Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
یگر خدایان عمده بوده اند. شایان ذکر است که شباهت خدایان پانتئون ارمنی با خدایان باستانی ایرانی تنها در اسامی آن ها است و در القاب و صفات و نقش هر یک از خدایان در پانتئون، شباهت هائی دیده نمی شوند. باستانی ترین شهرهای ارمنستان مانند:آرشاماشاد و کارکاتیوکرت (این شهرهای باستانی کنار رود آراتسانی، در نزدیکی شهر خارپرت، امروزی قرار داشت)، ساخته شدند و در سده سوم پیش از میلاد به عنوان مراکز عمده تجاری ارمنستان و نیز مراکز فرهنگی ارمنی در دوران هلنیسم نقش چشمگیر و فعالی ایفا کردند. در همین مراکز فرهنگی بود که بر پایه خود ویژه فرهنگی، فرهنگ ارمنی-هلنیستی پا گرفت و سپس به سایر نقاط ارمنستان راه یافت. ارمنستان در سده های دوم و اول پیش از میلاد به عالی ترین درجه فرهنگ هلنیستی می رسد و این فرهنگ به شیوه خود مستقل ملی رشد می یابد و به فرهنگ و ایدئولوژی طبقات حاکم بدل می گردد. زبان رسمی ارمنستان هلنیستی زبان یونانی آن عصر بود که یونانی کوینه نامیده می شود. نمونه های اندک اما قابل توجهی از ادبیات شفاهی و فولکلور سده های پیش از میلاد ملت ارمنی در متون تاریخی و دستنوشته های قدیمی حفظ شده است که از حیث مضمون عمدتاً به دو بخش ا
فسانه آمیز و تاریخی تقسیم می شوند. ملت ارمنی در دوران هلنیسم به موازات خلق فرهنگ و اساطیر خود ویژه ملی برخی خدایان یونان باستان را نیز به عاریت گرفته و ضمن از آن خود کردن آن ها، این خدایان را نیز در کنار خدایان ارمنی پرستیده است. فرهنگ ارمنستان بعد از پذیرش مسیحیت. در طول دو سده ای که به دنبال مسیحی شدن ارمنستان سپری شد، یعنی در سده های چهارم و پنجم، ارمنستان به پیشرفت بزرگی در زمینه حیات فرهنگی دست یافت. در لوای تأثیر کلیسا، ما شاهد شکوفایی فرهنگ ارمنی هستیم و آن فرهنگ تبدیل به یک فرهنگ اساساً مسیحی می شود. دو روحانی به نام های نرسس یکم و دیگری پسرش اسقف ساهاک یکم نقش بسیار مهم در این شکوفایی حیات فرهنگی و هنری ارمنستان بازی کرده اند. حیات فرهنگی ارمنستان پیش از پذیرش دین مسیح تابع فرهنگ مانند یونان و رم و به ویژه ایران بود. تحقق مهم ترین مظهر فرهنگی مسیحیت، که همه مظاهر دیگر از آن سرچشمه گرفتند ابداع الفبای ارمنی بود. این کار توسط اسقف اعظم ساهاک یکم بود که معاون خود مسروپ ماشتوتس را مأمور کرد تا الفبای ویژه ای برای زبان ارمنی ابداع کند، بدین منظور که ترجمه کتب مقدس به زبان و کتابت ارمنی میسر گردد، زیرا تا
به آن زمان تنها نسخه هایی به زبان یونانی و زبان آرامی آن کتب در بین مردم پخش بود. این ابداع الفبای ارمنی یکی از مهم ترین و مؤثرترین رویدادهای تاریخ ارمنستان بود نه تنها از نظر فرهنگی که به ادبیات ارمنی حیات بخشید، بلکه از نظر سیاسی هم مهم بود، زیرا در حفظ شخصیت و ویژگی های اخلاقی ملت ارمنی نیز سهمی عظیم داشت. مسروپ صد شاگرد تربیت کرد و کسانی که به نام «مترجمان بزرگ» معروف شده اند جزو آن عده بودند. این مترجمان بزرگ به مراکز عمده فکر و اندیشه مسیحایی اعزام شدند که در آن زمان عبارت بودند از:آتن، قیصریه و اسکندریه، که با کتابخانه مشهورش که بطلمیوس آن را دایر کرده بود قرن ها بود یک کانون فرهنگی بزرگ به شمار می رفت، و علت اعزام آن مترجمان این بود که مهم ترین آثار فرهنگی را گردآوری کنند و با خود به ارمنستان بیاورند. این مترجمان وقتی به میهن خود بازگشتند پایه های مؤسسه معروفی به نام «مکتب ارمنی مفسران و مترجمان» را پای گذاری کردند، مکتبی که تا آغاز سده ششم رونق و رواج درخشانی داشت. در میان آثاری که بدین طریق در سده پنجم به زبان ارمنی ترجمه و در دسترس توده های ارمنی قرار گرفت تعداد زیادی آثار مذهبی بود که در راس آن ها
مسلماً کتب مقدس قرار داشتند، و نیز تعداد زیادی از آثار تاریخی و فلسفی بودند. فرهنگ ارمنستان از سده پنج میلادی تا سده نه میلادی. نه سلطه ایرانیان و نه تسلط اعراب هیچ کدام موجب بروز وقفه ای در فعالیت های فرهنگی و هنری ارمنستان نشدند. از سده پنجم به بعد، تقسیم سیاسی ارمنستان به دو بخش غربی و شرقی، بنابر آنچه نیکوغایوس آدونتس نوشته است موجب افتراق فرهنگی و هنری در زندگی ملت ارمنستان به مقتضای اختلاف دو کشوری که بر آن دو بخش تسلط یافته بودند، یعنی بیزانس و ایران گردید. در زمینه تاریخ به مورخ ارمنی به نام سبئوس که جنگ های هراکلیوس و هجوم اعراب در سده هفتم نگاشته اشاره کرد و به علاوه در زمینه ادب و فرهنگ باید آثار «ژان مامیکونیان» و نیز آثار ریاضی دان و اخترشناس آنانیا شیراکاتسی را نام برد. در سده های بعدی علاوه بر تاریخ آلبانیای قفقاز تألیف مؤسس کاغانکاتواتسی و تاریخ جنگ های اعراب نوشته غوونت آلیشان اثری هم از جاثلیق هوانس سوم در دست است. فرهنگ ارمنستان در دوره باگراتونی ها. دودمان باگراتونی در حیات یک دولت ملی آزاد از قید هرگونه بندگی و وابستگی و برخوردار از نعمتهای نظم و صلح زمینه ای به ویژه مساعد برای بسط و گست
رش خود یافت. در زمینه تاریخ در سده دهم عبارتند از:تاریخ ارمنستان نوشته هوانس ششم، تاریخ خاندان آرتسرونی نوشته تووما آرتسرونی، مؤلف موعظه های مذهبی و قصاید نوشته های بسیاری دیگر توسط گرگوار نارکاتسی اشاره نمود. در سده یازدهم باید از تاریخ ارمنستان تألیف استپانوس آسوغیک و از تاریخ ارمنستان نوشته اوختانس سباستاتسی، همچنین باید به آثار ماتئوس اورهایتسی و گریگور ماگیستروس و نیز به تاریخ پایان دولت باگراتونی ها و ترکان سلجوقی نوشته آریستاگوس لاستیورتسی اشاره کرد. و بالاخره در سده دوازدهم یعنی پس از اینکه کشور ارمنستان باگراتونی استقلال خود را از دست داد مخیتار گش در کتاب خود تحت عنوان «قانون مدنی ارمنستان» را تدوین کرد. فرهنگ ارمنستان در دوره پادشاهی ارمنی کیلیکیه. از دیدگاه فرهنگی تاریخ پادشاهی ارمنی کیلیکیه ظاهراً تحت تأثیر نفوذی قرار گرفته است که طرز فکر غربی به ویژه فکر لاتینی در تمام این دوران بر ملت ارمنی اعمال کرده است. جنگ های صلیبی با قرار دادن ملت ارمنی در تماس دایم و نزدیک با اروپا راه های تازه و عریض تری در برابر فکر ارمنیان گشوده اند، و بر مینای همین اصل، زبان فرانسوی در کنار زبان ارمنی، زبانی بود که د
ر دربار و در میان نجبا بکار می رفت. به همین نحو در دیوان حکومت کشور، زبان لاتین و زبان فرانسه در کنار زبان ارمنی یک جنبه رسمی پیدا کردند، و حال آنکه در دنیای تجارت زبان ایتالیایی بیشتر رایج بود. در این دوره نیز همچون در گذشته نویسندگان ارمنی بیشتر در رشته تاریخ نویسی خودنمایی کردند. تاریخ ماتئوس اورهایتسی اهل ادسا یاد کرد که از سال ۹۵۲ تا ۱۱۳۶ میلادی را دربر می گیرد، و تاریخ کشیش «گریگوری» و تاریخ دودمان روبنی نوشته واهرام رابونی منشی پادشاه لوون سوم و تاریخ وقایع از سال ۹۵۲ تا ۱۲۷۴ میلادی که سپهبد «سمپاد» از خود به یادگار گذاشته است. از مجموعه مرثیه خوانی های نرسس چهارم شنورهالی و مرثیه خوانی های گریگوری دغا برادرزاده نرسس شنورهالی نام ببریم. اولی به فتح اورفه و دومی مربوط به فتح اورشلیم به دست دشمنان است. باید به این فهرست تعدادی از آثار مربوط به الهیات مانند خطبه ها و تفسیرهای نرسس لامبروناتسی اسقف شهر تارس بر آداب و سنن مذهبی و آثار پزشکی و زبان شناسی و غیره را اضافه کرد. فرهنگ ارمنستان از سده سیزدهم میلادی تا سده نوزده میلادی. اقوام تورانی و تسلط آنان بر ارمنستان غربی ضربه جبران ناپذیری به ملت ارمنی زد،
تمدن او را درهم شکست و بسط و گسترش او را متوقف ساخت؛ ولی نیروی جهش و قدرت سنن فرهنگی این ملت بقدری بود که باز هم درگوشه و کنار آثاری به ظهور پیوست. این آثار منفرد بیشتر در صومعه ها نوشته می شدند، صومعه هایی که آخرین پناهگاه فکر و اندیشه بودند. آثار تاریخی سده سیزدهم می توان به نویسنده تاریخ کیراکوس گاندزاکتسی اشاره کرد او محتوی اطلاعات مهمی دربارهٔ مغولان و گرجی ها و آلبانیای قفقاز ارائه کرد، و نیز تاریخ تاتارها تألیف ماغاکیا اورمانیان، و اثر تاریخی دیگری به قلم وارطان آرولتسی و یک رساله نجومی نوشته «ژان ارزنکا» قابل ذکرند. در سده چهاردهم یک تاریخ سیونیک به قلم استپانوس اربلیان را در دست داریم که اسقف همین شهرستان سیونیک بوده، و یک تاریخ تاتارها به قلم هتوم و آثار مربوط به الهیات به قلم اوهانس اورونتسی و گریگور تاتواتسی را می توان نام برد. در سده پانزدهم تاریخ «امیر تیمور» به قلم توماس متسوف را داریم و در سده هفدهم تاریخ ارمنستان ایران در عهد شاه عباس را که به قلم آراکل داوریژتسی نوشته شده است؛ و نیز به آثار سده پانزدهم ارمنی در زمینه علم پزشکی اشاره کنیم و به پزشک معروف ارمنی به نام امیردولت آماسیاتسی که مهم
ترین اثر او رساله معروف پزشکی است تحت عنوان «آخرابادین»، و بالاخره به ویژه باید به آثار زیبای شاعران ارمنی سده های چهاردهم و پانزدهم و شانزدهم اشاره کرد که از میان آنان حتماً باید از اسامی فریک، گستانتین یرزنگاتسی، آراکل باغیشه تسی، مگرتیچ ناقاش، هوهانس تلگورانتسی، گریگوریس آغتاماراتسی، ناهاپت کوچاک و جیوانی نام برد. ولیکن دربارهٔ هنرمندان و صنعتکاران ارمنی، آنان به درجه ای از کمال دست یافتند که بنا به نوشته فردریک ماکلر در مقایسه با همقطاران خود از سایر ممالک به هیچ وجه از آنان کم نمی آیند. همگان با قالی ارمنی از سده پانزدهم تا سده هیجدهم آشنایی دارند که همه از نظر سبک عالی و اندازه و نقش و نگار شاهکار هستند و ارزش فوق العاده ای دارند. بنا به گفته آرتور دو گوبینو در کتاب «سه سال در آسیا»، پیچیدگی در ریزه کاری ها مانع از آن نیست که مجموع اثر حالتی از صفا و سادگی داشته باشد. همچنین به خاچکارهای ارمنی اشاره کنیم که تخته سنگهایی هستند تراشیده با ظرافت کامل و بعضی از آن ها به اندازه ای ظریفند که به توری می مانند. معماران و بنایان و کارگران ارمنی همچنان به هنرنمایی و به خودنمایی ادامه دادند، ولیکن متأسفانه نه برا
ی کشور و ملت خودشان بلکه برای بیگانگان که آنان را به خدمت خویش گرفته بودند. بیداری شعور و احساس ملی ارمنی با بسط و توسعه موسسات آموزشی و با ازدیاد مراکز فرهنگی نیز ارتباطی نزدیک دارد. یک اسقف بزرگ ارمنی «کاتولیکوس نرسس»، در آغاز سده نوزدهم چنین گفته بود: «پرورش فکر و گسترش آموزش از شرایط درجه اول ترقی و تعالی ملت ارمنی است.» تا سال ۱۷۹۰ میلادی استفاده از آموزش و پرورش عمومی برای اتباع مسیحی امپراتوری عثمانی ممنوع بود و فقط چند مکتب طلاب علوم دینی برای پرورش روحانیون مجاز بودند. بعد از برداشت ممنوعیت مدارس قلمرو کشیشان ارمنی رو به ازدیاد نهاد، چنان که ابتدا در بین سال های ۱۷۹۰ میلادی و ۱۸۰۰ میلادی در قسطنطنیه مدارس پسرانه دایر گردید، و سپس از ۱۸۲۰ میلادی به بعد مدارس دخترانه نیز گشایش یافت. در همان زمان بنای نخستین مدارس ارمنی در مهاجرنشین ها آغاز شد چنان که در آستراخان (۱۸۱۰ میلادی) و کلکته (۱۸۲۱ میلادی) و در روستوف مدارس ارمنی ایجاد گردید. از آنجا که دولتهای ترکیه و روسیه حاضر نبودند هیچ گونه کمکی به ایجاد این مدارس بکنند به ناچار گشایش مدرسه های ارمنی توسط خود ارمنیان یعنی با کمک هایی که از خانواده های ارمن
ی و کمک های مالی به دست می آمد صورت می گرفت. از ۱۸۴۵ میلادی به بعد این مدارس به سرعت زیاد شدند و یک شبکه مرتبط از مدارس مربوط به قلمرو کشیشی در شهرستان های ارمنستان غربی دایر گردید. نه تنها ارمنی های امپراتوری عثمانی بلکه ارمنیان روسیه هم کمک های شایانی برای عملی کردن این هدف کردند، هدفی بر مبنای این خواسته که در کنار هر کلیسایی مدرسه ای هم باشد. مدارس و موسسات آموزشی آمریکایی و فرانسوی در ترکیه نیز در نشر و اشاعه آموزش در میان ارمنیان به میزان وسیعی همکاری کرده اند. از میان موسسات آموزشی آمریکایی مانند کالج رابرت را می توان نام برد. در ارمنستان روسیه بسط و گسترش مدارس ارمنی به موازات مدارس آمریکایی و فرانسوی ادامه داشت، لیکن بعداً بشدت جلو آن را گرفتند مخصوصاً بعد از فرمان ۱۸۸۴ میلادی که سیاست حکومت تزاری اقتضاء کرده بود همه اتباع خود را تبدیل به روس بکند. از میان موسسات آموزشی متوسطه و عالی در مسکو می توان مؤسسه آموزشی لازارف در سال ۱۸۱۵ میلادی (مؤسس «ژان لازاریان» از ارمنی های ثروتمند ایران بود) و مدرسه «طلاب نرسسیان» در تفلیس و «دارالعلوم» واغارشاپات را نام برد. هنر و فرهنگ ارمنی. هنر ارمنی. هنر ارمنی ساب
قه بیش از پنج هزار سال را دارد. ارمنیان در رشته های معماری، منبت کاری، نقاشی، موسیقی و تئاتر پیشینه طولانی دارند. با توجه به کوهستانی بودن ارمنستان و وفور سنگ های ساختمانی در این کشور و استفاده دیرباز از این سنگ ها در امر ساختمان سازی کنده کاری بر روی سنگ ها نیز از اعصار قدیم در میان ارمنیان مرسوم گردید. از دیگر موارد فرهنگی و هنری ارمنستان می توان به کارهای سوزن دوزی اشاره کرد که از وسایل زینتی محسوب می شود. سوزن دوزی ارمنی از نشانه های استفاده توری در ارمنستان باستان و طراحی های سنتی به طور نمادین در دوران قبل از میلاد مسیح بوده که ریشه هنر فعالی می باشد. رقص ارمنی. رقص ارمنی میراثی قدیمی و غنی، متنوع که به جا مانده از پنجم تا هزاره سوم قبل از میلاد در مناطق بالاتر از ارمنستان سرزمینی به نام آرارات (دشت های آرارات) که در آن منطقه باستانی نقاشی هایی بر روی سنگ نبشته ها به جا مانده است، که به آن نقاشی های رقص می گویند که گاهی این نقاشی های رقص همراه با انواع خواصی از آلات موسیقی همراه بوده است. "رقص سنتی یا رقص محلی" در میان جماعت ارمنیان پراکنده (دیاسپورای ارمنی) بسیار محبوب می باشد. دیاسپورای ارمنی در کشوره
ای خود برای ارائه کردن فرهنگ و رقص سنتی ارمنی اقدام به تشکیل گروهای رقص محلی و بین المللی کردند. در رقص ارمنی یک احساس شور، ظرافت و فصاحت خواصی وجود دارد. همه رقصنده ها با پوشیدن لباس سنتی یک تجسمی از تاریخ و فرهنگ خود و از داستان های اجداد (باستانی) گذشته خود را به ارمغان می آورند، و این گونه سعی در نگه داشتن فرهنگ آبا اجدادی خود را دارند. طراحی لباس های رقص از عوامل مشترکی از قبیل، سنت های مذهبی و زندگی از خانواده های قدیمی و سنتی را تجلی می کند. رقص محلی و مذهبی ارمنی همیشه با آواز، سرودها و آلات موسیقی سنتی همراه است. معماری ارمنی. معماری ارمنی نوعی معماری خاص است که بیش از ۴۵۰۰ سال توسط ارمنیان بکار گرفته می شود. این معماری در طول سالیان دراز دچار تغییر و البته پیشرفت شده است. این معماری رابطه مستقیمی با اقلیم و شرایط طبیعی سرزمین کوهستانی ارمنستان، دارد و البته تحت تأثیر مستقیم تاریخ و فرهنگ ملت ارمنی نیز می باشد. وجود انواع مختلف سنگ های معدنی خصوصاً سنگ توف زیبایی خاصی به این نوع معماری بخشیده است. معماری ارمنی مربوط به دوران قدیم، مانند معماری که از زمان سلسله پادشاهی یرواندونیها، آغاز و تا زمان پادش
اهی ارمنستان بزرگ ادامه یافت معماری ارمنی دوران اول نام گرفته است. شهرهای شبیه شهرهای امروزی در تاریخ معماری ارمنی که مربوط به دوران اول معماری ارمنستان می باشد و در کتاب آناباسیس، کسنوفون نیز نام آن ها آمده است عبارتند از: آرماویر (ارمنستان)، یروانداشات (شهر باستانی)، آرتاشات، واغارشاپات، زاره هاوان، تیگراناکرت آرتساخ، همچنین بناهایی نظیر معبد گارنی، زاره هاوان و شهرهایی نظیر آنی (شهر باستانی)، دارویْنْک، آنی کاماخ، اوشاکان؛ و همچنین بناهای مذهبی مانند باگاوان، باگرواند، آشتیشاد، یریزا، حلقه معماری آن دوران ارمنستان را نشان می دهند. نقاشی ارمنی. نقاشی ارمنی مربوط به دوره ما قبل تاریخ قدمتی ۱۰ هزار ساله دارد (نقاشی بر دیوارهای غارها، سنگ نگاره ها) در عصر برنز (هزاره های ۵ تا ۳ پیش از میلاد) هنر کاربردی اساساً به صورت سفالگری نمود پیدا می کند (سفال های رنگی زیبا، مزین به صور هندسی و نقش نگاره های گیاهی) (اکتشافات باستان شناسی در تپه شرش، کارنوت، وانادزور و غیره). بدون شک جام زرین کشف شده در کاوش های باستان شناسی تپه «آرمگاه وانادزور» که می باشد، یکی از زیباترین نمونه های هنر فلزکاری در هزاره دوم قبل از میلاد م
ی باشد. مشخصه بارز هنر مینیاتور ارمنی که نمونه های اولیه کشف شده آن مربوط به سده ۶ میلادی می باشند رنگ آمیزی زیبا و سبک های متنوع آن می باشد. انجیل های مزین به مینیاتور باقی مانده از سده های دهم و یازدهم میلادی که نام اساتید نقاش آن مشخص نمی باشد دارای ارزش هنری فوق العاده ایی می باشد. این انجیل ها با نام های «انجیل ادجمیادزین» (سال ۹۸۹ م)، «انجیل وهاپار» (سده دهم میلادی)، «انجیل موقنی» (سال ۱۰۳۸ میلادی) شناخته شده می باشند. «انجیل ادجمیادزین» دارای جلدی نفیسی از عاج فیل می باشد و در آن ۴ مینیاتور منحصر به فرد از سده ششم میلادی حفظ شده است. یکی از سبک های اصلی هنر مینیاتور ارمنی تزئین کتب و نسخ دست نوشته می باشد. استاتید مینیاتوریست با استفاده از آب رنگ، گواش و رنگ های چسبی در حاشیه صفحات کتب و نسخ دست نوشته طرح های گرافیکی و مناظر زیبایی با موتیف های گیاهی و حیوانی به یادگار گذاشته اند. در سده میانه هنر مینیاتور ارمنی با سبک ها و مکاتب مختلفی نمود پیدا کرده است. مشهورترین این سبک ها و مکاتب «واسبوراکان»، «آنی»، «سلیسیه»، «گلادزور»، «داتو»، «جلفا» (ایران) و «کریمه» می باشند، که از ترکیب آن ها هنر مینیاتور ارم
نی به وجود آمده است. قالی ارمنی. ارمنیان، که جزو نخستین پیروان رسمی مسیحیت (از ۳۰۱م) هستند، میراث کهن انگاره ها و نمادهای فرهنگ و سنت خود را با مفهوم روحانی آیین جدید تلفیق کردند و در طول روند تکامل نقش ها موفق به بیان قوی و آشکار آن ها به صورت نمادهای مسیحی شدند. امروزه، آثار هنری به جای مانده و شناخته شده مانند معماری کلیساها، چلیپاسنگها، صفحات تذهیب شده انجیلها، فرسکو، هنر فلزکاری، کندهکاری چوب، سفالگری و نیز هنرهای سنتی دستبافت مانند فرش، گلیم، گلدوزی و غیره تداوم و تکرار این نقش های سنتی را به روشنی نشان می دهند. این دسته از نقش های تزئینی، که در اصل نقشهایی نمادین و حامل معانیای خاص هستند، دو نکته مهم را یادآوری می کنند: اول اینکه همگی این نقش ها با گذشت زمان سیر تکاملی خاصی را از نظر پربارتر شدن طی کرده اند، دوم اینکه همگی آن ها در منطقه وسیع جغرافیایی که امروزه به نام ارمنستان غربی شناخته می شود شکل گرفته اند. پوشاک ارمنی. در پوشاک ارمنی چند رنگ متمایز می باشد؛ که طبق نظر فیلسوف ارمنی سده چهاردهم گریگور تاتواتسی، این رنگ ها دارای معانی خاصی بوده و اوضاع سیاسی و اجتماعی ارمنستان را نشان می دهد. بعنوان
مثال، رنگ مشکی بیانگر اوضاع سیاسی کشور، رنگ سفید بیانگر آب و پاکی، رنگ زرد بیانگر خاک، رنگ نارنجی بیانگر فروتنی، رنگ قرمز بیانگر رشادت و خون، رنگ آبی بیانگر عدالت می باشد. رنگ های بکار رفته در لباس های سنتی ارمنی تا به امروز نیز در مناطق مختلف ارمنستان مشاهده می شود. اما هر بخش و روستا در ارمنستان داری لباس سنتی و رنگ های مختص به خود می باشد. موسیقی ارمنی. موسیقی ارمنی ریشه در چند هزار سال پیش دارد. بر روی تخته سنگ های اوغتاسار تصاویری از زمان باستان باقی است که بوضوح نشان دهنده مناظر رقص و آئین های خاص همراه با ارائه آوا می باشند. آواز و موسیقی مربوط به مراسم دعا و آمادگی برای جنگ در زمان تشکل اتحاد قومی هایاسا و آرمن ها در ارمنستان رواج داشت. هزاره نخست پیش از میلاد مملو از تحولات هنر موسیقی و فرهنگ باستان بود. در اینباره شیپور تهیه شده از شاخ گوزن که در حوالی دریاچه سوان پیدا شده است گواهی می دهد. سنج هایی نیز مربوط به سده هفتم پیش از میلاد در تیشبانی یافت شده است (مربوط به دوران آیرارات). در همان زمان حکومت آراراتیان موسیقی ارمنی دارای ماهیت پرستشی و دنیوی شد و موسیقی دنیوی در نزد راویان و گویندگان و نقال
ان و عاشق های دوره گرد رونق یافت. این رونق و پیشرفت در زمان پادشاهی یرواندیان نیز ادامه یافت و با استحکام جامعه و استواری نظام خانواده ها در ارمنستان باستان موسیقی و آواز نیز حالت تخصصی تر پیدا کرد. به ویژه مرثیه خوانی مربوط به مراسم تدفین ترقی می کند و به تدریج یکی از شیوه های موسیقی ادبی ارمنی یعنی آواز خوانی توأم با شعر خوانی متشکل می گردد و از روایات و افسانه ها داستان های مربوط به تاریخ باستان ارمنی و دین اولیه آن ها (اسطوره شناسی) برای طی روند ترقی خود استفاده می شود. موسس خورناتسی با سخن گفتن دربارهٔ افسانه های هایک و بل، (آرام)، آرای زیبا، شامیرام و واهاگن و (نورک آنکغ) آن ها را گاهی روایت و گاهی آواز و افسانه و گاهی نیز عاشقی می نامد. آشپزی ارمنی. دربارهٔ تغذیه ارمنیان از دیرباز و از زمان حکومت پادشاهی آراراتیان اطلاعاتی در دست است. پایه و اساس این شیوه تغذیه را از رشته های مختلف کشاورزی می توان دانست. در ارمنستان باستان تاکستان های بزرگی وجود داشت و پرورش درخت انگور (مو) از اهمیت خاصی برخوردار بود. حفاری های دژ وان، مانازگرد، تیشبانی و شراب خانه آرنی-۱، گواه بر این امر هستند. در کنار کار زراعت و مرز
عه داری انواع مختلف دامداری ها نیز رواج داشت. محصولات مختلف کشاورزی و دامداری همراه با گیاهان طبیعی در دشت ها که به صورت خود رو در دسترس مردم سرزمین اَرمن بود. پایه و اساس شیوه خورد و خوراک و تغذیه آنان را فراهم کرد. سینمای ارمنستان. سینمای ارمنستان در تاریخ ۱۶ آوریل ۱۹۲۳ ایجاد شد. در آن روز با یک فرمان و توسط کمیته دولتی، سینمای ارمنی تشکیل شد. در ماه مارس ۱۹۲۴ نخستین استودیوی فیلم ارمنی به نام آرمن فیلم (به ارمنی: Հայֆիլմ، تلفظ: "های کینو") در ایروان بنیاد شد و کار خود را با یک فیلم مستند به نام «ارمنستان شوروی» (۱۹۲۴) آغاز کرد. نخستین فیلم صدادار پِپو نام داشت که در سال ۱۹۳۵ توسط هامو بیک-نازاریان ساخته شد. ادبیات ارمنی. ادبیات ارمنی یکی از قدیمی ترین و غنی ترین ادبیات جهان است. مؤسس خورناتسی پدر تاریخنگاری ارمنیان در سده پنجم میلادی در مورد ادبیات ارمنی پیش از سده پنجم اطلاعات بسیار پرارزشی به ما می دهد. بنا به اطلاعات خورناتسی کتاب های متعدد معابد بت پرستی، کتاب های حکایات، قباله های منعقده بین شاهزادگان مختلف و غیره وجود داشته اند. فولکلور مردمی نیز در آن دوران ترقی کرده بود. معلوم است که حتی قبل، در زم
ان تیگران دوم، در پایتخت های تیگراناکرت و آرتاشات غیر از نمایش های یونانی نمایش هایی نیز به زبان ارمنی اجرا می شد. لیکن بجز از این و چند گواهی دیگر، بزرگترین پدیده زبان ادبی قدیمی ارمنی یعنی (ارمنی کلاسیک)، گرابار است که با توانگری، کم اهمیت تر از زبان یونانی باستان نیست. در سده پنجم کتاب مقدس و کتاب های متعدد دیگر به طور صحیح از یونانی به ارمنی کلاسیک ترجمه شدند. با ابداع الفبای ارمنی و سپس برگردان انجیل به این زبان توسعه ادبیات ارمنی آغاز گشت. از نخستین آثار برجسته ادب ارمنی می توان به پهلوان نامه منظومی به نام داوید ساسونی اشاره نمود. این حماسه، داستان پیکار یک پهلوان ارمنی با سلطه اعراب برای رهایی مردم ارمنستان است. سپس ترجمهٔ برخی ار کتب ارسطو، و آنگاه داستان اسکندر و بعد هم نوشتن کتاب «تاریخ ارمنستان» که این کتاب را موسس خورناتسی نوشته و به زبان های فرانسوی و آلمانی و انگلیسی نیز ترجمه شده است. غزلسروده های دینی از سده پنجم نقشی مهمی در ادب ارمنی پیدا نمود که بیشتر در آیین های مذهبی بکار می رفت. نقطه اوج این گونه ادبی اثر عرفانی گریگور نارکاتسی به نام «سوگنامه نارک» است که در سده دهم زایشی نگاشته شده اس
ت. این شاهکار نارِک یکی از پرخواننده ترین اثر نزد ارمنیان تا به امروز است. سوگنامه نارک از سوی آزاد ماتیان به فارسی نیز ترجمه گشته است. با آمدن سده دوازدهم سخن ارمنی شاهد برامیدن یکی دیگر از غنایی سرایان خود یعنی نرسس شنورهالی بود. این جاثلیق سوگنامه ای در سقوط اِدِسا و سرودهایی «شاراکان ها» از خود بجا نهاد. دوره این دو سراینده برجسته یعنی سده ده تا چهارده میلادی را دوره زرین ادبیات ارمنی نام نهاده اند. زبان ارمنی. زبان ارمنی (به ارمنی: Հայերեն هایِرِن) یکی از زبان های هندواروپایی است که در منطقه قفقاز و به ویژه در کشور ارمنستان و آرتساخ و سایر کشورهای دیگر که ارمنیان به عنوان جماعت ارمنیان پراکنده شناخته می شوند صحبت می کنند. ارمنیان تا پایان سده چهارم میلادی از خط سریانی یا یونانی استفاده می کردند و از این رو ادبیات و تاریخ آنان به خط و زبانی غیر ارمنی نوشته می شود. پس از رسمیت یافتن دین مسیح در ارمنستان و مسیحی شدن ارمنیان، چون کتاب مقدس این دین به زبان یونانی یا سریانی بود. در مراسم مذهبی کلیساها نیز به این زبان ها سخن گفته می شد. در برخی از کلیساها کتاب مقدس را در هنگام مراسم به زبان ارمنی ترجمه و تفسیر
می کردند و برای حضار بازگو می نمودند. حروف خط ارمنی نخستین بار به کوشش و مجاهدت یک روحانی ارمنی به نام مسروب ماشتوتس، که با زبان های یونانی و زبان پارتی و ساسانی آشنایی کامل داشت، اختراع شد. نام های ارمنی. نام های شخصی ارمنی در اصل عمدتاً ایرانی و به طور خاص اشکانی هستند. نمونه هایی از این نام ها شامل «مهرداد» و «تیرداد» (ترکیبی از نام ایزدهای ایرانی) است. ایزدبانو «آناهیتا» که در ارمنستان نیز پرستیده می شد، در نام رایج «آناهیت» باقی مانده است. دیگر نام های رایج پارتی تبار در زبان ارمنی عبارت اند از: «تیگران»، «وهرام»، «سورن»، «بابکن»، «خورن» و «آرشاک». حتی «وازگن»، نام جاثلیق اعظم کلیسای ارمنی از سال ۱۹۵۵، ریشه ای پارتی دارد. نویسنده اشاره می کند که در قرون میانه، زمانی که ارمنی ها در قسطنطنیه به قدرت می رسیدند، اغلب نام هایی از این دست داشتند؛ مانند «وارتان»، «تیرداد»، «آرتاوسدوس» و حتی «اردشیر». در منابع تاریخی گرجی نیز، نام های اشکانی و ساسانی نیز دیده می شود؛ مانند «وراز-باکور»، «فَرنَواز»، «مهران» و «فرسمان»، همچنین نام های زنانه ای مانند «مهراندخت» و «باکوردخت». نام های دیگر ایرانی تبار چون «آرتاگ»، «ک
ْسفارنوگ» و «اسپرخ» نیز دیده می شوند که ارتباط بیشتری با دنیای ایرانیِ استپیِ سکایی و آلان دارند.
سیب چمپیون، شامپیون یا سمپیون یک رقم سیب پیوندی است که در سال ۱۹۶۰ در جمهوری چک در سیرکا از پیوند سیب زرد و سیب کاکس اورنج پایپین پرورش یافت. انواع مختلف با پوست های دو رنگ توصیف شده اند.
پاسیفائه () یکی از قمرهای نامنظم و مخالف گردمشتری است که توسط فیلیپ ژاک ملوته، دانشمند بلژیکی در سال ۱۹۰۸ کشف شده است. نام این قمر از یکی از اسطوره های یونان به همین نام گرفته شده است. پاسیفائه دختر هلیوس (خدای خورشید) و همسر مینوس بود.
هنر ارمنی سابقه بیش از پنج هزار سال را دارد. ارمنیان در رشته های معماری، منبت کاری، نقاشی، موسیقی و تئاتر پیشینه طولانی دارند. با توجه به کوهستانی بودن ارمنستان و وفور سنگ های ساختمانی در این کشور و استفاده دیرباز از این سنگ ها در امر ساختمان سازی کنده کاری بر روی سنگ ها نیز از اعصار قدیم در میان ارمنیان مرسوم گردید. مطالعه تاریخ هنر ارمنستان. مطالعه و پژوهش دربارهٔ هنر ارمنیان از اوایل سده بیستم آغاز شد. از محققین معروف را می توان به: گارگین یکم، سِر آرپی دِرنرسسیان و ژان میشل را نام برد. نقاشی ارمنی. نقاشی ارمنی مربوط به دوره ما قبل تاریخ قدمتی ۱۰ هزار ساله دارد (نقاشی بر دیوارهای غارها، سنگ نگاره ها) در عصر برنز (هزاره های ۵ تا ۳ پیش از میلاد) هنر کاربردی اساساً به صورت سفالگری نمود پیدا می کند (سفال های رنگی زیبا، مزین به صور هندسی و نقش نگاره های گیاهی) (اکتشافات باستان شناسی در تپه شرش، کارنوت، وانادزور و غیره). بدون شک جام زرین کشف شده در کاوش های باستان شناسی تپه «آرمگاه وانادزور» که است، یکی از زیباترین نمونه های هنر فلزکاری در هزاره دوم قبل از میلاد است. مشخصه بارز هنر مینیاتور ارمنی که نمونه های او
لیه کشف شده آن مربوط به سده ۶ میلادی می باشند رنگ آمیزی زیبا و سبک های متنوع آن است. انجیل های مزین به مینیاتور باقی مانده از سده های دهم و یازدهم میلادی که نام اساتید نقاش آن مشخص نمی باشد دارای ارزش هنری فوق العاده ایی است. این انجیل ها با نام های «انجیل اچمیادزین» (سال ۹۸۹ م)، «انجیل وهاپار» (سده دهم میلادی)، «انجیل موقنی» (سال ۱۰۳۸ میلادی) شناخته شده می باشند. «انجیل اچمیادزین» دارای جلدی نفیسی از عاج فیل است و در آن ۴ مینیاتور منحصر به فرد از سده ششم میلادی حفظ شده است. یکی از سبک های اصلی هنر مینیاتور ارمنی تزئین کتب و نسخ دست نوشته است. استاتید مینیاتوریست با استفاده از آب رنگ، گواش و رنگ های چسبی در حاشیه صفحات کتب و نسخ دست نوشته طرح های گرافیکی و مناظر زیبایی با موتیف های گیاهی و حیوانی به یادگار گذاشته اند. در سده میانه هنر مینیاتور ارمنی با سبک ها و مکاتب مختلفی نمود پیدا کرده است. مشهورترین این سبک ها و مکاتب «واسپوراکان»، «آنی»، «سیلیسیه»، «گلادزور»، «داتو»، «جلفا» (ایران) و «کریمه» می باشند، که از ترکیب آن ها هنر مینیاتور ارمنی به وجود آمده است. معماری ارمنی. معماری ارمنی نوعی معماری خاص است که