Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
یار اصولی و در واقع اجرای کامل ضد زلزله در اسکلت تله بست ساختمان آجری یا خشتی و حتی ساختمان های چوبی سنتی می شود. شمع بندی تله بست. به طور کلی شمع های تله بست دو عمل را انجام می دهند. الف:باربری نیروهای فشاری از وزن سقف و همچنین بارهاب پیش بینی نشده آن با توجه به این که مقدار اصلی نیرهای مذکور را اسکلت آجری یا خشتی در قسمت زیرین تحمل می کند. ب:تعادل کلاف بندی اصلی تله بستبه وسیله شمع ها می باشد. در واقع شمع ها حالت شناژ عمودی را داشته که از ناحیه پایین بکش زیرین وصل شده و از ناحیه بالا بکش بالایی که در مجموعه کش بالایی کار شناژ فوقانی را انجام می دهد متصل می گردد. با توجه به عضوهای دیگر تله بست حالت ضد زلزله را در طبقه بالایی بناهای آجری یا خشتی ایفا می کند. معمولاً پس از استقرار شمع ها بر روی کش های زیرین کش های بالایی نیز بر روی شمع ها نشست کرده و از ناحیه سر، میخ بلند باعث اتصال از کش به سر شمع می گردد. سپس با میخ اسکوپ دو عضو مذکور نیز از دو جهت اتصالات کافی را انجام می دهد. ضمناً بین شمع و کش از دو جهت دستک کوبیده می شود و بدین ترتیب اتصالات کاملی به وجود می آید. علاوه بر شمع ها در تقاطع دیوار شمع های می
انی در فاصله های معینی به خصوص در نبش دربندها نیز بین کش زیرین و بالایی نصب می گردد. وابند تقسیم کننده. پوشش و ضخامت دیوار در تله بست ها متغیر بوده. از یک نیمه به صورت پاتوپا تا ۵/۱ آجر چیده می شود که در ضخامت ۵/۱ آجر اسکلت تله بست چوبی در دل، سفت کاری واقع می گردد. به طوری که در دیوارهای یک خشته و به خصوص یک نیمه ایستایی دیوار آن هم با ملات خاکی غیرممکن می باشد. از اینرو وسیله وابند های تخت، تقسیم کننده ارتفاع بین دو شمع به سه سمت تقسیم می شود رج در زیر وابند با ملات گچ قفل می گردد. وادار عمودی. چنانچه فاصله دو ستون باربر زیاد باشد از ستون فرعی به نام وادار جهت نگهداری دیوار یک نیمه یا جهت اتکا و اتصال چهار چوب و تقسیم کننده استفاده می شود. وابند افقی و تخت در بین شمع و ستون مذکور نیز به کار می رود تا کلاف بندی را تقویت می کند. چپ و راست بندی در تله بست. عدم چپ و راست ها در تله بست، در اثر کمترین حرکت، اسکلت چوبی را از محور های عمودی خود خارج کرده و اسکلت مکعب را در شکل پلان متوازی الاضلاعدرآورده و باعث تخریب می گردد. دقیقاً چپ و راست ها می باشند که جوانب اسکلت چوبی مخصوص قسمت های میانی را نیز کاملاً درگیر س
اخته و تله بست را در مقابل حرکات زمینی حتی زلزله های معمولی مقاوم می سازد. به طور کلی می توان گفت چپ و راست ها همان بادبند هایی می باشد که قاب های اسکلت فلزی به صورت ضربدر یا ذوزنقه ای درگیر یکدیگر شده و گره های اسکلت فلزی طویل را در مقابل زلزله مقاوم می دارد. تیرریزی بر پل های تله بست. جهت تیر ریزی از تیرهای مقاوم و یکدست و یکنواخت که تقریباً سر و ته آن ها در یک قطر باشند جهت پوشش سقف استفاده می گردد. فاصله تیرهای باربراز یکدیگر تقریباً ۵۰ سانتیمتر بوده که در ناحیه بالا و محل نشست پروازها ابتدا کف برداشته شده و اولین تیر از گوشه دیوار که تکیه گاه کناری می باشد بر روی دودکش جلو و عقب مستقر می گردد و میخ می شود. تیرهای بعدی به ترتیب سرو ته با رعایت اکس تا اکس و فاصله مشخص برکشها میخ شده و آماده مراحل بعدی می شود. معمولاً پس از دیوار چینی در کلاف بندی تله بست و تخت شدن دیوارها با رعایت دست انداز انتهایی جهت پوشش کشهای بالایی مراحل پرواز ریزی یا ثقت گذاری و اجرای غوره گل ریزی تا انجام کاه گل کشی دنبال می گردد.
سندرا هاردینگ (به زبان انگلیسی: Sandra Harding) (زادهٔ ۲۹ مارس ۱۹۳۵ – درگذشتهٔ ۵ مارس ۲۰۲۵) فیسلوف علم و فمینیست آمریکایی بود. سندرا هاردینگ به بحث در مورد توسعهٔ شناخت شناسی فمینیستی می پردازد تا بر این مسئله تأکید کند که ایده آل های مدرن دانش تا چه اندازه آرمان های مردانه را مجسم کرده و شکل های ممکنِ دانشی را که به طور سنتی زنانه توصیف شده است طرد کرده اند. سندرا هاردینگ در ۵ مارس ۲۰۲۵، در سن ۸۹ سالگی درگذشت.
گروه فرقان به عنوان یک گروه افراطی، در سال های ابتدای انقلاب دست به ترور تعدادی از شخصیت ها زد. در این مقاله، فهرست افراد ترور شده توسط این گروه قرار دارد. فهرست ترورهای قطعی. گروه فرقان مسئولیت ترورهای زیر را به عهده گرفته است و این ترورها کار این گروه دانسته می شود. در جریان این ترورها ۱۳ نفر به قتل رسیدند و تعدادی نیز زخمی شدند.: فهرست ترورهای منتسب. ترورهای زیر به که پس از دستگیری سرکردگان گروه فرقان انجام شده به هواداران این گروه منتسب است اما دقیقاً مشخص نیست که کار این گروه باشد:
محمد شفیع زاده (۱۳۰۷ در بابل - ۱۳۹۳ در تهران) از اولین پزشکان متخصص مفاصل و عضلات (روماتولوژی) ایران و بنیان گذار آموزش دانشگاهی روماتولوژی در ایران بود. زندگی نامه. محمد شفیع زاده در سال ۱۳۰۷ در بابل متولد شد. پدرش محمد صادق شفیع زاده از شناخته شده ترین خیرین مدرسه ساز در شهر بابل و استان مازندران بود. تحصیلات خود را در دبستان بدر و دبیرستان شاپور بابل طی کرد و در سال ۱۳۲۳وارد دبیرستان دارالفنون شد. وی در اواخر دهه ۱۳۲۰ شمسی در زمره گروهی از دانشجویان ایرانی بود که برای ادامه تحصیل در رشته پزشکی به سوئیس رهسپار شدند. پزشکی عمومی خود را در دانشگاه ژنو در سوئیس، تخصص داخلی خود را در بیمارستان کانتونال و فوق تخصص خود را در رشته مفاصل و عضلات (روماتولوژی) اخذ نمود. وی پس از پایان تحصیلات و دریافت تخصص در رشته روماتولوژی به ایران بازگشت. دکتر شفیع زاده در اوایل دهه ۱۳۴۰ در تهران به همراه پزشکان سرشناسی هم چون سعید بنی هاشمی، امیرخان شفیع زاده، فریدون دواچی، اسحاق اسحاقوف، رضا مقتدر، فیروز پناهی و فرخ سرکاری (که همگی به غیر از ایشان در فرانسه آموزش روماتولوژی دیده بودند) فعالیت تخصصی روماتولوژی در ایران را پایه گذ
اری کرد. بدین ترتیب انجمن روماتولوژی ایران در سال ۱۳۵۲ تحت نظارت سازمان نظام پزشکی ایران تأسیس گردید. این انجمن تا سال ۱۳۹۳ حدود ۱۸۰ عضو دارد که ۱۶۰ عضو آن روماتولوژیست می باشند. محمد شفیع زاده همچنین در سال ۱۳۴۶ برای اولین بار در ایران آموزش دانشگاهی روماتولوژی را در دانشگاه ملی (دانشگاه شهید بهشتی) بنا نهاد. این استاد دانشگاه طی سالیان دراز در کنار مداوای بیماران با تدریس دروس پزشکی، تعداد زیادی از پزشکان حاذق در ایران را پرورش داد. تربیت بیش از ۵۰ فوق تخصص روماتولوژی و یک هزار دستیار تخصص داخلی تنها حاصل بخشی از خدمات دلسوزانه او بود. درگذشت. شفیع زاده در ۱۵ خرداد ماه سال ۱۳۹۳ در حالی که تا آخرین روزهای عمر به فعالیت در بیمارستان های آبان و لقمان حکیم تهران مشغول بود، پس از یک عمل جراحی درگذشت. پیکر این پزشک و استاد دانشگاه در آرامگاه معتمدی بابل به خاک سپرده شد.
در هر دو رده بندی خاک FAO و USDA، هیستول (به انگلیسی: Histosols) خاکی عمدتاً متشکل از مواد آلی است و. این خاک ها به صورت دارا بودن ۴۰ سانتی متر (۱۶ اینج) یا بیشتر ماده آلی خاک در ۸۰ سانتی متر (۳۱ اینچ) بالایی، یا اینکه با هر ضخامتی در بالای سنگ یکپارچه یا سنگی که درز و ترکهایش با مواد آلی پر شده باشد، تشکیل شود، تعریف گردیده است. ماده آلی خاک، بسته به مقدار رس خاک، مقدار ۱۲ تا ۱۸ درصد (وزنی) یا بیشتر کربن آلی دارد. این مواد شامل ماک (مواد ساپریک خاک)، تورب ماکی (مواد همیک خاک)، یا تورب (مواد فیبریک خاک) هستند. شرایط آبی (اکویک) یا زهکشی مصنوعی مورد نیاز است. به طور معمول، هیستوسول ها دارای وزن مخصوص ظاهری کم و زهکشی ضعیف هستند، به خاطر اینکه مواد آلی خیلی خوب آب را نگه می دارند. بیشتر اسیدی می باشند و در خاک همواره مرطوب که که شسته می شوند از عناصر غذایی اصلی گیاه خیلی کمبود دارند. هیستوسول ها با نام های مختلف دیگر در کشورهای دیگر، شناخته می شوند، مثل "تورب" یا "ماک". در استرالیا هیستوسول ها "ارگانوسول" نامیده می شوند. هیستوسول ها هر وقت که سرعت تشکیل مواد آلی از زمان تجزیه آن بیشتر است، تشکیل می شوند. این ام
ر به این علت رخ می دهد زهکشی محدود مانع از تجزیه هوازی می شود و بقایای گیاهان و جانوران در خاک باقی می ماند؛ بنابراین، هیستوسول ها به دلیل اینکه آنها و جلی سول ها مقادیر زیادی کربن آلی ذخیره می کنند، از نظر بوم شناسی خیلی مهم می باشند. اگر این تجمع برای مدت زمان به حد کافی طولانی ادامه یابد، زغال سنگ تشکیل می گردد. بیشتر هیستوسول ها در کانادا، اسکاندیناوی، جلگه صربستان غربی، سوماترا، بورنئو، گینه نو وجود دارند. نواحی کوچکتری نیز در بخش های دیگر اروپا، خاور دور روسیه (عمدتاً در سرزمین خاباروفسک و استان آمور)، فلوریدا و سایر مناطق باتلاق دائمی یافت می شوند. هیستوسول های فسیلی از اولین زمین های گسترده پوشش گیاهی در دوره دوونین شناخته شده است. در هیستوسول ها به طور کلی، به دلیل زهکشی ضعیف و اغلب حاصلخیزی شیمیایی اغلب کم، کشت بسیار دشوار است. با این حال، هیستوسول های اخیراً شکل گرفته در سرزمین های یخبندان، هنگامی که خشک شود اغلب می تواند بسیار پرحاصل باشد و چراگاه درجه بالا برای تولید لبنیات یا گوشت گاو تولید کند. اگر به دقت مدیریت گردند، برخی اوقات می توانند برای تولید میوه استفاده شوند، اما خطر بزرگ برای مواد آل
ی مثل تبدیل شدن به پودر خشک و فرسایش تحت تأثیر بادهای خشک وجود دارد. هیستوسول ها مانند جلی سول ها در استفاده برای اهداف مهندسی عمران به دلیل ساختار سنگین مایل به فرونشست در خاک مرطوب، تا حد زیادی محدودیت دارند. در رده بندی خاک USA هیستوسول ها تقسیم می شوند به:
مزدیسنان در زمان صفویان عمدتاً یا به پذیرشِ دین اسلام وادار می شدند، یا به نقاطِ مهجور و بیابانی همچون یزد و کرمان کوچانده می شدند؛ یا کشته می شدند. آنان در این دوره، مجبور به پرداختِ جزیه نیز بودند و در همین دوره، قوانین سختگیرانه ای علیه شان وضع شد که اکثر این قوانین تا قرن بیستم میلادی نیز هنوز پابرجا بوده است. در دوره شاه عباس اول، حدود سه هزار خانواده از ایشان برای مشاغل مختلف به اصفهان آورده شدند و در پایان دوره صفوی، شاه سلطان حسین صفوی فرمان به تغییر دین ایشان داد. شمار بسیاری کشته شدند و شماری تغییر مذهب دادند و عده ای از آنان نیز به بیابانهای یزد و کرمان گریختند. در میان کوی های چهارگانه در اصفهان می توان از کوی گبرآباد که جایگاه زندگی گروهی از دین داران کهن ایرانی است، یاد کرد. زرتشتیان از دیرباز در پیشرفت و شهری گریِ (:تمدن) این مرزوبوم پُرکار بوده اند. در آغاز سدهٔ ۱۸ میلادی، شمار زرتشتیان ایران، نزدیک به یک میلیون تن بوده است. آن ها در کنار یهودیان و مسیحیان در همهٔ روزگار صفوی — مگر در بخشی از روزگار شاه عباس اول که سیاست دینی ویژه ای را دنبال می کرد — در آزار و رنج بوده اند. در زمان شاه عباس،
شمار بسیاری از زرتشتیان از همه سوی ایران به دهی به نام گبرآباد کوچ داده شدند. اگرچه جایگاه زندگانی آن ها در زمان شاه عباس دوم به توپ بسته شد. برپایهٔ گزارش های برخی از نمایندگان بازرگانی انگلیس و هلند و پاره ای از گروه های دینیِ اقلیت در زمان شاه عباس دوم روزهای ناخوشایندی داشتند. خلیفه سلطان و محمدبیک دو وزیر شاه عباس دوم بر دگراندیشان سخت می گرفتند. خلیفه سلطان در سال ۱۰۵۵ مهی (:قمری) در فرمانی همگانی، کارکردهای اقلیت را کم کرد. برای نمونه، ارمنیان را از خرید و فروش پوست خز در میدان نقش جهان بازداشت. سپس به یهودیان و زرتشتیان فشار آورد تا مسلمان شوند و نیز با اقلیت هندوها (در جنوب شرق ایران) برهمین گونه رفتار کرد. اگرچه این فرمان، پس از چندی به فراموشی سپرده شد و روند زندگی پیروان ادیان دیگر به روالِ پیش از آن برگشت. در زمان شاه سلطان حسین، روش های فشار و آزار اقلیت ها بیشتر شد و زرتشتیان را مانند پیروان دیگر ادیانی که دست از کیش خود برنمی داشتند، به پرداخت مال و بسته شدن خراجی بر شغل هایشان واداشتند، همچنین در کارهای بازرگانی می بایست ۱۰ درصد بهای آمد و رفت کالا را می پرداختند که برای دیگران، تراز آن ۵ درص
د بود. آزار زرتشتیان در زمان شاه سلطان حسین تا اندازه ای پیش رفت که شاه، فرمان به مسلمان شدن آن ها داد و نیز دستور داد که به جای آتشکده در کوی گبرآباد، مسجدی بسازند. بدین روی زرتشتیان، آتش سپندینهٔ خود را به کرمان بردند تا آن هنگام که در روند دست اندازی محمود افغان بر کرمان در سال ۱۷۱۹ میلادی و با توجه به سیاست تساهل مذهبی او، از فشار آزار زرتشتیان کاسته شد. از این زمان، پیروان زرتشتی با شتاب فراوانی به سوی کشور هندوستان رهسپار شدند. پس از روزگار صفوی، شمار آن ها با شدت عجیبی رو به کاهش رفت به گونه ای که در زمان فتحعلی شاه قاجار ۵۰ هزار تن و در زمان محمد شاه ۳۰ هزار تن و در سال ۱۲۸۵ خورشیدی شمارشان به ۶۹۰۰ تن رسید. بسیاری از گردشگران و نویسندگان فرنگی و ایرانی، گزیده ای از زندگی زرتشتیان اصفهان را در نوشتارهای خود آورده اند. برای نمونه، دن گارسیا، جهانگرد اسپانیایی که از سوی فیلیپ سوم به دربار شاه عباس آمد دربارهٔ گبرها می نویسد: «… آن ها از مردمان نخستین و کهن ایران اند که همچون دیگر گبرهای بخش های آسیا چندین سده زیر فرمان فرمانروایان خودکامهٔ عرب، عثمانی و تاتار بوده اند. هنگامی که آوازه و شکوه آنان به دورت
رین بخش های جهان رسیده بود، داشته های نیک و ارجمند آن ها چون هنرهای رزمی، ادبی و هنری را تیره های گت ها، ولاندها، فرانک ها و لمباردها از آن خود کردند و بدین گونه دگرگونی هایی در آیین، ادب و شیوهٔ زندگانی مردم ایتالیا، فرانسه و اسپانیا پدید آمد. این گزند بر سر همهٔ مردم ایران آمد! همهٔ کسانی که به ایران می روند از خود می پرسند که آیا امروز ایرانیان هرگز از آن شکوه و آبادانی ای که گذشتگانِ ما از آن ها به یاد دارند، برخوردارند؟» جملی کارری ایتالیایی که در روزگار شاه سلیمان صفوی به ایران آمد نیز دراین باره می نویسد: «… گبرها بیش تر کشاورزند و یکتاپرست، آتش را ارجمند می دارند ولی درخور پرستش نمی دانند. برخی می گویند نسبشان نیز به شاهان ایران باستان می رسد… لباس آن ها با دیگر مردم اصفهان تا اندازه ای همانند است. لباس زن ها پیراهن و شلوار دراز، و دامنی همانند دامن زن های ایتالیایی است. کفش های آن ها نیز همانندی با کفش های دیگر مردم دارد. با پارچه ای کتانی یا ابریشمین، سر گیس های خود را می بندند و پارچهٔ بزرگ تری روی سر خود می اندازند…» آبراهام جکسن ۱۸۶۲ میلادی می نویسد: «… با راهنمایی سرپرست انگلیسی بانک شاهی اصفهان
، نشانی بازرگان گبران را که نام کهن وهومن جمشید داشت به دست آوردم و به دیدار او رفتم. مردی بود درشت اندام، که بیش از یک متر و هشتاد سانتی متر درازا داشت و جامه ای نزدیک به زرد، که ویژهٔ گبران است به تن داشت. چهرهٔ آن گرد و پُر بود و آن را خوب تراشیده بود؛ مگر سبیلِ سیاه رنگش. چهرهٔ او مرا به یاد پیکره های روزگار هخامنشی و ساسانی در بیستون و تاق بستان می انداخت. رفتار و کردار او ستایش آمیز و آمیخته با بزرگ منشی بود.» تاورنیه می نویسد: «شمار زرتشتیان کرمان ۱۰ هزار تن و همین شمار نیز در اصفهان زندگی می کنند و کار آن ها بیشتر بازرگانی، به ویژه بازرگانی پشم است و بیشتر با هندوستان در پیوند هستند. هندوها و زرتشتیان ازآن رو که به بالندگی اقتصاد کشور کمک می کردند و نیز در پی گسترانیدن اندیشه های دینی خود نبودند، از سوی دولت صفوی بازخواست نمی شدند.» نقش زردشتیان در سرنگونی صفویان. شورش محمود افغان که به نوعی تبلور خستگی از سختگیری مذهبی صفویان بود، زرتشتیان را نیز به سوی خود کشاند تا با همراهی هم به پایتخت یورش برند. زرتشتیان در سپاه محمود نقش پررنگی داشتند و تشکیل دهندهٔ یک چهارم سپاه او بودند. یکی از این زرتشتیان به
نام نصرالله خان به سپهسالاری نیروهای محمود هم رسید. قلعه گز اصفهان که چندین بار محمود از گشایش آن بازمانده بود سرانجام به دست نیروهای زرتشتی سپاه محمود فتح شد.
نیروی گرانش (انگلیسی: gravitational force یا به اختصار g-force) اندازه گیری شتاب سقوط اجسام بر اثر وزن است و نام بردن این موضوع به عنوان نیرو درست نیست. "g" (با حروف کوچک) یک شتاب است و با یک شتاب سنج اندازه گیری می شود. از آنجایی که چنین نیرویی به عنوان وزن درک شده است، هر نیروی گرانشی به عنوان "وزن هر واحد جرم" (مترادف آن وزن مخصوص) توصیف می شود. شتاب گرانش به عنوان نیروی چندگانه شبه وزن برای هر واحد جرم جسم عمل می کند، و دلیل شتاب اجسام در رابطه با سقوط آزاد می باشد. عملکرد. این شتاب به وجود آمده .توسط یک جسم، با توجه به جمع برداری نیروهای غیر گرانشی، سبب حرکت آزادانه جسم می شود. شتابی که توسط نیروی جاذبه تولید نمی شود شتاب صحیح نامیده و تنها نیرویی است که در واحد نیروی گرانش اندازه گیری می شود. آنها باعث ایجاد تنش و کرنش در اجسام می شوند. به دلیل این کرنش ها ، نیروی گرانش بزرگ ، می تواند مخرب باشد. اگر چه شتاب گرانش مضری از ثابت جهانی گرانش است، ولی تنها جاذبه، آن را تولید نمی کند. شتاب گرانشی استاندارد در سطح زمین به طور غیر مستقیم نیروی گرانش را تولید می کند و به عنوان یک نتیجه از مقاومت در برابر نیروها
ی مکانیکی می باشد. یک نیروی گرانش، برای یک جسم نشسته بر روی سطح زمین، توسط نیروی مکانیکی در جهت رو به بالا از جانب زمین اعمال می شود و مانع از سقوط آزاد جسم می شود. نیروی به سمت بالا توسط زمین نشان می دهد که یک شیء چه در حالت ایستادن در سطح زمین و چه در زمانی که مسیر سقوط آزاد شیء را به سمت مرکز زمین دنبال کنید، شتابی برابر حالت سقوط آزاد دارد. اشیایی که در یک "مسیر حرکتی"، در حال سقوط آزاد هستند، هیچ نیروی گرانشی را احساس نمی کنند. حالت «نیروی گرانش صفر» در داخل یک آسانسور در حالت سقوط آزاد به سمت مرکز زمین (در خلأ) یا در شرایط داخل یک فضا پیمای در مدار زمین وجود دارد. این موارد نمونه هایی از هماهنگی شتاب (تغییر در سرعت) بدون احساس وزن هستند. تجربه نیروی گرانش صفر (zero-g)، مترادف با شرایط بی وزنی می باشد. در صورت عدم وجود میدان های گرانشی، یا در جهت عمود به آنها، شتاب صحیح و هماهنگ یکسانند و هرگونه شتاب هماهنگ باید به وسیله شتاب مربوط به نیروی گرانش، تولید شود. یک مثال در این مورد یک موشک در خلأ می باشد که با یک تغییر سرعت ساده توسط موتور، نیروی گرانشی را روی موشک و مسافران ایجاد می کند. نمونه های معمولی از
نیروی گرانشی. † هدایت گر ۴۰ درجه افقی
حوض/ حوضخانه، آبگیری مصنوعی و گاه طبیعی، مسقف یا روباز، کاربردی یا تزیینی در جاهای گوناگون. آبِ آن از نهرها، چاه و باران، به منظور آشامیدن، آبیاری، غسل، وضو و تأمین می شود. حوض (جمع آن: حِیاض، احواض) واژهای عربی است که در ترکی (کانار) و اردو (فیروزالدین) نیز رایج است. در فارسی، علاوه بر حوض، واژه استخر برای حوض های بزرگ، و حوضچه و حوضک برای حوض های کوچک رایج است. طرز قرارگیری حوض. حوض ها بیشتر در امتداد طولی بنا ساخته می شوند و بناها را با شیب زمین هماهنگ می کنند تا آب به راحتی در حوض ها جای گیرد، مانند کاخ های چهلستون و هشت بهشت در اصفهان. در ساخت حوض تراز بودن این سازه اهمیت ویژه دارد و بدین منظور تمهیدات خاصی در نظر گرفته می شود. معمولاً به دلیل عمق کاذبی که استخرهای تیره القا می کنند، کف این استخرها را کاشی نمی کردند تا تیرگی آب و انعکاس آن، عمق آب را بیش از آنچه هست بنمایاند. مصالح ساخت حوض. مصالح ساخت حوض مانند دیگر قسمت های بنا بود، اما برای نگهداری و آب بندی، از مصالح مقاوم و غیرقابل نفوذ مانند قیر طبیعی به عنوان ملات در بین آجرها، خمیر آهک و خاکستر چوب و تپاله گوسفند و خاکستر و از ساروج نیز، به دلیل
مقاومت در برابر سرما و خنک نگهداشتن آب، اغلب به عنوان ملات داخلی پوشش حوض ها استفاده می شد. امروزه سیمان جای ساروج را گرفته و استفاده از سنگ های پاکتراش، مثل گذشته، برای جداره های حوض ها معمول است. حوض های پیش ساخته و مصنوعی نیز درخور اشاره اند. اشکال حوض. حوضها بسته به سلیقه و نیاز و فضا، به شکل های گوناگون ساخته شده است. متداول ترین آن ها چهارگوش، مستطیل با تناسب طلایی، لوزی و دایره بوده، اما شش، هشت، نه، دوازده (بیشتر در استخرهای بزرگ) و شانزده گوشه، و در دوره قاجار صلیبی و بیضی نیز وجود داشته است. از اشکال منحصر به فرد حوض، حوضچه ماهی شکل متعلق به کاخ القصبه در مالقه (مالاگا) است. حوض ها گاه با روش ها و ابزار گوناگون تزیین می شوند؛ مثلاً برخی حوض ها در عمارت های هند در قرن یازدهم با گره بندی و پرچین کاری تزیین می شدند. استفاده از ستون های پیرامون حوض یا پوشاندن کف و دیواره حوض با کاشی های رنگی، از دیگر روشهاست. مهم ترین عنصر تزیینی حوض ها فواره ها بوده اند. به مجموعه حوض و فواره گاه آب نما می گفتند. ، که در ساخت آن ها از مواد گوناگونی مانند مس، سرب، سنگ، برنج و سفال استفاده می شد. حوض های باغ شالیمار لاهو
ر ۱۴۴ فواره داشتند و فواره های پوشیده از کاشی فیروزهای حوض باغ فین نمونه چشمگیری از فواره است. از جمله دستگاه های مکانیکی خودکاری که جزری در کتاب الجامع بینالعلم و العمل النافع فی صناعة الحیل از آن ها سخن گفته، شش فواره است که در فاصله های زمانی مشخص، به طور خودکار، تغییر شکل می دادند. فواره ها افزون بر جلوه بصری، به سبب صدای فروریختن آب بر سطح حوض، نوعی تأثیر موسیقایی نیز پدیدمی آوردن حوضخانه. حوضخانه بنایی مستقل و گاه پیوسته با کل بنا، با مرکزیت حوض و در مسیر حرکت آب قنات ها که بر تقاطع دو محور اصلی حیاط مرکزی، در فضایی پایینتر از حیاط ساخته می شد و در روزهای گرم تابستان، فضایی خنک فراهم می کرد. جبهه رو به حیاط حوضخانه همواره باز بود. دو تا چهار اتاق در اطراف حوض ساخته می شد که با درهای چوبی به حوضخانه متصل می گردید. کف اتاق ها حدود یک متر از سطح فضای داخلی یا حوض بلندتر بود. جریان آب از یک طرف به حوضخانه وارد و ضمن عبور از آن از طرف دیگر خارج می شد. نور حوضخانه از پنجره ها و گاه روزنه های سقف تأمین می شد. برخی حوضخانه های بزرگ در تابستان به استخر عمومی تبدیل می شد، مانند حوضخانه محله دروازه آران در کاشان م
تعلق به قرن یازدهم. حوضخانه ها معمولاً به نام صاحبان آن خوانده می شدند و نشان مهمی برای محله و گاه تشخص و تمول مالک بنا بودند. گاهی وضوخانه های مساجد به صورت حوضخانه های زنانه و مردانه بوده است، مانند مساجد جامع قزوین و سمنان با توسعه فنّاوری و پدید آمدن وسایل خنکسازی و خشک شدن قنات ها و مانند آن، حوضخانه ها رونق خود را از دست دادند. معانی نمادین حوض. حوض دارای مفاهیم نمادین نیز هست، چنان که استیرلن حوض مرکزی بناهایی چون مسجد امام اصفهان را منعکس کننده تصویر گنبد آسمان و پیونددهنده فضای زمینی و آسمانی دانسته و ریچاردز نیز حوض مرمرین مرتفع وسط باغ تاجمحل را نماد حوض کوثر دانسته است. واژه حوض نیز گاه معانی خاص و نمادینی داشته است. از جمله حوض آب یا حوض ماهی برای برج حوت و آسمان، حوض کوثر برای حوض بهشت، و حوض کرسی برای آتش زیرکرسی کاربرد حوض در قبل از اسلام. کاوش های باستانشناسی نمونه های بسیاری از کاربرد حوض را نشان می دهد، از جمله در خانه های مکشوفه از تپه یحیی در کرمان، متعلق به هزاره پنجم قبل از میلاد؛ در حیاط معبد سومری در خِفاجه در بین النهرین، متعلق به هزاره چهارم پیش از میلاد؛ و در آثار معماری ایلامی مکش
وفه از هفت تپه خوزستان، متعلق به هزاره دوم پیش از میلاد. یکی از کهن ترین طرح های فرش، نقش «حوضی» یا «ترنج» است که قدیمی ترین نمونه آن در پازیریک کشف شده است. حوض ها در مراسم مذهبی و آداب تطهیر کاربرد داشته اند. برای نمونه در نقش برجسته کورانگون، در فَهلیان فارس، نقش حوضی برای تعمید زائران دیده می شود. در ورودی معابد مهری (مهرابه ها)، حوضچه های تعبیه می شده که جایگاه شستشوی پا بوده است و به آن «پادیاو/ پادیاب» می گفتند. پادیاو ایرانی (همچون تپه میل ورامین) چهار دیواری کوچکی بوده که جوی آب یا برکهای (حوضی) در میان داشته است. حوض در دوره های اسلامی. با شروع دوره اسلامی و توجه بیشتر به طهارت و پاکی و نیز تزیین بناها، حوض با کاربردها و تزیینات متنوع از عناصر مهم معماری اسلامی گردید، گرچه در همه بناهای دینی ساخته نمی شد که علت آن اوضاع اقلیمی و ویژگی های بنا بوده است. حوض در مساجد. در مساجد، اغلب، حوض هایی که برای وضو گرفتن بنا می شوند، به گونه ای هستند که هم زمان نمازگزاران بسیاری بتوانند وضو بگیرند. این حوض ها گاه در صحن (مثل مسجد سلطان احمد یا سلطان سلیم) و گاه در فضای داخلی (مثل مسجدجامع بورسه) قرار دارند. فقها
دربارهٔ اندازه حوض با توجه به اندازه آب کثیر و قلیل و احکام آن دو، نظر داده اند. ساخت حوض (به ویژه فواره دار) نخست در مساجد، سپس در کاخها و باغها رواج یافت. به نظر می رسد در مساجد، احداث حوضی متناسب با ابعاد جلوخانها الگویی رایج بوده است. این حوض ها در وسط جلوخان و روبه رو و در امتداد محور تقارن پیش طاق ورودی و جلوخان قرار می گرفت. مسجد امام (نام سابق آن: مسجدشاه) و مسجد شیخ لطف اللّه اصفهان، مسجد جامع یزد و امام (مسجد سلطانی یا مسجدشاه) تهران از نمونه های آن هستند. نمونه رعایت تناسب اندازه های حوض و بنا، مسجد امام اصفهان است که عمق ایوان شمالی، شرقی و غربی، با عرضِ حوضِ مرکزی مساوی است و قطر گنبدها با عرض و طول حوض مرکزی متناسب اند. حوض در کاخها. در کاخها غالباً در جشن ها، در کنار حوض ها و استخرها چراغانی می شد تا از انعکاس نور چراغها در آب، جلوه های بصری چشمگیری پدید آید. نمونه ای از کاخهای حوض دار. در مدینةالزهراء، گنبد تالار پذیرایی زرین (مجلس الذهبی) بر فراز حوض مرمرین سبزی بنا شده بود و در برابر این تالار، کوشکی گنبددار با حوضی از جیوه قرار داشت. تلألؤ ناشی از حرکت نور در این حوض، از جمله شگفتیهای این
کاخ بوده است. حوض در باغها. در باغها حوض ها بیشتر برای تقسیم و نگهداری آب کاربرد داشتهاند. در بسیاری از باغهای ایرانی آب از یک جهت وارد می شد و ضمن ریختن در یک حوضِ مقسّم، در سه جهت جاری می شد، اما گردش آب را در چهار جهت تداعی می کرد. نمونه باغها. چهارگوشه زمین و مانند آن اشاره دارد. چرخه آب رسانی در این باغ همواره مورد توجه بوده است. منبع اصلی آب این باغ، چشمه سلیمانیه است که آب استخر بزرگ، حوضخانه (چشمه) زنانه و مردانه، حوض جوش (که آب آن از زیر تأمین می شود) و حوض دراز (دوازده فواره) را تأمین می کند. حوض در خانه های سنتی. در خانه های سنّتی ایران، حوض برای کاستن گرما و تأمین رطوبت هوا، وضو ساختن، شستشو و ذخیره آب و آبیاری ساخته می شد. در حیاطهای بزرگ معمولاً حوض ها جلوی اتاقِ اُرسی یا پنجدری بود. غالباً حوض را در یکی از محورهای اصلی فضای خانه می ساختند، به طوری که طول حوض در امتداد طول خانه قرار گیرد. در یزد بر سر راه بادهایی که از طریق بادگیرها به محیط خانه وارد می شد، حوضچه های کوچکی قرار می دادند که هم هوا را خنک می کرد و هم در گوشه و کنار آن از موادغذایی نگهداری می شد. همچنین در حوض ها از حیواناتی چون ما
هی و برخی مرغان آبی نگهداری می کردند. در خانه های مصر در قرن سوم، ساخت حوض هایی علاوه بر حیاط در ایوانها مرسوم بوده است. حوض در حمام ها. در حمامها انواع حوض، با نامهای متعدد، وجود داشت. از جمله خزینه ها و چاله حوض که خزینه آب سرد بزرگ و عمیقی بود که همانند استخر امروزی، برای شنا و آب تنی از آن استفاده می شد. نمونهای از آن در حمام فین کاشان موجود است. دستکها حوضچه های کوچکی در گرمخانه های خصوصی بودند و معمولاً حجم آن ها کمتر از کُر نبود. کاربرد حوض در سطح شهر. در طراحی شهرهای اسلامی، حوض به عنوان محل ذخیره آب اهمیت بسزایی داشت و ساخت آن در میدانها و مکانهای مهم معمول بود. ازجمله، در وسط میدان شهر بخارا حوضی به نام «لعابی حوض» وجود داشته و در دو سوی سی وسه پل اصفهان، در وسط خیابان چهار باغ و در میدان نقش جهان حوض های متنوعی ساخته شده است. بازارها نیز با حوض هایی در چهارسوق هایشان تزیین (مانند بازار وکیل) و بدین سبب نامگذاری می شدند، مانند بازار سرحوض آقا در شیراز. در کنار برخی سقاخانه ها نیز حوض های بزرگی وجود داشته است. استفاده های دیگر حوض. از حوض در مدارس، خانقاه ها، بیمارستانها، تکایا، کاروانسراها و رباطها،
در کنار چاه ها در روستاها، به عنوان مخزنی بزرگ برای نوشیدنیها در مراسم شاهانه و برای عرقگیری گیاهان و تولید ریسمان کتان، نیز استفاده می شده است. حوض گاه محلی برای اجرای نمایش روحوضی بوده است.