Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
دریاچه اِشکودِر دریاچه ای است در مرز آلبانی و مونته نگرو که بزرگترین دریاچه در جنوب اروپا است. این دریاچه برپایه شهر اشکودر در شمال آلبانی ( یا "اشکودر" صربستان: Скадар "Skadar ") نامگذاری شده و یک دریاچه کارست بشمار می رود که از سقوط غارهای زیرزمینی به وجود آمده است. تلفظ نام. (به انگلیسی: Lake Skadar؛ به زبان مونته نگروئی: "Skadarsko jezero"، Скадарско језеро با ; با ) — همچنین به نام دریاچه اسکوتاری (Scutari)، دریاچه اسکادار (Shkodër) و دریاچه اسکودرا (Skadar). جغرافیا. دریاچه اشکودر بزرگترین دریاچه در شبه جزیره بالکان است که سطح آن به صورت فصلی بین تا در نوسان است. دریاچه اشکودرا در بالکان غربی واقع شده که حدود دو-سوم () از سطح آن متعلق به مونته نگرو و در حدود یک سوم () به آلبانی تعلق دارد. سطح آب این دریاچه نیز به صورت فصلی متفاوت است و از ۴٫۷ به ۹٫۸ متر بالاتر از سطح دریا تغییر می کند. این دریاچه در راستای شمال غربی به جنوب شرقی حدود ۴۴ کیلومتر گسترش یافته است. زمین شناسی. دریاچه اشکودر احتمالاً یک دریاچه باستانی است، اگر چه میان دریاچه های باستانی نسبتاً جوان به شمار می آید.
آراپ بتکه (؛ زادهٔ ) یک هنرپیشه اهل مکزیک است. از فیلم ها یا برنامه های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می توان به دستورالعمل های شامل نشده اشاره کرد.
&lt;br&gt; لی هیوکجه (به کره ای 은혁 به انگلیسی Eunhyuk) (زاده ۴ آوریل ۱۹۸۶) که با نام هنری ایونهیوک شناخته می شود خواننده، رپر اصلی و رقاص اصلی گروه کره ای سوپرجونیور است. لقب «ماشین رقص» به دلیل استعداد بی نظیر او در رقص به وی داده شده است.
دیاواتا (به لاتین: Diavata)؛ (زبان یونانی: Διαβατά) روستایی است در شمال یونان که در حوزه شهرداری دلتا قرار دارد. قبل از اصلاحات ۲۰۱۱ حکومت محلی، بخشی از شهرداری اچه دروس Echedoros بود. مساحت این روستا ۸٫۹۶۷ کیلومتر مربع (۳٫۴۶۲ مایل مربع) می باشد
اونجوپینار () روستایی در استان کیلیس ترکیه است که در مرز سوریه واقع شده است. این روستا از جنوب مشرف به شهر کیلیس است و از شمال روبروی شهر مرزی اعزاز سوریه قرار دارد. کد پستی اونجوپینار ۷۹۰۰۰ است. نزدیک ترین شهرهای عمده ترکیه به این روستا عبارتند از: غازی عینتاب، عثمانیه و قهرمان مرعش. همچنین این روستا به حلب سوریه نزدیک است. یک نقطه مرزی ترکیه به نام دروازه اونجوپینار وجود دارد که ورودی مرز سوریه است و اردوگاه اونکوپینار کیلیس پناهندگان سوری در این روستا قرار دارد این اردوگاه مربوط به پناهندگانی است که از جنگ داخلی سوریه گریخته اند.
مارکوس والریوس مارتیالیس شناخته شده در زبان انگلیسی به نام مارشال () (مارس، بین ۳۸ و ۴۱ – بین ۱۰۲ و ۱۰۴ میلادی) یک شاعر روم باستان، اهل هیسپانیا (در اسپانیای امروزی) بود که برای دوازده کتاب "تقریظ " او که در رم بین سال های ۸۶ و ۱۰۳ میلادی در طول سلطنت امپراتور دومیتیان، نروا و تراژان منتشر شده شناخته شده است. در اشعار کوتاه و ظریف او طنز خوش زندگی شهری، رسوایی های فعالیت های آشنایانش و تربیت های عاشقانه اش دیده می شود. او در مجموع ۱٬۵۶۱ تقریظ نوشت که ۱٬۲۳۵ در مرثیه های دوبیتی است. مارشال به عنوان بزرگترین تقریظ نویس لاتین در نظر گرفته شده و خالق مدرن تقریظات نامیده شده است.
پناهندگان عراق () پناهجویانی هستند که شهروندان عراقی بوده و برای دوری از جنگ یا آزار و اذیت از عراق گریخته اند. طی ۳۰ سال گذشته، تعداد بیشتری از پناهجویان عراقی از این کشور فرار کرده و در سرتاسر جهان اسکان یافته اند، جنگ های (۱۹۸۰ – ۲۰۰۷). بدنبال جنگ ۱۹۸۰ عراق که شامل درگیری های مختلفی از جمله شورش های کردی در جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸)، حمله عراق به کویت (۱۹۹۰) و جنگ خلیج فارس (۱۹۹۱)، همچنین تحریم های بعدی علیه عراق و ازدیاد خشونت در دوران و پس از تهاجم و اشغال عراق به رهبری آمریکا، میلیون ها نفر به دلیل ناامنی ناگزیر به فرار از خانه و کاشانه خود از عراق شده اند. برخلاف بسیاری از پناهندگان، پناهندگان عراقی در مناطق شهری کشورهای دیگر اسکان یافته اند تا در اردوگاه های پناهندگان. برآورد تعداد پناهندگان عراقی در آوریل ۲۰۰۷، بیش از ۴ میلیون پناهنده در سراسر جهان بود، از جمله ۱٫۹ میلیون نفر در عراق، ۲ میلیون در کشورهای هم جوار خاورمیانه و حدود ۲۰۰٬۰۰۰ در کشورهای خاورمیانه بوده است. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR) با تلاشهای بشردوستانه برای اسکان پناهندگان عراقی اقدام کرده است. انتقال چند میلی
ون عراقی از این کشور یکی از بزرگترین جابجایی ها در خاورمیانه به شمار می ر ود، این کمیت بسیار بیشتر از تعداد فلسطینی هایی است که در طول جنگ اسرائیل در سال ۱۹۴۸ آواره شدند. جنگ عراق (۲۰۰۳–۱۱). تعداد پناهندگان عراقی از آغاز تهاجم به عراق در ماه مارس ۲۰۰۳ به میزان زیادی افزایش یافت. پس از سقوط صدام حسین در سال ۲۰۰۳، بیش از ۳۰٫۰۰۰ پناهنده طی دو سال به خانه بازگشتند. اما تا سال ۲۰۰۶، عراقی ها به دلیل خشونت فرقه ای در این کشور دوباره فرار کردند. شورش و جنگ داخلی عراق (۲۰۱۱ تا کنون). تعداد قابل ملاحظه ای افراد بی خانمان شده در داخل عراق وجود دارد. در آوریل ۲۰۱۷، سازمان بین المللی مهاجرت تخمین زده است که حدود ۳ میلیون عراقی آواره در داخل کشور وجود داشته است. همچنان که نبرد برای بازپس گیری مناطق تصرف شده توسط ISIS همچنان ادامه دارد، هزاران عراقی روزانه آواره می شوند. کشورهای میزبان. پناهندگان عراقی که از میهن خود راده شده اند عمدتاً در مراکز شهری سراسر منطقه سکنی گزیده اند و نه در اردوگاه های پناهندگان. تقریباً ۲ میلیون پناهنده عراقی در کشورهای همسایه عراق زندگی می کنند و ۹۵ درصد از آنها هنوز در خاورمیانه ساکن هستند. ا
گر چه کشورهای دیگری در اروپا نیز شروع به پذیرش پناهندگان عراقی کرده اند. در سال ۲۰۰۷، تنها ۱۳۳ تن از ۷۰۰۰ پناهنده عراقی که متقاضی پناهندگی در آمریکا بودند، در ایالات متحده پذیرفته شدند. در سال ۲۰۰۷سازمان ملل متحد قصد دارد از ۱۳۵٬۰۰۰ تا ۲۰۰٬۰۰۰ پناهنده عراقی ثبت نام کند تا مشخص شود افرادی که از آزار و اذیت گریخته اند واجد شرایط پناهندگی هستند. استرالیا تقریباً ۶۰۰۰ پناهنده عراقی را اسکان داده است. وضعیت پناهندگان ۲۰۱۶. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد براساس ترند جهانی در پایان سال ۲۰۱۶ نشان داد بیش از ۶۵٫۶ میلیون نفر در سراسر جهان به صورت اجباری آواره شده اند که در مجموع بیش از جمعیت انگلیس و حدود ۳۰۰ هزار نفر بیشتر از سال گذشته بوده است، در این میان عراقی ها با (۴٫۲ میلیون نفر) پناهنده به عنوان سومین جمعیت بزرگ آواره جهان به شمار می روند. سرعت رو افزایش پناهندگان بسیار زیاد است. به طور متوسط در ۲۰۱۶، در هر دقیقه ۲۰ نفر از خانه هایشان رانده شدند، یا در هر سه ثانیه یعنی کمتر از زمان لازم برای خواندن این جمله یک نفر آواره می شود.
جدول زیر فهرست والیان کنونی ولایات افغانستان است که همه والیان توسط مقام رهبری دولت امارات اسلامی تعیین شده اند.
تاون هال نیویورک یک محل اجرا واقع در خیابان ۱۲۳ غربی کوچهٔ ۴۳ بین خیابان ششم و خیابان برادوی میدتاون، منهتن شهر نیویورک است. این ساختمان در ۱۲ ژانویهٔ ۱۹۲۱ ساخته شده است و دارای ۱٬۵۰۰ صندلی برای هر نفر است. در سال ۲۰۱۲ سازمان پارک های ملی ساختمان تاون های نیویورک را ثبت ملی اماکن تاریخی کرد و در سال ۲۰۱۳ به عنوان یک لندمارک تاریخی ملی به رسمیت شناخت.
پونته دی لنیو (به ایتالیایی: Ponte di Legno) یک کومونه در ایتالیا است که در استان برشا واقع شده است. پونته دی لنیو ۱۰۰٫۱ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۷۲۹ نفر جمعیت دارد و ۱٬۲۵۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده است. این شهر دارای یکی از طولانی ترین پیست های اسکی ایتالیا است. خواهرخوانده. شهر رکو خواهرخواندهٔ پونته دی لنیو هست.
استرانگولاگالی (به ایتالیایی: Strangolagalli) یک کومونه در ایتالیا است که در استان فروزینونه واقع شده است. استرانگولاگالی ۱۰٫۵ کیلومتر مربع مساحت و ۲٬۵۴۴ نفر جمعیت دارد و ۲۳۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده است.
کوری (به ایتالیایی: Cori) یک کومونه در ایتالیا است که در استان لاتینا واقع شده است. کوری ۸۶ کیلومتر مربع مساحت و ۱۱٬۲۴۹ نفر جمعیت دارد و ۳۸۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده است. خواهرخوانده. شهر پفکی خواهرخواندهٔ کوری (لاتزیو) هست. تاریخ. این شهر در دورانی که روم هنوز درحال توسعه بود (سده های هفتم تا ششم قبل از میلاد) بسیار توسعه یافته بود. این شهر جزوی از لیگ لاتین بود. طبق نوشته های تیتوس لیویوس، نویسنده ی کتاب "از پیدایش روم"، در ۵۰۳ ق.م. این شهر با شهر سوئسا پومتیا و با یاری آورونکیان بر جمهوری روم شورید اما شکست یافت.
پسکه (به ایتالیایی: Pesche) یک کومونه در ایتالیا است که در استان ایسرنیا واقع شده است. پسکه ۱۲٫۷ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۴۵۹ نفر جمعیت دارد.
زیبایی پرستی، زیباپرستی یا جنبش زیبایی (به انگلیسی: Aestheticism) یک جنبش فکری و هنری در سده ی نوزدهم میلادی با این باور بود که ارزش زیبایی شناسانهٔ هنر و ادبیات و موسیقی و دیگر هنرها تنها ارزش حقیقیِ هنر بوده و بر محتوا و بن مایه های اجتماعی-سیاسی آن اَرجَح است؛ و این یعنی هنر بیشتر بر زیبابودن تمرکز خواهد داشت تا اینکه معانی عمیقی داشته باشد؛ درواقع همان شعار معروف هنر از برای هنر. این جنبش به ویژه در قرن نوزدهم در اروپا بسیار برجسته بود و از پشتیبانی شخصیت های فکری مشهوری چون والتر پاتر و اسکار وایلد برخوردار بود. این جنبش از دهه ۱۸۶۰ و از استودیوهای اصلاح طلبانی چون ویلیام موریس، کسانی که به دنبال راه تازه ای برای زندگی و کار هنری در این عصر بودند، آغاز شد. هدف اصلی آنها مخالفت با معیارهایی بود که در نمایشگاه بزرگ هنری سال ۱۸۵۱ هایدپارک لندن ارائه شده بود. آنها را باید از مخالفان فرهنگ ویکتوریایی دانست که باور داشت هنر و ادبیات، سرشار از نقش های مهم اخلاقی است یا باید باشد. از منتقدین معاصری که تفکرش نزدیک به این جنبش است می توان به هارولد بلوم اشاره کرد که مخالف سرسخت واردکردن ایدئولوژی سیاسی و اجتماعی ب
ه آثار ادبی است. واژه ی زیباگرایی (Aestheticism) نخستین بار در سال ۱۸۸۲ میلادی توسطِ والتر همیلتنِ منتقد در جستارِ «جنبش زیبایی در انگلستان» (The Aesthetic Movement in England) به کار رفت. تا دهه ی ۱۸۹۰، «دکادنس (انحطاط، زوال)» مترادف با «Aestheticism» در سرتاسر اروپا مرسوم شد. خاستگاه. زیباگرایی، ریشه در رمانتیسم آلمانی دارد. پیش از آنکه ایمانوئل کانت از واژه ی یونانی «Aesthetic» در کتابش «نقد سنجش» (۱۷۹۰) بهره ببرد، الکساندر گوتلیب باومگارتن، در ۱۷۵۰، کتابی با نام «Aesthetica» نوشته بود. کانت نیز به نوبه ی خود متأثر از «رسالاتِ زیباییِ» (Letters of Aesthetic) فریدریش شیلر (۱۷۹۴) و مفهوم «هنر بازیِ» (Art of spie) او می گفت: شیلر در رسالات گفته بود: این ایده ها غالبا از طریق آثارِ «زندگی فریدریش شیلر» (۱۸۲۵)، «مقالات انتقاداتِ گوناگون» (Critical and Miscellaneous Essays)، و «سارتور رسارتوس» (Sartur Resartus، ۱۸۳۴–۱۸۳۳) از توماس کارلایل به جهان انگلیسی زبان وارد شدند و واژه ی «aesthetic» را بر سر زبان ها انداختند. روت اپ رُبِرتس (Ruth apRoberts)، کارلایل را در تعریف تأثیر پیش گامانه اش در پیشرفت جنبش زیبایی پر
ستی، «رسول زیبایی پرستیِ انگلستانِ ۱۸۲۷–۱۸۲۵» می نامد. ادبیات زیباپرستانه. نویسندگانِ «مُنحَطِ» بریتانیایی، متأثر از آرای پرفسور دانشگاه آکسفورد، والتر پیتر (Walter Pater) بودند که در مقالاتش در سال های ۱۸۶۷ و ۱۸۶۸ می نوشت انسان باید زندگی را قویاً بِزیَد و در جستجوی زیبایی باشد. جستارش «مطالعاتی در تاریخ رنسانس» (۱۸۷۳) در میان مردان جوانِ اهلِ هنر اواخر سده ی نوزدهم، مشهور بود. شعار نویسندگانِ منحط، «هنر از برای هنر» بود که منشأ آن مورد بحث است. برخی می گویند مبدعِ این شعار، ویکتور کوزینِ (Victor Cousin) فیلسوف بود هرچند آنجلا لایتون (Angela Leighton) می گوید که نخستین بار توسط بنژامن کنستان در سال ۱۸۰۴ ثبت شده است. اما مطمئنا، تئوفیل گوتیه باعث فراگیرشدنِ این شعار شد و این شعار را دال بر جداییِ هنر و اخلاقیات به کار می برد. هنرمندان و نویسندگان زیباپرست معتقد بودند که هنر باید لذت حسی را بازتولید کند، نه اینکه پیامی اخلاقی داشته باشد. بنابراین با شعار «هنر از برای حقیقتِ» جان راسکین، متیو آرنولد و جرج مک دونالد مخالف بودند. زیباپرستان باور داشتند که هنر، هدف تعلیمی ندارد، صرفا باید زیبا باشد. آنان، فرقه ای
مبتنی بر این آراء و عقاید و مبتنی بر آرمان زیبایی تشکیل داده بودند: «فرقه ی زیبایی». به زعمِ آنان، زندگی باید کپی ای از هنر باشد (نه برعکس). آنان طبیعت (و زندگی) را در مقایسه با هنر، خام، ناپخته، ملال آور و کم بهره از زیبایی می دانستند. مهم ترین مشخصه های سبک آنان عبارت بودند از: پیشنهاد به جای ادعا، استفاده ی بسیار از نمادها، حس گرایی و حس آمیزی چه در تعبیر ادبی و چه در تعبیر عینی که در واژگان و رنگ ها و موسیقی نمود می یافتند. موسیقی را برای تغییر احوالات (mood) می دانستند. اسلاف زیباپرستان، جان کیتس، پرسی بیش شلی و برخی از پیشارافائلی ها بودند که آنان نیز به نوبه ی خود، زاده ی جریان رمانتیسم محسوب می شدند. چند ارتباط میان فلسفه ی پیشارافائلی و زیبایی پرستی وجود دارد: شعار هنر از برای هنر، ستایش و کوشش پایدار برای زیبایی، واقعیت گریزی از طریق هنرهای بصری و ادبی، اشتغال به صنایع دستی که امری هم دقیق و هم هوشیارانه است و تمایل به ادغام انواع هنر. تئوفیل گوتیه در شعرِ «L'Art»، آنجایی که شاعر را با نقاش و مجسمه ساز مقایسه می کرد، بر این مورد آخر تأکید داشت. دانته گابریل روزتی و ادوارد بورن-جونز، به شدت زیباپرستا
نه می اندیشند اما نه به خاطر «هنر از برای هنر»، بلکه به خاطر «تأکیدی دوباره و پُرشور بر اصول رنگ، زیبایی، عشق و پاکی که دنیای کسل کننده، آشفته و دلسردکننده ی اواسط سده ی نوزدهم به شدت به آن نیاز داشت.» این تصریحِ دوباره ی زیبایی در این جهان بی روح، با واقعیت گریزی پیشارافائلی ها به وسیله ی هنر و شهر، مرتبط است. بهترین نویسندگان زیباپرست، اسکار وایلد و الگرنون چارلز سوینبرن (هر دو متأثر از نمادگرایی فرانسوی)، جیمز مک نیل ویسلر و دانته گابریل روزتی بودند. هَجوِ این نویسندگان و سبکشان را گیلبرت و سالیوان و جُرج دو موریه (George Du Maurier)، در آثارشان می کردند. در هنرهای زیبا. هنرمندان زیباپرست عبارت بودند از سیمون سلیمان (Simeon Solomon)، جیمز مک نیل ویسلر، دانته گابریل روزتی، آلبرت جوزف مور (Albert Joseph Moore)، جرج فردریک واتس، اوبری بردزلی.
هفت ابزار کنترل کیفیت () به نمودارها و تکنیک های گرافیکی اطلاق می گردد، که در راستای شناسایی و عیب زدایی مسائل مرتبط با کیفیت مورد استفاده قرار می گیرند. هفت ابزار کنترل کیفیت عبارتند از: نمودار پارتو، نمونه گیری طبقه بندی شده، نمودار نقطه ای، نمودار توالی، هیستوگرام، نمودار کنترل و برگه تست.
پاول یولیوس موبیوس (؛ – ) یک دانشمند، متخصص اعصاب، روانپزشک، و استاد دانشگاه اهل آلمان بود. موبیوس ابتدا در رشته های فلسفه و الهیات در دانشگاه لایپزیگ، دانشگاه ینا و دانشگاه ماربورگ تحصیل کرد. سپس به رشتهٔ پزشکی روی آورد و پس از فارغ التحصیلی در سال ۱۸۷۶ میلادی، به عنوان جراح در ارتش آلمان به خدمت مشغول شد. پس از ترک ارتش، به لایپزیگ بازگشت و مطب خصوصی خود را دایر نمود و مدتی دستیارِ نورولوژیست مشهور «آدولف اشترومپل» بود. وی در سال ۱۸۸۳ میلادی مجوز فعالیت خود را در زمینه نورولوژی (بیماری های مغز و اعصاب) دریافت کرد. موبیوس نویسنده ای پرکار بود و تألیفات فراوانی در زمینهٔ «فیزیولوژی اعصاب» و «غدد درون ریز و متابولیسم» دارد. در حیطهٔ علم روان پزشکی نیز، وی پژوهش هایی در علم آسیب شناسی روانی دربارهٔ یوهان ولفگانگ فون گوته، ژان-ژاک روسو، آرتور شوپنهاور و فریدریش نیچه انجام داده است. وی مشارکت های ارزنده ای در زمینه درک چگونگی بروز برخی بیماری های ذهنی-روانی دارد. او نخستین پزشکی بود که تفاوت های اختلالات عصبی درون زاد و برون زاد را شرح داد و چند نظریهٔ دربارهٔ سبب شناسی هیستری ارائه نمود. وی همچنین نخستین پزشک آل
مانی زبانی بود که جنبه های فیزیولوژیک هیستری را بیان نمود و به این دلیل و همچنین به سبب چند استدلال منطقی و قانع کننده اش در زمینهٔ کارایی و اثربخشیِ مفیدِ شوک درمانی، زیگموند فروید او را یکی از پیشگامان علم روان درمانی نامید. نام او با سه عبارت در پزشکی گره خورده است:
سن بیاجو دلا چیما (به ایتالیایی: San Biagio della Cima) یک کومونه در ایتالیا است که در استان ایمپریا واقع شده است. سن بیاجو دلا چیما ۴٫۶ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۲۲۶ نفر جمعیت دارد. خواهرخوانده. شهر Camps-la-Source خواهرخواندهٔ سن بیاجو دلا چیما هست.
فوتوداینامیک تراپی (Photodynamic therapy (PDT روش نوین در درمان غیر تهاجمی و سرپایی سرطان است. در این روش به بیمار دارو حساس به نور که اصطلاحاً به آن photosensitizer گفته می شود تزریق می شود. این دارو در بدن بیمار پخش شده و توسط سلولها جذب می شود و بعد از مدت ۲۴ تا ۷۲ ساعت از سلولهای سالم دفع میشود اما در سلولهای بیمار مدت بیشتری باقی خواهد ماند. در مرحله بعد سلولهای سرطانی حاوی دارو تحت تابش نور با طول موج مخصوص دارو قرار میگیرند. دارو با جذب نور فعال شده و تولید اکسیژن اکتیو می کند. اکسیژن اکتیو سلولهای سرطانی کشته و سرطان را از بین می برد. این روش قابل تکرار است و نیازی به درمان همزمان و جراحی ندارد. این روش برای در آینده ای نزدیک اولین بار توسط یکی از شرکت های وابسته به مرکز فناوری های لیزر ایران، ارئه خواهد شد. درمان فتودینامیک (PDT) نوعی فتوتراپی است که شامل استفاده از نور و ماده شیمیایی حساس به نور می شود. این ماده، با همراهی اکسیژن مولکولی، منجر به مرگ سلول ها از طریق فتوتاکسیسیتی می گردد. از PDT برای درمان بیماری هایی مانند آکنه، دژنراسیون ماکولای وابسته به سن (نوع مرطوب)، پسوریازیس و تب خال استفاده
می شود. همچنین، این روش در درمان انواع سرطان های بدخیم مانند سرطان های سر و گردن، ریه، مثانه و پوست کاربرد دارد. این روش مزایای متعددی دارد، از جمله کاهش نیاز به جراحی های پیچیده، مدت کوتاه تر بهبودی، و حداقل سازی ایجاد بافت اسکار یا تغییرات ظاهری. با این حال، یکی از عوارض جانبی آن، حساس شدن پوست به نور است که ممکن است مشکلاتی ایجاد کند. مقدمه. کاربردهای فتودینامیک (PDT) شامل سه مؤلفه هستند: یک فوتوسنسیتایزر، یک منبع نور و اکسیژن بافتی. طول موج منبع نور باید به گونه ای باشد که فوتوسنسیتایزر را تحریک کند تا رادیکال ها و یا گونه های فعال اکسیژن تولید کند. این رادیکال ها (نوع I) از طریق استخراج یا انتقال الکترون از مولکول زیرلایه تولید می شوند و حالت بسیار واکنش پذیر اکسیژن به نام اکسیژن سینگلت (نوع II) را می سازند. PDT یک فرآیند چند مرحله ای است. در ابتدا، فوتوسنسیتایزر با حداقل سمیت (به جز سمی بودن فوتوتوکسیک آن) تجویز می شود، چه به صورت عمومی و چه به صورت موضعی و در غیاب نور. هنگامی که مقدار کافی فوتوسنسیتایزر در بافت بیمار حضور یافت، با تابش نور برای مدت مشخصی فعال می شود. دوز نور انرژی کافی را برای تحریک فو
توسنسیتایزر تأمین می کند، اما نه آنقدر که بافت سالم مجاور را آسیب بزند. اکسیژن واکنش پذیر سلول های هدف را می کشد. گونه های اکسیژن فعال. در هوا و بافت ها، مولکول اکسیژن (O2) به طور معمول در حالت سه تایی (Triplet State) وجود دارد، در حالی که تقریباً تمام مولکول های دیگر در حالت تکی (Singlet State) قرار دارند. به دلیل محدودیت های مکانیک کوانتومی، واکنش میان مولکول های سه گانه و منفرد به طور طبیعی ممنوع است، که این امر اکسیژن را در شرایط فیزیولوژیک نسبتاً غیرفعال می سازد. اکسیژن به دلیل انرژی بالایی که دارد، قادر است به ساختارهای سلولی از جمله غشاهای سلولی، پروتئین ها و اسیدهای نوکلئیک آسیب جدی وارد کند. این ویژگی آن را به ابزاری مؤثر در درمان های پزشکی مانند درمان فتودینامیک تبدیل کرده است. فوتوسنسیتایزر یک ترکیب شیمیایی است که با جذب نور می تواند به حالت برانگیخته منتقل شود و از طریق گذار بین سیستمی (Intersystem Crossing و یا ISC ) با اکسیژن واکنش داده و اکسیژن منفرد تولید کند. این نوع اکسیژن بسیار سمی و واکنش پذیر بوده و به سرعت به هر ترکیب آلی که در مسیرش باشد حمله می کند. با این حال، اکسیژن منفرد به طور متوس
ط طی ۳ میکروثانیه از سلول ها حذف می شود. تحقیقات جدید همچنین بر روی بهبود اثربخشی فوتوسنسیتایزرها و افزایش زمان عمر اکسیژن تک تایی از طریق مهندسی مولکولی و بهبود سیستم های تحویل نوری متمرکز شده اند. این پیشرفت ها می توانند کاربردهای درمان فتودینامیک را در زمینه های مختلف پزشکی گسترش دهند. فرایند نورشیمیایی. زمانی که یک ماده حساس به نور در حالت برانگیخته قرار می گیرد، می تواند با مولکول اکسیژن سه گانه واکنش داده و رادیکال ها و گونه های فعال اکسیژن (ROS) تولید کند که برای مکانیسم نوع دوم حیاتی هستند. این گونه ها شامل اکسیژن یگانه، رادیکال های هیدروکسیل (•OH) و یون های سوپراکسید (O2−) هستند. آن ها می توانند با اجزای سلولی از جمله لیپیدهای اشباع نشده، باقی مانده های آمینواسید و اسیدهای نوکلئیک برهم کنش کنند. اگر آسیب اکسیداتیو کافی ایجاد شود، منجر به مرگ سلول هدف (تنها در ناحیه روشن شده) خواهد شد. مکانیسم نوع دوم فتوشیمیایی مکانیسم نوع دوم فتوشیمیایی فرایندی است که طی آن یک ماده حساس به نور، پس از جذب انرژی نور، با اکسیژن مولکولی واکنش داده و گونه های فعال اکسیژن (ROS) تولید می کند. این گونه ها شامل اکسیژن سینگلت
(¹O₂)، رادیکال های هیدروکسیل (•OH) و یون های سوپراکسید (O₂⁻) هستند. این ROSها می توانند به مولکول های زیستی مانند لیپیدها، پروتئین ها و DNA آسیب برسانند و موجب مرگ سلولی شوند. مکانیسم نورشیمیایی. وقتی یک کروموفور، مانند یک مولکول تتراپیرولی، فوتونی را جذب می کند، یکی از الکترون های آن به مداری با انرژی بالاتر منتقل می شود. این فرآیند کروموفور را از حالت پایه (S0) به حالت برانگیخته الکترونیکی (Sn) منتقل می کند. این حالت برانگیخته شامل چندین سطح انرژی ارتعاشی (Sn’) است. کروموفور می تواند با کاهش سریع انرژی از این سطوح ارتعاشی، به اولین حالت سینگلت برانگیخته (S1) برسد، که این فرآیند به تبدیل داخلی (IC) شناخته می شود. پس از رسیدن به حالت سینگلت برانگیخته (S1)، کروموفور می تواند به دو روش انرژی خود را از دست بدهد(فلورسانس و ) در روش فلورسانس، کروموفور با تابش نور، از حالت سینگلت برانگیخته (S1) به حالت پایه (S0) بازمی گردد. این فرآیند سریع است و معمولاً در بازه زمانی 10⁻⁹ تا 10⁻⁶ ثانیه رخ می دهد. این سرعت بالا به دلیل "مجاز بودن" انتقال بین حالت های اسپینی یکسان طبق قوانین مکانیک کوانتومی است. در روش عبور بین سیست
می (ISC)، کروموفور از طریق وارونگی اسپین، از حالت سینگلت برانگیخته (S1) به حالت سه گانه (T1) منتقل می شود. این انتقال "ممنوع اسپینی" است زیرا اسپین الکترون تغییر می کند. در حالت سه گانه (T1) ، کروموفور می تواند دوباره انرژی خود را کاهش دهد و به حالت پایه (S0) بازگردد. این فرآیند با تابش نور به صورت فسفرسانس رخ می دهد. از آنجا که انتقال سه گانه به سینگل نیز ممنوع اسپینی است، این فرآیند بسیار کندتر از فلورسانس است و می تواند بین 10⁻³ تا 1 ثانیه طول بکشد. حساس کننده های نوری و شیمی نور. فتوسنسیتایزرهای تتراپیرولی حلقوی ترکیبات آلی هستند که به دلیل ساختار خاص خود، توانایی جذب نور در محدوده مرئی و فرابنفش را دارند. هنگامی که یک فوتون توسط این مولکول جذب می شود، یک الکترون از حالت پایه به حالت برانگیخته منتقل می شود و مولکول در حالت سینگلت برانگیخته (S₁) قرار می گیرد. این حالت بسیار ناپایدار بوده و مولکول تمایل دارد به سرعت به حالت پایه بازگردد. یکی از مسیرهای بازگشت به حالت پایه، فلورسانس است که در آن فوتونی با انرژی کمتر از فوتون جذب شده، گسیل می شود. با این حال بسیاری از فتوسنسیتایزرهای تتراپیرولی، به ویژه پورفی
رین ها و فتالوسیانین ها، در حالت سینگلت برانگیخته معمولاً توانایی بالایی در انتقال بین سیستمی (ISC) دارند و میتوانند به حالت های سه گانه ی برانگیخته (T₁) تبدیل شوند و از بازده کوانتومی بالا در حالت سه گانه برخوردار باشند. این فرآیند شامل تغییر جهت اسپین الکترون برانگیخته است و به دلیل ممنوعیت اسپینی، نسبت به حالت فلورسانس با مدت زمان بیشتری رخ می دهد. حالت سه گانه به دلیل عمر طولانی تر، فرصت بیشتری برای برهمکنش با مولکول های اکسیژن و تولید گونه های فعال اکسیژن (ROS) فراهم می کند و این زمان عمر طولانی تر، به فتوسنسیتایزر اجازه می دهد تا با مولکول های زیستی اطراف، از جمله اجزای غشای سلولی، تعامل کند. ویژگی بیان شده این دسته را به ترکیبات بسیار مفیدی در درمان فتودینامیک تبدیل کرده است. در فتودینامیک تراپی، یک فتوسنسیتایزر به بافت توموری تزریق شده و سپس با استفاده از نور با طول موج مناسب فعال می شود و در نهایت گونه های اکسیژن فعال تولید شده به سلول های سرطانی آسیب رسانده و آن ها را از بین می برند. واکنش های نورشیمیایی. فتوسنسیتایزرهای در حالت سه گانه برانگیخته می توانند از طریق دو نوع فرایند نوع I و نوع II واکنش
دهند. فرآیندهای نوع I می توانند شامل فتوسنسیتایزر سینگلت یا تریپلت برانگیخته باشند. با این حال، به دلیل عمر کوتاه حالت یگانه برانگیخته، فتوسنسیتایزر تنها می تواند در صورتی واکنش دهد که دارای یک ارتباط نزدیک با یک سوبسترا باشد؛ در هر دو حالت، برهمکنش در بهینه ترین حالت با سوبستراهای اکسید یا احیا شونده صورت می گیرد. فرآیندهای نوع II شامل برهمکنش مستقیم فتوسنسیتایزر سه گانه برانگیخته با مولکول اکسیژن است. فرایند نوع I: فرایندهای نوع I می توانند به دو دسته تقسیم شوند. در حالت اول، الکترون از یک مولکول به فتوسنسیتایزر برانگیخته منتقل شده و این اتفاق باعث تولید رادیکال های آزاد می شود. این رادیکال ها بلافاصله با اکسیژن واکنش داده و مواد میانجی اکسید شده تولید می کنند. به عنوان نمونه، رادیکال آنیون فتوسنسیتایزر می تواند با اکسیژن واکنش کرده و تولید کند که می تواند تبدیل به رادیکال هیدروکسیل شده و زنجیره ای از واکنش های آسیب زا در سلول آغاز کند. این نوع فرایند در آسیب های اکسیداتیو چربی ها و دیگر لیپیدها معمول است. حالت دوم شامل انتقال یک اتم هیدروژن به فتوسنسیتایزر برانگیخته است که رادیکال های آزاد تولید می کند. ای
ن رادیکال ها می توانند با اکسیژن واکنش داده و مواد میانجی اکسیداتیو پیچیده ای مانند پراکسیدها را بسازند. فرایند نوع II: فرایندهای نوع II شامل واکنش مستقیم بین فتوسنسیتایزر در حالت سه تایی برانگیخته (3Psen*) و اکسیژن مولکولی در حالت پایه (3O₂) هستند. این واکنش یک انتقال اسپینی مجاز است، یعنی هر دو مولکول حالت اسپین مشابهی دارند. وقتی فتوسنسیتایزر برانگیخته با اکسیژن برخورد می کند، فرایند انهدام سه تایی رخ می دهد و این منجر به تولید دو نوع اکسیژن سینگل (1Δg و 1Σg) می شود. در این فرآیند، حالت سه تایی فتوسنسیتایزر به حالت پایه بازمی گردد. اکسیژن سینگل 1Σg عمر بسیار کوتاهی دارد و به سرعت به فرم انرژی پایین تر 1Δg تبدیل می شود که مسئول آسیب به سلول ها است. این نوع اکسیژن در نزدیکی محل تولید خود و در حدود 20 نانومتر عمل می کند و عمر آن در بدن حدود 40 نانوثانیه است. اکسیژن سینگلت می تواند تا 300 نانومتر در بدن حرکت کند و تنها با مولکول های نزدیک خود واکنش می دهد. این اکسیژن می تواند با بیومولکول ها مانند پروتئین ها، لیپیدها و پایه های نوکلئیک اسید واکنش داده و به تخریب غشای سلولی و از کار انداختن آنزیم ها منجر شود و
در نهایت باعث مرگ سلول شود. فرایند نوع II و نوع I می توانند هر دو در آسیب دیدگی سلول ها نقش داشته باشند، اما شواهد نشان می دهند که فرایند نوع II نقش اصلی در آسیب دیدگی سلولی دارد. برخی سلول ها ممکن است در برابر اثرات درمان فتودینامیک تا حدی محافظت شوند و یا در غیاب اکسیژن مولکولی مقاوم تر باشند. کارایی فرایندهای نوع II به عمر حالت سه تایی و بازده کوانتومی سه تایی فتوسنسیتایزر بستگی دارد. این عوامل در اثربخشی درمان فتودینامیک مهم هستند. با این حال، موفقیت فتوسنسیتایزر تنها به این فرایند وابسته نیست و برخی فتوسنسیتایزرها حتی با عمر کوتاه حالت سه تایی، می توانند موثر باشند. فوتوسنسیتایز. بسیاری از فتوسنسیتایزرها برای درمان فتودینامیک (PDT) وجود دارند که به گروه های پورفیرین ها، و رنگدانه ها تقسیم می شوند. نمونه هایی از این مواد شامل (ALA)، سیلیکون فتالاتوسیانین، (mTHPC) و مونوال-آسپارتیل e6 (NPe6) هستند. فتوسنسیتایزرهای موجود برای استفاده بالینی شامل آلومرا، ، ، و چندین مورد دیگر بوده و موارد دیگری نیز در حال توسعه هستند، مانند و فوتوکلر. تفاوت عمده بین فتوسنسیتایزرها در قسمت هایی از سلول است که هدف قرار می دهند