Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ها حفره ای حفر می کنند و بسیار دقت می کنند که آب به وسیلهٔ خون آلوده نشود و گوشت را بر شاخه ای قرار می دهند و مردان به وسیلهٔ چوب های مقدس در حین خواندن عبارات مقدس آن را لمس می کنند. پس از این مراسم شیر و عسل روی زمین می ریزند و مراسم به پایان می رسد. استرابون می گوید، ایرانیان هنگام پرستش آناهیتا این جملات را تکرار می کردند: «"می ستایم آب را که آفریده اهورا مزدا است. و میستاییم همه آب های پاک را که داده اهورا مزدا است. ستایشگرم آب پاک سود رسان زندگی ساز را، ستایشگرم آن اردویسور اناهیته را، آن نگهبان شایسته آب های نیالوده گیتی را. همه آب های ناآلود و پاک که از ابرها سرازیر شده و بر سینه زمین همچون رودها، چشمه سارها، دریاها و دریاچه ها آرام یافته اند. آرام در زمین های هفت کشور و می پیمایند زندگی بالنده را.»" ایرانیان معابد بسیاری از جمله معبد کنگاور و بیشابور را به ایزد آناهیتا تقدیم کردند. آن ها آبان ماه، ماه هشتم هر سال شمسی را به این ایزد نگهبان آب تقدیم کرده اند. ریشهٔ نام. نام کامل فرشتهٔ آب به پهلوی «اردویسور آناهیتا» (ardwisarā Anāhitā) است که در زبان اوستایی (Arədvī-Sūrā Anāhitā) و در زبان ارمنی «آناه
یت» گفته می شود. اردوی از ارد گرفته شده که به معنای بالا برآمدن، منبسط شدن و بالیدن است؛ البته اردوی به نام رودی نیز اشاره می کند که بسیار طولانی است و از کوه البرز به دریای فراخ کرت می ریزد. این رود در زمستان و تابستان به یک شکل است و هزاران دریا و رود دیگر از آن سرچشمه می گیرند. برای پیمودن هر یک از این رودها سواری به چهل روز نیاز دارد. بخش دوم آن سور به معنای توانا است. واژهٔ آناهیتا «An-āhita» به معنای پاک و بی آلایش است و خود از دو بخش تشکیل شده. بخش اول آن (an) به معنای «نا» (پیشوند نفی) و بخش دوم هیتا «āhita» به معنای آلوده و ناپاک است و در زبان اوستایی نیز همین معنی را می دهد. بارتلمه بخش آهیتا «āhita» را صفت مفعولی و asto یا asito را نیز صورت هندواروپایی آن می داند. او معتقد است āhog (آهو) صورت فارسی آن است که به معنای عیب است. گرشویچ، فعل مضارع ynt که به زبان سغدی yn می شود را به معنای آلودن می داند؛ او معتقد است «āhita» در اوستا و yn در زبان سغدی هر دو از یک ریشه هستند. تعدادی از مورخان «āhita» را با asita مقایسه کرده اند. asita واژه ای است در سنسکریت به معنای سیاه رنگ و خاکستری رنگ. اوتینگر می گوی
د asita از دو جزء تشکیل شده است؛ as و ta، که از گونهٔ هند و اروپایی است و از طریق مقایسه با واژهٔ یونانی لجن رودخانه و گل معنی می دهد. وی معتقد است هر دو واژه در اصل هند و اروپایی h-nsi هستند. مایرهوفر و اوتینگر معتقداند asita به مرور به «āhita» تبدیل شده است؛ به نظر نویسنده این دو واژه در اوستا هم ریشه اند اما از نظر ساختار متفاوت هستند. وی این چنین بیان می کند: گروهی معتقدند آناهیتا همتای ایزدبانو سَرسوَتی، متعلق به آیین ودایی، است و اردوی را نیز صفت سرسوتی می دانند که به رودخانه ای کوچک در پنجاب هند اشاره دارد و در ایران به صورت هَرَخوَتی درآمده. این ناحیه در افغانستان قرار دارد و دارای رودخانه ها و دریاچه های زیادی است. پس از مدتی سرسوتی جای خود را به اردوی و سوره داد. او در ابتدا تنها بر رودخانهٔ اردوی سروری داشته است اما به مرور زمان بر همهٔ آب ها سروری می یابد و بنابر آنچه در بندهش ذکر شده، پدر و مادر آب ها می شود و حتی از اپام نپات هم اعتبار بیشتری می یابد و شخصیت اپام نپات در شخصیت او تحلیل می رود. ناهید در آبان یشت. اوستا کتاب کهن زرتشتیان، بخشی از فرهنگ، زبان، ادب و مستندات اسطوره ای ایرانی را دربر
دارد. بخشی از اوستا یشت ها نام دارد که خدایان، موجودات افسانه ای و قهرمانان در این قسمت توضیح داده شده اند؛ مثلاً یشت پنجم که آبان یشت نام دارد؛ شامل ۳۰ کرده و ۱۳۲ بند است که به «ستایش سرود ناهید» نیز معروف است. بنابر اعتقادات زرتشتیان، خواندن این فصل از کتاب در کنار جوی آب یا چشمه ای ثواب دارد؛ زیرا او سرچشمهٔ آب های جهان است. نثار به آب یا همان «آب زوهر» بخشی از مراسم یسنه ۶۵ است که پس از دعای یسنه اجرا می شود. در آبان یشت نزول ناهید بر زمین این چنین توصیف شده است: «ای زرتشت! اردوی سور ناهید از آن (کره) ستارگان به سوی زمین آفریدهٔ اهورا مزدا فرود آمد و این چنین گفت اردوی سور ناهید.» واژهٔ یشت به معنای ستایش، پرستش و نیایش است. از جهت تفضیل سومین یشت پس از فروردین یشت و مهریشت به حساب می آید. نام قدیمی آن «اردوی سوره آناهیته» بوده و سپس به آبان یشت تبدیل شده است. آبان به معنای «آب ها» است. خصوصیات ناهید در آبان یشت. بالندگی و فزایندگی. نام اصلی ایزدبانو، آناهیتا «اردوی» است که در تمام اوستا با صفت سورا و آناهیتا توصیف می شود. این نام به رودخانه ای اسطوره ای اطلاق می شود و خود به معنای فزاینده و بالنده است. ن
ام مزبور ۷۱ بار در متن آبان یشت آمده و در بعضی از بندها دو بار ذکر شده است. به مرور زمان، اردوی حذف شد و جای خود را به صفت آناهیتا داد. او به تدریج موکل بر تمام آب های روی زمین شد. آب نزد زرتشتیان بسیار ارزشمند و در بالندگی و فزایندگی مخلوقات مؤثر بوده است. آناهیتا فزایندهٔ دارایی، خانه، قبیله، جان، گیتی، کشور و سرزمین است و در بند ۶ آبان یشت، اهورا مزدا تأکید می کند که ناهید را برای گسترش سرزمین، قبیله، نگهداری و نگهبانی آفریده است. نیرومندی. یکی از مهم ترین صفات ناهید که همیشه جزئی از نام او نیز بوده، «سورا» به معنی "نیرومند" است. با این صفت نشان اهورایی خود و نیرومندی اش در مبارزه با دیوان را به نمایش می گذارد. این صفت در کنار آناهیتا ۷۱ بار در آبان یشت تکرار شده است و می توان گفت به خاطر همین صفت است که مردمان از او طلب می کنند که در برابر دشمنانشان یاری شان کند. کسانی که نقص و ضعفی در اندام خود دارند، آفریده های اهریمن خوانده شده اند و به همین خاطر کوران، کران، کوتوله ها، نادانان، دیوانگان و گوژپشت ها از حمایت آناهیتا بی بهره اند. به عبارت دیگر نیرومندی ناهید می تواند جلوهٔ کمال یک زن ایرانی باشد. ناهید
بر تمام دشمنان، دیوان، مردمان، پریان، فرمانروایان ستمگر، کرب ها، کوی ها، دشمنان دیرین، ضحاک، افراسیاب و… با همین صفت پیروز می شود. او در شمایل دختری گردونه ران لگام گردونه خود را به دست می گیرد و آن را سریع تر از دیگران می راند. گردونهٔ او چهار اسب، باد، باران، ابر و تگرگ دارد که هم رنگ، هم نژاد، بلند و چیره شونده بر بدی ها هستند. او به حدی نیرومند بود که فره زرتشت را به او سپردند. شاهان در ادوار مختلف مراسم تاجگذاری خود را در معابد او برپا می کردند. پاکی. یکی از صفات ناهید که در واقع دلالت بر اسمش دارد، «آناهیتا» به معنی پاک است. این صفت بسیار پرکاربرد است و در کنار اسم اردوی و صفت سورا ۷۱ بار در آبان یشت ذکر شده است. این صفت پیش از آن صفتی بود برای «اردوی»، اما به دلیل اهمیتِ پاکی، نام «ناهید» جانشین اردوی شد. این نام به صورت متفاوتی در منابع ذکر شده است؛ مانند «آناهید، ناهید، آناهیتا و اناهیته». "معین" در این رابطه می گوید: «در اشعار گذشتگان بسیار به نام ناهید برمی خوریم که ناهید، ناهده، ناهیده و ناهی از آن نمونه اند و به معنای دختر بالغ است». "مولایی" می گوید: «این واژه در کنار «سوره» صفتی بود برای اردوی
و از نظر لغوی به معنی پاک، پاکیزه، نیالوده و بی آلایش است». در سراسر اوستا نیز به این ویژگی ناهید به صورت «پاک کننده نطفه مردان و مشمهٔ همه زنان برای زایش، بهترین هستی پاکان، پاک ستوده شده، پالایندهٔ آب ها» اشاره شده است. مزداپور معتقد است آناهیتا نماد آب های جهان است و آب همانند زمین از گذشته مقدس بوده است و اصلاح آن را واجب می شمردند. ایرانیان باستان، عناصر مفید و سودمند را بسیار مورد پرستش قرار می دادند و برای آن ها نگهبانانی در نظر می گرفتند و آب یکی از همان عناصر مقدس بوده است. ایزدان نگهبان آب با نام های آبان، اردویسور آب، اردویسور آناهیتا و ناهید آمده است؛ اَپَم نَپات یا بُرزایزد یا آبان ناف مأمور پخش آب بوده اند و از یاران ناهید، امشاسپند خرداد، سرور آب ها بوده است. این صفت ناهید که نشان از پاکی است پرستیدگان را ملزم می دارد که از ناپاکی دوری کنند و از آلودگی آب بپرهیزند؛ همچنین آن ها را ملزم می ساخت از آتشکده ها و پیکرهای ساخته شده ناهید مراقبت کنند تا دچار آلودگی نشود و به همین خاطر معابد او جای پرهیزکاری است. در گذشته گاهی اتفاق می افتاد که زنان برجسته را برای زندگانی پاک به این معابد می فرستادند.
خاتون زن خاقان ترک یا معشوقهٔ کوروش دوم هخامنشی از جمله افرادی هستند که به معبد ناهید فرستاده شدند. زیبایی و آراستگی. صفات بسیاری در بیان زیبایی و آراستگی ناهید در آبان یشت ذکر شده است و جزئیات او به صورت کامل بیان شده تا جایی که به کفش های وی و بندهایش اشاره شده است و با شرح این جزئیات گویی او را از روی پیکره اش در معابد مختلف توصیف کرده اند. "فره فروشی" در این مورد این چنین می گوید: «می دانیم پیکره های بزرگ و کوچک از این ایزدبانو در نیایشگاه های آناهیت برپا بوده است، دور نیست که بخشی از این سرود اوستایی (آبان یشت) واقعاً در توصیف پیکره هایی باشد که در شهرهای مختلف دیده است.» بسیاری از تندیس های ناهید به شکل های گوناگون با لباس و آرایش محلی تزیین شده است و مردمان هر دیار براساس چهره مطلوب و آرزو شده مردم از او تندیس هایی ساخته اند. آزادگی. اهورا مزدا بیان داشته که خودش ناهید را آفریده و دلیل این آفرینش را شرح می دهد. او در خصوص آفرینش ناهید در بند ۶ آبان یشت می گوید او با حرکت زبان به وجود آمده و این مطلب نشان از این است که روح اهورا مزدا در ناهید دمیده شده است. ناهید همانند سپندارمذ، مادر همهٔ دانش ها گفته
شده است. اهورا مزدا همچنین بیان می کند که ناهید نژاده، پاک و لایق پرستش است. احتمالاً نژادگی او با پاکی ذاتی آب ارتباط داشته باشد و از آن جایی که وجود اهورا مزدا برپایهٔ راستی است پس همهٔ وابستگان او نیز باید طبق راستی باشند. «اهورا کیش» یکی از صفات ناهید است و در جهان زرتشتی نیز یکی از اعمال او گسترش صفات اهورایی در برابر صفات اهریمنی است. به این خاطر است که در داستان های عامیانه ای که پیرامون نیکوکاری پریان شکل گرفته، ناهید اهمیت ویژه ای دارد. بخشندگی و باروری. وظیفهٔ هدایت و نگهبانی تمام آب های جهان به عهدهٔ ناهید است، و آب نیز از آن جهت که منشأ زندگی است، می تواند نماد پدیده های فراوانی باشد. کوپر بیان می کند که آب نماد همهٔ مخلوقات، منشأ هستی، گور مخلوقات عالم، مادر کبیر، تولد اصل مؤنث، زاهدان عالم، تجزیه نشده، شکل مادهٔ نخست، نیروبخشی چشمهٔ حیات، ایستایی و مرگ، احیاکنندهٔ زندگی تازه، حلال، برازنده، پاک کننده، متضاد با خشکی، ایستایی و مرگ و مرگ زندگی کهنه است. آب به صورت باران، نشان از باروری دارد و به صورت شبنم موهبت و رحمت الهی است. ناهید در هیبت یک رود اسطوره ای نماد تمام آب های روی زمین است. او از کو
ه هوکر به صورت شبانه روزی و در تمام فصل ها سرچشمه می گیرد و از دریای فراخ کرت تغذیه می کند؛ این دریا به همین سبب به حرکت درمی آید و رودهای دیگر را نیز به حرکت درمی آورد و در نهایت هفت اقلیم آبیاری می شود. ناهید در بلندترین قسمت آسمان و در کنار هر یک از رودخانه ها، خانه ای دارد که صد پنجره، هزار ستون، صد هزار تیر سوار، به همراه تخت، بالش زیبا و خوش بو در آن خانه جای دارد. ناهید از آسمان به دستور اورمزد باران، برف و تگرگ می فرستد. البته در ایران باستان، به ویژه در زمان ساسانیان، کنار هر یک از درهای پرستشگاه های ناهید، کارگاه های سفال سازی وجود داشت که تندیس ناهید در آنها ساخته می شد، و مردم این تندیس ها را می خریدند و به خانه می بردند تا موجب برکت شود. تندیس های مزبور در مناطق مختلفی از جمله بابل، شوش، همدان، کاپادوکیه، پارس، بلخ، سارد، دمشق و… ساخته می شد. عشق و مادری. ناهید در میان ایزدان بسیاری درصدر قرار دارد؛ زیرا او توسط اهورا مزدا و زرتشت ستایش می شود. در آبان یشت به وظیفهٔ او برای دفاع از زنان و دختران اشاره شده است. ناهید مشمهٔ زنان را برای ستایش پاک می کند، به همهٔ زنان زایش آسان و شیر می دهد، به فرید
ون کمک می کند که شهرناز و ارنواز را از اسارت اژی دهاک رهایی بخشد، به دختران دم بخت که خانهٔ دلیران را آرزو می کنند، خانهٔ دلیران می دهد. او همچنین موکل ستارهٔ ناهید نیز هست و به این خاطر همسان با ونوس است و ستارهٔ عشق و مهر به شمار می رود و دلدادگان را یاری می دهد. "رجبی" دربارهٔ ارزش ناهید می گوید باور به او یکی از باروهای کهن ایرانی است و از هیچ ایزدی به اندازهٔ او به گرمی یاد نمی شود. درمان بخشی. ناهید تمام نیروهای اهورایی را که در نبرد با دیوان زخمی شده اند، درمان می کند؛ به شکلی که آنها دیگر دچار آن آسیب نشوند. در دنیای ثنوی زرتشتی، نیروهای اهریمنی مانند دیوان، جادوان، پریان، فرمانروایان، کرب ها و کوی ها درصددند تا نظم جهانی را برهم زنند. اهورا مزدا از زرتشت می خواهد ناهید را به خاطر استحکام جهان اهورایی ستایش کند. در حقیقت نخستین جمله ای که برای ستایش او به کار رفته، به خاطر شکوه و فره اوست و نکات اساسی آبان یشت همین است؛ مردان و زنان با هم می گویند که آناهیتا به خاطر شکوه و فره اش ستایش شده است. ناهید خود در قسمتی از بند ۸۹ آبان یشت، خودش را این چنین معرفی می کند: «به راستی ای سپیتمان پاک! اهورا مزدا،
مرا پایندهٔ همهٔ هستی مقدس تعیین کرد. با شکوه و فره من، مردمان دو پا، چارپایان خرد و ستوران بر روی زمین فرامی روند.» نفوذ ناهید ورای مرزهای ایران. ناهید در ارمنستان. در دوران اشکانی پرستش آناهیتا در ارمنستان بسیار رواج یافت. بیش از آن هم فرهنگ و دین ایرانی در این منطقه تأثیرگذار بود اما در آن دوران اهمیت بیشتری یافت؛ خصوصاً اهورا مزدا و ایزدبانوی او، آناهیتا. اهورا مزدا به مرور به فراموشی سپرده شد اما ناهید هر روز بیشتر مورد توجه قرار می گرفت. ایزدان دیگری هم مثل مهر و بهرام نیز از اعتبار خوبی برخوردار بودند اما درصدر همهٔ آن ها ناهید قرار داشت. در قرن ۱ پیش از میلاد آناهیتا تاحدی در این منطقه نفوذ کرد که عنوان شهر (آکی لی زن) را به آنائی تغییر دادند. معبد این شهر نیز دارای اهمیت بسیاری بود که آن هم مثل بقیهٔ معابد در دوران بعدی به کلیسا تبدیل شد. مردم ارمنستان آناهیتا را «بانوی پرشکوه، مادر همهٔ دانش ها، دختر اورمزد بزرگ و نیرومند» می دانستند. آگاثنگلوس می گوید در قرن ۴ میلادی تیرداد که شاه ارمنستان بود به دین مسیحیت پیوست اما پیش از آن علاقهٔ بسیاری به آناهیت داشت و او را می پرستید. البته عده ای دیگر معتقدن
د تیرداد مسیحیت را نمی پذیرد و حتی کشیشی که به او این پیشنهاد را داده بود از کشور بیرون می کند و علت آن را نپرستیدن بانو ناهید می داند. چرا که آناهیتا را عامل پیروزی و عظمت ارمنستان می داند. در هر صورت آخر عمر خویش نظرش تغییر می کند و تحت تأثیر صحبت های آن کشیش قرار می گیرد و به همین خاطر تمام معابد آناهیتا را ویران می کند؛ آن ها تبدیل به کلیسا می شوند و از این طریق مراسم آناهیتا وارد دین مسیحیت می شود. ناهید در بابل. به عقیدهٔ استرابون، مادها و ارمنی ها اقوامی بودند که رسوم ایرانی را رعایت می کردند، اما در این میان، ارمنی ها نسبت به آناهیتا دلبستگی بیشتری داشتند. آنها معابدی برای او در نقاط مختلف از جمله آکیلیسین ایجاد کرده بودند و برای او بسیار وقف می کردند. بردگان زن و مرد را به معبد او هدیه می دادند و نکته ای که باعث شگفتی بسیار است، این که در آن دوران طبقهٔ ثروتمند جامعه دختران باکرهٔ خود را به این معابد می فرستادند و آنها پس از مدتی که به روسپیگری در معابد مشغول بودند، ازدواج می کردند. همسران این دختران هیچ مشکلی با این مسئله نداشتند و به هیچ عنوان از آن احساس شرمساری نمی کردند. دختران باکره در آکیلیسین
، می بایست عفت خود را به ناهید پیشکش کنند، اما در معابدی که در دوران هخامنشی ایجاد شد، دختران موظف بودند در تمام این مدت عفت خود را حفظ کنند. استرابون می گوید: در آنائی دخترانِ خاندان های ثروتمند، پیش از ازدواج به روسپیگری مقدس می پرداختند. این مسئله به خاطر آمیخته شدن عناصر ناهیدگرایی با عناصر محلی بوده است؛ مثلاً هنگامی که مهرپرستی از ایران خارج شد و به رم رسید، تا حدی تغییر کرد که دیگر قابل تشخیص نبود. هرودوت نیز مانند استرابون به این رسم بابلی اشاره می کند؛ رسمی که طی آن زنان باید به یکی از معابد ایشتار در بابل می رفتند و در آنجا زنای مقدس انجام می دادند تا اجازهٔ ازدواج پیدا کنند. طبیعتاً دختران هرچه زیباتر می بودند، زودتر خواهانی برای آنها پیدا می شد. البته نباید چنین تلقی کرد که پیرامون این الهه رسم ناشایستی انجام می گرفته. در ایران باستان، ناهید ارزش و اعتبار بسیاری داشته. در منابع هم به این نکته اشاره می شود که تعدادی از کاهنان ناهید موظف بودند پاکدامنی شان را در معبد او حفظ کنند. هرودوت در این باره می گوید که رسم روسپیگری، تنها به این معابد اختصاص نداشته است؛ بلکه در آفریقا، قبرس، لیدی و… نیز این رس
م شایع بوده و دختران لیدیایی جهیزیهٔ خود از این راه آماده می کردند. در میان بنی اسرائیل، در آسیا و دیگر نقاط هم چنین رسمی شایع بوده است، اما آریایی ها، با آنکه به سختی در قید و بند تحریم میل جنسی نبودند، اما هرگز چنین رسوماتی نداشتند؛ ناهید در ایران نماد عفت و پاکدامنی به شمار می آمد و در آبان یشت به آن اشاره شده است. جان هینلز معتقد است احتمال این که ایرانیان هم چنین رسومی داشته بوده باشند، کم است؛ چه در کتیبه های باستانی ایرانی روسپیگری با تندترین جملات و الفاظ توصیف شده و به وضوح عملی زشت و نکوهیده شمرده شده است. در مناطق آسیای صغیر تا حدی رسوم سامی، یهودی، بابلی، لیدی و… به آیین ناهید اضافه شده بود؛ چنان که آیین مزبور دیگر آن آیین اصلی قابل شناسایی نبود؛ همانند آنچه برای آیین مهرپرستی رخ داده بود. آناهیتا و خدایان همپایهٔ وی. ناهید و سرسوتی. لومل معتقد است سرسوتی در دوران هند و اروپایی به معنی «او که دارندهٔ آب هاست» و در دوران وده ای هم در هند، مردمان به رود کوچک مقدسی که در مدهیادسه قرار داشت این نام را داده بودند و همچنان هم با همین نام او را ستایش می کردند. نام این الهه به ایرانی مطابق هرهوتی است و پا
یتخت آن قندهار است. درواقع باید گفت هرهوتی رودی افسانه ای بوده است که از کوه هرا سرچشمه گرفته است و به دریای وروکشه ریخته و این رود سرچشمهٔ تمام آب های جهان است. آناهیتا نیز بانویی است که سرچشمهٔ تمام دریاچه ها، دریاها و آب های جهان است. آناهیتا در قدیم مظهر علم و دانش شناخته می شد؛ کاهنان و شاگردان آن ها هم از آناهیتا درخواست افزون شدن دانش خود را داشتند و سرسوتی هم در هند حامی خواندن وداها بود. در ریگ ودا سرسوتی به معنی «آب گونه و سرزمین با آب فراوان» است و البته «نام الههٔ سخنوری، زیبا و خوش پیکر و نام رودخانه ای» نیز هست و از این لحاظ همانند آناهیتا، ایزدبانوی ایرانی دانسته شده است. سرسوتی در ریگ ودا به عنوان یک رود آسمانی خروشان، جاودانه، پرشتاب و… توصیف شده است و می توان او را باتوجه به این توصیف ها با آناهیتا مقایسه کرد. سرسوتی همانند آناهیتا گردونه ای دارد که بر آن سوار است و با هفت خواهرش و هفت رود آسمانی باهم نامیده می شوند. سرسوتی با نیروی خود هرآنچه بین زمین و آسمان باشد را از جای می کَند؛ او بسیار قدرتمند است. در وداها سرسوتی را هفت رود آسمانی و مادرش را «سِند آسمانی» نامیده اند. تشابه دیگر آناهی
تا و سرسوتی به نیروی باروری و بخشندگی آن ها بازمی گردد؛ سرسوتی هم با قدرت و نیروی خود به خاک حاصل خیزی می بخشد و دعای مردانی که طالب همسر و فرزند هستند را اجابت می کند. ناهید و ایشتار. در اساطیر آشوری، ایشتار الههٔ باروری و سرپرست کودکان، آب، جنگ و نبرد، زیبایی، عشق، حاصل خیزی خاک و یکی از عوامل پدیدآورندهٔ جهان بود. ایشتار همسر مردوخ در بین النهرین بود. در تمدن کنعانی اَنثَ، در اساطیر یونانی آفرودیت و هرا، در اساطیر ایرانی ناهید و در اساطیر درهٔ سند سرسوتی همپایهٔ وی بودند. این ایزدبانو دارای قدرت بسیاری بود و احترام خود را تا جایی حفظ کرد که ناهید تحت تأثیر وی قرار گرفت. تأثیر ایشتار بر اساطیر ایرانی به پیش از دورهٔ هخامنشیان بازمی گردد، در کتیبه های آشور ذکر شده است که شهری در غرب ایران یا ماد مرکزی به نام «بیت ایشتار» ایجاد شده است. نیبرگ معتقد است به دنبال حملهٔ خشایارشا به بابل، چپاول معابد آن شهر و حذف ایشتار از باورهای ایرانی، ایرانیان به دنبال خدایی به عنوان همزاد او بودند که او را جایگزین ایشتار کنند و اینچنین بود که آناهیتا جایگزین این الهه در باورهای مردم ایران شد. تأثیر بزرگی که ایشتار در باورهای
ایرانی گذاشت دربارهٔ ساخت تندیس و معبد بود. در باورهای زرتشتی ساخت تندیس کار صحیحی نبود و ایجاد این تندیس ها تحت تأثیر تمدن بین النهرینی شکل گرفت. یک مجسمه از ایشتار در تلو در بین النهرین کشف شده است که قدیمی ترین مجسمهٔ اوست، ایشتار به صورتی طراحی شده که با دو دست خود سینه هایش را می فشارد تا شیر از آن ها بیرون جهد. او تاجی بر سر دارد که از دوازده ستاره تشکیل شده، خورشید لباس اوست و ماه زیر پاهایش قرار دارد؛ در آبان یشت شباهت این الهه ها کاملاً مشخص می شود: هردو باعث رشد و پرورش گیاهان می شوند، خدایان آب هستند و تن پوش هایی زیبا دارند. از ایشتار که مجسمه های فراوانی باقی مانده و ناهید هم با خواندن آبان یشت همچون یک مجسمه در مقابل ذهن تجسم می شود. دختران بابل خود را وقف این خدا می کردند؛ آن ها به هنگام شب وارد برج معبد وی می شدند و این کار درواقع حکم عروج به آسمان ها را برای آن ها داشت. آن ها هفت زیور به گردن خود می آویختند که به هنگام رسیدن به درهای برج هریک از متصدیان یک زیور را از آن دخترها می گرفت و اینگونه آن دختر وارد برج می شد و تا صبح منتظر آغوش الهی می ماند. در رسم بابلی، پدر حق نداشت دختر خود را شو
هر دهد. دختران هنگامی که به بلوغ می رسیدند با لباس و زیورآلات وارد معبد زهره می شدند و جوانانی که قصد ازدواج داشتند وارد معبد شده و دختران را صفعه می کردند. اگر دختری ثروتمندتر بود و از زیبایی بیشتری بهره مند بود از قیمت بالاتری برخوردار بود و شخصی که از جانب دولت در این معبد حضور داشت پول این بها را از آن ها دریافت می کرد و اختصاص می داد به جهیزیهٔ دختران فقیر. "هرودوت" می گوید بانوانی که زیباروتر بودند زودتر از معبد رهایی می یافتند و آن هایی که از سیمایی زیبا برخوردار نبودند مدت بیشتری را در این معابد سر می کردند. ایشتار نزد ایرانیان از احترام بسیاری برخوردار بود. هنگامی که کوروش به بابل حمله کرد و شهرهای اطراف آن را نیز به تصرف خود درآورد هیچ بی احترامی به ایشتار در شهر اوروک نکرد و فرمان بازسازی معبد او را نیز داد، کوروش همچنین تعدادی کتیبه از خود در این معبد باقی گذاشت. ایشتار الهه ای بود دوستدار رواج فحشا و سرپرست روسپیان هم به حساب می آمد. یکی از رسوم مرسوم در معابد او فحشای زنان، مردان، دختران و پسران بوده و هیچ مانعی نداشته است. تصاویری که از ایشتار نمایش می دهند به صورت شخصی دوجنسه، نیمی مرد و نیمی
زن بوده است. ایشتار در همین خصوصیات با ناهید کاملاً متفاوت است؛ ناهید در تمام تاریخ بانویی باکره، و دوستدار عفت و شرم است و اگر زنی باردار، پاکیزه سرشت باشد او به هنگام درد زایمان به او کمک خواهد داد و دردش را کاهش می دهد. وی دخترانی را که در زمان ازدواج از او کمک خواستند، همراهی می کند و به آن ها شوهرانی نیرومند و شریف هدیه می دهد. اما ایشتار بین ازدواج و عشق پیوندی برقرار نمی کند. او عشق را ستایش می کند اما عشقی که درنهایت به همخوابگی برسد. ایشتار در ازدواج نقش و تعهدی هم نداشته و به این خاطر است که دوشیزگان در معبد او مرتکب زنای مقدس می شدند. ایشتار هیچ علاقه ای به همبستگی ندارد درحالی که آناهیتا نطفه مردان را پاک می کند و مشیمهٔ زنان را می پالاید. ناهید و آفرودیته. پس از برخوردی که میان ایرانیان، یونانیان و رومیان در دوران هخامنشی صورت گرفت ناهید با آفرودیته و ونوس مقایسه شد. آنائتیس همان الههٔ سیاره زهره است و درواقع مادها و پارس ها قبل از اینکه زرتشتی شوند این الهه را می پرستیدند. ایرانیان باستان سیاره ای بسیار درخشان را در صبح یا حتی شب به عنوان الهه آناهیتا می پرستیدند و این عنوان به صورت فارسی باستان
برابر با آنائتیس یونانی است. آفرودیت در اساطیر به دو صورت ظاهر شده است: جلوه ای مثبت و جلوه ای منفی. آفرودیت الههٔ عشق است و به شرافت، شرم و حیا اهمیت می دهد و در ظاهر دیگر خود خدایی است که نجابتی ندارد و مدام درحال عشق بازی و فحاشی است. این الههٔ باکره در باورهای رومی با زایش بسیار مخالف است و به همین خاطر به هنگام زایمان زنان باردار چنان دردی را به آن ها وارد می کرد که از شدت آن جان می دادند؛ به همین خاطر نمی توان این الهه را با آناهیتا مقایسه کرد. فریزر آناهیتا را «مریم عذرا» می داند که تلاش می کند از درد زنان باردار بکاهد و همیشه به عفت، شرم و حیا اهمیت می دهد. به گفتهٔ کاهن بابلی و به نقل از برسوس، اردشیر دوم مجسمه هایی از آنائتیس در پرسپولیس، بلخ، ساردیس، دمشق، شوش، اکباتان و بابل برپا کرد و او موفق شد پرستش این الههٔ بیگانه را با همانند کردن به آناهیتا به مردم جامعه بقبولاند و این چنین شد که مردم بانوی سیارهٔ ونوس را با نام ناهید می پرستیدند. یونانیان گاهی ناهید را به آفرودیت یا آتنا تشبیه می کردند و در آسیای صغیر هم پرستش کنندگان بسیاری داشت. شیوه های ستایش. بر اساس آبان یشت، در پی دستور اهورا مزدا ب
ه زرتشت برای پرستش ناهید، زرتشت می پرسد که به چه شکلی او را بپرستد و ناهید در بند ۹۱ به زرتشت می گوید: «به راستی ای اسپنتمان پاک! با این ستایش مرا بستای، با این ستایش مراسم مرا به جای آر. از هنگام برآمدن خورشید تا به وقت فرورفتن خورشید از این زَور من تو توانی نوشید (و نیز) آتربانانی که از پرستش و پاسخ آگاهند و خردمند آزموده ای که کلام مقدس در او حلول کرده باشد.» در بخش دیگری موضوع ستایش ناهید این چنین ذکر شده است: در این متن به ستایش کنندگان ناهید اشاره شده و بنابر آنچه نوشته شده آن ها تعداد انبوهی بودند و درواقع تمام موجودات نر و ماده نشان از اهمیت و بزرگی ناهید در بین مردم است. پرستندگان وی به طریق مختلف او را می پرستیدند و درخواست های خود را بیان می کردند یکی بر یالِ اسب ها، دیگری با سخن راست، دسته ای با زوهر هوم دارِ شیردارِ پاکیزه و در آخر با هوم آمیخته به شیر که چهارمین این فهرست نام زرتشت ذکر شده است. روش دیگری که برای ستایش ناهید به کار می گرفتند؛ اهدای قربانی بود. در آبان یشت ۱۵ مورد نوشته شده است اما از شیوهٔ قربانی کردن آن ها صحبتی نشده است. صد اسب نر، ده هزار گوسفند و هزار اسب از اقلام قربانی بودن
د و این عمل نشان از این است که قربانی کردن حیوانات رسمی است که پیش از زرتشت هم وجود داشته است؛ و او پس از اعلام پیامبری خود به مبارزه با این رسم می پردازد و سعی در این دارد که مهارت زبان و اندیشه، گفتار و کردار، هوم آمیخته با شیر، زوهرها و… را جانشین قربانیان زنده کند. در آبان یشت ذکر شده است که اهورا مزدا پس از ستایش ناهید از او درخواست می کند که زرتشت را برای اندیشه، گفتار و کردار مطابق با دین همراهی کند و آناهیتا نیز درخواست او را اجابت می کند. این موضوع نشان می دهد ناهید ایزدی پیش زرتشتی است و متعلق به دورهٔ هند و ایرانی و آریایی است چرا که بعداً در سلسلهٔ ایزدان ابتدا اهورا مزدا قرار دارد، سپس امشاسپندان و در ردهٔ بعدی ایزدانی همچون آناهیتا. روش های دیگر ستایش او در آبان روز، «روز ویژهٔ این ایزد بانو که آبان جشن نام دارد.» است. جشن های آب ریزان، آب پاشان و تیرگان جشن های تاجگذاری شاهان و جشن ساکائه که مخصوص او بود، در پرستشگاه های او برپا می شد. اهدای غنایم، فرستادن زنان و خدمتکار برای خدمت به او و البته پرهیزگار شدن آن ها، ساختن تندیس ناهید، احداث پل و آبراهه، وقف آن ها برای ناهید و سفرهٔ دختر شاه پریان