Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
گ پرداخت و چند باز نیز شکست خوردند، جبرئیل با دستور حفر خندق در اطراف جایگاه شورشیان در بخارا خواستار این بود از شبیخون زدن آنان جلوگیری کند اما او توانست از طریق همین خندق به داخل قلعه نرخش نفوذ کند و با کشتن تعداد بسیاری از شورشیان به باقی اهالی با شرط های که در گذشته با حسین بن معاذ بسته بودند، امان داد. نکته جالب توجه این بود که حاکم نرخش بیوه زنی بود که همسرش سالها قبل توسط ابومسلم کشته شده بود. مقنع و پیروانش پس از شکست در نرخش. پس از پایان یافتن شورش نرخش بازماندگان به کِش و نزد مقنع رفتنند. جبرئیل بن یحیی پس از سرکوب شورش در نرخش با سرهای کشته شدگان نرخشی به سمت سغد حرکت کرد، در واقع قصد او از این کار ترساندن سغدیان طرفدار مقنع بود. اما نقشه او نگرفت چرا که امیر سغدیان هوادار مقنع بود، او توانست اهالی سغد را با خود همراه کند و با پیروان مقنع به با جبرئیل بن یحیی برود ولی پس از چندین جنگ این سپیدجامگان بودند که شکست خورده و متفرق شدند. جبرئیل بن یحیی سپس به جانب سمرقند حرکت کرد و در آنجا به جنگ با سپیدجامگان و هم پیمانان تُرکشان پرداخت و توانست در سال ۱۶۰ هجری سمرقند رااز شورشیان باز پس گیرد. مقنع ده ه
زار تن را به فرماندهی مردی به نام خارجه به جانب سمرقند فرستاد تا به جنگ با جبرئیل رفت و احتمالاً در سال ۱۶۱ هجری مجدداً شهر را تصرف کرد اما این لشکر هم شکست خورد. سپیدجامگان شکست خورده با نامهٔ ساختگی اعلام داشتن که جبرئیل را کشته اند، این نامه باعث شد تا لشگریان جبرئیل فریب خورده و به مرو بازگردند در همین زمان خارجه، جبرئیل را در سمرقند محاصره کرد و یکی دیگر از پیروان مقنع راه را بر روی لشکری که برای کمک به جبرئیل بن یحیی از ترمذ در حال حرکت بودند ببندد، همچنین مقنع لشکر سومی را در همین زمان برای تصرف دوباره نرخش فرستاد اما این لشکر را دهقانان و روستاییان شکست دادند. مقنع با کمک گرفتن از ترکان به سمرقند تاخت اما در این نبرد برادر خاقان ترکان به نام فیل یا قیل به دست لیث بن نصر در نبردی تن به تن کشته شد و باقی آنان فرار کردند. سرانجام فعالیت. خلیفه، ابوعون عبد الملک یزید را که در سرکوب شورش یوسف بن ابراهیم ناموفق بود را برکنار و به جای او معاذ بن مسلم را امیر خراسان کرد. معاذ بن مسلم در اول جمادی الاول سال ۱۶۱ هجری به مرو آمد و پس از مرتب کردن اوضاع خراسان به جنگ با مقنع رفت. کیال غوری سردار ترک دوستدار مقنع
برای مدتی راه میان مرو و بخارا را بست اما معاذ بن مسلم توانست آنها را متفرق کند و در بخارا با لشکر عظیمی که دهقانان آن محل برای جنگ با مقنع فراهم کرده بودند رهسپار جنگ با مقنع شد. معاذ دستور ساخت تبرزین، بیل، شمشیر، منجنیق، قلعه کوب، نیزه و جنگ افزارهای دیگر را برای نبرد با مقنع داد، مقنع نیز با پیوستن ترکان به لشگرش آماده نبرد با معاذ بن مسلم شد. در این بین سعید بن حرشی حاکم هرات نیز به معاذ بن مسلم پیوست. معاذ بن مسلم نتوانست با تمام برنامه ریزی هایش بر مقنع پیروز شود چرا که مقنع و پیروانش به داخل قلعه سنام عقب نشینی کرده و این قلعه آمادگی مقاومت و پایداری در محاصره را داشت و دوم اینکه سعید بن حرشی و معاذ بن مسلم اختلافات فراوانی با هم داشتند و در این بین سعید بن حرشی به طور مداوم به خلیفه نام می نوشت و از ناکارآمدی نقشه های جنگی معاذ می گفت. برخی منابع ذکر کردند که همین نامه ها باعث شد تا خلیفه عاقبت دستور برکنار معاذ را در سال ۱۶۳ هجری صادر کرد، اما نویسنده تاریخ بخارا نقل کرده که این خود معاذ بن مسلم بود که پس از دو سال جنگ بی نتیجه درخواست کنار رفتن را کرده است. خلیفه مسیب بن زهیر الضبی را به مقام امیری
خراسان منصوب کرد و او در رجب سال ۱۶۳ هجری وارد بخارا شد و او پس از شکست دادن کولارتکین یکی از سرداران مقنع و شکست دادن او، دستور محاصر قلعه مقنع را داد. سرانجام مقنع. منابع اسلامی دربارهٔ عاقبت مقنع هر کدام داستانی را نقل می کنند و با هم اتفاق نظر ندارند. در منابع آمده که پس از این که محاصره قلعه به درازا کشید محاصره شوندگان دانستند که بالاخره سعید بن حرشی راهی برای رسیدن به داخل قلعه پیدا می کند بنابراین عده بسیاری تسلیم شدند اما هنوز تعداد بسیاری کنار مقنع مانده بودند سعید توانست به باروی بیرونی در دست یابد، در همین زمان مقنع فهمید که پایداری در دژ درونی بیهوده است، پس بر آن شد تا خودکشی کند. در این مورد منابع هر یک داستان مختلفی را نقل می کنند، برخی از منابع نقل کردند که او آتشی بزرگ آماده کرد و اعلام هر کسی که می خواهد با او به بهشت بیاید خود را با او به آتش بیفکند. خانواده او، همسران و نزدیکانش همه این کار را کردند و زمانی که سعید وارد دژ شد قلعه را خالی دید. روایت دیگر منابع آن است که مقنع و همسرانش همگی زهر نوشیده و چون لشکر عباسی به دژ وارد شد پیکر آن ها را یافته و پسرش را که زنده بود در سال ۱۶۳ هجری
به حلب نزد خلیفه فرستادند. روایت دیگری هم وجود دارد که هر دو این رویدادها را با هم درآمیخته و از زبان یکی از همسران مقنع که زنده مانده بود نقل کرده که مقنع به همسران خود زهر نوشاند و خور را در تنوری پر آتش افکند و می گفت به آسمان می رود تا با فرشتگان برای باز پس گیری دینش بازگردد. تقریباً تمامی منابع مرگ مقنع را در سال ۱۶۳ هجری عنوان کرده اند. گفته شده او تقریباً به مدت ۱۴ سال با خلافت عباسی درگیری داشت و شورش یا نهضت او توانست در این مدت بارها لشکر خلافت عباسی را متفرق کند سپیدجامگان پس از مقنع. اگرچه شورش یا قیام مقنع سرکوب شد اما پیروان او تا قرن ها در خراسان و ماوراءالنهر وجود داشتند. این واقعیت که پیروان او تا سال ها بعد از او وجود داشتند نشان دهنده این است که جنبش یا شورش او بیشتر جنبه دینی داشت. گزارش های بسیاری دربارهٔ وجود پیروان او پس از سرکوب مقنع در منابع مختلف دیده شده است، همچنان که نرخشی گزارش کرده است که آنان اگرچه مقنع را ندیده بودند ولی بر همان دین او بوده، نماز نمی خواندند و روزه نمی گرفتند ولی امانت داران مورد اعتماد بودند. در حدودالعالم در این باره آمده است که پیروان مقنع یا سپیدجامگان ت
ا قرن چهارم و عهد سامانیان وجود داشتند و بیشتر اهل روستاهای شاش یا چاچ و ایلاق بودند. هم چنین محمد عوفی در جوامع الحکایات نقل کرده است که در بخارا، سمرقند جماعتی بودند که آنان را سپیدجامگان می نامیدند و آنان خود را مسلمان می دانستند و به فرزندان خود قرآن آموخته اما حقیقتاً به ایمان خود اعتقادی نداشتند. ظاهراً سرخ جامگانی که در گرگان دست به شورش زدند از عقاید و افکار مقنع در قیام های خود استفاده می کردند. چرایی موفقیت مقنع. سیاست های مقنع. مقنع در ابتدا به فراگیری علم پرداخت، در علم ریاضی مهارت داشت و آثار بسیاری از گذشتگان را خوانده بود، او دانش طلسم و جادو را می دانست و در شعبده موفق بود، روشن است که مقنع مرد درس خوانده بود اما از جزئیات آموزش او اطلاعاتی در دست نیست، او توانست از تمامی این مهارت ها برای جذب پیروان استفاده کند. مقنع به درستی می دانست قصد انجام دادن چه کاری را دارد و از مدت ها قبل خود را برای قیام یا شورش آماده کرده بود و برای تداوم و استمرار نقش اش طرح و برنامه داشت. او از همان زمان که در مرو بود، در آنجا مقام و منصبی داشت به تبلیغ آیین خود دست زده بود، تجربه او در انقلاب عباسیان کمک فراوانی
برای او بود. او برای این که بتواند سلطه خود را در تمام ایالت سغد پا بر جا نگه دارد به شیوهٔ منظم دست به تصرف شهرهای استراتژیک منطقه زد. تجربیات نظامی و سیاسی او به کمکش آمد، چنانچه در تاریخ نامه اشاره به همراهی ترکان شده که مقنع به کمک این همراهی ها در چندین جنگ منظم توانست نیروهای حکومتی را شکست دهد. باقی جنگ ها عمدتاً به محاصره شهر و روستاها می انجامید که هدف اصلی این محاصره ها ایجاد قحطی و برهم زدن نظم زندگی روزمره و عادی مردم بود، مقنع با ذخیره مواد غذایی و علوفه در قلعه اش خود و همراهان و پیروانش را برای این روزها آماده کرده بود. همچنین مقنع با جذب دهقانان که در معنی همان کدخدایان و بزرگان روستا هستند، توانست روستاییان بسیاری را به آیینش جذب کند چرا که به نظر می آید موقعیت دهقانان و بزرگان روستا به حدی بود که اگر به پیروی از مقنع مایل می شدند تمامی اهالی روستا خواه ناخواه از آنان پیروی می کردند. اما باید دانست که در جذب پیروان به مقنع، مردم فقط تحت تأثیر معجزات مقنع یا دعوت، دعوت کنندگان و تبلیغ آنان قرار نمی گرفتند مثلاً در ماجرا بیوه زن امیر نرخش دیده شد که احساسات ضد عباسی در ماوراءالنهر از همان ابتد
ا کار عباسیان بر آن مردم تأثیر گذار بوده، و بعضی از مردم چنان از تجربه مسلمان شدن خود سرخورده بودند که درصدد برآمدند تا حکومت خاص خود را پدید بیاورند. چرایی موفقیت مقنع در جذب سغدیان. منطقه سغد هیچگاه بخشی از امپراتوری ساسانیان نبود و در شورش مقنع در آن منطقه کمتر گرایشی به احیای شاهنشاهی ایران باستان دیده نمی شود. مقنع حتی طرحی برای به زیر کشیدن خلافت نداشت ولی به طور حتماً او در پی آن بود تا اسلام به عنوان نیروی حاکمیت در سغد جایی نداشته باشد، احتمالاً او تمام کسانی را که می خواستند مسلمان بمانند عرب تلقی می کرد و آنان را عامل بدبختی خود و پیروانش می دانست. صرف نظر از پدرزن عرب مقنع عمده پیروان مقنع ار اهالی سغد بودند و همان طور که از نام بعضی از آنها برمی آید برخی از آنها مسلمان از دین برگشته بودند، همان طور که دیده می شود بسیار سرکردگان و سرداران سپاه مقنع نام غیر اسلامی دارند از جمله باغی، کرک، خارجه. چرایی موفقیت مقنع در ماوراءالنهر. در سال ۱۵۹ هجری حمید بن قحطبه امیر خراسان درگذشت، پس از او مهدی، ابوعون عبدالملک بن یزید را به ولایت خراسان منصوب و به او فرمان داد که شورش مقنع را سرکوب کند. در آغاز حکومت
او اوضاع خراسان به سبب شورش مردی به نام یوسف بن ابراهیم معروف به یوسف البرم در بخارا آشفته شد، این مرد ادعا پیامبری می کرد و بر ضد عباسیان سخن می گفت و توانست عده بسیاری را با خود همراه کند، یوسف البرم توانست به مرو رفت و طالقان و جوزجان را با خود همراه کند. شورش یوسف و اختلافاتی که به موجب آن در امور خراسان پدیدآورد سبب شد تا کار مقنع در ماوراءالنهر پیشرفت کند.همچین عنوان شده که دعوت مقنع در ماوراءالنهر از آن جهت آسانتر بود که در زمان فتح اعراب در این منطقه یک رشته اغتشاشات رخ داده بود که علت آن تضاد منافع میان دو گروه زمینداران بزرگ و قدرت مرکزی از یک جهت و مهاجران عرب یا زمینداران کوچک و بازرگانان محلی در سوی دیگر، عنوان شده است. چرایی موفقیت مقنع در جذب ترکان. تاریخنامه حاوی اطلاعات تازه ای دربارهٔ حضور ترکان در جنبش مقنع است. یاران ترک مقنع از ترکستان در شمال شرقی بودند و ظاهراً هیچ پیوندی با ترکان ساکن در جنوب شرقی ایران نداشتند. بنابر اسناد و مدارک ترکان ماوراءالنهر قبل از قیام مقنع نیز از اسحاق ترک هم حمایت می کردند و ترکان حامی اسحاق از ترکان تورغش ها بودند. بنابر گزارش تاریخ بخارا ترکان پیرو مقنع ا
ز ترکستان به ماوراءالنهر آمدند و نویسنده بیان الادیان نیز نقل کرده که مقنع پادشاه ترکستان را به غارت ماوراءالنهر فراخواند، با این نقل قول احتمال می رود که ترکان فقط به علت غارت و ماجراجوی با مقنع همراه شدند ولی از آنجا که مقنع خود را بودای موعود معرفی کرده بود و از آنجا که در بین چینی ها، بوداییان هوادار بودایی بوادی موعود را سپیدجامگان معرف هستند، می توان احتمال داد که همراهی ترکان با مقنع تنها به خاطر غارت و ماجراجوی نیست؛ چرا که شخصیتی که مقنع از خود ساخت بود مفهوم بودای موعود را تجلیلی می کند، دربارهٔ بودای موعود گفته شده که چون ماموریتش تمام می شود در حالی که آتش از بدنش زبانه می کشد به آرامش ابدی می پیوندد و مقنع با خودسوزی انتهای کار مفهوم بودای موعود بودن را تجلیلی کرد، علاوه بر این می توان به معجزه مقنع اشاره کرد، یکی از معجزات مقنع ماه نخشب بود که گفته اند از چاهی در نزدیکی نخشب بیرون می آورد، این ماه در تاریخ اسلام، مسیحیت و دین یهود سابقه نداشت اما بوداییان فرقه مهایانه در توضیح آموزهٔ شونیتا که به معنی تهی بودن و خلاء است غالباً زندگی زندگی و احوال بودا را با چیزی مقایسه کرده اند که در رؤیا یا قض
ایی شبح وار و سراب گونه دیده شود، در مجموعه سرودهای کهن ختنی در رابطه با بودا همین پدیده با ماهٔ مقایسه شده که در آب انعکاس می یافته. در نتیجه اگر مقنع توانست خود را بودا موعود معرفی کند پس احتمال می رود که خاقان ترک هم پیمان مقنع باید در جایگاه یک شاه درست کردار به خدمت بودای موعود شتابد و صلح و عدالت را در جهان حاکم کند. اصول و عقاید. دربارهٔ عقاید مقنع و قبول این عقاید در میان پیروانش باید در ابتدا دانست که این عقاید در جامعه و اجتماعی بیان شده که این گونه عقاید رایج بود و از این لحاظ می توان گفت که تعالیم مقنع تازه نبوده بلکه او گفته و آورده های دیگران پیش از خود را تکرار کرده است.مقنع پیرواان خود را به مبارزه گسترده با نابرابری های سیاسی و اقتصادی علیه حاکمان عرب دعوت می کرد و علت عمدهٔ قبول اندیشه های او به علت از بین بردن نابرابریها و سیادت عرب ها بود. باورها. به اعتقاد سپیدجامگان خدا جسمی لطیف است که طول و عرض و عمق دارد و همهٔ پیامبران خدایانی هستند که جسم آن ها رسول خداست و روح آنها خود، خدا می باشد و خدا در هر زمان که بخواهد با بشر صحبت کند به صورت یکی از پیامبران درآمد و آن را به سوی مردم می فرستد
. آنان معتقدند که هرگاه خدا به صورت آدمی درآمد تا مدت ها بعد یعنی تا سال ها یا قرن های دیگر این عمل را تکرار نمی کند. آنان در واقع به تناسخ ایمان دارند و معتقدند که خداوند در ابتدا در صورت آدم درآمد سپس در صورت نوح، ابراهیم ،موسی ،عیسی و محمد متجلی شد تا در جسم ابومسلم خراسانی درآمد و پس از آن در صورت مقنع تجسم کرد. ابوریحان بیرونی بیان کرده است که مقنع تمام آنچه مزدک تعلیم داده بود را تکرار کرده است. پیروان در سجده هر کجا و در هر زمانی روی به سوی مقنع می آوردند و در جنگ ها از او مدد خواسته و همواره می گفتند (یا هاشم ما را مدد ده). مقنع چون ادعا خدای داشت بیان کرده بود که توانایی زنده کردن مردگان را دارد از دیدگاه مقنع کشتن و ریختن خون دشمنان و مخالفان آیین او مباح است و مال و اموال و زنان مخالفان و دشمنان آیینش حلال است. در بین عقاید مقنع به اشتراک بودن زنان اشاره شده و عنوان شده از دیدگاه سپیدجامگان زن مانند گل خوشبو است که اگر کسی او را ببوید چیزی از آن کم نمی شود و در کتاب تاریخ بخارا بیان شده که اگر مردی تمایل داشته باشد که با زن یکی از هم کیشانش خلوت کند به خانه ان زن رفت و نشانه ای بر روی در می گذارد ک
ه اگر شوهر به خانه بازگشت و آن علامت را دید بازگردد، البته باید توجه کرد که اتهام اشتراکی کردن زنان تقریباً دربارهٔ همهٔ شورش های که پس از قیام مزدک رخ داده زده شده است، در نتیجه باید به این نکته توجه کرد و بدون احتیاط این اتهام را نپذیرفت. احکام. در بین باورهای سپیدجامگان خداوند هیچ چیزی را حرام نکرده است. مقنع تمام عبادات مذهبی از جمله نماز، روزه و زکات را حذف کرده همچنین آنان غسل نمی کنند؛ و تمام آنچه حرام اعلام شده بود از جمله گوشت خوک و شراب را حلال دانسته است دربارهٔ پیروان مقنع اعلام شده که آنان دزدی نمی کنند و امانت داران قابل اعتمادی هستند. ماه نخشب. داستان زندگی مقنع دارای حوادثی است که همواره مورد توجه نویسندگان مسلمان قرار می گرفته از جمله این حوادث ماه نخشب است یا داستان قلعه یا دژ او. ماه نخشب. ماه نخشب به عنوان معجزه معروف مقنع بیش از سایر وقایع زندگی او در ادبیات فارسی ایران انعکاس داشت. ماه نخشب نام ساخت دست مقنع است که او آن را به عنوان معجزه خود به مردم نشان می داد و هر شب این ماه را از چاهی در نخشب بیرون می آورد و چهار فرسخ، چهار فرسخ را روشن می کرد، ماه نخشب به شهرت و افزایش پیروان مقنع ا
ضافه کرد. اما گفته شده است که پس از سرکوب مقنع بعدها از داخل چاه کاسهٔ بزرگ از جیوه خارج کردند. در منابع گوناگون در مورده ماه نخشب سخن گفته شده است ازجمله در ملل و نحل شهرستانی، تجارت السلف هندوشاه نخجوانی، تاریخ بخارای نرشخی، ... ماه نخشب در ادب فارسی. در متون فارسی و ادبیات فارسی از ماه نخشب با اسامی و نام های مختلفی سخن گفته شده است از جمله مثل ماه کِش، ماه چاه کِش، ماه سیام یا ماه مقنع. اما باید دانست که نویسندگان و شاعران ایرانی به بعد تاریخی این حادثه توجه نمی کنند بلکه بیشترین توجه آنان یا بعد جغرافیای شهر نخشب است یا برای تجلیل از پادشاهان حاکم بر این شهر، مثلاً در شعر سوزنی سمرقندی که خود از اهالی این شهر بود اشاره به نخشب برای تجلیل از پادشاه حاکم بر این شهر است. شاید نگاه منفی عالمان دینی به مقنع سبب شده که شاعران اهل آن شهر تمایل چندانی به بیان این موضوع نداشته باشند. به عنوان مثال در شعر سمرقندی. اما در میانه قرن ششم و در شعر شاعران بینابین سبک خراسانی و عراقی توجه به ماه نخشب افزایش یافت، شاعران از این واقعه تاریخی و ظرفیت های پنهان آن در جهت آفریدن تصاویر شاعرانه استفاده کردند باید گفت شاعران م
اه نخشب را کنایه از روی محبوب استفاد می کنند. ماه نخشب و توجه به این حادثه تاریخی در اشعار غنایی و عاشقانه و مدیحه و اشعار حکیمانه و تعلیمی فارسی به چشم می خورد. شاعران برای خلق تشبیهات ،استعارات، تملیحات و ایهام بسیار استفاد کردند. جایگاه معشوق در شعر غنایی از چنان جایگاهی برخوردار است که گویی تمامی طبیعت و اجزاء و عناصر آن باید صرف توصیف زیبایی های او شوند. ماه نخشب سراسر ظرافت شاعرانه دارد و از آن رو که از ماه تاریک برآمده می تواند معادلی برای رخسار معشوق باشد. در تخیل شاعرانه این واقعه تاریخی با تمام جزئیاتش در سیمای معشوق نمود دوباره پیدا می کند مانند شعر خاقانی که می سراید؛ یا سلمان ساوجی که سروده؛ در شعرهای ایرج میرزا، خواجو ،قاآنی و فروغی بسطامی نمونه های از ماه نخشب یافت می شود و با بررسی این نمونه از شعرها غنایی متوجه می شویم که ماه نخشب در شعر غنایی ایفاء نقش ماه آسمان آیت و موضوع دیگر که با کمک این واقعه تاریخی در شعر تاریخی نمایان شد رنگ حیله و تزویر است که گاه هم رنگ معشوق می شود، چنانچه امیر خسرو دهلوی سروده؛ اما جایگاه ماه نخشب در غالب مدیحه پردازی با توجه به برجسته و پررنگ بودن چاه و ماه در ا
ین واقعه زمینه را برای سرودن مضمون جدید در فضا شعر برجسته می کند. جایگاه نخشب در اشعار حکیمانه و تعلیمی به علت تقابل آن ماه با ماه آسمان به دلیل ساخته ناپایدار و ساختگی بودن آن است تا مخاطب را به خداجوی و خدا خواهی راهنمایی کند، چنان که سنایی و نظامی سروده اند؛ در تشبیه شاعران بیشترین استفاده را از ماه نخشب کردند، یا در تصویرگری اجرام آسمان و صبح یا در وصف معشوق یا در وصف طبیعت. ماه نخشب در هنر شاعران ایرانی در ساخت تلمیح بسیار استفاده شد مثلاً نقش این ماه گاهی می تواند تداعی کنند چاه که یوسف پیامبر در آن گرفتار شده باشد. بی تردید ظرفیت های پنهانی این واقعه تاریخی در شکل سازی تصاویر خیالی و گاهی بازآفرینی و بازسازی تصاویر تکراری نقش بسیاری در تقویت قدرت شاعرانه شاعران ایران زمینه ساز بود. منبع شناسی. منابع مطالعاتی دربارهٔ جنبش مقنع با این که برعکس جنبش های که در اواخر دوران امویان رخ داد بیشتر است، اما به علت آشفتگی ها زمانی و نادیده گرفتن بعضی از وقایع توسط نویسندگان این منابع و بی توجهی به برخی دیگر از وقایع، باعث به وجود آمدن اختلافاتی در منابع شده است که نمی توان ما را به درک درستی از وقایع آن دوران برسا
ند. تقریباً در هیچ یک از این منابع دربارهٔ ایین ها فکری و اموزش های سپیدجامگان سخنی گفته نشده است. فارسی. قدیمی ترین کتابی که به زبان فارسی دری دربارهٔ مقنع نوشته شده، کتابی با عنوان اخبار مقنع است که نویسنده آن کتاب ابراهیم نام داشت، اطلاعاتی دربارهٔ ابراهیم نویسنده کتاب در دست نیست و حتی ما تاریخ نگارش کتاب اخبار مقنع را نمی دانیم همان طور که این کتاب در دسترس نیست، اما ابوریحان بیرونی در کتاب "اثارالباقیه" نوشته است که در ایران قبل از نگارش کتاب خودش کتابی دربارهٔ مقنع نوشته شده بود که شرح مفصلی از زندگانی مقنع را ارائه می داد. ابونصر قباوی که "کتاب تاریخ بخارا" را به فارسی برگردانده نوشته است که نویسنده کتاب شرح ناقصی از وقایع مقنع را آورده و او این قسمت را از روی کتاب اخبار مقنع تکمیل کرده، این سخن نشان دهند دو مورد است اول این که نرشخی از کتاب اخبار مقنع به عنوان منبع استفاده نکرده و دوم کتاب تاریخ اخبار مقنع تا سال ۵۲۲ هجری وجود داشت چرا که قباوی در قرن ششم کتاب تاریخ بخارا را ترجمه کرد. کتاب بعد کتاب "زین الاخبار" نوشته ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود گردیزی است که در بخش اخبار امرای خراسان دربارهٔ م
قنع اطلاعاتی در اختیار ما می گذارد که در منابع دیگر نیست. کتاب بعد "تاریخ طبری" است که در سال ۳۵۳ توسط بلعمی ترجمه شد در این کتاب ترجمه شده اطلاعاتی دربارهٔ مقنع است که در نسخه موجود این کتاب که در کتابخانه وین نگهداری می شود دیده نمی شور، گزارش های نسخه ترجمه شده با گزارش های کتاب تاریخ طبری فایل مقایسه نیست؛ چرا که گزارش های تاریخ طبری دربارهٔ مقنع کوتاه است از این رو باید این کتاب را منبعی مستقل برای مطالعه مقنع در نظر گرفت. کتاب بعدی "بیان الادیان" نوشته ابوالمعالی محمد بن الحسین العلوی است که نویسنده در این کتاب نقاط تاریک زندگی مقنع را برای ما روشن می کند. در کتاب "مجمع التواریخ و القصص" نویسنده دربارهٔ روایت زندگی مقنع گزارش های عبدالقاهر بغدادی و اسفراینی را با اضافه کردن افسانه ماه نخشب بر آن گزارش ها نقل می کرد. در کتاب "جوامع الحکایات" نویسنده در سه جای کتاب از مقنع یاد می کند. کتاب "تاریخ گزیده" حمدالله مستوفی اطلاعاتی دربارهٔ زادگاه مقنع در اختیار ما می گذارد که در منابع دیگر نیست. در کتاب "تاریخ بخارا" ابوبکر محمد بن جعفر نرشخی به اطلاعات وسیع و گسترده تری از مقنع دست پیدا می کنیم. کتاب تبصره ال
عوام نوشته مرتضی بن داعی حسنی رازی نیر حاوی اطلاعاتی دربارهٔ مقنع است. در کتاب "تاریخ الفی" که دربارهٔ تاریخ عمومی است و به دستور محمد اکبر پادشاه توسط گروهی از مورخان نوشته شده می توان به اطلاعاتی از مقنع دست یافت، نویسندگان این کتاب احتمالاً به کتاب گمشده اخبار مقنع دسترسی داشتند. عربی. اطلاعاتی که از این منابع دربارهٔ مقنع بدست می آوریم غالباً کوتاه و چون از روی تعصب نوشته شده در بیشتر مواقع از مقنع با عنوان دشمن اسلام یاد می شود. کتاب التاریخ فی اخبار ولاة خراسان که نویسنده آن ابوعلی حسین بن احمد بن سلامی است، این کتاب بدون تردید منبع اصلی نویسندگان بعدی بود است البته اصل این کتاب در حال حاضر در دسترس نیست اما منبع نویسندگانی مثلابن اثیر ،ابن خلکان، عوفی، عتبی ،سمعانی و گردیزی بوده. نخستین منبع موجود که دربارهٔ مقنع اطلاعات در اختیار ما می گذارد کتاب البیان و التبیین ،ابوعثمان عمر بن جاحظ است گزارش او در رابطه با مقنع بسیار کوتاه است. روایت بعدی مربوط به ابن خلکان در وفیات الاعیان است. طبری در کتاب تاریخ الرسل و الملوک، مقدسی در کتاب البود التاریخ، ازدی در کتاب تاریخ موصل، خوارزمی در کتاب مفاتیح العلوم، ا
بومنصور بغدادی در کتاب الفرق بین الفرق و ابوالمظفر اسفراینی در کتاب التبصیر فی الدین منابع بعدی مطالعه دربارهٔ مقنع هستند و می توان در این کتاب ها اطلاعاتی از مقنع یافت. ابن اثیر در کتاب الکامل فی التاریخ مطالبی دربارهٔ مقنع آورده، او با تلفیق روایات طبری، بلعمی ،مقدسی، ابن عبری، خوارزمی، ابوریحان بیرونی و سلامی روایتی منسجم ساخت که بهترین روایت است، بعدها ابن طقطقی در کتاب الفخری، ملا احمد تتوی در کتاب جامع التواریخ، ابن خلدون در کتاب العبر و ملا احمد تتوی در کتاب تاریخ الفی از نوشته ابن اثیر استفاده کردند. تحقیقات جدید. تامس مور در کتاب لاله رخ از جنبه های شاعرانه ماه نخشب استفاده کرده، نویسنده تلاش کرده تا داستان مقنع را به صورت شعر درآورد، این کتاب شامل ۴ داستان است که داستان دوم آن به پیامبر نقابدار خراسان اختصاص دارد، کتاب مور اولین بار در سال ۱۸۱۷ م. انتشار یافت اما اطلاعات تاریخی این کتاب زیاد نیست و بیشتر به ماجراهای تخیلی پرداخت است، نکته جالب توجه این است که نویسنده در کتابش مقنع را تحسین کرده است. در کتاب ترکستان نامه اثر معروف بارتولد نویسنده کمتر از دو صفحه کتاب را به ماجرا مقنع اختصاص داده است.
ادوارد براون نیز به بررسی مقنع در کتاب تاریخ و ادبیات ایران پرداخت، او در ابتدا مقنع را به عنوان یک مبلغ مذهبی یاد کرده ولی نکته مورد توجه این است که بروان از کتاب تاریخ بخارا حرفی نزده است، و در کتابش نه حوادث را مطرح می کند و نه به تحلیل وقایع می پردازد. بهترین پژوهش را دربارهٔ مقنعه غلامحسین صدیقی انجام داد و با عنوان کتاب جنبش های دینی ایران در سدهٔ دوم و سوم هجری در سال ۱۹۳۸. م آن را منتشر کرد. تحقیق بعدی که در آن دربارهٔ مقنع مطلب وجود دارد را ساباتینو موسکلتی انجام داد، او در مقاله مطالعات تاریخی دربارهٔ خلیفه مهدی بخشی را به شورش المقنع اختصاص داد. کتاب قیام مقنع_نهضت سپیدجامگان نوشته الکساندر یورویج یاکوبوفسکی است. در کتاب التون دانیل با عنوان تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در عصر فرمانروایی عباسی نیز در فصل چهارم نویسنده دست به تحلیل تازهٔ از این جنبش زده است. کتاب ماه نخشب نوشته سعید نفیسی است، البته این کتاب به صورت داستان تاریخی است. نقابدار خراسان نامه عنوان مقالهٔ از ذبیح الله صفا است که در سال ۱۳۱۶ در مجله مهر چاپ شد. کتاب پیامبر نقابدار که یک اثر داستانی تاریخی است نوشته ایرج سهرابی تنها اثر مس
تقل دربارهٔ مقنع است و احتمالاً در ترکیه انتشار یافت؛ و در آخر تحقیق ویلفرد مادلونگ و پل واکر که در سال ۱۹۹۸. م انجام شد و به بررسی فصلی از یک اثر فرقه نگارانهٔ عربی پرداخته، آنان اثر را به انگلیسی ترجمه کردند، مؤلف این اثر ابوتمام داعی اسماعیلی است، قسمتی از نوشتهٔ ابوتمام شامل گزارش مهمی در باب عقاید سپیدجامگان است که به گفته نویسنده کتاب پیروان مقنع هستند. گزارش ابوتمام از سپیدجامگان. ابوتمام یا یوسف بن محمد نیشابوری داعی برجسته اسماعیلی بود است. او در یکی از آثارش که به فرقه مشبهه می پردازد، در این اثر گزارشی های نیز در باب سپیدجامگان است که نویسنده آنان را پیروان مقنع معرفی کرده است. گزارش او در سه بخش جداگانه آورده شد که هر بخش بر مبناء منابع جداگانهُ آماده شده است. باید دانست که ابوتمام نوشتن این سه بخش را بر اساس کتاب ابراهیم در رابطه با مقنع آغاز کرد و سپس مشاهدات خود در رابطه با خرمدینان مناطق غربی ایران را نیز به آن اضافه کرده است، فرقه نگارانی که پس از ابوتمام در رابطه با مقنع دست به نوشتند زدند از جمله بغدادی و شهرستانی اکثر مطالب خود را از نوشته های ابوتمام گرفته اند. بخش اول. ابوتمام در این بخش
سخن خود را اینگونه آغاز کرده است که سپیدجامگان را پیروان مقنع دانست و نام واقعی مقنع را هشام بن حکیم مروزی دانست، او بیان داشت که مقنع خود را مهدی می دانسته، سپس در این بخش به بیان عقاید سپیدجامگان و نظر آنان در رابطه با خدا پرداخته است و با بیان اعتقاد به چگونگی حلول خداوند در صورت مقنع ادامه داده است، او در بخش ادامه داده است که سپیدجامگان در انتظار رجعت دوباره خداوند هستند تا مجدد به آنان و آیینشان قدرت دهد تا در سراسر جهان گسترش یابند. نکته جالب توجه در این گزارش آن است که مقنع در این گزارش خود را علناً مهدی نامیده است، موردی که در منابع دیگر اینگونه به صراحت اعلام نشده و همچنین در این گزارش نام مقنع هشام آمده است. ابوتمام در پایان این بخش به نتیجه گیری در قوانین سپیدجامگان پرداخته و بیان داشته که آنان به تعلق انحصاری زنان به مردان باور نداشتند و زنان را متعلق به همه مردان می داند و با بیان کردن عقاید سپیدجامگان در باب خوراک و انکار انجام فرایض دینی او این بخش را به پایان رساند. صرف نظر از بی نظمی ها این بخش در نام مقنع و جای دادن ابومسلم در فهرست کسانی که روح الهی در آنان تجسم یافت، این بخش اطلاعات فراو