Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
و هم مقام. مقام های کلیسایی عبارتند از: «شبان روحانی، معلم مبلغ، رهبری، به طریقی. در کلیسای ارمنی دو مقام به طریق وجود دارد، به طریق اورشلیم که از طرف جامعه روحانی منصوب می شود و به طریق استانبول از طرف شورای مربوطه منتصب می گردد.» مقام های پایین تر از کشیشی عبارتند از: «دربان، قاری، مسئول قسم یا سوگند یار، مشعل بان» کتاب مقدس و ترجمه های کتاب مقدس. کتاب مقدس (به ارمنی Astvadsashounch یا sourp girk به انگلیسی the bible)از دو بخش عهد عتیق (به ارمنی hin-ktakaran به انگلیسی old testament) و عهد جدید (به ارمنی nor-ktakaran و به طور کلی avetaran به انگلیسی gospel یا new testament) تشکیل شده است. بخش اول شامل ۳۹ و بخش دوم ۲۷ کتاب است؛ که جمعاً ۶۶ کتاب می باشد. عهد عتیق مورد قبول مسیحیان و یهودیان است اما عهد جدید تنها مورد پذیرش مسیحیان می باشد. کتاب های عهد جدید از سه بخش تشکیل می شوند: «انجیل ها، اعمال و رساله های رسولان، مکاشفه یوحنا.» به طور کلی کتاب های عهد عتیق در آغاز به زبان عبری و چند کتاب نیز به زبان یونانی و آرامی نگاشته شده اند. زبان دوم کتاب مقدس زبان یونانی است. قابل ذکر است که در زمان عیسی مسیح زبان
رایج در فلسطین و یهود زبان آرامی بود؛ و خود ایشان به این زبان صحبت می کردند که جزو زبان های سامی به شمار می رود. نخستین نسخه چاپی به زبان ارمنی: چاپ کتاب مقدس به زبان ارمنی در شرایط سختی انجام گرفت. این امر به همت "وسکان یروانتسی" و "ماتئوس زارتسی" در طول سال های ۶۸–۱۶۶۶ (قابل توجه است که اختراع چاپ در سال ۱۴۵۵م نخستین کتاب چاپی ارمنی در سال ۱۵۱۲ صورت گرفت) در آمستردام انجام شد. بهترین انتشار کتاب مقدس همان است که زهرابیان به سال ۱۸۰۵م در ونیز به چاپ رسانده است. کتاب مقدس الهام بخش بسیاری از اندیشمندان ارمنی در خلق آثار ادبی، فلسفی، اخلاقی بوده است. از دیگر سو کتاب به عنوان سر منشأ هنر مینیاتور و موسیقی مذهبی به توسعه و گسترش و تعالی فرهنگ ارمنی کمک عمیق و همه جانبه نموده است. کلیسای ارمنی. کلیسای ارمنی به منزلهٔ نهادی دینی دارای دو نقش هم زمان در هویت قومی ارمنیان است؛ از یک سو یکی از عناصر مهم هویت ارمنی محسوب می شود و از سوی دیگر از عوامل مهم حفظ و بازتولید عناصر و نمادهای هویت قومی ارمنیان است. کلیسای ارمنی از نوع کلیساهای مرسلی است و با عنوان کلیسای مرسلی و ملی ارمنیان نامیده می شود. این کلیسا به هیچ یک
از مذاهب کاتولیک و پروتستان وابستگی ندارد و به این دلیل کلیسای ملی و ارمنی خوانده می شود. جدایی کلیسای ارمنی از کلیساهای امپراتوری روم شرقی غیر از دلایل مذهبی، دلایل سیاسی ـ اجتماعی دیگری هم داشت. اول آنکه، مسیحیت بیزانسی و رومی، از زمان امپراتوری تئودور یکم، تبدیل به دولتی مذهبی و متعصب شده بود که سخت گیری های زیادی داشت و به سرکوب سایر طریقت ها می پرداخت. از طرف دیگر، در آن زمان چهار مرکز اسقف اعظمی وجود داشت که در واقع چهار پایتخت دینی مسیحیت بودند: رم، اسکندریه، انطاکیه و قسطنطنیه. این مراکز دینی حاضر به پذیرش این سخت گیری ها نبودند. ارمنیان خود را از این دعواها دور نگه داشتند و بیشتر متوجهٔ مرکز انطاکیه بودند. از طرفی کلیسای بیزانس به دنبال افزایش تسلط خود بر کلیساهای خاورزمین بود و آن ها را تبدیل به عوامل تحت ارادهٔ خود می کرد. در این وضعیت، کلیسای ارمنی برای حفظ موجودیت خود و جلوگیری از حل شدن در بیزانس استقلال خود را حفظ کرد و از آن کلیسا فاصله گرفت. اگرچه این جدایی برای ارمنستان پیامدهای سیاسی نه چندان مطلوبی به دنبال داشت و سبب بدبینی و دشمنی تاریخی بیزانس با ارمنیان و ایجاد مشکل برای آنان، از جمله
تضعیف و تقسیم ارمنستان در سده یازدهم میلادی شد، کلیسای ملی مستقل ارمنی را مبدل به عامل بقای ارمنستان در طول تاریخ ساخت. علاقهٔ شدید ارمنیان به کلیسایشان سبب شد تا آن ها مذهب خود را حفظ کنند و موجب شد تا کلیسا به منزلهٔ عامل هویت بخش ملت ارمنی و عامل مؤثر در بقای سیاسی آنان نقش مهم خود را در طول تاریخ ایفا کند. حیات سیاسی ارمنیان نیز مرهون کلیسای ارمنی است. در تمامی دورانی که ارمنیان فاقد حاکمیت سیاسی واحد بودند و تحت سلطهٔ قدرت های دیگر می زیستند این کلیسای ارمنی بود که نقش رهبری جامعه را بر عهده داشت و به جای حاکمیت سیاسی ادارهٔ امور جامعه را برعهده می گرفت. پاسدرماجیان در این مورد می نویسد: «کلیسای ارمنی گذشته از این خدمت اساسی که برای حفظ و بقای حیات فرهنگی و معنوی ملت انجام داده، در واقع، خود ملت را نیز در چهارچوب امپراتوری عثمانی رهبری کرده و نگذاشته است که وجودش در وجود ترکان عثمانی مستحیل شود.» محققان تاریخ ارمنی معتقدند جماعت ارمنیان پراکنده و کلیساهای ارمنیان دیاسپورا نقشی مهم در احیای ملت ارمنی، ایجاد احساسات ملی گرایانه و میهن پرستانه و نهایتاً، کسب استقلال ملت ارمنی داشته اند. یرواند آبراهامیان نی
ز در بیان اهمیت کلیسای ارمنی در حیات سیاسی ـ اجتماعی این ملت می نویسد: «اهمیت کلیسای ارمنی به این دلیل است که در طول دوره ای طولانی، که ارمنیان فاقد دولت بودند، کلیسا نقش دولت را هم بازی می کرد.» از نظر هراند پاسدرماجیان وجود دو صفت اصلی در کلیسا، یکی یگانگی صمیمانه با ملت و دیگری ارزش مردم سالارانه و آزادیخواهانهٔ آن، علت اصلی نقش عمیق کلیسا در حیات سیاسی و اجتماعی ملت ارمنی بوده است. «نقش کلیسا در حیات سیاسی و احیای مجدد ارمنستان در سده نوزدهم میلادی را تشبیه به نگهبانان مشعل کرده اند، نگهبانانی که در طول سده ها مخازن و گنجینه های معنوی، ادبی و فرهنگی این ملت را در درون صومعه ها و کلیساها حفظ و حراست کردند و از دستبرد زمان و تهاجم بیگانگان در امان نگاه داشتند تا به روشنفکران، شاعران و سیاستمداران نسل های جدید بسپارند و آن ها با روح بخشی مجدد به این گنجینه ها زمینهٔ احیای مجدد ملت ارمنی و استقلال کشور را فراهم آورند.» چلیپاسنگ یا خاچکار. اقوام و ملل مختلف واژه هایی را به بشریت اهدا کرده اند که ترجمه نمی شوند، واژه هایی که معرف گوشه هایی از زندگی نامه یا ارزش های منحصر به فردِ فرهنگ مادی یا معنوی آن ها هستند.
یکی از واژه هایی که از زبان ارمنی به دنیای متمدن راه یافته واژه «خاچکار» است. در منابع ارمنی اطلاعاتی موجود است مبنی بر آنکه مبلغان و رزمندگان دیانت نو در محل معابد تخریب شدهٔ دین کهن و در میدان ها و بر جاده ها به نشانهٔ پیروزی دیانت نو صلیب های چوبی می نشاندند اما صلیب چوبی دوام چندانی نداشت و ناگزیر باید راهی برای دوام بیشتر آن پیدا می شد. در اینجا بود که تجربهٔ سده های گذشته دوران پادشاهی وان و دوره های بعد به یاری دیانت نو آمد. صلیب چوبی به صلیب سنگی تبدیل و بر پایهٔ سنگی ساده ای استوار شد. چلیپاسنگ که در محیط فرهنگی ارمنستان در دوران اولیهٔ مسیحیت، به منزلهٔ میراث دار و ادامه دهندهٔ منطقی حجاری آثار یادبود دوران باستان متولد شده بود در گذر سده ها رشد کرد و تکامل یافت و به یکی از شکوهمندترین جلوه های هنرهای زیبا تبدیل شد و به منزلهٔ اثر خاص ارمنیان، با نمونه های بی همتا گنجینه های فرهنگ هنری انسان متمدن را غنی تر کرد. آداب و رسوم کلیسایی. صلیب کشیدن بر چهره یکی از آداب دینی در حین برگزاری مراسم، به هنگام ورود به کلیسا و مکان مقدس، و در حین سوزاندن کندر و دعای روحانی مجری مراسم است. در هنگام مراسم، به ویژ
ه در زمان پاتاراک، رسم است که خداوند را سجده کنند. ارجی است که ما به خداوند می گذاریم. در بیشتر مراسم کلیسا کندر دود می شود. کندری که در مراسم دود می شود، غیر از خوشبویی، نشانه نیایش پرشور و دعای خیر است. در جشن های میلاد مسیح و زادیک مقدس، رسم است که کشیش برای مژده دادن میلاد یا (رستاخیز) منجی به خانه پیروان حوزه خود می رود. این دیدار یا بهتر بگوییم مژده دادن را تبرک خانه می نامند. آیین تبرک خانه از زمان حواریون آغاز شده است. در همه دین ها، نثار قربانی رسم مهمی است. گریگور روشنگر در این رسم، تبرک نمک را نیز برای مسیحیان برقرار کرد. بر این پایه است که پیش از نثار هبه (قربانی)، نمک از سوی یک روحانی متبرک شده به قربانی داده می شود سپس قربانی را سر می برند. نان مقدس و ماس در کلیسا فراهم می شود تا میان دینداران بخش شود. نان مقدس برای تقدس مراسم پاتاراک به کار می رود و برای تبرک به ایمانداران داده می شود. در کلیسا رسم است که شمع روشن کنند و آن رسمی خداپرستانه و بیان آشکار احساسات دینی است. زیارت، از مکان های مقدس دینی، دیرهای تاریخی، و گاه کلیسا به مناسبت نامگذاری آن مکان ها یکی از رسوم دینی است. در کلیسا رسم است
که صندوق بگردانند و برای برآوردن برخی نیازها پول جمع کنند. رسم صندوقچه را حواریون برقرار کردند، تا با پول جمع آوری شده به تنگدستان یاری رسانند. پس از آن، این رسم در کلیسا ماندگار شد، تا هدایای گردآمده را صرف نیکوکاری و نوسازی کلیسا نمایند. براساس رسمی که پدران کلیسا برقرار کرده اند، فردای هر یک از روزهای جشن های بزرگ، مانند:جشن زادیک و وارداوار و جشن میلاد، روز یادبود مردگان خواهد بود. هدف تبرک قبرها آن است که مردگان را یاد کنند و امید به زنده شدن مردگان را نوید دهند. در کلیسا رسم است که پس از خاک سپاری مردگان و انجام پاتاراک مقدس، مراسم ترحیم برگزار شود. ترحیم را در روز چهلم و سالگرد مرگ برگزار کنند. در میان ارامنه ایران برگزاری ترحیم در روز هفتم نیز مرسوم است. جشن - تُن. جشن را در زبان ارمنی "تُن" یا "دُن" می نامند. آن برگرفته از واژه (تونوس) یونانی، به معنی مراسم و آیینی گروهی است. ارمنیان با پیشینه چند هزار ساله خود همانند دیگر اقوام باستانی، جشن های گوناگونی داشته اند. بیشتر جشن ها و ایزدان ارمنی همانندی و مشترکاتی با جشن ها و ایزدان اقوام ایرانی دارند و این به سبب زندگی مشترک و همسایگی دیرپای ایرانیان و
ارمنیان بوده است. مهم ترین ایزدان ارمنستان باستان چنین بودند: «آرامازد، آستقیک، آناهید، واهاگن، نانه.» با پیدایش و گسترش مسیحیت در سده یکم میلادی، آیین اساطیری و باورهای باستانی اقوامی که در تماس با آن قرار گرفتند سست شد و باورهای پیش از مسیحیت به آرامی رو به نابودی نهاد. دین مسیح در محیطی یهودی پدید آمد، سپس در میان مردمان غیر یهودی گسترش یافت. استان های شرقی امپراتوری رم و سرزمین کوهستانی ارمنستان از نخستین جاهایی بودند که مسیحیت در آن ریشه دوانید، پیروانی یافت و در نواحی پیرامون خود گستره شد. اگرچه ارمنستان، نخستین دولت مسیحی جهان، این دین را در سال ۳۰۱م پذیرفت، اما بخشی از مردمانی که نسل اندر نسل با دین باستانی ارمنیان زیسته و به آن خو گرفته بودند، در گوشه و کنار ارمنستان در برابر آن پایداری می کردند. آن ها به ایزدان باستان و جشن های دیرین ارج می نهادند و آموزه های نوین مسیحیت را آسان نمی پذیرفتند. گریگور مقدس برای برچیدن این مانع بزرگ شیوه ای خلاق به کار گرفت و جشن های باستانی مهم ارمنیان را به گونه ای با جشن های کلیسایی و مسیحیت پیوند داد، آداب و رسوم باستانی ارمنیان را در آیین ها و جشن های کلیسا گنجان
د و به آداب و آیین های چند هزار ساله آنان جامه ای مسیحی پوشاند. برای مثال:جشن «وارداوار» یا آب پاشی باستانی را با جشن (درخشندگی سیمای عیسی مسیح) پیوند داد و یکی ساخت. با گذشت زمان، جشن های کلیسایی و دینی بر جشن های باستانی ارمنیان چیره شد و آن ها را به فراموشی سپردند. جشن ها و اعیاد مشترک ایرانیان و ارمنیان. ایرانی ها و سغدی ها به آن نوسرد، ارمنیان ناواسارد، هندی ها ناواساردادا، خوارزمی ها نوسارج یا ناوسارچی می گفتند. نخستین روز سال را (نوسال) می نامند. نوسال شکل ارمنی شده واژه (ناواسارد) است. ناواسارد واژه ای است به معنی سال نو. (ناو به معنی نو و ساره دا به معنی سال). ناواسارد نخستین ماه گاه نامه خورشیدی در ارمنستان باستان بود. نوسال را "کاغاند" نیز می نامند، که برگرفته از واژه لاتین (calendaa) به معنی روز نخست ماه و واژه یونانی (kalanse) به معنی روز نخست هر ماه، سر برج و آغاز ماه است. نوسال هیچ گونه آیین و مراسم دینی ندارد. تنها پاتاراک مقدس به مناسبت آن برگزار می شود. پادشاه و سالاران نامدار به جشن های ناواسارد می آمدند و در آن جشن ها قربانی فراوان می کردند. بزمی با آواز و پایکوبی برپا می شد، مردم و گوسان
ها نمایش هایی برگزار می کردند، مسابقات ورزشی، اسب دوانی، پیکار گاوان نر و مانند آن، برگزار می شد. پیشوازی خدایگان جشن وقف عیسی چهل روزه به عبادت گاه است. یوسف و مریم خدازای، عیسی نوزاد را که چهل روزه بود، بنا بر آیین موسی، به عبادت گاه بردند تا وقف خداوند کنند. در آنجا، سیمون پیر به پیشواز آمد. روح القدس به او وعده داده بود که تا مسیح منجی را نبیند چشم فرو نمی بندد. او نوزاد را در آغوش گرفت و خداوند را سپاس و درود گفت، که او را ارزانی دیدن منجی بنی اسرائیل کرده است. نوزاد را دعای خیر کرد و گفت: «خدایگانا، بنده ات را با آرامش رها کن، زیرا من آن منجی را که تو برای جمله اقوام فرستاده ای دیدم. من دیدم آن پرتو را که باید روشنگر اقوام باشد و آن فره را که از برای قوم بنی اسرائیل توست.» جشن پیشوازی خدایگان جشنی ایستاست که در ۱۴ فوریه (برابر با ۲۵ بهمن) برگزار می شود. در شامگاه ۱۳ فوریه، پس از تشریفات کلیسایی، مراسم پیش جشن و دشتستان برگزار می شود، شمع توزیع می کنند و روحانی برگزارکننده مراسم شمع های روی میز صحن کلیسا را روشن می کند. پس از پایان تشریفات کلیسایی، دینداران شمع های خود را روشن کرده به خانه می برند. پس از
مراسم کلیسا، بنا بر رسمی دیرین، در حیاط کلیسا آتش می افروزند. دربارهٔ روشن کردن آتش، هیچ قانون و اصلی در مسیحیت و کلیسا وجود ندارد. یکی از جشن های مشترک ایرانیان و ارمنیان، جشن آتش افروزی است که ایرانیان آن را جشن "سده" و ارمنیان "درندز" می گویند. در زبان عامیانه، (پیشوازی خدایگان) را "درانداس" و "درندز" می نامند، گاه نیز به مثابه رسمی بازمانده از مهرپرستی، (مِلِت) نامیده شده است. پیشوازی خدایگان به معنی برخاستن در برابر خدایگان و پیش خدایگان ایستادن و به پیشواز رفتن و استقبال کردن است. چهارشنبه سوری همسان و همانند جشن پیشوازی خدایگان یا درندز ارمنیان است و بازمانده مهرپرستی، یعنی جشن ایزد آتش شمرده می شود. ایزد میترا از دید مردمان و جهان ناپیدا بود، اما در آسمان به شکل خورشید و در زمین به شکل آتش دیده می شود و بدین سان، مهر همانند خورشید می گشت. در جلفای قدیم، جوانان ارمنی که در همان سال ازدواج کرده بودند بوته خار را در حیاط کلیسا آماده می کردند. به هنگام برگزاری مراسم، همان جوانان با شمع های روشن در دست در جلوی بوته به صف می ایستادند. زمانی که کشیش در حین اجرای مراسم با شمع خود بوته را آتش می زد، آن نو همس
ران نیز در پی او آتش را روشن می کردند. سپس جوان ها با شمع های روشن به خانه هایشان، که پیش تر بوته های کوچکی در آن آماده شده بود، بازمی گشتند و با آن شمع ها بوته ها را آتش می زدند و از روی بوته های افروخته می پریدند. در آن شامگاه، خویشان و بستگان نو همسران برای نوعروس خوراکی های گوناگون می آوردند که آن را "خونچا" می نامیدند. دگرگونی سیما (به ارمنی:آیلاگربوتیون) یا درخشندگی سیمای مسیح (به ارمنی:پایتساراگربوتیون)، یکی از جشن های مهم کلیسا است که (وارداوار) نیز می نامند و یکی از پنج جشن بزرگ کلیسا است. انجیل ها، دگرگونی سیمای عیسی را این گونه شرح می دهند: «عیسی به همراه پطرس، یعقوب پسر زبدی و یوحنا از شهر دور می شود و برای نیایش به کوه می رود؛ و در حالی که عیسی نیایش می کرد، نور خورشید درخشنده شد و جامه اش چون برف سپید شد. اندکی بعد، موسی و الیاس نیز نمایان شدند و با او سخن گفتند. چهره عیسی چنان درخشان و نورانی شد که سراسر کوه را غرق در نور کرد. حواریون از این درخشندگی از خواب سنگین بیدار شدند و چهره درخشان استاد خود و آن دو کس را دیدند که عیسی با آنان به گرمی سخن می گفت. پتروس حواری بهت زده و دستپاچه جرات یافت ک
ه سکوت را بشکند و بگوید:استاد، خوب است که ما این جا بمانیم. او پیشنهاد کرد که سه سایبان فراهم کنند. در آن دم، ابری روشن آنان را فرو پوشاند و حواریون وحشت زده به زمین افتادند. از میان پرتوهای نور بانگی رمزآلود شنیده شد:او پسر عزیز من است، و من از او خشنودم. او را فرمانبرداری کنید. عیسی به حواریون نزدیک شد و گفت:برخیزید،نترسید. حواریون آهسته به بالا نگریستند و تنها استاد خود را دیدند.» یکی از کهن ترین جشن های مشترک ایرانیان و ارمنیان می باشد که ایرانیان آن را جشن تیرگان یا آب پاشان می گویند. دربارهٔ منشأ معنی و مفهوم واژه وارداوار چند دیدگاه وجود دارد که تفاوت آن ها با یکدیگر مربوط به تفسیر ماهیت جشن است و دیگری این که این جشن با کدام یک از ایزدان در پیوند است. برخی وارداوار را با آستغیک و دیگران با آناهیتا و برخی دیگر با طوفان نوح در پیوند می دانند. وارتاپت ملیک پاشایان می نویسد: «وارداوار در زبان سانسکریت به معنی وارت (آب)، وار (پاشیدن) و شستن است. بدین سان وارداوار به معنی آب پاشی است. رسم پاشیدن آب در روز وارداوار یا همان جشن آب، می توانست در پیوند با پرستش آب باشد. روزگاری آب نماد پاکیزگی، و وسیله حاصلخیزی
بود و از این رو پرستیده می شد. آب برای افسونگری و پیشگویی نیز کاربرد داشت و برای راندن دیوها و ارواح پلید به کار می رفت. جشن دگرگونی سیما پس از گریگور روشنگر به وارداوار پیوست، گویا در سده های ۵ و ۶ میلادی، ارمنیان جشن دگرگونی سیما را به وارداوار پیوند دادند. جشن باریگندان از جشن های مشترک ایرانیان و ارمنیان است که افزون بر تشابه اسمی، آداب و سنن برگزاری آن ها نیز شبیه هم است. باریگندان به معنی زندگی نیکو، سرور و شادمانی و فراوانی نعمت است. این جشن از جشن های روزگاران پیش از مسیحیت ارمنیان است و هم زمان با جشن ناواسارد برگزار می شد. از ویژگی های باریگندان برقراری مساوات کامل میان طبقات مردم بود. در آن روز همگان از آزادی کامل برخوردار بودند و اجازه داشتند بی پروا، از اعمال بزرگان و توانگران انتقاد کنند. ارمنیان هم اکنون نیز در روز پیش از آغاز ایام روزه بزرگ، جشن باریگندان را برگزار می کنند. کسانی که قصد دارند روزه بگیرند در این شب سفره شام را رنگین تر و مفصل تر از شب های دیگر می گسترند و با اقوام و خویشان به جشن و سرور می پردازند. در آن شب جوانان ارمنی لباسی برای خود فراهم می سازند و نقابی بر چهره می گذارند،
به طوری که شناخته نشوند. دو جوان دیگر که یکی لباس عروس و دیگری لباس داماد بر تن کرده همراه دسته حرکت می کنند و به منازل می روند و به جشن و سرور می پردازند. جشن های کلیسای ارمنی. آیین های کلیسای رسولی ارمنی و "پاتاراک" مقدسی که به مناسبت های ویژه و در روزهای یکشنبه برگزار می شود، مختص جشن ها یادبودها و مناسبت های گوناگون است. از این دیدگاه، کلیسا روزهای خود را به سه گروه بخش می کند:(روزهای جشن، روزهای مقدس و روزهای پرهیز) جشن ها نیز به نوبه خود دارای بخش های زیر هستند:(جشن های مسیحایی، جشن های مریم خدازای مقدس، جشن های کلیسایی و جشن های ملی و دینی) جشن های مسیحایی ویژه رویدادهای زندگی عیسی مسیح است، مانند:(میلاد یا ظهور خدایگان ما عیسی مسیح و غسل تعمید و شامل چند جشن دیگر)جشن های مریم خدازای چنین اند:(بار گرفتن آنا، میلاد مریم مقدس و انتقال مریم خدازای مقدس و شامل چند جشن دیگر)جشن های صلیبی چنین اند:(جشن (نمایانی صلیب مقدس و یافتن صلیب و شامل چند جشن دیگر) جشن های کلیسایی چنین اند:(جشن فرود نور و یکشنبه نخستین ماتور و شامل چند جشن دیگر) پیش جشن در روز پیش از جشن های بزرگ و در پایان مراسم برگزار می شود. چنان که
ترکیب واژه نشان می دهد، پیش جشن به معنی پیش از جشن است و واپسین شامگاه پیش از جشن اصلی است. پیش جشن در روز پیش از جشن های خدایگانی و جشن های قدیسان بزرگ برگزار می شود. ناواگاتیک واژه ای است پهلوی که از پارسی به زبان ارمنی راه یافته است. (ناو) در زبان پهلوی و زبان پارسی میانه به معنی (نو)، و (گات) در زبان اوستایی به معنی خانه است. معنی این واژه خانه نو و بنیادی نوساز است. در واژه نامه مالخاسیان دربارهٔ ناواگاتیک آمده است: «جشن گشایش، ساخت و نوسازی خانه نو، جشن و ضیافتی که در سالروز گشایش خانه یا بنیاد یا عقد و ازدواج برپا می شود.» در گذشته رسم بود که هر بنیاد، ساختمان یا مکانی دینی با تشریفات ویژه ای گشایش می یافت. این رسم در نزد مصریان، یونانیان، رومیان و یهودیان گسترش بسیار یافته بود. روز پیش از جشن میلاد مسیح و جشن (زادیک) را (جراگالویتس) می نامند. جراگالویتس به معنی افروختن چراغ، و روشن کردن شمع است. رسم چنین بود که در جشن های مهم و بزرگ، قندیل های کلیسا را روشن می کردند و به حاضران شمع می دادند تا روشن کنند. اکنون روز پیش از جشن های میلاد مسیح و زادیک را جراگالویتس می نامند. در نزد ارمنی های ایران چنین ر
سم است که نان مقدسی، که پیش از تبرک خانه آورده شده است به دست بزرگتر خانواده میان حاضران بخش می شود و هر کس تکه ای از نان مقدس را در جام خود می اندازد و روی آن شراب سرخ می ریزد و این گونه به هم تبریک می گویند. شام در برگیرنده کوکو، پلو، ماهی، تخم مرغ و شراب سرخ است. سورب دزنوند یا کریسمس یا جشن میلاد مسیح خدایگان ما با مراسمی پرشکوه و با حضور انبوه دینداران در سراسر جهان مسیحی برگزار می شود. میلاد مسیح، که نام کهن تر آن ظهور خداوند و تعمید است، دیرینه ترین و مردمی ترین جشن مسیحیان است. در دوران آغازین مسیحیت، روز میلاد مسیح با نام ظهور خداوند معروف بود. در همان روز، از تعمید عیسی، پای بوس رفتن مغان، و عروسی قانا که نخستین تجلی خداوند بود و پیشامدهای دیگر مربوط به میلاد مسیح نیز نام برده می شد. کلیسای ارمنی تا امروز رسم دیرین را نگاه داشته است و میلاد و تعمید عیسی را در یک روز برگزار می کند. دربارهٔ تاریخ تولد عیسی آگاهی های دقیق و موثقی در دست نیست. انجیل ها نیز در اینباره آگاهی های ناچیزی می دهند. هیچ منبعی هم نیست که با آن بتوان تاریخ دقیق میلاد مسیح را نشان داد. بر اساس منابع معتبر از نیمه های سده دوم میلا
دی جشن ظهور خداوند در ششم ژانویه برگزار می شد، و برگزاری این جشن جنبه ای همگانی داشت. همه مسیحیان تا سده چهارم میلادی جشن ظهور خداوند را با هم در ششم ژانویه جشن می گرفتند. پس از سده ۴ میلادی به تصویب کلیسای کاتولیک رم، میلاد مسیح را در ۲۵ دسامبر برابر با ۵ دی و تعمید را در ۶ ژانویه جشن گرفتند. تاریخ میلاد مقدس مسیح یک موضوع عقیدتی نیست، بلکه تنها یک حساب گاه شماری است و در این روزها برای کلیساها هیچ گاه موضوع بحث انگیزی نخواهد بود. پس از پاتاراک مقدس، بدون درنگ مراسم تبرک آب آغاز می شود. تبرک آب نماد تعمید مسیح است. این آیین در آغاز تنها ویژه کلیسای اورشلیم بود و در کناره رود اردن برگزار می شد. سپس مراسم تبرک آب در میان دیگر کلیساهای مسیحی نیز گسترش یافت و برقرار شد. در تاریخ ارمنیان، از دو مراسم تبرک آب یاد شده است:یکی در سال ۱۰۲۲م در روزگار جاثلیق پتروس یکم، در نزدیکی ترابزون در رود چوروخ به همراه یونانی ها زمانی که جاثلیق ارمنیان به بوزانتیون سفر می کرد. به هنگام تبرک آب پیشامد شگفت انگیزی روی داد و آب رودخانه برگشت از این رو جاثلیق پتروس را "گِتادارتس" (به زبان ارمنی به معنی رود برگردان است) نامیدند. دومی
در ۱۲۱۱م در "سیس" پایتخت پادشاهی ارمنی کیلیکیه در روزگار پادشاه لوون دوم برگزار شد. فردای جشن های بزرگ (جشن های میلاد مسیح، زادیک، وارداوار،انتقال مریم خدازای مقدس و صلیب مقدس) روز یادبود مرگان است. در روز یادبود مردگان همگان به آرامگاه می روند و مزار مردگان خویش را تبرک می دهند. از جشن باریگندان تا زادیک را روزه بزرگ می نامند؛ زیرا ۴۰ روز می باشد. روزه بزرگ را بدان سبب که ۴۰ روز دارد، چهل گانه نیز می نامند. روزگاری نان و نمک نیز می گفتند. در قدیم در برخی روزهای روزه بزرگ نان و نمک می خوردند یا روزه را با نان و نمک پایان می دادند. پرهیز به معنی نخوردن برخی خوراکی ها، از جمله گوشت، لبنیات، تخم مرغ و وقف خود به ریاضت، استغفار و توبه است. همچنین روزهای اندیشیدن، خودآزمایی، پشیمانی است. روزه ها را می توان به گونه زیر بخش کرد:(روزه های یک روزه، روزه نخستگان، روزه یک هفته ای و روزه ناواگاتیک و روزه بزرگ) مسیح چهل روز به بیابان رفت تا نیایش، روزه داری و توبه کند. در انجیل ها این رویداد با جزئیات بسیار نگاشته شده است. در آنجا از آزمایش عیسی به دست ابلیس و از بیرون آمدن بی گزند و پیروزمند از این آزمایش نیز سخن می رود
. انزوای چهل روزه مسیح، یک دوره آمادگی همراه با نیایش، روزه داری و توبه برای کارکرد گسترده خود بود. یک دوره اندیشیدن و تفکر بود برای موعظه و کار آینده اش. نیمه روزه بزرگ یا روز بیست و چهارم روزه را "میجینک" به معنی میانگان می نامند. در بامداد مراسم (آرِواگال، به معنی سپیده دمان، مراسم دینی است که به هنگام برآمدن خورشید برگزار می شود) و در شامگاه نیایش (یِکِستسه، به معنی بیاید رحمت تو، دعا خوانده می شود، دعایی شامگاهی است که با همین واژه بیاید آغاز می شود) برگزار شود. در این روز بر حسب رسم در میان روزه داران، نوعی نان شیرینی موسوم به گاتا (شیرینی) که از نان فطیر درست می شود بین آن ها تقسیم می شود و در قطعه ای از این نان، سکه ای فلزی گذاشته می شود که در باور مردم اگر آن سکه فلزی سهم کسی شد آن فرد در آن سال موفقیت های عظیمی کسب خواهد کرد. آخرین یکشنبه روزه بزرگ را گل آرایی می نامند. انجیل روز یکشنبه گل آرایی در برگیرنده چند رویداد از زندگی مسیح است، مانند زنده شدن غازاروس، ورود شکوه مند مسیح به اورشلیم، استقبال پرشور مردم، و در پایان پاکسازی عبادت گاه. در یکشنبه گل آرایی، کلیساها را با شاخه های نخل و ترکه های زی
تون می آرایند تا رویداد ورود عیسی به اورشلیم را غنی تر و مجسم تر کنند. در حین تبرک محصول، شاخه های زیتون یا بید (سرده) را برکت داده و در میان مردم پخش می کنند. زادیک و رستاخیز مسیح در گاهنامه کلیسا جدا از هم می آیند و چنین نوشته می شوند:(زادیک. رستاخیز خدایگان ما عیسی مسیح) از آداب و رسوم زادیک می توان تنها از رنگ کردن تخم مرغ و تخم مرغ بازی کرد. تخم مرغ در ادیان گوناگون نماد رستاخیز شمرده می شد، زیرا نطفه زندگی نو را در خود دارد. به دیگر سخن، دو زایش دارد. تخم مرغ به نشانه شادمانی به رنگ سرخ رنگ آمیزی می شد. رنگ سرخ نشانگر خون قربانی نیز بود؛ بنابراین تخم مرغ چونان نشانگر زندگی نو، به دوران پیش از مسیحیت تعلق داشت، اما رنگ کردن تخم مرغ بخشی از آداب بهاری بود. پس از کاربرد یافتن در نزد مسیحیان رنگ سرخ نماد خون سرخ ریخته شده مسیح شد. ۴۰ روز پس از جشن رستاخیز مقدس در روز پنجشنبه، جشن عروج خدایگان ما عیسی مسیح است. عروج یادبود به آسمان برخاستن عیسی با پیکر شکوه مند خود و نشستن در پهلوی راست خدای پدر است. عروج بر کوه زیتون در پیش چشم حواریون روی داد. اکنون آن کوه را کوه عروج می نامند. عیسی پیش از عروج به شاگردانش
دستورها داد و توصیه ها کرد، همگان را دعای خیر نمود و به آسمان برخاست. اندکی پس از آن ابری نورانی آمد و او را از دید شاگردان پنهان کرد؛ و آنگاه که شاگردان با حالی دگرگون به آسمان نگاه می کردند، دو فرشته پیدا شدند و گفتند:ای مردان جلیل، چرا آسمان را می نگرید؟ این عیسی که از میان شما به آسمان برخاست، همان گونه که شما رفتن او را به آسمان دیدید، از آنجا بازخواهد آمد. در نیایش آمده است که خداوند در روز سوم گیاهان و میوه های زمین را آفرید، سپس به آدم و حوا زندگی آسوده و پرنعمت بهشت را ارزانی داشت، اما آنان گناه کردند و از بهشت رانده شدند، ولی با ظهور یگانه زاده مردم از تن دادن به گناه و مرگ رها شدند. برای خوشه های انگوری که به کلیسا هدیه آورده شده و برای کسانی که آن ها را می چشند از خداوند طلب دعای خیر می شود، تا آن ها سزاوار توبه گناهان باشند و تن و روان آنان تندرست باشد. در ارمنستان پیش از مسیحیت نیز همان رسوم برقرار بود. ارمنیان نخستین خرمن سال و نخستین میوه را به عبادت گاه پیشکش می کردند. در جشن های ناواسارد، ایزدان به ویژه آنانی که ایزد فراوانی میوه و محصول بودند در روز جشن خود از سوی دینداران مقدار بسیاری میو