Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
فینکس فورس یک نهاد کیهانی خیالی در کتاب های کامیک منتشر شده توسط مارول کامیکس است. این موجودیت و نیروی کیهانی با شخصیت های دیگر پیوند داده می شود و اغلب از نام مستعار فینکس استفاده می کند. فینکس توسط کریس کلیرمونت و دیو کاکرام خلق شده است و برای اولین بار در شمارهٔ ۱۰۱ از مجموعه کتاب کامیک "مردان-ایکس غیرطبیعی" (اکتبر ۱۹۷۶) حضور پیدا کرد. او که از ناحیه پوچ مابین وضعیت موجود زاده شده است به عنوان فرزند جهان و یکی از کهن ترین و قدرتمندترین نیروهای کیهانی در جهان به شمار می رود. فینکس فورس یک نهاد کیهانی بسیار قدرتمند، موجودیتی تغییرناپذیر، جاودانه و نمایانگر تمامی اشکال حیات در زمان حال و آینده است. او گهگاه برای زندگی میزبانی انتخاب می کند، و نیروی عظیم خود را به او اعطا می نماید. فینکس فورس بیشتر برای نقش گسترده خود در خط داستان "سرگذشت نامه دارک فینکس" شناخته شده است، و اغلب با شخصیت جین گری در ارتباط است. او به عنوان سرچشمه تمام انرژی های دورکاری ذهن به شمار می رود و برای همیشه در واقعیت های فرضیه چندجهانی وجود خواهد داشت.
گرگی کاراچونی (؛ زادهٔ ) سیاست مدار اهل مجارستان و شهردار بوداپست است.
عنصر آب () رمانی است به قلم استیوی دویس، نویسنده اهل ویلز که در سال ۲۰۰۱ به وسیله انتشارات زنان چاپ شده است. این رمان در سال ۲۰۰۱ نامزد جایزه ادبی من بوکر شده و در سال ۲۰۰۲ نیز نامزد جایزه ادبیات داستانی زنان شده است. همچنین در اسل ۲۰۰ توانست لقب کتاب سال ویلز را از آن خود کند. خلاصه داستان. اتفاقات دوقلوهای راوی رمان عنصر آب در سال های ۱۹۴۵ و ۱۹۵۸ به وقوع می پیوندد. «پل دال» و «مایکل کوانتز» در آلمان قبل از جنگ بزرگ شده اند. تا زمانی که دوران کودکی خود را سپری می کردند جدایی برایشان متصور نبود، اما همین طور که بزرگتر شدند و نازیسم رشد و توسعه پیدا می کرد، فهمیدند که دیگر نمی توانند مانند دوران خردسالی روزگار را با یکدیگر سپری کنند. بعدها «دال» افسر اس اس شد و «کوانتز» نیز در سمت پیاده به ارتش سری نازی ها پیوست. ۱۳ سال پس از این ماجرا، فرزندانشان به نام های «ولفی» و «ایسولده»، در مدرسه شبانه روزی انگلیسی همدیگر را پیدا می کنند. جوایز. بعد از چاپ و انتشار رمان "عنصر آب"، این رمان نامزد جایزه ادبی من بوکر و جایزه ادبیات داستانی زنان شد. اِی، اِل، کندی نیز در نشریه آبزرور این رمان را "رمان مورد علاقه اش" نامید و
از آن به عنوان "کتاب عالی با موضوع انتهای جنگ جهانی دوم یاد کرد که با موضوعاتی از قبیل خاطره، تقصیر و اشتباه، عشق و مسئولیت" سر و کار دارد". در سال ۲۰۰۲، هم توانست لقب کتاب سال ویلز را از آن خود کند.
محبت فیلمی محصول سال ۱۹۹۷ و به کارگردانی ریما راکش نات است. در این فیلم بازیگرانی همچون آکشای کانا، مادهوری دیکشیت، سانجای کاپور، فاروغ شیخ، مقبول فدا حسین ایفای نقش کرده اند.
سافت اینجین گروه موسیقی فنلاندی است. آن ها در یوروویژن ۲۰۱۴ نماینده فنلاند بودند.
علی بن بلال آملی تاریخ نگار زیدی و صاحب کتاب المصابیح است. وی در کتاب خود به بررسی مشروعیت و شایستگی مدعیان امامت در تشیع زیدی و شرح قیام آنان پرداخته است. این اثر علی بن بلال اطلاعات مبسوط و مفیدی درباره شخصیت هایی همچون نفس زکیه، ابن طباطبا، صاحب فخ، ناصر کبیر اطروش و… در بر دارد. همچنین به مسائلی همچون اختلاف میان زیدیه و امامیه و سیر تاریخ زیدیان می پردازد.
وانستالهاوس ( به معنای خانهٔ مسکونی انبار کاه) () نوعی خانهٔ کشاورزی است که در آن خانهٔ مسکونی با انبار غلات یا طویلهٔ حیوانات زیر یک سقف ساخته می شده. این نوع سازه در محوطه های باستان شناختی در عصر برنز در شمال غربی اوپا یافت می شود. این الگوی ساختمانی را همچنین در دوران مدرن منونایت ها در فلاندر و هلند به کار می برندند.
هو سی گروه موسیقی مونته نگرویی است. آن ها در یوروویژن ۲۰۱۳ نماینده مونته نگرو بودند.
تفسیر کتاب الله معروف به ترجمه و تفسیر قرآن به مازندرانی اشاره به نسخ خطی از کتابی متعلق به زیدیان طبرستان و دیلم دارد، که توسط ابوالفضل بن شهردویر دیلمی در قرن هفتم هجری نوشته شده و در آن بخش هایی از قرآن به صورت ترجمه و تفسیر به زبان های طبری، عربی و فارسی توأمان آورده شده است. این کتاب در ابتدا به زبان عربی نوشته شده و پس از آن برای درک بهتر مخاطبان، حاشیه هایی به زبان طبری و بعضاً فارسی، به آن افزوده شده است. مطالب در نسخه های مختلف تفاوت هایی دارند و بخش هایی از مطالب مندرج نیز به افرادی غیر از نویسندهٔ اصلی کتاب تعلق دارند. ابوالفضل دیلمی مطالب این تفسیر را بر پایهٔ منابع مختلفی نوشته است و اکثر منابع او تفسیرهای معتزلی و زیدی هستند و توجه وی به علم کلام در گزینش منابع مشهود است. در میان منابع "تفسیر کشاف" بیش از همه مورد استناد قرار گرفته است. در این کتاب هر صفحه به سه یا چهار ستون تقسیم شده و در ستون های نخستین آیات با ترجمهٔ طبری، در ستون بعدی تفسیر آیات و در ستون های مابعد از آن، حواشی و جزئیات دیگری دربارهٔ تفاسیر آورده شده و واژگان مرتبط با یکدیگر از ستون های مختلف با پاره خط هایی به یکدیگر مرتبط
شده است. گویا این روش تعلیق نویسی در میان زیدیان گسترش یافته؛ چنان که کتاب های دیگری نیز توسط عالمان زیدی طبرستان، دیلم و خراسان در قرون بعدی به همین شیوه نوشته شده است. این نسخ بخش قابل توجهی از آثار ارزشمند باقی مانده به زبان طبری قدیم را تشکیل می دهند و گویش آن ها متعلق به غرب مازندران یا شرق گیلان است. تا قرن دهم نسخه هایی از آن در مناطق مختلف کتابت شده است. هم اکنون نسخه هایی از این کتاب دوجِلدی در کتابخانه های مختلفی نگهداری می شوند و نسخه ای از آن توسط کتابخانهٔ مجلس شورای اسلامی چاپ و نشر شده است. پیشینه. تفسیر قرآن. تفسیر اصطلاحی در علوم اسلامی است که به توضیح معانی "قرآن" و استخراج معارف آن می پردازد. علم تفسیر یکی از گسترده ترین زمینه های علوم اسلامی است. در ابتدای کار، بسیاری از صحابه در قرون نخستین با تفسیر کردن قرآن مخالف بودند و از معدود افرادی که به تفسیر پرداختند، علی بن ابی طالب، ابن عباس، ابن مسعود و ابی بن کعب بودند. هر یک از این افراد شاگردانی را نیز تربیت کردند. تا مدت ها تفاسیر به صورت شفاهی رواج داشت. گرچه مکتوب بودن بخشی از تفاسیر علی و ابن عباس محل تردید است، اما نخستین تفاسیر مکتوب
در دورهٔ تابعین و توسط شاگردان چهار صحابهٔ مذکور، به وجود آمد؛ به طور مثال سعید بن جبیر به دستور عبدالملک بن مروان (خلیفهٔ اموی) تفسیری بر قرآن نوشت. غالب تفاسیر این دوره توسط شاگردان ابن عباس انجام شده است، ولی گاه مفسرانی هم بوده اند که پا فراتر از آموزه های ابن عباس گذاشتند و تفاسیر عقلی-درایی داشتند، که سرآمد آن ها حسن بصری است. در زمان اتباع تابعین تفسیر به عنوان یک «علم» شناخته شد و نخستین تفاسیر شیعی از زید بن علی، جعفر صادق و جابر بن یزید جعفی، در این دوره نوشته شد. در قرون دوم و سوم هجری، یحیی بن ابی کثیر و احمد بن حنبل مباحثی را مطرح کردند دربارهٔ این که با توجه به سنت بایستی قرآن را معنا کرد؛ این گروه که به اهل حدیث مشهورند، اعتقاد داشتند صرفاً با تکیه بر احادیث می توان قرآن را مورد مطالعه قرار داد. تفسیرهای حدیثی نیز انواع بسیاری داشته و فراوان اند. از اواسط قرن دوم هجری تا قرن چهارم، علم کلام از جایگاه ویژه ای برخوردار شد. چون کلام بر پایهٔ عقل و نص بود، برداشت های مختلفی از قرآن انجام شد، که عالمان متکلم از همان ابتدا به آن علاقه نشان دادند و تفاسیری از عالمان معتزلی این دوره باقی مانده است. گرو
هی از معتزلیان بر متشابهات تمرکز کردند و آثاری به نام "متشابه القرآن" نوشتند. دستهٔ دیگری از تفسیرها با عنوان عمومی "احکام القرآن" در این دوره نوشته شدند و رویکردی فقهی دارند. این تفسیرها صرفاً احکام دین را استخراج می کنند و نگارششان از میانهٔ قرن دوم هجری توسط محدثان آغاز شد و تاکنون ادامه دارد. همچنین برخی تفسیرها رویکردی ادبی داشتند و "قرآن" را از نظر زبان شناسی، دستور زبان و معنی کلمات بررسی می کردند. بسیاری از عالمان نحوی و قاریان از نیمهٔ نخست قرن دوم این گونه از تفسیرها را آغاز کردند. گونه های مختلفی از نوع ادبی وجود دارد، مانند "معانی القرآن"، "مجاز القرآن"، "علوم القرآن" و…. همچنین اخباریان، نظیر محمد بن جریر طبری، تفسیرهایی بر پایهٔ مطالعهٔ تاریخ رخدادها و شأن نزول آیات و صوفیان تفسیرهایی عرفانی نوشته اند. زیدیه در طبرستان و دیلمان. زیدیه یکی از مذاهب اسلام است که از انشعاب های تشیع به شمار می رود. پیروان این مذهب دوره ای در شمال ایران کنونی و دوره ای هم در شمال یمن دارای اکثریت نسبی بودند. پیروان زیدی به جای آن که امامت را موروثی و حاصل نص امام پیشین بدانند، معتقدند هر سیدی که از فرزندان فاطمه زهرا
باشد و علیه حکومت ظالمی قیام کند، امام خواهد بود. در طبرستان و دیلمان چند قرن حکومت در دست دولت هایی زیدی بود و آن ها دارای کتابت و صاحب قلم نیز بودند. از آنجا که اکثر آنان تباری عرب داشتند، به زبان عربی آثاری نگاشتند؛ که سرآمد این افراد ناصر الحق اطروش بوده است. با این حال از قرون هشتم و نهم هجری، در آثار ایشان زبان محلی طبرستان و دیلم با عربی آمیخت. ادبیات مازندرانی و دیلمی. زبان های کاسپین در محدوده ای میان رشته کوه البرز و دریای مازندران جای دارند و از زبان های ایرانی شمال غربی هستند. آثاری از دوره باستان و میانه برای این زبان ها شناخته نیست؛ ولی نخستین مکتوبات به زبان مازندرانی در قرن چهارم هجری با نام های "مرزبان نامه" و "نیکی نامه" توسط مرزبان بن رستم نوشته شده اند و تا پیش از ترجمه قرآن، کتاب های "باوندنامه" و ترجمهٔ "مقامات حریری" نیز به این زبان نوشته شده بودند و علاوه بر آن، آثار پراکنده دیگری هم از این زبان وجود داشتند. منتهی از ادبیات گیلکی به جز آثار اندکی همچون مصراع هایی از سید قاسم انوار، اطلاعات چندانی پیش از تفسیر ابوالفضل دیلمی (که با گویشی از ناحیهٔ غرب مازندران و شرق گیلان است)، موجود ن
یست. "تفسیر کتاب الله" در قرون هشتم، نهم یا دهم هجری نوشته شده و نشانگر استقلال این زبان از فارسی معیار در این دوران است. نوشته های به جا مانده از این قرون اغلب دو زبانه و مخلوطی از عربی، فارسی و گویش های محلی هستند. این موضوع نشان دهندهٔ رایج بودن زبان های محلی است، که برای توضیح کلمات دشوار فارسی و عربی آورده شده اند. نویسنده(ها). ابوالفضل دیلمی. پیش از سده چهاردهم اطلاعات چندانی از نویسندهٔ "تفسیر کتاب الله" موجود نبود؛ تا این که بنا بر نقل های آقا بزرگ تهرانی مشخصات «ابوالفضل بن شهردویر دیلمی» مشخص شد. آقا بزرگ نسخه ای کامل از این اثر را در نجف یافته و از کتابی به نام "مطلع البدور" بهره برده بود، که خود این کتاب نقلی از نوشتهٔ "یوسف حاجی دیلمی" است. بنا بر این اطلاعات، وی از یک خاندان زیدی در دیلمان بوده است، که برخی از خویشاوندانش نیز دارای تألیفاتی هستند و خود در قرن هشتم هجری در روستای «مرکال» می زیسته است. ابوالفضل دیلمی همچنین کتاب کلامی دیگری با نام "دلائل التوحید" را نیز نوشته است. آقا بزرگ در نوشته های خود خاندان مذکور را متعلق به قرن هشتم هجری دانسته؛ ولی حسن انصاری، مورخ معاصر، معتقد است که وی ب
ه خاطر اشکالی که در منابع اولیه اش وجود داشته، دچار اشتباه شده است و ابوالفضل دیلمی می بایست در نیمهٔ قرن هفتم هجری "تفسیر کتاب الله" را نوشته باشد. او برای اثبات این مسئله به چندین منبع از زیدیان یمن و مکاتبات میان یوسف بن الحسن (پدربزرگ ابوالفضل دیلمی) و یکی از امامان زیدی یمن در قرن ششم هجری استناد کرده است. بنا بر مطالبی که در تفسیر آمده است، مشخص است که ابوالفضل دیلمی یک شیعه زیدی بوده است؛ چنان که علاقه ویژه ای به زید بن علی نشان داده است و آرا و روایاتش را بیان می کند، وی تنها یکی از فرزندان علی بن ابی طالب را جانشین او می داند، پس از نام ائمه زیدی «ع» (کوتاه شدهٔ علیه السلام) می گذارد و در مسائلی چون «خالی نبودن زمانه از حجت» و رجعت نظرات شیعیان امامی را مردود می داند و همچنین توجه خاصی به ناصرالحق اطروش دارد. از آخرین مورد می توان حدس زد که وی از زیدیان ناصری بوده است. الحاقات. حبیب برجیان در بررسی نسخهٔ شماره ۱۷۹۸۲ مجلس می گوید ترجمه های طبری الحاقی است و گویا غرض نویسندگان آیات این بوده است که تنها در این نسخه متون عربی قرار داشته باشد. او در ادامه می گوید مترجم(ها) در فضای میان سطور آیات و حاشیه ه
ای آیات یا حاشیهٔ صفحات آنقدر فضای خالی داشته اند که بتوانند متون تفسیر و ترجمه را وارد کنند. برجیان همچنین می گوید کمتر آیه ای به صورت کامل ترجمه شده و عموم ترجمه ها پاره پاره و شامل مفردات یا ترکیبات هستند. الزاماً تمامی آنان ترجمه نیستند و گاه تفاسیری نیمه طبری و نیمه فارسی یا عربی هستند و در برخی موارد تماماً تفسیری عربی آمده و گاهی در میان تفاسیر عربی نیز کلماتی به طبری ترجمه شده است. متون طبری با دو دست خط نوشته شده که یکی بزرگ تر است و با نسخ گرد نوشته شده و دیگری تازه تر و با بسامد کمتری است و نستعلیق ریز است. خط دوم فارسی گرایی بیشتری دارد. به طور مثال کاتب اول می گوید «دوجهی بن» و دومی می گوید «دوزخی آتش» "(هر دو به معنای آتش دوزخ)". محمد عمادی نیز معتقد است زبان اولیهٔ اثر عربی بوده و غالب تفاسیر به این زبان نوشته شده و ترجمه ها و تفاسیر طبری در میان آن، نه به قصد یک ترجمه کامل طبری، بلکه برای توضیح و توجیه مخاطب، آمده است. وی همچنین می گوید بعید نیست که برخی از این ترجمه ها، بعدها توسط دیگر عالمان و طالبان زیدی، که به مطالعه اثر می پرداختند، به آن افزوده شده باشد؛ لذا برخلاف ترجمه های میان سطور قر
آن، که احتمالاً اثر مؤلف نبوده اند و الحاقی هستند، تفاسیر حاشیه ای به گویش محلی و گاه عربی قاعدتاً اثر ابوالفضل دیلمی است. ویژگی ها. نویسنده نامی برای این کتاب نگزیده و نام "تفسیر کتاب الله" یا "تفسیر کلام الله" از ترقیمه کتاب اخذ شده است. این تفسیر در دو مجلد است؛ جلد اول از آغاز قرآن تا پایان سورهٔ کهف و جلد دوم از آغاز سورهٔ مریم تا آخر قرآن را دربردارد. منابع. مطالبی که به عنوان تفسیر قرآن توسط ابوالفضل دیلمی نوشته شده، بیشتر او را در نقش گردآورنده و گزینش کنندهٔ تفاسیر نشان می دهد؛ منتهی می توان با دقت در چگونگی این گزینش، از عقاید او آگاه شد. وی برای نوشتن "تفسیر کتاب الله" منابع بسیاری را مطالعه کرده و نظرات خود را نیز بر آن افزوده است. منابع مورد رجوع ابوالفضل دیلمی بسیار متعدد بوده و او از آثاری کهن تا متأخر استفاده کرده است. این منابع شامل آثار تفسیری، کلامی و ادبی هستند، که برخی مشهور و شناخته شده اند و برخی دیگر ناشناخته و مفقود هستند. برخی از منابع توسط علمای زیدی دیلمان و طبرستان نوشته شده اند، که امروزه وجود ندارند و مفقود شده اند؛ مانند "تفسیر ناصر للحق" اثر ناصر کبیر، "تفسیر خواجه بانصر" و "ش
رح المفصّل" اثر شخصی به نام متکازینی. در این میان نقل های دیلمی از "تفسیر ناصر للحق" بیشتر هستند و دارای اهمیت وافری می باشند. از منابع تفسیری که نویسنده از آن نقل کرده، "تفسیر کشاف" اثر زمخشری است، که به علت معتزلی بودنش مورد توجه خاص زیدیان معتزلی نیز قرار داشته است. "تفسیر کشاف" اصلی ترین منبع برای ابوالفضل دیلمی بوده و تقریباً در هر برگ به این کتاب به شکل هایی از قبیل «ذکر جارالله»، «ذکر ج» و «ج» ارجاع شده است. همچنین برخی آثار شناخته شده که امروزه در دسترس هستند، مانند "تفسیر مجمع البیان" اثر فضل بن حسن طبرسی، "مفاتیج الغیب" اثر فخر رازی، "الکشف و البیان" اثر ابواسحاق احمد ثعلبی در میان منابع این کتاب قرار دارند. "التهذیب" اثر حاکم جشمی نیز تفسیری زیدی-معتزلی است که در پنج جلد نوشته شده و دیلمی به آن استناد می کند. علاوه بر این، محمدتقی دانش پژوه از تفسیرهای المؤید بالله، ابوبکر رازی و واحدی نیز به عنوان منابع این کتاب یاد کرده است. مضمون. منابع "تفسیر کتاب الله" شامل آثار تفسیری، کلامی و ادبی است. وجود آثار تفسیری و ادبی با توجه به موضوع نوشتار طبیعی می نماید؛ ولی استفاده از آثار کلام اسلامی نشان دهندهٔ
گرایش و علاقهٔ شخصی نویسندهٔ آن به کلام است؛ چنان که نوشتن کتابی با نام "دلائل التوحید" را هم به او منسوب کرده اند. ابوالفضل دیلمی، بنا بر سنت زیدیان، به آرا و اقوال متکلمان معتزلی توجه خاصی دارد؛ از معتزلیان متقدم همچون ابوهاشم جبائی و پدرش ابوعلی، قاضی عبدالجبار همدانی، ابوالقاسم بستی و ابومسلم اصفهانی، تا متکلمان و مفسران متأخر معتزلی همچون رکن الدین محمود ملاحمی و جارالله زمخشری مورد استفاده قرار گرفته است. به نظر می رسد که او به مکتب معتزلی ابوهاشم جبائی (مؤسس مکتب بهشمیه) تعلق خاطر دارد؛ هرچند به اقوال و آرای پیروان مکتب ابوالحسین بصری، همچون رکن الدین ملاحمی، نیز توجه کرده است. همچنین بخش گسترده ای از منابع این کتاب از آثار قدیم و متأخر زیدیان بوده اند که تعدادی از آنها توسط دیلمیان نوشته شده اند و امروزه نسخه ای از آن ها بر جای نمانده است. مانند آثار قاسم بن ابراهیم رسّی، ابوالعباس حسنی و المؤید بالله. در این بین کتاب های ناصر کبیر از جمله "تفسیر"، "کتاب المسائل"، "کتاب الوصایا" و "کتاب المناهی" او مورد استناد قرار گرفته اند، که هیچ کدام در حال حاضر در دسترس نیستند؛ فلذا "تفسیر کتاب الله" منبع ارزشمن
دی برای یافتن اطلاعاتی از مندرجات این کتب است. شیوهٔ کتابت. شیوهٔ کتابت آن نیز به گونه ای است که در وسط صفحه آیات قرآن به خطی درشت کتابت شده و در حواشی بالا، یکی از طرفین و پایین آن مطالبی تفسیری آمده است. مطالب در ستون هایی آمده، ستون اول متن آیات با ترجمه، ستون دوم تفاسیر و ستون های بعدی جزئیات تفاسیر هستند. با کشیدن خطی، توضیحات هر واژه ای از قرآن به خود آن واژه متصل شده است. آقا بزرگ تهرانی (که به نسخه ای در نجف دسترسی داشت) در "الذریعة الی تصانیف الشیعة" همین مطالب را آورده است و در توضیح ابوالفضل دیلمی می گوید «در نسخه های خطی قرآن زیدیه شمال، هر صفحه به سه یا چهار ستون تقسیم شده و در ستون های نخست آیات با ترجمه طبری آمده اند و در ستون بعدی تفسیر آیات می آید و در ستون های بعد از آن حواشی و توضیحات دیگری دربارهٔ تفاسیر آورده شده است و این تفاسیر با خطوطی به آیات مرتبط می شوند.» همان طور که گفته شد، در اطراف هر برگ، تعلیقاتی نوشته اند که با خطی به محلی در میان آیات متصل شده، که نشان دهندهٔ درسی بودن تفسیر اخیر است و تعلیقات مذکور در حقیقت مطالب بیان شده در هنگام تدریس تفسیر است. شکل نگارش خاص تفسیر اخیر ی
عنی نگارش قرآن در وسط صفحه که تقریباً بخش اعظمی از هر صفحه را به خود اختصاص داده، باعث شده تا برخی از نسخه های موجود تفسیر توسط فهرست نگاران کتابخانه ها به عنوان قرآن معرفی شود؛ همچنین کثرت مطالب نقل شده از "تفسیر کشاف" به صورتی است که می توان تفسیر اخیر را گزیده ای زیدی از آن دانست. این خصلت سبب شده که برخی نسخه های "تفسیر کتاب الله" به عنوان تحریری البته تا حدی متفاوت از "تفسیر کشاف" معرفی شود. آثار دارای شیوهٔ کتابت مشابه. نسخه های برجای مانده از این تفسیر، همگی از قرن نهم یا اوایل قرن دهم هستند و به یک شکل، شیوه و اندازه کتابت شده اند. همگی این نسخه ها متعلق به یک «سنت کتابت» هستند. این روش صفحه آرایی مختص به این کتاب نیست و آثار زیدی دیگری نیز در شرق گیلان و غرب مازندران از قرون نهم و دهم میلادی به همین شکل تعلیق نویسی و تفسیر شدند. این روش به خصوص در میان پیروان ناصریه رواج داشته است. از قدیمی ترین آثاری که پیروان زیدی و ناصری شرق گیلان و غرب مازندران با سبک مختص خود نوشته اند، "الإبانة" اثر ابوجعفر هوسمی است که در قرن پنجم هجری نگاشته شده است. این کتاب مطالبی فقهی دربارهٔ ناصریان و برخی مطالب پراکنده د
یگر ارائه می دهد و دارای شباهت هایی با "تفسیر کتاب الله" در سبک و سیاق نوشتن است. حاشیه ها به زبان بومی نیز در این کتاب که ۱۵۰ سال پیش از "تفسیر کتاب الله" نوشته شده، مشابهت دارد. گویا این روش تعلیق نویسی در میان زیدیان گسترش یافته است. کتاب "الکفایة فی علم الاعراب" اثر ضیاء­الدین مکی (شاگرد جارالله زمخشری) با این روش کتابت در سه نسخه باقی مانده است. "مقامات حریری" نوشتهٔ قاسم بن علی حریری نیز از ترجمه های عربی به طبری دیگری است، که حائز اهمیت است. رسول جعفریان نیز به بررسی رساله ای پرداخته که در بخشی از آن بدون نام بردن از کسی، به «فساد» موجود در حکومت زیدیان گیلان انتقاد شده است و جعفریان از شباهت روش نگارش این کتاب به "تفسیر کتاب الله" سخن گفته است؛ این اثر در حوالی سال ۷۳۲ هجری با انشای ادبیانه ای نوشته شده است. همچنین محمدکاظم رحمتی، مورخ معاصر، نسخه هایی از "نهج البلاغه" نگاشته شده توسط عالمان زیدی نیشابور را با کمک شیوهٔ کتابت مذکور شناسایی کرده، که در قرن ششم هجری نوشته شده اند. از قرون سوم تا ششم هجری (نهم تا دوازدهم میلادی)، طبرستان و گیلان، سپس شهر ری در زمان آل بویه و بیهق در خراسان مراکز فکری اصل
ی زیدیه بودند. به تدریج جوامع زیدی ایران رو به زوال رفتند و میراث مکتوبشان دیگر روایت و منتقل نگردید. اگر انتقال آثار مکتوب زیدیان شمال ایران به یمن، در دوران یکپارچگی سیاسی زیدیان در قرن پنجم هجری نبود، می توان گفت کل میراث مکتوب این جنبش در ایران از بین می رفت. در عهد یکی از امامان زیدی یمن، به نام المنصور بالله، این انتقال فرهنگی به یمن در اوج خود بود. وی در ۶۱۴ هجری درگذشت و انتقال آثار مکتوب زیدیان ایران به یمن، که حال مرکز فکری زیدیه شده بود، متوقف گردید. نسخه ها. نسخه های موجود در مجلس. نسخهٔ شمارهٔ ۱۲۲۷۸ کتابخانهٔ مجلس جلد اول "تفسیر کتاب الله" است. در انتهای این نسخه نیز افتادگی وجود دارد و تفسیر سوره کهف نیمه کاره است. این نسخه دارای ۳۱۸ صفحه در جلد مقوایی عطف تیماج است و قطع ۱۹×۲۷٫۵ سانتی متری دارد و تاریخی در آن ذکر نشده است. در قرن نهم یا دهم هجری کتابت شده و جایی از آن نام کاتب «شمس الدین خادم» ذکر شده است. نسخهٔ شمارهٔ ۴۰۲۸ کتابخانهٔ مجلس که تنها جلد دوم کتاب در آن است و از سورهٔ مریم تا تفسیر آیهٔ نخست از سوره فلق است. گویا این نسخه دارای افتادگی است. نسخهٔ دیگری از جلد دوم (سورهٔ مریم تا آخر)
نیز با ترجمه فارسی و طبری کهن به شمارهٔ ۱۷۹۸۲ در مجلس نگهداری می شود. این نسخه ۳۸۸ برگ دارد و صحافی چرم بر آن نهاده اند. بخشی بزرگی از این جلد تفسیرهایی به زبان عربی است. کاتب این جلد شخصی به نام «احمد بن تائب سلار بن محمد کینارودی» است و در پنجشنبه مورخ ۱۵ رمضان ۸۹۰ هجری کار نگارش آن به پایان رسیده است. او این اثر را برای شخصی به نام «حاجی بن فقیه محمد بن نماور تنهجانی» نوشته بود. در دو برگ ابتدایی این نسخه یادداشت هایی وجود دارد که برگ نخست آن را شخصی به نام «محمد صالح غروی» نوشته؛ این یادداشت اطلاعات مفیدی دربارهٔ ناصر کبیر و داعی کبیر، دو حاکم علویان طبرستان، ارائه می دهد و احتمالاً از منبع زیدی دیگری استخراج شده است. همچنین کاتبان دیگری نیز در جای جای این نسخه یادداشت های پراکنده ای گذاشته اند. در برگ ۳۸۶-الف نکته ای آمده که بیان داشته کتاب به همراه چند اثر زیدی و غیر زیدی دیگر، بر جامانده از متعلقات سید هادی کیا (حاکم کیاییان، متوفی ربیع الاول ۹۶۸ ه ) است. "شهاب الدین حسینی نجفی مرعشی" پشت جلد نسخهٔ ۱۷۹۸۲ نوشته است: «آنچه به نظر حقیر آمد، پس از ملاحظهٔ بسیار مختصر: در حواشی آیات شریفه تفسیری است ملتقط
از کشاف، بیضاوی، تفسیر ناصر کبیر، از ائمهٔ زیدیهٔ جد مادری سید مرتضی، تفسیر ابواسحاق ثعلبی، تفسیر سُدّی و کسی که تفسیر به امر او نوشته شد، اسمش ملا حاجی پسر فقیه مازندرانی دیلمی، از اعلام زیدیه می باشد. آنچه به نظر حقیر می رسد، تفسیر تألیف علامه بحّاثه شیخ مجدالدین مازندرانی است از اعلام زیدیه که در حدود سنه ۷۰۰ فوت شد (والعلم عندالله). نفاست نسخه از حیث قدم و مشتمل بودن بر لغات مازندرانی است و علاوه مشتمل است بر کلمات بعضی از علما زیدیه در تفسیر آیات شریفه قرآن» کتابخانه مجلس شورای اسلامی با همکاری کتابخانه تخصصی تفسیر و علوم قرآنی (وابسته به دفتر آیت الله سیستانی)، دو نسخهٔ مربوط به مجلس (۱۲۲۷۸ و ۱۷۹۸۲) را به صورت تصاویر چاپی در قطع اصلی منتشر کرد و محمد عمادی حائری بر آن مقدمه ای نوشته است. دیگر نسخه ها. نسخه ای از جلد اول "تفسیر کتاب الله" به شمارهٔ ۲۷۷ در کتابخانهٔ ملک وجود دارد که هم ابتدا و هم انتهای آن افتادگی هایی دارند. این نسخه در آغاز قرن دهم هجری به خط نسخ در ۳۵۶ برگ ۲۹×۲۱٫۷ سانتی متری نوشته شده است. نسخه ای هم در کتابخانهٔ مغنیساگل شهر مغنیسا، در آیدین ترکیه، موجود است. این نسخه از جلد دوم است و
حاشیه هایی دربارهٔ رخدادهای تاریخی و مالکان این نسخه را تشریح کرده اند. محمدتقی دانش پژوه در "فهرست میکروفیلم های کتابخانهٔ مرکزی دانشگاه تهران" تمامی این حاشیه نویسی ها به زبان عربی را آورده است. این جلد به شمارهٔ Ketablike 127 در ۴۱۲ برگ به خط نسخ و متعلق به قرن نهم هجری است. این جلد در مدرسهٔ فقیه محمد تلجانی، واقع در روستایی به نام «سنگرپشت»، کتابت شده و در سیاماه تقویم طبری در سال ۸۹۹ و در یک روز جمعه به پایان رسیده. نسخه ای از جلد دوم این تفسیر در ساری نزد خاندان سورتیجی نگهداری می شود. این نسخه که حبیب برجیان از آن یاد کرده، دارای ۲۵۰ صفحه با قطع ۲۰×۳۰ است. این جلد بیش از یک سوم قرآن را شامل می شود و برخی آیات پایانی را در برندارد. نسخه ای از "تفسیر کتاب الله" در اسکاتلند است و در لژ بزرگ اسکاتلند نگهداری می شود. الول ساتن، ایران شناس بریتانیایی، این نسخه را مورد بررسی جامع خود قرار داده است. همچنین رحمتی تعداد دیگری از نسخه های این کتاب را با توجه به شیوهٔ کتابت در فهرست های مرتبط با نسخ خطی (دنا و فنخا) یافت؛ که نسخه های زیر از آن جمله اند: نسخهٔ کتابخانهٔ صدوقی در یزد به شمارهٔ ۹۵ نیز پیدا شد که اب
تدا به عنوان یک قرآن خطی فهرست گذاری شده بود. این جلد کتاب ۳۵۲ برگ دارد و نیمهٔ نخست قرآن را شامل می گردد. کتابت توسط فردی به نام «یوسف بن رستم»، ساکن «بلالم»، برای «فقیه سلیمان بن فقیه حسن جماستانی» در یکشنبه ۱۷ صفر سال ۸۸۴ انجام شده. نسخهٔ موجود در کتابخانهٔ آستان قدس رضوی در مشهد، به شمارهٔ ۲۱۳۹۳ که کتابتش را «احمد بن سلار کینارودی»، برای «نورالله بن علی اشکوری» در پنجشنبه ۷ رمضان سال ۸۸۹، انجام داده است. این دومین نسخه ای است که توسط کینارودی کتابت شده و نسخهٔ ۱۷۹۸۲ کتابخانهٔ مجلس هم توسط او نوشته شده. اما کسی که سفارش کتابت را انجام داده، متفاوت است. نسخهٔ مشهد مجلد دوم کتاب را شامل می شود و یک سال پس از جلد اول آن نوشته شده است. شمارهٔ ۶۲ و ۶۳ در کتابخانهٔ فرید بن عبدالوهاب تنکابنی در شهر رامسر یافت شده است. به دلیل ناقص بودن ابتدا و انتهای شمارهٔ ۶۲ (فنخا، ج ۸، ص ۵۴۲)، مشخص نشده که این نسخه از کدام جلد "تفسیر کتاب الله" است؛ ولی شمارهٔ ۶۳ (فنخا، ج ۸، ص ۵۵۱) جلد دوم تفسیر است. شمارهٔ ۱۲۵۶۶ (فهرست، ج ۳۱، ص ۶۵۱) در کتابخانه آیت الله مرعشی، که جلد دوم "تفسیر کتاب الله" است. کتابخانهٔ آیت الله نجومی کرمانشا
هی که مشتمل بر جلد اول تفسیر است و کاتب آن «برهان بن حسین بن حسن» ذکر شده و تاریخ پایان کتابت چهارشنبه ۱۰ محرم ۸۹۶ است. نسخهٔ اخیر دارای حاشیه نویسی هایی می باشد. یک ترجمه از قرآن به زبان دیلمی در کتابخانه آستان قدس رضوی به شماره ۴۹۷۵ وجود دارد که تفاوت های بسیاری با "تفسیر کتاب الله" دارد. "ترجمه دیلمی قرآن" برخلاف نسخه های "تفسیر کتاب الله"، ترجمه های کاملی از متن قرآن ارائه می دهد؛ در حالی که در تفسیر کتاب الله هدف ترجمهٔ آیات نبوده و صرفاً معنای برخی کلمات زیر آن ها یادداشت شده است؛ لذا آیاتی در کتاب الله وجود دارند که هیچ ترجمه ای بر آن ها وجود ندارد ولی در ترجمهٔ دیلمی قرآن این آیات به صورت کامل ترجمه شده است. علاوه بر این تفاوت، از واژگان و جملات متفاوتی در این دو اثر استفاده شده که می تواند بر اثر سبک شخصی نویسنده یا یکسان نبودن زمان و مکان نگارش کتاب ها بوده باشد. در زبان شناسی. ترجمه هایی که از زبان عربی به زبان طبری انجام شده اند، مانند قرآن و مقامات الحریری، از میراث مکتوب مهم مازندرانی به شمار می روند و نشان دهندهٔ استقلال این زبان از زبان فارسی معیار در دوره های تاریخی پیشین هستند و همچنین ثابت