Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ی دیگر، گوش دیگر وی نیز بریده شد و در زندان شیراز محبوس گردید . همچنین، آزادی او از زندان به دستور جلال الدوله، حاکم یزد، که وی نیز با بابیان و انگلیسی ها مناسباتی داشت، صورت پذیرفت آزادی ای که بی شک با هدف بهره برداری سیاسی حاکم یزد از وی صورت گرفته بود؛ زیرا هیچ توجیهی منطقی برای آزادی فردی با چنین سوابق جنایی قابل تصور نیست. همچنین حکم قتل بهائیان، عمدتاً به صورت خلاف واقع به مراجع مسلمان نسبت داده شده است.در منابع بهائی آمده است که پس از فرار حاجی صادق عابدی و علی زرگر به امامزاده جعفر، سید حیدر بارنویس به منزل میرسیدعلی حائری، از مراجع و روحانیون برجسته یزد، مراجعه کرد تا مجوز قتل بهائیان را دریافت کند. با این حال، میرسیدعلی حائری با این درخواست مخالفت نمود و آن را خلاف شرع دانست. اما سید حیدر بارنویس با حضور در امامزاده جعفر، مدعی شد که حکم قتل عام بهائیان از سوی میرسیدعلی حائری صادر شده است. این ادعا دروغین، بر دامنه خشونت ها افزود و موجب تشدید اغتشاشات در یزد شد. .از این رو، بعید نیست که سید حیدر بارنویس، ازلیِ نهان زیستِ متظاهر به اسلام بوده و با این دروغ پراکنی، قصد قتل مخالفان خود را داشته باشد. در
نهایت نکته مبهم و قابل تأمل در واقعه بهائی کشی یزد، محل سکونت قربانیان است. مرکز پیروان بهائیت در یزد، محله وقت الساعت (مسجد جامع) بود و بسیاری از یهودیان ساکن در این محله به بهائیت گرویده بودند. امروزه نیز تنها کنیسه فعال یهودیان یزد به نام «کنیسه ملاآقا بابا» در محله مسجد جامع واقع شده است . اما اکثر کشته شدگان بهائیِ بلوایِ بهائی کشی شهر یزد، ساکن محله چهارمنار و سپس محله فهادان بودند که اغلب بهائیان این محلات، مسلمان زاده و از اقشار متوسط و ضعیف جامعه، نظیر شعربافان و ترمه بافان، بودند . طبق اسناد سازمان ملی بهائی، هیچ یک از بهائیان ساکن محله مسجد جامع در این واقعه کشته نشدند . روایت شده است که در مکتب خانه چهارمنار (پایگاه بسیج کنونی)، مکتب داری مشغول آموزش قرآن به کودکان و خردسالان بود. وی از ایشان خواست تا آیات ۷ و ۸ سوره زلزال، «فَمَن یَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٍ خَیۡرࣰا یَرَهُ» و «وَمَن یَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٍ شَرࣰّا یَرَهُ» را تلاوت کنند. اما مکتب دار دچار اختلال در تکلم و شل زبانی بود و برخی حروف را به درستی ادا نمی کرد، به طوری که «خَیۡرࣰا یَرَهُ» را «خَـیّــاً یَیَه» و «شَرࣰّا یَرَهُ» را «شَـیـ
اً یَیه» تلفظ می نمود. کودکان نیز به تبعیت از او، آیات را با تلفظی نادرست و مشابه مکتب دار قرائت می کردند. مکتب دار از این موضوع آزرده شده و به کودکان تذکر داد: «شما مثل من نگویید خیّاً یَیَه و شیاً یَیه». مقصود وی این بود که تلفظ صحیح، «خَیۡرࣰا یَرَهُ» و «شَرࣰّا یَرَهُ» است، اما به واسطه اختلال گفتاری، همان تلفظ نادرست را تکرار می کرد. کودکان نیز گمان می بردند که با توجه به تأکید و تذکر مکتب دار، «شیاً یَیه» و «خیاً یَیَه» تلفظ صحیح است و از او تقلید می کردند. در پی این تقلید، استاد خشمگین شد و با ترکه، کودکان را تنبیه کرد که چرا با وجود راهنمایی وی، همچنان تلفظ اشتباه را تکرار می کنند. یکی از کودکان به نام میرزا حسن، از بی انصافی و ناآگاهی مکتب دار و تنبیه بدنی خشمگین شده، از طبقه دوم مکتب خانه به پایین رفت. مکتب دار که گمان می کرد میرزا حسن قهر کرده است، به تدریس خود ادامه داد. اما ناگهان متوجه سر و صدایی شد و دریافت که میرزا حسن کلنگی آورده و پله های مکتب خانه را تخریب کرده است و او عملاً در طبقه دوم مکتب خانه محبوس شده است. در نهایت، با تلاش فراوان اهالی محل و همسایگان، مکتب دار را به زحمت از طبقه دوم آز
اد کردند. دکتر محمد بقایی دو دوره در ادوار بیست و یکم و بیست و دوم مجلس شورای ملی به عنوان نماینده مردم تفت و یک دوره نیز در مجلس بیست و سوم به نمایندگی از مردم تهران برگزیده شد. روایت است پس از انتخاب او به عنوان نماینده مردم تفت در دهه چهل خورشیدی، اهالی چهارمنار جشنی باشکوه به مناسبت پیروزی وی در انتخابات تدارک دیدند و سراسر حوض ملتکیه تا خانه پدری بقائی در کوچه حمام چهارمنار را چراغانی کردند. سرپرستی این جشن را سید جلال میراب مَهینی از بزرگان چهارمنار بر عهده داشت. نقل شده است که اهالی چهارمنار از این رویداد چنان مسرور بودند که محمد بقایی را بر دوش خود حمل نمودند و چندین شتر و گاو قربانی کرده و در مجموع هزینه ای معادل مخارج ایام ویژه ای چون سوگواری محرم را صرف این مراسم نمودند. زنان برجسته چهارمنار. در سال ۱۳۳۲ خورشیدی، نخستین آموزشگاه خیاطی یزد را با عنوان «شهرزاد» در این شهر تأسیس کرد و به آموزش هنر خیاطی با روش «متریک» به هنرجویان پرداخت. او در سال ۱۳۴۱، به منظور تکمیل روش «متریک»، به کشور اتریش سفر کرد و پس از طی دوره ای هشت ماهه و کسب موفقیت و اخذ برترین نمره، در سال ۱۳۴۲ به ایران بازگشت در سال ۱۳۴۱
به تدریس خیاطی و خانه داری در چهار دبیرستان یزد، شامل دبیرستان های اشرف، شاهدخت، ایراندخت و شهناز، اشتغال داشت. وی در سال ۱۳۴۴ به عنوان مدیر اولین هنرستان دخترانه یزد با عنوان «محمد طاهری» منصوب شد. دو سال بعد، ضمن حفظ سمت در هنرستان طاهری، مدیریت اولین هنرستان بازرگانی دخترانه یزد را نیز بر عهده گرفت. علاوه بر فعالیت های آموزشی و مدیریتی، بقایی سرپرستی افتخاری ۱۱ مؤسسه خیریه یزد را نیز بر عهده داشت. همچنین با یاری و همکاری مردم، ۱۷ مرکز سوادآموزی را در سطح استان یزد تأسیس کرد. از دیگر مسئولیت های متعدد وی می توان به ریاست سازمان زنان یزد به مدت نه سال، ریاست هنرستان حرفه ای و بازرگانی «محمد طاهری»، ریاست انجمن وابسته به جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران، مسئولیت پیش آهنگی بانوان، عضویت در انجمن حفاظت آثار باستانی، نایب رئیسی انجمن نیکوکاری، مسئولیت خانه های فرهنگ روستایی، مسئولیت نهضت سوادآموزی بانوان، عضویت در هیئت منصفه دادگاه اطفال بزهکار و عضویت در هیئت رئیسه سازمان شیر و خورشید سرخ (بازرس) اشاره نمود . اقدس بقایی که طعم مادر شدن را هیچ گاه نچشید، در پی عوارض ناشی از سکته قلبی و مغزی، در تاریخ ۲۴ آبان ۱۳۹۳ در
بیمارستان سیدالشهداء یزد در حالی که دچار کما شده بود، بستری گردید. وی سرانجام در تاریخ ۵ آذر ۱۳۹۳ چشم از جهان فروبست و در قطعه خانوادگی در آرامگاه خلدبرین یزد به خاک سپرده شد . بدرالملوک در عنفوان جوانی، در سن پانزده سالگی، به پیوند همسری میرزا محمد وزیری، فرزند اعتدال الملک، حاکم یزد قاجار، در آمد. حاصل این ازدواج، سه پسر و یک دختر بود که از آن جمله می توان به مهندس امیررضا وزیری، هنرمند نام آشنای تئاتر و تلویزیون، اشاره نمود. بدرالملوک، هنر شعرآفرینی را در محضر پدر خویش فرا گرفت. هر چند در نظم اشعارش، گاه نشانه هایی از عدم آشنایی کامل با ظرایف صنایع بدیع به چشم می خورد، اما با توجه به اینکه وی از تحصیلات آکادمیک و کلاسیک در این رشته بی بهره بود و در هیچ انجمن و محفل ادبی حضور نیافت و از راهنمایی های اساتید فن بهره مند نگردید، این امر جای شگفتی ندارد . نمونه ای از اشعار بدرالملوک بدیعی: نمونه ای از اشعار چراغچی در ستایش علی بن ابی طالب: بخشی از منظومه «اسکندرِ ذوالقرنین و خضر» سروده چراغچی : نقش آفرینی اهالی چهارمنار در انقلاب ۱۳۵۷. اهالی محله چهارمنار، همچون بسیاری از مردم ایران، به عنوان بخشی از جنبش انقل
اب ۱۳۵۷، در سقوط حکومت پهلوی نقش آفرینی کردند. در این میان، گروهی از اهالی فعالیت های بیشتری در جریان وقایع انقلاب داشتند. ذیلاً به معرفی برخی از این افراد پرداخته می شود. علاوه بر این، در برخی گزارش های ساواک ادعا شده است که سیدجواد حیدری، خود را در جایگاهی بالاتر از محمد صدوقی می دانست و قصد داشت رهبری انقلاب اسلامی در یزد را به طور مستقل بر عهده گیرد . البته صحت این ادعا، با توجه به مشی محتاطانه و محافظه کارانه سیدجواد حیدری و نیز سیاست سازمان ساواک در ایجاد انشقاق و تفرقه میان نیروهای انقلابی ، مستلزم بررسی دقیق تر و همه جانبه می باشد. حیدری را می توان از جمله روحانیونی با گرایش های سنتی دانست که برخلاف محمد صدوقی، بر دوری جستن از امور سیاسی و عدم مداخله در آن اعتقاد داشت؛ رویکردی که پس از انقلاب نیز همواره آن را دنبال کرد. به همین سبب، سازمان ساواک یزد، این فاصله گیری و محافظه کاری را نوعی حس خودبرتربینی حیدری نسبت به صدوقی تلقی می نمود. لیکن، در حقیقت، این برداشت، مبتنی بر تحلیلی نادرست بود. گرچه حیدری از نظر خط و مشی، با برخی از رفتارها و تصمیم های مسئولان جمهوری اسلامی موافق نبود، اما با توجه به اینکه
پیش از آغاز نهضت آیت الله خمینی، از طریق سید موسی صدر با فعالان لبنانی در ارتباط بوده و به آنان کمک های مالی ارسال می کرده است و همچنین با عنایت به فعالیت های پنهانی و کمک به خانواده های تبعیدی و مخالفان حکومت پهلوی، می توان او را از مخالفان و مبارزان علیه رژیم شاه به شمار آورد . چنان که در میان اهالی چهارمنار مشهور است، او در مجالس وعظ و خطابه، به انتقاداتی تند و گزنده علیه حکومت پهلوی و شخص محمدرضا شاه می پرداخت و بدین سان، جمع کثیری را به سوی خود جذب می نمود. پیروان وی نیز با الهام از سخنان آتشین او، به سر دادن شعارهایی علیه رژیم پهلوی همت می گماشتند که این امر، موجب شناسایی و دستگیری شماری از آنان گردید. با شروع دوره جدید مبارزات گروه های انقلابی علیه حکومت پهلوی و گسترش دامنه ی انقلاب در کشور، دوست حسینی نیز در سال های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ با تغییر رویکرد خود، به ایراد سخنرانی های انقلابی و انتقادی روی آورد. وی در سال ۱۳۵۶ خورشیدی، با وجود سکونت در محله چهارمنار یزد، مراسم بزرگداشت سیدمصطفی خمینی را در بافق سازماندهی کرد. دوست حسینی در سخنرانی های آتشین خود، به فعالیت بهاییان در کارخانه ذوب آهن بافق به شدت اعترا
ض می کرد و حتی دولت را تهدید کرده بود که در صورت عدم اخراج بهائیان (که تعدادشان در ذوب آهن بافق قابل توجه بود) آنان را به قتل خواهد رساند. همین موضع گیری های صریح موجب شد تا در شهریورماه ۱۳۵۷، پرویز ثابتی، رئیس اداره ی امنیت داخلی ساواک، دستور دستگیری او را به ساواک یزد و هرمزگان صادر کند. دوست حسینی در شهرستان میناب دستگیر و به مدت یک هفته بازداشت شد. دوست حسینی، پس از پیروزی انقلاب، به دلیل همکاری با ساواک، ناگزیر به ترک لباس روحانیت و خلع لباس گردید . پس از پیروزی انقلاب، مقدس در شهر مشهد به تأسیس مهمانسرایی مبادرت ورزید و به پذیرایی از زائران حرم علی بن موسی الرضا، از جمله هیئت عزاداران چهارمنار، پرداخت. وی در حال حاضر در «کوچه شهید طاووسیِ» برزنِ کوچه بندانِ چهارمنار اقامت دارد و تا چند سال پیش، مغازه «آوای اسلام» توسط فرزند او اداره می شد. از سال ۱۳۴۸ خورشیدی، مغازه پدری را به کتاب فروشی و انتشارات «حُر» مبدل ساخت و همواره به نشر اعلامیه ها و کتب ممنوعه، از جمله رساله های سید روح الله خمینی، مبادرت می ورزید. در سال ۱۳۵۴ به استخدام اداره برق درآمد و در شکل گیری راهپیمایی های اعتراضی علیه حکومت پهلوی، نقش
ی بسزا ایفا نمود. او با ایجاد خاموشی های برنامه ریزی شده در شب، فرصتی برای معترضان انقلابی فراهم می آورد تا بدون شناسایی، بر دیوارهای شهر شعار نگاشته و به پخش اعلامیه بپردازند . بر اساس اسناد ساواک، حرزاده فردی متعصب در امور مذهبی بوده و همواره تحت نظارت مأموران امنیتی قرار داشته است . بنا بر روایات نقل شده، وی کتب و اعلامیه های ممنوعه را در چاهی نیمه عمیق واقع در منزل پدری خویش در چهارمنار مخفی می نمود.افزون بر این، نامبرده به همراه برادر کوچک تر خود، حسین حرزاده، در ساواک یزد مورد بازجویی قرار گرفته اند. گفته می شود حسین حرزاده به دلیل جراحات ناشی از ضرب و شتم در ساواک، مدتی بعد دچار خون ریزی مغزی و خون دماغ شده و جان به جان آفرین تسلیم کرده است. محمدجواد حرزاده پس از انقلاب اسلامی، عهده دار مناصب و مسئولیت های متعددی از جمله فرماندهی بسیج یزد، قائم مقامی فرماندهی سپاه استان یزد، بازرسی استانداری یزد، شهردار تفت، شهردار منطقه دو یزد و... بود. وی هم اکنون در جایگاه مسئول ستاد اقامه نماز جمعه یزد مشغول به فعالیت می باشد . شایان ذکر است محمدحامد حرزاده، مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس استان یزد ، فرزن
د او و محمدمهدی حرزاده، معاون آموزشی نهاد رهبری دانشگاه های کل کشور ، و محمدمسعود حرزاده، معاون آموزشی پادگان خاتمی یزد، برادرزاده های وی می باشند. عالمی در سرودن شعر مهارتی وافر داشت و در این وادی «صمصام» تخلص می کرد. البته در برهه ای از زمان، گرایشاتی به گروه های تصوف نعمت اللهی از خود نشان داد که این امر موجب نکوهش او توسط برخی از روحانیون یزد گردید . عالمی در بخش اعظم دوران سلطنت رضاشاه و محمدرضاشاه، فعالیت سیاسی چشمگیری نداشت و بیشتر رویکرد سکوت و انزوا را برگزیده بود . اگرچه وی در سال ۱۳۵۷ از جمله روحانیونی بود که علیه حکومت پهلوی فعالیت می کردند، لیکن در سال ۱۳۵۶ به دلیل حضور در مراسم افتتاح ضریح حرم امام زاده جعفر یزد و همراهی و مشایعت شاهپورمحمودرضا پهلوی، برادر شاه ، مورد انتقاد شدید روحانیون یزد از جمله محمد صدوقی قرار گرفت . با این وجود، با توجه به همکاری مشترک ایشان در جریان انقلاب اسلامی، به نظر می رسد که کدورت های پیشین برطرف شده باشد. از جمله اقدامات شایان توجه عالمی در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی، می توان به تغییر نام قریب به ۲۵ خیابان، معبر، چهارراه و بلوار شهر یزد از نام های دوران پهلوی به ن
ام های جدید، عمدتاً با رویکرد اسلامی-انقلابی، اشاره نمود که با همکاری سیدرضا پاک نژاد و راشد یزدی و در محل ساختمان شهرداری یزد صورت پذیرفت .میرزا محمدعلی عالمی در ۲۵ فروردین ۱۳۶۷ چشم از جهان فروبست. به دلیل علاقه و احترام ساکنان چهارمنار به او، مسجد میرخضرشاه، در میان اهالی به «مسجد عالمی» نیز شهرت یافته است. خانواده ها و ساکنان قدیمی محلهٔ چهارمنار. هرچند احراز دقیق قدمت سکونت خانواده ها و سکنه محله چهارمنار، و تشخیص بومیان اصیل آن، مقدور نمی نماید، لیکن بر اساس پژوهش های انجام یافته و شواهد و اظهارات موجود، خاندان های ذیل از جمله ساکنان ریشه دار این محله و شهر یزد محسوب می شوند که در عرصه های مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، چه در سطح محلی و ملی، و چه در خارج از مرزهای ایران، نقش آفرینی نموده اند. خاندان بدیعی:از سکنه قدیمی محله چهارمنار یزد، با دربار قاجاریه ارتباط و مراوده داشته اند. این خاندان، به ویژه از طریق پیوندهای خویشاوندی با حکام قاجار یزد همچون اعتدال الممالک، به دربار نزدیک بوده اند.خاندان بدیعی، ریشه زرتشتی داشته و نیاکان ایشان پیرو آیین زرتشت بوده اند.وحدت علی شاه، جد بزرگ این خاندان، از شاهزادگ
ان وابسته به دودمان زند بود. تنها فرزند او، حسین خان بدیعی، در عصر قاجار به عنوان شاعری نام آور و خوشنویسی برجسته شناخته می شود. به پاس خدمات و توانایی های حسین خان بدیعی، مظفرالدین شاه قاجار لقب «بدیع الممالک» را به او اعطا نمود. این لقب، نشان از جایگاه والای هنری و اجتماعی این خاندان در آن دوره دارد. از جمله افراد برجسته این خاندان می توان به بدرالملوک بدیعی، شاعر، و امیررضا وزیری، بازیگر تئاتر و تلویزیون، اشاره کرد. حاج حسن مرحوم ابتدا در «میدان خان» به شغل کفشگری اشتغال داشته و سپس به حرفه عطاری روی می آورد. پدران وی نیز به شغل درودگری و نجّاری اشتغال داشته اند. گفتنی است برخی از افراد خاندان مرحوم در بقعه شاه سیدرضا مدفون هستند. همچنین سیدولی چراغچی داماد حاج حسن مرحوم بوده است. دکتر غلامرضا بقائی، فرزند حسن بقائی و متخصص اعصاب، در یزد به خدمت رسانی می پرداخت. وی دو فرزند به نام های محمد و مهرداد داشت. محمد، فرزند او، متخصص مغز و اعصاب و فارغ التحصیل دانشگاه وین، به تدریس در دانشگاه های آلمان اشتغال داشت. محمد بقائی یزدی دیگر، فرزند حسن بقائی، دارای مدرک پزشکی مغز و اعصاب از دانشگاه تهران بود. وی در سال
۱۳۳۲ شمسی به خدمت دولت درآمد و سپس به سمت پزشک دفتر نخست وزیر منصوب گردید. دکتر بقائی در دوره بیست ویکم مجلس شورای ملی، به نمایندگی از مردم تفت و در دو دوره بعد به نمایندگی از مردم تهران انتخاب شد. وی در فعالیت های خیریه نیز مشارکت داشت و از جمله در تاسیس بیمارستان سیدالشهدای یزد نقش بسزایی ایفا کرد. همچنین، تاسیس چندین آبادی از جمله «یزد نو» در خوزستان و تعمیر جاده شهربابک به یزد از دیگر اقدامات وی محسوب می شود. محمد بقائی پس از پیروزی انقلاب، به جرم پزشک ساواک بودن یا آنکه مرگ افرادی را که توسط ساواک به قتل رسیده بودند، طبیعی اعلام کرده بود - از جمله مرگ احمد آرامش بر اثر شلیک گلوله به قلب را مرگ طبیعی و پارگی رگ قلب گزارش داده بود، اعدام شد . دکتر محمد بقایی صاحب دو فرزند است. نادر بقایی با کسب هفت مدرک (سه دکترا و چهارفوق لیسانس) از دانشگاه وین و برگزاری کلاس های زبان فارسی در دانشگاه های لندن، مورد تقدیر جهانی قرار گرفت. نامدار بقایی صاحب درجه دکترای بیوتکنولوژی از امپریال کالج لندن می باشد که با کشف باکتری تبدیل کننده زباله های کشاورزی به الکل، برنده ی جایزه ی علمی غلات اروپا شد .علاوه بر این، نادر و نا
مدار بقایی یزدی از جمله چهره های شاخص سلطنت طلب و از مخالفان نظام جمهوری اسلامی در انگلیس به شمار می روند. از دیگر افراد سرشناس خاندان بقائی می توان به اقدس بقائی اشاره کرد. اقدس بقائی، رئیس انجمن زنان یزد، مدیر مدارس دخترانه و همچنین موسس اولین آموزشگاه خیاطی مدرن یزد به نام «شهرزاد» در سال ۱۳۳۲ بود. هیئت عزاداران حسینی چهار منار. هیئت عزاداران حسینی کوی چهارمنار، بر اساس اسناد تاریخی، کهن ترین و قدیمی ترین هیئت شهر و استان یزد به شمار می رود که قدمت آن به سال ۷۳۶ هجری قمری (معادل با ۷۰۵ شمسی) و دوران ایلخانان مغول بازمی گردد. وقفنامه جامع الخیرات، که قدیمی ترین سند مکتوب تاریخ یزد است، مقرر می دارد که هر ساله روز عاشورا، در مدرسه شمسیه چهارمنار، مبلغ هفتاد و پنج دینار برای برگزاری مراسم عزاداری، تأمین غذای عزاداران و امور دیگر هزینه گردد. همچنین، مبلغ سی دینار به سخنران و مداح مراسم پرداخت شود، مشروط بر آن که پرهیزکار باشد و از خشک اندیشی و گزافه گویی بپرهیزد. تعداد عزاداران فعلی هیئت چهارمنار به ۱۵۰۰ نفر بالغ می گردد. روانشاد علیرضا فرهنگ دوست، علی محمد کوهپایه ای زاده (مصدق)، علیرضا کریمی خواه، روانشاد عب
اس کفاش یزدی، محمدرضا فرهنگ دوست و حاج مهدی فرهنگ دوست در سالیان گذشته به عنوان اعضای هیئت امنا به فعالیت اشتغال داشته یا می دارند. از جمله اسناد کهن مربوط به هیئت، زیلویی است که در مسجد بزرگ چهارمنار واقع شده و وقف این هیئت می باشد. تاریخ این زیلو به سال ۱۳۰۰ هجری قمری برمی گردد. همچنین بر بدنه نخل حسینیه بزرگ چهارمنار نیز سال ۱۳۰۵ حک شده است. احتمالا این تاریخ، مربوط به گاه شماری هجری خورشیدی است؛ زیرا در میان روایات شفاهی نقل شده است که کوچه اصلی چهارمنار سراسر پوشیده از درختان توت بوده و به علتی نامعلوم، این درختان قطع و چوب های آنها در داخل حسینیه بزرگ چهارمنار نگهداری می شده است. پس از مدتی، تصمیم بر آن شد که از این چوب ها برای ساخت نَخلی بزرگ استفاده شود. پیش از ساخت این نخل، نَخلی کوچک تر نیز در میان حسینیه وجود داشته و در روز عاشورا و در مراسم پرسه زنی، به زیارتگاه سیدصحرا برده و در آنجا نخل گردانی صورت می گرفته است. هیئت عزاداران چهارمنار از حدود هشت دهه پیش آیین سوگواری را به شیوه امروزی آغاز کرده است. این هیئت که نخستین بار با نام هیئت جوانان چهارمنار (کودکان چهارمنار) به اقامه عزاداری می پرداخت،
پس از مدتی، به نام هیئت عزاداران حسینی کوی چهارمنار مسمّی گردید. در دوران معاصر، اشخاص زیر برخی از نوحه خوانان این هیئت محسوب می شوند: از میان نوحه خوانان نامبرده، حاج علیرضا فرهنگ دوست با سابقه تقریباً شصت ساله نوحه خوانی در هیئت عزاداران حسینی چهارمنار، بیشترین استمرار را در این امر داشته است. حاجی علی فرهنگ دوست، فرزند حسین نیرنگ و متولد سال ۱۳۲۰ خورشیدی، از کودکی به مداحی علاقه مند شد و به روایتی، در سنین ۵ الی ۷ سالگی، به همت دایی خود، علی محمد دوست حسینی، بر فراز منبر قرار گرفته و به نوحه سرایی پرداخته است. فرهنگ دوست که در استخدام شرکت مخابرات استان یزد بود، از جمله فعالان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ نیز محسوب می شد. وی در جریان حوادث دهم فروردین ۱۳۵۷، مورد اصابت گلوله مأموران رژیم پهلوی قرار گرفت و از ناحیه پا مجروح گردید . بر اساس گزارش شهربانی و ساواک یزد، نامبرده در پانزدهم فروردین همان سال پس از بهبودی نسبی از بیمارستان مرخص شد. در اسناد ساواک، گرایش وی به نهضت اسلامی به رهبری سید روح الله خمینی بدین شرح انعکاس یافته است: «...علیرضا فرهنگ دوست، نوحه خوان محله چهارمنار یزد، روز ۵۷/۱/۱ در مسجد با منبع (امامی
) صحبت کرده و تحت تأثیر صحبت های حمزه علی کلانتری تفتی، کارمند مخابرات، قرار گرفته و طرفدار خمینی و مخالف رژیم است...» اشعار زیر نمونه ای از سروده های انقلابی وی در دوران پهلوی است : از علی فرهنگ دوست، نوحه های ماندگاری در ذهن و خاطر مردم یزد به یادگار مانده است. از جمله این آثار می توان به نوحه «ای زمین کربلا آیینه دارد» اشاره نمود که سروده ای از سید شهاب الدین موسوی متخلص به «شهاب» است و در دهه ۱۳۷۰ اجرا شده است . آخرین اشعاری که فرهنگ دوست به عنوان نوحه خوان اصلی اجرا نمود، مربوط به سال های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ است. وی در سال ۱۳۸۲ نوحه «آهسته برو ای یارم» و در سال ۱۳۸۳ نوحه «ای زمزمه خاموشان» را اجرا کرد که همچون بسیاری از اجراهای دیگر وی، سبک شور و حماسی داشت . واپسین سالی که فرهنگ دوست به عنوان نوحه خوان اصلی هیئت چهارمنار به اجرای مراسم پرداخت، سال ۱۳۸۴ بود. وی در آن سال، به دلایلی مجدداً نوحه «ای زمین کربلا» را اجرا نمود. شایان ذکر است که در آن ایام، فرهنگ دوست با توجه به شرایط جسمانی نامساعد، و به مدد دارو و تزریقات پرتعداد روزانه، توان حضور در هیئت را حفظ می کرد؛ امری که نشان از علاقه وی به هیئت چهارمنار و ار
ادت قلبی وافر به اباعبدالله الحسین داشت. از سال ۱۳۸۵، با بازگشت محمدعلی ابراهیمی، که اصالتاً از اهالی محله نظرکرده می باشد ، به هیئت چهارمنار و اجرای نوحه ماندگار «کیست که بر قضای حق سَجده نور می کند» سروده سیدشهاب الدین موسوی، فصل جدیدی در تاریخ هیئت عزاداران حسینی چهارمنار آغاز گردید. در این دوره، هیئت چهارمنار به یکی از هیئات نمونه و شاخص در سطح استان یزد و ایران تبدیل شد. از سال ۱۳۸۵ تا اواسط دهه ۱۳۹۰، علیرضا فرهنگ دوست عمدتاً اجرای نوحه های ابتدایی (ورودی) و پایانی (خروجی) مراسم هیئت چهارمنار را بر عهده داشت. وی با ابتلا به بیماری سرطان، توان نوحه خوانی در هیئت را از دست داد و به جز موارد معدودی، به عنوان نوحه خوان توان همراهی با هیئت را نداشت. با این حال، در سال های پایانی عمر و در جلسات قرائت زیارت عاشورا در حسینیه شهدا (کوچه بندون) و مسجد بزرگ چهارمنار به اجرای مراسم می پرداخت . سرانجام، حاج علیرضا فرهنگ دوست در تاریخ ۲۳ تیرماه ۱۴۰۳ خورشیدی مصادف با ۷ محرم ۱۴۴۶ قمری، پس از تحمل دوران سخت بیماری، چشم از جهان فروبست و در آرامگاه خلدبرین یزد به خاک سپرده شد. مراسم سوم و هفتم وی که مصادف با شب تاسوعای حسی
نی و ۱۳ محرم بود، با حضور گسترده هیئات عزاداری یزد برگزار گردید.. علاوه بر آنچه ذکر شد، هیئت چهارمنار، نزدیک به شش دهه است که همه ساله در ایام دهه آخر ماه صفر، کاروانی را به مقصد مشهد اعزام می کند. همچنین، این هیئت در روز عاشورای حسینی، میزبان هیئت عزاداران کوچه بیوک برای برگزاری مراسم نخل برداری است.این مراسم با تشریفاتی خاص تحت عنوان «پرسه زنی» برگزار می گردد. در این راستا، هیئت چهارمنار با ادوات موسیقی نظیر طبل، سنج، شیپور، و همچنین پرچم و علم، به سوی محله کوچه بیوک رهسپار شده و از اهالی آن محله جهت عزیمت به سوی حسینیه بزرگ چهارمنار، دعوت به عمل می آورد. در سراسر این پرسه زنیِ طولانی، افراد هیئت هر دو محله توسط ساکنین این محلات با کیک، شیرینی، شربت، آب میوه، میوه جات، شکلات و انواع نوشیدنی ها پذیرایی می شوند. سایر اقدامات نمادین هیئت چهارمنار به شرح ذیل است: همچنین هر پنجشنبه باطلوع آفتاب مراسم خواندن زیارت عاشورا در «حسینیهٔ شهداء» (کوچه بندون) با صرف صبحانه برگزار می شود . موقوفات محله چهارمنار. اماکن فرهنگی و مذهبی واقع در محله چهارمنار، از دیرباز تا کنون موقوفاتی را به خود اختصاص داده اند. واقفان نیک ا
ندیش با هدف حفظ و صیانت این ابنیه از آسیب و احتمال تخریب، اقدام به وقف آنها می نمودند. شایان ذکر است که این اماکن در سالیان بعد، پس از هر بار آسیب دیدگی و مرمت، مورد توجه مجدد خیرین قرار گرفته و موقوفات جدیدی نیز به آنها افزوده می شد. با این وجود، در برخی موارد و به دلیل عدم توجه کافی، شاهد از بین رفتن این موقوفات بوده ایم. سیدشمس الدّین یزدی، پس از احداث یکی از عظیم ترین و فاخرترین ابنیه یزد ایلخانی در چهارمنار کنونی، موقوفات بی شماری را وقف مجموعه خویش نمود که شرح مبسوط آن در کتاب «جامع الخیرات» مندرج است. بر مبنای قولی، موقوفات مذکور در جامع الخیرات، پس از موقوفات ربع رشیدی تبریز، دومین موقوفه عظیم جهان اسلام به شمار می رود. مجموعه شمسیه که مشتمل بر مدرسه، خانقاه، حمام، آب انبار، بازار، کاروانسرا، کتابخانه، بیمارستان، داروخانه، دارالسیاده و ... بوده است، از موقوفاتی فراوان بهره مند بوده است . در «جامع الخیرات»، قریب به دویست موقوفه شامل اراضی و املاک، باغات، آب قنات، مغازه، خانه و ... در نقاط مختلف و مضافات، از دل محله های شهری گرفته تا قراء و آبادی های اطراف، مانند محله پشت باغ، کوشک نو، فهادان، بازار یزد
، چهارمنار، مسجد جامع، اهرستان و ... و روستاهایی چون کثنویه، فیروزآباد میبد، مهریز، تفت، فهرج، توران پشت، نه گنبد نائین، عقدا و همچنین شهرهایی نظیر اصفهان، کاشان، تبریز، رفسنجان، ابرکوه و ... ذکر گردیده است که عواید آنها می بایست صرف امور مختلفی از جمله نگهداری مجموعه شمسیه چهارمنار، خدمت رسانی و پذیرایی از مراجعه کنندگان به شمسیه و پرداخت حقوق کارکنان و خادمان مجموعه می شده است. میزان دستمزد کارکنان و خدمه مجموعه شمسیه در عصر ایلخانی به حدی مناسب و درخور توجه بوده که حقوق سالیانه آنان، نسل های بعد از ایشان را نیز از کار و تلاش بی نیاز می ساخت. در حال حاضر، بسیاری از موقوفات شمسیه به کام نیستی فرورفته اند و یا مورد تصرف و دخل و خرج غیر قانونی و شرعی واقع شده اند و در مسیر مناسب و مورد نظر وقف کننده هزینه نمی گردند. وقف نامه مسجد چهارمنار، از جمله مهم ترین اسناد تاریخی یزد و نخستین وقف نامه ای است که در ایران به ثبت اداره اوقاف کشور رسیده است . سرگذشت موقوفات این وقف نامه بدین قرار است که نزدیک به پنجاه سال پس از احداث خانقاه و مسجد ابواسحاقیه، معروف به مسجد میرخضرشاه یا چهارمنار، وقف نامه ای در سال ۹۰۲ قمری (
برابر با ۸۷۵ شمسی) به منظور حفظ و نگهداری این مکان، در زمان حیات سید جلال الدّین معروف به میرخضرشاه، بنیان گذار مسجد، تنظیم گردید. بر اساس مفاد این وقف نامه، موقوفات متعلق به مسجد میرخضرشاه بسیار گسترده بوده است. به طوری که نزدیک به بیست قطعه خانه، مغازه، حمام، باغ، آب قنات، زمین کشاورزی و باغ های بزرگ وقف این مسجد شده اند که تنها یکی از این باغ ها ده هزار متر مربع مساحت داشته است. از جمله موقوفات وسیع مسجد میرخضرشاه می توان به این موارد اشاره کرد: حمام زنانه و مردانه ای در محله شهرستان (حمام گودک، واقع در محله جنگل) ، مغازه نانوایی واقع در جوار همان حمام (امروزه توسط شهرداری تخریب و کاربری آن به پارکینگ عمومی تغییر یافته است.)، مغازه هایی در نزدیکی زندان اسکندر، خانه ای اعیانی در محله لردکیوان، باغاتی در اهرستان، چهار و نیم دانگ از روستای بهاءالدین آباد میبد و تمامی حومه آن (که بعدها از توابع اردکان شد)، آب قنات هایی در تفت و اهرستان و همچنین باغاتی در تفت و کوچه علیا (علیُک). این موقوفات باید خرج نگهداری و روشنایی چراغ های مسجد و تهیه زیلوها و فرش های محفوری {ارمنی} برای پهن کردن در مسجد می شد. همچنین سالان