Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
دهی کند. در آگوست سال ۱۹۰۵ (مرداد ۱۲۸۳ هـ. ش)، این کنگره برگزار شد: ۶۸۸ اسپرانتودان، از ۲۰ کشور جهان در آن حضور داشتند. حاضرین دربارهٔ خاطرات پرهیجان این هفتهٔ دوران ساز، گواهی می دهند. برای نخستین بار در تاریخ جهان، انسان هایی از ملیت های بسیار زیادی، با زبان های گوناگون، گردهم آمده و در بین خود از زبانی بی طرف، که با ابداع ساخته شده بود، استفاده کردند. این واقعه، از آن پس، ده ها هزار بار تاکنون در جهان تکرار شده است تا جایی که دیگر این معجزهٔ ارتباطی، که با کم ترین زحمتی انسان ها را این چنین به یک دیگر نزدیک ساخته، سبب شگفتیِ کسی نمی گردد. اما با این وصف، بی همتا بودنِ آن یک هفته در سال ۱۹۰۵، هم اکنون نیز هم چنان احساس می گردد. سخنرانیِ تاریخیِ دکتر زامنهوف در اولین همایشِ جهانیِ اسپرانتو. سخنرانیِ دکتر زامنهوف، در مراسم افتتاح این کنگره ـ همان گونه که خواننده خود با مطالعهٔ آن متقاعد خواهد شد ـ یکی ازسخنرانی های بزرگ تاریخ است و سزاوار توجه جدی و عمیق همهٔ انسان ها، و قبل از همه، تمامیِ سیاست مداران است. متن کامل این سخنرانی به بسیاری از زبان های دنیا ترجمه شده است؛ و در این جا، تنها به ذکر چند بند از آن ا
کتفا می شود: ... و اکنون، برای نخستین بار، رؤیایی هزاران ساله، در حال تحقق یافتن است. در شهری کوچک، واقع در ساحل فرانسه، انسان هایی از متفاوت ترین کشورها و ملیت ها، گردهم آمده اند و با یک دیگر به صورت کرولال روبرو نمی شوند، بلکه همدیگر را درک کرده و با یک دیگر برادروار به صحبت می پردازند، همانند اعضای یک ملت. اغلب، افرادی از ملل گوناگون، گردهم آمده و به درک یک دیگر نایل می آیند ولی چه اختلاف فاحشی بین تفاهم متقابل در بین آن ها و در بین ما وجود دارد! در آن گردهمایی ها، تنها بخش کوچکی از شرکت کنندگان به تفاهم متقابل دست می یابند، آن هایی که امکان اختصاص دادن زمانی بسیار طولانی، و پولی فراوان را برای فراگیریِ زبان های بیگانه داشته اند ولی بقیهٔ آن ها، تنها توسط تن خویش و جسماً، و نه با سرخود و روحاً، در گردهمایی شرکت می جویند: اما، در همایش ما، همهٔ شرکت کنندگان متقابلاً همدیگر را درک می کنند، هرکسی که مایل به درک ما باشد، به سادگی می تواند ما را درک کند، و نه فقر و نه نداشتن وقت، گوش های کسی را بر سخنان ما نمی بندد. در آن جا، تفاهم متقابل با راهی غیرطبیعی، آزاردهنده و غیرعادلانه قابل دست یافتن است، چراکه در آن
جا عضو یک ملت، در مقابل عضو ملتی دیگر، که زبان او را صحبت می کند، تحقیر می گردد و از زبان خویش شرم دارد. وی لکنت زبان یافته و سرخ می گردد و خود را در برابر هم صحبت اش ناراحت احساس می کند، در حالی که مخاطب او، خود را قدرت مند و مغرور احساس می کند؛ در همایش ما، ملل قدرت مند و ضعیف، ممتاز و فاقد امتیاز، وجود ندارد. هیچ کسی تحقیر نمی-شود، هیچ کسی خود را ناراحت نمی یابد؛ ما همگی، بر بنیادی بی طرف ایستاده ایم، ما همگی دارای حقوقی کاملاً برابر هستیم؛ ما همه، خود را همانند اعضای یک ملت احساس می کنیم، مثل اعضای یک خانواده، و برای نخستین بار در تاریخ بشریت، ما اعضای متفاوت ترین اقوام، در کنار یک دیگر، نه مثل بیگانگان و رقبا، بلکه همانند برادران ایستاده ایم. کسانی که بدون تحمیل زبان خود بر یک دیگر، متقابلاً همدیگر را درک کرده، سوء ظنی به یک دیگر، به خاطر ظلمتی که ما را از همدیگر جدا کند نداریم، همدیگر را متقابلاً دوست داشته و دست های یک دیگر را متقابلاً می فشریم، نه با دورویی و نفاق، مثل دو فردِ «دِگَرملیت»، که صمیمانه همانند دو فرد انسان. ما باید از اهمییت سترگ این روز به خوبی آگاه باشیم، چرا که امروز در میان دیوارهای
مهمان نواز بولونی-سور-مر، فرانسوی ها با انگلیسی ها، یا روس ها با لهستانی ها، گردهم نیامده اند، بلکه این، تنها انسان ها هستند که گرد انسان ها جمع شده اند. مبارک باد این روز، و با عظمت و با شکوه باد پیامدهای آن! کنگره های اسپرانتو، تا به امروز، همه ساله و هر بار در کشوری دیگر، و آن هم نه تنها در اروپا، برگزار شده است. البته، امروزه صدها گردهمائیِ ملی و بین المللیِ دیگر به زبان اسپرانتو برپا می شود که یا تخصصی، یا مطالعاتی، یا تنها توریستی است؛ اما این، هم چنان کنگره های جهانیِ اسپرانتو است که نمودگاه اصلیِ روحی است که نخستین بار در بولنیسورمر متجلی شد. اصلاح گرایی. تنها دو سال پس از این واقعه، بحرانی شروع شد که نهضت اسپرانتو را مجدداً به نابودی تهدید می کرد. لازم است بدانیم که از همان ابتدا، دو تمایل متفاوت در نهضت وجود داشت که با اندکی ساده انگاری می توان آن ها را عمل گرایی و نظرگرایی نامید. عمل گرایان، هدفشان قبل از هر چیزی، به کارانداختن و به استفاده واداشتن زبان بود، ولی نظرگراها تمایل داشتند زبان را به عنوان یک طرح، که می توان آن را در هر لحظه تغییر داد، تحت بررسی قرار داده و آن را «اصلاح» کنند. برخی از اف
رادِ گروه اخیر، خواهان اصلاحات مختلفی بودند، مثل از بین بردن علائم فوقانیِ حروف، از بین بردن پایانهٔ حالات مفعولی، استفاده از پسوند جمع ―i به جای ―oj و غیره. در سال ۱۸۹۴ بالاخره، این گونه اصلاح طلبان، لزوم رأی گیری از مشترکین مجلهٔ لا اسپرانتیستو، مبنی بر اینکه آیا این زبان اصلاح گردد یا نه را، بر زامنهوف تحمیل کردند. اسپرانتودانان با اکثریت عظیمی، انجام اصلاحات را رد کردند: و این یک پیروزیِ بزرگ برای عمل گرایانی به شمار می آمد، که می دانستند تغییر مداومِ زبان، اعتماد پیروان آن را، دربارهٔ ثبوت زبانی که فراگرفته و شروع به استفاده کردن از آن کرده اند، از بین می برد. (اگر کلی صحبت کنیم، عموماً سطح دانش زبان اصلاح گران، پایین تر بود. این را هم باید مدنظر داشت که منظور آن ها از به اصطلاح «اصلاحات»، تنها اروپایی تر کردن زبان بود، که این کار، ضدِ نیّت زامنهوف و علیه بی طرفیِ جهانیِ این زبان، که وجه مشخصهٔ مهم آن نیز هست، بود) قابل توجه است که زامنهوف تغییراتی را در زبان خود پیش بینی می کرد و انجام آن ها را از راه نوآوری ها ممکن ساخته بود، که این شیوه، در زبان های دیگر نیز، طریقی معمول و عادی است. طبق این شیوه، می ت
وان از شکلی جدید، در کنار شکل موجود، شروع به استفاده کرد، و به کارگیریِ زنده و واقعی زبان، بالاخره تعیین خواهد کرد که کدام یک از آن ها، ماناتر خواهد بود. در واقع نیز، تغییرات متعددی، به خصوص در زمینهٔ دایرهٔ لغات، به همین طریق در اسپرانتو انجام شده است. به عنوان مثال، زمانی که تلویزیون هنوز پدیدهٔ جدیدی بود، بعضی ها از واژهٔ televido، برخی از televideo و بقیه از televizoro استفاده می کردند؛ اما این مسئله، باعث آزار هیچ کسی نشد و استفاده از televido نسبتاً به سرعت، معمول گشت. اما، انجام بعضی از اصلاحات غیرممکن بود. حالت جمع را، با پسوند ―i نمی توان نشان داد؛ زیرا ―i در این زبان، به عنوان علامت مصدر در نظر گرفته شده است. هم چنین باید توجه داشت که اگر پایانهٔ حالت مفعولی واقعاً زاید بود، همان طور که بعضی ها می خواستند این را بقبولانند، اسپرانتودان ها می توانستند به آسانیِ تمام، آن را توسط عدمِ استفاده از آن، از بین ببرند؛ و نفس این واقعیت که این کار در طی یک صد سال استفادهٔ روزمرهٔ زبان، اتفاق نیافتاده است، به خودیِ خود، اثباتی مکفی برای مفید و مورد تمایل بودن آن است! ولی، حتی اگر این تغییر اساسی هم انجام می پذی
رفت، بازهم موجودیت خود زبان را تهدید نمی کرد؛ ولی بعضی از افراد، که اسپرانتو برایشان تنها در حکم یک پروژه باقی مانده بود و به جای زبانی جدی، نوعی اسباب بازی محسوب می شد، چنین چیزهای قابل ملاحظه و عملی را نپذیرفتند و در سال ۱۹۰۷، دو تن از آن ها، به گمان خود، از موقعیتی که برای شان پیش آمده بود، برای تحمیل موضوعات خاصی که مورد علاقهٔ شخصیِ خودشان بود، به نهضت اسپرانتو استفاده کردند. هیأتِ نمایندگی. موضوع هیئت نمایندگی پیچیده است، ولی می توان آن را به این صورت جمع بندی کرد: در سال ۱۹۰۰ ل. کوتورا با یاریِ عالِم دیگری به نام ل. لیو «هیئت نمایندگی برای به کارگیریِ زبان بین المللی» را تأسیس کرد. این هیئت نمایندگی به هیچ وجه، هویت یک انجمن سازمان یافتهٔ عمومی را نداشت؛ منشی آن، لیو و صندوقدار آن، کوتورا، منتخب هیچ کسی نبودند، و در واقع همه چیز را این دو تن، مستبدانه در دست خود نگاه داشته بودند. با وجود این، اقدامات آن ها، نیازمند به حمایت معنوی و مالی نهضت اسپرانتو بود. در سال ۱۹۰۶، این هیئت نمایندگی خود را به انجمن بین المللیِ فرهنگستان ها تحمیل کرد همراه با این تفاضا که وظیفهٔ یافتن راه حل قطعی را برای زبان جهانی،
به عهدهٔ خود بگیرد. انجمن فوق، این تقاضا را در سال ۱۹۰۷ با اعلام این که خود را برای تصمیم گیری راجع به «مسئله ای که به وسیلهٔ خودِ حیات حل خواهد شد» ذی صلاح نمی داند، رد کرد؛ بنابراین، کوتورا پیشنهاد کرد که خودِ هیئت نمایندگی، یک کمیتة ۱۸ نفری را برای سَرِخود حل کردن این مشکل انتخاب کند. زبانِ ایدو (Ido). زامنهوف، دوبوفران، اسپرانتودان برجستهٔ فرانسوی را که در بالا ذکرش رفت، به عنوان نمایندهٔ خود در این کمیته معرفی کرد. با این وصف، این شخص، جاه طلبیِ این را داشت که، احتمالاً برای مهم تر جلوه دادن نقش خود در نهضت، اصلاحاتی را در اسپرانتو به عمل آورد و این امر، به همراه فریب کاری های گوناگون کوتورا، که مانند خود او، یک اصلاح طلب بود، منتج به این شد که «هیئت نمایندگی، تصمیم به انتخاب اسپرانتو گرفت، به خصوص به خاطر کامل بودن نسبیِ آن، و به دلیل کاربردهای زیاد و گوناگونی که تاکنون داشته است»، ولی، اسپرانتویی تغییرشکل یافته برطبق طرحی اصلاحی، که به خاطر دلایلی آشکار، ایدو نامیده شد. در نتیجه، نهضت اسپرانتو در واقع، دچار انشعاب گردید. بخشی از اسپرانتودانان به سوی ایدو کشیده شدند، ولی نکتهٔ جالبِ توجه این است که، هما
نند سال ۱۸۹۴، اکثریت عظیم ایشان، به اسپرانتو وفادار باقی ماندند و هرچند ایدودان ها به مدت دو دهه، مانع از پیشرفت اسپرانتو شدند ـ یعنی تا زمانی که ایدو، به خاطر بیماریِ خودش، یعنی اصلاحات ابدی، که هرگز هم تمام شدنی نبود، از بین رفت ـ با وجود این، این انشعاب دارای جنبهٔ خوب و مهمی نیز برای اسپرانتو بود. یعنی نهضت را دیگر از اصلاح گرایی، آزاد ساخت و دوران محافظه کاریِ نویِ را در زبان به وجود آورد که باعث استحکام بخشیدن به سنگرهای نهضت شد، و یک نسل کامل ادامه یافت. تأسیسِ سازمانِ جهانیِ اسپرانتو (UEA). این مسئله، یعنی بحران ایدو، دارای پیامد بسیار مهم دیگری نیز، بود: تأسیس سازمان جهانی اسپرانتو. تا زمان بحران ایدو، اسپرانتودانان گروهی را تشکیل داده بودند که تقریباً تنها هدف خود را، تبلیغ زبان و جذب پیروان جدید قرار داده بود. تئوفیل روسو ی فرانسوی و هکتور هودلر سوئیسی، دو تن از اسپرانتودانانی بودند که بیش از هر چیزی به به کارگیریِ زبان، و نقش اجتماعیِ آن علاقه مند بودند. روسو، در سال ۱۹۰۵ برای به کارگیریِ اسپرانتو در توریسم، دست به کوشش هایی زد؛ وی مشغول به تبلیغ برای رؤسای هتل ها شد و ایشان را ترغیب به انتشار نقش
ه ها و کتاب های راهنما به این زبان، کرد. وقتی بحران ایدو به انفجار انجامید، هودلر چنین عقیده داشت که هیچ کسی از خارج، حق تحمیل نظریه ای را به استفاده کنندگان زبان ندارد. به این خاطر، وی با همراهیِ روسو و چند نفر دیگر، بخشنامه ای را برای گروه های مختلف ارسال کرد که در آن پیشنهاد ایجاد یک سازمان بین المللی را برای خدمت کردن به استفاده کنندگان این زبان، مطرح ساخته بود. هستهٔ اصلیِ این طرح، تعیین کردن یک نماینده یا آن طور که در آن زمان گفته می شد کنسول، در حتی الامکان هر شهر و آبادی بود که آمادهٔ کمک کردن به اسپرانتودان های در حال سفر، یا در جستجوی اطلاعات، باشد. در مارس سال ۱۹۰۸ بیش از صد گروه، به این ایده پیوستند و دست به انتخاب نماینده زدند. در ماه آوریل، این سازمان همراه با ارگان خود، مجلهٔ اسپرانتو، تأسیس شد و به این ترتیب، حرکتی نو و عمل گرا در جهت ترویج اسپرانتو آغاز گشت. اقدامات انسان دوستانهٔ سازمان جهانیِ اسپرانتو در طولِ جنگ. عمل کرد سازمان جهانی اسپرانتو، کمک بسیاری به این امر کرد که اسپرانتو، جنگ جهانی اول را از سر بگذراند. دفتر مرکزیِ آن در سوئیس بی طرف قرار داشت و به این خاطر، کارمندان آن می توانست
ند واسطة اخبار و اطلاعات بوده و انتقالات مالی را نیز، انجام دهند؛ در آن زمان، انجام این کارها، از راه های دیگر، با مشکلات و ممنوعیت های بسیاری همراه بود. شمار تقاضاهای کمک و خدمات انجام شده، متحیرکننده بود. مکاتبات انجام شده (که دریافت و ارسال شده بود)، در خلال جنگ بیش از ۱۷۵۰۰ عدد بود! به عنوان مثال، در سپتامبر ۱۹۱۴ (۱۲۹۲ هـ. ش)، سازمان جهانی اسپرانتو بخش نامه ای را برای نمایندگان خود، همراه با متنی برای چاپ شدن در روزنامه های کشورهای گوناگون فرستاد. این خبر که به ۳۰ زبان ترجمه شد، در صدها روزنامه درج گردید. متن آن چنین بود: از آنجا که عملیات جنگی، تقریباً به طورِ ناگهانی شروع شد، بسیاری از افراد، خود را شگفت زده در کشورهای دشمن یافتند و دیگر امکانی برای مکاتبه با اقوام و دوستان خود نداشتند. به منظور کمک هرچه بیشتر به این گونه افراد، دفتر مرکزیِ سازمانِ جهانیِ اسپرانتو، که مقر آن در شهر ژنو است، به تازگی نمایندگان خود، در کشورهای در حال جنگ را از این امر مطلع ساخته است که این سازمان با کمال میل به عنوان یک واسطهٔ تبادل مکاتبات خصوصی، در بین کشورهای دشمن، خدمت خواهد کرد. نامه ها در دفتر ژنو، دریافت شده و از آ
ن جا، درصورت لزوم پس از ترجمه، به آدرس گیرنده، ارسال خواهد شد. تنها مکاتباتی مورد قبول واقع می شود که درب پاکت آن باز بوده و مطلقاً دارای مطالب سیاسی یا نظامی نباشد. افرادی که مایل به استفاده از این سرویس اند ـ که هم اکنون به طور کامل در حال کار کردن است ـ می توانند کلیهٔ نامه های خود را همراه با دو عدد کوپن بین المللیِ پاسخ، به سازمان جهانی اسپرانتو، به آدرس: شمارهٔ ۱۰، خیابان بورس، ژنو، سوئیس، بفرستند. در طول مدت ماه سپتامبر تا دسامبر سال ۱۹۱۴، حجم نامه های دریافتی ـ به خاطر میزان کاری که جواب دادن به آن ها، احتیاج داشت ـ هراس انگیز شد. برای داشتن نظم در این کار، باید یک مجموعه فیش تهیه می شد، به ترتیبی که سازمانِ جهانیِ اسپرانتو خود بتواند، در صورت لزوم، برای افرادی که پاسخ نداده اند، با ارسال سؤال، موضوع را پیگیری کند. اما این خدمت، در دریافت و ارسال سادهٔ نامه ها متوقف نماند. درخواست های گوناگون و به خصوصی دریافت می شد، از قبیل: جستجوی افراد، انتقال پول و بسته ها، کمک به اسرای غیرنظامی و هم چنین تقاضای اطلاعات دربارهٔ سربازها. راجع به حجم کار انجام شده، کافی است ذکر شود که در طول ماه دسامبر ۱۹۱۴ تعداد نا
مه های دریافتی روزانهٔ بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ عدد بود. هر چند در این جنگ وحشتناک، آشکارا، اسپرانتودان های، به خصوص جوانی، از بین رفتند و خود زامنهوف نیز فوت کرد، ولی نهضت در تمامیِ کشورها دوباره برپا گشت. به علاوه، عامل کاملاً جدیدی نیز پدیدار شد. اسپرانتو و جنبش های سیاسی. بی طرفیِ سیاسی، به درستی پایهٔ اساسیِ سازمانِ جهانیِ اسپرانتو، و اسپرانتودان هایی بود که "بی طرف" خوانده می شدند و هنوز نیز چنین است؛ ولی کارگران طبقه آگاه، در بین دو جنگ هرکدام پی رویِ یکی از اَشکال سوسیالیسم شدند که شعار اصلی آن، "کارگران جهان متحد شوید!" بود. بسیاری از آن ها ـ کمونیست ها، سوسیال دموکرات ها، آنارشیست ها و دیگران ـ از این شعار، این استنتاج منطقی را می کردند که: چگونه کارگرانی از کشورهای گوناگون، بدون زبانی مشترک، می توانند با یک دیگر به طور مؤثری، هم کاری کنند؟ بنابراین، ایشان اسپرانتو را مناسب یافته و سازمان بین المللیِ خود را به وجود آورند، که هدف آن تربیت و تهذیب کارگران به وسیلهٔ زبان بین المللیِ اسپرانتو بود. این نهضت، به سرعت شکوفا شد و تنها پس از چند سال، تعداد اعضای آن بیش از اعضای نهضت بی طرف اسپرانتو بود. ممنوع شدن اسپر
انتو درکشورهای سلطه طلب. البته وضع برخورد روسیهٔ پس از انقلاب بلشویک ها، کمک بسیار زیادی به پیشرفت آغازین و سریع اسپرانتو کرد. در طی چند سال دولت روسیه با حرارت، مطابق با خط آرمانیِ آن زمان خویش، اسپرانتودانان را تشجیع می کرد؛ ولی این خط، در حدود سال ۱۹۳۰ در نتیجهٔ توسعهٔ استالینیسم (اعتقاد به انقلابی جهانی در آیندهٔ نزدیک)، دیگر متروک شده بود. اسپرانتو، ممنوع اعلام شده بود، و اسپرانتودان های روسیه، برای یک ربع قرن سکوت اختیار کردند و در اکثریت کشورهای سوسیالیستی نیز ـ پس از جنگ جهانی دوم ـ همین اتفاق روی داد. تنها پس از مرگ استالین و فاصله گرفتن رسمیِ دولت روسیه از جنایات او، اسپرانتو به تدریج مجاز شمرده شد: این یک معجزه بود که پس از گذشتِ این مدت مدید که یک دهه به طول انجامید، دوباره اسپرانتودان هایی در روسیه شوروی پدیدار شدند. روسیه تنها کشوری نبود که در آن اسپرانتو ممنوع شده بود. حکومت های دیکتاتوریِ دیگری نیز ـ مانند آلمان نازیست، اسپانیای فرانکیست، آمریکای مک کارتیست و غیره ـ آن را متهم و محکوم می ساخت، چرا که اسپرانتو به زعم آن ها: «زبان یهود» یا «زبان کمونیسم» یا «زبان کسموپولیتیسم» (جهان وطنی) بود: ا
ما در واقع، علت حقیقی، این بود که اسپرانتو، نه تنها پنجره ای به جریانات خارجی باز می کند، بلکه هم چنین ایده هایی مثل برادریِ بین انسان ها، صلح و … را تلویحاً در خود دارد؛ بنابراین، همان طور که لینس هوشیارانه از این واقعیت پرده برمی دارد، اسپرانتودان ها ـ البته نه برای اولین بار ـ شهدای خود را تقدیم کردند. اسپرانتو و جنبشِ بی ملیت گرایی. با وجود این، شکوفائیِ دفعیِ اسپرانتو در بین کارگران، شاهد فرموله شدن یک پدیدهٔ حقیقتاً یگانه شد: فلسفهٔ سیاسیِ کاملاً جدیدی که اگر اسپرانتو وجود نمی داشت، فکر کردن به آن ممکن نبود. نام این پدیده Sennaciismo است. یگانگی آن را، این امر به اثبات می رساند که در زبان های دیگر ـ و احتمالاً در تمامیِ آن ها ـ اصطلاحی برابر با آن وجود ندارد، یا دست کم قبل از آن، وجود نداشته است. در واقع بی ملیت گرایی، در زمینهٔ قرن نوزدهم ریشه دواند و همانند فلسفه های دیگر آن زمان، براساس مفاهیم مربوط به تکامل تاریخ اجتماعی، بنا گردید. پیش فرض این مکتب، این است که ملت ها، تنها، پله ای موقتی هستند در راه رسیدن به جامعهٔ کل بشری، و بی ملیت گراها پیشگامان به تحقق رساندن این مفهوم اند. در نتیجه، آن ها، هر
چیز ملی و مربوط به ملیت ها را مردود می شمارند: مرزهای کشوری را (به جای آن، منطقه بندیِ زمانی را جانشین می کنند)، زبان های ملی را (اسپرانتو را جانشین آن می سازند و اصرار در استفادهٔ هرچه بیشتر از آن را در زندگیِ روزمره دارند)؛ اما، آن ها دربارهٔ مبارزهٔ طبقاتی هم اصرار می ورزیدند، چراکه طبق معیارهای آن عصر، نهضت سوسیالیسم نویدبخش جهان بدون ملت، در آینده بود. آشکارا، بی ملیت گرایان هیچ گاه تعداد بسیار زیادی نبودند. این سازمان کارگری، انجمن جهانی بی ملیتی نامیده شد (و این نامی دقیق است، چرا که این سازمان، مثل سازمان جهانیِ اسپرانتو، فدراسیونی از انجمن های ملی نیست، بلکه اتحادیه ای است از افراد) و اُرگانِ آن بی ملیت گرا (Sennaciulo) است؛ ولی ظرافت بیان اسپرانتو، به روشنی، بین Sennaciulo و Sennaciisto تفاوت می نهد. هرچند برای بی ملیت گرایی، دستِ کم در اوضاع کنونی، نمی توان موفقیت همه گیری را، پیش بینی کرد؛ ولی، به یک معنی، این نهضت، پیامد و نتیجهٔ یک بُعدِ اسپرانتوی ایده آلیستی یا آرمان گرایانه است. بی طرفی و مدرن شدن، رمز موفقیتِ اسپرانتو. در طول همین دوران، نهضت بی طرف اسپرانتو، از میان بحران هایی که مربوط به سا
زمان دهی بود، به سلامت گذشت. اوج این بحران ها در سال ۱۹۳۷ (۱۳۱۵ هـ. ش) بود که انفکاکی در این نهضت به وجود آمد و باعث پیدایش اتحادیهٔ بین المللی اسپرانتو شد که اکثریت - و به طور قطع، فعال ترین – انجمن های کشوری به آن پیوست. با وجود این، پس از جنگ جهانیِ دوم به خاطر قدرت سازمان دهیِ با انرژیِ ایوو لاپنا یگانگی از دست رفته، دوباره به دست آمد. وی هم چنین در طولِ همین مدت، مبتکر تبلیغات منظمی علیه فراوانیِ بیش از حد ستاره های سبز (نمادِ اسپرانتو)، و «چیزهای عجیب و غریب» مشابه دیگر گشت: اساس این حرکت، این بود که اسپرانتودان ها، خود را از ظاهر «یک فرقهٔ عجیب کوچک» (به تعبیر کالوچای شاعر)، رها ساخته و به دنیای عادی پای گذارند. لاپنا اصرار داشت که اسپرانتودانان به دنیای واقعی پیوسته و از امکانات آن، برای رسیدن به اهداف خود بهره جویند. وی اقدامات بسیاری را به منظور ایجاد احساسِ هدف مندی در نهضت اسپرانتو، به انجام رساند و نهضت را با استراتژی روز و مدرن، تجهیز کرد. روشن است که این تبلیغات منظم لاپنا، موفق بوده است. امروزه، این نهضت عموماً، در آمال و آرزوهای خود، مدرن تر و هنگامِ مطرح شدن در مجامع عمومی، دارای ظاهری عادی
تر است. این که آیا در این راه، چیزی، به خصوص چیز مهمی، از دست داده شده است یا نه، چندان روشن نیست. اسپرانتو در جامعهٔ ملل. قرن بیستم شاهد تولد پدیدهٔ سیاسیِ جدیدی بود؛ نتیجهٔ شوک وحشت آور جنگ جهانی اول، عزم و کوششی بود برای ایجاد یک سازمان فوقِ ملی که نقش آن، ضمانت کردن صلح توسط هم کاریِ یکایک دولت ها، در کادر یک شورا بود. پس از جنگ جهانی اول، این سازمان، جامعهٔ ملل بود و بعد از جنگ جهانی دوم (تا به امروز) سازمان ملل متحد. آشکارا این سازمان ها، درگیر هزینه ها و مشکلات گوناگون تفاوت زبان ها بوده و هستند. پس بنابراین باید دید که وضعِ برخورد آن ها در برابر زبان بین المللیِ اسپرانتو چگونه بوده است؟ در جامعهٔ ملل، در واقع، اسپرانتو مطرح شد و مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در همان اولین نشست آن، ۱۱ نماینده، پیشنهادی را در جهت تدریس این زبان در مدارس کشورهای عضو، مطرح ساختند. کمیسیون جامعهٔ ملل، تحقیقی جدی را دربارهٔ دست آوردهای اسپرانتو انجام داد و گزارش آن را منتشر ساخت، که نه تنها گزارشی صحیح و امین بود، بلکه هم چنین تا حدود بسیار زیادی در جهت به کارگیریِ اسپرانتو به عنوان زبان رسمی، بود. به عنوان مثال، در این گزارش
راجع به یک همایش اسپرانتو چنین آمده است: در یک نشست، تا سی ودو سخنران صحبت کردند و در طی سه روز، آن قدر کار انجام شد که در همایشی معمولی که در آن از زبان های رسمیِ متعدد استفاده می شود، برای انجام آن شاید احتیاج به ده روز کار بود. این گزارش موفقیت بزرگی دربرداشت و در پی آن، بسیاری از نمایندگان آماده بودند تا به نفع تدریس اسپرانتو، در مدارس رأی دهند؛ ولی دولت فرانسه، بدون هیچ گونه جای سازشی، مخالف هرگونه پیشنهادی شبیه به آن بود: درواقع، دولت فرانسه از رقابت بین اسپرانتو و زبان فرانسوی که در آن زمان زبانی بامنزلت بود، هراس داشت. بسیاری از ملل دیگر نیز که از آزردن دولت فرانسه واهمه داشتند، تسلیم خواست آن، مبنی بر با شکست روبرو ساختن این پیشنهاد، شدند. رئیس فرانسویِ کمیسیون مربوطه، علی رغم اعتقاد شخصی خود، استدلالی، تا حد غیرقابل قبولی جاهلانه، کرد (هرچند بعدها خود وی شخصاً، پریشان خاطری خود را دربارهٔ این وظیفهٔ تحمیل شده، اقرار کرد): هدف جامعهٔ ملل، نزدیک ساختن مردم به یک دیگر است، ولی نه به صورت مکانیکی توسط آسان سازیِ وسائل ارتباطی. اسپرانتو، بیش از راه آهن یا تلگراف، نخواهد توانست جان ها را به همدیگر نزدیک
سازد. این کار را تنها فراگیریِ زبانی بیگانه، با ادبیات و فرهنگ اش می تواند انجام دهد. توسعه یافتن یک زبان جهانیِ مصنوعی، برعکس، فراگیریِ زبان های بیگانه را غیرضروری خواهد ساخت. در این صورت، این زبان ها، دیگر یادگرفته نخواهد شد. این عامل نزدیک کنندهٔ جان ها از ماورای مرزها، از دست خواهد رفت. به این دلیل، نقش ما، ترغیب ساختن افراد به فراگیریِ زبان های بیگانه است و نه زبانی مصنوعی. این انصرافِ تنها، برارد، وزیر فرانسه را راضی نمی کرد. او مایل بود که این کمیسیون، ردّیه ای علیه اسپرانتو صادر کند، تا وی قادر گردد از آن، به عنوان وسیله ای تبلیغاتی ضد اسپرانتو، استفاده کند، و برای این کار، احتیاج داشت که جامعهٔ ملل، این ردّیه را مورد تأیید قرار دهد؛ ولی در این کار، او موفق نشد. زمانی که در سال ۱۹۲۳ چهارمین نشست عمومی جامعهٔ ملل برگزار شد، دولت فرانسه، دستور کار ویژه ای را به نماینده اش ژاک باردو برای بهره گیری از قطع نامهٔ کمیسیون، و مردودشمردنِ قطعیِ اسپرانتو داده بود؛ بنابراین وی آن را در پنجمین کمیسیون، تحت شکل قطع نامه ای از طرف جامعهٔ ملل، که فراگیریِ زبان های بیگانه را، مرجح بر یادگیریِ زبانی مصنوعی، توصیه می ک
رد، ارائه ساخت. اما نمایندگان ملل دیگر، فوراً و شدیداً شروع به اعتراض کردند. تعداد بسیار زیادی از ایشان، به وی توضیح دادند که قصد پافشاری به نفع موضوع اسپرانتو را نداشتند، چون این کار خوشایند دولت فرانسه نبود، ولی به هیچ روی نمی توانند پذیرای قطع نامه ای گردند که به هر ترتیبی، علیه اسپرانتو به نظر برسد، چرا که این نهضت در کشورهای آن ها، دارای دوستان بیش از حد زیادی است. حتی نمایندگان بریتانیا، به او اخطار دادند که علیه این قطع نامه، به مبارزه برخواهند خاست. در آن زمان، باردو، این قطع نامه را پس گرفت و به این ترتیب نظر کمیسیون، نه مورد تأیید و نه مورد قبول جامعهٔ ملل واقع شد، و گزارش، که در سال ۱۹۲۲ ارائه شده بود، و در آن ارزش اسپرانتو و نقش حیاتیِ آن، به یاریِ ارائهٔ واقعیت هایی، نشان داده شده بود، به همان حال باقی ماند. با این وجود، به عنوان پاداشی تسلی بخش، جامعهٔ ملل قطع نامه ای را مورد قبول خود قرار داد که اولین به رسمیت شناختن بینِ دولتیِ اسپرانتو، به عنوان زبانی مورد استفاده، با تعریفی رسمی راجع به نقش آن در روابط انسانی بود: نشست عمومیِ جامعهٔ ملل توصیه می کند که کشورهای عضو جامعه (ی ملل) در روابط تلگر
افی و رادیوتلگرافی، برای اسپرانتو حق و تعرفهٔ زبانی «واضح» را به عنوان زبانی کمکی در کاربرد وسائل ارتباطیِ بین المللی، در کنار زبان هایِ ملیِ مورد استفاده، قبول کرده و در جهتِ این هدف، توجه سازمان مخابرات و ترانزیت را جلب می کند. با این وصف، کل تاریخ اسپرانتو و جامعهٔ ملل، به زیبایی مثالی از این واقعیت پرمعنی را ارائه می کند، که وجود یک دشمن قدرت مندِ اسپرانتو، در جایی صحیح، می تواند مساعدترین شرایط را نیز برای توفیق آن، از بین ببرد. اسپرانتو در سازمان ملل متحد. پس از جنگ جهانیِ دوم، سازمان جهانیِ بینِ دولتیِ جدید، سازمان ملل متحد بود که تاکنون نیز برجای مانده است. سازمان جهانی اسپرانتو، در سال ۱۹۵۰، با درخواست نامهٔ (طومار) زیر به این سازمان رجوع کرد: من معتقدم که، راه حل مشکل زبان بین المللی، دارای اهمیت عملیِ زیادی است و سازمان ملل متحد، باید آن را تحت توجه جدیِ خود قرار دهد. من معتقدم که یک زبان جهانی کمکی، که باعث ازبین رفتن زبان های ملی نشده، بلکه به عنوان زبانی کمکی، در خدمتِ آن باشد، برای تسهیل روابط بین مردم تمامیِ جهان و برای تسریع پیشرفت اجتماعی، ضرورت دارد. به این خاطر که اسپرانتو در تمامیِ بخش ها
ی جهان، به خوبی مورد پذیرش قرار گرفته است ـ و تنها زبان کمکی است که موفقیتی چشم گیر داشته ـ امیدوارم که سازمان ملل متحد، با تمامیِ امکاناتی که درا ختیار دارد، به توسعه یافتن استفاده از این زبان، کمک خواهد کرد، به عنوان مثال با توصیهٔ آموزش آن در مدارسی که معلمین مجرب در اختیار دارند، و با توسعه بخشیدن به استفاده از آن در توریسم، تجارت بین المللی و مکاتبات. حمایت مردمی از این درخواست، حقیقتاً قابل ملاحظه بود. این درخواست را ۸۹۵۴۲۲ نفر و ۴۹۲ سازمان (با اعضایی برابر ۱۵٬۴۵۴٬۷۳۰ تن)، از ۷۶ کشور جهان امضاء کردند. این درخواست، تحویل سازمان ملل متحد شد که این سازمان آن را، به نوبهٔ خود، به دبیرخانهٔ یونسکو (سازمان تربیتی، علمی و فرهنگیِ سازمان ملل متحد) تحویل داد. این انتقال، به خودیِ خود، کوششی در جهت کنارنهادن و نادیده انگاشتن کل مسئله بود، ولی پیگیریِ اسپرانتودان ها، به رهبریِ دکتر ایوو لاپنا، باعث گردید قطع نامه ای عمومی در مورد آن در طرح موقت برنامهٔ سال ۱۹۵۳ و ۱۹۵۴ گنجانده شود تا به این ترتیب، این موضوع زنده نگاه داشته شود. با این وجود، یونسکو، مطابق معمولِ زمانی که امور مربوط به اسپرانتو مطرح بود، از تمامیِ ام