Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
اصله دور خط مقدم، وضعیت بد شبکه راه ها و خطوط آهن منطقه و کمبود جدی ادوات ترابری در ورماخت سبب می شد امکان گردآوری تمامی نیروها تا هنگام آغاز عملیات وجود نداشته باشد. از این رو طرح عملیاتی به صورت پیچیده ای در برگیرنده مجموعه ای از عملیات های جزئی نسبتاً کوچک متوالی بود. انتظار می رفت زمان بندی این مراحل به شکلی انجام گیرد که بیشترین تمرکز نیروهای زمینی و مخصوصاً هوایی بر هر مرحله حاصل شود. بر مبنای تجربیات پیشین، دو نکته مورد تأکید فرماندهی عالی بود: ۱- اجتناب از بسته شدن دیر حلقه محاصره آرایش های دشمن که امکان گریز آن ها از انهدام را فراهم آورد. ۲- اجتناب آرایش های زرهی و موتوریزه از پیشروی های بیش از حد سریع یا عمیق که موجب گسست اتصال آن ها با پیاده نظام پشت سرشان شود. این دو نکته نشان گر تصمیم بر ایجاد محاصره های کوچک و تنگ در نزدیکی نقاط شروع بود که تصور می شد نتایج بهتری نسبت به محاصره های بزرگ سال گذشته حاصل کند. به هر صورت این مسئله بر خلاف رویکرد سنتی آلمانی ها در «ماموریت های تاکتیکی» که به فرماندهان میدانی آزادی عمل و تصمیم گیری می داد، بود. نیروهای محور. در مواجه با کمبود نیروی انسانی، برخلاف عملی
ات بارباروسا، آلمان در کارزار تابستانه سال ۱۹۴۲ اتکای زیادی به نیروی کشورهای متحد خود داشت. با فرستاده شدن نمایندگانی به این کشورها به کارگیری نیرویی معادل ۴۲ لشکر از طرف آن ها در این کارزار تضمین شد. این مقدار شامل ۲۷ لشکر رومانیایی، ۱۳ لشکر مجارستانی، ۹ لشکر ایتالیایی، ۲ لشکر اسلواک و ۱ لشکر اسپانیایی می شد. بیشتر این یگان ها که مجموعاً یک چهارم از تمامی نیروهای محور در جبهه شرقی را تشکیل می دادند، در اراضی جنوبی مستقر شدند. بدین ترتیب حدود نیمی از ۴۱ لشکر جدیدی که برای عملیات به گروه ارتش جنوب ورماخت اختصاص یافت خارجی بودند. در این میان بلغارستان که با موفقیت از درگیر شدن در جنگ با شوروی شانه خالی کرده بود، پذیرفت برای کاهش فشار بر نیروهای آلمانی در بالکان نیروی کمکی در این ناحیه جهت امور امنیتی بفرستد. از این رو ارتش یکم بلغارستان ماه ژانویه سال ۱۹۴۲ وارد صربستان شد. بنابر درخواست کشورهای متحد، هیتلر روز ۱۵ آوریل دستور داد یگان های هر کشور تحت فرمان قرارگاه ارتش یا دست کم سپاه خود عمل کند. با توجه به وجود خصومت بین رومانی و مجارستان، مقرر شد نیروهای ایتالیایی بین یگان های این دو کشور قرار بگیرند. به منظور
تقویت روحیه نیروهای متحد، هیتلر فرمان به نهاده شدن تأکید ویژه در رسانه های خبری بر دستاوردهای آن ها داد. جز متحدان آلمان، کشورهای دیگری نیز برای اعزام نیروهای داوطلب به جنگ شوروی ابراز تمایل کردند. هیتلر با بی اعتمادی که نسبت به فرانسوی ها به عنوان دشمنان پیشین آلمان داشت، اکراه تنها مجوز با به کارگیری تعداد محدودی از داوطلبان این کشور در یگان هایی حداکثر در سطح هنگ، را صادر کرد. گروه ارتش جنوب تحت فرمان فیلدمارشال فدر فون بک هدایت عملیات هنگام آغاز آن را بر عهده داشت. گروه ارتش جنوب برای تهاجم اصلی پنج ارتش آلمانی و چهار ارتش از متحدان آلمان در اختیار داشت. ارتش های آلمانی در خطی نسبتاً صاف از اریول در شمال تا دریای آزوف در جنوب چیده شدند. ارتش دوم به فرماندهی ارتشبد ماکسیمیلیان فون وایخس، ارتش چهارم زرهی به فرماندهی ارتشبد هرمان هوت و ارتش ششم به فرماندهی سپهبد فریدریش پائولوس در جناح شمالی در طول رود دن مستقر بودند. ارتش یکم زرهی به فرماندهی ارتشبد ایوالت فون کلایست و ارتش هفدهم به فرماندهی ارتشبد ریشارت روئوف نیز در جناح جنوبی استقرار داشتند. ارتش یازدهم به فرماندهی ارتشبد اریش فون مانشتاین هم پس از سلطه
بر سواستوپول به تهاجم می پیوست. ارتش های دوم مجارستان به فرماندهی ارتشبد گوستاو یانی، هشتم ایتالیا و سوم رومانی به ترتیب از شمال به جنوب می بایست در مأموریتی خطیر از جناح طولانی نیروهای آلمانی در طول رود دن در جنوب ورونژ محافظت و در انهدام مناطق تحت محاصره مشارکت می کردند. در مجموع گروه ارتش جنوب با ۸۹ لشکر از جمله ۹ لشکر زرهی این تهاجم را به انجام می رساند. ناوگان چهارم هوایی "لوفت وافه" نیز با حدود ۱۵۰۰ هواگرد از تهاجم پشتیبانی می کرد. در مقایسه با عملیات بارباروسا، از منظر تجهیزات و توان آتش لشکرهای آلمانی تا حدودی وضعیت بهتری داشتند. به هر صورت با تجربه آسیب های نبردهای پیشین سطح کیفی این نیروها رو به افول بود. به جهت کمبود نیروی انسانی، لشکرهای پیاده نظام ورماخت در این عملیات تنها هزار نفر با فقط دو ماه آموزش، دریافت کردند. با انتقال ادوات ترابری به لشکرهای سرنیزه و در مواجهه با کمبود اسب، پیاده نظام ورماخت تحرک کمتری نسبت به گذشته داشت. همچنین آلمانی ها تقریباً هیچ نیروی ذخیره راهبردی در اختیار نداشتند. بدون امکان تشکیل یگان های جدید، هر گونه نیروی جایگزینی می بایست مستقیماً به لشکرهای سرنیزه منتقل می
شد. مراحل عملیات. مورد آبی به صورت کلی به چهار مرحله تقسیم می شد. تا ماه ژوئن تنها جزئیات مربوط به سه مرحله نخست مشخص گردید. ارائه مرحله چهارم این طرح تا روز ۲۳ ژوئیه (حدودا یک ماه پس از آغاز عملیات) به طول انجامید. بر مبنای فرمان شماره ۴۱ پیشوا، استالینگراد در این زمان از اهمیت یکسانی با ورونژ و روستوف برخوردار بود. نام این شهر در متن پنج صفحه ای این فرمان تنها در دو بند دیده می شد. نخستین مورد «ناحیه استالینگراد» را محل پیوستن دو ارتش زرهی ورماخت به یکدیگر ذکر می کرد. در مورد دوم از نیروها خواسته شده بود تمامی تلاش خود برای رسیدن به این شهر یا حداقل قرار دادن آن در برد مؤثر آتش توپخانه سنگین را صورت دهند تا دیگر نتواند مرکز مهمی برای تولید تسلیحات یا ترابری باشد. این فرمان عملیاتی هیچ اشاره ای به تسخیر استالینگراد نداشت. مورد رایشل. در اتفاقی مشابه حادثه مشلن در کارزار جبهه غربی در سال ۱۹۴۰، روز ۱۹ ژوئن هواگرد حامل سرگرد یواخیم رایشل، رئیس ستاد لشکر بیست و سوم زرهی ورماخت وادار به فرود در اراضی تحت سلطه شوروی شد. او اسناد مهمی از عملیات، از جمله مجموعه کامل فرمان ها و نقشه های مرحله نخست آن، همراه خود داشت
که به دست شوروی افتاد. در پی این حادثه عده ای در ورماخت خواهان الغای کامل علمیات یا حداقل تغییر اساسی آن بودند. به هر صورت بیشتر عوامل فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان و همچنین فیلدمارشال فون بک خواهان آغاز هر چه سریع تر عملیات شدند. بدین ترتیب به گروه ارتش جنوب اطلاع داده شد تا روز ۲۶ ژوئن برای آغاز عملیات آماده شود. با این نقض امنیت، سرتیپ هانس فون بوئینبورگ-لنگسفلت، فرمانده لشکر بیست و سوم زرهی، سپهبد گئورگ اشتومه، فرمانده سپاه ۴۰ موتوریزه که لشکر جزو آن بود و رئیس ستاد او از مقام خود خلع شدند. به نظر می رسید سپهبد پائولوس فرمانده یگان بالا دستی ارتش ششم ورماخت نیز دچار چنین عاقبتی شود. او خود مختصراً مایل بود در دادگاه نظامی از این بابت محاکمه شود اما فون بک او را از این عمل بازداشت. با این حال، به زعم استالین اسناد به دست آمده اطلاعات غلطی بود که آلمان به صورت عامدانه در اختیار شوروی قرار داده تا نیروهای آن را از دفاع مسکو دور کند. نیروها و آماده سازی شوروی. پس از نبردهای طاقت فرسای زمستان ارتش سرخ دیگر یک نیروی صرف شده بود و همانند حریف در شرایطی وخیم به سر می برد. شوروی در طول کارزار سال گذشته نزدیک به
۲۰ هزار تانک خود را از دست داده بود که تقریباً معادل تمام توان زرهی آن بود. در این حال برخی مراکز عمده صنعتی شوروی به دست آلمانی ها افتاده و تولیدات کارخانه های فرستاده شده به ناحیه اورال فعلاً در حال آغاز بود. بدین شکل، در ابتدای فصل بهار سال ۱۹۴۲ ارتش سرخ در خط مقدم توان زرهی کمتری نسبت به آلمان داشت. به هر صورت آمار تولید تانک در شوروی در ماه مارس سال ۱۹۴۲ به حدود ۲ هزار دستگاه در ماه رسید. شوروی توانست با این تولیدات تا ابتدای ماه مه حدود ۲۰ تیپ تانک جدید بسازد. با حصول اطمینان بیشتر از درگیری عمیق امپراتوری ژاپن در کارزارهای اقیانوس آرام و اقیانوس هند، "استاوکا" مقدار بیشتری از نیروهای خود را از شرق دور به نواحی غربی منتقل کرد. همچنین با استفاده از ۵۰۰ هزار نیروی ذخیره فراخوانده شده ۳۰ لشکر تفنگ دار ارتش سرخ بازسازی شدند. اقدامات مقدماتی ورماخت. پاکسازی کریمه. پیش از آغاز عملیات عمده تابستانه واضح بود که ورماخت می بایست تعدادی از عملیات های موضعی مقدماتی در برخی مناطق مجاور صورت می داد. برجسته ترین این موارد مربوط به شبه جزیره کریمه بود. جناح جنوبی چنان عملیات دور رسی در صورت باقی ماندن این ناحیه در دست
دشمن به شدت در معرض خطر قرار می گرفت. آرایش های قدرتمند ارتش سرخ در کریمه تهدید بزرگی برای ارتباطات پشت سر و خطوط تدارکاتی گروه ارتش جنوب ورماخت بودند. ورماخت یک بار پیش از این در پاییز سال ۱۹۴۱ به کمک ارتش یازدهم خود تحت امر ارتشبد اریش فون مانشتاین سعی کرده بود بر تمامی این شبه جزیره مسلط شود اما با پایداری ارتش سرخ در سواستوپول و عملیات آبی-خاکی متعاقب آن در شبه جزیره کرچ، موفقیت تام حاصل ننموده بود. به جهت تکمیل آماده سازی ها، به پیشنهاد ارتشبد فون مانشتاین و تأیید فرماندهی عالی آغاز عملیات ارتش یازدهم ورماخت در کریمه تا روز ۵ مه به تأخیر افتاد. متعاقب این تأخیر، اقدام برای تسخیر سواستوپول دست کم تا میانه ماه ژوئن و در نتیجه تهاجم تابستانه با تأخیر مواجه شد. تهاجم ارتش یازدهم ورماخت به شبه جزیره کرچ، موسوم به عملیات "تراپن یاکت"، درنهایت از روز ۸ مه آغاز شد. در عرض تنها چند ساعت نظام فرماندهی و هدایت و ارتباطات جبهه کریمه شوروی به طور کامل فروپاشید. با وجود گریز آشفته ارتش های چهل و چهارم و پنجاه و یکم شوروی، بیشتر قوای ارتش چهل و هفتم شوروی بین نیروهای فون مانشتاین و دریای آزوف در شمال غربی شبه جزیره کرچ
به محاصره افتادند و منهدم شدند. قوای فون مانشتاین تا روز ۱۴ مه خود را به کرچ رساندند تا شوروی چاره ای جز تخلیه نیروهایش از طریق تنگه کرچ نداشته باشد. این تخلیه زیر آسمان تحت سلطه "لوفت وافه"، تا روز ۲۰ مه به شکل فاجعه باری برای شوروی انجام گرفت. بدین ترتیب، جبهه کریمه شوروی در عرض تنها دوازده روز تقریباً تمامی تجهیزات سنگین و ۱۷۵ هزار تن از نیروهای خود را، غالباً به صورت اسیر، از دست داد. این درحالی بود که مجموع تلفات ورماخت برای این عملیات تنها حدود ۷۵۰۰ تن اعلام شده است. شهر کرچ روز ۱۶ مه به تصرف ورماخت درآمد. بدین شکل عملیات در ناحیه کرچ به «نخستین نبرد انهدام بهار ۱۹۴۲» بدل گشت. برنامه ریزی ورماخت جهت تهاجم مجدد به سواستوپول همزمان با درگیری های ناحیه کرچ صورت گرفت. ورماخت انواع مختلفی از قطعات توپخانه بدین منظور به ناحیه اعزام کرد. ناوگان دوم هوایی "لوفت وافه" نیز کاملاً به کریمه بازگشت. در قالب عملیات "اشتورفانگ"، اوایل ماه ژوئن بمباران شدید توپخانه و هوایی مواضع مدافعان توسط ورماخت آغاز شد. نیروهای آلمانی در همراهی با متحدان رومانیایی در مواجهه با مقاومت مدافعان، در طول ماه ژوئن به شکل مداوم مواضع ارت
ش سرخ را پاکسازی کردند. اواخر ماه ژوئن هنگامی که مدافعان با کمبود مهمات مواجه بودند، "استاوکا" دستور به تخلیه افراد کلیدی از محاصره داد. به هر صورت اکثریت نیروهای شوروی قادر به خروج نشدند تا قریب به ۹۰ هزار نفر از آن ها به اسارت درآیند. ارتش یازدهم ورماخت روز ۱ ژوئیه وارد سواستوپول شد. تا روز ۴ ژوئیه درگیری ها تا حدود زیادی به پایان رسید و سواستوپول نیز به تسخیر ورماخت درآمد. با تسخیر کامل شبه جزیره کریمه فون مانشتاین به درجه فیلدمارشالی نائل آمد. با وجود طرح اولیه برای مشارکت ارتش یازدهم ورماخت در مورد آبی به شکل گذر آن از طریق تنگه کرچ به شبه جزیره کوبان در شمال قفقاز، این ارتش در نهایت جهت یاری رسانی به تسخیر لنینگراد به اراضی شمالی فرستاده شد. نبرد ناحیه خارکوف. با تصور این که نیروهای آلمانی در قسمت جنوبی ضعیف تر از قسمت های شمالی هستند، ماه آوریل استالین دستور به بازپس گیری شهر خارکوف، مرکز حیاتی ترابری ریلی آلمانی ها، داد. همزمان گروه ارتش جنوب ورماخت در حال آماده سازی برای انهدام برآمدگی خط مقدم از رود دونتس به سمت غرب در ناحیه ایزیوم بود. ارتش ششم ورماخت در شمال بین بلگورود و بلاکلایا و ارتش یکم زرهی
آن در جنوب در پاولوگراد مستقر شدند. این نیرو قصد محاصره و انهدام نیروی درون برآمدگی را داشت تا خط مقدم خود را صاف و برای تهاجم اصلی در جنوب مهیا کند. این مسئله با انتقال خط مقدم به رود دونتس، علاوه بر تسهیل امر استقرار نیرو و تدارکات رسانی، تعداد زیادی از آرایش های آلمانی را که در این زمان دور این برآمدگی قرار داشتند آزاد می کرد. ورماخت با آگاهی اطلاعاتی از قصد شوروی، دشمن را به یک تله گاه از پیش آمده کشید. جبهه جنوب غربی شوروی نیروهای بیشتری از جمله دو ارتش میدانی و دو سوم تمام قوای زرهی خود را وارد برآمدگی کرد. تهاجم ارتش سرخ یک هفته پیش از ورماخت، از روز ۱۲ مه آغاز شد. با وجود پیشروی به سمت غرب و جنوب، ارتش سرخ نتوانست دهانه برآمدگی را فراخ تر کند. ضد حمله آلمانی ها (عملیات "فریدریکوس ۱") از روز ۱۸ مه آغاز شد. یازده لشکر ارتش یکم زرهی ورماخت با حمله از ناحیه اسلوفیانسک به سمت شمال در عرض دو روز در جناح چپ جبهه جنوب غربی شوروی رخنه کردند. در نهایت با حمله نیروهای ارتش ششم ورماخت به سمت جنوب، دو انبر ضد حمله ورماخت روز ۲۳ مه به یکدیگر متصل شدند. با وجود اقدام آشفته ارتش سرخ برای عقب نشینی، بیشتر نیروهای دو ا
رتش ششم و نهم شوروی به دام افتادند. علاوه بر انهدام ۱۲۰۰ تانک ارتش سرخ، در مجموع حدود ۲۴۰ هزار نفر شماری معادل قوای سه ارتش میدانی به اسارت درآمدند. تهاجم فاجعه بار در ناحیه خارکوف به یک شکست تحقیرآمیز برای شوروی بدل شد که نتیجه آن از دست دادن ۲۹ لشکر بود. این نبرد موسوم به نبرد دوم خارکوف یک پیروزی بزرگ برای آلمانی ها به حساب می آمد و روحیه آن ها را به شکل قابل توجهی بهبود بخشید. به هر صورت این نبرد در آماده سازی آلمان برای تهاجم تابستانه خلل آفرید. یگان های آلمانی درگیر این نبرد نتوانستند در چارچوب زمانی مقرر بازسازی خود را تکمیل کنند. در نتیجه برنامه آماده سازی ها تغییرات زیادی کرد و آغاز تهاجم تابستانه به تأخیر افتاد. در طرف مقابل، با از دست رفتن بیش از ۴۵۰ هزار نفر از نیروهای آن در طول ماه مه در نبردهای نواحی خارکوف و کریمه که حدود دو سوم از آن ها کشته شده یا به اسارت درآمده بودند، قابلیت شوروی برای مقابله با تهاجم تابستانی آلمان به شدت تقلیل یافت. به هر صورت شوروی با تحمل شکست در ناحیه خارکوف تا حدودی از قرار گرفتن دست کم بخشی از تهاجم تابستانه آلمان در جنوب مطلع شد و تمهیداتی در این ارتباط صورت داد. پس
از این شکست استالین تصمیم گرفت حالت دفاعی بگیرد و سعی در مقابله با حملات احتمالی آلمان بکند. شوروی همچنین تا حدودی از قرار گرفتن دست کم بخشی از تهاجم تابستانه آلمان در جنوب مطلع شد و تمهیداتی از جمله عقب کشیدن چند لشکر از منطقه مسکو برای ایجاد عمق راهبردی، در این ارتباط صورت داد. به هر صورت بسیاری از نیروهای ذخیره شوروی همچنان در قسمت مرکزی مانند و به نواحی جنوبی منتقل نشدند. پاکسازی نواحی ولچانسک و کوپیانسک. در پی پیروزی در ناحیه خارکوف آلمانی ها به دنبال از میان برداشتن مقدار بیشتری از نیروهای دشمن پیش از آغاز مورد آبی بودند. ورماخت بدین منظور عملیات "ویلهلم" را برای محاصره و انهدام ارتش بیست وهشتم شوروی در ناحیه ولچانسک به اجرا گذاشت. این عملیات ابتدا برای روز ۷ ژوئن برنامه ریزی شده بود اما در اثر بارندگی تا روز ۱۰ ژوئن به تعویق افتاد. در این تهاجم متمرکز سپاه ۸ ارتش ششم ورماخت روز به جنوب و سپاه ۳ زرهی ارتش یکم زرهی ورماخت رو به شمال حمله بردند. سپاه ۳ زرهی ورماخت در این زمان متشکل از چهار لشکر زرهی و یک لشکر پیاده نظام موتوریزه بود و فرمانده آن سپاه ۵۱ ورماخت را هم تحت هدایت عملیاتی خود داشت. عملیات به
خوبی پیش رفت و یورش شبانه آلمانی ها دشمن را کاملاً غافلگیر کرد. دو انبر آلمانی روز ۱۳ ژوئن در مجاورت رود بورلوک به یکدیگر رسیدند. درگیری متعاقب تنها دو روز به طول انجامید و ۲۱ هزار نفر دیگر نیروهای شوروی به اسارت ورماخت درآمدند. به هر صورت شرایط آب وهوایی و بدی وضعیت راه ها سبب شد بخش های بزرگی از ارتش بیست وهشتم شوروی از مهلکه بگریزند تا موفقیت آلمانی ها کامل نباشد. پس از سلطه ورماخت بر ناحیه ولچانسک ارتش سی وهشتم شوروی درون یک برآمدگی کم عمق خط مقدم در مجاورت رود اسکول بین کوپیانسک در شمال و ایزیوم در جنوب قرار گرفت. نیروی آلمانی بین روزهای ۲۲ تا ۲۶ ژوئن عملیاتی فریدریکوس ۲" را به انجام رساندند تا ناحیه کوپیانسک را نیز پاکسازی کنند و سر پلی بر رود اسکول به دست آورند. این عملیات که با دو انبر سپاه ۳ زرهی ورماخت از شمال و سپاه ۴۸ زرهی ورماخت از جنوب صورت گرفت، کرانه غربی رود اسکول را تصرف آلمانی ها درآورد و موجب اسارت ۱۳ هزار تن دیگر از نیروهای ارتش سرخ شد. این بار نیز ارتش سی وهشتم شوروی تا حدود زیادی قادر به گریز شد. ترکیب یگان ها. ماه ژوئیه سال ۱۹۴۲: اجرای عملیات. مرحله نخست. مرحله نخست مورد آبی از روز ۲۸
ژوئن از ناحیه کورسک علیه جبهه بریانسک شوروی آغاز شد. پس از یک گلوله باران مختصر که تقریباً هیچ پاسخی از جانب دشمن دریافت نکرد، گروه ارتش "وایخس" شروع به تهاجم کرد. ارتش دوم ورماخت در جناح چپ و ارتش چهارم زرهی ورماخت در جناح راست بودند و ارتش دوم مجارستان جناح جنوبی آن ها را پوشش می داد. آلمانی ها تقریباً بلافاصله و همه جا در مواضع دشمن رخنه کردند. با وجود این که آلمانی ها در ابتدای مورد آبی از غافلگیری بزرگ راهبردی عملیات بارباروسا بهره مند نبودند، شرایط اولیه فراتر از پیش بینی آن ها بود. بر خلاف انتظار آلمانی ها در مواجه با نبردهای سخت اولیه، جز مقاومت پراکنده در برخی نقاط، نیروهای شوروی حضور فعالی در منطقه نداشتند. بدین شکل غافلگیری دست کم در بعد تاکتیکی حاصل شد. قوای ارتش سرخ در تمامی نقاط در آشفتگی بودند و برخی یگان های آن از هم پاشیدند. در این حال برتری هوایی در منطقه در دست جنگنده های سپاه ۸ هوایی "لوفت وافه" بود. بمب افکن های آلمانی با نفوذ عمیق، پایگاه های هوایی و سایر تأسیسات شوروی را بمباران کردند. ارتش چهارم زرهی ورماخت با قرار دادن سپاه ۲۴ موتوریزه در جناح چپ و سپاه ۴۸ موتوریزه در جناح راست، تا ان
تهای روز نخست ۵۰ کیلومتر در عمق اراضی دشمن پیش رفت. در طول این روز سپاه ۴۸ موتوریزه ورماخت با جلوداری لشکر بیست و چهارم زرهی، از دو رود تیم و کْشِن گذر و در اتصال بین ارتش های سیزدهم و چهلم شوروی رخنه کرد. سرعت و شدت تهاجم موجب شوکه شدن مدافعان شد. حتی بارندگی سنگین روز ۲۹ ژوئن هم نتوانست آنچنان از سرعت آن بکاهد. ارتش چهارم زرهی ورماخت قرارگاه ارتش چهلم شوروی را به تسخیر خود درآورد. اعضای ستاد این ارتش قادر به گریز شدند اما تجهیزات خود را پشت سر گذاشتند تا نیروهای ارتش چهلم شوروی بدون فرماندهی رها شوند. ارتش چهارم زرهی ورماخت تا روز ۴ ژوئیه در نقاط متعددی به رود دن در عمق بیش از ۱۵۰ کیلومتری از خط آغازین، رسید و چندین سر پل بر آن ایجاد کرد. در جناح چپ، طبق برنامه، ارتش دوم ورماخت توانست بر مواضع دفاعی مورد نظر از لیونی تا ورونژ سلطه یابد. این ارتش تعدادی از حملات شدید ارتش سرخ از جانب شمال را که در طرح عملیاتی پیش بینی نشده بودند، دفع کرد. در جناح راست ارتش دوم مجارستان با تسلیحات سنگین کمتر و بدون پوشش هوایی، در پیشروی به سمت رود دن سرعت بسیار آهسته تری داشت. به هر صورت با ضربه سختی که به ارتش چهلم شوروی وار
د آمده بود، نیروی های مجارستانی هم توانستند وظیفه خود در محافظت از جناح جنوبی گروه ارتش "وایخس" را در این مرحله به انجام برساند. با وجود این که طبق برنامه ارتش ششم ورماخت نیز می بایست تهاجم را از روز ۲۸ ژوئن آغاز می کرد اما بارندگی شدید و گل آلود شدن ناحیه سبب شد این عمل تا روز ۳۰ ژوئن به تعویق بیفتد. به هر صورت این ارتش نیز با جلوداری سپاه ۴۰ موتوریزه ورماخت نیروهای مقابل خود در ارتش بیست و یکم شوروی را در چارچوب زمانی مقرر در هم کوبید. لشکر سوم زرهی ورماخت به عنوان سرنیزه زرهی این حرکت، ۱ ژوئیه به رود اسکول در عمق ۸۰ کیلومتری رسید. ارتش ششم ورماخت با فرستادن ستون های متحرک خود به سمت شمال روز ۲ ژوئیه در ۴۰ کیلومتری شرق استاری اوسکول با ارتش چهارم زرهی ورماخت اتصال برقرار کرد. بدین شکل ارتش چهلم شوروی گرفتار محاصره ورماخت شد. محاصره ای که طبق برنامه به راحتی توسط آرایش های پیاده نظام متعاقب اداره شد. ارتش چهارم زرهی ورماخت با گذر از رود دن، همان روز ۴ ژوئیه به حومه ورونژ رسید. با اندکی تأخیر در اثر گل آلود بودن ناحیه، این نیرو روز بعد وارد این شهر تقریباً بدون دفاع شد. حدوداً در همین زمان ارتش دوم مجارستان ه
م به رود دن رسید. در واکنش، استالین ارتش های ششم و شصتم شوروی را از جایگاه ذخیره آزاد کرد تا در کرانه شرقی دن بین زادونسک و پاولوفسک در شمال و جنوب ورونژ موضع بگیرند. ارتش پنجم تانک شوروی نیز در جنوب رود یلتس متمرکز شد. حضور این نیروها شرایط در این ناحیه را موقتاً تثبیت کرد اما قادر به بر طرف کردن تهدید رخنه دشمن به استالینگراد نبود. ارتش پنجم تانک شوروی که مجموعاً بیش ۶۴۰ تانک داشت، از روز ۵ ژوئیه دست به ضد حمله زد. بی تجربگی فرماندهان میدانی شوروی در عملیات های بزرگ متحرک سبب شد سه سپاه مکانیزه این ارتش به صورت تکه تکه و ناهماهنگ به کارگرفته شوند. به هر صورت ضد حملات شدید شوروی دو لشکر نهم و یازدهم زرهی ارتش چهارم زرهی ورماخت را برای مدت طولانی در غرب ورونژ درگیر مبارزات سنگین نگاه داشت. در این حال، حضور نیروهای زیادی از دشمن در آن سوی رود دن تهدیدی جدی برای جناح شرقی ارتش چهارم زرهی ورماخت به حساب می آمد. فون بک، فرمانده گروه ارتش جنوب که نمی توانست به قابلیت نیروهای مجارستانی در محافظت از این جناح اطمینان داشته باشد، در فرستادن ارتش چهارم زرهی ورماخت به سمت جنوب برای ادامه عملیات در این شرایط تردید داشت.
او در گونه ای از تعلل تنها یک سپاه از این ارتش را روانه جنوب کرد. این اقدام که حرکت ارتش چهارم زرهی ورماخت را برای ۴۸ ساعت به تأخیر انداخت، موجب برآشفتگی هیتلر شد. این مسئله ناشی پیش بینی نشدن هر گونه ضد حمله ارتش سرخ در ناحیه ورونژ بود. ارتش سرخ که از همان ابتدا از منظر عددی و تسلیحاتی در موضع ضعف بود، در این مرحله متحلم ۳۷۰ هزار تلفات غیرقابل بازیابی شد. "استاوکا" تا روز ۵ ژوئیه هنوز تصور می کرد تهاجم جدید آلمانی ها مقدمه ای برای پیشروی دیگری از طرف آن ها به سمت مسکو است و مهاجمان پس از رسیدن به ورونژ رو به شمال چرخش خواهند کرد. از این رو بیشتر اقدامات شوروی در جهت مقابله با حرکت دشمن به سمت مسکو بود. استالین روز ۶ ژوئیه با عقب نشینی محدود ارتش های بیست ویکم، بیست وهشتم، سی وهشتم و نهم شوروی موافقت کرد. به هر صورت با قرار داشتن نیروهای جبهه های جنوب غربی و جنوبی شوروی در خطر محاصره، روز ۱۰ ژوئیه مجوز عقب نشینی بیشتر تا خط کازانسکایا-چرکاس کویه، صادر شد. بدین شکل بیشتر نیروهای جبهه جنوب غربی شوروی قادر گشتند به پشت رود دن عقب بنشینند. با اقدام نیروهای ارتش سرخ به عقب نشینی آلمانی ها در سه هفته آغازین کارزار
تنها ۵۴ هزار نفر را به اسارت گرفتند. شرایط به اندازه ای برای فرماندهی گروه ارتش مرکز ورماخت نامطلوب بود که فون بک روز ۸ ژوئیه با ارسال پیامی به هالدر مرحله دوم عملیات را از پیش «مرده» توصیف کرد و احتمال داد در صورت ادامه بر اساس طرح پیشین انبرهای آلمانی فضای خالی را محاصره کنند. تقسیم گروه ارتش جنوب. در مواجهه با عقب نشینی دشمن و با نگرانی از ناتوانی در محاصره آن، مرحله دوم مورد آبی به دستور فرماندهی عالی آلمان دو هفته زودتر از موعد مقرر آغاز شد. گروه ارتش جنوب روز ۹ ژوئیه به دو قسمت گروه ارتش آ و گروه ارتش ب تقسیم گردید. در ابتدا فیلدمارشال فون بک فرماندهی گروه ارتش ب را بر عهده داشت اما در پی بروز اختلاف نظر با فرماندهی عالی بر سر عمل در ناحیه ورونژ، روز ۱۳ ژوئیه با ارتشبد فون وایخس جایگزین شد. همان روز به دستور هیتلر ارتش چهارم زرهی ورماخت از گروه ارتش ب به گروه ارتش آ منتقل شد تا رو به روستوف-نا-دونو در جنوب بر سر راه قفقاز، برود. روز ۱۷ ژوئیه مقرر شد نیروهای دشمن بین رودهای دن و دونتس در ناحیه روستوف به محاصره دربیایند و همزمان بخش دیگر نیرو به رود ولگا در جنوب استالینگراد برسند. هیتلر روز ۱۶ ژوئیه قرارگ
اه عملیاتی خود و فرماندهی های عالی ورماخت و نیروی زمینی را به پایگاه میدانی "وِرولف" در نزدیکی وینیتسا در غرب اوکراین منتقل کرد. پیشروی گروه ارتش آ به سمت قفقاز. ارتش یکم زرهی ورماخت از روز ۹ ژوئیه وارد عملیات شد. این ارتش با گذر از رود دونتس در دو طرف لیسیچانسک رو به شرق، طبق برنامه اولیه، با یک چرخش تند به سمت شمال شرقی رو به ویسوچانوفکا کرد تا به ارتش ششم ورماخت متصل شود. به هر صورت نیروهای دشمن پیش از این در تمامی طول خط مقدم در حال عقب نشینی از مقابل ارتش ششم ورماخت بودند و حرکت گارانبری ورماخت در ناحیه ویسوچانوفکا دیگر نمی توانست ثمره ای داشته باشد. به نظر می رسید حرکت سریع تر از انتظار ارتش ششم ورماخت سبب شود سپاه ۴۰ موتوریزه ورماخت، سرنیزه این ارتش، بسیار زودتر از آن که ارتش یکم زرهی ورماخت خود را به ویسوچانوفکا برساند، در جنوب آن قرار گیرد. بدین شکل فون کلایست روز بعد دستور گرفت رو به میلرووو به سمت شرق برود تا در نقطه ای جنوبی تر اتصال با ارتش ششم ورماخت صورت پذیرد. با این حال مشکلات تدارکاتی از جمله کمبود شدید سوخت در یگان های جلودار ارتش یکم زرهی ورماخت، اجرای این طرح را نیز دچار مشکل کرد. روز ۱۱
ژوئیه، در سومین فرمان عملیاتی، مسیر ارتش یکم زرهی ورماخت مقداری بیشتری به سمت جنوب منحرف شد. به هر حال سرنیزه جناح چپ این ارتش روز ۱۵ ژوئیه در نهایت حوالی ویسوچانوفکا به ارتش ششم ورماخت متصل گشت. یگان های کم تعداد زرهی جلودار ورماخت قادر نشدند جلوی عقب نشینی ستون های ارتش سرخ به سمت شرق را بگیرند تا عایدی ورماخت از این نبرد محاصره ای تنها حدود ۴۰ هزار نفر اسیر باشد. با وجود تصرف اراضی وسیع، شمار اسرا بسیار کمتر از انتظار آلمانی ها بود و این مسئله هدف عملیاتی اصلی آن ها در انهدام قوای دشمن را نفی می کرد. با دریافت گزارش های اطلاعاتی از تجمع نیروهای دشمن در ناحیه دن سفلی، هیتلر روز ۲۳ ژوئیه با صدور فرمان شماره ۴۵ پیشوا، ضمن تا حدود زیادی موفق قلمداد کردن عملیات تا این زمان، گروه ارتش آ را موظف به انهدام نیروهای دشمن در جنوب روستوف و تصرف تمامی خط ساحل شرقی دریای سیاه کرد. بر این اساس ارتش یکم زرهی ورماخت می بایست در قالب عملیات "اِدِلوایس" به سمت باکو و میدان های نفتی آن در مجاورت دریای خزر در جهت جنوب شرقی یورش می برد. در این حال گروه عملیاتی "روئوف" (ارتش های هفدهم ورماخت و سوم رومانی) موظف به حرکت به سمت تنگ
ه کرچ در جنوب غربی و ساحل دریای سیاه بین نوورسیسک و باتومی شد. ارتش چهارم زرهی ورماخت نیز می بایست فضای بین گروه ارتش های آ و ب را که در دو محور واگرا به سمت جنوب و شرق می رفتند، پوشش می داد. گروه ارتش آ برای این مقاصد روز ۲۵ ژوئیه در بین ۸ لشکر زرهی خود مجموعاً ۴۲۵ تانک داشت. این گروه ارتش با سپردن تعدادی از لشکرهای موتویزه و زرهی خود به گروه ارتش دیگر، نیروی نسبتاً ضعیفی به حساب می آمد که تنها قوای کافی برای تعقیب دشمنی که در حال گریز تصور می شد، را در اختیار داشت. در این زمان فواصل طولانی در مناطق جنوبی شوروی فشار شدیدی بر نظام تدارکاتی ورماخت وارد می آورد؛ به وجهی که از میانه ماه ژوئیه لشکرهای سرنیزه ارتش چهارم زرهی ورماخت با کمبود سوخت مواجه بودند و تانک های عملیاتی هر یک از لشکرهای متحرک گروه ارتش آ تنها به میانگین ۵۴ دستگاه تقلیل یافت. به هر صورت، سپاه ۵۷ زرهی ارتش هفدهم ورماخت روزهای ۲۳ ژوئیه شهر غالباً تخلیه شده روستوف-نا-دونو را تسخیر کرد. تا پایان ماه تمام ناحیه دونباس به تصرف آلمانی ها درآمد و گروه ارتش آ در حال حرکت به سمت قفقاز در جنوب بود. با وجود انهدام پل اصلی رود دن در جنوب روستوف، نیروهای و