Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ند دویگ (؛ – ) یک بازیکن فوتبال، و دروازه بان (فوتبال) اهل بریتانیا بود. از باشگاه هایی که در آن بازی کرده است می توان به باشگاه فوتبال بلکبرن راورز، باشگاه فوتبال ساندرلند، و باشگاه فوتبال لیورپول اشاره کرد.
موش دریایی، موش ماهی خوار اکوادور، یا موش ماهی خوار یک گونه جونده همستر دم کوتاه چهارپای نیمه آبزی در آمریکای جنوبی است. موش دریایی تنها گونه «آنُتُمیس» است. علت نام گذاری «لیندِر» برای این گونه، گفته نشده است. اما احتمالاً به پیکر لیندر در داستان قهرمان و لیندر در یونان باستان برمی گردد. گفته می شود که عدد دولوئید کاریوتیپ آن ۹۲ است. اما به نظر می رسد که این عدد در اصل از موش خرچنگ خوار پیتیه گرفته شده است. لیندر بوم زاد کشور اکوادور است و در بخش شمالی این کشور در بلندای ۲،۸۶۰ تا ۴،۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد. این گونه کمیاب و کمتر شناخته شده، در منطقه هایی با جریان هوای سرد و تند در کناره تندراهای زیر آلپی یا پاراموهای علفی زندگی می کند. تخریب زیستگاه و آلودگی آب، زندگی موش دریایی را تهدید می کنند.
موش خرچنگ خوار نام یک گونه از سرده موش های خرچنگ خوار است.
موش خرچنگ خوار اشتولتزمان نام یک گونه از سرده موش های خرچنگ خوار است.
موش خرچنگ خوار پیتیه یک گونه جونده چهارپای نیمه آبزی از خانواده همستر دم کوتاه است. موش خرچنگ خوار پیتیه بوم زاد کشور ونزوئلا است و زیستگاه طبیعی آن رود و باتلاق است. شمار دولوئید کاریوتیپ موش خرچنگ خوار پیتیه ۹۲ و عدد بنیادی آن ۹۸ است. در گذشته تصور می شد که موش خرچنگ خوار پیتیه بیشترین شمار کروموزوم پستانداران را دارد. اما بعداً معلوم شد که موش دشتی ویسکاچا بیشترین کروموزوم را با ۱۰۲ تترالوئید دارد.
موش خرچنگ خوار توئیدی نام یک گونه از سرده موش های خرچنگ خوار است.
موش های ماهی خوار نام یک سرده از زیرخانواده سینی دندانیان است.
موش های آبی نام یک سرده از زیرخانواده سینی دندانیان است.
موسی خلیل اللهی،هم اکنون با سمت رئیس کل دادگستری استان آذربایجان شرقی، فعالیت می کنند،ایشان قبل از ریاست کلی بر دادگستری کل استان آذربایجان شرقی، به عنوان دادستان عمومی و انقلاب شهرتبریز مشغول بودند. پیش از انتصاب موسی خلیل اللهی به دادستانی عمومی و انقلاب تبریز در فروردین ۱۳۸۹، وی سمت هایی همچون معاونت دادستان عمومی و انقلاب تبریز و ریاست دادگاه مطبوعات تبریز را نیز برعهده داشته است. پرونده سکینه محمدی آشتیانی و تشکیل پرونده برای روزه خواران. پرونده سکینه محمدی آشتیانی، تا کنون جنجالی ترین پرونده قضایی دوران دادستانی موسی خلیل اللهی بوده است. به دنبال واکنشهای جهانی به پرونده سکینه محمدی آشتیانی، موسی خلیل اللهی، مورد توجه رسانه های بین المللی قرار گرفت. از دیگر حوادث مرتبط با پرونده سکینه محمدی آشتیانی، دستگیری دو خبرنگار آلمانی نشریه «بیلد ام زونتاگ» حین مصاحبه با پسر سکینه محمدی آشتیانی، در تبریز و در دفتر وکالت وکیل خانم سکینه محمدی آشتیانی دکتر هوتن کیان بود. این اتفاق وزیر خارجه وقت آلمان، «گیدو وستروله» را بر آن داشت که معاون خود، «ولف روتهارت بورن» را به منظور رایزنی برای آزادی دو خبرنگار زندانی آلما
نی را راهی ایران کند. تیر ماه ۱۳۹۳، موسی خلیل اللهی در گفتگو با خبرگزاری مهر با اعلام تشکیل ۴۹ پرونده روزه خواری در ۵ روز اول ماه رمضان اظهار داشت: «با هنجارشکنان و کسانی که به شریعت و قوانین جمهوری اسلامی در خصوص روزه دهن کجی کنند، برخورد قاطعی می شود.» وی همچنین تأکید کرد که پرونده های روزه خواران بدون نوبت رسیدگی می شوند و افزود:«نتایج پرونده های تظاهر به روزه خواری حداکثر تا دو روز صادر می شود.» تحریم اتحادیه اروپا. اتحادیه اروپا طی تصمیم مورخ مورخ ۱۸ مهر ۱۳۹۰ (۱۰ اکتبر ۲۰۱۱)، ۲۹ مقام ایرانی از جمله موسی خلیل اللهی را به دلیل نقشی که در نقض گسترده و شدید حقوق شهروندان ایرانی داشته اند، از ورود به کشورهای این اتحادیه محروم کرد. کلیه دارایی های این مقامات نیز در اروپا توقیف خواهد شد. موارد نقض حقوق بشر. بر اساس بیانیه اتحادیه اروپا، موسی خلیل اللهی دادستان عمومی و انقلاب تبریز، به دلیل نقش فعال در پرونده سکینه محمدی آشتیانی و مخالفت با آزادی او و همچنین سازماندهی برای نقض شدید حقوق بشر در روند دادرسی قضایی مورد تحریم قرار گرفته است.
مخیتاریست یا جماعت مخیتاریست () که بر اساس اندیشه بنیان گذار آن یعنی مخیتار سباستاتسی که در آن واحد هم مذهبی بود و هم حکیمانه، تجدید حیات فکری و فرهنگی هم میهنانش بود. تند کردن آتش آیین و کیش و تحصیل زبان قدیم ارمنی، چاپ و نشر آثار مهم این زبان به صورتی صحیح و به قیمت ارزان، غنی کردن زبان ارمنی با ترجمه هایی از بهترین آثار ادبی مغرب زمین، راه انداختن تعلیماتی بر پایه بهترین اسلوبهای اروپایی و متناسب با نیازمندیها و با نبوغ و استعداد ملت، و بالاخره فراخواندن ملت از طریق موعظه. مخیتاریست ها با آثار علمی بسیار ارزنده خود در این امر دخیل بودند که ملت ارمنی و تاریخ و ادبیات و زبان او را به اروپا بشناسانند. از طرفی تماس بین ملت ارمنی و تمدن غرب را بر قرار کرده اند. تاریخ. گرچه کلیسای ارمنی برای ملت ارمنی حصاری بوده است که ارمنیان در پناه آن توانسته اند در طول سده های متمادی به انتظار بیداری احساسات ملی خود بمانند باید اذعان کرد که این بیداری شاید بدون کار قابل ستایش مخیتاریستها امکان پذیر نمی شد. ادوارد دولوریه در کتاب خود به نام (جامعه معاصر ارمنی، مجله دو دنیا) این گونه می نویسد: «در آغاز سده هجدهم ملت ارمنی، پس
از آن همه مصائب و بدبختیها که وی را ازپای درآورده بود، و در حالی که در زیر فشار آزار و ستم بیگانه اصالت خود را از دست داده بود، به سرعت به سمت انحطاط کامل فکری و فرهنگی پیش می رفت و زبان و آداب و سننش هر روز از بین می رفت و جای خود را به اصطلاحات و آداب و رسوم ملتهایی می داد که خود در میان آنان می زیست. برای بلند کردن او از چنین سقوط دردناک یک اراده قوی و یک حس میهن پرستی آتشین لازم بود، و این معجزه از مخیتار به ظهور پیوست» مخیتار در ۷ فوریه ۱۶۷۶ در شهر سیواس (سباستیا) در ارمنستان غربی به دنیا آمد. در سال ۱۷۰۱ میلادی به قصد تلاش در راه وحدت کلیسای ارمنی با کلیسای رم به قسطنطنیه رفت ولی او مورد اذیت و آزار ترکان قرار گرفت و در سال ۱۷۱۷ میلادی به جزیره سن لازار صومعه ارمنی و طریقت مخیتاریستها را بنا نهاد. تشکیلات. مخیتاریست ها علاوه بر موسسه ای که در شهر ونیز دایر کرده بودند و تا امروز نیز هنوز پابرجا است، یک شعبه نیز در شهر تریسته بنا کردند. مخیتاریست ها مجبور شدند آن شهر را ترک کنند و به شهر وین پناهنده شوند در آن شهر فرانتس دوم، امپراتور مقدس روم صومعه کهنه ای از آن کاپوسنها را به آنها واگذاشت. تأثیر این دو
مؤسسه روی حیات فرهنگی و رنسانس ارمنی فوق العاده بود. بنا به گفته پروفسور جورج براندس، این دو صومعه همچون دو دانشگاه ارمنی و دو مرکز تحصیل و مطالعه و تحقیقات و تالیفات بوده اند. فعالیت های ادبی. مخیتاریست ها در زمان حیات خود چندین اثر مفید منتشر نمودند که شامل: کتابهای لغت، فرهنگنامه ها، آثار ادبی، تاریخی، جغرافیایی، باستان شناسی، زبان شناسی و غیره، که در بین آنها باید از تاریخ ارمنستان نوشته میکائل چامچیان و جغرافیای ارمنستان تألیف «غوکاس اینچیچیان» و تحقیقات تاریخی قوند آلیشان و غیره را نام برد. مخیتاریست ها با کمک دو ارمنی ثروتمند ساکن هند دو دانشگاه یکی در شهر ونیز و دیگری در پادووا دایر کردند. دانشگاه پادووا بعداً به پاریس و سپس در سال ۱۹۲۹ میلادی به سِور منتقل گردید. آرشاگ چوبانیان در کتاب خود به نام (چهره های ارمنی) می نویسد: «مخیتاریست ها که متأثر از روح کلاسیک و فکر فرهنگ یونانی و لاتینی بودند شبکه ای از نور به روی تمامی شاخه های حیات ملت ارمنی انداخته و به آن نظم و ترتیب داده اند. به هنگامی که مخیتاریست های ونیزی وقت خود را به ویژه صرف کارهای ادبی کرده اند مخیتاریست های وین، تحت تأثیر روح علمی آلمانی
رو به سوی دانش برگردانده و به مطالعات تاریخی و زبان شناسی و باستان شناسی پرداخته و وجدان کار و دقت و صراحتی را که نشان ویژه دانش غربی است در آثار خود وارد کرده اند.»
بالاروموشیان نام یک زیرخانواده از تیره همسترهای دم کوتاه است.
بالاروموش تباران نام یک تبار از زیرخانواده بالاروموشیان است.
موش بالاروی چیاپان نام یک گونه از سرده موش های بالارو است.
موش بالاروی شکم گندمی نام یک گونه از سرده موش های بالارو است.
موش بالاروی میرا نام یک گونه از سرده موش های بالارو است.
موش بالاروی پیترس نام یک گونه از سرده موش های بالارو است.
موش بالاروی واتسون نام یک گونه از سرده موش های بالارو است.
موش بالاروی تومبالا نام یک گونه از سرده موش های بالارو است.
موش بالاروی پانامایی نام یک گونه از سرده موش های بالارو است.
شب موش تباران نام یک تبار از زیرخانواده بالاروموشیان است.
موش شامگاهی سامیکرست نام یک گونه از تبار شب موش ها است.
بیداری ملی ارمنی و در ایجاد «احساسات ملی ارمنی» عوامل مؤثری دخیل بوده است. در فلات ارمنستان یک رشته مراکز روشنفکری ارمنی به وجود آمد عبارتند از: کلیسای جامع اچمیادزین مقر سر اسقف یا کاتولیکوس و مرکز آکادمی یا دارالعلوم، ایروان، وان به دلیل اینکه مرکز کار «خریمیان هایریک» بود، ارزروم به دلیل وجود کالج ساناساریان، و شوشی. در خارج از ارمنستان مهم ترین مراکز روشنفکری عبارت بودند از قسطنطنیه، تفلیس، مسکو، و در اروپای غربی، ونیز و وین به دلیل وجود مخیتاریست ها در آن دو شهر و پاریس و ژنو به عنوان مراکز جوانان دانشجوی ارمنی و سپس مدتی بعد «باستن» به عنوان مرکز روشنفکری مهاجران ارمنی که به آمریکا رفته بودند. این مراکز تبدیل به کانون های فکر ارمنی شدند و نشانه محل هایی بودند که در آن ها فکر احیای مجدد ملت ارمنی شکل گرفت و سپس در میان تمامی افراد ملت شیوع یافت. در حقیقت در سده نوزدهم بود که پدیده رنسانس یا احیای مجدد فرهنگی به ارمنیان آموخت تا با بازگشت به پیشینه باستانی خویش از گذشته درخشان خود اطلاع حاصل کنند. ارمنی های مقیم ترکیه و روسیه و ایران بدون ارتباط و تماس با یکدیگر زندگی می کردند بعد از نیمه سده نوزدهم جریان
ی از همکاری و تعاون در میان آنان آغاز گردید. از جمله ارمنیان روسیه با دادن عطایا و کمک های مالی در تأسیس شبکه مدارس ارمنی در ارمنستان غربی بسیار یاری و همکاری کردند. در ۱۸۷۲ میلادی گریگور آرتسرونی در روزنامه مشاک چنین می نویسد: ملت ارمنی با وجود تقسیم شدنش بین سه دولت و پراکنده بودن قسمتی از ارمنیان در نقاط مختلف دنیا، کم کم متوجه وحدت و یگانگی خود می شد. هانس فردیناند هلمولت مورخ آلمانی در کتاب خود «تاریخ جهان» می نویسد: پیش زمینه. در آغاز سده هجدهم میلادی تمامی خاور زمین هنوز در دورانی به سر می بردند که یک نوع حالت قرون وسطایی داشت. تنها در نیمه دوم سده هجدهم و به ویژه در سده نوزدهم بود که یک جنبش اصلاح طلبانه و آزادیخواهانه بر اثر تماس با اروپا در تمامی این منطقه به وجود آمد و ساختار فکری و روحی ملت هایی را که در آن ساکن بودند به یکباره دگرگون کرد. در مورد ملت ارمنی یعنی یکی از نخستین ملت هایی که این اندیشه ها را پذیرفت و به نشر و اشاعه آن در اطراف خویش پرداخت؛ می توان گفت این جنبش موجب و موجد یک احیای مجدد یا رنسانس واقعی شد که مبدأ و مبنای تاریخ معاصر ارمنستان را تشکیل می دهد، و در حقیقت در طول همین دورا
ن است که پایه و اساس ارمنستان نوین ریخته شده است. برای تحقق بیداری ملی ارمنی بدواً لازم بود که نگهبانانی برای روشن نگاه داشتن مشعل باشند. این نگهبانان مشعل؛ کشیشان بودند. سپس می بایست محرکینی باشند که ملت را بیدار کنند، این محرکین نویسندگان بودند و فیلسوفان، روشنفکران و دانشمندان و این همه می بایست پیش از آن باشد که بنا کنندگان سیاسی و سربازان لوازم و مصالح پیشرفت و پیروزی قطعی را بیاورند. معمولاً ملت هایی که می خواهند جبران مافات کنند نخست باید متفکرانی اصیل و بدون چشمداشت به منافع شخصی داشته باشند که نگذارند فکر از بین برود. سپس شاعرانی لازمند و نویسندگانی که بتوانند مردان زبده و پرشور را برانگیزند تا ملت ها را از سستی و رخوتی که دامنگیرشان شده است به درآورند، افکار محفوظ مانده در صومعه ها را گردآورند و نیرو و طراوت جوانی را به آن بازپس بدهند. تحول فکرها و واقعیت ها. مظهر این تحول بیرونی واقعیت ها در وهله اول بسط و توسعه فوق العاده تمدن اروپایی در سده هجدهم بود و یکی از نتایج این تحول افزایش روابط و پیوندهای بین دنیای غرب با مشرق زمین گردید. پیشرفت مداوم روسیه و اتریش و پسرفت امپراتوری عثمانی در سده هجدهم ن
یز روی ذهن و اندیشه همه ملت های مسیحی خاور زمین بی تأثیر نبود. از دیگر عوامل که می توان نام برد مانند: «آثار یوهان گوتفرید هردر به نوبه خود تأثیر قابل توجهی روی ملت های ستمدیده، از جمله ارمنیان، به وسیله دانشجویان ارمنی دانشگاه تارتو گذاشته است. رستاخیز ایتالیایی و مبارزاتی که منتهی به تشکیل کشور و دولت ایتالیا شد و نیز پیدا شدن چهره درخشان جوزپه گاریبالدی در این وقایع تأثیری عظیم روی فکر و اندیشه ملت های تابع گذاشت. انقلاب ۱۸۴۸ فرانسه در عمل تأثیری بسیار سریع تر روی ملت های ستمدیده بر جاگذاشت. هیئت های مبلغ مذهبی و هیئت های تبلیغ مذهبی، فرانسوی و انگلیسی و آمریکایی و تأسیس آموزشگاه ها و مدارس در ترکیه و تأثیر خاصی در جهت نشر افکار ترقی در محیط بخشیدند.» همچنین باید افزایش تدریجی مبادلات بازرگانی بین اروپا و خاور نزدیک را به حساب آورد، زیرا مبادلات بازرگانی با تبادل افکار نیز همراهند. از نیمه اول سده نوزدهم به بعد ما شاهد به وجود آمدن دولت های مستقل یا خودمختار بالکانی و نیز شاهد رخنه کردن امپراتوری روس در سرزمین قفقاز جنوبی و ارمنستان شرقی هستیم. همه این وقایع در تحکیم و در تشویق فکر احیای مجدد یا بیداری ملی
ارمنی سهیم بودند. نقش کلیسای ارمنی. احیای بیداری ملی ارمنی در سده نوزدهم به این دلیل امکان پذیر شده که کلیسای ارمنی، امانت دار احساسات میهن پرستی و ایمان، آثار تمدن و فرهنگ ملت ارمنی را در طول سده ها سلطه بیگانه حفظ و حراست کرده بود. کلیسای ارمنی وظیفه حفظ و حراست را نه در شرایطی ایفا کرده است که کلیساهای ملت های بالکان در آن عمل می کردند، یعنی آن کلیساها در منطقه ای قرار داشتند که جزو خاک اروپا و در مجاورت پایتخت امپراتوری واقع بود و حال آنکه کلیسای ارمنی در منتهی الیه شرقی آسیای صغیر و در ارمنستان عثمانی واقع شده بود و مردم آن تک افتاده و در میان اقوام و مللی عقب مانده تر و متعصب تر محصور بودند. بِرتران باره در کتاب خود به نام «کلیسای ارمنی» می نویسد: از دیدگاه فرهنگی نیز کلیسا در طول سده های متمادی که ارمنستان زیر سلطه بیگانگان قرار داشته تنها مرکز فرهنگی و فکری ملت بوده است. برگزیدگان روشنفکر و باسواد ارمنی با قبول راه و رسم روحانیت، خود را از قید اندیشیدن به جهان فانی خلاص می کردند؛ و وقتی که دیگر در بند منافع مادی نبودند می توانستند اوقات خود را وقف مطالعه در کتاب های خطی کنند و آثار ادبی یا تاریخی به
وجود بیاورند و بدین گونه بر ثروت و دارایی فرهنگی ملت ارمنی بیفزایند. کلیسای ارمنی گذشته از این خدمت اساسی که برای حفظ و بقای حیات فرهنگی و معنوی ملت انجام داده در واقع خود ملت را نیز در چارچوب دولت عثمانی رهبری نموده و نگذاشته است که وجودش در وجود ترکان مستحیل گردد. صومعه تاتو یکی از کانون های مهم فرهنگی بود که در ارمنستان شرقی بنا نهادند و در آنجا مقدمات بیداری ملی یا احیای مجدد فرهنگی ملت ارمنی تدارک دیده شد. روحانیونی که نقش مهمی داشتند شامل: اسقف «کولت هوهانس» و «هاکوپ نالیان» و اسقف اعظم نرسس وارژاپتیان را می توان نام برد. فریدریش پاروت در کتاب خود به نام «سفر از ورای آرارات» می نویسد: کم کم جهل و نادانی، و از آن بدتر، معامله مقامات مذهبی و اختلاس پیدا شد. در تماس با دربارها و حکومت های فاسد قسطنطنیه و تهران، اربابان عالی مقام کلیسای ارمنی نیز گاهی شواهد حزن انگیزی از فساد و تباهی خود به دست داده اند. لیکن این لکه های کثیف که تنها نتیجه فساد شدید حاکم بر دربارهای عثمانی و ایران و همچنین نتیجه سیستم حکومتی بوده است که فرمانروایان مذکور بر اتباع خود تحمیل می کرده اند نمی تواند آثار درخشان و قابل ستایش این
روحانیون را بپوشاند. سن-رنه تایاندیه می نویسد: خریمیان هایریک. خریمیان هایریک در بیداری و تقویت احساسات ملی ارمنی اهمیت قاطع داشته است. خریمیان هایریک نام اصلی مگردیچ خریمیان که ارمنیان به او لقب «پدر میهن» دادند و او را با «جوزپه گاریبالدی» مقایسه می کنند، در سال ۱۸۲۰ میلادی در وان متولد شد. او نخست آموزگار و سپس کشیش شد. در مراکز مختلف ارمنی یعنی در قسطنطنیه، اورشلیم و کیلیکیه و در «صومعه سیس» اقامت گزید و در بازگشت به وان در سال ۱۸۵۴ میلادی یک ماشین چاپ با خود آورد و در ۱۸۵۶ میلادی یک مجله به نام عقاب واسپوراکان منتشر کرد و چون به ریاست کلیسای واراگا رسید بی امان به مبارزه با جهل و نادانی ارباب کلیسا پرداخت. او به کلیسای کاراپت مقدس رفت و در آنجا یک مجله تحت عنوان «عقاب تارون» راه انداخت. در سال ۱۸۶۹ میلادی وقتی به سمت پیشوای روحانی و اسقف بزرگ ارمنیان در قسطنطنیه منصوب گردید دایماً از حقوق ارمنی های امپراتوری عثمانی که در زیر ستم نظام به سر می بردند دفاع می کرد. او ناگزیر شد از سمت خود به سبب عناد و خصومت حکومت عثمانی استعفا دهد. مخیتاریستها. بیداری ملی ارمنی این تجدید حیات فکری و معنوی تنها به این دلیل ا
مکان پذیر بوده است که ملت ارمنی در طول چندین سده سلطه بیگانه؛ وفادارانه به دور کلیسای خود متشکل مانده و دلبستگی و علاقه خلل ناپذیری به کیش و آیین خویش نشان داده است. همچنین این بیداری شعور و ادراک ارمنیان مدیون فعالیت مخیتاریست ها، روشنفکران و نویسندگان ارمنی و دانشمندان مغرب زمین است. نقش اروپا. از خصوصیات بارز سده های هجدهم و نوزدهم اشاره های متعددی به این ملت در آثار نویسندگان غربی که یکی از ویژگی های مردم آن دوره کنجکاوی دربارهٔ همه مسایل و همه مناطق دنیا بود. چنین بود که ژان-ژاک روسو با چند نویسنده ارمنی ارتباط دوستانه داشت و خود او هم دیده شد که لباس ارمنی به تن می کرد، به این علت که آن را ساده و راحت می یافت. ایمانوئل کانت در کتاب خود به نام «مردم شناسی از دید عملی» می نویسد: ناپلئون بناپارت چندین بار تصمیم گرفت که علاقه ارمنیان را به خود جلب کند. او طی دستورهایی به ژنرال گیوم برون، سفیر فرانسه در قسطنطنیه در تاریخ ۱۸ اکتبر ۱۸۰۲ میلادی چنین نوشت: لرد بایرون چند ماهی از زندگی پر ماجرای خود را در کنار مخیتاریست ها در جزیره سن لازار گذرانید تا آن مدت از وقت خود را وقف فراگرفتن زبان ارمنی بکند. در آنجا با
معلم زبان ارمنی خود، پدر روحانی «پاسکال آوکریان» در تدوین و تألیف یک دستور زبان ارمنی به زبان انگلیسی همکاری کرد. همه این کارها تأثیری عظیم نه تنها روی علاقه و توجهی که مغرب زمین به ارمنیان مبذول داشته بلکه به روی خود ارمنیان نیز گذاشته است، بدین طریق که عظمت و وسعت دامنه گذشته آنان و فرهنگ آنان را به یادشان آورده است. فیلسوفان و مورخان مغرب زمین با همکاری در امر باز شناساندن ملت ارمنی به خودش نقشی قاطع و مهم در احیای شعور و احساسات ملی او بازی کرده اند. جدا از این همکاری اساسی دانشمندان و مورخان، باید به عده زیادی از مسافران و سیاحان غربی نیز اشاره کرد که در طول سده نوزدهم ارمنستان را درنوردیدند و سفرنامه های آنان سهمی بزرگ در شناساندن مملکت و ساکنان آن به دنیا داشته است. در حالی که از سده های هفدهم و هجدهم بیش از بیست کتابی در این زمینه در دست نیست در سده نوزدهم تعداد آن ها بقدری زیاد شده که مجموعاً به چند صدتایی رسیده است. از میان این مسافران نخست به نام مشهور آلفونس دو لامارتین در کتاب خود به نام «سفر به خاور زمین»، اشاره کنیم که ارمنیان را «سوئیسی های خاور زمین» نامیده است. در میان این سفرنامه ها به ترتی
ب: آگوست هاکستازون: «کتاب قفقاز جنوبی»، جیمز برایس: «کتاب ماورای قفقاز و آرارات»، اتو ویلهلم هرمان فن آبیش: «کتاب از ورای سرزمین قفقاز»،پل روهرباخ: «کتاب در توران و ارمنستان»، هنری لینچ: «کتاب ارمنستان»، هارولد باکستن: «کتاب سفرها و سیاست ها در ارمنستان». تأثیر و نفوذ ارمنیان در خاورزمین. لیکن بیداری ملت ارمنی در سده نوزدهم تنها شعور شناسایی خودش را به او نداده بلکه روی ملت های دیگر خاور زمین نیز تأثیر مستقیم بخشیده و با این عمل خود نفوذ دامنه داری روی آنان داشته است. از آنجا که ارمنیان با آموزش و پرورش خود و با آداب و رسومشان یکی از ملت های واقعاً نخبه ترکیه را تشکیل داده و همراه با یونانیان نخستین کسانی بوده اند که با تمدن مغرب زمین تماس مستقیم داشته و افکار و فنون او را اقتباس کرده اند در این خطه همواره نقش مبدع و مبتکر بازی کرده اند. بِرتراند باره می نویسد: لُرد کرومر مدیر و سازمانده مشهور انگلیسی که در طول چندین دهه امور کشور مصر را اداره کرده است پس از اشاره به مقامی که ارمنیان در عالی ترین مناسب ادارات دولتی مصر در سده نوزدهم در دست داشتند در اینباره در کتاب خود به نام «مصر جدید» می نویسد: وقتی در آغاز
سده نوزدهم شروع کردند به اینکه به تأسیسات و اداره های امپراتوری عثمانی تشکیلاتی بر پایه اصول سازمانی مغرب زمین بدهند تنها به دلیل عقب ماندگی ترک ها مجبور شدند دست به دامن ارمنی ها بشوند و از آنان کمک بخواهند. ارمنیان به همراه یونانی ها عده ای از بهترین عمال اداری امپراتوری عثمانی را تأمین کردند. چارلز سینوبس در کتاب خود به نام «تاریخ سیاسی اروپای معاصر» می نویسد: سر ادوین پیرس در کتاب خود به نام «زندگی سلطان عبدالحمید» می نویسد: بِرتران باره می نویسد: نقش فرهنگ. فعالیت های فرهنگی. بیداری شعور و احساس ملی ارمنی با بسط و توسعه موسسات آموزشی و با ازدیاد مراکز فرهنگی نیز ارتباطی نزدیک دارد. یک اسقف بزرگ ارمنی «کاتولیکوس نرسس»، در آغاز سده نوزدهم چنین گفته بود: تا سال ۱۷۹۰ میلادی استفاده از آموزش و پرورش عمومی برای اتباع مسیحی امپراتوری عثمانی ممنوع بود و فقط چند مکتب طلاب علوم دینی برای پرورش روحانیون مجاز بودند. بعد از برداشت ممنوعیت مدارس قلمرو کشیشان ارمنی رو به ازدیاد نهاد، چنان که ابتدا در بین سال های ۱۷۹۰ میلادی و ۱۸۰۰ میلادی در قسطنطنیه مدارس پسرانه دایر گردید، و سپس از ۱۸۲۰ میلادی به بعد مدارس دخترانه نی
ز گشایش یافت. در همان زمان بنای نخستین مدارس ارمنی در مهاجرنشین ها آغاز شد چنان که در آستراخان (۱۸۱۰ میلادی) و کلکته (۱۸۲۱ میلادی) و در روستوف مدارس ارمنی ایجاد گردید. از آنجا که دولت های ترکیه و روسیه حاضر نبودند هیچ گونه کمکی به ایجاد این مدارس بکنند به ناچار گشایش مدرسه های ارمنی توسط خود ارمنیان یعنی با کمک هایی که از خانواده های ارمنی و کمک های مالی به دست می آمد صورت می گرفت. از ۱۸۴۵ میلادی به بعد این مدارس به سرعت زیاد شدند و یک شبکه مرتبط از مدارس مربوط به قلمرو کشیشی در شهرستان های ارمنستان غربی دایر گردید. نه تنها ارمنی های امپراتوری عثمانی بلکه ارمنیان روسیه هم کمک های شایانی برای عملی کردن این هدف کردند، هدفی بر مبنای این خواسته که در کنار هر کلیسایی مدرسه ای هم باشد. مدارس و موسسات آموزشی آمریکایی و فرانسوی در ترکیه نیز در نشر و اشاعه آموزش در میان ارمنیان به میزان وسیعی همکاری کرده اند. از میان موسسات آموزشی آمریکایی مانند کالج رابرت را می توان نام برد. در ارمنستان روسیه بسط و گسترش مدارس ارمنی به موازات مدارس آمریکایی و فرانسوی ادامه داشت، لیکن بعداً بشدت جلو آن را گرفتند مخصوصاً بعد از فرمان ۱
۸۸۴ میلادی که سیاست حکومت تزاری اقتضاء کرده بود همه اتباع خود را تبدیل به روس بکند. از میان موسسات آموزشی متوسطه و عالی در مسکو می توان مؤسسه آموزشی لازارف در سال ۱۸۱۵ میلادی (مؤسس «ژان لازاریان» از ارمنی های ثروتمند ایران بود) و مدرسه «طلاب نرسسیان» در تفلیس و «دارالعلوم» واغارشاپات را نام برد. در مورد تحصیلات دانشگاهی ارمنیان می توان به دانشگاه تارتو اشاره نمود که خاچاطور آبوویان شش سال دوره تحصیلات عالی خود را در آن دانشگاه گذرانید. از دیگر دانشگاه ها دانشگاه سوربن که بوغوس نوبار از شاگردان آن دانشگاه بود. از دیگر دانشگاه ها که دانشجویان ارمنی تحصیل می کردند را می توان به: در روسیه (دانشگاه دولتی سن پترزبورگ و دانشگاه دولتی مسکو) در آلمان دانشگاه (دانشگاه لایپزیگ و دانشگاه هومبولت برلین) و در سوییس دانشگاه (دانشگاه ژنو و دانشگاه لوزان) را می توان نام برد. آگوست هاکستازون در کتاب خود به نام «قفقاز جنوبی» می نویسد: ارمنیان و صنعت چاپ. اختراع صنعت چاپ نیز که ارمنیان یکی از نخستین ملت های استفاده کننده از آن بودند در هموار کردن راه های احیای بیداری ملت ارمنی سهم بزرگی داشته است. در واقع ارمنیان خیلی زود از این
وسیله نشر افکار و معلومات انسان استفاده کردند، و تا اندازه ای به سبب همین قدمت در استفاده از چاپ است که ارمنیان در زمینه تعلیم و تربیت و بسط و گسترش فرهنگ خود بر اکثر ملت های خاور زمین پیش گرفته اند. نشر مطبوعات ارمنی. از مشخصات این دوران یکی هم پیدایش مطبوعات ارمنی است که نه تنها نقش یک عامل مؤثر اطلاعات بلکه نقش یک وسیله واقعی تربیت را نیز بازی کرده است. روزنامه های اولیه به زبان ارمنی در سده هجدهم به وسیله مهاجران ارمنی هند انتشار یافت. نخستین روزنامه واقعی ارمنی که هر روز منتشر می شد و «آرشالویس» (به معنی سپیده)، نام داشت در ۱۸۴۰ میلادی توسط «غوکاس» در ازمیر دایر گردید. سپس از ۱۸۴۰ میلادی تا ۱۸۶۶ میلادی چهارده روزنامه ارمنی در قسطنطنیه تأسیس شد یکی از آن روزنامه ها «روزنامه ماسیس» بود که توسط کاراپت اوتوجیان منتشر می شد. در قفقاز جنوبی نخستین روزنامه ارمنی به نام «قفقاز» در ۱۸۴۶ میلادی تأسیس گردید. پس از آن روزنامه های «آرارات» در ۱۸۵۰ میلادی «زنبور عسل ارمنستان» در ۱۸۵۸ میلادی را می توان نام برد. ادبیات. یکی دیگر از مشخصات سده نوزدهم برای ملت ارمنی یک نهضت عظیم ادبی است که ادبیات مدرن این ملت را به وجود
آورده است. ادبیات مدرن ارمنی برای تحکیم و تقویت و منطبق ساختن آن با احساسات و با نیازمندی های زمان به ظهور پیوست. از شاعران و نویسندگان این دوران که نقش بسزایی در بیداری ملت ارمنی داشتند را می توان به:غوونت آلیشان، خاچاطور آبوویان، میکائیل نعلبندیان، استپانوس نازاریان، رافی، پتروس دوریان، رافائل پاتکانیان را نام برد.
موش بالاروی گوش بزرگ نام یک گونه از زیرخانواده سینی دندانیان است.
شاداب وجدی (زادهٔ ۱۹۳۷) شاعر، مترجم و زبانشناس ایرانی و مدرس ادبیات فارسی در دانشگاه لندن است. او همچنین به عنوان تهیه کننده و مجری رادیوی فارسی بی بی سی فعالیت کرده است. زندگی نامه. شاداب وجدی در سال ۱۳۱۶ شمسی در شیراز به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شهرستانهای مختلف و سرانجام در تهران گذراند. مشاغل. او پس از خروج ابوالحسن بنی صدر، اولین رئیس جمهور ایران از این کشور در سال ۱۳۶۰ با او مصاحبه کرد. شعرهای او به زبان فارسی است و به انگلیسی، آلمانی و سوئدی نیز ترجمه و منتشر شده است. وجدی یکی از نخستین شاعران زن ایرانی بود که ترجمهٔ اشعارش به انگلیسی به صورت یک مجموعه منتشر شد. همسر او لطفعلی خنجی اشعار وی را با نام Distant Melodies (آواهای دوردست) به انگلیسی برگردانده است. مترجم شعرهای وی به زبان آلمانی زنی است که خود شاعر است. کتاب شعر وجدی در ایران، پس از سالها همچنان در انتظار مجوز وزارت ارشاد است. سبک شعر. شهرنوش پارسی پور در نقد کتاب کولاک و شقایق شاداب وجدی، شعر او را در ابتدا با وزن و قافیه و در سبک کلاسیک می داند که رفته رفته تغییر شکل داده، تحت تأثیر فروغ فرخزاد است و «به شعر نو گرایش پیدا می
کند.» به اعتقاد پارسی پور، وجدی شاعری است که «در اوزان شعری تخصص و مهارت دارد؛ و این ها را در شعرش رعایت می کند.» او در شعر وجدی، آرامش و سکون می بیند و به نظر او وجدی شاعر عُصیانی نیست و به این دلیل و نیز جدایی از جامعه نتوانسته «مسیر حرکتی را به سرعت طی کند که شاعرانی مثل فروغ فرخزاد و سیمین بهبهانی طی کردند.» لعبت والا، وجدی را «از برگزیده ترین شاعران نسل جوان [پیش از انقلاب]» خوانده است. علیزاده طوسی در نقد کتاب کولاک و شقایق، وجدی را در زمرهٔ گروهی از شاعران می داند که «شاعر بودن آنها از موجودیت کامل انسانی آنها جدا نیست. این شاعران مثل همهٔ انسانهای دیگر زندگی می کنند و می گذارند که نفس آگاهشان در همهٔ افقهای زندگی سیر داشته باشد و در این سیر طبیعی است که تجربه های بیشمار و گوناگون انسان در زمان و مکان، در لحظه ای خاص، ناگهان شعری را در آیینهٔ ذهن آنها پدیدار می کند.» رضا اغنمی سروده های او را پرمغز دانسته و دارای سادگیِ زبان و کلام در عین سنجیدگی مفاهیم شعری می داند. کتاب شناسی. آثار چاپ شده به زبان فارسی. الف- اثر تحقیقی تحت عنوان: علل اجتماعی ظهور و رواج تصوّف در ایران و بعضی کاستی ها در داستانهای م