Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
دک است. او نواحی گناباد، قائن و تون (فردوس) را از نواحی بسیار قدیم خراسان دانسته است که بیش تر با هرات در ارتباط بوده اند. به نظر وی در طول مرزهای افغانستان و همچنین در نواحی مرزی سیستان و کرمان زبان دهقانان از زبان خراسانی فاصله می گیرد و بیش تر به زبان باستانی سیستان (سکایی) نزدیک می شود، مانند زبان رایجدر نهبندان. توصیفی که ایوانوف از توزیع جمعیت فارسی زبان خراسان ارائه داده، به حدود یک قرن پیش بازمی گردد و با توزیع کنونی آن تفاوتهای بسیاری دارد. امروزه این جمعیت بیش تر در نواحی مرکزی و جنوبی خراسان سکونت دارند. تعداد گویش های خراسانی. گویش هایی چون فارسی قوچانی، سبزواری، نیشابوری، کاشمری، کوهسرخی، تربتی (تربت حیدریه و تربت جام)، تایبادی، گویش خواف و گناباد در خراسان رضوی؛ گویش بیرجندی، قائنی و گویش فردوس در خراسان جنوبی؛ و فارسی اسفراینی، فارسی بجنوردی، جاجرمی و سنخواستی در خراسان شمالی و گویش شاهرودی و دامغانی در استان سمنان و گویش هراتی که آخرین گویش فارسی خراسانی (از نظر شباهت به گویش های فارسی در ایران) در افغانستان است که در خراسان رضوی هم (نواحی مرزی) گویشور دارد نیز نمونه هایی از تعداد گویش های خرا
سانی محسوب می شوند. تأثیرات گویش فارسی خراسانی بر سایر زبان ها. فارسی خراسانی و کردی کرمانجی. در زبان کردهای خراسان (کردی کرمانجی) برخی واژگان خراسانی به وفور دیده می شود. به گونه ای که ۶٫۷۲٪ زبان کردی کرمانجی واژگان پارسی خراسانی می باشد. همچنین نظام آوایی کردی کرمانجی خراسان به میزان درخور توجهی تحت تأثیر قوانین آوایی فارسی خراسانی قرار گرفته به گونه ای که ایوانوف معتقد است که نظام آوایی کردی خراسانی مستقل نیست و در واقع قواعد آوایی فارسی رایج در روستاهای خراسان را داراست. فارسی خراسانی و ترکی خراسانی. گویش فارسی خراسانی بر ترکی خراسانی هم نیز تأثیر بسیار داشته است. به گونه ای که زبان ترکی خراسانی که از زیرشاخه های زبان ایغوزی است نیز به زبان ترکی-ایرانی شهرت دارد. این تأثیر به ویژه در حوزه واژگان است که در ترکی خراسانی جنوبی و زبان خلجی بیشتر قابل مشاهده است. فارسی خراسانی و عربی. فارسی خراسانی نیز به زبان عربی، مردم عربخانه تأثیراتی داشته است. این تأثیر بیشتر در ساختار افعال و جملات گویش مردم عربخانه دیده می شود. اعداد. اعداد در گویش پارسی خراسانی تفاوت چندانی با پارسی معیار ندارد. اعداد این گویش شباهاتی
با اعداد زبان کردی سورانی دارد. ضمایر. ضمایر در بیشتر گویش های خراسانی به این گونه است: ضمایر اشاره. اشاره به نزدیک مفرد اشاره به دور مفرد شباهت ها و تفاوت های نظام آوایی. همخوان ها. نظام همخوانی اغلب گویشهای خراسانی همانند نظام همخوانی زبان فارسی معیار است، با این تفاوت که در گویشهای خراسانی واج z / ژ موجود نیست و به جای آن «ج» به کار می رود. در برخی از گویشهای خراسانی در تعداد محدودی از واژه ها آوای z وجود دارد، اما ارزش واجی ندارد و آن را می توان واجگونه ای از واج «ج» به شمار آورد. شایان ذکر است که در فارسی دری آغازین نیز «ژ» واجگونه ای از واج «ج» بوده که بعدها تحت تأثیر زبانهایی چون پارتی و سغدی به تدریج واجی مستقل شده است. دستگاه همخوانی. دستگاه همخوانی اغلب گویشهای خراسانی ۲۲ همخوان دارد، اما در برخی از موارد اختلافهای جزئی دیده می شود. برای مثال در گویش نیشابوری واج «غ» (y) مستقل از واج «ق» (q) است. این واجدر واژه ای نظیر چُغُند (فک) دیده می شود. در دستگاه همخوانی پارسی دری قرون اولیه اسلامی واجغ به صورت مستقل وجود داشته است. در متون قرون چهارم و پنجم ـکه اساساً در خراسان و ماوراء النهر نوشته شده اند غ
در وسط کلمه بعد از واکه (مانند ارغوان) و گاهی در اول آن نیز می آمده است. بنابراین وجود این واجدر گویش نیشابوری ممکن است گواه این باشد که برخی از ویژگیهای پارسی دری آغازین هنوز هم در برخی از گویشهای خراسانی باقی مانده است. یکی دیگر از این ویژگیهای همخوانی کهن در گویش تربتی (تربت حیدریه) و نیشابوری مشاهده می شود، چنان که در این گویشها آوای سایشی و پشت دندانی ضعیف «ذ» (وجود دارد که در پارسی دری قرون نخستین هجری واجگونه ای از واج «د» (d) بوده و فقط بعد از واکه حادث می شده است. برای مثال واژه «این قدر» در گویش تربت حیدریه به صورت (اِقَذَر) eqaar؛ ترکیب «به او» به صورت (بذو) bu تلفظ می شود. واژه «چه قدر» نیز در گویش نیشابوری به صورت ciqar (چیقذر) تلفظ می شود. در برخی از متون کهن این آوا با حرف «ذ» کتابت شده و آن را ذال معجمه نامیده اند. در خور ذکر است که با آوای «ذ» عربی تفاوت دارد. عربی آوای سایشی میان دندانی قوی است. رخداد واجگونه از واج d در مقدمه شاهنامه ابومنصوری بسیار دیده می شود. رخداد این همخوان پس از یک واکه ظاهرآ تا سده هفتم رایج بوده و پس از آن به d «د» بدل شده است. همخوان همزه. همخوان «همزه» در برخی از
گویش های خراسانی (نظیر گویش قائنی) وجود ندارد مگر در کلمات عربی که وارد این گویش شده اند و همیشه در وسط کلمه بعد از واکه قرار می گیرد، واژه (قلعه) qa¦la ¦ نمونه ای از آن است. واج همزه. نبودن واج همزه در برخی از گویش های خراسانی گواهی بر قدمت این گویش هاست زیرا در نظام همخوانی فارسی دری نخستین نیز (که همان نظام همخوانی ایرانی میانه غربی بوده)، واجهمزه وجود نداشته است. این واج بعدها تحت تأثیر زبان عربی به گونه هایی از فارسی دری راه یافته است. ساخت هجایی. ساختار هجایی اغلب گویش های خراسانی همانند ساختار هجایی زبان پارسی معیار است، اما در برخی از این گویشها مانند سبزواری و نیشابوری، خوشه همخوانی آغازین وجود دارد. واژه های parenna (روز سوم)، gleura (نوعی جمع کردن اشیا)، grÏft (گرفت) نمونه هایی از خوشه آغازین در گویش نیشابوری، و واژه های plexmu (فلاخن) و dlengovu (آویزان) نمونه هایی از گویش سبزواری است. این مشخصه نیز بازمانده ویژگیهای زبان پارسی میانه در پارسی دری نخستین است. از سوی دیگر در تعداد محدودی از گویش های خراسانی واجXw «خو» پارسی میانه که در تلفظ پارسی دری قرون اولیه اسلامی نیز وجود داشته ــ همچنان باقی
مانده است. برای مثال در گویش مردم دشت بیاض، از توابع قائن، و نیز در گویش نیشابوری کلمه خواهر به صورت xwar تلفظ می شود. واکه ها. تعدد گویش های خراسانی بیش از هر چیز حاصل دگرگونی هایی است که به دلایل مختلف بر دستگاه واکه ای گویش پارسی دری نخستین اعمال شده است. تأثیر واکه ها و نمود آن ها در تنوع گویش های خراسانی به چند شکل متمایز است: تغییر نوع واکه ها از گویشی به گویشی دیگر؛ افزایش و کاهش کمیت آوایی واکه ها؛ جابه جایی واکه ها در واژه ها؛ کاستن یا افزودن واکه یا واکه های درون واژه ها. در تمام گویش های خراسانی علاوه بر شش واکه ای که در دستگاه واکه ای زبان پارسی معیار وجود دارد، واکه های دیگری نیز هست که تعداد و نوع آن ها از گویشی به گویش دیگر تغییر می کند. در بسیاری از گویش های خراسانی واکه های کشیده ای وجود دارد که می توان آن ها را بقایای دستگاه واکه ای زبان پارسی دری نخستین دانست. در نظام واکه ای فارسی دری هر هشت واکه زبان فارسی میانه (a, a¦, i,¦â , u, u¦, e¦, o¦) حفظ شده بود. واکه های e¦ و o¦ را در متون کهن به ترتیب «یای مجهول» و «واو مجهول» نامیده اند. تفاوت واکه های کوتاه و بلند در پارسی دری، همچون پارسی میا
نه، در کمیت بوده است؛ واکه کشیده a¦، ¦â و u¦ بعدها درنتیجه تحول به aª، i و u بدل شده است و این تحول به دلایل مختلف بعد از قرن نهم صورت گرفته است. دو مصوت e¦و o¦ نیز بعدها به i یا ey و u یا owبدل شده است. اغلب گویش های خراسانی برخی واکه های نظام هشت واکه ای پارسی دری را حفظ کرده و برخی دیگر را از دست داده اند یا تحت تأثیر دیگر زبانهای رایج منطقه (مانند کردی، ترکی) واکه های دیگری را کسب کرده اند. در اکثر گویشهای خراسانی (نظیر قائنی، بیرجندی، قوچانی، خوافی، تربت حیدریه، تربت جام) علاوه بر شش واکه اصلی زبان پارسی معیار، دو واکه o¦ و e¦ یا دست کم از آن دو وجود دارد. یکی دیگر از واکه های رایج در بسیاری از گویش های خراسانی واکه نیم باز و پیشین À است که در نظام واکه ای گویشهایی مانند قائنی، خواف و تربت جام وجود دارد. در گویش قائن جفت کشیده واج ¦À به عنوان واجی مستقل در نظام واکه ای این گویش نقش تمایزدهنده دارد. برای مثال واکه ¦À واژه p¦Àlu (پلو: پهلو) را در تقابل با واژه pÀlu (پلو: پلها)؛ قرار می دهد. دستگاه واکه ای برخی از گویش های خراسانی به دلیل مجاورت و تعامل بسیار با زبانها و دیگر گویشهای منطقه تغییرات آشکاری کر
ده است. برای نمونه در گویش پارسی قوچانی نُه واکه بسیط a, aª, e, e¦, o, u, i, Ï, Î وجود دارد. به نظر می رسد که دو واکه پیشین، گرد و بسته Ï (برای مثال در واژه mÏn به معنای «میان») و نیم بسته Î (در واژه rÎz به معنای «روز») تحت تأثیر زبان کردی و ترکی وارد پارسی قوچانی شده باشد. واکه های مرکب (نیم واکه ها). در اغلب گویش های خراسانی واکه های مرکّب ey و ow وجود دارد. واژه های es§tow (اشتو: شتاب) در گویش تربتی، در گویش تونی aftow (افتو: آفتاب) و در گویش بیرجند، mowra (مَورَه: مُهره) ،همچنین در گویش تونی و گویش اسفراینی، low (لو: لب) در گویش قوچانی، و keyg (کَیگ: کک) در گویش خواف و tow (تو: تاب) در گویش سبزواری مثالهایی از این واکه های مرکّب هستند. البته علاوه بر این واکه های مرکّب، واکه های مرکّب دیگری نیز در برخی از گویش های خراسانی رایج است، مثلاً aw در گویش سبزواری، فردوس، قائن و تربت جام (sawzسوز: سبز، kawk کوک: کبک) و w (g w: گو: گاو) در گویش تربت جام و ay در گویش قائنی و اسفراینی (xoday خودی: با) ویژگی ها و فرایندهای آوایی مشترک در نظام همخوانی. مشخصه های آوایی مشترک در نظام همخوانی گویش های خراسانی به دو دسته
تقسیم می شود: ۱:مشخصه های آوایی بازمانده از گونه گفتاری زبان پارسی دری نخستین که در گویش های خراسانی به همان شکل اولیه باقی مانده، اما در زبان پارسی معیار تحولاتی پذیرفته است. ۲: مشخصه های آوایی که با مشخصه های پارسی دری نخستین و نیز زبان پارسی معیار تفاوت دارد و گاه در برخی از گویش های ایرانی دیگر دیده می شود. مهم ترین فرایندهای آوایی مشترک در نظام همخوانی. مهم ترین فرایندهای آوایی مشترک در نظام همخوانی گویش های خراسانی عبارت اند از: ابدال، حذف، همگونی و ناهمگونی، قلب و درجکه در خلال بیان این فرایندها به دسته بندی دوگانه مذکور نیز پرداخته می شود. ابدال. فرایند ابدال یک آوا به آوای دیگر گاه براثر همگونی و گاه براثر ناهمگونی یک مشخصه یا مشخصه هایی از یک آوا با آواهای مجاورش صورت می گیرد. این فرایند در اغلب گویش های خراسانی رایج است. ابدال همخوان «ر» به «ل» در بسیاری از گویشهای خراسانی دیده می شود. برای مثال واژه های دیوار و برگ در گویش قائنی، بیرجندی و گویش فردوس «دیوال» و «بلگ»، در گویش های تربت حیدریه، سبزواری، و تربت جام به شکل «دیفال» و «بلک» و در گویشهای اسفراینی و خواف به صورت «دیفال» و «بلگ» تلفظ می شود
. به نظر می رسد که میل به واکرفتگی همخوانها در میان دو واکه یا در پایان واژه در گویش های شمال خراسان در مقایسه با گویشهای جنوب خراسان، بسیار بیش تر است، تبدیل «و» به «ف» در واژه دیفال و تبدیل «گ» به «ک» در واژه بلک بیانگر چنین تمایلی است. فرایند ابدال «ر» به «ل» منحصر به گویش های خراسانی نیست و در گویش های ایرانی دیگر نظیر کردی نیز دیده می شود. درخور ذکر است که در منابع زبان پهلوی ساسانی بسیاری از کلماتی که دارای یکی از این دو همخوان هستند با همخوان دیگر نیز آوانویسی شده اند؛ برای مثال واژه برگ در پهلوی با دو صورت آوانویسی warg و walg آمده است. ویژگی آوایی فارسی دری و فارسی میانه. بنابراین وجود این ویژگی آوایی در اغلب گویشهای خراسان نشان دهنده ویژگیهای کهن فارسی دری نخستین است که آن نیز به نوبه خود برگرفته از ویژگیهای زبان فارسی میانه بوده است. آثار باقی مانده از نخستین ترجمه هایی که از قرآن کریم از قرون چهارم و پنجم به زبان فارسی برجای مانده و منعکس کننده گونه های گفتاری زبان فارسی دری نخستین پیش از شکل گیری زبان ادبی است، نشان می دهد که این ویژگی آوایی در دوره رشد و تکوین زبان فارسی دری نیز ثبت شده است. یکی
دیگر از ویژگی های آوایی کهن گویش های خراسانی بر جای مانده از زبان فارسی دری نخستین، این است که در مواردی که در فارسی معیار همخوانهای لبی و لب و دندانی غیرخیشومی «و»، «ب» و «ف» در پایان هجا یا در محیط بین دو واکه دیده می شود، به جای این همخوانها واجغلت w وجود دارد، برای مثال واژه های ga¦v (گاو) و a¦b (آب) در گویشهای قوچانی، اسفراینی، نیشابوری، سبزواری، گویش تربت حیدریه، خواف، قائن، بیرجند، تایباد و کاشمر به صورت gow و ow تلفظ می شود. تبدیل واج «س» به «ش» در برخی از گویش های خراسانی به ویژه گویش های جنوبی خراسان دیده می شود، برای مثال واژه سخت در گویش بیرجندی، گنابادی و اسفراین به صورت شَخ و در گویش قائنی به صورت «شِخ» تلفظ می گردد. تبدیل واج «ف» به «خ» نیز اتفاق می افتد، برای مثال واژه سفال در گویش بیرجندی و قائنی به صورت «سِخال» و «شخال» تلفظ می شود. حذف. حذف همخوانهای t, d یا n در پایان برخی از واژه ها در بسیاری از گویشهای خراسانی دیده می شود. حذف همخوان t از پایان واژه mast و حذف همخوان d از پایان واژه bud و تلفظ به صورتهای mas و bu در گویشهای اسفراینی، نیشابوری، کلیدری، کاخکی، قائنی، بیرجندی و تربت حیدریه
و حذف آوای n در پایان بسیاری از کلمات در گویشهای نیشابوری، کاشمری، گویش تونی، خواف، قائنی، بیرجندی و تایباد برای مثال تلفظ واژه نان به صورت nu (نو) نمونه هایی از فرایند حذف است. واژه هایی که همخوان پایانی آن ها حذف شده است، اگر با پسوندی دیگر نظیر پسوند جمع ترکیب شوند، همخوان حذف شده آشکار می گردد. برای مثال جمع واژه nu¦ (نو) nuna¦ (نونا) است. حذف واجb (ب) در پایان واژه نیز در برخی از گویش های خراسانی دیده می شود. برای مثال واژه چوب در گویش های کاشمری، بیرجندی گویش تونی و قاینی، c§u (چو) و در گویش های تربت حیدریه، اسفراینی، نیشابوری و قوچانی c§ow (چو) تلفظ می شود. گویش های جنوب خراسان، مانند گویش تونی ، قائنی و بیرجندی، تمایل به حذف همخوان پایانی بسیار بیش تر از گویش های شمالی تر خراسان است. این دسته از فرایندهای حذف منحصر به گویش های خراسانی نیست و در برخی از گویش های ایرانی دیگر نظیر کردی کرمانشاهی نیز رخ می دهد. همگونی و ناهمگونی. در بسیاری از گویش های خراسانی همخوان انسدادی «ق» به همخوان سایشی «خ» مبدل می شود. برای مثال در گویش تونی، گویش اسفراینی، سبزواری، بیرجندی، قائنی، تربت حیدریه و کاشمری واژه وقت ب
راثر فرایند ناهمگون شدن واج انسدادی «ق» با واج انسدادی «ت» و تبدیل آن به واجسایشی «خ» به صورت vax (t) (وخ/ وخت) و واژه سقف براثر فرایند همگون شدن واج انسدادی «ق» با سایشی «ف» و تبدیل آن به سایشی «خ» به صورت sax (f) (سخ/ سخف) تلفظ می شود. در بسیاری از گویش های خراسان عکس این فرایند نیز دیده می شود؛ یعنی همخوان سایشی «خ» به همخوان انسدادی «ق» تبدیل می گردد. برای مثال در گویش اسفراینی واژه استخوان به صورت osteqa¦n استقان؛ در گویش نیشابوری به صورت a¦stoqo، در گویش تربت حیدریه astequ، در گویش قائن estÀqu، در گویش تونی ostoqu و در گویش تایباد به صورت estequn تلفظ می گردد. قلب یا جابجایی. در این فرایند دو همخوان در ترکیب براثر همنشینی جای خود را باهم عوض می کنند. گاه فرایند قلب به تنهایی و گاه همراه با فرایند ابدال یا حذف صورت می گیرد. برای مثال واژه فتیله در گویش اسفراینی و تایبادی به شکل pelita، در گویش سبزواری و تربت حیدریه به صورت plita، در گویش قائنی به صورت pÀlitÀ، در گویش بیرجندی به شکل falitta، و در نیشابوری به صورت pilta آمده است. در گویش اسفراین واژه استخر براثر فرایند قلب به صورت (استرخ) estarx تلفظ می شو
د. در گویش قائن و سبزوار علاوه بر فرایند قلب، فرایند ابدال نیز رخ داده و این واژه به صورت (استلخ) estalx درآمده است. در گویش های نیشابور، بیرجند و تربت حیدریه فرایند حذف در نهایت این واژه را به صورت تلخ (talx) درآورده است. درج. در بسیاری از گویش های خراسانی در واژه های مختوم به دو همخوان، یک واکه در میان این دو همخوان درجمی گردد. برای مثال در گویش سبزواری واژه عصر به صورت aser و واژه گرم به صورت garomتلفظ می شود؛ در فارسی قوچانی یا کاخکی گناباد واژه صبر به صورت saber و واژه تخم به صورت toxom ادا می شود، در گویش تربت حیدریه واژه ترش به صورت torus§ و واژه حکم به صورت hokom تلفظ می شود. ویژگی های آوایی مشترک و کهن. یکی از ویژگی های آوایی مشترک و کهن در گویش های خراسانی باقی ماندن واکه آغازین e در آغاز واژه هایی است که در فارسی معیار با واج «ش» (s§) و «س» (s) آغاز می شوند. واژه هایی مانند اشتو (es§taw)، اشکم (es§kam)، استره (estarÀ)، اسپید (espid) در گویش های تایباد، قائن، فردوس، تربت حیدریه، بیرجند، سبزواری و گنابادی شواهدی دالّ بر این ویژگی اند. این ویژگی آوایی مشترک در میان گویش های خراسانی بازمانده از فارسی د
ری قرون نخستین هجری است. در آن زمان در آغاز واژه هایی که در فارسی میانه با خوشه همخوانی آغاز می شدند یک واکه درج می شده است. علاوه بر این ویژگی های تاریخی، در میان گویش های خراسانی تنوع ابدال های واکه ای نیز بسیار زیاد است. این ابدال ها گاه حاصل فرایند تخفیف و گاه حاصل پیشین شدن یک واکه پسین و گاه براثر فرایندهایی معکوس این دو فرایند یا ترکیبی از این دو رخ می دهد. شباهت ها و تفاوت های نظام صرفی. در همه گویش های خراسانی همانند زبان فارسی معیار، اسامی دارای دو شکل مفرد و جمع اند و نشانه جمع اسامی در بسیاری از این گویش ها همانند گونه گفتاری زبان فارسی معیار است. در بیش تر این گویشها نشانه جمع در اسامی مختوم به همخوان، تکواژ -a¦ است مانند keta¦ba¦ که جمع واژه کتاب است و در اسامی مختوم به واکه تکواژ-ha¦ یا تکواژگونه -ya¦ به کار می رود، برای مثال قالیا (qa¦liya¦) جمع قالی در برخی گویش های خراسانی تکواژگونه های متفاوتی برای جمع بستن وجود دارد. برای مثال در گویش قائنی با دو تکواژگونه -uو -awاسامی را جمع می بندند. شرایط آوایی اتصال هریک از این تکواژگونه ها به پایه اسمی، به بافت آوایی بستگی دارد. صفت. ساختار صفت و موصو
ف و صفت تفضیلی (برتر) در گویش های خراسانی همانند زبان فارسی معیار است. در بسیاری از گویش های خراسانی نظیر قوچانی، اسفراینی، تربت حیدریه، قائنی و بیرجندی کاربرد صفت عالی (برترین) بسیار نادر است و به جای آن از ترکیب «از همه + صفت + تر» استفاده می شود. قید. قیدها در گویش های خراسانی همانندی بسیاری با زبان فارسی معیار دارند و تفاوت آن ها با یکدیگر بیش تر آوایی و تلفظی است، برای مثال قید زمان دیشب در گویش سبزواری و اسفراینی به صورت dis§na، در نیشابوری، کاشمری، قائنی dus§nÀ در بیرجندی dus§inaو در گویش های قوچانی و تایباد به صورت dis§ow تلفظ می شود. گاه این تفاوتهای آوایی بسیار زیاد شده و تشخیص معنای واژه از روی صورت آن مشکل به نظر می رسد برای مثال در گویش های نیشابوری، سبزواری، تربت حیدریه و بیرجندی قید زمان دیروز به صورت dine/ dina و قید زمان پریروز به صورت perenna / prenna parenna (در گویش بیرجندی pare¦na) تلفظ می شود همچنین در گویش های نیشابوری، کاشمری قید فردا و پس فردا به صورت / seba pas seba تلفط می شود. قید زمان. گاه این تفاوتهای آوایی بسیار زیاد شده و تشخیص معنای واژه از روی صورت آن مشکل به نظر می رسد برای
مثال در گویش های نیشابوری، سبزواری، تربت حیدریه و بیرجندی قید زمان دیروز به صورت dine/ dina و قید زمان پریروز به صورت perenna/ parenna prenna (در گویش بیرجندی pare¦na) تلفظ می شود. حروف اضافه. در گویش های خراسانی علاوه بر حروف اضافه رایج در فارسی معیار که برخی با همان تلفظ معیار و برخی با تلفظ گویشی به کار می روند، حروف اضافه دیگری نیز وجود دارد. برای نمونه حرف اضافه «خد» (با) که در گویش های مختلف خراسانی تلفظ های، متفاوتی از آن وجود دارد. برای مثال در گویش های سبزواری و کلیدری آن را xa¦d، در گویش قوچانی، رومی و بیرجندی xod، در گویش نیشابوری axa¦d یا vaxa¦d، در گویش اسفراینی xoday در گویش قائنی xod /xoday، در گویش خواف xode و در گویش تربت حیدریه xedey در گویش کاشمری xede تلفظ می کنند. تکواژگونه ها. تفاوت در نظام آوایی گویش های خراسانی سبب شده است که تکواژگونه های متعددی از حروف اضافه مشترک میان این گویش ها و گویش فارسی معیار وجود داشته باشد. برای مثال در گویش سبزواری، نیشابوری، قائنی، بیرجندی، رومی برای حرف اضافه «به» تکواژگونه های be, ve, b، va, hÀ (علاوه بر vaو beدر گویش قائنی) و ha (علاوه بر be در گویش روم
ی) وجود دارد. در اغلب گویشهای خراسانی حرف اضافه «در» به صورت de (برای مثال در گویش های تربت حیدریه، کلیدری و سبزواری) دیده می شود. در بیش تر گویش های خراسانی حرف اضافه «بر» به صورت ver یا var تلفظ می شود. در گویش اسفراینی حرف اضافه «بالا» به صورت (بَولَه) bowla تلفظ می گردد. در این گویش حرف اضافه دیگری نیز دیده می شود که مختص این گویش است، مانند tall (تل: مثل و مانند) یا az malla/ malley (ازمله/ ملی: از آن وقت/ تا آن وقت). اشتتاق در گویش های خراسانی. ساختمان واژه ها و روش های واژه سازی در گویش های خراسانی کمابیش همانند زبان فارسی معیار است. پیشوندها و پسوندهای موجود در گویش های خراسانی بیش تر همان پیشوندها و پسوندهای زبان فارسی معیار است، که برخی از آن ها عینآ و بعضی با اختلافاتی در لفظ یا معنی در این گویش ها به کار می رود. در گویش های خراسانی وندهایی وجود دارد که در فارسی معیار کاربردی ندارد، برخی از این وندها بازمانده از زبان فارسی میانه یا زبان فارسی دری نخستین است. پیشوند کر. پیشوند kor- (کُر) در گویش های جنوب خراسان نظیر قائنی و بیرجندی با اسم ترکیب شده و صفتی با مفهوم کوتاهی و بریدگی می سازد. kor-pa¦ (پ
اکوتاه) و kor-dom (دم بریده) نمونه ای از این پیشوندهاست. این پیشوند در فارسی محاوره ای به صورت kol (کُل: بی تناسب و کوتاه) تلفظ می شود که در اصل صفت است نه پیشوند. یکی از پسوندهای مشترک میان بسیاری از گویش های خراسانی، پسوند -uk است که به اسم پیوسته و صفت مبالغه می سازد، این پسوند در حقیقت شکل کهن پسوند -u در فارسی معیار است. این پسوند در اکثر گویش های خراسانی نظیر اسفراینی، فردوس، قائنی، بیرجندی، رایج است، مانند واژه av-da-bar-u¦k (بسیار آبکی)، در گویش فردوس و واژه اخموک axm-uk (بسیار اخمو)، در گویش اسفراینی واژه giryuk (بسیار گریان)، در گویش قائنی و بیرجندی. یکی دیگر از پسوندهای رایج در گویش های خراسانی پسوند نام آوا ساز -ast است؛ این پسوند در متون کهن فارسی دری نظیر قصص قرآن مجید، تفسیر شنشقی و تاج المصادر نیز به کار می رفته است. این پسوند به پایان یک نام آوا اضافه شده و تغییراتی در معنای آن پدیدمی آورد. به این ترتیب که مفهوم ناگهانی پدید آمدن و عدم استمرار (یا استمرار کوتاه مدت) نام آوا را می رساند. این پسوند در گویش های بیرجندی، قائنی، کاشمری، نیشابوری سبزواری، تربت حیدریه و حتی در لهجه مشهدی نیز دیده می
شود. واژه gorombost (گُرُمبُست: صدای ناگهانی گرمب) و s§oloppas (شُلُپَس: صدای ناگهانی شُلُپ) مثالهایی از کاربرد این پسوند (با تغییراتی آوایی) در گویش های خراسانی است. علاوه بر این پسوندهای مشترک میان گویش های خراسانی، در برخی از گویش ها پسوندهای کهنی دیده می شود، که در میان گویش های دیگر رواج ندارد، مانند پسوند بُنوتّ،o در گویش فردوس که پس از مضاف الیهی که نام پدر باشد می آید. این پسوند در اصل در فارسی میانه «ـان» (مانند اردشیر بابکان، خسرو قبادان) بوده است. hasan boraym-o (حسن برایُمُ، حسن پسر ابراهیم) نمونه ای از کاربرد آن است. پسوند صفت شباهت ساز -ixدر گویش نیشابوری (مانند ter-ix: به معنای راست وایستاده مانند تیر) نیز از پسوندهای کهن به شمار می رود. واژگان در گویش های خراسانی. در گنجینه غنی واژگان گویش های خراسانی علاوه بر واژه ها و ترکیباتی که در فارسی معیار وجود دارد (با تغییرات آوایی کم یا زیاد)، واژه های کهن و مشترکی یافت می شود که اکنون در زبان فارسی معیار از میان رفته است. بسیاری از این واژه ها و ترکیبها در متون کهن پارسی به ویژه متون قرون نخستین هجری، چون قرآن قدس، ترجمه تفسیر طبری، تفسیر ابوبکر عت
یق نیشابوری، تفسیر قرآن مجید نسخه محفوظ در کتابخانه کیمبریج، سفرنامه ناصرخسرو، تاریخ بیهقی، کلیله و دمنه، سروده های عطار نیشابوری به کار رفته اند. شناخت این واژه ها در گویش های خراسانی مشکل درک برخی از متون کهن فارسی دری را برطرف می سازد. برای مثال واژه کنگرش در بیت بار کژ به کنگرش اندرا/ چون از او سوداست مرشادی تو را، از اشعار رودکی، به معنای آرنج آمده است. این واژه اکنون در گویش های جنوب خراسان نظیر بیرجندی و قائنی به صورت (کنگرشک) kongeres§k تلفظ می شود. همین واژه در اکثر گویش های دیگر خراسان نظیر نیشابوری، قوچانی، فریمانی، تربت جام، تربت حیدریه، اسفراینی، سبزواری و گویش خواف به صورت (زینگیچه) zingic§a دیده می شود. واژگان مختص گویش های خراسانی. در گویش های خراسانی واژه هایی وجود دارد که اگرچه در زبان فارسی معیار نیست، در دیگر گویش های ایرانی یافت می شود. برای نمونه در اکثر گویش های خراسانی واژه خُسُر/ خُسور (/xosur xosor) به معنای پدرزن و پدرشوهر وجود دارد. این واژه در برخی از گویش های کردی نیز به کار برده می شود. برخی از واژه های موجود در گویش های خراسانی از دیگرزبان ها و گویش های رایج در منطقه وارد شده ا
ست. برای مثال واژه قروت (qorut) در گویش های فردوس، تربت حیدریه، قائنی، اسفراینی و سبزواری (در دو گویش اخیر این واژه به صورت «قُریت» تلفظ می شود) وجود دارد که واژه ای ترکی است.
کیپ گرکو ، شبه جزیره در جنوب غربی جزیره قبرس که توسط جمهوری قبرس و اتحادیه اروپا اداره می شود. ایستگاه رادار موج متوسط در پایگاه نظامی بریتانیا در این جزیره قرار دارد.
چیزی خوبه که پایانش خوبه ۲ (به انگلیسی: All's Well, Ends Well Too) یک فیلم سینمایی هنگ کنگی در ژانر کمدی محصول سال ۱۹۹۳ به کارگردانی کلیفتون کو است. زمان و ماجراهای فیلم در دودمان سونگ تنظیم شده است. کل این فیلم از هویت اشتباه به عنوان موضوع اصلی آن برای جلوه های طنز استفاده می کند.
آرمگاه خواجه رادکان ، معروف به آرامگاه خواجه نظام الملک رادکانی، مربوط به دوره صفویه در روستای رادکان واقع شده است. این اثر در تاریخ ٢٧ اسفندماه ١٣٨۶ با شماره ثبت ٢٢٢٩١ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چیزی خوبه که پایانش خوبه ۳ (به انگلیسی: All's Well, Ends Well 1997) یک فیلم سینمایی هنگ کنگی در ژانر کمدی محصول سال ۱۹۹۷ به کارگردانی آلفرد چونگ، با بازی استیون چو، ریموند وانگ پاک-مینگ و فرانسیس نگ می باشد.
چیزی خوبه که پایانش خوبه ۲۰۰۹ (به انگلیسی: "All's Well, Ends Well 2009") یک فیلم سینمایی هنگ کنگی در ژانر کمدی رمانتیک محصول سال ۲۰۰۹ به کارگردانی وینسنت کک است. این فیلم چهارمین قسمت در مجموعه فیلمهای "چیزی خوبه که پایانش خوبه" است و فیلم قبلی "چیزی خوبه که پایانش خوبه ۱۹۹۷" می باشد. دنباله. قسمت بعدی این فیلم در سال ۲۰۱۰ با عنوان چیزی خوبه که پایانش خوبه ۲۰۱۰ اکران شد.
کمپانی هند شرقی فرانسه () یک شرکت تجاری امپراتوری بود که در سال ۱۶۶۴ برای رقابت با کمپانی های هند شرقی انگلیس (بعداً بریتانیا) و هلند در هند شرقی تأسیس شد و در سال ۱۷۱۹ در هندوستان مستقر گردید. این کمپانی با برنامه ریزی ژان باپتیست کلبرت و اعطای امتیاز توسط پادشاه فرانسه لویی چهاردهم به منظور تجارت در نیم کره شرقی تأسیس شد. این کمپانی از ترکیب سه شرکت قبلی یعنی Compagnie de Chine (تأسیس در سال ۱۶۶۰)، Compagnie d'Orient و Compagnie de Madagascar تشکیل شد. اولین مدیرکل کمپانی فرانسوا د لا فای بود که در آن زمان دو مدیر عامل مؤسسات تجاری موفق درکنارش بودند: یکی فرانسوا کارون که ۳۰ سال برای کمپانی هند شرقی هلند کار کرده بود، از جمله بیش از ۲۰ سال در ژاپن، و دیگری مارکارا آوانچینتز، بازرگان ارمنی از اصفهان، ایران. کمپانی هند شرقی فرانسه که در ۱۶۶۴ بنا نهاده شده بود در مقایسه با کمپانی هند شرقی بریتانیا به موفقیت چندانی دست نیافت و نتوانست خود را از نظر مالی حفظ کند. این شرکت به علت مشکلات مالی در ۱۷۶۹ یعنی حدود ۲۰ سال قبل از انقلاب فرانسه منحل و کلیه دارایی ها و فعالیت هایش جذب پادشاهی فرانسه شد. لوئی شانزدهم در آن