Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
عضا به دقت حساب شده و در خزانه سازمان جمع آوری می گشت تا در نهایت به صورت سالانه تسلیم خزانه دولتی شود. روسپی گری زنان. زنان روسپی در آن دوره شناخته شده بودند. شاردن آمار روسپیان اصفهان در سال ۱۶۶۶م را ۱۶ هزار تن عنوان می کند. البته تعداد زیادی از روسپیان مایل نبودند نام و نشان شان در دفاتر دولتی ثبت شود که سبب شگفتی مسئولان سازمان روسپیان بود، ولی از نظر مادی خوشحال تر بودند چون از آنها رشوه می گرفتند. قیمت خدمت رسانی زنان روسپی نسبت به سایر کشورها بالاتر بود و این در کنار تعداد بسیار زیاد آنان، باعث شگفتی شاردن شده بود و چنین حدس می زد که موقعیت جغرافیایی ایران و غذاها باعث تحریک بیشتر مردان است. شاردن زنان روسپی را در مدارس دینی نیز دیده و می گوید در چهره روحانیون، پس از پایان کار با روسپی تغییری ندیده و بلافاصله به امور دینی می پرداختند. تناقض در دین و عمل ایرانیان، شاردن را بُهت زده کرده بود. روسپی گری مردان و کودکان برده جنسی. روسپی گری مردان یا گرداندن اَمرَدها (پسرانِ تن فروش) هم در آن دوره مرسوم بوده. آنان خود را بَزک می کردند و در ازای مبلغی در اختیار مردان قرار می دادند یا توسط صاحبانشان وادار به ا
ین کار می شدند. گونه ای از بردگی جنسی بود که عمده منافع مالی حاصل از تن فروشی آن ها در اخیار صاحبان شان قرار می گرفت. در یکی از گزارش های سفرنامه فیگوئروا اینطور آمده است که در بزم های حاکمان و نمایندگان شاه، یک ردیف رقاصه زن و ردیف دیگر، شش یا هفت پسر با موهایی بلند، دامن و سفیدتر از اروپاییان بودند که حین بزم، زن ها و پسرها با چرخ زدن های سریع و حرکات عجیب و با آهنگ دف ها و نی انبان به طرزی شهوت انگیز می رقصیدند. همچنین در آن دوره، علیرغم ادعاهای دینی صفویان، بدن انسان ابزاری برای اخذ مال و موقعیت از طریق عرضه جنسی آن به قدرتمندان و ثروتمندان جامعه بود. اخته کردن کودکان در سن ۷–۸ سالگی و استفاده به عنوان خواجه در حرم سرا های شاه، وزرا و ثروتمندان جامعه و نیز استفاده از آنها به عنوان غلام بچگان برای خدمت و رقاصی و خدمات جنسی مرسوم بود. تا جایی که قانونی و علنی بودن این اعمال شگفتی سفیران و جهان گردان اروپایی را به دنبال داشت. روسپیان زن و مرد در قافله شاه و در سطح جامعه رسماً فعالیت می کردند و مالیات هم پرداخت می کردند. حدود سه هزار خواجه فقط در دربار شاه وجود داشتند و همجنس گرایی در بین زنان نیز بسیار رایج
بود. این رواج استفاده جنسی از تن و دستکاری در آن جهت عرضه به دیگران را تن بارگی نیز خوانده اند. در سفرنامه فیگوئروا آمده است: کودکان دختر و پسر برای حرمسرای شاه خریده می شدند و بعد از انتخاب توسط خواجه های حرمسرا که مسئول انتخاب معشوقه های شاه بودند، به عنوان مازاد به بازرگانان فروخته می شدند و به عنوان برده در بازار خرید و فروش می شدند. این ها بخشی از گروه روسپی های غیر بومی اصفهان را تشکیل می دادند. دربارهٔ این گروه غیر بومی گزارش نماینده رسمی دولت اسپانیا عنوان می کند که شامل چرکس ها و مسکوی ها (روسی) بودند که یا از سوی حکام شهرها فرستاده شده یا از طریق جنگ ها گردآوری می شدند یا توسط تاتارها، لزگی ها و دیگر همسایگان و هموطنان شان دزدیده و به اصفهان فرستاده می شدند. گارسیا د سیلوا فیگوئروا، به دلیل سرنوشت شوم این کودکان در مورد شاه عباس اول می گوید: «بسیار جای تأسف است که آن همه طفل و نوجوان را صرفاً به منظور ارتکاب اعمالی چنین فضیحت بار خریداری می کنند. از همین یک عمل می توان قضاوت کرد که این پادشاه به هیچ دینی پای بند نیست…» مجازات ها در عصر صفوی. کورکردن، پوست کندن، سوزاندن در آتش یا در قبای باروتی، افکن
دن انسان در قفس و سوزانیدن، بریدن گوش و زبان و بینی و انداختن از بالای مناره از مجازات های عادی بود. سوراخ کردن پاهای محکوم و وارونه آویزان کردن وی به درخت معمول بود. شرلی می گوید: اگر شاه بخواهد، شراب تا سه روز آزاد می شود. بعد از سه روز هر کس مست کند مجازات او سر بریدن است. شاهان صفوی برای ارضای شهوت خود می توانستند زنان و دختران رعایا را به دربار ببرند؛ هر گونه مخالفتی در این زمینه مجازات مرگ را در پی داشت و نزدیک شدن به زنان حرمسرای شاه هم مجازاتش مرگ بود. شاه اسماعیل یکم، شاه اسماعیل دوم، شاه عباس یکم و شاه صفی از شاهان بسیار بی رحم این دودمان بودند و بسیاری از نزدیکان و حتی فرزندان شان را نابینا یا به قتل رساندند. شکنجه در دوران صفوی. شکنجه در دوران صفویان به طرز شگفت انگیزی عادی و رایج بود. تاریخ نگاران به دسته ای از خادمان شاهان صفوی به نام چیگیَن که مجرمان را زنده زنده می خوردند یا به نمونه های دیگری از مجازات ها مانند انداختن مجرمان جلوی سگان اشاره می کنند. برای راهزنان، دست و پاهای آنان را به چهار شتر می بستند و بدنش را بدین ترتیب پاره پاره می کردند. چنین آمده است که بسیاری از این شکنجه ها و مجازات
ها ریشه در رسوم قبایل چادرنشین ترک آسیای میانه ای داشت که از حامیان شاه اسماعیل صفوی بودند و او را در به قدرت رساندن یاری نمودند. از جملهٔ این رسوم که این حامیان وارد نمودند، زنده خواری دشمنان و استفاده از جمجمهٔ دشمنان به عنوان جام شراب بود. گاهی شاهان صفوی آنان را احضار کرده و دستور می دادند تا مجرمان را در جلوی چشمانش بدرند. این دسته از آدم خواران که در دربار شاه عباس یکم هم نگهداری می شدند چیگیَن یا «چیگ قورچی ها» نام داشتند. نقل است که لشکر چهل نفری آدم خواران شاه عباس، در همه جا او را همراهی می کردند و قربانیان را زنده زنده می خوردند. کریم نجفی برزگر، استاد تاریخ صفوی، اشاره می کند که بسیاری از این اعمال تحت عنوان گسترش شیعه و اسلام توجیه می شد. به طورکلی صفویان تمایل داشتند که مشروعیت فرمانروایی خود و جانشینان خود را با اسلام، توجیه کنند. فرهنگ. زبان. زبان رسمی دولت صفوی، زبان فارسی بود. شاه عباس بزرگ در زمان خود زبان فارسی را در سراسر ایران به عنوان زبان میانجی تثبیت کرد. همچنین تمام نسک های تاریخی در دورهٔ صفوی به زبان فارسی نگاشته شده است. با وجود رسمی بودن زبان فارسی، درباریان صفویه همچون سایر مرد
م ایران، در دربار از زبان محلی خود بهره می بردند. بسیای از شاهان صفوی مانند شاه اسماعیل یکم و شاه عباس یکم خود اشعاری به ترکی و فارسی می سرودند. زبان مادری شاهان و دربار زبان ترکی آذربایجانی بود و در ارتش به دلیل حضور گرجی ها و چرکس ها، زبان گرجی و چرکسی هم رایج بود. ژان شاردن جهانگرد فرانسوی هم که ۱۱ سال (۷۰–۱۶۶۴ و ۷۷–۱۶۷۱) در ایران بوده، می نویسد: همزمان با دوره صفویه زبان فارسی در اوج گستردگی خود قرار داشت. فارسی، زبان رسمی گورکانیان هند بود و شاعران پارسی گوی بزرگی از آنجا برخاستند. در باختر ایران که زیر فرمان امپراتوری عثمانی و رقیب سنی مذهب صفویان جای داشت نیز مورد بهره بود. بیشتر سخنوران ترک بدان آشنا بوده و غزل و شعرهای کوتاه فارسی می سرودند. هنر. هنر دورهٔ صفوی (۸۸۰–۱۱۰۱ خورشیدی) از دوره های درخشان هنر ایران است. هنر این دوره در بسیاری از زمینه ها، ادامهٔ دوران طلایی هنر دربار تیموریان است هنر ایران در این دوره در زمینه های معماری، نگارگری، خوشنویسی، قالی بافی، فلزکاری، سفالگری، پارچه آرایی و… نمایانگر شد. شاه اسماعیل در سال ۹۱۶ هجری قمری بر خاندان شیبانی تسلط یافت و حکومت خاندان صفوی را تشکیل داد. ا
و پایتخت را از هرات به تبریز منتقل کرد و هنرمندان و صنعت گران را از گوشه کنار ایران به آنجا آورد. ایران در دوران سلطنت پادشاهان صفوی به اتحاد و یکپارچگی و عظمت دست یافت. شاه اسماعیل صفوی، کمال الدین بهزاد را که در عهد تیموری پرورش یافته بود به تبریز دعوت کرد و او را به سرپرستی گروهی از نقاشان و خوشنویسان، رنگ کاران و صحافان و… برگزید. این گروه حرکت فرهنگی و هنری مکتب تبریز را به وجود آوردند. مکتب قزوین، در سال ۹۵۵ ه جری قمری و پس از آنکه شاه تهماسب یکم به قدرت رسید و مرکز حکومت صفویان را از تبریز به قزوین منتقل ساخت؛ شکل گرفت. مکتب نگارگری قزوین جدا از مکتب هرات، مکتب تبریز و دیگر مکاتب دارای ویژگی هایی است که آن را از سبک های دیگر متمایز می کند. مکتب اصفهان عنوانی است که برای اوج گیری فعالیت های مختلف فلسفی، فقهی و هنری در طی سده ۱۷ و اوایل ۱۸ میلادی (۱۰ و ۱۱ هجری قمری) در اصفهان به کار برده می شود. این دوره از زمانی آغاز شد که شاه عباس در ۱۰۱۷ هجری قمری (۱۵۹۸ میلادی) پایتخت صفویان را به اصفهان منتقل کرد. این دوره با سقوط اصفهان به دست افغان ها و سرنگونی صفویان در سال ۱۱۳۶ هجری قمری (۱۷۲۲ میلادی) به پایان رس
ید. معماری. تعداد بیشتری از عمارات دوران صفوی در مقایسه با بناهای دوران های دیگر ایران، باقی مانده است؛ با این وجود، معماری دوران صفوی نسبت به معماری سلجوقی، ایلخانان و تیموری ناشناخته مانده است. چند عامل به تعیین این تناقض کمک می کند. یکی از این عوامل، عامل به ظاهر پیش پا افتادهٔ تعصب و پیش داوری است. عمارت زشت دوران صفوی را به وجود آورده از این رو به سادگی در زمرهٔ طبقه بندی ناخوشایند جذابیت های توریستی قرار گرفته و به همین دلیل تعدادی از آن ها به صورت جدی ارزیابی مفصل و محققانه نشده است. از طرف دیگر، می توان مستندات ناقض و ناکافی معماری صفوی را نیز ذکر کرد؛ یعنی کمبود نسبی مقاله ها، طراحی ها و رسالات علمی در این زمینه به جستارهای عموماً شتاب زده انجامیده است. عامل مهم دیگر، بی حفاظی و در دسترس همگان بودن معدودی از بناهای مهم اصفهان است که این امکان دسترسی به آن ها باعث شده که در مقایسه با آثار غیرقابل دسترس اردبیل، ماهان، کرمان و مشهد به طور غیر منصفانه ناشناخته باقی بمانند. معنای این غفلت متناقض از آثار خلاق و غنی این دوره، در این است که اصطلاح صفوی به منظور کاربرد آن در زمینهٔ معماری چندان وافی به مقصود
نیست. هنوز نمی توان نوع خاصی از پلان کف، سازمان بندی فضایی، ترکیب بندی نمای پیشین، مقرنس، نیمرخ های قوسی یا طاق بندی را بدان اطلاق کرد. اقتصاد. در اولیل عصر صفوی (و تا حدودی نیز بعدها) بازرگانی هم به صورت مبادله کالا به کالا و هم مبادلهٔ کالا با پول (سکه نقره صفوی یا خارجی) صورت می گرفت. بعدها بازرگانان عمده برای انجام کارهای تجاری، نمایندگی داشتند که به نقاط گوناگون سفر می کردند. برخی از بازرگانان در کشورهای دور مانند سوئد و چین فعالیت تجاری داشتند و تجارت داخلی در دست تاجران ایرانی مسلمان بود. ساختار. شاه عباس یکم که بزرگ ترین شاه صفویه بود، تجارت در ایران را انحصاری و سلطنتی کرد؛ یعنی شخصاً با تجار ونیزی و انگلیسی و هلندی معامله می کرد و تجارت ایران صرفاً دولتی شده بود. این یکی از دلایلی می شود که تجارت اروپایی رونق می گیرد ولی تاجر ایرانی در این دوران مشاهده نمی شود. تجارت آزاد در اروپا باعث پیدایش بورژوازی و سوداگرایی شد. مکتب سوداگرایی در اروپا بسیار فعال شد و در مدت کوتاهی سیاست های حمایت از تولید داخلی و تجار اروپایی و تسلط بر بازارها را در پیش گرفت که فشار بیشتری بر روی ایران از طریق گرفتن امتیازهای
انحصاری و گمرکی می آورد و باعث پیدایش اقتصاد صنعتی در اروپا وارد آمد. برعکس در ایران صفوی، به دلیل همین سیاست های تمرکزگرایانه حکومتی، طبقه تاجری ایجاد نمی شود که دنیا را ببیند و نیازهای دنیا را بفهمد. از اینرو صنعت در شکل صنایع کوچک خانگی برای اقناع بازارهای کوچک داخلی باقی ماند و هیچگاه به شکل شرکت های بزرگ درنمی آمد که ایجاد ثروت و فراوانی کند و به رونق خود بیافزاید. نظام های پولی و بانکی ایجاد نشدند که با گردش پول بازارها و صنایع را رشد دهند. راهداری و کاروانسراها. یکی از محصولات عمده صادراتی، ابریشم بود. بازرگانان ارمنی، انگلیسی و هلندی، در صدور ابریشم خام ایرانی با یکدیگر رقابت می کردند. غیر از ابریشم و پارچه، تیماج، پشم شتر و گوسفند، چرم، ظروف چینی، مصنوعات طلا و نقره، قالی و سنگ های قیمتی، به کشورهای اروپایی صادر می شد. در مقابل، از آنجا ماهوت و منسوجات، جام، آینه و شیشهٔ پنجره، اجناس فلزی تجملی، چراغ و کاغذ تحریر وارد می شد. تجارت خارجی و جاده ابریشم. در ایران صفوی به دلیل لجاجت حکومت با عثمانی ها، بیش از هزار کیلومتر مرز غربی بسته شد و تجارت زمینی جاده ابریشم (که در آن دوره پس از سفرهای دریایی پرتقا
لی ها و انگلیسی ها رونق کمتری داشت) تقریباً به طور کامل متوقف گردید. فقط مسیر محدودی به قفقاز باقی ماند که توسط شاه عباس به انحصار تجار ارمنی درآمد و دیگر ایرانیان نقشی در این تجارت نداشتند. این امر ایران را درگیر به یک بن بست اقتصادی کرد که عوارض آن همچنان باقی است. ارزیابی و میراث. به باور عبدالحسین نوایی، دودمان صفویه توانست از ایران دوباره یک «دولت–ملت» مستقل، خودمحور، نیرومند و مورد احترام بسازد که مرزهای آن در زمان پادشاهی شاه عباس بزرگ در حدود مرزهای ساسانیان بود. پادشاهی صفوی پیشروی دولت ایران به معنی نوین آن بود و در دورهٔ آنان شکل یک فرمان روایی متمرکز ملی و شیعی پایه گذاری شد که تا امروز پابرجاست. شاهان صفوی برای نگهداری استقلال ایران که پس از جنگ های بسیار به دست آمده بود، کوشش خود را صرف انباشتن خزانهٔ خصوصی کردند تا بتوانند هزینه های نظامی را تأمین کنند. برای همین داشته های آنان در بخش های گوناگون ایران گسترش یافت و فرمانروایی خان خانی و عشیره ای و دودمان های محلی از بین رفت و فرمانروایی مرکزی با نیروی روزافزون جای آن را گرفت. چنان که تاریخ ایران نشان داده که فرمان روایی متمرکز باعث نیرومندی و ی
کپارچگی کشور می شود و دولت نامتمرکز و فدرالی ناتوانی و آشفتگی ایران را در پی دارد. رسیدن ایرانیان به مرزهای طبیعی خود، به ایران شکوه و جلال پیشین را باز داد. برای اروپاییان که به گونه ای سخت در معرض خطر امپراتوری عثمانی بودند، پدیده صفویان بسیار گران بها و ارزشمند شمرده می شد؛ به گونه ای که دوراندیشان آن دیار، دولت صفویه را مایه نگهداری خویش و نعمتی برای خود می پنداشتند و به همین دلیل با پیام های دلگرم کنندهٔ خود، پادشاهان صفوی را به ادامه نبرد و ستیز با عثمانی تحریک می کردند. پس از عقب نشینی سلطان سلیمان یکم از آذربایجان و تحمل تلفات سنگین سپاه عثمانی از سرما و برف و نبود آذوقه، فرستادهٔ ونیز در دربار عثمانی به پادشاه خود نوشت: و بوسبک سفیر دیگری از دولت های فرنگ که در استانبول به سر می برد، همین مضمون را بدین گونه بیان کرد که: «میان ما و ورطه هلاک تنها ایران فاصله است، اگر ایران مانع نبود عثمانیان به سهولت بر ما دست می یافتند.» به عقیده برخی چون برنارد لوئیس، برپایی دولت صفوی زیانی بزرگ برای جهان اسلام بود. بدین صورت که با رسمی کردن تشیع و ناتوان ساختن تسنن، یکپارچگی دینی سرزمین های اسلامی را که تا آن دوران
به جای مانده بود از میان برد و آن سرزمین پهناور و جغرافیایی به خطر انداخت. لازم به گفتن است، پیش از این در سده های چهارم تا ششم هجری، دولت اسماعیلی فاطمیان در مصر فرمان روایی در برابر خلافت عباسی درست کرده بود و تا زمانی که هر دو دولت نیرومند بودند، هیچ سختی در مبارزه با صلیبیان نداشتند؛ بنابراین به طور قطع این نخستین بار نبود که یک فرمان روایی رسمی شیعی درست می شد. دوم، نیروی دولت عثمانی و گسترش پیاپی آن بدون پشتوانه فرهنگی و اجتماعی لازم انجام می شد. به گونه ای که علی رغم چند سده چیرگی بر یونان، بالکان و چند کشور دیگر اروپایی تنها چندی از مردم آن بخش ها مسلمان شدند و هر چند این گفته درست است که عثمانی بر اثر مناقشه های فراوان با صفویان همواره از مرزهای شرقی خود بیمناک بود و ناگزیر بخش بزرگی از نیروی نظامی خویش را در آن بخش صرف می کرد و از پیشرفت و تمرکز نیرو در جبهه های اروپا بازمی ماند. اما شکست های بزرگ عثمانی در اروپا پس از محاصره وین در سال ۱۰۶۲–۱۶۸۳ میلادی و هم زمان با ناتوانی و نابودی دولت صفوی رخ می دهد. عامل اصلی شکست عثمانیان، نه پیدایش دو فرمانروایی شیعه و سنی، بلکه برتری ابزارهای نظامی اروپاییان
در سدهٔ هجدهم و ناتوانی ساختارها و بنیان های اقتصادی و اجتماعی عثمانی نسبت به کشورهای اروپاست. انتقادات. شاهان صفوی با گسترش تنفرهای عقیدتی منجر به بن بست ایران با عثمانی شدند و صفویان برای گسترش تجارت شان، ناگزیر به دادن امتیازات تجاری به اروپاییان شدند. شاه اسماعیل به دلیل ناتوانی نظامی، در ۱۵۰۷ میلادی جزیره هرمز، قشم، مسقط (عمان امروزی) و سواحل جنوبی خلیج فارس (امارات متحده عربی] امروزی) و در ۱۵۱۴ میلادی بندرعباس و در ۱۵۲۱ میلادی بحرین را به امپراتوری پرتغال واگذار کرد. این مناطق بیش از یک قرن در دست پرتغالی ها ماندند تا سرانجام در سال ۱۶۲۲ میلادی، شاه عباس بزرگ با دادن امتیازات دیگری به انگلستان، با پشتیبانی ناوگان آنها این مناطق را بازپس گرفت. با این اقدامات، صفویان راه استعمار منطقه و هندوستان توسط دولت های اروپایی را نیز هموار کردند. اولین دولتی که اقدام به دادن امتیازات تجاری به تجار انگلیسی و هلندی کرد نیز صفویان بودند. این سنت امتیاز دهی صفویان به اروپایی ها حتی تا آخر دوران قاجار و پهلوی نیز ادامه پیدا کرد. درست در زمانی که اروپایی ها درحال گذار از حکومت مرکزی دینی کلیسای کاتولیک به تکثر مذهبی و س
یاسی بودند، ایران شاهد از بین بردن تکثر مذهبی و سیاسی و ایجاد تمرکزگرایی مذهبی و سیاسی بود. صفویه نه تنها تکثر مذهبی را از بین بردند و به تشیع اثنی عشری محدود کردند، بلکه به آن هم بسنده نکرده و از طریق برخی روحانیون تندرو مثل محمدباقر مجلسی اقدام به افزودن مطالب بسیاری به روایت شیعی خود در جهت افزودن تنفر از اهل سنت کردند و به این طریق نفاق بین مسلمانان را افزودند. صفویان اقدام به دادن امتیازات به تجار اروپایی کردند تا آن ها را برای تجارت با ایران که نسبت به اروپا در پشت عثمانی قرار داشت و دورتر بود ترغیب کنند. این کار روند استعمار منطقه به خصوص هندوستان را که توسط پرتقال، هلند، فرانسه و انگلستان در این دوره شروع شد تسریع کرد. در واقع صفویان نه تنها در برابر استعمار مقاومت نکردند بلکه به گسترش آن نیز کمک کردند. از نظر علمی. در عصر صفوی به دلیل توجهی که به پیشرفت علوم دینی صورت گرفت، دشمنی با فلسفه و علوم عقلی شدت یافت. به عنوان مثال تدریس فلسفه نه تنها در برخی مدارس ممنوع شد، بلکه توسط بعضی از علما امری مذموم به حساب می آمد. این دوره، عهد توقف در اندیشه های پیشینیان و عدول نکردن از آن بود. اگر بحثی درمی گرفت
در نحوه تلقی آن مقولات بود؛ نه از باب شک و تردید در آنها. استدلال ها بر اساس علوم نقلی بنا می شد نه علوم عقلی و تفاسیر و اخبار و احادیث جای استدلال عقلی را گرفتند. در مدت دو قرن فرمانروایی صفویان بر ایران، اختراعات و اکتشافات فراوانی در اروپا به وقوع پیوست. مانند: ماشین بافندگی (۱۵۸۹ م)، میکروسکوپ مرکب (۱۵۹۰ م)، دماسنج (۱۵۹۳ م)، هفت تیر رولور (۱۵۹۷ م)، روزنامه (۱۶۰۵ م)، دوربین نجومی (۱۶۱۱ م)، دوربین زمینی (۱۶۰۹ م)، خط کش محاسبه (۱۶۳۰ م)، ماشین حساب (۱۶۴۲ م)، هواسنج (۱۶۴۳ م)، ساعت پاندول دار (۱۶۵۷ م)، مولد الکترواستاتیکی (۱۶۶۳ م) و ماشین بخار (۱۷۰۵ م). صنعت چاپ، نشر اطلاعات را به سرعت در اروپا جابجا کرد و باعث شد دانشمندان و صنعت گران از اختراعات و اکتشافات یکدیگر باخبر شوند. دانشگاه ها گشایش یافتند و انجمن های علمی و فنی تأسیس گردید. اما در ایران با وجود ارتباط با اروپا و حتی علاقه بعضی از شاهان نیز به تشکیلات آنجا، هیچ زمینه ای برای دریافت علم و فن جدید ایجاد نشد؛ به طوری که نه دانشگاهی تأسیس شد، نه از ایجاد انجمن های علمی و فنی خبری بود، نه کتاب های علمی به ایران منتقل شد و نه چاپخانه ای به کار تولید علمی و
فنی پرداخت و نه بزرگانی هم تراز بیکن، دکارت، نیوتون و گالیله در ایران پرورش یافتند. هیئت بطلمیوسی هم چنان به قوت خود باقی ماند. در این هیئت زمین ثابت بوده و در مرکز عالم جای دارد و همه اجرام سماوی به گرد آن در چرخش اند. اسطرلاب ابزار و نماد هیئت قدیم بود و منجمان به وسیله آن در پی پیشگویی وقایع زمینی برمی آمدند، که بسیار مورد علاقه و پشتیبانی پادشاهان صفوی بود. در اروپا هیئت کوپرنیکی همراه با روش تجربه و مشاهده سر برآورد. تلسکوپ نماد رؤیت و کشف واقعی آسمان در رصدخانه های اروپا شد و جای اسطرلاب نشست. اروپائیان توانستند به مشاهده وضعیت و حرکت اجرام آسمانی بنشینند و با سنجش و پیش بینی حرکت آن ها، قادر شدند انگاره های پیشگویانه هیئت بطلمیوسی و اسطرلاب را به کناری زده و باطل اعلام کنند. حتی میراث گذشتگانی چون ابن سینا، ابوریحان بیرونی، زکریای رازی و خوارزمی اندک اندک فراموش شد و جای خود را به علوم نقلی و کلامی داد. در زمان پادشاهان صفوی کتاب های بسیاری نوشته شدند، ولی در آن ها از اندیشه جدید یا تحقیق تازه خبری نبود. اغلب این نوشته ها شرح بر نوشته های گذشتگان یا خلاصه ای از آن ها است و کار اساسی چندانی در علوم طبی
عی و ریاضی صورت نگرفت. از نظر فناوری. گاری و کالسکه از عواملی بودند که در اروپا باعث افزایش ارتباط بین مردم و سهولت زندگی و ترقی شدند. وجود چرخ باعث شد اروپاییان شروع به بهبود راه ها و ساختن خیابان های سنگ فرش در شهرها کنند و به فکر بهبود کیفیت کالسکه ها و در نهایت تبدیل قوه محرکه به نوع بخار و سوخت های نفتی باشند که به اختراع خودرو و بقیه پیشرفت ها انجامید. اما صفویان اصلاً توجهی به این موارد نداشتند برای همین راه های ایران به شکل مال رو و سنگلاخ باقی ماندند که به گفته جهانگردان اروپایی در فصل بارش به حوضچه های پر از گل و کثافت تبدیل می شدند و با اینکه اینگونه گفته شده که دوران صفویه عصر شهرسازی مدرن است چنین چیزی صحت آنچنانی ندارد؛ چون نیازی به ساختن خیابان ها و سنگ فرش نداشتند. کالسکه هایی که سفیر روسیه و پادشاه انگلیس به شاه ایران داده بودند در گوشه ای خاک می خوردند و محمدرضا بیگ سفیر ایران در فرانسه کالسکه را «ارابه لکنتی» می خواند و از سوار شدن بر آن کراهت داشت و معتقد بود باید بر اسب سوار شد. با اینکه صفویه در ۱۵۰۱ میلادی در عصر اکتشافات دریایی و ظهور ابرقدرتهای دریایی مثل پرتقال و اسپانیا و انگلیس و ه
لند شروع بکار کردند و از سال ۱۵۰۴م شروع به واگذار کردن جزایر و سواحل شمال و جنوب خلیج فارس به آنها را کردند حتی در مدت بیش از یک قرن بعد هرگز به فکر ایجاد یک نیروی دریایی نیافتادند! این درحالی بود که عثمانی دارای نیروی دریایی بود و با اروپاییان درگیریهایی در خلیج فارس انجام می داد. حتی وقتی در قرن هفدهم میلادی کارل یازدهم پادشاه سوید به شاه سلیمان یکم پیشنهاد کرد عده ای استادکار با وسایل به ایران بفرستد تا ایرانیان به کمک آنها کشتی سازی و دریانوردی بیاموزند این شاه صفوی از امر سر باز زد. از نظر سرزمینی. شاهان صفوی به دلیل تنفر از عثمانیان اقدام به تحویل بدون مقاومت سرزمین های جنوبی کشور شامل بندرهای بندر عباس مسقط و جزایر شمال و جنوب خلیج فارس (هرمز، قشم، کیش، خارک، بحرین و…) به پرتقالی ها کردند. در دست داشتن این مناطق به افزایش قدرت و تسلط پرتقالی ها بر منطقه و افزایش استعمار آنها در هند کمک شایانی کرد. شاه عباس در قرن هفدهم برای پس گرفتن بندر گمبرون به انگلیسی ها متوسل شد که یک قدرت استعماری دیگر شده بودند. او با دادن امتیازهای گمرکی به انگلیس و پرداخت هزینه کشتی های آنها اقدام به بازپس گیری این مناطق کرد و
لی به دلیل همین خطاهای صفویان، در عمل، منطقه خلیج فارس تا اواخر قرن بیستم میلادی و دوران محمدرضا پهلوی تحت سیطره انگلستان باقی ماند. هویت «شیعه ایرانی» توسط صفویه و با استعانت از علمای شیعه جبل عامل تشکیل شد و این علما وارد سیاست شدند. تشیع کاملاً بر حیات مذهبی، سیاسی، و اجتماعی ایرانیان چیره شد و حوزهای علمیه و مؤسسات وابسته به آنها با کمک های حکومت و درآمد «خمس و زکات» رونق پیدا کردند. پس از آن روحانیت شیعه در جنبش های مهم ایران از جمله نهضت تنباکو (۱۸۹۰ میلادی)، جنبش مشروطه (۱۹۰۶ میلادی–۱۲۸۵ شمسی)، نهضت ملی شدن صنعت نفت (۱۹۵۰ میلادی–۱۳۲۹ شمسی)، کودتای ۲۸ مرداد (۱۹۵۳ میلادی–۱۳۳۲ شمسی)، وقایع ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و انقلاب ۱۳۵۷ نقش ایفا کردند. پس از انقلاب ۵۷ نیز به دلیل نفوذ عمیق در بین توده های جامعه، روحانیت شیعه توانست تمام نیروها و احزاب انقلابی را از صحنه سیاسی دور کرده و قدرت را کاملاً در دست بگیرد.
ایران قاجاری یا شاهنشاهی قاجار با نام رسمی دولت عِلیّهٔ ایران، یک پادشاهی ایرانی بود که میان سال های ۱۱۷۵ تا ۱۳۰۴ خورشیدی به دست دودمان قاجار اداره می شد. ایران در این دوره با نام ممالک محروسه ایران نیز شناخته می شد. ایران قاجاری توسط آقامحمدخان قاجار بنیان گذاشته شد و در زمان مظفرالدین شاه و پس از جنبش مشروطه، نوع حکومت ایران تبدیل به پادشاهی مشروطه گردید. آخرین شاه این دولت نیز احمدشاه بود که در سال ۱۳۰۴ و با تصویب مجلس شورای ملی، از پادشاهی برکنار و سرانجام در این تاریخ، انحلال سلسله قاجار اعلام شد. قاجارها دودمانی ترک تبار از ایل قاجار بودند که طوایف قزلباش را شکل می دادند و در به پادشاهی رساندن شاه اسماعیل یکم در سال ۱۵۰۱ میلادی اثرگذار بودند. با سقوط اصفهان در سال ۱۷۲۲ میلادی، نقش قاجارها در مناسبات سیاسی ایران افزایش پیدا کرد و محمدحسن خان قاجار در آشوب های پس از قتل نادرشاه بر بخش های بزرگی از کشور چیره گشت اما در نهایت توسط کریم خان زند سرکوب شد. پس از محمدحسن خان قاجار، فرزندش آقامحمدخان در سال ۱۷۹۴ میلادی کنترل کامل ایران را به دست گرفت، دولت زندی را سرنگون و بخش های وسیعی از قفقاز را مجدداً تابع ا
یران کرد. آقامحمدخان در سال ۱۷۹۶ میلادی، شهر مشهد را به آسانی تصرف کرد و به دودمان افشاری نیز، که در این شهر حاکم بود، پایان داد. آقا محمدخان قاجار پس از این رویدادها و نیز پیروزی در نبرد کرتسانیسی با گرجی ها، رسماً به عنوان شاه ایران تاج گذاری کرد. قفقاز و هرات به ترتیب در جنگ با روسیه در زمان فتحعلی شاه و جنگ با بریتانیا در زمان محمدشاه و ناصرالدین شاه از دست رفتند. با این حال، موفق شدند با ایجاد توازن میان قدرت های اروپایی ایران را — برخلاف عثمانی — واحد نگه دارند ولی کشور از نظر مالی به اروپایی ها بدهکار شد. آشنایی با تمدن غرب و معاهده های مهم، موجب آغاز جنبش لیبرالی در سال ۱۹۰۶ در عهد مظفرالدین شاه شد که به انقلاب مشروطه و تشکیل مجلس شورای ملی منجر گردید. محمدعلی شاه شاه بعدی، با آن مخالفت کرد و مجلس را به توپ بست. با آغاز جنگ جهانی یکم، عثمانی، روسیه و بریتانیا اراضی کشور بی طرف ایران را اشغال کردند که حاصلش هرج و مرج و قحطی بود. نهایتاً رضاخان پهلوی کشور را آرام و مجلس قاجاریه را عزل کرد. تلاش برای پادشاهی. پس از شورش افغان ها و فروپاشی حکومت صفویه، شاه تهماسب دوم — پادشاه آواره صفوی — پس از مدتی به ما
زندران گریخت و فتحعلی خان قاجار خدمت وی را پذیرفت. فتحعلی خان قاجار سردار سپاه تهماسب دوم شد و در حقیقت تهماسب بازیچه ای در دست فتحعلی خان بود. اما با پیوستن نادر به سپاه تهماسب، فتحعلی خان مقام پیشینش را از دست داد و در مشهد به تحریک نادر کشته شد. پس از فتحعلی خان، پسر دوازده ساله اش محمدحسن خان قاجار جای او را گرفت؛ ولی نادر شاه افشار در زمان حکومتش برای جلوگیری از به قدرت رسیدن محمدحسن خان که در هنگام قتل پدر ۱۲ سال بیش نداشت یوخاری باشها که ساکنان بالادست رود گرگان بودند را به حکمرانی منصوب کرد تا بدین ترتیب با ایجاد شکاف و چندگانگی میان طوایف قاجار، نگران ناآرامی های داخلی نگردد و آشاغی باش ها زیر نظر حکومت ایشان گردند. پس از مرگ نادرشاه در سال ۱۱۲۶ هجری خورشیدی، طایفه قاجارهای استرآباد به سردمداری محمدحسن خان در پی به دست آوردن پادشاهی برآمدند. اما در نهایت از کریم خان زند شکست خوردند و محمدحسن خان در نبرد با سپاه صادق خان زند کشته شد. فرزندان او از جمله آقامحمد خان و حسینقلی خان جهانسوز به عنوان گروگان در دربار زندیه نگهداری شدند. یک بار حسینقلی خان که از سوی کریم خان زند برای سرکوبی حاکم استرآباد فرست
اده شده بود، در سمنان یاغی شد، ولی به دست زکی خان زند کشته شد. تشکیل حکومت پادشاهی قاجاریه. هنوز مراسم خاکسپاری کریم خان زند (۱۱۹۳ هجری قمری) پایان نیافته بود که سران حکومت برای کسب قدرت به کشمکش پرداختند. سرانجام در سال ۱۲۰۳ هجری قمری لطفعلی خان فرزند جعفرخان به قدرت رسید. شش سالی که لطفعلی خان به ظاهر قدرت را در دست داشت جز درگیری با مخالفان کار دیگری نداشت. در این دوران کشمکش های داخلی زندیه باعث شده بود، سران ایل قاجار که در شمال ایران، نواحی گرگان و مازندران علی الخصوص در استرآباد نفوذ داشتند، به سوی گرفتن قدرت خیزبردارند و پس از آخرین درگیری های بین لطفعلی خان و آقامحمدخان، خان قاجار به شیراز لشکرکشی کرد و پایتخت آخرین بازمانده دودمان زند را محاصره کرد. دو ماه محاصره، باعث کمبود مواد غذایی برای سربازان و چهارپایان قجرها شد و آن ها به ناگزیر به تهران بازگشتند. لطفعلی خان به خیال پیشگیری از حمله مجدد وی به کرمان لشکرکشی کرد تا بر آنجا مسلط شود و راه نفوذ خان قاجار را سد کند. اما وی در این حمله موفق نبود و به شیراز بازگشت. این شکست سیاسی آثار بدی در درون نظام زندیه گذاشت و برخی سران و قدرتمندان درون حکومت