او توسط جانشینانش در بخش جلگه ای در طبرستان ادامه یافت؛ حتی پس از سقوط دولت علویان طبرستان. در زمان حکومت داعی کبیر، فضای جامعهٔ طبرستان در کوهستان و جلگه متفاوت بود. در شهرهای دشت زبان عربی غالب شده بود و بحث پیرامون قرآن و گرایش های مذهبی و دسته بندی های دینی بسیار بود؛ و از همین بستر، افرادی مانند محمد بن جریر طبری رشد یافتند که هیچ عنایتی به طبرستان ندارند. حتی سه قرن بعد، هنگامی که ابن اسفندیار تاریخ سرزمین طبرستان را به نگارش درآورد، زبان عربی در آن می چلبد. اما در
کوهستان های طبرستان فضای متفاوتی وجود داشته؛ در آنجاست که زبان طبری به بقای خود ادامه می دهد و مرزبان بن رستم، شاهزادهٔ باوندی، کتاب هایی به این زبان نوشته است. گرچه بیانیهٔ رسمیت تشیع در زمان داعی کبیر در دشت های طبرستان ابلاغ گشت و جلگه نشینان طبرستان به این مذهب درآمدند ولی در کوه ها حتی تا دو قرن بعد، هنوز نشانه هایی از ادیان باستانی مردم وجود دارد. میراث ادبی. از آنجا که سادات علوی طبرستان در ادبیات عربی دستی داشته اند، بارگاه آنان محل «نشو و نما و ملجاء و ملاذ» پژوهشگران دینی و سایر ادیبان زمانه بوده است. به عنوان مثال، قصیدهٔ «ابی مقاتل ضریر»، شاعر نابینای رازی، در وصف حسن بن زید، هنوز هم شهرت بسیاری دارد. همچنین کتاب "اخبار الخلفاء صولی" حسن بن زید را شاعر و آگاه به نقد شعر معرفی می کند و شعرهایی را به او نسبت می دهد؛ از جمله ابیاتی که بصورت فی البداهه به همراه خانوادهٔ سلیمان بن عبدالله برای او فرستاد. پیروان مذهب زیدیه، در دوره ای در شمال ایران کنونی و دارای اکثریت نسبی بودند. در طبرستان و دیلم چند قرن حکومت در دست دولت هایی زیدی بود و آنها دارای کتابت و صاحب قلم نیز بودند. از آنجا که اکثر آنان تبار
ی عرب داشتند، به زبان عربی آثاری نگاشتند؛ که سرآمد این افراد ناصر کبیر بوده است. با این حال از قرون هشتم و نهم هجری به بعد، در آثار ایشان، زیان عربی با با زبان مناطق طبرستان و دیلم با عربی آمیخته است. یکی از این آثار، "تفسیر کتاب الله" است که در قرون هشتم، نهم یا دهم هجری نوشته شده است. نوشته های به جا مانده از این قرون، اغلب دو زبانه و مخلوطی از عربی، فارسی و زبان های منطقه ای هستند. نویسندگان از کلمات و عباراتِ زبان منطقه ای برای توضیح کلمات دشوار فارسی و عربی استفاده می کرده اند. بنا بر مطالبی که در "تفسیر کتاب الله" آمده است، مشخص است که نویسندهٔ کتاب مذکور، یعنی ابوالفضل دیلمی، یک شیعه زیدی بوده است؛ چنان که علاقه ویژه ای به زید بن علی نشان داده است و آرا و روایاتش را بیان می کند، وی تنها یکی از فرزندان علی بن ابی طالب را جانشین او می داند، پس از نام ائمه زیدی «ع» (کوتاه شدهٔ علیه السلام) می گذارد و در مسائلی چون «خالی نبودن زمانه از حجت» و رجعت نظرات شیعیان امامی را مردود می داند و همچنین توجه خاصی به ناصر کبیر دارد. از آخرین مورد می توان حدس زد که وی از زیدیان ناصری بوده است. ترجمه هایی که از زبان عربی
به زبان طبری انجام شده اند، مانند قرآن و مقامات الحریری، از میراث مکتوب مهم مازندرانی به شمار می روند جدول زیر، ترجمهٔ آیهٔ چهارم سوره قارعه در "تفسیر کتاب الله" است: میراث اجتماعی. جامعه دیالمه. در حدود سه قرن اول هجری، اشراف نظامی دیلمی با اعمال یک حکومت نظامی-امنیتی به وسیلهٔ بهانه قراردادن دادن مبارزه با اعراب، توانستند در این مدت طولانی اهالی محدودهٔ بزرگی از رود چالوس تا سفیدرود را تحت سلطهٔ خود داشته و مانع از پیشرفت مردم در زمینهٔ کشاورزی شوند. نظامیان و فرمانروایان دیلمی هرگونه تحرک اقتصادی، اجتماعی و فرهنگیِ مستقل از قدرت را به بهانهٔ هم سویی با دشمن (خلافت عباسی) سرکوب می کردند و بنابراین در این مدت، ناحیه دیلم از لحاظ یکجانشینی و تمدن دچار عقب ماندگی شده بود. اما با پیدایش جنبش علویان زیدی و ورود علویان، این شرایط برهم ریخت؛ و به تعبیر ناصر عظیمی، «دیوارهای این قلعهٔ بزرگ تحت حاکمیت دیالمه، به ناچار فروریخت». کسروی نیز می نویسد: «معلوم است که اسلام آوردن پذیرفتن دیلمان و درآمیختن ایشان با مسلمانان، کانون سیصدسالهٔ آن طایفه را برهم زد». تا پیش از تعامل و همکاری علویان با دیالمه، دیالمه از بزرگ تری
ن و ترسناکترین دشمنان اسلام به شمار می آمدند. مهم ترین وظیفه والی منطقهٔ جبال، این بود که با مهاجمان دیلمی مبارزه کند. خلافت، در حالی از تعدادی مردم کوهستان نشین در شمال ایران شکست می خورد که امپراتوری مسلمانان در شرق تا ترکستان چین و در غرب از کوه های پیرنه رد شده بودند و در نزدیکی رود لوار حضور داشتند و به تعبیر کسروی: «سرتاسر اروپا از شنیدن نام آنها (اعراب) می ترسیدند». خلافت عباسی شهر قزوین را دژی در مقابل دیالمه قرار داده بود تا مانع هجوم آنها به سایر مناطق شود. در همین زمان، احادیثی از پیامبر اسلام روایت می شده که هرکس یک شبانه روز در قزوین به مجاهدت بپردازد، بهشت بر او واجب می شود. گرچه نمی توان صحت این احادیث را باور کرد، ولی از این احادیث می توان اینطور برداشت کرد که مجاهدین مسلمان از حضور در قزوین (ولو برای یک شبانه روز) وحشت داشتند. کسروی معتقد است فضای کوهستانی و جنگلی دیلم تأثیری در عدم موفقیت مسلمانان نداشته؛ زیرا مجاهدین مسلمان قبلاً هم از این دست مناطق زیاد دیده بودند و این شرایط جغرافیایی مانعشان نشده بود. وی بدین ترتیب نتیجه گیری می کند که عدم پیشروی مسلمانان در دیلم، فقط به دلیل جنگاوری و ش
جاعت دیالمه بوده. دیالمه که سیصد سال علیه مسلمانان جنگیده بودند، پس از مسلمان شدن به دست داعیان علوی، در کمتر از ۵۰ سال بر بخش اعظم جهان اسلام حاکم شدند؛ دیالمه که سال ها توسط مسلمین لعن و نفرین می شدند، پس از این بر سر منبرها (حتی در مکه و مدینه) خطبه به نامشان بود. میراث تاریخی. گزارش شده است که محمد اولین کسی بوده است که بر مقبره علی بن ابی طالب و حسین بن علی، بنایی را بنا کرد و در این خصوص بیست هزار دینار خرج کرد. به گزارش ابن اسفندیار، هر سال مبلغ سی هزار درهم سرخ به مقابر علی بن ابی طالب، حسن بن علی و حسین بن علی و دیگر سادات و اقربای خویش می فرستاد و متوکل پس از مشاهده آبادانی مقابر ائمه شیعه، قبور آنان را خراب کرد. منتصر که خود را «شیعه» می خواند، پس از به روی کار آمدن بعد از متوکل، سعی در نزدیکی با علویان داشت و اجازه به مرمت ابنیه شیعیان داد. داعی کبیر با استفاده از این فرصت، به تعمیر، بازسازی و تأسیس ابنیه بر مقابر مسلمانان روی آورد و حرم امام حسین که در عهد متوکل تخریب شده بود را اندکی بازسازی کرد. بنا بر نقلی، داعی کبیر نخستین فردی بود که بر مرقد علی بن ابی طالب در نجف، دیواری بنا کرد و به تعمیر
آنجا پرداخت. این در حالی است که عده ای دیگر محمد بن زید را نخستین فردی می دانند که قبر علی را تعمیر نموده است. در فرهنگ. ایسنا در این باره نوشته است: همچنین تله تئاتری با عنوان «ناصرالحق» با نگاه به قیام علویان در مازندران و زندگی ناصر کبیر، در ۱۳ قسمت ۴۰ دقیقه ای در شبکه تبرستان تولید شد که در دههٔ صفر سال ۱۳۹۱ به نمایش درآمد. منبع شناسی. "تاریخ های محلی" مجموعه کتاب هایی هستند که دربارهٔ تاریخ منطقه یا شهر خاصی نوشته شده اند. این دسته از کتاب ها دارای ارزش بالایی هستند. از کتب مهم این جرگه می توان به "تاریخ طبرستان، تاریخ رویان، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران و تاریخ جرجان" اشاره کرد. ابن اسفندیار، نویسندهٔ کتاب "تاریخ طبرستان"، از دبیران دربار باوندیان بود و به سختی به منابع خود دسترسی پیدا کرده بود، کتبی که هم اکنون از بین رفته اند و بنابرین کتاب وی ارزش ویژه ای دارد. در جلد اول تاریخ طبرستان از ابتدا تا اواسط تاریخ زیاریان پرداخته که نثری روان دارد. دو کتاب "تاریخ رویان" نوشتهٔ اولیاءالله آملی (بعد از سال ۸۰۵ هجری قمری) و "تاریخ طبرستان و رویان و مازندران" نوشتهٔ ظهیرالدین مرعشی (وفات ۸۹۲ هجری قمری) نی
ز اغلب مطالب ابن اسفندیار را تکرار کرده اند. "تاریخ عمومی" دسته ای از منابع هستند که به شرح وقایع و حوادث سرزمین های اسلامی و خلافت عباسی می پردازند. در این میان تعدادی از تاریخ نگاران معاصر با علویان به موجب حضور ایشان در اوضاع سیاسی زمانه، به آن نیز پرداخته اند. "مروج الذهب، تجارب الامم، زین الاخبار، الکامل، العبر، تاریخ یمینی و حبیب السیر" نمونه هایی از تاریخ عمومی مذکور هستند. برخی از این کتب متناسب با جهت گیری امیری که مورخ برایش می نوشته، هستند و عدم بی طرفی شان مشهود است؛ به طور مثال برخی از مورخان خلافت عباسی چهره ای زشت از زیاریان را نمایش داده اند. "تاریخ نگاری زیدی" گونه ای خاص از تاریخ نگاری اسلامی است که در آن به صورت خاص به یکی از ائمه زیدی می پردازند و مشابه «سیره نویسی» است. هدف از چنین شیوه ای توسط مورخان زیدی، مشروعیت بخشیدن به قیام های امامان زیدیه و نشان دادن شایستگی آن هاست. علی بن بلال آملی یکی از پیشگامان نگارش تاریخ زیدیه در کتاب "المصابیح" خود ضمن پرداختن به سرگذشت بسیاری از امامان مذهب زیدیه، بر عدم به رسمیت شناخته شدن داعی کبیر و داعی صغیر به عنوان امام تأکید کرده است. نام این دو عل
وی در سنت رسمی زیدیه یمن، به دلیل برخورد تند آن ها با الهادی الی الحق است. چنان که تاریخ نگاری زیدی از دوره امامت الهادی شیوع یافت. در سال ۱۹۸۷ میلادی ویلفرد مادلونگ کتابی تحت عنوان "اخبار ائمه زیدیه در طبرستان، دیلمان و گیلان" را در بیروت چاپ کرد که برای نخستین بار در آن از منابع یمنی مرتبط با زیدی های شمال ایران استفاده شده بود. این کتاب از نظر فنی، ویراستاری علمی، دقت و صحت بسیار ممتاز بوده است. منابع مورد نظر این کتاب از منابع دست اول مرتبط با علویان طبرستان در قرون سوم تا هفتم هجری است که برخی مستقیماً و برخی بر اساس منابع دیگری نوشته شده اند. مادلونگ معتقد است که در نتیجهٔ ضعیف شدن زیدی های حاشیهٔ دریای مازندران، در دوران صفویه، منابع دست اول آنان در این ناحیه از بین رفته و تنها در یمن گردآوردی شده است.
میمنت حسینی چاوشی جمعیت شناس ایرانی و پژوهشگر جمعیت در دانشگاه ملی استرالیا است. کتاب وی با عنوان "تحولات باروری در ایران" (با همکاری پیتر مک دونالد و محمدجلال عباسی شوازی) به عنوان برنده جایزه جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران معرفی شد. بازداشت. میمنت حسینی چاوشی اوایل آذر ۱۳۹۷ بازداشت شد. روزنامه کیهان علت این بازداشت را «جاسوسی اجتماعی» عنوان کرد و نوشت: در این راستا فرد مزبور با بنیادهای متعدد برانداز از قبیل فورد و راکفلر، همچنین بنیاد بیل و ملیندا گیتس و برخی دیگر از این دست، در ارتباط بوده است.
لاتاری فیلمی ایرانی در ژانر درام عاشقانه به کارگردانی محمدحسین مهدویان و نویسندگی ابراهیم امینی و مهدویان است که در سال ۱۳۹۶ منتشر شد. بازیگران فیلم ساعد سهیلی، هادی حجازی فر، حمید فرخ نژاد، جواد عزتی، علیرضا استادی، نادر سلیمانی، مهدی زمین پرداز، بهزاد فروتن، مهسا باقری، زیبا کرمعلی و امیرحسین هاشمی هستند. "لاتاری" در سی و ششمین دوره جشنواره فیلم فجر در بهمن ۱۳۹۶ به نمایش درآمد و در ۲۳ اسفند ۱۳۹۶ در سینماهای ایران اکران شد. این فیلم در زمان اکرانش بیش از ۱۴ میلیارد تومان فروش داشت و پنجاه و دومین فیلم پرفروش تاریخ سینمای ایران شد. خلاصه فیلم. امیرعلی و نوشین دو جوان ۲۱ و ۲۲ ساله قصد ازدواج با یکدیگر را دارند. خانواده هایشان چندان موافق نیستند. آنها صبر پیشه کرده اند تا به مرور زمان رضایت خانواده هایشان را جلب کنند. آن دو یک رؤیای مشترک دارند؛ برنده شدن در لاتاری و دریافت گرین کارت آمریکا، اما نوشین به واسطه دوست یکی از آشنایان برای کار ترجمه به دبی می رود. پس از مدتی به امیرعلی می رسد که نوشین خودکشی کرده و او برای پی بردن به راز خودکشی به دبی می رود و می فهمد نوشین گرفتار باندهای قاچاق جنسی شده بود. ایده او