Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ن نیروهایش را سازمان دهی کرد و در بیرون قاهره اردو زد، تا لشکرها گرد آیند. سپس در پنجم محرم سال ۵۷۸ ه .ق/۱۱ مه سال ۱۱۸۲ م قاهره را به سوی شام ترک کرد. از صحرای سینا به سوی عقبه گذشت و سپس عازم مناطق شمال شد. چون به دمشق رسید، خبر یافت که فرخ شاه به الجلیل حمله کرده است و روستاهای واقع در دامنه های کوه طور را غارت کرده، بیست هزار رأس چارپایان را تصرف کرده و هزار تن را به اسارت برده است. صلاح الدین سه هفته را در دمشق سپری کرد. سپس آن جا را به همراه فرخ شاه با سپاهی انبوه ترک گفت و به فلسطین در جنوب دریای الجلیل نفوذ کرد. میان مسیحیان و مسلمانان درگیری هایی رخ داد، ولی نبرد به مرحلهٔ سرنوشت سازی نرسید. او همچنین بیروت را از خشکی و دریا به محاصره درآورد، ولی موفق به درگیری غافلگیرانه با آن شهر و فتح آن جا نشد. در نتیجه دست از محاصره برداشت و همراه مظفرالدین گوکبوری عازم جزیره شد. او خابور، قِرقیسا ماکسین، عرابان و نُصَیْبین را به تصرف درآورد. در آن جا خبر یافت که صلیبیون قصد دمشق کرده، پس از غارت روستاها به داریا رسیده اند و قصد نابودی آن را دارند. با رسیدن این خبر به صلاح الدین، برخی همراهانش به او پیشنهاد بازگش
ت به دمشق را دادند، ولی او نپذیرفت. از این رو به دمشق و شام بازنگشت، بلکه عازم موصل شد و آن جا را به محاصره درآورد. وقتی نتوانست آن را از زنگیان بگیرد، به سمت سِنجار رفت و آن را اشغال کرد و به حران بازگشت. در همین سال رینالد شاتیون در دریای سرخ به مسلمانان حمله کرد و صلاح الدین را خشمگین ساخت. در سال ۱۱۸۳ م صلاح الدین پس از تصرف و گرفتن حلب از عمادالدین پسر مودود زنگی، در رأس سپاهی انبوه دمشق را به مقصد بِیسان ترک کرد. او فرماندهان صلیبی را به صحنهٔ جنگ کشاند؛ و آن ها مجبور به گرفتن مواضع دفاعی شدند. صلاح الدین کوشید تا آنان را از مواضع شان بیرون بکشاند و در یک نبرد رویارو با آنان بجنگد، ولی موفق به انجام این کار نشد؛ در نتیجه، عقب نشینی کرد و رهسپار کرک شد و در آنجا نُه منجنیق ساخت؛ ولی پس از دشوار دیدن تصرف آنجا دست از محاصره کشید. سال بعد نیز به کرک حمله کرد، ولی این شهر تسلیم وی نشد. او چند شهر و روستای فلسطین را مورد تاخت و تاز قرار داد. در سال ۱۱۸۵ م صلاح الدین بیمار شد و در آستانهٔ مرگ قرار گرفت. از این رو در دژ حران فرود آمد و مظفرالدین گوکبوری اسباب مراقبت وی را فراهم آورد، تا به طور کامل بهبود یافت.
استراتژی و ساختار سپاه صلیبی. سپاه صلیبی که در منطقهٔ حطین با صلاح الدین روبه رو شد، ساختاری مشابه با سپاه های فئودالی آن زمان در غرب اروپا داشت، زیرا اکثر رهبران و نیروهای صلیبی از این مناطق رهسپار شرق شده بودند. طی حدود یک سده از زمان تشکیل پادشاهی اورشلیم تا زمان نبرد حطین، صلیبیون اقدام به تهاجم و حملهٔ بزرگ برای گسترش دامنهٔ نفوذ خود در منطقه نکردند. همچنین، پس از پایان یافتن جنگ اول صلیبی و پیروزی صلیبیون، پادشاهی تازه تأسیس اورشلیم و قلمروهای تابع آن، تغییری در ساختار نظامی خود که اقتباسی از اروپای فئودالی بود، ایجاد نکرد و تنها تفاوت آن با ساختار سپاه اروپایی، منابع تأمین نیروی نظامی و ساختار قدرتمندتر فئودالی بود. همچنین مهم ترین ویژگی سپاه صلیبی در قیاس با سپاه فئودالی اروپا، نیروهای نظامی–مذهبی مبتنی بر شوالیه گری شامل شوالیه های معبد و شوالیه های هوسپیتالر بود، که ابتدا برای مقاصد غیرجنگی تأسیس و تشکیل شدند؛ اما به مرور تبدیل به نیروهای نظامی شدند و سپاهی دائمی در مرزها فراهم کردند، تا پادشاهی را از حملات مسلمانان حفاظت و امنیت جانی زائران مسیحی را تأمین کنند. تا اینکه در سال ۱۱۸۷ م، فرقه های نظا
می رسماً مسئولیت محافظت ار سرحدات مهم پادشاهی اورشلیم و سایر دولت های صلیبی و همچنین هستهٔ اصلی سپاه های صلیبی را برعهده گرفتند. پس از پیروزی در جنگ صلیبی اول و تسخیر اورشلیم و تشکیل پادشاهی اورشلیم و قلمروهای وابسته، این پادشاهی تازه تأسیس دریافت که سازمان نیروهای نظامی خود، توان مقابله با نیروهای مسلمان از لحاظ مقدار نیرو را ندارد و نیروهای نظامی باقی مانده از جنگ اول، در حدود سه هزار سواره نظام و پیاده نظام بودند، که به صورت نیروهای دفاعی درآمدند. پادشاهی اورشلیم برای رفع این مشکل، تصمیم گرفت که اقدام به اقتباس مدل اصلاح شدهٔ سیستم فئودالی غرب اروپا کند. طبق این الگوی جدید، منابع تأمین نیروی پادشاهی اورشلیم از جهاتی با ساختار اروپای غربی متفاوت شد. نخستین منبع تأمین نیروی نظامی سپاه صلیبیون — که مشابه با الگوی اروپایی بود — لِوی ("Levy": نیروها و سربازان به خدمت گرفته شده از فئودال ها) بودند، که ستون اصلی سپاه صلیبی را تشکیل می دادند. پادشاه وظیفه داشت در ازای خدمت سالیانهٔ آن ها، روزانه به آن ها مواجب بپردازد و غذای آن ها را نیز تأمین کند. دیگر منبع صلیبیون برای تأمین نیرو در شهر و دژها، آریره بان ("Arriè
re ban") بودند. آریره بان به افرادی گفته می شد که به سن جنگیدن و برداشتن سلاح رسیده بودند و در شرایط خاص و با اعلان پادشاه، به خدمت سپاه درمی آمدند. این نیروها با توجه به تعداد آن و در قیاس با نیروهای نظامی فئودالی، از تجهیزات و مهارت های نظامی کمتری برخوردار بودند. دیگر نیروهای تشکیل دهندهٔ سپاه صلیبی که مشابه ساختار فئودالی بود، شوالیه های تیول دار بودند که پادشاه در ازای خدمت آن ها، به شوالیه ها زمین و ملک می داد. طبق منابع، در هنگام نبرد حطین، حدود ۶۳۵ تا ۷۵۰ شوالیه به پادشاه اورشلیم — به جز شاهزاده نشین انطاکیه و کنت نشین تریپولی که شوالیه ای از آن ها در سپاه نبود — خدمت می کردند. پس از منابع تأمین نیرو که شبیه به سیستم فئودالی غرب اروپا بودند، منابع دیگری نیز وجود داشت که مختص به صلیبیون بود. اولین منبع، تورکوپول ها بودند، که بیشتر به صورت مزدور توسط پادشاهی های فئودالی اجیر و به خدمت گرفته می شدند. این نیروها بیشتر از مسیحیان شام و پادشاهی ارمنی کیلیکیه به خدمت گرفته می شدند، که شامل سواران سبک اسلحه یا کمانداران بودند. این نیروها با سرعتِ خود، می توانستند به صلیبیون در برخورد با سواران کماندار مسلمان
یاری دهند. منبع دیگری که نیروهای صلیبی از آن ها تشکیل می شد، زائران و ملوانان بودند که پس از عبور از دریا یا خشکی به سرزمین مقدس رسیده بودند. این نیروها بیشتر در مواقع اضطراری و بحرانی به خدمت سپاه پادشاهی درمی آمدند، نظیر آنچه پس از نبرد حطین و در محاصرهٔ اورشلیم رخ داد. علاوه بر این نیروها، اشرافی که برای زیارت سرزمین مقدس به شرق می آمدند، برای محافظت از خود، نیروهایی با تجهیزات بالا و آموزش کافی استخدام می کردند، تا آن ها را در سفر همراهی کنند و این می توانست برای پادشاهی های صلیبی، مؤثر باشد؛ اما بیشتر این نجبا، برنامه سیاسیِ خاص خود را داشتند و چندان با پادشاهان صلیبی همراهی نمی کردند. از جملهٔ این افراد می توان به فیلیپ، کُنتِ فِلاندِرز اشاره کرد. منبع نهایی و اصلی سپاه های صلیبی که در آن زمان بی بدیل بود، فرقه های مذهبی–نظامی بودند که پس از فتح اورشلیم تشکیل شدند. مهم ترین فرقه های نظامی، شوالیه های معبد اورشلیم یا معبد و شوالیه های سنت جان اورشلیم یا هوسپیتالر بودند. شوالیه های هوسپیتالر — که وظیفهٔ مراقبت و درمان زائران مسیحی را داشتند — ابتدا در اورشلیم و سپس در سایر نقاط مهم حکومت های صلیبی پراکنده
شدند و حتی تا اروپا نفوذ پیدا کردند. این فرقه به مرور بر جنبهٔ نظامی خود افزود و تبدیل به یکی از مهم ترین نیروهای نظامی صلیبی در شرق شد. دیگر فرقه، شوالیه های معبد بودند که از همان ابتدا سازمانی نظامی شکل دادند، تا از زائران مسیحی که به سمت اورشلیم در حرکت بودند، محافظت کنند. از دیگر فرقه های نظامی می توان به شوالیه های سَنت لوزارُس اشاره کرد، که نیرویی متشکل از ۸۰۰ شوالیه و ۳۰۰۰ پیاده نظام در اورشلیم داشتند. در باب فرماندهی و رهبری سپاه و نیروهای نظامی، پادشاه اورشلیم در رأس ساختار فئودالی قرار داشت که فرماندهی جنگ ها را برعهده داشت و در زمانی که قادر به فرماندهی نبود، این وظیفه را به یکی از فرماندهان اصلی صلیبیون می سپرد. با این حال، وظیفهٔ دفاع همه روزه از پادشاهی و قلمرو صلیبیون و تصمیمات مربوط به آن برعهده وی بود. نیروهای نظامیِ اصلیِ تحت فرمانِ پادشاه توسط یک از اربابان و فرماندهان صلیبی هدایت و کنترل می شدند. برای نمونه، در نبرد حطین، کنترل و هدایت شوالیه ها برعهدهٔ رینالد صیدا بود و دسته های کوچک از نیروها توسط نجبا و اربابان هدایت و کنترل می شدند و طبق نظر آنان، آرایش نظامی می گرفتند. در باب آرایش ن
یروهای صلیبی طی جنگ ها آن ها ابتدا به چند گروه و دسته تقسیم می شدند، که هر دسته متشکل از پیاده نظام و سواره نظام بود و تعداد هر دسته نیز بستگی به تعداد نفرات سپاه صلیبی و تعداد نفرات دشمن داشت. بدین ترتیب، صلیبیون هیچ گاه نیروهای خود را در یک جا متمرکز نمی کردند، تا در صورت حملات ناگهانی، ضربات کمتری بخورند. تقسیم سپاه نیز به این ترتیب بود؛ ابتدا پیش قراولان یا پیشتازان سپاه، سپس قلب سپاه قرار داشت، که شخص پادشاه آن را هدایت می کرد و در آخر، دنباله و عقبهٔ سپاه قرار داشتند. دستهٔ پیشتاز وظیفهٔ شناسایی راه و منطقه را برعهده داشتند، در حالی که شناسایی یکی از ضعف های بزرگ صلیبیون بود؛ زیرا با وجود تورکوپول ها، مابقی نیروها سنگین اسلحه بودند و بنابراین سواره نظام صلیبی سرعت کافی برای ارزیابی منطقه نداشت و تورکوپول ها نیز توانایی برابری با سواره نظامِ سبکِ مسلمان را نداشتند. قلب سپاه که بیشتر متشکل از پیاده نظام بود، وظیفهٔ هدایت و تأمین نیازهای دو بخش دیگر را برعهده، و بخش انتهایی نیز وظیفهٔ مراقبت از بخش مرکزی سپاه در مقابل حملات غافلگیرانهٔ مسلمانان را داشت. فاصله بین هر دسته نیز بستگی به ناحیه و تهدید دشمن داش
ت. با این حال فاصلهٔ بخش جلویی و انتهایی با مرکز به حدی بود که قلب سپاه بتواند در مواقع لازم، آرایش نظامی خود را بگیرد. استراتژی و ساختار سپاه مسلمانان. سپاه صلاح الدین ایوبی که با صلیبیون در نبرد حطین روبه رو شد، یکی از بزرگ ترین سپاه های مسلمان بود که از زمان تشکیل دولت های صلیبی با صلیبیون برخورد کرده بود. با اتحاد مسلمانان از موصل تا قاهره، صلاح الدین توانست به منبعی بزرگ برای تأمین سپاه خود با هدف نابودی پایگاه های صلیبی دست پیدا کند. با این حال تجهیزات و تاکتیک سپاه مسلمانان، همانند سپاه پنجاه سال گذشته بود که با صلیبیون در سرزمین مقدس جنگیده بود. تنها تفاوت این سپاه با سپاه های قبلی، فرماندهی صلاح الدین و تعداد نیروها بود. همچنین در سال ۱۱۸۷ م، صلاح الدین توانست نیروهای پراکنده شدهٔ سلاجقه را جمع آوری، و به نیروهای خود اضافه کند. برخلاف صلیبیون، میزان وقت حکومت های مسلمان برای به خدمت گرفتن نیروها مشخص و ثابت نبود و بیشتر محدود به تعداد لشکرکشی ها و جنگ ها در فصول مشخص سال می شد؛ و همچنین به امیران در اقطاع بیشتر از تیول دارانِ فئودال، قدرت برای اداره داده شده بود؛ برای مثال امیر حلب کنترل اداری کامل ش
هر را برعهده داشت و فقط در مواقع نیاز، باید نیروهایی برای سپاه سلطان فراهم می کرد. با این حال، این کنترل بستگی به قدرت سلطان داشت و اگر سلطان قدرتی نداشت، امیران از فراهم کردن نیرو سرباز می زدند؛ و این مورد از زمان مرگ ملکشاه سلجوقی در سال ۱۰۹۲ م تا ظهور صلاح الدین در حکومت سلجوقیان رواج داشت و بسیاری از امیران دعوی استقلال کرده بودند. در باب نیروهای تشکیل دهندهٔ سپاه مسلمانان و به خصوص ایوبیان، بخش اعظمی از سپاه مسلمانان متشکل از سواره نظام بود و چهار منبع سواره نظام مسلمانان شامل مملوک، مردم عرب (غیر از اعراب بدوی نشین)، بادیه نشینان و ترکمن ها بودند. مملوکان، بردگانی ترک یا چِرکِسی بودند که اول بار در دسته های نظامی به عنوان نگهبانانِ مخصوصِ امراء یا نگهبانان قصر به کار گماشته می شدند. این گروه، نیمی از سواره نظام سپاه مسلمانان را شکل می داد که از لحاظ تجهیزات و توانایی جنگی، توانایی مقابله با شوالیه های صلیبی را داشت. در زمان جنگ حطین نیز، مملوکان بزرگ ترین و برگزیده ترین سواران جهان اسلام بودند. دومین منبع، عرب های شهرنشین بودند که به علت وفاداری به خدمت سپاه درمی آمدند. این گروهِ سنگین اسلحه بیشتر نیزه
دار و شمشیرزن بود و در مواقعی کماندار نیز در این دسته یافت می شد، هرچند که کمانداران آن قابل قیاس با کمانداران ترکمن نبودند. منبع سوم سواره نظام مسلمانان را بدوی ها تشکیل می دادند، که فاقد تجهیزات و سلاح های سنگین بودند. این گروه بیشتر برای شناسایی و حملات سریع و کوچک به کار می رفتند. با این حال این گروه در هر دو سپاه در جنگ حطین حضور داشتند، هرچند که تعداد آن ها در سپاه صلاح الدین بسیار اندک بود؛ و منبع نهایی و یکی از مهم ترین نیروهای موجود در سپاه مسلمانان، ترکمن ها بودند که سواری سبک اسلحه بودند و در استفاده از کمان حتی در هنگام حرکت مهارت بالایی داشتند و در نبردهای تن به تن نیز به کار می رفت. این گروه یکی از نقاط قوت سپاه مسلمانان به حساب می آمدند، که میزان موفقیت صلیبیون در مقابله با آن ها بستگی به گیر انداختن ترکمن ها در شرایط دشوار بود. در مقابل سواره نظام که در حملات به کار می رفت، پیاده نظام بیشتر برای دفاع و محاصره کردن مورد استفاده قرار می گرفت. این گروه تا حدودی با زره های سبک به همراه نیزه و کمان بودند و قابل مقایسه با پیاده نظام صلیبی نبود. در باب آرایش جنگی مسلمانان، همان طور که ذکر شد، بیشتر ا
ز سواره نظام استفاده می شد؛ به طوری که بدوی ها وظیفهٔ شناسایی و حملاتِ سبکِ ضربتی و ترکمن ها در دو جناح سپاه، وظیفهٔ ضربه زدن به آرایش پیاده نظام دشمن و جدا کردن نیروهای دشمن را داشتند؛ و در آخر مملوکان و سواران عرب، حملات مستقیم برای شکست دادن نیروهای دشمن را انجام می دادند. با این حال یکی از ضعف های بزرگ سپاه مسلمانان، همین سواره نظام بودند، زیرا هرکدام از امیران از مصر و بین النهرین به سرزمین مقدس آمده و برای نیروهای خود، به مقادیر زیادی غذا و علوفه و آب نیازمند بودند. یکی از تاکتیک های صلیبیون، کشاندن جنگ به نقاطی بود که تأمین آب و علوفه را برای مسلمانان سخت می کرد و اگر صلیبیون به این کار نائل می شدند، نیروهای مسلمانان چاره ای جز عقب نشینی و ترک مخاصمه نداشتند؛ و دیگر نقطهٔ ضعف سپاه مسلمانان، جنگیدن فصلی نیروهای اقطاع بود به طوری که آن ها در برخی از فصول سال نمی جنگیدند که این خود سبب پایین آمدن نیروی نظامی مسلمانان در برخورد با صلیبیون می شد. استراتژی های ایوبیان و صلاح الدین در جنگ با صلیبیون بدین ترتیب بود که ابتدا کنترل منطقه و ناحیهٔ جنگ را به دست می گرفتند و سپس با دو شیوهٔ حملهٔ مستقیم یا محاصرهٔ
تدریجی، صلیبیون را شکست می دادند. در حملهٔ مستقیم — که بیشتر توسط سواره نظام واقع در دو جناح چپ و راست سپاه انجام می شد — ابتدا به دسته ها و بخش های ضعیف تر حمله می بردند و با فاصله انداختن بین نیروهای دشمن، آن ها را نابود می کرد. در روش محاصره نیز مسلمانان با گرفتن کنترل منطقه و تقسیم نیروهای خود، به مرور سپاه و نیروهای دشمن را محاصره می کردند و همچنین با قطع کردن راه تدارکات و آب دشمن و ایجاد شرایط سختی همچون آتش زدن درختان یا بوته های اطراف سپاه صلیبی، صلیبیون را به تدریج از پای می انداختند که این روش در نبرد حطین قابل مشاهده است. شرح نبرد. آمادگی پیش از جنگ. در سال ۵۸۳ ه .ق/۱۱۸۷ م و بعد از نبرد کریسون، صلیبیون خود را برای جنگ آماده کردند و نیروهای خود را در عکا گرد آوردند. شوالیه های معبد و دیگر شهسواران درصددِ گرفتنِ انتقامِ کشتار کریسون برآمدند و هرآنچه شوالیه در اختیار داشتند بسیج کردند و تنها شمار اندکی را برای نگهداری دژهایی که به آن ها سپرده شده بود، باقی گذاشتند. ریموند، کنت طرابلس، بالین ابلین را برای درخواست کمک نزد بوهمند، امیر انطاکیه، فرستاد. وی وعده داد که تعدادی از نیروهای خود را اعزام کند و
پسرش را فرستاد تا به ریموند بپیوندد. در ژوئن سال ۱۱۸۷ م، نزدیک به ۱۲۰۰ سوار با سلاح کامل در لشکرگاه صلیبیون واقع در مقابل عکا گرد آمدند. علاوه بر این ها، شمار زیادی سواران محلی، مشهور به تورکوپول، و حدود ده هزار نیروی پیاده نیز آماده کارزار شدند. در طرف مسلمانان، صلاح الدین به همهٔ شهرها نامه نوشت؛ او به شهرهای موصل و سرزمین جزیره و اَربِل و دیگر شهرهای مشرق و نیز به مصر و دیگر شهرهای شام پیغام داد و آنان را به جهاد فراخواند. سپس با لشکر و گارد ویژهٔ خود از دمشق خارج شد. او به سوی رأسُ الْماء حرکت کرد و سپاهیان شام به او پیوستند. چون بسیج نیرو کامل شد، پسرش، اَفضَل، را به فرماندهی آن گمارد، تا هرکس از آن منطقه بخواهد، به او ملحق شود و خود نیز با شماری از نیروهایش به بُصریٰ رفت. زیرا، خبر یافته بود که رینالد شاتیون قصد دارد تا راه را بر زائران ببندد. معلوم شد که وی پس از انجام این کار راه را بر نظامیان مصری می بندد و از پیوستن آن ها به صلاح الدین جلوگیری می کند. صلاح الدین به بصری رفت تا صلیبیون را بترساند و آن ها را مجبور سازد که برای حفظ شهر خارج نشوند. در میان حاجیان شماری از نزدیکان صلاح الدین مثل خواهرش
و محمد بن لاجَبَن، خواهرزادهٔ وی، حضور داشتند. رینالد پس از دریافت خبرِ آمدنِ صلاح الدین از شهر خارج نشد و از اجرای نقشه اش منصرف شد. در نتیجه زائران به سلامت بازگشتند و صلاح الدین پس از انجام این مأموریت به سوی کرک رفت و از آن جا نیروهای گشتی را به سرزمین کرک و شوبَک و دیگر نقاط اعزام کرد. بسیج نیروی مسلمانان در بصری و حوران کامل شد. صلاح الدین پس از آرایش نیروها فرماندهی قلب لشکر را خود به عهده گرفت. برادرزادهٔ خود، تقی الدین، را در جناح راست و مظفرالدین گوکبوری را در جناح چپ قرار داد. سپاه با همان آرایش جنگی به خَسفین و از آن جا رهسپار ضلع جنوبی دریاچه طبریه شد. صلاح الدین مدت پنج روز را در اُقْحُوانه منتظر ماند و در طول این مدت نیروهای اطلاعاتیِ وی اخبار و اطلاعات دشمن را به طور کامل گرد آوردند. صلاح الدین پس از آگاهی بر اجتماع نیروی دشمن در صفوریه، جلسهٔ شور جنگی فرماندهانش را تشکیل داد. نظر بیشتر فرماندهان این بود که وی از جنگ چشم بپوشد و به جای آن با حملات ناگهانی گسترده، اسباب تضعیف صلیبیون را فراهم آورد. در این میان، صلاح الدین گفت: صلاح الدین در ژوئن سال ۱۱۸۷ م، سپاهش را از محل صنابره از رود اردن عب
ور داد، دریاچه طبریه را پشت سر نهاد، از کوه طبریه بالا رفت و تا رسیدن به صلیبیون حرکت کرد. هیچ یک از صلیبیون متوجه آمدن آنان نشد و از چادرهایشان بیرون نیامد. شب هنگام شماری نیرو را مقابل صلیبیون گمارد، تا از حملهٔ آن ها جلوگیری کنند. سپس سپاهی را به طبریه فرستاد و در جنگی یک شبه شماری از برج های شهر را ویران ساخت و آن جا را به زور گشود. ساکنان شهر در دژ پناه گرفتند، که محل زندگی اسکیفا، همسر ریموند سوم، و فرزندانش بود. نیروهای صلاح الدین که نتوانستند وارد قلعه شوند، شهر را غارت کردند و به آتش کشیدند. صلیبیون پس از آگاهی از حملهٔ سپاه صلاح الدین به طبریه و تسلط بر آن شهر و غارت و آتش زدن آن، برای مشورت دربارهٔ جنگ در عکا گرد آمدند. گی با توجه به حوادث پیش آمده، مجلس مشورتی تشکیل داد تا برنامهٔ خود را برای مقابله با صلاح الدین پی بریزند. در مجلس ۲ نقشه پیشنهاد شد: ریموند پیشنهاد کرد که به علت قدرت زیاد سپاه صلاح الدین، صلیبیون صبر کنند تا آن ها بروند و سپس طبریه را بازپس گیرند و گفت: رینالد شاتیون، حاکم کرک خطاب به ریموند گفت: گی ابتدا روش تدافعی ریموند را برگزید اما با اعتراض رینالد و جرارد رایدفورت، استاد بزر
گ شوالیه های معبد، روبه رو شد که معتقد بودند این روش، روشی بزدلانه است و سرانجام توانستند گی را متقاعد به حمله مستقیم کنند. ریموند چاره ای جز اظهار اطاعت نداشت و گفت همپای دیگر صلیبیون عمل می کند. بدین ترتیب، طرفین در آستانهٔ نبردی بزرگ قرار گرفتند که اجتناب ناپذیر بود. چون عزم صلیبیون برای جنگ مستقیم با صلاح الدین جزم شد، در ۲۳ ربیع الثانی ۵۸۳ ه .ق/۲ ژوئیهٔ ۱۱۸۷ م به رهبری گی لوزینیان به سوی صفوریه حرکت کردند و در آن جا اردو زدند. صلاح الدین با شنیدن این خبر از طبریه بازگشت و به نیروهای اصلی خویش — که در کَفْرْ سَبْت در تپه های واقع در فاصلهٔ پنج مایلی غرب دریاچه طبریه متمرکز بودند — پیوست. اردوگاه صفوریه که صلیبیون برای فرود آمدن برگزیدند، به دلیل برخورداری از آب و چراگاه فراوان برای اسبان، اردوگاه بسیار مناسبی بود. چنان چه اینان در آنجا مانده بودند، صلاح الدین به آنان حمله نمی کرد. در واقع، قصد صلاح الدین از محاصرهٔ طبریه این بود که صلیبیون را از محل خود دور کند، تا بتواند با آن ها بجنگد. مسلمانان در کنار آب فرود آمده بودند. هوا بسیار گرم و سوزان بود. تشنگی بر صلیبیون چیره شد و چون نمی توانستند خود را به آ
بی که در دست مسلمانان بود برسانند، در جای خود ماندند. اما از جانب اسکیفا، همسر ریموند حاکم طرابلس، که در دژ طبریه محاصره بود، پیکی رسید و پادشاه گی برای بار دوم در چادر خویش تشکیل مجلس داد. دفاع جانانهٔ اسکیفا از قلعهٔ خود، روحیهٔ شهسواران را تحت تأثیر قرار داد. اما، در این هنگام ریموند همان سخنانی را که در عکا گفته بود، تکرار کرد. او آن سخنان را مورد تأکید قرار داد و رها کردنِ وضعیتِ مستحکمِ کنونی را نشان کمال نادانی، و حرکت به سوی تپه های خشک در گرمای سوزانِ ماه ژوئیه را خطرناک دانست. سخنان وی شهسواران را قانع کرد و پس از گرفتن تصمیم نهایی مبنی بر ماندن در صفوریه جلسه به پایان رسید. اما پس از پایان جلسه، رینالد شاتیون و جرارد رایدفورت به نزد گی لوزینیان رفتند و نقشهٔ ریموند را بزدلانه خواندند و او را یک خائن معرفی کردند که درصدد منافع خود است. گی، پادشاه اورشلیم، که صادقانه تحت تأثیر کلام ریموند قرار گرفته بود، به تردید افتاد و به جرارد فرصت داد تا بار دیگر او را برانگیزد. آنگاه خبر حرکت به سمت طبریه را به سپاهیان رساندند. بهترین راه صفوریه به طبریه اندکی در جهت شمال شرقی از میان بلندی های الجلیل می گذشت، و
آنگاه در فاصله یک مایلی شمال شهر طبریه به سوی دریاچهٔ طبریه می رفت. راه دیگر به سوی پل واقع در صنبره، می رفت و در آن جا یک شاخه از آن در امتداد دریاچه به سوی شمال می پیچید. اردوگاه صلاح الدین در کفر سبت، در سوی دیگر راه صنبره واقع بود، و او آن راه را پس از عبور از رودخانه پیموده بود. جاسوسان صلاح الدین با فعالیت در اردوگاه صلیبیون به وی اطلاع دادند، که گی راه صفوریه را در امتداد راه شمالی در پیش گرفته است. این بود که صلاح الدین سپاه خود را حدود پنج مایلی در میان تپه ها جابه جا کرد، تا به حطین — که در آن جا راه به سوی دریاچه سرازیر می شد — رسید. حطین روستایی بود با چراگاه های پهناور و آب فراوان. قسمت بیشتر سربازان از طبریه به صلاح الدین پیوستند و تنها شماری اندک از آن ها برای ادامهٔ محاصرهٔ قلعه باقی ماندند. لشکر صلیبیون بامداد روز ۲۴ ربیع الثانی ۵۸۳ ه .ق/۳ ژوئیهٔ ۱۱۸۷ م در هوایی گرم و آرام، باغ های سبز صفوریه را ترک کردند و تپه های خشک و خالی را طی نمودند. ریموند فرماندهی و رهبری پیشتازان را برعهده داشت. در حالی که پادشاه گی در قلب سپاه جای گرفته بود و مأموریت رینالد شاتیون و راهبان شهسوار و بالین ابلین حفظ
دنبالهٔ لشکر بود. در سرتاسر راه آب پیدا نمی شد و احساس تشنگی را در بین صلیبیون تشدید می کرد و دشواری راه، حرکت نیروها را کند کرد. تیراندازان مسلمان از این ضعف و خستگی سپاه صلیبی بهره برده و پیش قراولان و دنبالهٔ سپاه صلیبی را مورد حمله قرار دادند و صلیبیون بی آن که بتوانند عکس العملی نشان دهند، با سرعت از معرکه فرار کردند. صلیبیون در هنگام عصر به تپه ای که درست بر حطین مشرف بود، رسیدند. جلویشان تپه ای صخره ای قرار داشت. این مکان به شاخ های حطین شهرت داشت. پادشاه گی با مشاهدهٔ خستگی سپاه، اجازهٔ توقف داد. ریموند با شنیدن این خبر به عقب بازگشت و فریاد زد: با راهنمایی ریموند، گی فرمان داد لشکر در آن سوی لوبیا، نزدیک شیب های شاخ حطین در کنار چاه اردو زند. همهٔ سپاه پیرامون ریموند حلقه زد، ولی انتخاب آن جا برای اردو زدن مناسب نبود، چرا که چاه آب نداشت. در حالی که، صلاح الدین با سپاه خود در درهٔ سرسبزِ پایینِ آن ها اردو زده بود. حوادث جنگ. صلیبیون شب را نومیدانه سپری کردند. گروهی از سپاه صلیبی برای آوردن آب اقدام کردند، ولی کوشش آن ها بی نتیجه ماند و به دست مسلمانان کشته شدند. مسلمانان برای افزودن رنج ایشان بوته ها
و درختان خشکی که روی تپه را پوشانده بود آتش زدند، به طوری که دود اردوگاه صلیبیون را فراگرفت. با طلوع خورشیدِ روز ۲۵ ربیع الثانی ۵۸۳ ه .ق/۴ ژوئیهٔ سال ۱۱۸۷ م، سپاه پادشاه گی به محاصرهٔ کامل درآمد و معلوم شد که فرار از این محاصره تقریباً ناممکن است. مسلمانان بی درنگ حمله را آغاز کردند. سپاه صلیبی در تشنگی به سر می بُرد. آن ها به سوی تپه بازپس رانده شدند و در محاصرهٔ آتش سربازان مسلمان درآمدند. تشنگی، گرمای فصل و حرارت آتش، دود و جنگ، ضد آن ها بود و کار آن ها را برای جنگ سخت کرده بود. در ۴ ژوئیه، صلاح الدین سوار بر اسب شد و نیروهای خود را به سه بخش در سه جناح به رهبری گوکبوری و تقی الدین عمر و خودش تقسیم کرد. وی توانست با این اقدام، حلقهٔ محاصره را تنگ تر کند. جنگ سختی بعد از سحرگاه آغاز شد. کمانداران سپاه صلاح الدین تیراندازی خود را آغاز کردند، که به نقل از ابن اثیر همچون قطرات باران بر سپاه صلیبی باریدن گرفت. پیاده نظام صلیبی که از شبِ گذشته درصدد رسیدن به آب بودند، به سمت دریاچه طبریه، که در دوردست نمایان بود، به حرکت درآمدند؛ اما صلاح الدین راه طبریه را بست؛ بنابراین، نیروهای صلیبی که در اثر تیراندازی و تشن
گی در وضعیت شکننده ای قرار داشتند، به مرور به سمت تپه ای به نام شاخ های حطین رانده شدند و سرانجام به طور کامل در محاصرهٔ نیروهای مسلمان قرار گرفتند. شمار بسیاری از صلیبیون بلافاصله به قتل رسیدند و شماری دیگر به اسارت درآمدند. شهسوارانی که روی تپه رفته بودند، تا آخرین نفس جنگیدند و در مقابل حملات متوالی مسلمانان ایستادگی کردند. اما به مرور زمان پس از هر حملهٔ مسلمانان شمار آن ها کم می شد و در آخر، نیروهایشان عقب نشینی کردند. با فرمان گی لوزینیان، ریموند با نیروهای خود به نیروهای تحت فرماندهی تقی الدین عمر حمله کرد. تقی الدین نتوانست جلوی حمله و شکست صف نیروهای خود در برابر ریموند را بگیرد، در نتیجه ریموند راهی گشود و خود و همراهانش از معرکه گریختند. پس از عقب نشینی ریموند روحیهٔ جنگجویان صلیبی به شدت پایین آمد و در آستانهٔ تسلیم قرار گرفتند. مسلمانان آنان را در محاصرهٔ کامل قرار دادند و باقی ماندهٔ صلیبیون از یکی از تپه های منطقهٔ حطین بالا رفتند و خواستند که برای حفظ جان خود، در آن جا خیمه گاه برپا کنند. اما شدت حمله های مسلمانان از جوانب مختلف اجازهٔ رسیدن به هدف را به آنان نداد و تنها توانستند یک چادر، آن ه
م برای پادشاه شان برپا کنند. مسلمانان، صلیب اعظم شان موسوم به صلیب اصلبوب را از آنان گرفتند. گرفتن این صلیب، بزرگ ترین مصیبت برای صلیبیون بود و پس از آن به مرگ و شکست خود یقین پیدا کردند. این درحالی بود، که سواره نظام و پیاده نظام شان یا به قتل می رسیدند یا به اسارت می رفتند. پادشاه همراه با ۱۵۰ سوار از سوارکاران و شهسوارانِ مشهورِ خویش باقی ماند. اما سرانجام گی لوزینیان در محاصرهٔ کامل نیروهای صلاح الدین قرار گرفت و ناچار تصمیم به تسلیم شدن گرفت. به نقل از ابن اثیر، افضل پسر جوان صلاح الدین که در بخش مرکزی سپاه ایوبی و در کنار سپاه پدر قرار گرفته بود و نخستین جنگ خود را مشاهده می کرد، بعدها تلاش صلیبیون برای عقب راندن نیروهای مسلمان را ستایش کرد. به نقل از او، با وجود عقب نشینی صلیبیون و گی به بالای تپه، ناگاه سواره نظام صلیبی بر سپاه مهاجم ایوبی حمله بُرد و توانست نیروهای ایوبی را تا نزدیکی گارد اصلی صلاح الدین عقب براند، اما صلاح الدین با تهییج نیروهای خود، بار دیگر نیروهای صلیبی را تا نزدیکی خیمهٔ پادشاه اورشلیم عقب راند. بار دیگر نیروهای صلیبی حمله بردند و ایوبیان را عقب راندند، اما با تلاش مجدد صلاح الد