Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
مسابقات هاکی روی یخ قهرمانی جهان ۲۰۱۹ به انگلیسی : 2019 IIHF ice hockey world championship مسابقاتی است که ۲۰ اردیبهشت تا ۵ خرداد ۱۳۹۸ در اسلواکی برگزار شد. سوئد مدافع عنوان قهرمانی این رقابت هاست. تیم ها. شانزده تیم در سطح اول این رقابت ها در دو گروه هشت تیمی با هم رقابت می کنند و از هر گروه چهار تیم به دور حذفی می رسند تیم هشتم هر گروه نیز سال آینده به دیویژن b سقوط می کنند. مرحله گروهی. گروه A: کانادا، آمریکا، فنلاند، آلمان، اسلواکی، دانمارک، فرانسه، انگلستان گروه B: روسیه، سوئد، چک، سوئیس، نروژ، لیتوانی، اتریش، ایتالیا مراحل حذفی. یک چهارم نهایی: تیم اول گروه A - تیم چهارم گروه B تیم دوم گروه B - تیم سوم گروه A تیم دوم گروه A - تیم سوم گروه B تیم اول گروه B - تیم چهارم گروه A نیمه نهایی: برنده بازی اول - برنده بازی دوم برنده بازی سوم - برنده بازی چهارم رده بندی: بازنده بازی اول - بازنده بازی دوم فینال: برنده بازی اول - برنده بازی دوم
لاما که در زبان فارسی و زبانهای محلی ایران لامه نیز تلفظ می شود، یکی از سلاح های کمری نیمه خودکار است که محصول یکی از شرکتهای اسلحه سازی کشور اسپانیاست. کارکرد این سلاح کاملاً شبیه کلت ۴۵ یا ۱۹۱۱ می باشد. می توان گفت لاما مدل ۳۸۰ از نمونه های کوچک سلاح کمری کلت ۴۵ است. کارکرد. لاما یک اسلحه نیمه خودکار است که با کشیدن گلنگدن مسلح و با شلیک هر گلوله با گاز باروت مجدداً به صورت خودکار مسلح می شود و با شلیک آخرین فشنگ گلنگدن با خشاب قفل می شود. چکش آن در خارج از فضای داخلی سلاح قرار دارد. خشاب این سلاح ۷ فشنگ هفت میلیمتری را در خود جای می دهد. کاربرد. این سلاح در گذشته بیشتر مورد استفاده نیروهای پلیس مخفی و مأموران سرویس های امنیتی قرار می گرفت و هنوز هم برخی از واحدهای اطلاعاتی برای انجام ماموریت های مخفی از این سلاح بهره می جویند. ایمنی. این اسلحه علاوه بر ضامن قبضه ای و ضامن قفل گلنگدن، از مکانیزم ضامن سوزن نیز بهره مند است. این ضامن اجازه حرکت را تا زمانی که ماشه سلاح به عقب کشیده نشود را نمی دهد و در صورت رها شدن و برخورد ناخواسته چکش با اجسام خارجی، این ضامن نقش مهمی را در پیشگیری از شلیک ناخواسته ایفاء می
در حدود ۳٬۴۰۰–۳٬۳۰۰ سال پیش از میلاد (در عصر برنز)، در سرزمینی که امروزه ایران نامیده می شود، شهرهایی بازرگانی برآمدند که احتمالاً در شبکهٔ فرهنگی مشترکی (موسوم به حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی) با هم پیوند داشته اند و در مسیر تجاری میان تمدن های بین النهرین باستان، تمدن دره رود سند و آسیای مرکزی نقش آفرینی کرده اند. بزرگترین این شهرها ملیان (انشان) بوده است که در اواسط عصر برنز دور آن دیوار دفاعی عظیمی کشیده بودند. شوشِ آغازایلامی نیز از شهرهای مهم این حوزهٔ فرهنگی در جنوب غربی ایران بود که امروزه اثری از معماری آن نمانده است. با آغاز دوران ایلام کهن در جنوب غربی ایران، شوش به شهری در قامت شهرهای میانرودان تبدیل شد. فرمانروایی ایلامی نیز کاخ و آرامگاهی در هفت تپه ساخت و در گودین تپه در زاگرس مرکزی معابر شهری کوچکی ساخته شد که برخی ارابه رو بودند و در دو طرف آن ها مغازه یا کارگاه هایی قرار داشت. گودین تپه در این زمان حصاری بیضوی شکل داشت و الگوهای معماری آن در این دوره مشابه الگوهای معماری شهرهای جنوب غربی ایران بود. در این دوران در تپه یحیی در جنوب شرقی ایران ساختمانی بزرگ برای بازرگانان غیربومی ساخته شد. در همین م
نطقه شهر سوخته شهری عظیم با بافتی پیچیده بود که به حوزه های کارکردی مختلف تقسیم می شد. در عصر برنز در تپهٔ جنوبی سیلک در فلات مرکزی ایران محله هایی با خانه های مسکونی و کوچه هایی در اطراف خانه ها ایجاد شده که با خانه های روستایی امروزی اطراف کاشان سنخیّت دارد. در همین دوران یک سوم فضاهای شهری تپه حصار به فعالیت های تولیدی اختصاص داشته و ظاهراً مردمان آن ثروتی قابل توجه اندوخته بوده اند. در فلات شمالی ایران هم در تورنگ تپه سازهٔ خشتی بزرگی ساخته شده بوده که با زیگورات بزرگ اور-نامو هماوردی می کرده است. همزمان با گسترش حوزهٔ فرهنگی آغازایلامی، شمال غربی ایران حوزه ای فرهنگی تشکیل می داد که از بقیهٔ ایران متمایز بود و به فرهنگ یانیق تپه (کورا-ارس ۱) موسوم است. در شمال دریاچهٔ ارومیه سکونت گاه ها به الگوی تثبیت شده آناتولی و قفقاز جنوبی (خانه های گرد از جنس خشت خام) نزدیکند. از سکونت گاه های جنوب دریاچهٔ ارومیه به علت کاوش های محدود الگویی در دست نیست. همزمان با زوال و فروپاشی تمدن عصر برنز، شهرهای واقع در مسیر تجاری عصر برنز به تدریج دچار زوال شدند. بافتار تاریخی. در ادبیات باستان شناختی ایران، عبارت عصر برنز به
دوره ای گفته می شود که با برآمدن شهرهای بازرگانی در حدود ۳٬۴۰۰–۳٬۳۰۰ سال پیش از میلاد آغاز شد و تا ابتدای عصر آهن در ۱٬۴۰۰–۱٬۳۰۰ سال پیش از میلاد ادامه یافت و دوران گذار از فرهنگ های عصر حجر (یا به عبارت دقیق تر دوران مس سنگی) به تمدن های عصر آهن بود. مناطق پیرامون دشت های فلات ایران از میانهٔ هزارهٔ چهارم پیش از میلاد تا اوایل هزارهٔ سوم پیش از میلاد شاهد پیدایش مراکزی شهری بود که نتیجهٔ توسعهٔ بازرگانی و روابط تجاری به ویژه در زمینهٔ فلزها بودند. این فرایند غالباً شاخه ای از پیدایش تمدن در دوران اوروک میانرودان دانسته می شود. آغاز عصر برنز با تحولات عظیم در ساختار جوامع ایران همزمان بود. در این دوره جمعیت فلات ایران به شدت افزایش یافت. در مطالعهٔ معماری و سکونت گاه های ایران در اوایل قرن برنز، دو حوزهٔ فرهنگی شاخص در ایران پدیدار می شود: در اواسط عصر برنز، فلات ایران صحنهٔ شکوفایی گسترده ولی کوتاه مدت شهرنشینی بود. مراکز شهری ای چون شهر سوخته، تپه حصار، تپه یحیی، شهداد، و جیرفت بخشی از شبکهٔ بازرگانی ای بودند که آسیای مرکزی را به سواحل جنوبی خلیج فارس و دریای عمان، ایلام، و میانرودان وصل می کرد. مهمترین کا
لاهای تجارتی در این شبکه مس (از مرکز و جنوب شرقی ایران و عمان) و لاجورد (از بدخشان در افغانستان و کویته در پاکستان) بود که بخش عمدهٔ آن به سرزمین های غربی (به ویژه میانرودان) صادر می شد و در تزئینات ابنیهٔ اداری و آیینی طبقهٔ حاکم به کار می رفت. گسترش اوروک. تولید همراه با تقسیم کار، که عموماً در همهٔ جوامع کشاورزی اولیه در پی انقلاب نوسنگی روی داد، سبب شد الگوهای اجتماعی و اقتصادی غامض تر شوند، و ثبات در تولید غذا افزایش جمعیت را در پی داشت. با تبدیل شدن گروه های اجتماعی به طبقه ها، سلسله مراتبی در این جوامع شکل گرفت که می توان از نظر سیاسی ساختار آن ها را طایفه ای یا پیشاطایفه ای دانست. نتیجهٔ همهٔ این فرایندها ظهور سکونت گاه های بزرگ شهری یا نیاشهری بود، که از اواخر دوران مس سنگی آغاز شد و شاخصهٔ مهم عصر برنز است. با آغاز عصر برنز، دولت شهر هایی در خاور نزدیک پدید آمدند و سبب آغاز دوران اوروک در میانرودان شدند. در این دوران گسترهٔ منابع طبیعی موجود، از جمله خاکی که دو یا سه بار در سال قابل کشت بود، مراتع گسترده و همچنین منابع دریایی (مثل ماهی گیری) بنیان اقتصادی را ریختند که به گفتهٔ گیرمو آلگز منجر به انق
لابی در ساختار اجتماعی شد. علاوه بر این، امکان حمل ونقل عمده از طریق مسیرهای آبی به همراه نظامی مدیریتی که «اهلی سازی منابع انسانی» (یعنی استثمار نیروی کار) را تأمین می کرد از دیگر عوامل تشکیل دهندهٔ امری بودند که گیرمو آلگز آن را «مزیت میانرودانی» نامیده است. در نهایت مجموع این عوامل بود که موجب «تیک آف سومری» شد، عبارتی که آلگز برای توصیف سازوکارهای اجتماعی و اقتصادی ای به کار می برد که در این فرایند خودپایدار به سوی پیچیدگی هرچه بیشتر نقش داشتند. پیدایش طبقه ای حاکم از نخبگان از پیامدهای طبیعی این رویداد است، و این عاملی دیگر در تسریع توسعهٔ شهرنشینی بود؛ چراکه افزایش تقاضا برای شاخصه های موقعیت اجتماعی و پرستیژ (از جمله اشیاء نادر، فلزات، و سنگ های گرانبها، که معادن آن ها غالباً نه در دشت های آبرفتی میانرودان که در فلات ایران، پاکستان، و آسیای مرکزی بود) منجر به ایجاد روابط و تشکیل شبکه ای بازرگانی بین فرهنگ ها و تمدن های عصر برنز اولیه شد. از آنجا که تا پیش از فتوحات سارگن بزرگ اکد در مسیرهای طولانی از راه های دریایی چندان استفاده ای نمی شد، راه های زمینی بین بازار بزرگ مصرفی اشیاء تزئینی و معادن مواد خا
م آن (که از فلات ایران می گذشت) اهمیتی مضاعف داشتند. امری که با عنوان «گسترش اوروک» از آن یاد می شود، شکل مادی منطقهٔ نفوذ تمدن میانرودان در دوران اوروک در ارتباط با افزایش این رابطه ها است. با این حال، شواهد تأثیر اوروک بر فرهنگ های بومی مناطق کوهستانی اطراف به معنای سلطهٔ سیاسی ایشان بر این مناطق نیست. متالورژی. پژوهشگران پیدایش متالورژی با کشف سازوکار ذوب مس (که به شکل مستقل در چند منطقه روی داد) را آغاز دوران گذار مس سنگی می دانند که آخرین مرحلهٔ عصر سنگ است. با کشف برنز، بشر توان ساخت ابزارهایی را پیدا کرد که نسبت به ابزارهای عصر سنگ مزیتی مطلق دارند و این امر آغاز عصر برنز دانسته می شود. در نیمهٔ اول قرن بیستم باور بر این بود که پیشرفت متالورژی امر اساسی در ظهور تمدن و آغاز عصر برنز بوده است، به این مفهوم که با ایجاد ابزارها و فناوری های فلزی، تولیدات کشاورزی توسعه یافت و افرادی که استخراج و تجارت این فلزها را کنترل می کردند به طبقهٔ نخبگان در ساختار تازه ساز اجتماع بدل شدند. باستان شناسان در نیمهٔ دوم قرن بیستم تلاش کردند تا این نظریه را کنار بگذارند. بااین حال در قرن بیست و یکم توجه به نظریات متالورژی
محور به عنوان یکی از (و نه تنها) دلایل ایجاد تمدن افزایش یافت. یکی از مهم ترین مسائل باستان شناسی خاور نزدیک «مسئلهٔ قلع» است و به منبع و مسیر دادوستد فلز قلع به میانرودان می پردازد. برنز آلیاژی است که از ترکیب مس و قلع ساخته می شود. قلع فلزی نسبتاً نادر است و به دست آوردن آن نقشی مهم در تولید ابزار و فناوری های عصر برنز داشت. بنابر شواهد باستان شناختی، مسیر حرکت قلع مسیری شرق به غرب بوده است. باستان شناسان سه مسیر احتمالی برای انتقال قلع را معین کرده اند: در هزارهٔ سوم پیش از میلاد، فناوری های متالورژی به تدریج از غرب به شرق فلات ایران گسترش یافتند. این امر متناظر با گسترش نفوذ افق آغازایلامی است که تا اواخر این هزاره در سراسر ایران نفوذ یافت. متالورژی از این طریق به افغانستان امروزی و مناطق شمالی تمدن دره سند صادر شد. ظهور تمدن. در دو قرن اول هزارهٔ سوم پیش از میلاد، افزایشی قابل توجه در اندازهٔ هر مرکز منطقه ای روی داد. به این پدیده نیاشهرنشینی گفته می شود. توسعهٔ سریع سازوکارهای تولید، تجارت، و مال اندوزی در این زمانه به قدری بود که می توان گفت ساختار جوامع به کلی دگرگون شد. تا حدود سال ۳٬۲۰۰ پیش از میلا
د اهمیت، تراکم جمعیت، و گسترش سازه های معماری یادمانی در میانرودان و اطراف آن به حدی رسید که می توان این مناطق را «شهر» نامید. این دوران گذار طولانی با تغییرات عمیقی به پایان رسید که مشخصهٔ دوران اوروک است. این فرایند بین ۲٬۶۰۰ تا ۲٬۵۰۰ پ.م. در درهٔ هلمند هم کامل شده بود و شواهد آن را می توان در مجموعه های معماری یادمانی در مندیگک (در افغانستان امروزی) و شهر سوخته، توسعهٔ محلی روستاهای معمارانه، و طرح محله های صنعتکاران در محیط حومهٔ شهری جست. با پدید آمدن شهرنشینی در این مناطق، حوزه هایی مختص صنعت گران پدیدار شد که فعالیت های تخصصی در آنان از حوزه های اقامتی جدا می شده است. به نظر می رسد فرایند گسترش شهری در دو مرحله روی داده باشد. در مرحلهٔ اول روند سازماندهی فرایندهای تولیدی (که از عصر مس سنگی آغاز شده بود) باعث شد فضاهای تولیدی و تخصصی از مرزهای خانه خارج شود و کارگاه های مختص صنعت گران شکل بگیرد. به گفتهٔ طوسی و دیگران، دلیل این رویداد این بود که در سکونت گاه های متمرکز مس سنگی گسترش جمعیت بدون ادغام کامل در یک سیستم بزرگتر ممکن نبود. مرحلهٔ دوم فرایند گسترش شهری علاوه بر گسترش مساحت مراکز جمعیتی و ادامه
ٔ روند سازماندهی نیروهای تولیدی، طبقهٔ نخبهٔ جدیدی در این جوامع پدید آمد که باعث پیدایش آثار معماری یادمانی شد. این آثار معماری معمولاً بیش از ۱٬۰۰۰ مترمربع مساحت داشتند (مساحت خانه ها بین ۸۰ و ۱۵۰ مترمربع بود) و بر روی زمین های مرتفع تر سکونت گاه ساخته می شدند که غالباً تپه هایی بودند که از سازه ها و ویرانه های دوران پیشین به جای مانده بود. برای ایجاد این آثار ساختمان های خشت خام منفرد در قالب مجموعه ای ساخته می شدند که شیب تپه را به صورت پله پله بازتعریف می کردند. بزرگترین نمونهٔ این آثار در ایران احتمالاً در تورنگ تپه بوده که حدود ۸۰ متر طول داشته است. زمان ساخت این آثار بین ۲٬۵۰۰ و ۲٬۳۰۰ پیش از میلاد تخمین زده می شود که همزمان است با توسعهٔ سریع قلمرو مراکز شهری در اواخر عصر برنز اولیه. ساختمان های عمومی ای (معابد و کاخ ها) که در این دوران در مراکز بزرگتر ساخته شدند احتمالاً در نتیجهٔ طرح های سیاسی گروه هایی از نخبگان حاکم بوده اند. نیاز به سازمان آیینی فاخر حاکی از این است که کنترل ایشان بر منابع تولیدی و روستایی افزایش یافته بوده است، که این امر را می توان در بنیان بخش صنعتکاران در این منطقه دید. ساخت ا
ین مجموعه های یادمانی ممکن است همزمان با مرحلهٔ جدیدی در توسعهٔ اجتماعی-سیاسی بوده باشد. بخش داخلی سکوها شامل شبکه ای منسجم از واحدهای بزرگ بنایی بود که با رفع کردن رانش به سازه اجازه می داد تا بر زمین های ناهموار جای گیرد. بنایی شالوده سازه های جدید به داخل ساختمان های موجود نفوذ می کرد و سازهٔ جدید به میانهٔ دیوارهای مدفون زیر خاک پیوند می خورد. همین سیستم قفل کردن در نیمهٔ دوم هزارهٔ سوم پیش از میلاد در شهر سوخته دیده می شود، هم در «خانهٔ شالوده ها»ی فاز پنجم در منطقه شرقی (مسکونی) و هم در ساختمان های بزرگ محصور فازهای ۳ و ۴ در بخش های مرکزی. حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی. شواهدی هست مبنی بر اینکه در اواخر هزارهٔ چهارم پیش از میلاد، سکونت گاه ها در سراسر ایران در شبکهٔ فرهنگی مشترکی با هم پیوند داشته اند. باستان شناسان بر این شبکهٔ فرهنگی مشترک نام «حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی» را گذاشته اند. شواهد باستان شناسی نشان از حضور و تأثیر آغازایلامی ها در فلات مرکزی و جنوب شرق ایران دارند. دلیل این امر به نظر مربوط به شرایط پیچیدهٔ منطقه ای باشد و برخی پژوهشگران بر این باورند که گونه ای از استعمارگری (یا نیاجهانی شدن) در این
دوران روی داده است. کامل ترین یافته های قطعات آغازایلامی مربوط به سیلک ۴ و تپه یحیی ۴-سی هستند. در فاز ۱۰ شهر سوخته و تپه حصار ۲ هم کتیبه هایی آغازایلامی یافت شده است. بااین وجود برخی محققان، از جمله هالی پیتمن، بر این باورند که فرهنگ آغازایلامی در این زمان جزئی از فرهنگ گسترده تر اوروک بوده است و حضور آن در مناطق مختلف فلات ایران را باید در امتداد گسترش اوروک دانست. غرب ایران. جلگهٔ خوزستان و دشت فارس، به ویژه شوش، سنتاً دروازهٔ بین میانرودان و ایران بوده است. بااین حال جوامع این خطه در عصر برنز هویت و شخصیت قومی یا سیاسی معینی نداشتند و عناوینی چون آوان و ایلام نام هایی اند که دبیران و حکاکان میانرودان بر ایشان گذارده اند. باستان شناسان از عبارت «آغازایلامی» برای اشاره به پیشنیان بلاواسطهٔ زبانی مردمانی استفاده می کنند که میانرودانی ها آنان را ایلامی خوانده بودند. به هرشکل، فرهنگ آغازایلامی در حدود ۳٬۳۰۰ سال پ.م. در حوزهٔ رود کر در دشت داخلی فارس پدید آمد. تا ۳٬۲۰۰ پ.م. در محوطهٔ شوش، که پس از رها شدن شوش ۲ متروک مانده بود، شهری بر پا شد که با عنوان «شوش ۳» یا «شوش آغازایلامی» شناخته می شود. تا ۳٬۰۰۰ پ.م.
الواح و مهرهای مدیریتی آغازایلامی به تپه سیلک، تپه یحیی، و شهر سوخته و شاید حتی تپه حصار رسیده بود. شواهدی نیز از ارتباطات بین فرهنگ آغازایلامی و فرهنگ های آسیای میانه، جنوب شرقی آناتولی، و حتی مصر هست. در موطن فرهنگ آغازایلامی، ۲۶ محوطه متعلق به عصر برنز کاوش شده است. ملیان (انشان). در غرب دشت شوش و در حوضهٔ رود کُر شهر ملیان (انشان) ۵۰ هکتار وسعت داشته است که این مساحت در اواخر دوران آغازایلامی (موسوم به دوران بانش) به ۱۵۰ هکتار می رسد و دور شهر آن را حصاری می سازند. ملیان بزرگ ترین محوطهٔ آغازایلامی کاوش شده تا کنون است. ملیان از اجتماع چند سکونت گاه کوچکتر در اوایل دوران بانش تشکیل شد. باستان شناسان حدس می زنند که ملیان آغازایلامی در آغاز شهری کوچک بوده که ساکنان آن شامل مقامات اداری و همچنین صنعتگران نیمه وقتی بوده است که بسیاری از ایشان کشاورز یا دامدار نیز بوده اند. به باور باستان شناسان، نظر به ماهیت دوگانهٔ جامعهٔ آغازایلامی (ترکیبی از کشاورزان یکجانشین و دامداران عشایری)، ملیان ابتدا به عنوان مکان گردهمایی و تراکنش بین یکجانشینان و عشایر تشکیل شده است. تا اواخر دوران آغازایلامی، تهدیدهای خارجی چنان
بودند که ساکنان ملیان مجبور شدند فعالیت های شاق ساخت دیواری عظیم را به دست بگیرند. دیوار حصار پنج کیلومتر طول و احتمالاً ۲٫۵ متر ارتفاع داشته است و ۲۰۰ هکتار زمین را در خود جای داده است. کاوشگران حدس می زند برای ساخت این دیوار در یک دورهٔ ۱۴۰ روزه (فصل مناسب برای تهیهٔ خشت خام در سال) حدود ۱٬۰۰۰ کارگر لازم بوده است، لذا با توجه به جمعیت حدوداً ۴٬۰۰۰ نفری ملیان در این دوره، احتمالاً افرادی غیر از ساکنان ملیان هم در ساخت آن نقش داشته اند. قطع خشت دیوار ۴۴۲۲۸ سانتی متر است و با گل اندود شده است. دیوار روی شالوده ای سنگی ساخته شده بود و احتمالاً به موازات آن در داخل دیوارهای کوچکتری نیز برپا شده بودند. عملیات کاوش TUV در بخشی جداافتاده در جنوب شرقی ملیان نشانگر سازه های خانگی است که در آن ها شواهدی نیز از فعالیت های صنعت گری نیز یافت می شود. ابنیهٔ آن از خشت خام مستطیلی ۴۰۲۰۸ و خشت خام مربعی ۲۰۲۰۸ ساخته شده اند. اغلب دیوارهای یافت شده در کاوش TUV اندود شده بوده اند. چهار نوع اندود دیوار نیز در عملیات کاوش TUV یافت شده است که معمول ترین آن کاهگل است و بقیه عبارتند از اندود سفید (آهک گچی)، اندود رنگی (قرمز و مشکی)،
و اندود «سیمانی» (ترکیب ماسه های ریز و ملاتی ناشناخته که کف یکی از بناها را اندود کرده است). در عملیات کاوش ABC در شمال غربی ملیان مجموعه ای از چهار بنا در مقیاس یادمانی یافت شده است. از بالاترین ساختمان (سطح ۲) با وصف انبار بزرگ یاد می شود و ساختمان سطح ۳ سازه ای بزرگ و خوش ساخت است که در آن اتاق ها و درها به شکلی رسمی جای گرفته اند و با نقش های هندسی و الگوهای گلدار تزئین شده اند. در ساختمان سطح ۴ نیز که مربوط به اواخر دوران آغازایلامی است شواهدی از فعالیت های خانگی و صنعت گری یافت شده است. بر اساس شواهد جدید، احتمالاً در اواخر دوران آغازایلامی سکوی عظیمی از خشت خام نیز در ملیان برپا شده بود. در ۱۰ کیلومتری غرب ملیان، مجموعه ای از محوطه ها وجود دارد که در آن شواهد گسترده ای از صنعتگری (به ویژه تولید سفال) یافت شده است. در دامنهٔ جنوبی کوه کوهنانی نیز مجموعه ای از محوطه های زیرزمینی یا کوتاه وجود دارد که در مقابل تهاجم قابل دفاع بوده اند. گودین تپه ۵. شناخته شده ترین محوطهٔ عصر برنز در بخش مرکزی زاگرس گودین تپه در شش کیلومتری شهر کنگاور و کرانهٔ شاخهٔ شمال غربی رودخانهٔ گاماسب است. این سکونت گاه مجموعه ای ب
وده از ابنیه در محوطه ای باز که دور آن را حصاری با پلان بیضوی شکل کشیده بودند. از «گودین تپهٔ ۵»، که از ۳٬۵۰۰ پ.م. تا ۲٬۹۰۰ پ.م. مسکون بوده است، مجموعه ای از اتاق ها، حیاط ها، و انبارهای مربع یا مستطیلی منظم بازمانده که با خشت خام در ابعاد مختلف ساخته و با آهک سفید اندود شده بوده اند. در عریض ترین قسمتش، حصار گرد محوطه ۱٫۵ متر پهنا داشته است. به نظر می رسد حصار بیضی شکل تنها یک ورودی (از اتاق ۴) داشته است و این ورودی به حیاط مرکزی می رسیده. احتمالاً روی اتاق ۴ برج مراقبتی ساخته بودند. درون حیاط سه اتاق شبیه به هم (۶، ۱۸، و ۲۲) قرار داشته است و داخل اتاق های ۶ و ۱۸ اجاق های مستطیلی وسط دو در ایجاد کرده بودند. داخل این اتاق ها با تاقچه های متعدد تزئین شده بوده است. از تیرهای چوبی سوخته کاوش شده در گودین تپه چنین برمی آید که سقف اتاق ها مسطح و از جنس چوب و خاک کوبیده بوده است. برخی دیوارها در گودین تپه چنان بزرگند که ممکن است برای تحمل بار تراس یا طبقه ای دیگر بر پا شده باشند. گودین در این دوره با اروک و شوش در ارتباط بوده است. پیشتر باور بر این بود که محوطهٔ بیضی شکل «جزیره»ای از تاجران شوشی یا جامعه ٔ دور از و
طن اوروکی بوده باشد، ولی شواهد جدیدتر بر بومی بودن ساکنان آن تأکید دارد. به نظر می رسد این ساکنان محوطهٔ بیضوی شکل را در حدود ۲٬۹۰۰ پ.م. با عجله رها کرده باشند. شوش در عصر برنز. تاریخ شوش در عصر برنز شامل دوران ۲ (اوروکی)، ۳ (آغازایلامی)، و ۴ (ایلامی) آن است، کاوش ها اطلاعات چندانی دربارهٔ ساختار معماری دوران ۲ و ۳ شوش به دست نمی دهد. شوش اوروکی احتمالاً در اوایل ۵ هکتار وسعت داشت و به باور برخی باستان شناسان وسعتش در اوج به ۲۵ هکتار می رسید. به نظر می رسد بخشی از شهر به خانه های مسکونی اختصاص داشته است و در آن بخش اثری از کارگاه های تولیدی نیست. شوش آغازایلامی حدود ۱۰ هکتار وسعت داشته است. پیر آمیه شوش آغازایلامی را «شوش تقلیل یافته» توصیف می کند. در آکروپل ۱، لایهٔ ۱۶ متعلق به شوش آغازایلامی است و به نظر می رسد مجموعه ای از خانه ها بوده باشد. در یکی از اتاق های مستطیل شکل این مجموعه اجاقی چهارگوش در وسط دو در قرار گرفته است و مشابه اتاق های ۶ و ۱۸ در گودین تپهٔ ۵ است. در دیگر جاهای دشت شوش تنها روستاهای کوچک و پراکنده ای وجود داشته است. جنوب شرقی ایران. در عصر برنز سکونت گاه هایی قابل توجه در جنوب شرقی ایرا
ن تشکیل شدند که از مهمترین هایشان می توان به تپه یحیی، شهداد، کُنار صندل، و شهر سوخته اشاره کرد. درحالی که ساختارهای سیاسی بین ۳۲۰۰ و ۲۸۰۰ پ.م. ظهور یافتند و در آن ها نظام تخصیص وظیفه دیده می شود، در مرحلهٔ بعدی (بین ۲۸۰۰ و ۲۴۰۰ پ. م) ساختارهای شهری به وجود آمد که تنها اندکی از سکونت گاه های نیاشهری بزرگتر بودند. انزوای جغرافیایی سکونت گاه های منفرد شرق ایران و دور بودن آن ها از منابع آب جلوی توسعهٔ اجتماعی و اقتصادی این جوامع را نگرفت و در حدود ۳٬۰۰۰ پ.م. در این منطقه سکونت گاه هایی شهری و نیاشهری شکل گرفتند که به پیچیدگی نمونه های مشابه در نوارهای آبرفتی میانرودان و نیل بودند و همزمان با آن ها توسعه یافتند. در دوران آغازین عصر برنز، ساختار قلمرویی جوامع نیاشهری در شرق ایران رو به سوی ایجاد تمرکز شدید جمعیتی بود که در دیگر نقاط آسیای غربی نمونه ای نداشت. عدم تعادل بین سکونت گاه های روستایی و تک سکونت گاه های شهری در نیمهٔ اول هزارهٔ سوم پیش از میلاد افزایش یافت. در این دوران اندازهٔ متوسط سکونت گاه های روستایی در همان مقدار دوران مس سنگی (بین ۰٫۸ و ۱٫۲ هکتار) باقی ماند، ولی مراکز هژمونیک شهری به شکلی پرسرعت
گسترش یافتند. نمونهٔ معمول این مناطق شهر سوخته است که از ۱۵ تا ۱۷ هکتار در شهر سوختهٔ ۱ (۳۲۰۰–۲۸۰۰ پ. م) به ۱۵۰ هکتار در شهر سوختهٔ ۳ (حدود ۲۴۰۰ پ. م) رسید. رشد مندیگک (در افغانستان امروزی) و شهداد هم به همین اندازه شدید است. مراکز تمدنی جنوب شرقی ایران و به ویژه شهر سوخته را می توان دروازهٔ بین فلات ایران در دوران آغازایلامی و تمدن درهٔ سند قلمداد کرد. تپه یحیی. برخی از لایه های به دست آمده از کاوش در تپه یحیی، واقع در دشت صوغان در ۲۲۵ کیلومتری جنوب کرمان، از اواخر هزارهٔ چهارم پیش از میلاد مسکون بوده اند. تپه یحیی در دوران آغازایلامی (موسوم به «تپهٔ یحیی ۴») روستایی بزرگ یا شهری کوچک (حدود سه هکتار) در منطقه ای با جمعیت کم بوده است. از کاوش ها بقایای بنایی بزرگ (با زیربنای ۵۰۰ مترمربع) حاصل شده است که پنج اتاق داشته و در آن ها آثار مرتبط با امور بازرگانی از جمله لوح های گلی پیدا شده است. دیوارهای این سازه از خشت های قالبی به ابعاد مختلف ساخته شده اند و داخل دیوارها برای جابجایی آب تنبوشه ساخته شده است. باستان شناسان این سازه را فضایی محصور برای بازرگانان خارجی دانسته اند، چرا که بناهای مسکونی معاصری هم در ا
ین تپه یحیی وجود دارد که فرهنگ مادی آن ها نشانگر وجود جامعه ای خاص، بومی و متمایز از آثار فرهنگ های دیگر است. تعداد ۲۵ لوح آغازایلامی هم در تپه یحیی کشف شده است. شهداد. در شمال تپه یحیی و در لبهٔ غربی دشت لوت، شهداد قرار دارد که در نیمهٔ پایانی هزارهٔ سوم پیش از میلاد مرکز فعال ساخت آثار مسی و سنگ های گرانبها بوده است. گورستانی بزرگ نیز در شهداد بوده است که در آن به همراه مردگان ابزار فلزی، کوزه، و تزئینات دفن می شد. تفکیک کاربری فضاها در شهداد هم مشاهده می شود. حدود یک چهارم مساحت سکونت گاه به کارگاه های ذوب مس و ساخت خرمهره اختصاص داشته است. شهر سوخته. بزرگترین محوطهٔ عصر برنز در جنوب شرقی ایران شهر سوخته بود. در شهر سوخته فرایند توسعهٔ شهرنشینی کل نیمهٔ اول هزارهٔ سوم پیش از میلاد طول کشید. شهر سوخته ۱ در حدود ۳٬۲۰۰ سال پیش بنیان گذاشته شد. تا اواسط هزارهٔ سوم پیش از میلاد (دوران ۳ و ۲) شهر سوخته به مرکز شهری بزرگی تبدیل شده بود که ۸۰ هکتار مساحت داشت، جمعیت آن افزون بر ۲۰٬۰۰۰ نفر بود، و در اطراف آن روستاهایی، هر یک به مساحت ۰٫۵ تا دو هکتار تشکیل شده بودند. ارتفاع دیوار پیرامون شهر هم به ۳٫۳ متر می رسید. ش
هر سوخته در زمان اوجش به حوزه های کاربردی مختلف تقسیم شده بود که شامل بخش ساختمان های عمومی و مدیریتی، بخش مسکونی، و گورستانی به مساحت ۲۱ هکتار می شد. فعالیت های تولیدی در سطح شهر پراکنده بودند ولی بعدهای در جایی که ممکن است بخش صنعتی بوده باشد تمرکز یافتند. بافت شهری شهر سوخته شامل سه خیابان اصلی به عرض ۳٫۵ متر بود که خانه ها به صورت نامنظم در دو سوی آن واقع شده بوده اند. این محوطه شامل چهار منطقه بود که عبارت بودند از: مراکز مختص فعالیت های تولیدی و صنعتگران بین مناطق مسکونی و کشاورزی پراکنده شده بود. مناطق کشاورزی حدود ۳۰–۳۹ هکتار از سطح شهر را اشغال می کردند و گورستان، که به شکل معین از مناطق مسکونی جدا شده بود، تا حدود ۲۱ هکتار گسترش یافت. در شهر سوخته تفکیک کاربردها در بافتار تدفینی هم مشاهده می شود، و در قبر سنگ برها ابزار ایشان و نمونهٔ مصنوعاتشان قرار داده شده بوده است. در مورد ساختار کارگاه های صنعتی، بیشترشان یک یا دو اتاق بوده اند و زیرساخت های و ابزارهای داخل آن ها چندان از ابزارهای سنتی عصر نوسنگی متفاوت نبوده است،و به نظر می رسد نوآوری های عصر برنز در شهر سوخته بیشتر در سازماندهی نیروهای تولیدی
و تفکیک فعالیت های تخصصی از حوزهٔ اقامتی بوده است تا پیشرفت فناوری. خانه ها در شهر سوخته ۲ شامل «خانه پلکان» هستند که نشان دهندهٔ ارزش ارتباط سریع و آسان با بام خانه در کنار رعایت مسائل حفاظتی و امنیتی است. در حدود ۲٬۰۰۰ پ.م. خانهٔ مسکونی مجللی در شهر سوخته ساخته شد که به «شهر سوخته ۴» یا «کاخ سوخته» موسوم است. این بنا شالوده ای به عمق ۶۰ تا ۸۰ سانتی متر و دیواری از خشت خام به ارتفاع ۳ متر داشته است. شهر سوخته ۴ در حریقی ویران شد. پس از زوال آغازایلامی ها و همزمان با آشوب ها و جنگ های متوالی در میانرودان و غرب ایران در اواخر عصر برنز میانی، شهر سوخته به رشد خود ادامه داد و احتمالاً پایتخت حکومتی در حوزهٔ هلمند شد که امروزه ناشناخته است. فلات مرکزی ایران. به نظر می رسد رسیدن الواح اداری آغازایلامی به محوطه های مرکزی زاگرس دیرتر از دیگر محوطه ها صورت گرفته باشد. تپه حصار. در حدود ۳٬۰۰۰ سال پ.م در تپهٔ حصار در ۳ کیلومتری دامغان شهری تشکیل شد که به «تپهٔ حصار ۳» موسوم است. تپه حصار احتمالاً توسط آغازایلامی ها تأسیس شده بود، ولی پس از زوال آغازایلامی ها در غرب ایران در عصر برنز میانی (انتهای دوران بانش) به رشد خو
د ادامه داد. باستان شناسان تپه حصار را دروازهٔ بین حوزهٔ فرهنگی آغازایلامی و فرهنگ های آسیای مرکزی قلمداد می کنند. این شهر مشتمل بر بناهای کوچک خشتی بود که با معابر خاکی و فضاهای باز از هم جدا می شدند. تقریباً یک سوم فضای شهر به فعالیت های تولیدی به ویژه ذوب مس و ساخت اشیاء مسی اختصاص داشت. از بخش های نامسکون پشته برای تدفین مردگان استفاده می شد. تعدد مدفن ها در حصار از میانهٔ هزارهٔ سوم پیش از میلاد شاهدی بر ثروت قابل توجه در این جامعه است. گرچه شهر در این زمان کمی کوچکتر شد، ولی سازه ای بزرگ و خوش ساخت داشت که پر از فلزات و اشیاء گرانبها بوده است. این ساختمان حدود ۳۰۱۵ مساحت داشته است و در آن نشان از صنایع ساخته شده در آسیای مرکزی هست. این بنای بزرگ شامل هشت اتاق بوده و در آتش سوخته و منهدم شده است. بنا از اتاق های مستطیلی تشکیل شده بوده که از داخل با گچ یا آهک اندود شده بوده اند. دور بنا را یک حصار دفاعی کشیده بودند که تنها یک ورودی دارد و احتمالاً یک برج دیده بانی از آن ورودی محافظت می کرده است. این بنا یا معبد بوده یا به خانوادهٔ بزرگی تعلق داشته است. این بنا در حدود ۲٬۰۰۰ پ.م. در آتش سوخته است که به وضو