Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
یی بود که «باب اسفنجی سعی می کند میان وعده ای را از ماشین فروش بیرون بیاورد قبل از اینکه اتوبوس آن طرف جاده دور شود.» امیلی استپ از وی گات دیز کاورد.کام به این قسمت 5 را در فهرست «ده تای برتر "باب اسفنجی شلوارمکعبی"» داد. او گفت: «در حالی که 'راک باتم' بیشتر یک قسمت خنده دار است، اما همچنین یکی از قسمت های ترسناک "باب اسفنجی" نبز است. او همچنین گفت: «این قسمت تعادل ایدئال لطافت و وحشت محض را نشان می دهد همچون باب اسفنجی که از یک شخصیت مرموز فرار می کند و می گوید: «خب، فردا دوباره اینجا خواهم بود حدس می زنم بهتر است به راه رفتن ادامه دهم. نه باید بدوم. بهتر است که من بدوم. آن هم با حداکثر سرعت! بله، من فقط باید با حداکثر سرعت بدوم! ' (قبل از اینکه به دیواری برخورد کند، «می نشینم، می نشینم، درحال خونریزی هستم.')» که باعث شده این قسمت را «خیلی خوب به خاطر بسپارد».
فیلیپ سندلر (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل هلند است. باشگاهی. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال منچستر سیتی اشاره کرد. وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر ۲۰ سال هلند بازی کرده است.
آریانت آنان موریچ (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل کوزوو است. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به منچستر سیتی، ناک بردا و ناتینگهام فارست اشاره کرد. وی همچنین در تیم ملی فوتبال کوزوو بازی کرده است.
برندون بارکر (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال منچستر سیتی و باشگاه فوتبال روترهام یونایتد اشاره کرد.
اریک گارسیا مرتنز (متولد ۹ ژانویه ۲۰۰۱ - بارسلون) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا است که در بارسلونا توپ می زند. سه فصل اول دوران حرفه ای خود را در منچسترسیتی گذراند و با این تیم عنوان قهرمانی لیگ برتر انگلستان در فصل ۲۰۲۰–۲۰۲۱ را کسب کرد. او توانایی بازی در تمام پست های دفاعی را داراست اما بیشتر در پست مدافع میانی بازی می کند. گارسیا تاکنون ۱۹ بازی برای تیم ملی اسپانیا به ثبت رسانده است. افتخارات. منچستر سیتی. لیگ برتر انگلیس (۱):۲۱-۲۰۲۰ جام اتحادیه باشگاه های انگلستان (۳):۲۰۱۹، ۲۰۲۰، ۲۰۲۱ جام خیریه انگلستان (۱):۲۰-۲۰۱۹ بارسلونا لالیگا (۱):۲۳-۲۰۲۲ سوپرکاپ اسپانیا (۲):۲۰۲۳، ۲۰۲۵ اسپانیا مدال طلا المپیک ۲۰۲۴
فلیکس ان مکا (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل انگلستان است. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال منچستر سیتی اشاره کرد. وی همچنین در تیم ملی فوتبال جوانان آلمان بازی کرده است.
تام دله-بشیرو (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال منچستر سیتی اشاره کرد. وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر ۱۶ سال انگلستان بازی کرده است.
کامرون هامفریز (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال منچستر سیتی اشاره کرد. وی همچنین در تیم های ملی فوتبال زیر ۱۷ سال انگلستان، زیر ۱۸ سال انگلستان و زیر ۱۹ سال انگلستان بازی کرده است.
کلودیو گومس (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال منچستر سیتی اشاره کرد. وی همچنین در تیم های ملی فوتبال زیر ۱۷ سال فرانسه و زیر ۱۹ سال فرانسه بازی کرده است.
آدریان برنابه (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا است. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال منچستر سیتی اشاره کرد. وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر ۱۷ سال اسپانیا بازی کرده است. او فوتبال خود را در ١٢ سالگی داخل باشگاه اسپانیول شروع کرد.
ایان پیودا (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل انگلستان است. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال چلسی اشاره کرد. وی همچنین در تیم های ملی فوتبال زیر ۱۷ سال انگلستان، زیر ۱۸ سال انگلستان و زیر ۱۹ سال انگلستان بازی کرده است.
ژان-فرانسوا دو لا هارپ نویسنده و منتقد قرن هجدهم فرانسه بود. پدرش در اصل سوئیسی و از نجیب زادگان کانتون وو بود. لا هارپ در دبیرستان سن لوئی پاریس تحصیل کرد و بعدها به عضویت فرهنگستان فرانسه درآمد. در سال ۱۷۶۳ تراژدی وارویک را نوشت. در دوران زندگی اش با ولتر ارتباطی دوستانه داشت. در زمان انقلاب فرانسه از طرفداران انقلاب بود ولی در سال ۱۷۹۴ متهم و زندانی گردید. لا هارپ در سال ۱۸۰۳ در ۶۳ سالگی از دنیا رفت. آثار. برخی از آثار او عبارتند از:
کشتار عروسک های فاسدشده (به انگلیسی sloughtered vomit dolls) یک فیلم ترسناک آمریکایی-کانادایی محصول سال ۲۰۰۶ است که توسط لوسیفر ولنتاین نوشته و کارگردانی شده است این فیلم از یک ساختار پلات بسیار شل، متشکل از صحنه های تصادفی و متفاوتی است که عمدتاً در اطراف آنجلا ابردین، می چرخد. کشتار عروسک های فاسد شده اولین قسمت از سه گانه vomit gore است که دارای دو قسمت دیگر با نام های: Regoregitated sacrifice و Slow torture puke chamber است.
رِمبرَندز () یک گروه موسیقی پاپ راک آمریکایی است که در سال ۱۹۸۹ تأسیس شده است. دنی وایلد و فیل سلوم از اعضای فعلی و مارک کارن عضو سابق این گروه است. رمبرندز بیشتر به خاطر خواندن آهنگ "پیشت خواهم ماند" (تیتراژ ابتدایی سریال کمدی دوستان) شناخته می شوند.
«پیشت خواهم ماند» تک آهنگی از گروه موسیقی پاپ راک رمبرندز است. این آهنگ بیشتر به خاطر پخش در تیتراژ ابتدایی سریال کمدی فرندز شناخته شده است. این تک آهنگ در چارت اسکاتلند، در رتبه اول و در چارت های استرالیا، بریتانیا، نیوزلند و نروژ جزو ده ترانه اول قرار گرفت.
گویش اردلانی یکی از گویش های زبان های کردی است از دسته کردی میانی (اردلانی مستقل از سورانی) که در منطقه اردلان در استان های کردستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی و اسد اباد استان همدان منطقه چهاردولی رایج است. محدوده تکلم به گویش اردلانی شهرها و روستاهای سنندج، کامیاران، دیواندره، دهگلان (لیلاخی)، مریوان، سقز (تیلکو)، بیجار و قروه در استان کردستان، روانسر و بخشهایی از شهرستان سنقر و کرمانشاه در استان کرمانشاه و تکاب و شاهین دژ در استان آذربایجان غربی و در استان همدان در چهاردولی اسد اباد در جنوب قروه است. زبان کردی مجموعه ای از گویش ها و لهجه های ویژه ای است که جزو گروه زبان های ایرانی جدید شاخه شمال غربی محسوب می شوند. کردی کرندی از زبان کُردی جنوبی، نزدیک ترین گویش از دسته گویش های کُردی جنوبی به گویش اردلانی از دسته مرکزی کردی است، و این گویش از محدود گویش های کردی جنوبی است که در اصطلاح زبان شناسان به آن (بۆ زوانی) گفته می شود. بر پایهٔ منابع زبان شناسی معتبر، از جمله دیوید نیل مکنزی و دانشنامهٔ بریتانیکا، گویش اردلانی به عنوان یکی از شاخه های کردی جنوبی (Southern Kurdish) یا پهلوانی (Pehlewani) شناخته می شو
د. این گروه شامل گویش های رایج در نواحی کرمانشاه، ایلام، و سنندج است. تقسیم بندی گویش ها و لهجه های زبان کردی. تقسیم بندی گویش های زبان کردی از جانب افراد مختلفی چون مستشرقین و زبانشناسان و غیر-زبانشناسان کرد و غیرکرد صورت گرفته است که البته این تقسیم بندی ها لزوماً هماهنگ نیستند. باسیلی نیکیتین، مارتین مارتینوس، مینورسکی و ادموندز، توفیق وهبی و غیره هرکدام گویش های زبان کردی را با عناوین مختلف و تفاوت هایی تقسیم بندی کرده اند. میرشرفخان بدلیسی در اواخر قرن دهم هجری(۱۶ م) طوایف کرد را به لحاظ آداب و رسوم و زبان به چهار دسته کورمانجی، گُوران، لکی و کَلهری تقسیم می کند. خزانه دار هم زبان کردی را به دستهٔ کورمانجی، گُوران، زازاکی و لری تقسیم می کند. زبیر بلال اسماعیل زبان کردی را به این صورت دسته بندی می کند. کردی شمالی (کرمانجی): بادینانی– شمدینانی– شکاک–حکاری کردی میانی (سورانی): سورانی–سقزی–موکریانی– اردلانی– کرکوکی–کلیایی–جافی کردی جنوبی (کرماشانی): فیلی– ملکشاهی– زنگنه ای– کرندی– لکی– کلهری– سنجابی و… در اینجا قرار دادن گویش اردلانی در دسته گویش های سُورانی (اربیلی و مُکریانی) مورد تردید می باشد و باید به آ
ن ایراد گرفت زیرا گویش اردلانی چه از لحاظ دستوری و لغوی با سُورانی (اربیلی و مُکریانی) متفاوت است گویش سُورانی (اربیلی و مُکریانی) به پهلوی اشکانی نزدیک است در حالی که گویش اردلانی به پارسی باستان و پهلوی ساسانی نزدیک است البته تأثیراتی را نیز از زبان پارتی اشکانی و اوستا گرفته است. در گویش کَلهری در ابتدای بیشتر افعال حرفی وجود ندارد و افعال بدون پیشوند هستند اما در ابتدای فعل ها در گویش اردلانی «ئه» و در گویش کورمانجی و سُورانی (اربیلی و مُکریانی) «د» در ابتدای فعل وجود دارد مثال:کرمانشاهی:چم (می روم) اردلانی: ئه چم (می روم)، سُورانی مُکریانی: ده روم (می روم) و کرمانجی (دچم) که اگر این موضوع را از لحاظ زبان شناسی بررسی کنیم لهجه اردلانی خیلی به پارسی باستان (هخامنشی) نزدیک تر است. مثال های از فعل در پارسی هخامنشی و لهجه اردلانی: ā-jamiyā (جا ماندن، نیامد) ašiyava (اچی) می رود adā(ادا) آفرینش، می دهد agạrbiya (اگری) می گیرد اشاره مستقیمی به چگونگی ساخت فعل در گویش های کردی می توان کرد. فقط به صورت تلویحی می توان برداشت کرد که از تک واژ مضارع ساز /da /در گویش کورمانجی (شمالی) و در سُورانی به علاوه ریشه می توا
ن مضارع را ساخت در حالی که در گویش اردلانی از تک واژ / a/ استفاده می شوند؛ که پیشوند فعل اردلانی همانند پارسی باستان (هخامنشی) است در کَلهری لهجه ها و زیر لهجه هایی وجود دارد که تفاوت در آن ها تنها بر سر طرز تلفظ واژگانی است؛ که همین مورد هم اختلاف بر سر دسته بندی گویش و لهجه را به وجود می آورد در نتیجه لهجه هایی مانند کُلیایی در شهر سنقر و گَروسی در شهر بیجار تأثیراتی را از لهجه اردلانی گرفته اند. برای مثال؛ در منطقهٔ کُولیایی سنقر و گَروس بیجار نیز مانند لهجه اردلانی سنندج به اول افعال اَ «ئه» اضافه می شود مانند «خوه م xwem” = “ئه خوه م exwem” و به همین ترتیب؛ در لهجهٔ فَیلی یا ایلامی از گویش کَلهری، “د» به اول افعال اضافه می شود مانند: «بوو bû“= “دوو dû” و در لَکی “مه» مانند: “خوه مxwem” = “مه خوه مmaxwem” که هر دو یک معنی را می دهند. و در برخی از ایلات لک کرمانشاه به مانند کُرمانج های آذربایجان و ماکو (البته بجز کُرمانج های خراسان) حرفهای ق و غ را به ک و خ تبدیل می کنند مانند خلک به جای خلق، کلم به جای قلم، کاز به جای غاز و باخ به جای باغ اما در هَورامی این اختلاف کمی پر رنگ تر می شود به گونه ای که اختلاف
ها از سطح طرز تلفظ یا پسوند و پیشوند افعال به سطح اختلاف در واژه می رود که گاهی باعث سختی برقراری ارتباط بین دو لهجه و گونه در یک گویش می شود. اما همه آن ها خود را هَورام زبان و زبان خود را کردی و گویش شان را هَورامی می دانند. در برخی افعال در کردی جنوبی، مرکزی و شمالی درآمده است. تغییری که نشان استمرار در لکی به جای گذاشته را می توان ذیلاً مشاهده نمود. لکی: موشم/گروسی (کردی جنوبی): اویشم/اردلانی: ئه یژم/سورانی: ده ڵێم/کورمانجی: دبێژم/به معنی «می گویم» در مقابل گورانی (هورامی): «ماچوو / مه واچوو» /لکی: مه چم/گروسی: چم/سورانی: ده روم /اردلانی: ئه چم/ کورمانجی: دچم/به معنی «می روم» در مقابل گورانی (هورامی): «مه لوو مقایسهٔ نظام دستوری اردلانی (سنندجی) و سورانی. در گویش اردلانی سنندجی، نظام دستوری به طور چشمگیری کهن و نزدیک به پهلوی است. فعل در این گویش اغلب ثابت می ماند و تطابق آن با فاعل یا مفعول دیده نمی شود. نقش های دستوری (فاعل، مفعول، متمم) به کمک ضمایر پی بستی و پسوندهای اسمی مشخص می شوند. 🔹 مثال: «ئەوان سێڤیان لێم سەند» ترجمه: آنها سیب ها را از من گرفتند. - ئەوان = فاعل (آنها) - سێڤیان = مفعول مستقیم (س
یب ها) - لێم = متمم (از من) ← «لێ» + «ـم» - سەند = فعل ثابت «گرفت» (بدون تطابق با فاعل یا مفعول) این شیوه همان چیزی است که زبان شناسان آن را اسم محور یا پهلوی گونه می نامند: بار دستوری روی اسم ها و ضمایر است و فعل در حالت گذشتهٔ متعدی، تغییری برای نشان دادن شخص/عدد نمی کند. در گویش سورانی (مثلاً مهابادی)، نظام کهن ارگاتیو به تدریج فروپاشیده و جای آن را یک نظام فاعل محور (Nominative–Accusative) گرفته است. در این نظام، فعل با فاعل مطابقت می کند، نه با مفعول. 🔹 مثال: «ئەوان سێوان لە من گرتن» ترجمه: آنها سیب ها را از من گرفتند. - ئەوان = فاعل (آنها) - سێوان = مفعول (سیب ها) - لە من = متمم (از من) - گرتن = فعل گذشته، که با فاعل جمع (ئەوان) تطابق دارد اگر فاعل مفرد باشد: «ئەو سێوەکەی گرت» = او سیب را گرفت. در این جا فعل به صورت مفرد با فاعل مفرد می آید. نتیجه اینکه سورانی به سمت یک نظام استاندارد فاعلی–مفعولی حرکت کرده است، شبیه فارسی. این تحول یک نوآوری نحوی است که سورانی را از ساخت کهن ارگاتیو دور کرده. در زبان گفتاری سورانی گاهی جمله هایی ساخته می شوند که از نظر نحوی ناسازگار هستند، زیرا فعل با فاعل هم خوانی ندا
رد. 🔹 مثال غیر استاندارد: «ئەوان سێویان لێ وەرگرتم» - ئەوان = فاعل (آنها، سوم شخص جمع) - سێڤیان = مفعول (سیب ها) - لێ = متمم (از) - وەرگرتم = فعل اول شخص مفرد (من گرفتم) اشکال نحوی در این جمله آن است که فاعل سوم شخص جمع است، در حالی که فعل اول شخص مفرد آمده است. بنابراین، بین فاعل و فعل عدم تطابق وجود دارد. ✅ جملهٔ درست باید یکی از دو شکل زیر باشد: 1. «ئەوان سێویان لە من وەرگرتن.» (آنها سیب ها را از من گرفتند.) 2. «من سێویان لە ئەوان وەرگرتم.» (من سیب ها را از آنها گرفتم.) بنابراین شکل «ئەوان سێویان لێ وەرگرتم» تنها در گفتار محاوره ای گویش مهابادی شنیده می شود و از دیدگاه دستور استاندارد نادرست است. به طور کلی، اردلانی سنندجی ساختی قدیمی تر و نزدیک به پهلوی دارد که در آن فعل در گذشتهٔ متعدی تطابق نمی کند و نظام اسم محور ارگاتیو حفظ شده است. در مقابل، سورانی به مرور زمان از این نظام فاصله گرفته و با ساخت فاعل محور (شبیه فارسی) استاندارد شده است. نمونه های غیر استاندارد گفتاری منطقه مکریان (مثل «ئەوان سێویان لێ وەرگرتم») نشان می دهند که فشار بین دو نظام (کهن ارگاتیو و نوین فاعلی–مفعولی) هنوز در زبان محاوره ای ح
س می شود. آواهای فونتیک کردی اردلانی. این سه آوا در کردی اردلانی به شکل زیر است: ۱. «ڴ» → /ğ/ از نوع: همخوان ویژگی های آوایی: ملازی – نرم کامی، سایشی، واکدار مثال: /rağ/ = «رگ» حفظ در گویش ها: اردلانی بیشتر در دیواندره و لیلاخ گروسی و برخی گویش های کردی جنوبی ریشه: بازماندهٔ آواهای کهن اوستایی و پهلوی اشکانی بیشتر در کردی جنوبی و گروسی وجود دارد ۲. «ݩ» → /ŋ/ از نوع: همخوان خیشومی، ملازی، انفجاری و واکدار در اوستا و پهلوی ساسانی مثال: /daŋ/ = «صدا» ویژگی ها: در انگلیسی هم موجود است → young /yauŋ/, morning /morniŋ/ وضعیت در کردی: اردلانی، گروسی، سنندج دیواندره لیلاخ و کانیان و روانسر → حفظ کامل سورانی → تبدیل به /ng/ ۳. ۊ → /ü/ از نوع: واکه بلند، نیمه وا که، دو لبی، لب ها گرد، جلو دهان گستره: گویش های کردی جنوبی و منطقهٔ اردلان، دیواندره، لیلاخ و گروس مثال: گۊل /gül / («گل») در پهلوی و اردلانی ویژگی ها: بازماندهٔ مصوت های گرد جلویی پهلوی و فارسی میانه تفاوت با سورانی: در سورانی ضعیف شده «و» نمایش داده می شود → گل /گول/ مقایسه، ضمایر، واژگان، صرف افعال در گویش اردلانی با سُورانی (اربیلی و مُکریانی) و کرمانجی. بخ
ش اول:بررسی مرفولژیک گویش اردلانی و گویش سورانی در این بخش بررسی میان گویش اردلانی با گویش سورانی، به بررسی تطبیقی واژگان این گویشها می پردازیم. بخش دوم: بررسی سینتاکسی(Syntax) گویش اردلانی و سورانی در این بخش، به منظور یافتن و بررسی اشتراکها و تفاوتهای سینتاکسی میان گویشهای زبان کردی در دو گویش اردلانی و سورانی، به ذکر نمونه هایی چند می پردازیم: سینتکس (Syntax) یا نحو به معنای نحوه نگارش و قرارگیری کلمات و عبارات به صورت درست، در یک زبان می باشد. جدول مقایسه ضمایر شخصی گویشهای زبان کردی. مقایسه ضمایر(من، تو، او، ما، شما، ایشان) در گویش های زبان کردی جدول شماره (۱)صرف خوردن در زمان حال ساده (استمراری) نشانه استمرار در زمان حال در گویش اردلانی تک واژه (a)و در گویش سورانی (da) می باشد. ستاک فعل خوردن در گویش سورانی xo و در گویش اردلانی xwa است. جدول شماره (۲)صرف خوردن در زمان حال التزامی در بعضی از نواحی شهرها و روستاهای اردلان به جای(aše) از ابی(abe) استفاده می شود که هر دو واژه به معنای (باید) می باشد جدول شماره(۳)صرف امر خوردن جدول شماره (۴)صرف خوردن در زمان گذشته ساده جدول شماره(۵)صرف خوردن در زمان گذشته ال
تزامی جدول شماره(۶)صرف خوردن در زمان گذشته نقلی در این قسمت صرف فعل سورانی دقیقاً مانند لکی است فقط حرف خ با ح جابجا می شود. جدول شماره (۷)صرف خوردن در زمان گذشته دور جدول شماره (۸) صرف خوردن در زمان گذشته استمراری جدول شماره (۹)صرف خوردن در زمان حال ساده مجهول جدول شماره(۱۰)صرف خوردن در زمان گذشته ساده مجهول در گویش سایر شهرها و روستاهای منطقه اردلان در گویش اردلانی g حذف می شود و تلفظ نمی شود یعنیxuriyagem به صورتxuriyaem تلفظ می شود جدول شماره(۱۱)صرف بودن در زمان حال ساده جدول شماره(۱۲) (صرف بودن) در زمان حال التزامی جدول شماره(۱۳)صرف کوتاه شده خوب بودن جدول شماره(۱۴)صرف امر، بودن (باش، باشید) جدول شماره (۱۵)صرف گذشته ساده بودن جدول شماره (۱۶)صرف بودن در زمان گذشته (استمراری) در مناطقی از منطقه اردلان فعل a-w-m به صورت زیر صرف می شود. a-bu-m جدول شماره(۱۷)صرف بودن در زمان گذشته نقلی مقایسه فعل اردلانی با سایر لهجه های کردی. مقایسه ضمیر و فعل لهجه های کردی مهم ترین ویژگی لهجه اردلانی شروع فعل ها با تک واژه /a/مانند پارسی هخامنشی است. در کورمانجی بر خلاف فارسی و اردلانی تفاوت دستوری میان حالات فاعلی، مفعولی
و مذکر و مؤنث وجود دارد. حروف اضافه در گویش اردلانی. زبان کردی شامل انواعی از حروف اضافه و ترکیبات آن می شود که رفتار نحوی پیچیده ای دارند. دو عامل در ایجاد این وضعیت تأثیرگذار هستند: عامل اول ساخت تاریخی این دسته از واژگان می باشد و این به واسطه عناصری که از دیگر طبقات واژه وام گرفته شده است و بر تعدادشان افزوده می شود که معمولاً با حروف اضافه اولیه ترکیب شده و حروف اضافه مرکب را می سازند. بعضی از این ها پس از طی فرایند دستوری تبدیل به حروف اضافه مستقلی می شوند. عامل دوم ظاهر شدن متمم است؛ بعضی حروف اضافه متمم خود را به صورت واژه بست دریافت می کنند، همچنین تناوب در صورت متمم باعث می شود تا حروف اضافه به صورت تک واژگونه هایی نمود یابند. سرانجام بسته به نوع حرف اضافه، متمم های واژه بستی لزوماً به حروف اضافه ملحق نشده و به صورت جداگانه ظاهر می شوند. برای بررسی این حروف اضافه گویش کردی اردلانی در این جا آن ها را به دو دسته تقسیم می کنیم: از یک سو بر اساس نوع متمم به وندی و غیر وندی تقسیم می شوند و از سوی دیگر به محلی و غیر محلی تقسیم می شوند. طبقات حروف اضافه در گویش اردلانی اولین دسته بندی که می توان میان حروف
اضافه در سورانی (اربیلی و مُکریانی) و اردلانی و سایر گویش های کردی مرکزی قایل شد حروف اضافه اولیه و غیر اولیه هستند؛ یعنی ترکیب حروف اضافه اولیه و عنصری واژگانی یا دستوری شدگی دیگر عناصر واژگانی همچون عناصر بنیادی. حروف اضافه اولیه خود به دو دسته تقسیم می شوند: ساده و کامل (Mackenzie, 1961). حروف اضافه اولیه شامل مجموعه ای اولیه از حروف اضافه زبان کردی هستند که مستقیماً از زبان هند و اروپایی مشتق شده اند. جدول زیر این مجموعه را نشان می دهد: گونه ساده تکیه نمی گیرد در حالی که گونه کامل تکیه بر است. رابطه این دو گونه از نوع تکواژگونه می باشد که بر حسب نمود واژه بستیِ متمم تعیین می شوند. حروف اضافه ساده با یک عنصر نحوی ادغام می شوند (مانند گروه اسمی یا یک ضمیر مستقل) ولی هرگز با یک واژه بست ترکیب نمی شوند: از سوی دیگر حروف اضافه مطلق متمم واژه بستی می گیرند دو حرف اضافه bӗ به معنای (بدونِ) و tâ به معنای (تا) همتای کامل ندارند. حروف اضافه bo و lagal یا latak به معنای (با) که همواره حروف اضافه ساده ای در نظر گرفته می شوند نمی توانند با متمم واژه بستی ترکیب شوند مگر آنکه از نظر واجی تغییر کنند. به همین دلیل در زمره
حروف اضافه کامل قرار می گیرند. سرانجام –a به معنای (به) و شکل کامل آن یعنی –e که هر دو واژه بست هستند توزیع محدودی دارند و همواره پس از فعل می آیند. حروف اضافه اولیه محتوی معنایی محدودی دارند و عموماً متمم های زیر مجموعه فعلی را مشخص می کنند اما گاهی موقعیتهای زمانی و مکانی را نیز بیان می کنند. گویش اردلانی برای بیان محتوی دقیق تر معنایی یا از حروف اضافه مرکب استفاده می کند (ترکیب یک حرف اضافه ساده و عنصری اسمی یا قیدی) یا از حروف اضافه پیرا-وَندی (ترکیبی از حرف اضافه پیش آیند و پس آیند) استفاده می کند. پسوند گ (g) در گویش اردلانی. یکی از ویژگی های گویش اردلانی استفاده از پسوند (گ) است که مخصوص ته لهجه سنندجی می باشد و قدمت این لهجه را می رساند که به زبان پهلوی ساسانی و حتی پارسی باستان می رسد که البته در مناطق غیر از شهر سنندج و در روستاها و شهرستان های تابعه (g) به (i) تبدیل می شود که در لهجه کرمانجی نیز به این شکل است. پسوند (گ) g در زبان کردی گویشهای اردلانی و کلهری برای معرفه نموندن افراد و اشیا و جاهاست و حالت جمعی آن «گان» و «کان» است. این روش تجمیع در زبان کردی به عنوان بازمانده و میراٍث داری از زبان
پهلوی در زبان فارسی هم دیده می شود. نمونه های آن، صدگان یعنی صدتایی ها، دهگان یعنی ده تایی ها، هزارگان یعنی هزارتایی ها و یکان یا یک گان یعنی یکی ها می باشد که برای نمونه در زبان کردی گویش کلهری یا کرمانشاهی، لباسَگان: یعنی لباس ها، ماشینَگان یعنی ماشین ها که در گویش اردلانی به صورت لباسَکان یا ماشینَکان تلفظ می شود. همچنین این پسوند مفرد «گ» و حالت جمعی اون «گان» از اشکال قدیمی زبان پهلوی است که فقط در دو گویش اردلانی و کرمانشاهی و تا حدودی در زبان بلوچی هم دیده می شود. زندگ (زنده) پهلوی پهلوی ساسانی // گویش اردلانی زندیگ (زنیگ) zindig // سُورانی (اربیلی و مُکریانی) (زندو)zindu، // لهجه کرمانجی (زندی) zindi تشنگ (تشنه) در پهلوی ساسانی // گویش اردلانی ting تینگ // سُورانی (اربیلی و مُکریانی) tinu تینو // لهجه کرمانجی تینی Tînî خواردگ (خورده) در پهلوی ساسانی // گویش اردلانی خواردگه xwardiga // سُوران (اربیلی و مُکریانی) خواردوه xwardua // لهجه کرمانجی Xwariye گویش اردلانی (ته لهجه سنندجی) تنها گویش کردی است پسوند (گ)، g باستانی را در زبان پهلوی حفظ کرده است. ارگاتیو در لهجه اردلانی. 'دارمستتر و بنونیست نخستین
کسانی هستند که به وجود ارگاتیو در بعضی زبان های ایرانی پی برده اند.' وجود وجه وصفی فعل متعدی در عبارت هایی با فاعل (درحالت غیرفاعلی) و مفعول (در حالت فاعلی) در فارسی باستان، تأییدی برحضور ساخت ارگاتیو (فرم مجهول) در نقش مسند در این زبان است. گایگر در سال ۱۸۹۳ به بررسی ساخت گذشتهٔ مجهول در زبان های ایرانی پرداخت و استفادهٔ گستردهٔ ساخت مجهول را در پارسی باستان خاطرنشان کرد. مانند: "ima tya mana kartam" به معنای "آن چه که کردهٔ من است". او همچنین به وجود این ساخت در پهلوی ساسانی اشاره کرد. متخصصان معتقدند که این ساخت بعدها، اگرچه فرم مجهول اسم حفظ شده، ولی در معنای معلوم به کار رفته است. پس ارگاتیو یعنی (اسم فاعل در فرم غیر فاعلی از فعل متعدی) گایگر به کاربرد ارگاتیو در بیشتر زبان های ایرانی، ازجمله پشتو، بلوچی، کردی مرکزی (گویش اردلانی) کردی شمالی (کرمانجی)، تالشی، یغنابی، و زبان های دیگر، که ساخت ارگتیو را حفظ کرده اند اشاره کرد. ویژگی های توصیفی ساخت کُنایی در زبان های ایرانی با توجه ویژگی های توصیفی الگوی ارگاتیو در زبان های ایرانی جدا از ناهمگنی های نشان دار دستوری، الگوی کُنایی در زبان های ایرانی خود را
در دو صورت نشان می دهد ۱. مطابقه فعل با مفعول: حضور وند در دسته ای از زبان های ایرانی، الگوی کُنایی در زمان گذشته به وسیله حالت نمایی کُنایی بر روی فاعل متعدی و حالت فاعلی بر روی مفعول نمایان می شود. در این الگو فعل به صورت کامل (در مشخصه های شخص، شمار و جنس) با مفعول مطابقه می کند. نمونه های زیر این الگو را در بند متعدی گذشته به ترتیب در کردی شمالی (کُرمانجی)، تاتی کرینی و بلوچی نشان می دهند: در این دسته، کردی شمالی (کُرمانجی)، بلوچی، تاتی لردی، تاتی کرینی و تا حدودی تاتی کجلی قرار دارند. همانگونه که از نمونه های آن پیداست، حالت کُنایی بر روی فاعل متعدی به صورت حالت نمای کُنایی (غیرفاعلی) ظاهر می شود. مفعول در حالت فاعلی (مستقیم/ بی نشان) است. فعل متعدی در مطابقه کامل با مفعول قرار دارد. آنچه از آن تحت عنوان الگوی کُنایی یاد می شود، این واقعیت توصیفی است که در بندهای گذشته لازم و متعدی، فاعل لازم و مفعول بند متعدی نسبت به حالت نمایی یا مطابقه رفتار یکسانی دارند. نمونه ها زیر رفتار فاعل بند لازم را به ترتیب در زبان های کردی شمالی (کُرمانجی)، تاتی کرینی و بلوچی نشان می دهند: مثال های بالا نشان می دهند که فاعل
بند لازم همانند مفعول بند متعدی دارای حالت فاعلی (بی نشان/ مستقیم) است و همچنین توانایی انگیزش مطابقه را به صورت کامل بر روی فعل لازم دارد. الگوی کُنایی در این دسته از زبان ها بخش اول تعمیم را بدین مضمون نمایان می سازد که در صورت حضور وند مطابقه (شناسه) فعل با مفعول، فاعل کُنایی نمی تواند به وسیله واژه بست مضاعف سازی شود بلکه حالت کُنایی به وسیله حالت نمای کُنایی بر روی فاعل متجلی است. در زیربخش بعد به توصیف بخش دوم تعمیم پرداخته می شود. ۲. عدم مطابقه فعل با مفعول: حضور واژه بست نظام کُنایی در دسته ای دیگر از زبان های ایرانی همچون دشتی، لارستانی، کردی مرکزی (اردلانی)، تاتی دروی، تاتی کهلی و تاتی گیلوانی صورتی متفاوت دارد. بخش دوم تعمیم ناظر بر این الگو است. نمونه های زیر بند متعدی گذشته را، به ترتیب، در دشتی، کردی میانی (اردلانی) و لارستانی نشان می دهد: در این الگو، فاعل بند متعدی در حالت بی نشان قرار دارد و هیچگونه تمایز ساختواژی را نشان نمی دهد. این فاعل به صورت اجباری با یک واژه بست غیرفاعلی مضاعف سازی می شود که در غالب موارد مفعول را به عنوان میزبان ساختواژی خود انتخاب می کند (در خصوص توزیع و میزبان گزینی
واژه بست ها در ساخت کُنایی ر.ک. به کریمی، ۲۰۱۰). مفعول در این الگو در حالت فاعلی (بی نشان) قرار دارد اما چنانچه از مثال ها پیداست با فعل وارد مطابقه نمی شود. به بیانی دیگر، آنجا که فاعل متعدی به وسیله واژه بست غیرفاعلی مضاعف سازی می شود، فعل با مفعول مطابقه نمی کند بلکه همیشه دارای شناسه پیش فرض (سوم شخص مفرد) است. البته باید خاطرنشان کرد که این صورت دستوری هنوز ویژگی های ساخت کُنایی را دارد بدین مضمون که مفعول بند متعدی و فاعل بند لازم دارای رفتار مشابه هستند و این شباهت رفتاری در حالت فاعلی (بی نشان) بر روی این دو گروه اسمی هویداست. در طرفی دیگر، فاعل بند متعدی با مظاعف شدن توسط واژه بست غیرفاعلی خود را از آن دو متمایز می کند. اگر به قرابت جغرافیایی این زبان ها نگریسته شود این نکته محرز می گردد که تنوع در الگوی کُنایی از نوع خُرد است نتیجه گیری در این مورد، به بررسی نظری دو الگوی غالب کُنایی در زبان های ایرانی پرداخته شد. در الگوی اول، فاعل بند متعدی دارای حالت نمایی کُنایی/ غیرفاعلی است و فعل متعدی در مطابقه کامل با مفعول است (که توسط وند/ شناسه بر روی فعل تجلی می یابد). در الگوی دوم، فاعل بند متعدی توسط
یک واژه بست غیرفاعلی مضاعف سازی می شود و فعل با مفعول مطابقه ندارد. این دو الگو را می توان به صورت تعمیمی توصیفی این گونه بیان کرد که در ساخت های کُنایی، واژه بست (مضاعف ساز) و وند (مطابقه فعلی) در توزیع تکمیلی هستند. با بدست دادن تحلیلی کمینه گرا از ساخت کُنایی در زبان های ایرانی، استدلال شد که مطابقه فعل با مفعول در الگوی اول نتیجه تطابق نحوی هسته زمان و مفعول است در حالی که نبود مطابقه فعلی در الگوی دوم که گویش اردلانی جز آن است به این سبب است که واژه بست مضاعف ساز به صورت تداخل ناقص مانع ایجاد تطابق نحوی بین هسته زمان و مفعول می گردد. در تحلیل تنوع ساختاری الگوی کُنایی در زبان های عمده ایرانی را می توان نشانه ای از کفایت تبیینی ساز وکارهای مفروض در برنامه کمینه گرا قلمداد کرد. ارگاتیو در گویش های کردی سیستم ارگاتیو در گویش های کردی به دو شاخه اصلی تقسیم می شود: ارگاتیو سنتزایی ایرانی غربی گویش هایی مانند اردلانی (سنندجی)، به دلیل موقعیت در غرب زاگرس، مستقیم از پهلوی ساسانی (فارسی میانه) تأثیر گرفته اند. ویژگی های آن عبارتند از: "مثال:" من ئو کتیومه خویند = «من آن کتاب را خواندم». ارگاتیو تحلیلی ایرانی شرق