Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ستافکا برای جلوگیری از انهدام کامل نیروی های جبهه جنوبی دستور به عقب نشینی به طرف ورونژ را صادر کرد. با این حال که هدف اصلی نیروهای آلمانی پیش از رسیدن زمستان تصرف لنینگراد و مسکو و حرکت به سمت قفقاز بود، به هر حال دستیابی به خارکوف هدف ثانویه مهمی به شمار می آمد. اهمیت خارکوف علاوه بر محافظت از جناحین سرنیزه های موتوریزه (نیروهای خط شکن با سرعت زیاد)، طبق نظر ستاد عالی فرماندهی ارتش آلمان در مراکز صنعتی و زیرساخت های ریلی آن بود. تصرف این شهر ارتش سرخ را مجبور می ساخت به سمت ورونژ و استالینگراد پس بنشیند. از هفته دوم اکتبر با فرارسیدن فصل بارندگی موسوم به راسپوتیتسا و گلی شدن تمامی راه ها و با توجه به مشکلات خط تدارکاتی بین دنیپر و خط مقدم حمله آلمانی ها موقتاً متوقف شد. با دستور هیتلر برخی منابع ارتش هفدهم به ارتش ششم منتقل شد. این امر موجب تضعیف ارتش هفدهم که وظیفه حمایت از جناحین ارتش یکم زرهی را داشت شد و ارتش یکم زرهی را مجبور ساخت برای جلوگیری از به محاصره درآمدن از روستوف عقب نشینی کند. پس از هفدهم اکتبر و با کاهش دما و یخ زدن گل ها شرایط برای پیشروی آلمانی ها بهبود یافت اما پدیداری بوران و برف آلمانی
هایی را که آمادگی مؤثری برای عملیات زمستانی نداشتند (چرا که می پنداشتند جنگ پیش از آغاز زمستان به پایان خواهد رسید)، با مشکل جدی مواجه کرد. نبرد اصلی. آماده سازی برای تسلط بر شهر. وظیفه آغاز تهاجم به شهر خارکوف به سپاه پنجاه و پنجم ورماخت به فرماندهی سپهبد اروین ویروو سپرده شد. در این هنگام، این سپاه لشکر صد و یکم پیاده نظام سبک به فرماندهی سپهبد جوزف فون هایدرینگن، لشکر پنجاه و هفتم پیاده نظام به فرماندهی سرلشکر آنتون داستلر و لشکر صدم پیاده نظام سبک به فرماندهی سپهبد ورنر سانه را در اختیار داشت. لشکر هفدهم توپخانه نیز برای پشتیبانی از عملیات دو واحد توپخانه خود را به لشکر پنجاه و هفتم پیاده نظام ملحق کرده بود. در جانب مدافعان شهر خارکوف لشکر دویست و شانزدهم تفنگدار که در نبرد کیف به کلی منهدم شده بود، به عنوان بخشی از ارتش سی و هشتم مجدداً ایجاد شده بود اما هیچ حمایتی از جانب سایر لشکرها یا واحدهای بالادستی دریافت نمی کرد چرا که ارتش سی و هشتم ارتش سرخ در موقعیت عقب نشینی بود و دفاع از خارکوف تنها تا زمان انتقال کامل تجهیزات صنعتی اهمیت داشت. نبرد در حومه غربی شهر (۲۰ تا ۲۳ اکتبر). تا بیست و یکم ماه اکتبر
لشکر صد و یکم پیاده نظام سبک ورماخت خود را به شش کیلومتری جانب غربی خارکوف رسانده بود. تیپ دویست و بیست و هشتم این لشکر طلایه داری این واحد را بر عهده داشت و گردان های اول و سوم این تیپ در مواضع تدافعی خط مقدم مستقر شده بودند و گردان سوم نیز نیروی ذخیره به حساب می آمد. بیست و دوم ماه اکتبر برای برآورد توان دشمن این تیپ فرمان انجام عملیات شناسایی را دریافت کرد. عصر همان روز این تیپ توسط گردانی از نیروهای طرف مقابل که از حمایت تانک ها برخوردار بودند مورد حمله قرار گرفت. این حمله با موفقیت دفع و دو تانک دشمن از کار افتاده شد. همان شب اطلاعات جمع آوری شده از عملیات شناسایی توسط پیغام رادیویی به مقر فرماندهی لشکر مخابره گشت. لشکر دویست و شانزده تفنگدار ارتش سرخ در جانب غربی شهر مستقر شده و میدان ها مین، جایگاه های مسلسل و خمپاره انداز ایجاد نموده بود. برای آغاز تهاجم گردان سوم در جناح راست تیپ با دو توپ، یک توپ ۸۸ میلی متری ضدهوایی، یک گروهان مهندسی و هنگ هشتاد و پنجم توپخانه تقویت شد. گردان دوم نیز همین نیروها را بدون توپ ضدهوایی دریافت کرد. در این زمان گردان اول در موقعیت ذخیره قرار گرفت. گردان اول تیپ سبک دویست
و بیست و هشتم، می بایست از جناح چپ تیپ دویست و بیست و هشتم محافظت می کرد. در ابتدا قرار بود حمله در ظهر روز بیست و سوم آغاز شود اما عدم آمادگی توپخانه موجب به تعویق افتادن آن شد. همزمان گردان توپ های ضد تانک که در پشت جبهه در راه های گل آلود گیر کرده بود، نهایتاً خود را به شهر رساند و موظف شد هر یک از گردان های خط مقدم را به یک توپ ۳۷ میلی متری ضدتانک مجهز کند. توپخانه در ساعت چهار ده و بیست و پنج دقیقه آمادگی را لازم را کسب کرد و زمان آغاز حمله راس ساعت پانزده تعیین گردید. تهاجم به شهر. تخلیه تجهیزات صنعتی از شهر خارکوف تا بیستم اکتبر پیش از آن که آلمانی ها موفق به آغاز حمله بشوند، به اتمام رسیده بود. بدین منظور ۲۳۰ قطار تجهیزات ۷۰ کارخانه عمده را از منطقه خارج کردند. تصرف شهر در بیست و چهارم اکتبر توسط ارتش ششم ورماخت تکمیل گردید.
نبرد دوم خارکوف یک نبردی عمده در جبهه شرقی جنگ جهانی دوم در جنوب و شرق شهر خارکوف بود که بین روزهای ۱۲ تا ۲۸ مه سال ۱۹۴۲ میان ورماخت و ارتش سرخ رخ داد و در نهایت با پیروزی آلمانی ها و شکست نسبتاً سنگین شوروی به پایان رسید. در جریان آماده سازی برای کارزار تابستانه سال ۱۹۴۲، آلمان و شوروی هر دو به دنبال صورت دادن عملیات های مقدماتی برای فراهم آوردن شرایط مناسب برای عملیات های تهاجمی گسترده آینده بودند. آلمانی ها عملیات "فریدریکوس" را برای انهدام برآمدگی در ناحیه ایزیوم به همراه قوایی از دشمن که درون آن بودند، طرح ریزی کردند تا خط مقدم خود را به منظور اجرای طرح عملیاتی مورد آبی در اراضی جنوب روسیه، صاف کنند. همزمان جهت جنوبی شرقی شوروی به فرماندهی مارشال سیمیون تیموشنکو نیز طرح عملیاتی برای یک حرکت گازانبری از این برآمدگی و سرپل دیگری بر روی رود دونتس در شمال شرقی خارکوف آماده کرد تا تمامی نیروهای دشمن را در حوالی این شهر به محاصره بیندازد. نیروهای ارتش سرخ تهاجم خود را از روز ۱۲ مه، یک هفته زودتر از آلمانی ها، علیه ارتش ششم ورماخت آغاز کردند. با وجود مقداری پیشروی اولیه، تهاجم ارتش سرخ روز ۱۵ مه متوقف و از روز
۱۷ مه زیر ضد حمله آلمانی ها قرار گرفت. در پی یورش گازانبری نیروهای ورماخت و بریده شدن دهانه برآمدگی ایزیوم، تعداد زیادی از نیروهای ارتش سرخ به محاصره آلمانی ها افتادند. در نهایت با پاکسازی منطقه تحت محاصره تا روز ۲۸ مه سه ارتش میدانی شوروی شامل ۲۹ لشکر منهدم شدند یا به شدت آسیب دیدند. در جریان این نبرد بیش از ۲۰۰ هزار نفر از نیروهای ارتش سرخ به اسارت ورماخت درآمدند و بیش از ۱۲۰۰ تانک آن ها از بین رفت. با توجه به موقعیت راهبردی و مرکزی آن، خارکوف محل چهار نبرد بزرگ در جریان پیشروی و عقب نشینی نیروهای ورماخت در خاک شوروی بود که سبب دست به دست شدن چند باره این شهر بین دو طرف گشت. به هر صورت در نبرد دوم خارکوف درگیری ها اصلا وارد این شهر نشد و غالبا با حداقل فاصله ۲۰ کیلومتری، در ناحیه برآمدگی ایزیوم در جنوب شرقی آن به وقوع پیوست. پیش زمینه. در جریان عملیات بارباروسا، تهاجم آلمان به شوروی، گروه ارتش جنوب ورماخت روز ۱۳ اکتبر سال ۱۹۴۱ خود را به رود میوس در شرق اوکراین رساند. این نیرو اواخر ماه اکتبر خارکوف را به تصرف خود درآورد. پس از یک توقف کوتاه، روستوف-نا-دونو در منتهی الیه شمال شرقی دریای آزوف نیز روز ۲۰ نوامب
ر توسط آلمانی ها تسخیر شد. با این حال، با اجرای ضدحملات ارتش سرخ از دو جهت و پدیداری خطر گرفتار شدن در محاصره، روز ۲۸ نوامبر دستور به بازگشت ۸۰ کیلومتری این نیروها به رود میوس داده شد. در قسمت مرکزی خط مقدم، ضد حمله گسترده ارتش سرخ از روز ۵ دسامبر آغاز شد و با مبارزه سنگین یک ماهه دشمن را ۱۰۰ تا ۲۴۰ کیلومتر در ناحیه مسکو عقب راند و پایتخت را از سایه تهدید آن ها خارج ساخت. روز ۸ دسامبر هیتلر با صدور فرمان شماره ۳۹ پیشوا با اشاره به «زمستان زود هنگام» و مشکلات تدارکاتی حاصل از آن، بر لزوم پایان عملیات تهاجمی و گرفتن حالت تدافعی اذعان نمود. بر این اساس مأموریت از بین بردن توان نظامی شوروی همچنان پابرجا بود و به پس از زمستان موکول شد. با حصول موفقیت در این ضدحملات، شوروی به شکلی بلندپروازانه در عرض چند هفته ضدحملات ابتدایی و محدود را به حملات بسیار گسترده تر در تمامی طول خط مقدم جنگ با آلمان، بدل ساخت. به هر صورت، با وجود دستیابی به برخی موفقیت های دیگر، در پی فرمان هیتلر بر «استواری» و با افزایش مقاومت نیروهای آلمانی، تا اواخر ماه فوریه سال ۱۹۴۲، شوروی به مرور دست بالا را از دست داد و تهاجم آن رفته رفته متوقف شد
. در پی فرسودگی دو طرف، نیاز به تجدید قوا و تجدید تدارکاتی و فرا رسیدن فصل گل آلودی راه ها، فاصله زمانی بین اوایل ماه آوریل تا اوایل ماه مه سال ۱۹۴۲ شاهد یک توقف کلی در عملیات های تهاجمی در تمامی طول خط مقدم بود. برآمدگی ایزیوم. در جریان ضد حمله سراسری، سه ارتش ششم، پنجاه و هفتم و نهم شوروی روز ۱۸ ژانویه سال ۱۹۴۲، به ترتیب از شمال به جنوب، مواضع دفاعی ضعیف آلمانی ها در نزدیکی ایزیوم را مورد حمله قرار دادند. این حمله که در تاریخ نگاری نظامی شوروی از آن با عنوان «تهاجم بارونکوو-لوزوایا» یاد می شود، یک شکاف بزرگ در خط مقدم سپاه ۱۱ ورماخت که از خط رود دونتس دفاع می نمود، باز کرد و اتصال بین ارتش های ششم و هفدهم ورماخت را شکست. آلمانی های گرفتار به بحران زمستان هیچ نیروی ذخیره ای پشت خطوط برای بستن این شکاف نداشتند. تا روز ۲۳ ژانویه عرض نیروهای شوروی عرض شکاف در طول رود دونتس را به ۸۰ کیلومتر رساندند. دو روز بعد پایگاه تدارکاتی ارتش هفدهم ورماخت در لوزوایا به تصرف ارتش سرخ درآمد؛ البته پس از رزم زمستانه چیز زیادی در آن باقی نمانده بود. تا روز بعد سرنیزه ارتش سرخ تنها ۳۰ کیلومتر با دنیپروپتروفسک، گذرگاه تدارکاتی تم
امی گروه ارتش جنوب بر رود دنیپر، فاصله داشت. به هر صورت تحرک پذیری محدود و شرایط بد تدارکاتی امکان بهره گیری مؤثر از این رخنه در خطوط دشمن را به ارتش سرخ نداد. آلمانی ها در نهایت توانستند با سازمان مجدد نیروهای خود یک خط دفاعی منسجم در مقابل دشمن ایجاد کنند. ضد حمله سپاه ۳ موتوریزه از ارتش یکم زرهی ورماخت از جنوب و سپاه ۱۱ ورماخت در همراهی با چند لشکر رومانیایی از دنیپروپتروفسک در غرب سرنیزه ارتش سرخ را مقداری عقب راند و تا ۲ فوریه به شرایط بهرانی پایان داد. بدین ترتیب تهاجم ارتش سرخ یک برآمدگی در خط مقدم آلمانی ها حول ناحیه ایزیوم ایجاد کرد. اهداف کارزار ۱۹۴۲. اوایل بهار سال ۱۹۴۲ فرماندهی های عالی آلمان و شوروی به دنبال پس گرفتن ابتکار عمل و دستیابی به اهداف راهبردی بودند که در سال ۱۹۴۱ محقق نشده بود. با توجه به فرسایش و تلفات وارد آمده به ورماخت در نبردهای قریب به یک سال گذشته، نیروی زمینی آلمان دیگر قادر به تهاجم راهبردی در تمامی طول جبهه شرقی نبود. از این رو تنها گزینه واقع بینانه برای آلمان تهاجم صرفاً از یک بخش جبهه بود. بدین شکل آلمانی ها تصمیم گرفتند این تهاجم را به دنبال دستیابی به منابع نفتی، متوجه
بخش های جنوبی شوروی بکنند. با این حال، اوایل سال ۱۹۴۲ ژوزف استالین و فرماندهی عالی شوروی بر این عقیده بودند که آلمان در تابستان سال ۱۹۴۲ همچنان قادر به اجرای عملیات های تهاجمی گسترده ای در دو محور راهبردی، به احتمال زیاد در ناحیه مسکو و در جنوب، خواهد بود. نگرانی این افراد بیشتر معطوف بر محور مسکو بود که هفتاد لشکر آلمانی در آن عمل می کردند. مارشال بوریس شاپوشنیکوف، رئیس ستاد کل ارتش سرخ و ارتشبد الکساندر واسیلیوسکی، رئیس بخش عملیات های او، خواهان اتخاذ محتاطانه یک دفاع راهبردی موقت در طول محور مسکو جهت فرسودن نیروی آلمانی ها پیش از اجرای تهاجم از طرف شوروی بودند. با این وجود استالین معتقد بود حمله پیش دستانه شوروی آلمانی ها را در میانه فرایند استراحت و بازسازی بهاره، غافلگیر خواهد کرد. ارتشبد گئورگی ژوکوف، فرمانده جبهه غربی شوروی، نیز تا حدودی با این نظر موافق بود. به هر صورت استالین پیشنهاد ژوکوف برای اجرای این تهاجم پیش دستانه در ناحیه مسکو را رد کرد. در نهایت با پذیرش برخی استدلال های مشاورین خود، بر مبنای رهنمود استالین "استاوکا" و ستاد کل ارتش سرخ موظف به آماده سازی لازم جهت اجرای یک «دفاع راهبردی فعال»
محلی در چندین نقطه از خط مقدم که تصور می گردید آلمانی ها در آن ها ضعیف ترین شرایط را دارند، شدند. استالین می پنداشت شوروی با این اقدامات اولیه ابتکار عمل راهبردی را به دست خواهد گرفت و آماده سازی آلمان برای تهاجم تابستانه را با اختلال مواجه خواهد ساخت. علاوه بر این ارتش سرخ برای ضد حمله اصلی تابستانه در تمامی طول خط مقدم آمده می شد. زمان آغاز تمامی این عملیات های پیش دستانه و انحرافی اواخر ماه آوریل یا اوایل ماه مه مقرر گردید. عملیات در ناحیه خارکوف بزرگ ترین و مهم ترین آن ها بود. عملیات فریب و آگاهی اطلاعاتی آلمان. عنصر غافلگیری برای تهاجم تابستانه ورماخت ضروری تلقی می شد. فیلدمارشال ویلهلم کایتل، رئیس فرماندهی عالی ورماخت، روز ۱۲ فوریه فرمانی جهت فریب دشمن در ارتباط با مقاصد آلمانی ها صادر کرد. اطلاعات ذیل می بایست توسط مأموران ضداطلاعات آلمان به خورد اطلاعات شوروی داده می شد: بر این اساس، «نشت اطلاعاتی» به رسانه های خارجی اتفاق افتاد و گروه ارتش مرکز ورماخت آماده سازی های نه چندان پنهانی به منظور القای قصد آن برای تهاجم همه جانبه به مسکو صورت داد. این کارزار فریب موسوم به عملیات "کْرِمْل" مؤثر واقع افتاد.
استالین و تقریباً تمامی حاکمیت شوروی تصور می کردند مسکو هدف واقعی ورماخت است. از این رو نیروهای زیادی برای مقابله با این شکل از حمله به کارگرفته شد. همانند سال ۱۹۴۱ و هشدارهای مربوط به عملیات بارباروسا، رهبران شوروی این بار نیز گزارش های اطلاعاتی از قصد واقعی آلمان در تمرکز بر جنوب، مخصوصاً از طرف متفقین غربی، را نادیده گرفتند. بخش اطلاعات شرق فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان روز ۲۰ فوریه اعلام کرد شوروی یک تهاجم از سمت آلمانی ها در جانب ناحیه قفقاز و میدان های نفتی آن را پیش بینی می کند؛ در نتیجه ارتش سرخ یا دست به تهاجم پیش دستانه در جنوب می زند یا اقدام به عقب نشینی راهبردی می کند. حمله دشمن می توانست در آماده سازی آلمانی ها خلل ایجاد نماید. چندین گزارش از عوامل اطلاعاتی آلمان در اراضی تحت سلطه شوروی نشان گر این بود که ارتش سرخ مدتی است که برای بازپس گیری اوکراین برنامه ریزی می کند. پیش بینی می شد تهاجم دشمن در سریع ترین زمان بلافاصله پس از فصل گل آلودی راه ها، اوایل ماه مه، صورت گیرد. طرح و آماده سازی آلمان. بر اساس جزئیات دستورالعمل روز ۱۲ فوریه فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان در جهت آماده سازی تهاجم تاب
ستانه، گروه ارتش جنوب می بایست رخنه دشمن در ناحیه غرب ایزیوم را از بین می برد. موفقیت این عملیات با انتقال خط مقدم به رود دونتس، علاوه بر تسهیل امر استقرار نیرو و تدارکات رسانی، تعداد زیادی از آرایش های آلمانی را که در این زمان دور این برآمدگی قرار داشتند آزاد می کرد. بدین منظور ارتش ششم ورماخت به فرماندهی سپهبد فریدریش پائولوس در شمال بین بلگورود و بلاکلایا و ارتش یکم زرهی آن به فرماندهی ارتشبد ایوالت فون کلایست در جنوب در پاولوگراد مستقر شدند. ارتش هفدهم ورماخت نیز تحت امر فون کلایست قرار گرفت تا قرارگاه او موقتاً «گروه ارتش "کلایست"» نام بگیرد. بر اساس طرح عملیاتی اولیه موسوم به "فریدریکوس ۱"، دو انبر آلمانی در عمق مواضع شوروی رخنه می کردند؛ بدین منظور ارتش ششم ورماخت رو به جنوب شرقی و ارتش یکم زرهی ورماخت رو به شمال شرقی پیش می رفتند تا در جایی آن سوی رود دونتس، احتمالا در طول رود اوسکول، به یکدیگر ملحق شوند. چنین حرکتی مانع رود دونتس را اساسا از پیش روی تهاجم تابستانه برمی داشت اما جناح باز شرقی (چپ) ارتش ششم ورماخت را هنگام یورش آن به سمت جنوب، در معرض ضد حمله دشمن قرار می داد. طرح فیلدمارشال فدر فون بک
، فرمانده گروه ارتش جنوب، حمله بسیار کوتاه تری را در نظر داشت. بر این مبنا، ارتش ششم ورماخت با استفاده از خود رود دونتس به عنوان محافظ جناح چپ خود در مقابل دخالت سایر نیروهای دشمن، در طول کرانه غربی آن رو به جنوب حمله می برد. به هر صورت با توجه به پیچ وخم رود دونتس این حرکت نیز سهولت زیادی نداشت و هر دو ارتش آلمانی برای رسیدن به شهر ایزیوم به هر حال می بایست از این رود گذر می کردند. طرح فون بک روز ۲۲ آوریل را که رود دونتس در اوج حالت طیغان مانع بهتری در جناح چپ ارتش ششم ورماخت بود، برای آغاز عملیات در نظر گرفت. با این حال فرمانده عالی آلمان از جمله ارتشبد فرانتس هالدر، رئیس ستاد کل نیروی زمینی، خواهان اجرای یک تهاجم عمیق با گذر بیشتر نیروهای ارتش ششم ورماخت به آن سوی رود دونتس، بود تا امکان انهدام مقدار بیشتری از نیروهای دشمن فراهم آید. تصور می شد ارتش سرخ فرصت ضد حمله علیه جناح چپ ارتش ششم ورماخت را به دست نخواهد آورد. بدین شکل فون بک با اکراه به این خواسته سر نهاد و طرح جدیدی، موسوم به "فریدریکوس ۲"، بر اساس آن ریخته شد. با توجه به در جربان بودن آماده سازی ها برای تهاجم تابستانه، در نهایت زمان آغاز عملیات ر
وز ۱۸ مه مقرر گردید. فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان اوایل ماه آوریل دو لشکر جدید پیاده نظام را به عملیات "فریدریکوس" اختصاص داد که با ریل و جاده از راه لهستان به منطقه عازم شدند. سه ارتش یکم زرهی، ششم و هفدهم ورماخت با در برگرفتن میزان بالایی از نیروهای متحدان مجارستانی و رومانیایی، مجموعا حدود ۵۰۰ هزار نفر و ۶۰۰ تانک در اختیار داشتند. به هر صورت این قوا به شکل کم عرضی در طول خط مقدم کشیده شده بودند و دفاع آن ها عمق چندانی نداشت. گروه رزمی "کوخ" با تنها دو هنگ پیاده نظام محل اتصال این دو ارتش را پوشش می داد. با این حال، عرض نسبتاً کم خط مقدم در ناحیه عملیاتی امکان انتقال نیرو از ارتش های مجاور را برای آلمانی ها فراهم می آورد. به هر حال، با وجود اطلاع نسبی آلمانی ها از قصد شوروی، ورماخت برای یک تهاجم و نه دفاع در مقابل اقدام دشمن برای رخنه در خطوط آن، آماده می شد. طرح، آماده سازی و نیروهای شوروی. استالین اوایل ماه مارس از قرارگاه های عالی میدانی از جمله جهت جنوب غربی به فرماندهی مارشال سیمیون تیموشنکو، خواست گزارشی از شرایط راهبردی و عملیاتی خود و همچنین پیشنهادهای عملیاتی برای کارزار پیش رو ارائه کنند. تا او
اسط ماه مارس ستاد کل ارتش سرخ مفاهیم مقدماتی خود در رابطه با این کارزار را تکمیل کرد که به تأیید استالین رسید. در پایان ماه "استاوکا" پیشنهادهای مشروح عملیاتی ارائه شده را مورد مطالعه قرار داد. بر مبنای گزارش سرلشکر ایوان باگرامیان، رئیس ستاد آن، جهت جنوب غربی شوروی دفاع آلمان در مناطق جنوبی را ضعیف می دانست. پنداشته می شد ارتش ششم ورماخت در اثر رزم زمستانه به شدت تضعیف و ذخایر راهبردی کلیدی آلمان به صورت تکه تکه به کارگرفته شده است. بر این اساس از ده لشکر پیاده نظام ورماخت که در مقابل جبهه جنوب غربی شوروی قرار داشتند هشت لشکر «پاره پاره شده اند» و صرفاً وظایف دفاعی داشتند. بدین شکل نتیجه گرفته شد نیروهای آلمانی در ناحیه خارکوف پیش از بازسازی و دریافت مقادیر زیادی ذخایر راهبردی قادر به عملیات فعال نخواهند بود و این مسئله تا پیش از فرا رسیدن فصل گرما، احتمالاً میانه ماه مه، محقق نخواهد شد. به هر صورت گردآوری نیروهای ذخیره آلمانی به خصوص قوای زرهی در مناطق پشت خط مقدم مورد شناسایی شوروی قرار گرفته بود. به هر حال پنداشته می شد آلمانی ها با متمرکز کردن قوای خود در شرق گومل و ناحیه بریانسک مجدداً قصد دارند اقدام ب
ه تسخیر مسکو بکنند و از تمرکز قوا در جنوب برای یک تهاجم ثانویه بین نواحی شمالی رود دونتس و تاگانروگ در کرانه دریای سیاه استفاده خواهند کرد. بر این قاعده رهبران جهت جنوب غربی شوروی تصور می کردند تهاجم پیش دستانه در قسمت جنوبی خطر دشمن را دفع خواهد کرد و اقدامات آن ها در جهت مسکو را با اختلال جدی مواجه خواهد ساخت. طرح تهاجمی جهت جنوب غربی روز ۲۲ مارس برای "استاوکا" فرستاده شد. این طرح پیشنهاد به یک تهاجم کلی توسط سه جبهه بریانسک، جنوب غربی و جنوبی شوروی برای انهدام دفاع آلمان در مناطق جنوبی و پاکسازی آن ها از اراضی شرق خط رود دنیپر می کرد. در الحاقیه ای به این طرح، شورای نظامی جهت جنوب غربی شوروی از "استاوکا" خواست مقدار قابل توجهی نیروی کمکی برای آن تأمین کند تا سطح توان این جهت به مقدار لازم برای این عملیات بازگردد. این درخواست شامل ۳۲ تا ۳۴ لشکر تفنگ دار، ۲۷ یا ۲۸ تیپ تانک، ۱۹ تا ۲۴ هنگ توپخانه، ۷۵۶ هواگرد رزمی، ۲۵۰ هزار نفر نیروی تازه نفس و دو لشکر هوایی برد بلند می شد. به هر صورت، بر مبنای راهبرد اتخاذ شده در "استاوکا" و با توجه به مهیا نبودن این میزان نیروی کمکی مخصوصاً در زمینه یگان های تانک، استالین از
جهت جنوب غربی شوروی خواست عملیات محدودتری به صورت محلی در ناحیه خارکوف اجرا کند. بر این اساس تیموشنکو و باگرامیان تا روز ۳۰ مارس کلیات طرح عملیات کوچک تر و واقع بینانه تر دیگری در ناحیه برآمدگی ایزیوم تنظیم کردند. این طرح که میزان نیروی کمکی مورد تقاضا را به ۱۰ لشکر تفنگ دار، ۲۶ تیپ تانک، ۱۰ هنگ توپخانه و مقدار کافی نیروی جایگزین که توان جهت جنوب غربی را به ۸۰ درصد برساند، تقلیل داد، مورد تأیید استالین قرار گرفت. بدین ترتیب، روز ۱۰ آوریل ارتش به تازگی بازتشکیل شده بیست وهشتم شوروی از ذخیره راهبردی در اختیار جبهه جنوب غربی قرار گرفت و بین دو ارتش بیست ویکم و سی وهشتم شوروی در ناحیه ولچانسک در خط مقدم مستقر شد. تیموشنکو روز ۸ آوریل شخصاً فرماندهی جبهه جنوب غربی شوروی را دست گرفت و دو روز بعد جزئیات طرح را ارائه کرد که به تأیید "استاوکا" رسید. طرح جدید یک حرکت گازانبری علیه مواضع آلمانی ها در حوالی خارکوف را پیش بینی می نمود. حمله در دو مرحله عمده صورت می گرفت: ۱- شکستن نخستین و دومین خط دفاعی دشمن و انهدام ذخایر تاکتیکی آن ۲- انهدام ذخایر عملیاتی دشمن و تکمیل محاصره. بر این اساس در جناح راست ارتش بیست وهشتم جبه
ه جنوب غربی شوروی حمله ای از سر پل ولچانسک در رود دونتس شمالی در شمال شرقی خارکوف صورت می داد. این ارتش گروه شوک خود متشکل از شش لشکر تفنگ دار و چهار تیپ تانک را در یک خط مقدم کم عرضِ ۲۰ کیلومتری علیه سپاه ۱۷ ارتش ششم ورماخت متمرکز می ساخت. پس از شکسته شدن خط دشمن در این قسمت، سپاه ۳ محافظ سواره نظام شوروی از لایه دوم وارد میدان می شد تا از شکاف ایجاد شده بهره ببرد و با چرخش به سمت جنوب خارکوف را از شمال محاصره کند. همزمان ۶۵ کیلومتر رو به جنوب، جناح چپ این جبهه متشکل از ارتش ششم با هشت لشکر تفنگ دار و چهار تیپ تانک با پشتیبانی ۱۴ هنگ توپخانه و گروه عملیاتی "بوبکین" با دو لشکر تفنگ دار، یک سپاه سواره نظام و یک تیپ تانک از سر پل بزرگ تر بارونکوو بر رود دونتس جنوبی در جنوب خارکوف حرکت می کرد. همانند قسمت شمالی، با شکافته شدن مواضع آلمانی ها، دو سپاه ۲۱ و ۲۳ تانک از موقعیت بهره می گرفتند و با چرخش تند به سمت شمال به سپاه ۳ محافظ سواره نظام شوروی که رو به جنوب می آمد، متصل می شدند. این دو انبر بیشتر نیروهای ارتش های یکم زرهی و ششم ورماخت را به محاصره درمی آورد. سپاه ۶ سواره نظام شوروی نیز با ورود به شکاف ایجاد شد
ه در قسمت جنوبی رو به غرب می رفت تا با تصرف کراسنوگراد، حلقه بیرونی را تشکیل دهد و از آن در مقابل هر گونه تلاش آلمانی ها از بیرون برای شکستن محاصره محافظت کند. در این حین جبهه جنوبی شوروی با ارتش های پنجاه وهفتم و نهم، مأمور به مراقبت از جناح چپ (جنوبی) عملیات در برابر حملات دشمن بود. جهت جنوب غربی شوروی قصد داشت ۷۵۶ هزار نفر نیرو و ۹۲۳ تانک را علیه ارتش ششم ورماخت متمرکز کند. تیموشنکو مقدار اندکی نیروی ذخیره شامل دو لشکر تفنگ دار، سه لشکر سواره نظام و سه گردان مستقل تانک برای خود باقی گذاشت. با وجود این که جبهه بریانسک شوروی در ابتدا بخشی طرح اولیه تیموشنکو بود، در نهایت تصمیم بر باقی ماندن این جبهه در موضع خود برای مقابله با تهاجم احتمالی آلمانی ها به سمت مسکو گرفته شد. بر اساس خاطرات سرتیپ کیریل موسکالنکو، فرمانده وقت ارتش سی وهشتم شوروی، او و سایر فرماندهان تصمیم تیموشنکو و باگرامیان برای یک تهاجم گسترده را مورد انتقاد قرار دادند. ضعف یگان های شوروی مخصوصاً در زمینه نیروی قدرتمند متحرک، کمبود تانک های پشتیبانی پیاده نظام، تعداد ناکافی افسر ارشد و میان رده باتجربه و آموزش دیده و ذخایر اندک به این دو گوش زد
شد. به هر صورت با جانبداری شورای نظامی جهت جنوب غربی شوروی از تصمیم تیموشنکو و با تأکید آن بر این مسئله که این اقدام در حقیقت تصمیمی از جانب فرماندهی عالی و استالین است، به منتقدان اطمینان داده شد پیش از آغاز تهاجم این کاستی ها برطرف خواهند شد. علاوه بر این، متأثر از این انتقادات، عرض خط مقدم در جناح شمالی عملیات فراخ تر و قرار بر پشتیبانی ارتش های بیست ویکم و سی وهشتم شوروی به ترتیب از جناحین راست و چپ ارتش بیست وهشتم شوروی شد. صورت نهایی طرح عملیاتی روز ۲۸ آوریل صادر شد. جبهه جنوب غربی شوروی تصور می کرد با دوازده لشکر پیاده نظام و یک لشکر ضعیف زرهی دشمن مواجه است؛ درحالی که در حقیقت شانزده لشکر پیاده نظام و دو لشکر زرهی و تعداد گروه رزمی کوچک تر پیاده نظام آلمانی مقابل آن بودند. جبهه جنوب شرقی شوروی توجه اندکی صرف ارتش هفدهم ورماخت که در موضع حمله به جناح جنوبی این جبهه قرار داشت، می کرد. جبهه جنوبی شوروی نیز اطلاعاتی از قوای این ارتش ورماخت روبه روی خود ارائه ننمود. جبهه جنوب غربی هنگام آغاز عملیات شامل شش ارتش میدانی و یک گروه عملیاتی "بوبکین" بود که از ۲۳ لشکر تفنگ دار، دو لشکر سواره نظام و دو سپاه سوار
ه نظام آن ها در تهاجم استفاده شد. این یگان ها مجموعاً ۶۴۰ هزار نفر با ۱۲۶۰ تانک، بیش از ۲۵۰۰ توپ و ۹۲۶ هواگرد در اختیار داشتند. شوروی نیروهای بیشتری از جمله دو ارتش میدانی و دو سوم تمام قوای زرهی خود را وارد برآمدگی ایزیوم کرد. نبرد. تهاجم شوروی. تیموشنکو در ابتدا قصد داشت عملیات را از روز ۴ مه آغاز کند اما این مسئله در پی مواجهه با مشکلاتی در انتقال نیروهای تهاجمی از فواصل طولانی، به تاخیر افتاد. تهاجم ارتش سرخ در نهایت، یک هفته پیش از ورماخت، از روز ۱۲ مه آغاز شد. پس از یک ساعت گلوله باران توپخانه و چند حمله هوایی، جبهه جنوب غربی شوروی حالت تهاجمی به خود گرفت. به هر صورت غافلگیری در سطح تاکتیکی در مقابل آلمانی ها حاصل شد. در قسمت جنوبی، ارتش ششم شوروی تمرکز حمله خود را بر لشکرهای صدوهشتم پیاده نظام مجارستان و ۴۵۴ام امنیت ورماخت که توان و تجهیزات لازم برای پایداری را نداشتند، قرار داد. انبر جنوبی ارتش سرخ با در هم شکستن دفاع لشکرهای شصت ودوم پیاده نظام ورماخت و صدوهشتم پیاده نظام سبک مجارستان از سپاه ۸ ارتش ششم ورماخت در لایه دوم، در عرض دو روز یک شکاف ۶۰ کیلومتری در خط آلمانی ها باز کرد و ۶۰ کیلومتر پیش رفت
. یگان های نیروهای محور در مقابل این تهاجم متحمل تلفات سنگین شدند. با این حال ضعف در امور ستادی سبب شد دو سپاه تانک شوروی که می بایست از این رخنه بهره می بردند، در مواضع اولیه خود باقی ماندند. گفته می شود تیموشنکو متاثر از گزارش های غلط اطلاعاتی به اشتباه تصور می کرد دشمن نیروهای زرهی قدرتمندی را در زمیئیف در جناح راست انبر جنوبی ارتش سرخ متمرکز کرده است و به همین خاطر وارد کردن تانک های خود به میدان را به تاخیر انداخت و منتظر موقعیت مساعدتری شد. با این حال تیموشنکو توانست سپاه ۶ سواره نظام را وارد رخنه پدید آمده در قسمت جنوبی کند. این نیرو در حرکت به سمت شمال غربی با کنار زدن لشکر یکم پیاده نظام رومانی و زیر پا گذاشتن تاسیسات پشت خط مقدم دشمن، روز ۱۵ مه کراسنوگراد، هدف نخست خود، را تسخیر کرد و تا نزدیکی کارلوفکا در ۲۵ کیلومتری غرب آن پیش رفت. قوای ارتش سرخ در این موقعیت با پولتاوا، محل قرارگاه گروه ارتش جنوب و ارتش ششم ورماخت، تنها ۴۰ کیلومتر فاصله داشتند. در قسمت شمالی نیروهای تیموشنکو سپاه ۱۷ ارتش ششم ورماخت را زیر حملات هوایی پس زدند اما سپاه ۳ سواره نظام محافظ شوروی که هنوز به شکل کاملی در نقطه تجمع شمال
ی خود گرد نیامده بود، نتوانست یک رخنه عملیاتی حاصل کند. پائولوس در تلاش بود جلوی ادامه پیشروی دشمن را بگیرد و موفقیت هایی در این زمینه کسب کرد. با درخواست ارتش ششم ورماخت برای نیروی کمکی، گروه ارتش جنوب روز دوم نبرد لشکرهای بیست وسوم زرهی و هفتادویکم و صدوسیزدهم پیاده نظام ورماخت را برای آن گسیل کرد. پائولوس با نگرانی از شرایط خط مقدم در مقابل ارتش سی وهشتم شوروی بیشتر لشکر بیست وسوم زرهی ورماخت را در این قسمت مستقر کرد. او با به کارگیری لشکرهای سوم و بیست وسوم زرهی ورماخت ضد حملاتی علیه جناحین چپ ارتش بیست وهشتم و راست ارتش سی وهشتم شوروی صورت داد. قوای سپهبد دمیتری ریابیشف در ارتش بیست وهشتم شوروی تا روز ۱۷ مه خود را به ۲۰ کیلومتری خارکوف رساندند تا این که در مقابل دفاع ارتش ششم ورماخت متوقف شدند. در پی این شرایط "استاوکا" روز ۱۶ مه به جبهه بریانسک شوروی دستور داد با ارتش چهلم در جناح چپ خود در همسایگی جناح راست جبهه جنوب غربی شوروی، بلافاصله حمله ای به سمت کورسک به اجرا درآورد تا از تهاجم تیموشنکو پشتیبانی کند. به هر صورت نیروهای ارتش چهلم شوروی از آمادگی لازم برای چنین اقدامی برخوردار نبودند و فاصله زیادی