Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
در خصوص محل قتل عام مزدکیان، مسعودی و ابن الاثیر و ثعالبی نوشته اند، این محل در نزدیکی تیسفون بین رودخانهٔ نهروان و جازر در عراق عرب بوده است. همچنین این مورخان معتقدند که خسرو در همان روز لقب انوشیروان را دریافت کرده که در اصل انوشک روان در معنای روان نامُردنی بوده و به مرور زمان انوشیروان شده است. خسرو یکم پس از جنبش مزدک. اگرچه ظهور مزدک به کاستن قدرت روحانیون و اشراف به نفع قباد کمک کرد، در انتها سبب ناآرامی و اغتشاش در فضای مذهبی کشور شد و این موضوع برای خسرو یکم باعث دردسر شد، چراکه ساسانیان برای همگام کردن عملکرد مذهب و حکومت، تسلط بر مذهب و آموزش های مذهبی را ضروری می دانستند. یکی دیگر از مشکلات خسرو یکم تعیین سرنوشت زنان و فرزندان متعدد اشرافی بود که در زمان شورش مزدکیان ربوده شده بودند. خسرو یکم زنانی را که دزدیده شده بودند، به چند دسته تقسیم کرد؛ گروه اول زنانی که در هنگام ربوده شدن شوهر نداشتند، ربایندگان این زنان باید آن زن را به عقد شرعی خود درمی آوردند و رباینده باید معادل مهر زن یا دو برابر آن را به خانواده زن پرداخت می کرد؛ گروه دوم زنانی بودند که در هنگام دزدیده شدن شوهر داشتند، این زنان با
ید بازگردانده می شده و رباینده باید مطابق مهری را که شوهر اصلی برای زن تعیین کرده بود، به زن پرداخت می کرد. هر فرزندی که پدرش معلوم نبود باید در همان خانوادهٔ که بود زندگی می کرد و حق ارث هم می داشت. در زمان خسرو یکم و زمان جمع آوری متون زرتشتی و سامان دادن به دین زرتشت و پس از قتل عام مزدکیان، مزدک همان نقش اهریمنی اسکندر را در متون مقدس زرتشتی یافت که در حال مغشوش کردن مذهب است. ارزیابی نقش خسرو یکم در سرکوب مزدکیان. کشتار مزدک و پیروانش را مورخان و منابع مختلف به دو زمان مختلف نسبت داده اند، برخی معتقدند این واقع در اواخر پادشاهی قباد یکم رخ داده و برخی عنوان کرده اند این واقع در اوایل پادشاهی خسرو انوشیروان صورت پذیرفته است. تقریباً تمامی منابع کار سرکوب مزدک و مزدکیان را به خسرو انوشیروان نسبت داده اند. مثلاً طبری نقل کرده است: و ابن مسکویه گفتهٔ طبری را نقل کرده و فقط در نقل قولش نام پدر مزدک را متفاوت با طبری نوشته است؛ یا سعید بن البطریق نقل کرده که خسرو سران مزدقیه را از کشور بیرون راند. مسعودی با ذکر شمار کشته شدگان نقل کرده که خسرو، مزدک و پیروان او را کشته است. بلعمی عنوان کرده که خسرو فرمان داد ت
ا مزدکیان را بکشند.ثعالبی کشتار مزدکیان را با عباراتی غرورآمیز نقل کرده و این واقع را به خسرو یکم نسبت داده است.سر جان ملکم و کریستنسن هر یک در کتاب های خود کشتار مزدکیان را از کارهای خسرو انوشیروان شمرده اند. منش مزدک. مورخان او را مردی دانا، دانش پژوه و پرهیزکار معرفی کرده اند که همیشه لباس ساده می پوشید، گفتاری دل نشین و صورتی زیبا داشت و منطقی و مدبر بود. نوشته اند او هیچ گاه ادعای پیامبری نکرد و خود را پیرو بوندوس معرفی می کرد. از بین نوشته های خشم آلود و دشنام گونهٔ ثعالبی می توان متوجه شد که او به مردم عشق می ورزید. او تفسیری جدید و بدیع از دین زرتشت ارائه کرده است. خواجه نظام الملک در معرفی مزدک نوشته است که «... "نخستین کسی که اندر جهان مذهب معطه آورد، مردی بود که اندر زمین عجم بیرون آمد او را موبد موبدان گفتند و نام او را مزدک بامدادان" ...» و مسعودی مزدک را این گونه معرفی کرده است که او «"اول کسی است که در شریعت زرتشت به تأویل و باطن پرداخت و از ظاهر بگذشت"». اقبال لاهوری مزدک را پیغمبر مردم گرای ایران باستان معرفی کرده است. علل شکست جنبش مزدک. پیش از جنبش مزدک، شرایط سخت معیشت، حیات اجتماعی را نام
مکن کرده بود. بدین ترتیب این شرایط سخت باعث درگیری و طغیان هایی در مناطق مختلف شد که به دلیل دامنهٔ کم و عدم هماهنگی با یکدیگر به راحتی سرکوب می شدند. اما جنبش مزدک به دلیل دامنه و وسعت گسترده ای که یافته بود، در تاریخ قلمرو ساسانی بی سابقه بود. موج جنبش در مدت زمان کم سرزمین های وسیعی را دربر گرفت و در نتیجه جمعیت انبوهی از مردم را در خود جای داد و همهٔ شرکت کنندگان در آن جنبش رؤیای آزادی را در سر می پروراندند؛ بسیاری از بزرگان و روستاییان شرکت کننده در نهضت در آرزوی بازگشت به زندگی قبیله ای گذشتهٔ خود بودند تا از زیر سایهٔ استثمار خارج شوند یا کمتر آن را حس کنند. "بلیایف" تعلیمات مزدک را منعکس کنندهٔ آرزوی کشاورزانی می دانست که در دوران پا گرفتن زمین داری در معرض اسارت قرار گرفته بودند. شعارهای جنبش از ااعماق وجود هزاران تن از مردمان طبقات پایین جامعه برآمده بود که در سایه نظام استثماری جان به لب رسیده بودند، اما رهبری موفقی که بتواند راه تحقق این شعارها را بشناسد، وجود نداشت. اشراف و روحانیون در ابتدای حرکتِ جنبش ضربات شدیدی خوردند اما شدت این ضربات طوری نبود که نظام به وجودآورندهٔ آن را در هم بشکند و ضعیف
کند. حرکت جنبش مزدک هدف مشخصی نداشت. مزدک شعارهای اومانیستی و ایدئالیستی می داد، و عدم خشونت را تبلیغ می کرد، و این یکی از دلایل مهم شکست مزدک بود، چراکه اصلی ترین عامل سرکوب جنبش مزدکیان، ارتشی بود که تجربه های قابل توجهی در جنگ های خارجی و درهم کوبیدن شورش اقوام مختلف قلمرو امپراتوری ساسانی را داشت. اتحاد گروه های مختلف اجتماعی علیه جنبش مزدکیان. جنبش مزدکیان شکست خورد، چراکه همهٔ گروه ها و قشرهای اجتماعی بر ضد آنان با هم متحد شده بودند. در نتیجهٔ اتحاد آنان با اشراف، روحانیون و بزرگان، جنبش مزدک با وجود پیشرفت و دامنه و گستردگی وسیعی که پیدا کرده بود، نتوانست به مقصد و اهداف غایی خود برسد؛ در نتیجه، این جنبش با قتل عام مزدکیان خاموش شد. گسترش دامنهٔ جنبش سبب شد که اداره جنبش در همان روزهای نخستین از دست مزدک خارج شود و هر گروه شورشی به خواستهٔ خود عمل کند و حمله و غارت بی نقشه و حساب نشده عمومیت یابد؛ این حملات بدون سنجش قبلی، به طبقهٔ حاکم فرصت آن را می داد تا از تبدیل شدن حرکت شورشیان به یک نیروی برانداز جلوگیری کند. این غارت ها سبب شد تا بسیار از مردم و قشرهای اجتماعی از جمله بازرگانان، زمیندار، کشاورز
ان و صنعت گران به اتحاد اشراف و روحانیون بر ضد مزدکیان بپیوندند. بازرگانان از آن جهت به این اتحاد ملحق شدند که تجارت تنها در ساخت شهرها و برقراری امنیت رونق پیدا می کند و صاحبان صنایع به این علت که فقط در نظام اشرافیت ساسانی برای تولیدات خود بازار مناسبی پیدا می کردند، به این اتحاد پیوستند. مزدکیان بعضی از املاک اشراف را تصرف کردند؛ از آن جا که بسیاری از آنان با اصول کشاورزی آشنا نبودند، سبب نابودی این املاک می شدند؛ در نتیجه بسیاری از زمین داران و کشاورزان نیز به این اتحاد پیوستند. مزدکیان پس از شکست. قبل از کشته شدن مزدک، خسرو انوشیروان و همراهانش طرح قتل عام همهٔ پیروان او را می ریزند، چراکه می اندیشیدند که «"مزدک را کشتن آسان است. اکنون تبع او بسیار شده است و چون او را بکشیم مزدکیان بگریزند و در جهان پراکنده و مردم را دعوت کنند…"». چنانچه گفته شد قتل عام مزدکیان با قساوت هرچه تمام تر به پایان رسید، اما به رغم آرزوی خسرو انوشیروان تعدادی از مزدکیان از مهلکه جان سالم به در بردند و وظیفه حفظ و انتقال آرمان های مزدک را برعهده گرفتند. بنا بر روایت جمال زاده، «پیروان مزدک یکبار از کوشش در راه اجرا و پیش بردن خی
الات و عقاید خود دست برنداشتند…». مزدکیان پس از شکست و کشته شدن مزدک به طور مخفیانه به فعالیت های خود ادامه دادند؛ در واقع پس از کشته شدن مزدک، مبارزهٔ مزدکیان از صورت علنی، به صورت مخفیانه و زیرزمینی تبدیل شد؛ آذربایجان و اطراف دینور از مراکز تجمع آنان بود. بلعمی در این باره می نویسد پس از آن که قباد به زندان افتاد، مزدک نیز دستگیر شد اما با اعتراض پیروانش دستگاه حکومتی ساسانی مجبور شد او را آزاد کند. ابن بلخی می نویسد مزدک پس از آزادی به صورت مخفیانه به آذربایجان رفت و توانست پیروان بسیاری در آن جا کنار خود جمع کند به طوری که کسی نمی توانست به او تعرض کند، در قرن های اولیهٔ اسلام، آذربایجان از کانون های تجمع مزدکیان بود. گفته شده است که مزدکیان پس از شکست در ری نیز به فعالیت مخفیانه پرداختند، چراکه ری یکی از مراکز ضد ساسانی بود و نخستین سوءقصدی که به جان انوشیروان شد توسط یکی از اهالی ری که عضو یک شبکهٔ مخفی زیرزمینی بود، رخ داد. قصد این شبکه کشتن شاه بود. بنا بر مطالب "سیاست نامه" همسر مزدک، حمزه دختر فاد بود که پس از کشته شدن مزدک و قتل عام مزدکیان از مداین فرار کرد و به روستایی در ری رفت و مردم آن جا را
به مذهب مزدک فراخواند و اهالی ری پس از آن به او لقب "خرمدین" را دادند. به عقیدهٔ نویسندهٔ "مجمل التواریخ و القصص" و خواجه نظام الملک، مزدکیان پس از اسلام را به همین نام خرمدینان یا خرمیه می خوانند. فرقه های مزدکیان. بنا بر نوشته های مسعودی پس از شکست جنبش مزدک و قتل عام مزدکیان، عده ای از پیروان مزدک در دهکده ای در اطراف ری ساکن شدند. نرشخی از وجود مزدکیان در ابتدای قرن ۱۲ میلادی در چندین روستای بخارا خبر داده است. بنداری از وجود مزدکیان در مناطقی از اصفهان خبر داده است. یاقوت حموی دهکده ای را در بین همدان و زنجان در ناحیه «آمر» به نام «گزین» مسکن مزدکیان خوانده است. اما آخرین زمانی که از فرقهٔ مزدکیان در منابع تاریخی نامی آورده شده مربوط به زمان ایلخانان است. شهرستانی از تقسیم شدن پیروان مزدک به چهار فرقه خبر داده است؛ فرقهٔ "کوذکیه" در ناحیه اهواز واقع در خوزستان، فارس و شهرزور زندگی می کردند. فرقه دیگر به نام «ابومسلمیه» که همان «سنبادیه» است و فرقهٔ «ماهانیه» و فرقهٔ سپیدجامگان. عنوان فرقهٔ سپیدجامگان مربوط به رسم این فرقه در پوشیدن لباس سفید رنگ بوده است. ساختار اندیشه های مزدک. زمینه باورهای مزدک. باوره
ا و اندیشه های مزدک متأثر از باورهای مانی و به خصوص افکار فلسفی بوندوس بود. در واقع می توان گفت آیین مزدک در عمل ترکیبی از دین زرتشتی در دوران ساسانیان، آیین مانوی و آداب و باورهای جوامع روستایی ایران آن زمان بوده است. از جمله شعارهای پیروان مانی این بود که «"آنکه فقیر است فردا غنی خواهد شد"» هر چند مانویان نتوانستند این شعار را در تعالیم خود بیاورند اما مزدکیان این شعار را اساس کار خود قرار دادند. در حدود سال ۳۰۰ م. تغییراتی در دین مانی توسط بوندوس یا زرتشت خورگان صورت گرفت. بوندوس یکی از مبلغان مذهب مانی در روم بود او در اواخر قرن ۳ میلادی مدتی هم در قلمرو ساسانیان به تبلیغ دین مانی پرداخت. او بزرگ ترین تغییر را در دین مانی صورت داد چرا که از نظر مانویان در جنگ نور و تاریکی هرگز نور بر تاریکی پیروز نمی شود اما بنا بر باورهای بوندوس نور در آخر بر تاریکی پیروز خواهد شد؛ در نتیجه، باید دانست که افکار و باورهای مانی در افکار و باورهای مذهبی پس از او تأثیر گذار بوده است. پس نمی توان گفت که آیین مزدک در زمان قباد آغاز شده است، در حالی که مرحله اول آیین مزدک به سال ها قبل بازمی گشته است، چرا که مزدک دو قرن پس از ب
وندوس زندگی می کرده و تحت تأثیر افکار و اندیشهٔ آن ها بوده است. در دائرةالمعارف بریتانیکا این گونه نوشته شده است که: علی اصغر حکمت در کتاب تاریخ ادیان نوشته است: بنابراین آیین مزدک همان کیشی است که بوندوس انتشار می داد و همان طور که گفته شد بوندوس از مانویان از دین برگشته بود. از نوشتهٔ مورخان اسلامی چنین استناد می شود که بوندوس فقط شالودهٔ آیین خود را مطرح کرد ولی مزدک این آیین را اجرایی کرد و توانست تودهٔ مردم را با خود همراه کند. ابن ندیم در کتاب "الفهرست" از دو مزدک یاد کرده است و از آنها با عنوان مزدک قدیم و مزدک اخیر نام برده است. در واقع مزدک قدیم همان بوندوس و مزدک اخیر همین مزدک بامدادان است. فرقه ای که بوندوس تأسیس کرد عنوان درست دینان یا زرتشتگان را داشت. در فاصلهٔ زمانی ظهور مانی تا مزدک توجه به مسائل اجتماعی-سیاسیِ مذهب مانی افزایش یافت و مزدک بنا بر عقیدهٔ هانری ماسه، «"بیشتر از مانی به برتری روشنایی عقیده داشت"» و آیین مانی را وارد دوران جدیدی کرد. او شعارهای اجتماعی را وارد آیین مانی کرد که موفقیت مزدک در بین توده مردم به علت وجود همین شعارها بود. همچنین مزدکیان از باورهای گنوسی نیز بهره برده
بودند؛ بنابراین نمی توان آنان را تنها به مانویان منتسب دانست. می توان اعتماد داشت که مزدک برای آیین خود کالبد زرتشتی قائل بود و استنباط های گنوسی نیز از جهان داشت. شباهت و تفاوت باورهای مانی و مزدک. آیین مزدک از بسیاری جهات به آیین مانی شباهت داشت، چنان که هر دو به اصل روشنایی و تاریکی معتقد بودند. تنها فرق آیین مزدک با آیین مانی این بود که مزدک بر آن بود اعمال نور در جنگ بر ضد تاریکی ارادی است و کارهای تاریکی غیرارادی است؛ مزدک زندگی را مانند یک ماتریالیست می دانست و می گفت بنابراین از باورهای فلسفی و دیدگاه های مزدک می توان پی برد که او پیروزی نور و روشنی را بر ظلمت و تاریکی امری قطعی می دانست. در این باره، رینولد نیکلسون بر آن است که مزدک مانند مانی و زرتشت به ثنویت معتقد بود. با این حال، مزدک برخلاف مانی می خواست با کمک باورهای مذهبی و دینی به اصلاح امور جامعه بپردازد. منع خون ریزی و برخی نکات اخلاقی و اجتماعی آیین مزدک نوعی اخلاق گنوسی-مانوی را نمایش می داد. اشتراک زنان در آیین مزدک. نظام الملک دربارهٔ باورهای مزدک در خصوص اشتراک زنان نوشته است که؛ و ،سعید بن البطریق دربارهٔ باورهای مزدک در این باره، نوش
ته: ، البته باید دانست که مشترک بودن زنان که جزء باورهای مزدک معرفی شده است یعنی تقسیم زنان اضافی نه مشترک کردن زنان چرا که اشراف طبق آیین زرتشت نمی توانستند بیش از یک زن عقدی داشته باشند بنابراین آنان یک زن را به عقد نکاح درمی آوردند و باقی زنان را به عنوان زنان غیرشرعی خود نگه داشتند و مزدک در واقع این روش را منع می کرد و می گفت که اشخاص می توانند با این زنان ازدواج کنند، در واقع عمل او واکنشی بود در مقابل حرمسراهای وسیع اشراف و عملی برای اصلاح ازدواج های آشفتهٔ جامعه ساسانی و ایجاد اصلاحاتی در نظام خانوارها. مزدکیان به توارث، مادر تباری اعتقاد داشتند، یعنی معتقد بودند که تبار فرزندان از مادر سرچشمه می گیرد و که این عقیده با تعالیم زرتشتی آن دوران در تضاد بود، و برای جامعه و حکومتی که پدرتباری و پدرمیراثی و حفظ خانواده در تبار مذکر امری ضروری بود قبول این عقیده از نظر نامعلوم شدن تبار، و اصل و نسب کودکان وحشتناک به نظر می آمد. از نظر پاتریشیا کرون مزدک در پی استحکام بخشیدن به نهاد "استوریه" بود، یعنی مردی که پسر نداشت می توانست همسر خود را به ازدواج مرد دیگر درآورد تا برای او پسری به دنیا بیاورد، در واقع مز
دک این رسم را بین طبقات دیگر نیز محقق ساخت، احتمالاً مزدک از مخالفان ازدواج با محارم ــ که در آن زمان رسمی مورد احترام بود ــ بوده است، البته نمی توان با اطمینان کامل دربارهٔ وجود عقیده ازدواج با محارم در دین زرتشت نظر داد، چرا که دربارهٔ این شیوه ازدواج که با عنوان خویدوده در منابع پهلوی یاد شده در میان پژوهشگران اختلاف نظر وجود دارد. باورهای مزدک. جان مایه اصلی باورهای مزدک که مبتنی بر دیانت زرتشتی بود، مبارزه با پنج دیو بدی یعنی خشم، کین، رشک، نیازمندی و آزمندی است. گرچه دین زرتشتی عهد مزدک با دین زرتشتی دوران اولیه ساسانیان تفاوت بسیاری داشت، مزدک نیز مانند زرتشت انسان را مکلف به عمل خیر می دانست و در شریعت او نیز قتل و ضرر رساندن به دیگران ممنوع بود. ابوریحان بیرونی به قدغن شدن ذبح چهارپایان که از باورهای مزدک بود، اشاره کرده و در منابع زبان پهلوی که از قدیمی ترین اسناد دربارهٔ مزدک است به نخوردن گوشت توسط مزدکیان اشاره شده است. شهرستانی در کتاب "ملل و نحل" دربارهٔ باورهای مزدک نوشته است مزدکیان معتقد بودند که با کردار نیک و بدون اجرای شعائر ظاهری می توان رستگار شد. مزدک دیدگاه جالبی دربارهٔ عناصر داشت و
به آب، آتش و خاک توجه بیشتری داشت. از نظر او از ترکیب این ها مدبر نیکی و مدبر بدی پدید می آید، که مدبر نیکی عناصر را از زشتی ها پاک می کند و مدبر بدی آنها را آلوده به بدی می سازد. مزدکیان راجع به میهمان داری هم احکامی داشتند؛ مثلاً از مهمان از هر قومی که بود چیزی را دریغ نمی کردند و هر چه را که مهمان میل داشت برای او تهیه می کردند. مزدک مخالف کینه جویی و جنگ، و طرفدار صلح بود و ظاهراً این اعتقاد یکی از بزرگ ترین دلایل شکست مزدک و مزدکیان بود، چراکه هیچگاه نمی توان در نبرد طبقاتی بدون خون ریزی پیروز شد. او مردم را به زهد و ترک مادیات دعوت و امر به سرکوب «نفس اماره» می کرد. به عقیدهٔ مزدک، خدا در عالم بالا بر تختی نشسته است، همان طور که در روی زمین شاه ایران بر تخت پادشاهی تکیه زده است، در برابر خدا چهار نیرو ایستاده اند، در برابر شاه ایران نیز چهار نفر از جمله موبد موبدان، هیربد بزرگ، سپهبد و رامشگر ایستاده اند. پیام اجتماعی مزدک ایجاد نظام برابر و توزیع ثروت در دوره ای بود که بلایای طبیعی همه جای ایران را فراگرفته و باعث ایجاد تنش های اجتماعی شدیدی شده بود. به طور کلی می توان باورهای مزدک را به دو قسمت تقسیم
کرد: اول، بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی و بازگرداندن حقوق طبقات پایین جامعه؛ دوم، تعلیمات اخلاقی و هدایت مردم در راستای باورهای مربوط به آن. باورهای مشترک مزدک، افلاطون و لوکورک. رینالد ای. نیکسون دربارهٔ مزدک می گوید «"مزدک خود فیلسوف نبوده بلکه مصلح و مردی مبارز بوده است"». تعلیماتی که مزدک برای تغییر اساسی در ساختار حکومت ساسانیان به وجود آورد، تحت تأثیر مکتب های افلاطون و لوکورک بوده است. مزدک از باورهای افلاطون در کتاب جمهوریت برای بیان باورهای خود استفاده فراوانی کرد. وجه اشتراک بین نظریات مزدک و افلاطون تنها در مورد یک جامعهٔ اشتراکی نبوده است، بلکه در بیشتر جهات مزدک از مکتب های عرفانی و فلسفی افلاطون تأثیر می گرفته است. افلاطون معتقد بود که علت عدم مساوات در اجتماع های انسانی حرص و آز و تجمل پرستی آنان است و معنی اشتراکی بودن زنان جفت گیری کورکورانه نیست، بلکه بنا بر نوشتهٔ پلوتارک در کتاب "حیات مردان نامی" به این دلیل است که کلیه روابط جنسی تحت مراقبت دقیق در آید تا این که کودکان زیبا و خوب به وجود آید؛ عقیدهٔ مزدک راجع به اشتراک زنان دقیقاً با عقیدهٔ افلاطون با این موضوع مطابقت دارد. تفاوت هایی نی
ز بین باورهای مزدک با افلاطون دیده می شود، مثلاً افلاطون ازدواج و آمیزش طبقات پایین با طبقات بالا را منع کرده و حتی معتقد بوده که افراد طبقات پایین کمتر جفت شوند و فقط فرزندان طبقات بالا پرورش یایند، در صورتی که مزدک با اختلاف طبقاتی می جنگید و ازدواج، آمیزش طبقات پایین با طبقات بالا را بلامانع می دانست. مزدک را پس از افلاطون بزرگ ترین متفکر آورندهٔ سیاست جنسی دانسته اند، چراکه در آیین وی این نظریه سهم عمده ای را به خود اختصاص داده است، سیاست جنسی که او ارائه داده و تا قرن ها پا بر جا مانده بود، به مراتب از نظریات افلاطون کارآمدتر بود. وقتی راجع به اصلاح و تغییر اساسی ساختار جامعه صحبت می شود تعالیم اصلاح طلبانهٔ "لوکورک" نمایان می شود. در این باره پلوتارک نوشته است «"دومین عملی که لوکورک انجام داد و از حیث جسارت دست کمی از اولی نداشت و به مراتب دشوارتر می نمود تقسیم جدیدی از اراضی بود…"» لوکورک اعتقاد داشت برای این که از شهرشان فساد، حسد، عیش، عشرت و فقر ریشه کن شود، هیج روشی بهتر از این نیست که اهالی هر شهر هرچه که اضافه دارند از جمله زمین، میراث و… را در بین خود به مساوات تقسیم کنند. بدین ترتیب هیچ چیز اضا
فهٔ در بین ساکنان شهرها وجود ندارد جزء در مدح چیزهای پسندیده و نکوهش کارهای ناپسند. آنچه مزدک گفته تفاوتی با گفته ها و اندیشه های افلاطون و لوکورک نداشته است، فقط آنکه افلاطون عقایدش را فیلسوفانه بیان کرد، لوکورک در چارچوب قانون و مزدک در قالب مذهب بیان داشتند. پیروان مزدک. مزدک با تحلیل اوضاع اجتماعی زمان خود و تشخیص درست دشواری های مردم، توانست در بین تودهٔ عظیم مردم نفوذ کند. پیروان مزدک را محروم ترین و ضعیف ترین طبقات اجتماعی دوران ساسانیان تشکیل می دادند، بنا بر نوشتهٔ بلعمی: آن طور که از منابع موجود می توان نتیجه گرفت افرادی از سپاه ساسانیان که عمدهٔ آنها از طبقهٔ روستاییان بودند و مانند برده زندگی می کردند نیز به آیین مزدک گرویدند؛ بنا بر نامه تنسر که از زمان خسرو اول باقی مانده است، می توان پی برد که بیشتر پیروان مزدک افراد بی اصل و نسب جامعه بودند که این مسئله به سنت های اجتماعی آن روزگار صدمه می زد، از نامه تنسر می توان پی برد که طبقهٔ اشراف و بزرگان و روحانیون به چه اندازه ای از برهم خوردن مراتب اجتماعی ناراحت بودند. کشاورزان که بیشترین پیروان آیین مزدک را تشکیل می دادند، با حدود یک ربع قرن فعالیت
در روستا توانسته بودند سازمان ها و بنیان های اجتماعی خود را تشکیل دهند و صاحب املاک زراعی بسیاری بشوند. پیروان مزدک در روستاها به جزء کشاورزان شامل برده هایی که بر روی املاک زراعی کار می کردند هم می شد. نفوذ آیین مزدک در بین دامداران حتی تا سال ها پس از مزدک هم باقی مانده بود. آثار جنبش مزدک. جنبش مزدک در نهایت شکست خورد، اما شعار مهم این جنبش که همان اشتراک املاک و اموال بود، در ذهن مردم ماندگار شد. تعقیب مزدکیان سازمان منسجم آنها را متلاشی کرد، اما نتوانست از ادامهٔ راهی که مزدک شروع کنندهٔ آن بود جلوگیری کند. به رغم اینکه جنبش مزدک سال ها در معرض شدیدترین تعقیب ها قرار گرفته بود، نه بی اثر بود و نه به کلی ریشه کن شد. قسمتی از اصلاحاتی که انوشیروان پس از سرکوب مزدکیان انجام داد، نتیجهٔ مستقیم جنبش مزدک بود، زیرا در پی شکست هر جنبش اجتماعی، اصلاحاتی توسط فاتح انجام می گیرد. خسرو اول به ناچار مجبور به انجام اصلاحاتی شد و تغییراتی در جامعه به ویژه در مناطق روستایی پدیدآورد، چراکه تا قبل از آن و در دوران ساسانیان در کشور مقرراتی برای حمایت از کشاورزان وجود نداشت. از جمله اصلاحاتی که می توان به آنها اشاره کرد: ۱
. کم کردن میزان خراج؛ ۲. نگرفتن مالیات از متوفیان و مزارع آفت زده؛ ۳. دادن حق به کشاورزان برای گفتگو با پادشاه؛ ۴. و همچنین کشاورزان توانستند برای اضافه تولید و حفظ آن برای خود امتیازاتی کسب کنند که مهم ترین نتایج مبارزات کشاورزان در تاریخ ساسانیان بود. تغییراتی نیز در حقوق ازدواج مانند حق انتخاب همسر برای کنیزان و باقی زنان به وجود آمد که از آثار جنبش مزدکیان بوده است. پس از شکست جنبش مزدک، خسرو یکم ناگزیر دست به انجام اصلاحاتی دربارهٔ حقوق زنان زد، تا آن دوره بنابر روایت داراب هرمزدیار هر مردی قانوناً می توانست ۵ زن داشته باشد، اما حرمسراهای اشراف پر از زن بود؛ خسرو انوشیروان پس از جنبش مزدک این قانون را برهم زد و بنا بر نوشته های نامه تنسر خود را نیز مشمول آن گردانید: «از زنان برای خویش به یکی اما دو اقتصار کرد». سن کار بین ۲۰ تا ۵۰ سالگی قرار گرفت و افرادی که خارج از این گروه سنی بودند از پرداخت مالیات معاف بودند. همچنین نهضت مزدک موقعیت روحانیون را متزلزل کرد، چراکه پیش از قرن ششم موبد موبدان در فهرست مراتب و مناصب جای اول را داشت، اما پس از اصلاحات نام او پس از نام چند تن از مقامات غیر روحانی قرار گرفت.
همچنین وضع خاندان های اصیل اشراف نیز متزلزل شد. تأثیرات جنبش مزدک بر جنبش های پس از خود. چهل سال پس از شکست جنبش مزدک، در بخشی از سپاه خاقان ترک شورشی به رهبری «ابرزی» رخ داد که این شورش آثاری از ایده های مزدک را در خود داشت. ابزری حقوق و منافع روستاییان، فقیران و کارگران شهری را بیان کرد، در نتیجه از طرف آنان حمایت شد. شورش آنان سه سال دوام داشت، اما سرانجام به دست خاقان سرکوب شد. یکی دیگر از جنبش های که انعکاسی از جنبش مزدک بود و در خارج از مرزهای قلمرو ساسانی رخ داد، شورش خوارزم بود؛ گیرشمن بیان می کند «به نظر می رسد آیین مزدکی در آغاز قرن هشتم مسیحی موجب عصیان خورزاد برادر شاه خوارزم شده باشد…» سرانجام عصیان مذکور این بود که شاه از اعراب کمک خواست و به فعالیت خورزاد پایان داد. سید حسن تقی زاده در کتاب "از پرویز تا چنگیز" عنوان کرده که تعداد مزدکیان در هنگام ظهور اسلام بسیار بوده است و آنان پس گذشت یک قرن از قتل عام مزدک و مزدکیان هنوز زخم دلشان تازه بود. جنبش سنباد گبر برای قصاص خون ابومسلم خراسانی نمونهٔ از اتحاد بین مزدکیان و شیعیان بوده است. سنباد سعی کرد کلیهٔ مخالفان خلافت عباسی در ایران را با خود ه
مراه سازد و چون خود او زرتشتی بود و می خواست زرتشتیان را نیز با خود همراه سازد عنوان کرد که پایان تسلط اعراب بر ایران نزدیک است و تا کعبه ویران نشود نمی توان آفتاب را دوباره قبله کرد، اما روشن نیست که موضع رهبران زرتشتی در برابر او چه بوده است. او با مزدکیان دربارهٔ قرابت درونی آیینشان با شیعیان سخن گفت و عنوان کرد مزدک شیعه بوده است. او با مزدکیان کوهستان و عراق عجم متحد شد و توانست صدهزار تن را با خود همراه کند و با خلیفه عباسی مدتی بجنگد، اما عاقبت در بین همدان و ری شکست خورد. بنا بر نقل قول طبری شصت هزار تن از افراد او در این جنگ کشته شدند. شورش دیگری که ملهم از اندیشه های مزدک بود، قیام سپیدجامگان به رهبری المقنع بود. بر پایهٔ روایت ابوریحان بیرونی این شورش چهارده سال طول کشید و المقنع برای پیروان خود احکام مزدک را مقرر کرده بود؛ در واقع احکام او ترکیبی از باورهای مانی با تعالیم مزدک بود؛ المقنع را مانویان سغد و ترکستان و مزدکیان خراسان برای مبارزه علیه عباسیان یاری می کردند، اما سرانجام این شورش نیز همانند شورش سنباد سرکوب شد. در سال ۱۶۲ هجری خرمدینان در «جرجان» به رهبری "عبدالقهار" شورشی بر پا کردند، ا
ما عمر بن علاء آنان را شکست داد. این شورش با نام "سرخ علم ها" مطرح شده است. در زمان هارون الرشید، آنها بار دیگر در اطراف اصفهان بنای مبارزهٔ مخفیانه خود را علم کردند، اما این بار هم «عبدالله بن مالک» آنان را سرکوب کرد. در سال ۲۱۸ هجری در زمان خلافت معتصم، بابک خرمدین از آذربایجان خارج شد و مرکز خود را در شهر بذ که بلوکی در بین آذربایجان و اران و در نزدیکی رودخانهٔ ارس بود، قرار داد و از این محل با خلیفه جنگید. از هر سو خرمدینان به او می پیوستند؛ بنا به نقل قول نظام الملک، "علی مزدک" رئیس خرمدینان اصفهان نیز به او پیوست و با ۳۵ هزار خرمدینی که از عراق عجم به بابک پیوسته بودند به جنگ با سپاه معتصم عباسی رفتند، اما شکست خوردند و عده ای از آنان مجدد به اصفهان بازگشتند. با این حال، بابک دست از جنگ با خلیفه نکشید و سرانجام پس از پنج سال جنگ، بابک شکست خورد. خرم دینان تا حدود سال ۳۰۰ هجری با لشکر مسلمانان در جنگ بودند اما سرانجام به طور کامل پراکنده شدند. رابطه آرای مزدک با مرام کمونیستی. برخی از مورخان برای مثال نلدکه و گریشمن نهضت مزدک را نهضتی کمونیستی دانسته اند. با این حال، برای دانستن اینکه آیا مزدک نخستین کمو
نیست بوده باید به مقایسه در اندیشه های مزدک و مارکس پرداخت. کمونیسم در نظریهٔ کارل مارکس جامعه ای است بی طبقه با مالکیت واحد همگانی مردم بر وسایل تولید و برابری کامل اجتماعی همهٔ اعضای جامعه. مارکس وعدهٔ پیروزی نهایی را به طبقهٔ کارگر داد که این وعده مارکس یادآور وعدهٔ نهایی پیروزی نور بر ظلمت توسط مزدک است؛ مارکس دو قطب مقابل زمان خود را طبقه بورژوا و پرولتاریا می دانست. هرچند، مزدک طبقات نامتوازن اجتماعی را در جامعه خود مطرح کرد، شکاف عمیق بین باورهای مزدک و مارکس زمانی نمایان می شود که می بینیم مارکس تا جایی پیش می رود که خواهان این است که کارگران پس از به دست آوردن قدرت سیاسی باید طبقهٔ حاکم برای خود تشکیل دهند و مالکیت خصوصی لغو شود، در صورتی که مزدک نه تنها به فکر تشکیل یک طبقه مجزا حکومتی در برابر اشراف نبود، بلکه او خواهان نابودی قوانینی بود که فقر و عذاب را برای مردم عادی به همراه آورده بود و با مالکیت خصوصی مشکلی نداشت. بعضی از مورخان عنوان کرده اند چون مزدک موضوع اشتراک اموال و زنان را عنوان کرده است، پس اندیشه های او دارای ابعاد کمونیستی هم بوده است، اما مارکس خواهان الغای نهاد خانواده نبود و معتق