Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ره انگیز تهرانی، آثار ماندگاری را پدید آورده است. نمونه ترانه ها: "یکی را دوست می دارم ولی افسوس/ او هرگز نمی داند/ نگاهش می کنم، شاید/ بخواند از نگاه من/ که او را دوست می دارم/ ولی افسوس/ او هرگز نگاهم را نمی خواند/ .../ من به خاکستر نشینی عادتی دیرینه دارم/ سینه مالامال درد، اما دلی بی کینه دارم/ پاکبازم من ولی در آرزویم عشق بازیست/ مثل هر جنبنده ای من هم دلی در سینه دارم/ من عاشق عاشق شدنم..." "بهش بگو پلنگه، پلنگه چش قشنگه/ بجون چشات هزار تا دل/ مث دل من به جون تو جونش بنده/ علی الخصوص، وقتی چشات، از ته دل، جلوی چشام میخنده/ نگی جاییا، مال ماییا!/ پلنگه، پلنگه چشم قشنگه!" "دیگه این قوزک پا یاری رفتن نداره/ لبای خشکیدم حرفی واسه گفتن نداره// چشای همیشه گریون آخه شستن نداره/ تن سردم دیگه جایی برا خفتن نداره...تو مال کجایی بانو؟/ تاج سر مایی بانو/ یه جور دیگس مرامت/ بی بی شاهی بانو!" "تو مکه عشقی و من عاشق رو به قبلتم/ من اولین قربونی عیدای فطر کعبتم/ میمیرم از عشق چشات اگه ندی تو حاجتم!" "پشت دیوار شب یه راهی داره/ که میره یه راست در خونه ستاره/ چار قدم از ور دل ماه که رد شی/ میبینی ماه شب چارده داره/ خورشی
د خانمو ابروشو ور میداره..." "حیف که نمیشه از تو گفت از تو نوشت/ والا می نوشتمت/ با مژه ور می داشتمت/ روی چشمام می ذاشتمت/ کنار قرآن مجید می بردمت/ رو آیینه شمعدون جهاز مادرم/ تو طاقچه صندوق خونه می ذاشتمت..." همکاری هنری. امینی با خوانندگانی همچون فریدون فروغی، گوگوش، داریوش، ابی، عارف، رامش، هایده، حمیرا، مهستی، ستار، شاهرخ، مرتضی، فرزین، مازیار، معین، شهرام شب پره، شهره، شهرام صولتی، امید، مهرداد آسمانی، حسن شماعی زاده، امیر رسایی و منوچهر سخایی همکاری های ماندگاری داشته است. در میان آهنگ سازان نیز وی با واروژان، بابک افشار، انوشیروان روحانی، حسن شماعی زاده، سیاوش قمیشی، منوچهر چشم آذر، محمد حیدری و کاظم عالمی همکاری داشت.
بنجامین برت (؛ زاده ۱۶ دسامبر ۱۹۶۳) بازیگر و تهیه کننده فیلم و تلویزیون آمریکایی است. برت در دهه ۱۹۹۰، در فیلم های پرفروشی مانند "مرد خرابکار" (۱۹۹۳)، "تهدید فوری و آشکار" (۱۹۹۴) و "رود وحشی" (۱۹۹۴) در نقش های مکمل حضور یافت. او از سال ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۹، نقش کارآگاه ری کرتیس را در مجموعه درام "نظم و قانون" شبکه ان بی سی به تصویر کشید که برای این نقش در سال ۱۹۹۹، نامزد دریافت جایزه امی ساعات پربیننده برای بهترین بازیگر نقش اول مرد در مجموعه تلویزیونی درام شد. در دهه ۲۰۰۰، برت در فیلم های سینمایی "دختر شایسته اخلاق" (۲۰۰۰)، "قاچاق" (۲۰۰۰)، "زن گربه ای" (۲۰۰۴)، "عشق سال های وبا" (۲۰۰۷)، "راننده کامیون" (۲۰۰۸)، "خبرچین" (۲۰۱۳) و "دکتر استرنج" (۲۰۱۶) ظاهر شد. او حرفه خود را در تلویزیون با بازی در نقش دکتر جک رایلی در مجموعه "درمانگاه خصوصی" (۲۰۱۳–۲۰۱۱) و استیو ناوار در ' (۲۰۱۴) ادامه داد. وی همچنین در فیلم های پویانمایی "ابری با احتمال بارش کوفته قلقلی" (۲۰۰۹) و دنباله آن "ابری با احتمال بارش کوفته قلقلی ۲" (۲۰۱۳)، "من نفرت انگیز ۲" (۲۰۱۳)، ' (۲۰۱۵) و "کوکو" (۲۰۱۷) به عنوان صداپیشه حضور یافته است. گزیده آثار. فیلم. مرد
ن برای یک دلار در نقش تیبوریو وارگاس
نِگلیریا فاولِری ("به انگلیسی: Naegleria Fowleri") یا «آمیب مغز خوار»، گونه ای آمیب تک یاخته ای است که در آب های شیرین و گرم زندگی می کند و در انسان موجب بروز التهاب حاد پرده های مغز و نخاع می گردد که به آن «مننگوانسفالیت آمیبی اولیه» می گویند و ظرف چند روز منجر به مرگ می گردد. چرخه زندگی. این آمیب در طول چرخهٔ حیات خود، به سه صورت مختلف می تواند درآید: نوع کیستی آن تنها زمانی ایجاد می شود که شرایط محیطی برای ادامه زندگی این تک یاخته، دشوار باشد (همانند کمبود مواد مغذی) و در واقع این تک یاخته با تبدیل شدن به فرم کیستی، خود را از شرایط ناهموار و نامناسب محیط، حفظ می کند. در بدن انسان هرگز نوع کیستی یا تاژک دار دیده نمی شوند و تنها نوع تروفوزوئیت آن است که می تواند منجر به بیماری گردد. نگلیریا از باکتری های دیگر تغذیه می کند. نگلیریا فاولری نسبت به گرما مقاوم است و به طور معمول در دمای ۴۵ درجه سانتی گراد رشد و نمو می یابد و حتی قادر است دماهای بیشتر را برای مدتی کوتاه تحمل کند و به زندگی ادامه دهد. همه گیرشناسی. نگلیریا فاولری در آب های شیرین و گرم زندگی می کند و در بسیاری از نقاط دنیا دیده می شود. این آمیب به
وفور در دریاچه ها، رودخانه ها و چشمه های آب گرم، برکه ها، استخرهای شنا و حتی منابع آب شهری که به خوبی ضدعفونی نشده باشند و دستگاه های گرمایشی آبی، وجود دارد و از آنجایی که «گرما دوست» است، در آب های طبیعی مناطق گرمسیر و حاره هم حضور دارد و احتمال ابتلا به آن در فصول گرم سال، بیشتر است. بیشتر افرادی که دچار بیماری حاد «مننگوانسفالیت آمیبی اولیه» با این تک یاخته ای شده اند، کودکان، نوجوانان و جوانانی بوده اند که یک هفته قبل از بروز نشانه ها، در آب های شیرین طبیعی یا استخر به آب تنی و شنا پرداخته اند. عوامل خطرزا برای ورود این آمیب به بدن انسان، تنها محدود به شنا کردن نیست و هرگونه فعالیت تفریحی ویا حضور در آب های شیرین (حمام کردن، آب تنی، شیرجه، پریدن بداخل آب و اسکی روی آب و غیره) می تواند خطر ابتلا به آن را به همراه داشته باشد. دانستن دو نکته دربارهٔ عفونت ناشی از نگلیریا حائز اهمیت است: اول آنکه نگلیریا فاولری برخلاف برخی تک یاخته های دیگر، می تواند در افراد کاملاً سالم نیز که دستگاه ایمنی قوی و طبیعی دارند، باعث بروز بیماری گردد. دوم آنکه این تک یاخته هرگز از طریق «آشامیدن» آب آلوده به آن، منجر به بیماری نم
ی شود و راه ورود آن به بدن انسان، تنها از طریق بینی و مخاط آن است. عفونت ناشی از نگلیریا فاولری از طریق انسان به انسان نیز انتقال نمی یابد. عفونت با نگلیریا نادر است اما «میزان کشندگی» این بیماری بسیار بالاست. بیماری زایی و زیست آسیب شناسی. وقتی که نگلیریا فاولری وارد حفره و مخاط بینی شد، از طریق مخاط بویایی و صفحه غربالی در استخوان پرویزنی، از جمجمه عبور کرده و وارد مغز می شود و در آغاز به لوب پیشانی و پیاز بویایی می رود و موجب آسیب گسترده در آن نواحی می گردد. سپس با گسترش به قاعده مغز، ساقه مغز و مخچه و فضای تحت چادرینه ای و احتمالاً با ترشح آنزیم هایی، به این مناطق هم آسیب وارد می کند. گرچه عفونت ناشی از نگلیریا فاولری در بیشتر موارد محدود به دستگاه عصبی مرکزی است، اما بروز میوکاردیت (التهاب پرده قلب)، برونکوپنومونی (سینه پهلو و التهاب راه های هوایی) و اسپلینیت (التهاب طحال) هم با آن گزارش شده است. علت مرگ در اثر ابتلا به نگلیریا فولری، تخریب بافت مغز و تورم و التهاب پرده های مغز است. نشانه های بالینی. دوره نهفتگی یا کمون این تک یاخته در بدن انسان، حدود ۵-۲ روز است. برخی بیماران در آغاز، دچار تغییر در حس ب
ویایی و چشایی بوده اند، اما نشانه های مهم در بیشتر بیماران، سردرد ناگهانی شدید، تب بالا، استفراغ، سفتی گردن، نورگریزی، فلج اعصاب سوم و چهارم و ششم مغزی و لتارژی (گیجی و خواب آلودگی) است که به سرعت به تشنج، کاهش سطح هوشیاری و اغما می انجامد و بیشتر آنان ظرف یک هفته از شروع نشانه ها، فوت می کنند. تشخیص. یافته های حاصل از بررسی مایع مغزی-نخاعی در این بیماران، بسیار شبیه به یافته های مشابه در مننژیت باکتریایی است: گلبول های سفید بیش از ۱۰۰۰ عدد که گاهی تعدادشان به ۲۰۰۰۰ در میلی لیتر هم می رسد، افزایش پروتئین و کاهش قند. در همهٔ افرادی که نشانه های بالینی و آزمایشگاهی مننژیت را دارند اما در رنگ آمیزی گرم و کشت مایع مغزی-نخاعی و ردیابی آنتی ژنی چیزی یافت نمی شود، باید به این بیماری شک کرد و دربارهٔ سابقهٔ تماس بیمار با آب های شیرین در ۲-۱ هفته گذشته هم سؤال نمود. حضور تروفوزوئیت نگلیریا در مایع مغزی-نخاعی برای اثبات این بیماری، نشانه ای قطعی (پاتوگنومونیک) است؛ هرچند در بیشتر موارد، مایع مغزی-نخاعی استریل است و چیزی در آن یافت نمی شود. متأسفانه آزمایش های سرولوژیک در تشخیص عفونت های حاد نگلیریا، کمک کننده نیست و ار
زش تشخیصی چندانی ندارند. لازم به ذکر است که تنها، فرم «تروفوزوئیت» نگلیریا، قادر است به بافت مغز تهاجم کند و فرم «کیست» آن بیماری زا نیست. پیشگیری و درمان. ضدعفونی کردن آب های آشامیدنی شهری و استخرهای شنا به مقدار کافی و با روش های صحیح، امری ضروری است. متأسفانه از آنجایی که چنین کاری برای سایر آب های شیرین (مثل دریاچه ها و رودخانه ها و سدها) وجود ندارد، باید حتی الامکان از شنا در آن ها (بویژه در مناطق گرمسیر) خودداری کرد. غواصی بدون تجهیزات، شنا زیر آب و شیرجه زدن، می تواند احتمال ورود این آمیب به بدن را افزایش دهد. عدهٔ انگشت شماری از بیماران که از این عفونت کشنده نجات یافته اند با «آمفوتریسین بی» اینتراتکال (تزریق درون کانال نخاعی)، «فلوکونازول»، «میکونازول»، «ریفامپین» و «دگزامتازون» درمان شده بودند. پیش آگهی. پیش آگهی بیماری بسیار ضعیف است و اغلب بیماران یک هفته پس از آغاز نشانه ها، می میرند. از دهه ۶۰ میلادی که این بیماری شناسایی و تعریف شد، حدود ۲۰۰ مورد از ابتلا به آن، گزارش شده که تنها دو نفر(یک نفر در آمریکا و یک نفر در مکزیک) جان سالم بدر برده و زنده مانده اند.
ادبیات زرتشتی به مجموعه متون و نوشته های مربوط به دین مزدیسنا اشاره دارد. کتاب دینی زرتشتی ها اوستا نام دارد و بدین جهت، زبانی را که این کتاب بدان نوشته شده است، اوستایی نامیده اند. جز کتاب اوستا و آثار وابسته به آن، هیچ اثر دیگری به این زبان در دست نیست و در خود کتاب اوستا اشاره ای به نام اصلی این زبان نشده و حتی کلمه اوستا نیز در متون اوستایی نیامده است. تنها از دوره ساسانی و در کتاب های پهلوی است که به کلمه اَبِسْتاگ (در عربی ابستا و در فارسی ابستا، اوستا، وستا و غیره) برمی خوریم. در این کتاب گاه زبان اوستا را زبان دینی نیز نامیده اند. معنی دقیق کلمه روش نیست، تنها احتمال داده شده که به معنی ستایش باشد. از بررسی های زبان شناسی و مقایسه زبان اوستایی با فارسی باستان از سویی و مقایسه این زبان با زبان های شرقی دوره میانه از سوی دیگر، مسلم می گردد که اوستایی زبانی متعلق شرق فلات آریایی «آریانا» بوده است. بنا به روایت اوستا و کتاب های پهلوی، همه مطلب های این کتا را اورمزد (اهوره مزدا) به زرتشت الهام و ابلاغ کرده است و در مورد زمان قدیم ترین بخش های اوستا به یقین نمی توان اظهار نظر کرد. به احتمال زیاد زرتشت از بل
خ واقع در افغانستان امروزی در حدود ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد می زیسته است. این زمان سلسله ای به اسم کوی (یا کی، جمع آن کیان به زبان پهلوی) از اهالی سیستان بر ایرانویچ فرمانروایی می کردند که آخرین شاه آن وِشتاسپَه (گشتاسب) نام داشته است. زرتشت در زمان وی ظهور کرد ودین خود را بر او عرضه داشت. واژه ها و جمله های اوستایی در فرهنگ اویم، شایست نشایست، پرسشنیها، وجرکرد دینی، روایات فرنبغ سروش و غیره آمده است. همه اوستا از نظر زبان یک دست نیست، بعضی قسمت ها دارای سبکی کهته تر و از نظر دستوری دارای زبانی است که با قواعد دستوری صحیحِ اوستا بیشتر مطابقت دارد. در برابر، در برخی بخش ها قواعد دستوری چندان مراعات نشده است. علت تفاوت زبانی میان متون اوستایی را می توان به دو عامل نسبت داد. یکی این که قدمت بعضی از آثار بیشتر از دسته دیگر است و دیگر این که شاید اختلاف لهجه میان این دو دسته آثار وجود داشته است. اوستایی که اکنون در دست است، تنها یک چهارم کتابی است که در دوره ساسانیان وجود داشته است. چنین نظری مبتنی بر مقایسه ای است میان خلاصه ای از اوستای ساسانی به پهلوی که در کتاب هشتم دینکرد آمده، با آنچه اکنون موجود است. اوستای مو
جود شامل متونی است که خصوصاً در مراسم دینی و عبادی از آن ها استفاده می شود و آن را به پنج بخش نقسیم می کنند: یَسن ها، ویسَپَرد، وَندیداد، یَشت ها و خرده اوستا. از سوی دیگر، متون اوستایی را براساس ویژگی ها وقدمت زبانی می توان به دو دسته متون گاهانی و متون اوستایی متاخر تقسیم کرد. اوستا و تاریخ کشورهای آریایی امروز. اوستا نخستین و کهن ترین کتابی است که تاریخ آریایی و داستان های حماسی سرزمین تاربخی امروز در آن تدوین شده است. در این کتاب از نبرد میان عنصر نیکی و بدی — آریایی ها و دیوهای مازندران و دروغ پرستان ورَنَ (در زبان اوستایی، نام سرزمینی است). سروده های اوستایی حاوی مضمون های ادبی است که در دوران هند و آریایی و حتی هند و اروپایی می توان آن ها را پی گرفت. شروو ساختار اصلی اشعار را به ساختار نخستین یونان، یعنی اشعار هومری، تشبیه کرده است و حتی بخش های مختلف این دو گروه شعری مانند مقدمه یا بخش حماسی — مشتمل بر توصیف کردارهای خدایان یا انسان ها — را کاملاً قابل انطباق بر یکدیگر دانسته است. سنجش اوستا و ودا (کتاب مقدس هندوها) نیز از وجود پهلوان های مشترک ایرانی ها و هندوها، پیش از جدایی دو قوم از یکدیگر، حکایت
دارد. پهلوانانی مانند جم و آبتین و نظایر این ها که برای هر یک از آن ها داستانی خاص تداول داشته است. جم شخصیتی هندوآریایی و بنابر باورهای نیاکان مشترک این دو قوم، نخستین انسان و در یشت های کهن نخستین شاه است. در اوستا با دو تصویر ناسازگار و ناهماهنگ از این شخصیت تاریخی روبرو می شویم: بدین ترتیب، این تاریخ داستانی به هنگام تألیف و تدوین اوستا مورد استفاده قرار می گرفت و در نتیجه افسانه های کهن آریایی و قدیم ترین گزارش دربارهٔ تاریخ اساطیری و افسانه ای آریایی ، نخستین بار در این کتاب صورت مدون یافتند. در اوستا نام اشخاص بسیاری ذکر شده که برخی از آن ها را (نظیر فهرست نام های مذکور در آبان یشت) بعدها، در هیچ مورد دیگری نمی بینیم. اما تعداد بسیاری از این اسامی و اشخاص بار دیگر در ترجمه عربی داستان های فارسی و در شاهنامه مشاهده می شوند. این مطلب حکایت از آن دارد که تدوین کنندگان این متن مقدس و قهرمان های اساطیری آن ها را، از آغاز جهان تا ظهور زرتشت، مانند تاریخی مسلسل با ترتیبی معین می شناختند. بررسی کتاب اوستا و ادبیات دینی به زبان پهلوی فرایند رشد و نشو و نمای این تاریخ را تا آن هنگام که در شاهکار فردوسی راه می یا
بد، نشان می دهد. گاهان، سروده زرتشت، از نظر سبک، کهن ترین بخش اوستا به شمار می آید اما یشت ها که مجموعه ای از سرودهایی در ستایش برخی ایزدان پیش-زرتشتی است، از دورانی بسیار پیشتر از زرتشت بر جای مانده است. گرچه سرایش آن ها در شکل کنونی ممکن است پس از روزگار زرتشتی بوده باشد، ناگفته نماند که نسخه موجود یشت ها رنگ و صبغه زرتشتی دارد، اما پیداست که این افسانه ها در روزهای شرک و بت پرستی و نیز در دوره پهلوانی پیش از زرتشت در ایران نواحی شرق محبوبیت داشته اند. در این اسطوره ها و تاریخ که سراینده های ناشناس یشت ها سروده اند و خنیاگرهای دوره های مختلف سینه به سینه انتقال داده اند، هسته و چهارچوب کلی تاریخ روایی ملی و حماسه ملی ایران و پی آیی شخصیت ها با ترتیبی زمانی بیان شده است. در اوستا نام اشخاص بسیاری از تاریخ ایران ذکر شده که برخی از آن ها را (نظیر فهرست نام های مذکور در آبان یشت) بعدها، در هیچ مورد دیگری نمی بینیم. اما تعداد بسیاری از این اسامی و اشخاص بار دیگر در ترجمه عربی داستان های فارسی و در شاهنامه مشاهده می شوند. این مطلب حکایت از آن دارد که تدوین کنندگان این متن مقدس و قهرمان های اساطیری آن ها را، از آغ
از جهان تا ظهور زرتشت، مانند تاریخی مسلسل با ترتیبی معین می شناختند. بررسی کتاب اوستا و ادبیات دینی به زبان پهلوی فرایند رشد و نشو و نمای این تاریخ را تا آن هنگام که در شاهکار فردوسی راه می یابد، نشان می دهد. گاهان، سروده زرتشت، از نظر سبک، کهن ترین بخش اوستا به شمار می آید اما یشت ها که مجموعه ای از سرودهایی در ستایش برخی ایزدان پیش-زرتشتی است، از دورانی بسیار پیشتر از زرتشت بر جای مانده است. پس از تدوین بخش های مختلف یشت ها که مشحون است از داستان های حماسی و ملی ایران، دنباله این روایت ها یک باره قطع نشده و از شمال شرق و مشرق ایران در سایر نقاط ایران رواج یافته و به صورت تازه ای درآمده و عناصر ساسانی و اسلامی دیده می شود. برای نمونه از داستان هخامنش نیای شاه های هخامنشی می توان یاد کرد که بنابر گزارش آئلیان، مورخ یونانی، شاهینی او را تربیت کرده و در شاهنامه همین مضمون در داستان زندگی پدر رستم که او را سیمرغ پرورده است، دیده می شود و با شباهت بساری که میان داستان زندگی کوروش و کیخسرو و حتی مضمون شباهتی چون انتقام گرفتن آن ها از جد مادری شان به چشم می خورد. تاریخ اوستایی. دوره حماسی کیانی ادبیات برجسته ترین د
وران پهلوانی را در روایت های آریایی در بر می گیرد. این ادبیات احتمالاً ریشه در شعرهایی داشته که در ستایش دلاوری ها و ماجراهای پادشاه های کیانی بوده و خنیاگرانی که به دربارهای ایشان آمد و شد می کردند، آن ها را می خواندند. گرچه سندی تاریخی یا مدرکی تأییدکننده برای رویدادهای این دوره و تاریخ، یا میهن دقیق کیانیان در دست نداریم، اما دلیلی برای تردید در درستی اساس کرده های ایشان آنگونه که در اوستا، یا بعدها در شاهنامه، روایت شده است، در دست نیست. با مطالعه تطبیقی ادب پهلوانی به درک و دریافتی از محیط و ماهیت انتقال افسانه های کیانی می توان دست یافت. از خلاصه ای که دینکرد از اوستا به دست می دهد، آشکار است که داستان های کیانی کم و بیش به صورتی که بعدها در خدای نامه آمده، در اوستا وجود داشته است. گسترش آیین زرتشتی از عوامل مهم توسعه و تعمیم این داستان ها بوده و به ویژه داستان های نقاط دیگر، پس از پذیرش این کیش، به صورت داستان های دیویَسنان و فرهنگ مطرود درآمده و به سرعت نابود شده است. چنان که هنگام به شاهی رسیدن ساسانیان از تاریخ خود، کم و بیش همان مطالبی را می دانستند که بعدها در خدای نامه ثبت شد و بازنمون آن در شاهن
امه دیده می شود. تاریخ حماسی روزگار پیش از زرتشت، در این مجموعه به دو بخش تقسیم شده است: در بخش نخست با اساطیری روبرو می شویم که صبغه تاریخ به خود گرفته است و در بخش دوم به داستان های مرتبط با کیانیان پرداخته شده است. کریستن سن داستان کیانیان را در اوستا، تاریخ فلات آریایی شرقی می داند که با تصوری افسانه ای پرداخته شده است. در یشت ها از هشت کوی، به شرح زیر نام برده شده است: کی قباد، کی اپیوه، کی کاووس، کی آرش، کی پشین، کی ویارش، کی سیاوش، و کی خسرو (یشت ۱۳، بند ۱۳۲؛ یشت ۱۹، بند ۷۱). این سلسله شاهی که نام آن ها همواره با لقب کی (=کوی، یعنی شاه در ایران شرقی) همراه می آید شخصیت هایی اند که نخستین بار رنگ تاریخی به افسانه های حماسی می دهند. در داستان های پراکنده ای که در یشت ها نقل شده است، طرحی از نوعی ترتیب تاریخی مشاهده می شود. پس از داستان های مربوط به هشت کوی نام برده، خلأیی دیده می شود تا هنگام ظهور زرتشت که در آن هنگام زمام امور در دست چند کوی به صورت ملوک الطوایفی است و گشتاسب حامی زرتشت یکی از آن چند شاه است. روحانی هایی که به آئین زرتشت گرویدند به هنگام استنساخ یشت ها، سروده هایی به شیوه شعرهای حماسی ب
استان سرودند و ضمن آن چگونگی گسترش آئین زرتشت و کارکیایی های گشتاسب را شرح دادند و سروده های حماسی پیش از زرتشت را نیز بر آن ها افزودند و به تلفیق عقاید پیش-زرتشتی و زرتشتی پرداختند. پس از ظهور زرتشت آخرین دوره حماسی با دلاوری های گشتاسب و پسرش اسفندیار و برادرش زریر، و پسر زریر - بستور - در نبرد علیه دشمنان آیین نو آغاز می شود (یشت ۱۷). عصر گشتاسب پایان دوره از تاریخ جهان و آعاز دوره ای دیگر است. پیش از او، هشت کوی یاد شده، پیوسته با ترتیبی معین آمده اند. تسلسل و جانشینی فرمانرواهای دوره های نخستین و پهلوان ها بنابر ترتیبی که در کتاب اوستا به هنگام اجرای مراسم یزش و قربانی کردن برای ایزدان از آنان نام برده می شود تا حدودی تثبیت شده است. به نظر کریستین سن، نوعی برداشت کیهانی، در ورای این نظم و توالی تاریخی که طی آن نخستین تاریخ جهان و سپس تاریخ ایران، از آغاز تا ظهور زرتشت، مطرح شده است، دیده می شود. تاریخ شش هزار ساله این جهان با آمدن زرتشت به دو دوره سه هزار ساله بخش می شود. ناگفته نماند که پیش از پیدایش این جهان سه هزار سال از عمر عالم گذشته بود و هزاره آخر آن با آفرینش و مرگ کیومرث، نمونه نخستین انسان مشخ
ص شده است. هزاره نخست تاریخ جهان با شهریاری جم آغاز می شد اما بعدها هوشنگ و تهمورث مقدم شمرده شدند و هزاره نخست به دوران پادشاهی این سه تن بخش شد. هزاره بعدی، هزاره شوم ضحاک است و هزاره سوم با شهریاری فریدون آغاز می شود. در یشت ها پس از فریدون، از گرشاسب نام برده می شود که به نظر می رسد در شمار شاهان به حساب نمی آید. پس از او شاهی هشت کوی یاد شده است تا پادشاهی گشتاسب و ظهور زرتشت و هزاره سوم به پایان می رسد. در پایان هر هزاره از دوران سه هزار ساله فرجامین یکی از سوشیانت ها که از تبار زرتشت اند، ظهور می کند تا ستیزه نهایی میان نیک و بد را به فرجام رسانند. در یشت سیزدهم (فروردین یشت) از فروهرهای همه پاکان از کیومرث تا زمان سوشیانت یاد شده و بدین طریق تصویری از این برداشت تاریخ جهان ارائه شده است و در یشت نوزدهم (زامیاد یشت) تاریخ اجمالی پادشاهی آریا تبار آمده است که دارمستتر آن را با تلخیص شاهنامه برابر می داند. در یشت نه، پانزده و هفده و نیز در متن متاخز اوستایی ائوگمدثه چه (به معنی «بر زبان می آوریم، بیان می داریم») اشارت پراکنده ای به شخصیت های تاریخ ملی ایران شده است. در اوستای مکتوب دوره ساسانی که به صورت
سه کتاب بزرگ تدوین شده و هر یک شامل هفت نَسک (بخش) بود، آگاهی بیشتری دربارهٔ این مطالب وجود داشت. خلاصه ای از این بیست و یک نَسک در کتاب هشتم و نهم دینکرد و خلاصه ای از تاریخ اساطیری آریانا در کتاب هفتم دینکرد به زبان فارسی میانه آمده است. از مطالب دینکرد چنین برمی آید که دامداد نسک و چهرداد نسک و سودگر نسک از اوستای کهن اختصاص به مسایل آفرینش، رستاخیز و کارنامه پهلوان های ملی داشته است. فهرستی از نام های همه پادشاهان پیشدادی و کیانی به همان ترتیبی که بعدها در منابع اسلامی ظاهر می شوند در چهردادنسک وجود داشته که خلاصه آن در دینکرد (کتاب هشتم) آمده است. در یشت های آغازین که دیرتر از گاهان تصنیف شده اند اما پایه و اساس آن ها کهن تر از سرودهای گاهانی است، این شاهان و پهلوانان غالباً اساطیری ضمن عبارت های کلیشه ای معرفی شده اند که به ایزدان گوناگون یزش می برند و برای آن ها قربانی می کنند و یاری آن ها را برای رسیدن به هدفی خاص یا فایق آمدن بر مشکلی، که به اختصار بیان شده است، طلب می کنند. این عبارات در چند یشت متفاوت یا چندین بار در یک یشت آمده است. داستان هایی که در یشت ها آمده، معمولاً بسیار کوتاه است و تا پایا
ن بیان نگردیده بلکه فقط اشاراتی ضمنی به آن ها شده و بیشتر به صورتی چنان مبهم است که برای ما نامفهوم باقی می ماند مگر آنکه با ظهور دوباره در شاهنامه یا ادبیات پهلوی روشن شود. مشخص است که به هنگام نوشتن یشت ها این داستان ها آنچنان شناخته بودند که اشاره ای برای به خاطر آوردن آن ها بسنده بوده است. برای نمونه: داستان خلاصه ای مثل پااوروه که روشن نیست چرا فریدون او را به شکل کرکس درآورد یا داستان آرش کمانگیر که در تیشتر یشت (بند ۶) تنها در تشبیهی بدان اشاره شده است. اما روایت کامل تر آن را در مآخذ پهلوی و فارسی در دست داریم. فقدان جزئیات در داستان های یشت ها به توضیح متفاوت بازمی گردد: گرشویچ نظر کریستن سن را تا آنجا می پذیرد که بخشی از فرهنگ اوستایی فقط در نوشته های زرتشتی به زبان فارسی میانه باقی مانده است و نویسنده های آن ها بیشتر مطالبی را که در اوستا می خوانیم، تکمیل می کنند. اما آگاهی های بیشتری که گزارشگرهای پهلوی زبان دربارهٔ دوره کیانیان نقل کرده اند الزاماً به بخش های گمشده اوستا بر نمی گردد: بخشی از این آگاهی ها ممکن است از آن حلقه داستانی اخذ شده باشد که خنیاگران ساسانی سینه به سینه نقل می کرده اند و تا
اندازه ای در شاهنامه نیز بر جای مانده است. حتی در دوره های کهن احتمال دارد که نویسندگان روحانی زرتشتی گه گاه از شاعرهای درباری الهام گرفته باشند و شاید هم شعرای درباری از آنچه روحانی ها قرائت می کرده اند تأثیر پذیرفته باشند؛ بنابراین می توان حدس زد که در تدوین یشت ها سنت های گوناگون دینی و ادبی در کار بوده است. اصولاً نقل روایت ها و اساطیر کهن به اختصار و به صورت پند و اندرز و تمثیل در کتاب های مقدس مانند ودا و آثار پیامبرهای بنی اسرائیل نیز رایج بوده است. در فصل های نه تا یازده یسنا و در فرگرد دوم وندیداد بخش های بسیار کهن دیگری در ارتباط با افسانه ها و اسطوره های روزگار بیش از زرتشت مشاهده می شود. سه فصل نام برده یسنا، یشتی دربارهٔ هوم. تجسم ایزدینه افشره هستی بخش گیاه هوم، را در بر می گیرد. افسانه ضحاک و فریدون (یسن ۹، بند ۷) و افسانه ثریته از خاندان سام و دو پسر او اورواخشیه (هیربد و قانونگذار) و گرشاسب (پهلوان نیرمند و دارنده گرز با گیسوان مجعد و نمونه آریایی هرکول؛ یسن ۱۹، بندهای ۹–۱۰) نمونه هایی از افسانه های اوستایی اند که به عصر هندوآریایی می رسند. در اوستا از هوشنگ، کشنده دیوها و براندازنده دشمنهای
دین و آئین در سرزمین مازندران، نام برده شده است که پیشداد به معنای «نخستین آفریده» لقب دارد یا از تهمورث که اهریمن را به هیئت اسبی درآورده بود و سی سال بر پشت او گرد جهان می گشت (یشت ۱۹، بند ۲۶–۲۹). در یشت ها از افراسیاب پادشاه تورانی و کشته شدن سیاوش به دست او یاد شده است (یشت ۱۹ُ، بند ۷۷؛ یشت ۱۷، بند ۴۲). افراسیاب سرانجام به دست ایزدهوم گرفتار می شود (یشت ۱۷، بندهای ۳۷–۳۹). حماسه کیانیان (کیان جمع کی و معادل با واژه کویان است) که بخش هایی از آن، به صورتی پراکنده، در یشت ها بازمانده است، با پیروزی کیخسرو و گرفتن انتقام خون پدر از جد مادریش، افراسیاب، پایان می پذیرد (یشت ۱۹، بندهای ۷۳–۷۷). می توان گفت که در مجموع شخصیت های اساطیری و داستانی اوستایی و به طور کلی داستان های نقل شده در کتاب اوستا از ریشه هندوآریایی اند و به دوران بسیار کهن نیاکن مشترک هندی ها و آریایی ها بازمی گردند و پس از جدایی این دو قوم از یکدیگر داستان ها و شخصیت های داستانی بومی نیز به این مجموعه افزوده شده است. جم به عنوان نخستین مرد نخستین میرنده نیز محسوب می شد از اینرو در آرای هندی ها فرمانروای جهان مرده ها شده است. در ورای روایت های
آریانایی به پنداره ای برمی خوریم که همانندش در فرهنگ عامیانه مردم ابتدایی نیز به چشم می خورد. نخستین مرد در آغاز برای جاودانگی و نامیرایی آفریده شده بود؛ ولی این افسانه ابتدایی تحولی دوجانبه پیدا کرده است. در اوستا نیز دو تصور ناسازگار و ناهماهنگ از این شخصیت افسانه ای می بینم. در این کتاب، جم، نخستین مرد نیست، بلکه اولین پادشاه جهان است. پدر او وی وهنت نخستین کسی است که افشره گیاه هوم را برای جهان مادی تهیه کرد و به پاداش، پسرش جم بدو ارزانی شد که شهریار و خوب رمه و خورشیددیدار لقب دارد. بنابر افسانه اصلی پادشاهی او که هزار سال انجامید زورگار بی مرگی یا بهشت این جهانی بود؛ ولی این روزگار شادکامی و خوشبختی صرف سرآمد. برای چنین فرجام شوم و اندوهباری تنها یک توجیه می توان یافت. جمشید به علت ارتکاب گناهی بزرگ خوشبختی خود و همه مردم ها را تباه ساخت. افسانه جم آنچنان که در یشت ۱۹، بندهای ۳۰–۳۴ آمده است، چنین است. فر شاهی مزدا آفریده به جم پیوست: فر شاهی ۳ بار به صورت مرغی جمشید را ترک گفت، بار نخست ایزدمهر، بار دوم فریدون و بار سوم گشتاسب نریمان آن را گرفت و سیپیتوره که اهرمن (مینوی پلید) او را از پی جم فرستاده بو
د، جمشید را گرفته به دو نیم کرد و این چنین جم در پتیارگی بمرد. نکته جالبی از داستان جم در نخستین بخش فرگرد دوم وندیداد (۱–۱۹) به صورت شعری بس آشفته و مغشوش بازگو شده است. روایت وندیداد گزارشی از اوضاع و احوالی است که چندین بار در دوران ماقبل تاریخ رخ داده و سرانجام به مهاجرت دسته جمعی جمشید به فرمان اهوره مزدا با افزارهای جادویی سه بار زمین را که از بهر مردم ها، جانورها و آتش های مقدس تنگ شده بود، فراخ کرد. در بخش دیگر روایت رستاخیز و آخرت به عهده جمشید واگذار شده است. اهوره مزدا در انجمنی از ایزدان و بهترین مردان، جم را از رسیدن زمستانی مرگبار که جهان آلوده استومند را نابود خواهد کرد آگاه می کند و او را فرمان می دهد و می آموزد که وَری بسازد (این ور که جایگاهش در گزارش قید نشده و نوعی پناهگاه دست نیافتنی است) و مایه و اَخیج جهان فرشگرد یعنی مردمان، جانوران، گیاهان و برگزیده ترین نمونه همه دام ها و آتش های سرخ را از آن جایگاه بازآورد. در این روایت ساکنان وَرِجَمکرد (پناهگاهی که به دستور جمشید ساخته شده است) از بی مرگی و سعادت مطلق برخوردارند و آنانند که پس از پایان زمستان پرگزند از نو جهان را پرخواهند کرد. این