Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ند گریخته بودند. زنان پارسی با دیدن مردانی که در حال فرار بودند بر آنان بانگ زدند که «آیا می خواهید دوباره به همان جایی بروید که از آن جا به دنیا آمده اید؟» این رفتار زن ها باعث شد مردان با سرسختی بیش تری بجنگند و فائق آیند. کوروش احتمالاً توانسته است ظرف دو سال بعدی، کلیهٔ نیروهای مادی را از پارس بیرون کند. به گفتهٔ هرودوت، هنگامی که آستیاگ شنید که کوروش برای جنگ آماده می شود، قاصدی را نزد وی فرستاد و او را به دربار احضار نمود. کوروش پاسخ داد خیلی زودتر از آنچه انتظار می رود در آنجا حاضر خواهم شد. این عدم اطاعت کوروش از آستیاگ نشان یک طغیان بود. آستیاگ در سال ۵۵۰ پیش از میلاد همهٔ نیروهای کمکی خود را از شمال و شرق ایران برای لشکرکشی نهایی فراخواند. رویدادنامهٔ نبونعید گزارش می دهد: «آستیاگ سپاه خود را به کار گرفت و به سوی کوروش، شاه انزان، تاخت تا او را از پای درآورد». هارپاگ فرماندهی سپاهیان ماد را برعهده داشت و بنابر روایت هرودوت، هارپاگ که آستیاگ شدیداً او را تنبیه کرده بود، تصمیم گرفت که از شاه انتقام بگیرد. رویدادنامهٔ نبونعید می نویسد: «سپاه آستیاگ در میان جنگ سرکشی کرد.» بخشی از سپاهیان مادی به کوروش
پیوستند و بقیه، راه فرار پیش گرفتند و آستیاگ برای دفاع از پایتختش هگمتانه، شخصاً فرماندهی باقی ماندهٔ سپاهش را برعهده گرفت اما ناچار شد از برابر کوروش به دژ شهر پناه برد و شهر تسلیم کوروش شد. رویدادنامهٔ نبونعید گزارش می دهد که «آستیاگ اسیر شد و مادها او را تسلیم کوروش کردند». کوروش با وی رفتاری جوانمردانه داشت و زندگی آخرین شاه ماد را بدو بخشید و او را به هیرکانیا تبعید کرد و خود کوروش «زر و سیم و همهٔ گنجینه را از هگمتانه برداشت و به انزان برد». او پس از پیروزی سال ۵۵۰ پیش از میلاد بر مادها، به بخش بزرگی از ایران دست یافت اما به حریم خاندان های حاکم تعدی نکرد بلکه صرفاً آن ها را دست نشاندهٔ پارس کرد. وی سپس به سمت غرب آمد و در آوریل ۴۷۰ پیش از میلاد به منطقهٔ میان رودان وارد شد تا سرزمین هایی که مادها در جنگ با آشورها از آن خود کرده بودند را مطیع خود کند. «او بر شاه آن جا پیروز شد، گنجینه اش را از آن خود کرد و نیروهای خود را بر آن جا گمارد». کوروش پس از تسخیر ماد، رسماً خود را فرمانروای ماد خواند و لقب شاهان ماد را به خود اختصاص داد، اما در عمل سرزمین ماد توسط یک فرماندار پارسی اداره می شد. پارس ها سیستم اد
ارهٔ کشور را از مادها به عاریت گرفتند که خود آن ها نیز بسیاری از شیوه های آن را از آسوری ها به عاریت گرفته بودند. درون حیطه و قلمرو امپراتوری هخامنشی، سرزمین ماد، دقیقاً پس از خود پارس رتبهٔ دوم را داشت؛ بنابراین یونانیان، یهودیان، مصری ها و سایر مردمان دنیای قدیم، سقوط ماد را در حقیقت جانشینی کوروش به جای آستیاگ می دانستند و پارسی ها را مادی می دانستند و تاریخ پارس را توالی و دنباله تاریخ ماد تلقی می کردند. هر چند هرودوت در بخش های پژوهشی کارهایش، با کمال دقت بین آداب و رسوم مادها و پارس ها تفاوت قائل می شود، ولی در فصولی که به افسانه ها و داستان ها می پردازد، شیوه های این دو را با یکدیگر مخلوط می کند و درهم می آمیزد. تئوگنیس و سیمونیدس و سایر شاعران یونانی نیز پارسی ها را اهل ماد خواندند. منابع مصری و نیز سایر منابع نیز پارسی ها را مادی خوانده اند. به گفته بیکرمن، بعد از فتح ماد به دست پارس ها، هر جایی که خارجی ها (یعنی هرودوت) سخن از مادها آورده، منظورش همان پارس ها بوده است. در کتاب دانیال (۸:۳) قوچ دو شاخ نمادی از ماد و پارس است. فروپاشی فرمانروایی لیدیه. پس از فتح همدان توسط کوروش و اسیر شدن آستیاگ، شوه
رخواهر کرزوس شاه لیدیه، وی بسیار نگران بود که رقیب تازه ای پیدا کند و کوروش به سرزمین های به ارث رسیده از ماد قناعت نکند و آهنگ گرفتن سراسر آسیای صغیر را داشته باشد. از این روی تصمیم گرفت که نگذارد رقیب تازه نفس قوی گردد و برای اطمینان خاطر، از چند پیشگوی مشهور یک سؤال آزمایشی را پرسید که پاسخش را تنها خود می دانست و درصورتی که غیبگوها پاسخ صحیحی دادند، نتیجهٔ جنگ را از آن ها بپرسد. از میان پیشگوها، فقط پیشگوی معبد دلفی به نخستین پرسش وی پاسخ صحیحی داد و کرزوس معبد مذکور را غرق در گنجینه ای از زر کرد و با اطمینان کامل از درستی بی چون و چرای پیشگویی معبد دلفی، پرسید که آیا می تواند وارد جنگ با کوروش شود؟ پاسخ مشهود پیشگو این بود: «در جنگ بین کرزوس و کوروش، فرمانروایی بزرگی فرو خواهد پاشید». اینکه منظور از «فرمانروایی بزرگ» خود لیدیه بود، از ذهن وی نگذشت و از این پاسخ خشنود شد و سرگرم تجهیز خود برای لشکرکشی علیهٔ کوروش شد. وی فرستادگانی به مصر و بابل فرستاد و از آن ها خواست علیهٔ کوروش با وی متحد شوند و هردوی آن ها که از بزرگ شدن دولت هخامنشی نگران بودند، این اتحاد را پذیرفتند و وعده کردند که در سال آینده به او
کمک کنند. در این هنگام، یکی از فرستادگان کرزوس به وی خیانت کرده و نزد کوروش آمد و بدو اطلاع داد که کرزوس در حال تدارک نیرو برای جنگ با توست. کوروش فوراً مقدمات جنگ را آماده کرد و تشخیص داد که نباید به دشمن فرصت دهد و او باید حمله را آغاز کند. در بهار سال ۵۴۵ پیش از میلاد کرزوس با سپاه خود راه شرق را در پیش گرفت و از رود هالیس (قزل ایرماق) گذشت و کاپادوکیه را تسخیر کرد. در این فاصله ماه اکتبر فرا رسید و کوروش از ماد و از راه ارمنستان خود را به منطقهٔ پتریا رساند و نبرد سختی بین طرفین درگرفت که بی نتیجه پایان یافت. روز بعد کرزوس چون دید تعداد نیروهایش از نیروهای کوروش کمتر است، ترجیح داد که به طرف پایتختش سارد عقب نشیند، زیرا تصور می کرد که زمستان در پیش است و کوروش به واسطهٔ سختی زمان و اینکه از مرکز ایران دور است و دولت بابل را در پشت سرش دارد، هرگز به سارد حمله نمی کند و او می تواند در بهار سال آینده با رسیدن نیروهای متحدش، سپاهی به مراتب بهتر را تشکیل دهد. کوروش آن قدر صبر کرد تا مطمئن شد که سربازهای اجیرشدهٔ یونانی از اقامتگاه های زمستانی خود مرخص شده اند. سپس با دولت بابل وارد مذاکره شد و پیمان صلح با نب
ونعید منعقد کرد. به این ترتیب از جانب پشت سر مطمئن شد و به ناگهان و با وجود فصل سرما در نوامبر ۵۴۵ پیش از میلاد به سوی سارد لشکر کشید. کرزوس با شنیدن این خبر شگفت زده شد زیرا گمان نمی کرد حریفش در زمستان وارد جنگ شود. متحدان وی دور بودند و زودتر از بهار متصور نبود که کمکی به وی برسد، سپاهیان اجیرشده را هم مرخص کرده بود و چاره ای جز استفاده از سواره نظام نداشت. سواره نظام لیدیه یکی از سواره نظام های ممتاز بود و برای این منظور، کرزوس سپاهش را در طرف شرقی سارد در دشتی به نام هرموس آراست زیرا این دشت وسیع برای عملیات سواره نظام مناسب بود. کوروش برای فلج کردن سواره نظام لیدیه، تاکتیک هوشمندانه ای را بکار بست، چون اسب از بو و هیکل شتر رَم می کند، وی در جلوی صف لشگرش قطاری از شتر را آراست. اسب های لیدیه ای ها از بوی شتر رَم کردند و آشفتگی زیادی در صفوف سپاه ایجاد کردند و سواران نیز ناگزیر پایین آمدند و پیاده جنگیدند. سرانجام ایرانیان پیروز شدند و لیدیه ای ها به درون دژ عقب نشستند. کوروش بی درنگ دستور حمله به دژ را داد زیرا باستان شناسان در سارد تعداد زیادی نوک نیزهٔ پارسی یافته اند. حمله با شکست روبه رو شد و ایرانیا
ن مجبور شدند خود را برای محاصره ای آماده کنند که در فصل زمستان بسیار دشوار بود زیرا شهر سارد از نظر آذوقه مشکلی نداشت و به راحتی تسلیم نمی شد. دو هفته از محاصره بی نتیجه سپری شد. آن گاه کوروش در میان سپاهیان اعلام کرد که به نخستین کسی که از بارو بالا برود، پاداش بزرگی خواهد داد. در این میان یکی از ایرانیان ساحل نشین دریای مازندران متوجه شد که قسمت جنوبی دژ که پشت به کوهستان بود، بی نگهبان است. علاوه بر این او دیده بود که چگونه یک سپاهی لیدیه ای از این سوی شیب به بالا خزیده است تا کلاه خودش را که از سرش افتاده بود بردارد. اینک این ایرانی شهامت به خرج داده بود تا از دیوار جنوبی بالا رود و به دنبالش دیگران نیز از این اقدام سرمشق گرفتند و به دنبالش از دیوار بالا رفتند و به این ترتیب دژ سارد در نوامبر ۵۴۵ پیش از میلاد تسخیر شد. به نوشتهٔ هرودوت و برخی مورخان دیگر، کوروش پس از تسخیر سارد دستور داد تا کرزوس و ۱۴ نفر دیگر از بزرگان لیدی را دستگیر کرده و بسوزانند اما بر اثر استغاثه کرزوس، باران جاری شد و آتش را خاموش کرد و کوروش هم که تحت تأثیر سخنان او قرار گرفته بود وی را بخشید. اما بعضی محققان جدید معتقدند با توجه
به اعتقادات مذهبی پارسیان باستان در مورد قداست آتش، احتمالاً اصل قضیه به این صورت بوده که کرزوس برای مرگ شرافتمندانه تصمیم به خودسوزی گرفته ولی کوروش به موقع از خودکشی کرزوس جلوگیری کرده است. به گفته شاپور شهبازی این غیرمحتمل است که کوروش کرزوس را بر روی توده هیزم گذاشته باشد، چرا که در سنت پارسی ها (به جز موردی که فرد شورشی باشد)، به خاطر آلوده کردن آتش، به صراحت ممنوع شده است. کوروش به هنگام ترک سارد در پایان نوامبر سال ۵۴۵ پیش از میلاد، کرزوس را با خود به هگمتانه به تبعید برد و پنج سال پس از سقوط سارد، سراسر آسیای صغیر ضمیمهٔ شاهنشاهی هخامنشی شد. تسخیر شرق ایران و ایلام. توالی تاریخی جنگ های کوروش، پس از فتح آسیای صغیر مبهم باقی مانده است. کوروش مسئولیت فتح شهرهای آئونیان را در ساحل دریای اژه و بقیهٔ آسیای صغیر را به فرماندهانش واگذار کرد و به اکباتان برگشت تا مقدمات تسخیر بابل، باختر، سرزمین سکاها و بالأخره مصر را فراهم نماید. اینکه چرا کوروش منتظر پایان کارها در آسیای کوچک نشده و با شتاب به درون ایران بازگشته، می تواند ناشی از این باشد که نبرد کوروش با کرزوس بی موقع بود و حمله از طرف پادشاه لیدیه صورت گر
فت زیرا پس از انقراض دولت ماد، اوضاع ثابتی بر ایران حاکم نبوده و او می بایست به امور شرقی رسیدگی می کرد. مورخان یونانی دربارهٔ جنگ های کوروش در قسمت های شرقی ایران سکوت کرده اند و به جز هرودوت که آن هم به طور مختصر به این جنگ ها اشاره می کند، دیگران مطلبی ننوشته اند. داریوش نام ساتراپ های تحت فرمان امپراتوری هخامنشی را در سنگ نبشته های بیستون، تخت جمشید و نقش رستم ذکر می کند که نام سرزمین های شرقی ایران نیز در میان آنان است. در بند ششم سنگ نبشتهٔ داریوش در بیستون، وی به نام بیست و دو سرزمین اشاره می کند که امپراتوری او را تشکیل می دهند و چون در زمان نوشتن این سنگ نبشته، فقط سه سال از فرمانروایی داریوش می گذشت و این مدت هم صرف فرونشاندن شورش ها شده بود، می بایست این سرزمین ها در دوره های قبل به امپراتوری هخامنشی افزوده شده باشند؛ دوران پادشاهی کمبوجیه کوتاه بود و او تنها توانسته بود مصر را فتح کند. پس بی گمان این سرزمین ها را که در سنگ نبشتهٔ بیستون از آن ها به عنوان بخشی از پادشاهی هخامنشی نام برده شده، باید کمابیش همان سرزمین هایی بدانیم که به دست کوروش به امپراتوری هخامنشی افزوده شده بودند. این ایالات شامل
«پارت»، «زرنگ»، «هرات»، «خوارزم»، «باکتریا»، «سغد»، «گندار»، «ثه تَگوش» و «اَرَخواتیش» است. پارس ها پارت، هیرکانی و احتمالاً ارمنستان که همگی جزئی از قلمرو سابق پادشاهی ماد در ۵۴۹–۵۴۸ پیش از میلاد بودند را تصرف کردند. به گفتهٔ کسنوفون، هیرکانی داوطلبانه حاکمیت کوروش بر خود را پذیرفت. همان طور که در مورد ایلام والتر هینتس و ران زادوک با هم اختلاف نظر دارند که ایلام توسط پارس ها بعد از سقوط بابل در ۵۳۹ پیش از میلاد گرفته شد. با این وجود براساس یکی از متون پیشگویی بابلی، «شاه ایلام حمله خواهد کرد و از تخت پادشاهی بیرون خواهد کرد»، پادشاه بابل کسی که «خاندان هارران را تأسیس کرد». این شاه ایلام به عنوان کوروش دوم و شاه بابل به عنوان نبونعید شناخته شده است. ایلام باید قبل از حمله کوروش به بابل فتح شده باشد. شهر مهاجرنشین مستحکم شدهٔ «سایرس چتا» (یعنی شهر کوروش) یا همان سایروپولیس در سغد، گواهی فعالیت کوروش در آن ناحیه است. پلینیوس گزارش می دهد که کوروش، شهر کپیسا در شمال افغانستان را ویران کرد و آریان حملهٔ او به سرزمین های هند (ظاهراً گندهارا) و فرمانبرداری مردم آریاسپائی در امتداد مرز جنوبی درانگیانا را گزارش داد
. به استناد گزارش هرودوت و بروسوس حملهٔ او به سرزمین های آسیای میانه بعد از شکست دادن لیدیه در ۵۴۷ پیش از میلاد و پس از فتح بابل در ۵۳۹ پیش از میلاد رخ داده است. فتح بابل. در بابل ده ها هزار نفر از جوامع خارجی وجود داشتند و در میان آن ها تعداد زیادی یهودی نیز وجود داشت که به اجبار و فشار شاه کلدانی از کشورهای خودشان رانده شده بودند. این مردمان هرگز امید به بازگشت به میهن خود را از دست نداده بودند. اینها همگی آماده بودند تا به دشمن نبونعید کمک کنند و بدین ترتیب پارسیان را ناجی خود تلقی می کردند. کشمکش های اجتماعی از یک سو، نارضایتی کشاورزان، صنعتگران، اشراف و نجبا (کارمندان، کاهنان، بازرگانان و غیره) از سوی دیگر باعث شده بود که زیربنای اجتماع ویران شود. شاه بابل که ده سال از پایتخت دور بود و در تیما سکونت داشت، تجارت پُرسود کندر را به انحصار خویش درآورده بود و خدای سین را به مردوک ترجیح می داد که این امر موجب خشم و نارضایتی کاهنان را فراهم آورده بود. کشاورزان و صنعتگران که قسمت عمدهٔ جمعیت کشور را تشکیل می دادند، نسبت به فعالیت های نبونعید در زمینهٔ آماده شدن برای جنگ، بی تفاوت بودند و میل داشتند فرمانروایان ق
دیمی را، بی دردسر و زحمت با فرمانروایان جدید تعویض نمایند، ارتش بابل بر اثر جنگ های متعدد در عربستان خسته و فرسوده شده بود و مشکل می توان انتظار داشت که چنین ارتشی توانایی آن را داشته باشد تا با سپاهیان دشمن که هم از نظر تعداد و هم از نظر تجهیزات برتر بودند، بجنگد و در برابر آن ها بایستد. بدین ترتیب بابل فاقد توانایی و قدرت لازم برای مقابلهٔ مؤثر در برابر سپاهیان کوروش بود. هنگامی که کوروش به بین النهرین حمله ور شد، کاهنان او را نمایندهٔ خدای مردوک دانسته، به وی خوش آمد گفتند و پیامبران یهودی اعلام داشتند که وی نجات دهندهٔ قوم آنان است و سایر طبقات خارجی نیز وی را به عنوان آزادکنندهٔ خود دانستند. بابل از استحکامات طبیعی برخوردار بود؛ چنان که در غرب رود فرات، در شرق رود دجله و در جنوب خلیج فارس آن را احاطه می کردند و برای محصور بودن بابل در شمال، نبوکدنصر دوم، فاتح اورشلیم، از سر احتیاط یک دیوار مادی ساخته بود که می توان آن را نمونهٔ بابلی دیوار چین دانست. این دیوار در نقطه ای که فاصلهٔ بین دجله و فرات به حداقل می رسد، بنا شد. سازندهٔ دیوار، نبوکدنصر، می نویسد: «برای اینکه فشار آب آسیبی به دیوار نزند، رویهٔ بی
رونی آن را با آجر و ملات قیر استحکام بخشیده ام». کسنوفون که در سال ۴۰۱ پیش از میلاد این بنا را دیده بود، ضخامت آن را ۲۰ پا و بلندی اش را ۱۰۰ پا تخمین می زند. کوروش با سپاه خود از میان گوتیوم به طرف جنوب حرکت کرد و از رود سیروان گذشت و در آغاز سال ۵۳۹ پیش از میلاد به شهر اُوپیس، دژ شرقی دیوار مادی رسید و اُوپیس محاصره و به آتش کشیده شد. ایرانیان از سر دوراندیشی، از کرکوک، قیر و قطران همراه خود آورده بودند. در نبردهایی خونین، اُپیس به تصرف درآمد و سپاه نبونعید شکست خورد. در روز دهم اکتبر شهر سیپار نیز سقوط کرد و دژ غربی دیوار مادی نیز بدون درگیری تسلیم سپاه کوروش شد. بدین ترتیب کوروش در جنوب دیوار مادی با گذشتن از دجله، همهٔ استحکامات دفاعی نبوکدنصر را دُور زد و دو روز بعد، دوازدهم اکتبر، هم زمان با جشن سال نوی تقویم بابلی، گئوبروه با سپاه خود وارد بابل شد و بدون جنگ و تلفات، شهر را تصرف کرد و مطابق با دستور کوروش، بلافاصله نظم سختگیرانه ای در بابل وضع شد. «سپرهای نیروهای گوتیوم، دروازه های اسانگیلا را احاطه کردند. هیچ عبادتی دچار وقفه نشد. نه در اسانگیلا و نه در دیگر معابد هیچ مراسمی از قلم نیفتاد.» از خلال گز
ارش ها چنین استنباط می شود که کوروش می خواسته به هر نحوی که شده دل کاهنان را به دست آورد، تا به کمک آن ها مردم را به سوی خود جلب کند. از الواح برجای مانده به خط میخی که بی درنگ، از صبح روز بعد به نام کوروش تاریخ خورده اند، چنین برمی آید که تغییر حکومت بدون دردسر انجام پذیرفته است. این اسناد بابلی گواه ادامهٔ بی دردسر زندگی روزمره در پایتخت تسخیر شده هستند. پس از فتح بابل. هفده روز پس از سقوط بابل، در روز ۲۹ اکتبر سال ۵۳۹ پیش از میلاد، خود کوروش وارد پایتخت شد و همچون یک رهایی بخش مورد استقبال قرار گرفت. رویدادنامهٔ نبونعید در این باره گزارش می دهد: «شاخه های نی پیش پای او گسترانده شد. شهر غرق صلح و آرامش بود. کوروش برای سراسر سرزمین های بابل صلح را بشارت داده بود.» برترین قدرت اجرایی در بابل متعلق به ساتراپ پارسی است. اولین حکمران شهر بابل، فرماندهٔ کوروش، اوگبارو بود که بر کل میانرودان تسلط داشت. مرگ اوگبارو ۳ هفته بعد از فتح بابل اتفاق افتاد. در ۵۳۸ پیش از میلاد کوروش، پسرش کمبوجیه را به عنوان شاه بابل منصوب کرد تا بر سایر امپراتوری تسلط داشته باشد. مدت حکمرانی کمبوجیه، در حقیقت محدودتر از آن بود که به نظر
می رسد: او تنها شاه بابل و بخش شمالی (کشور بابل) بود درحالی که مرکز و جنوب بابل در دستان کوروش و نمایندگانش بود. علاوه بر این کمبوجیه بیش از ۹ ماه حکمرانی نکرد. در ۵۳۷ پیش از میلاد، به دلایلی نامشخص، کوروش او را از سمتش عزل کرد. کوروش حکمرانی بابل را به بابلی زاده، «نبوئَه بولیت» داد. او کسی بود که قبل از پیروزی پارس ها بر بابل، منصبی در حکومت نبونعید داشت. در ۵۳۵، کوروش استان مجزایی شامل میانرودان و نواحی غرب فرات (فنیقیه، سوریه، فلسطین) تشکیل داد و گوبارو را ساتراپ پارسی آنجا گماشت. گوبارو حداقل تا ۵۲۵ در آنجا حکمران بود. تصرف بابل نقطهٔ عطفی بود که باعث ایجاد تعادل بین قدرت های درگیر در آسیای غربی شد و به دنبال آن سلطهٔ بیشتر ایرانیان را بر شهرهای سوریه و فلسطین و نیز سواحل فنیقیه در پی داشت که پیش از این در حوزهٔ قدرت بابل قرار داشت. اقدام تعیین کنندهٔ کوروش که سبب خشنودی کاهنان شد این بود که همهٔ بت هایی را که نبونعید به زور به بابل آورده بود را به جاهای خود بازگرداند. پیامد دیگر تصرف بابل، بازگشت یهودیان تبعیدی در بابل، به میهن خود بود. در سال ۵۳۸ پیش از میلاد، کوروش اجازهٔ بازگشت این یهودیان به فلسطین
را داد و شخصی به نام «شش بازار» که رهبر یهودیان در اسارت بود را به عنوان فرماندار منطقهٔ یهودیه منصوب کرد. همچنین دستور داد که معبد اورشلیم را بازسازی کنند: «در خصوص خانهٔ خدا در اورشلیم: معبد باید ساخته شود، به طول ۶۰ آرش و به بلندی ۶۰ آرش، با سه لایه از سنگ های مکعب و بر روی آن لایه ای از دیرک. مخارج را خزانهٔ دربار سوریه پرداخت می کند. همچنین باید اشیای زرین و سیمین خانهٔ خدا را که نبوکدنصر از معبد اورشلیم برداشته و به بابل برده است، بازگردانده شود». و میثرَداته [مهرداد]، خزانه دار مادی کوروش در بابل، از سوی کوروش فرمان یافت تا ظروف و اشیای زرین و سیمین را که نبوکدنصر در سال ۵۸۷ پیش از میلاد از اورشلیم ربوده بود، تحویل دهد. تعداد این قطعات به بیش از پنج هزار عدد می رسیده است. احتمالاً انگیزهٔ کوروش از اسکان دوبارهٔ یهودیان در سرزمین اسرائیل، ایجاد یک ساتراپی (ایالت) حائل بین ایران و مصر بود اما نتیجهٔ آن، تجدید اسکان و نوسازی در اسرائیل شد. مدارک باستان شناختی بسیاری در دست است که نشان می دهد پس از بازسازی معبد اورشلیم، یک رشته پایگاه های مرزی از خلیج ایسوس تا سواحل فلسطین، بازسازی و ایجاد شد و دژهایی بر س
ر راه مصر در صیدا و اورشلیم و دیگر شهرهای این منطقه ساخته شد تا پایگاه مناسبی برای حمله به مصر باشد. نبرد با ماساگت ها و مرگ. احتمالاً کوروش مقدمات امر را برای تسخیر مصر فراهم کرده بود و اقدامات وی بود که باعث شد در سال های بعد، ایرانیان مصر را تسخیر کنند. ولی ابتدا تصمیم گرفت مرزهای شمال شرقی امپراتوری اش را از تاخت و تاز اقوام چادرنشین ماساگت ها در امان بدارد. این تاخت و تازها زیان ها و صدمات چشمگیری بر ایرانیان شهرنشینی که آمیخته امپراتوری هخامنشی شده بودند وارد کرده بود. هرودوت می گوید که کوروش با حیله به یکی از اردوگاه های ماساگت حمله ور شد و بسیاری ساکنان آنجا را کشت؛ ولی پس از این جریان، قسمت اعظم نیروهای ماساگت تحت فرماندهی ملکه تهم رییش، شکست سنگینی بر ایرانیان وارد آوردند و کوروش کشته شد. ماساگت ها سر بریده کوروش را در کیسه ای انداختند و آن کیسه پر از خون شده بود. هرودوت می نویسد این نبرد شدیدترین نبردهایی است که «بربر» ها در آن شرکت جسته اند. البته هردوت می گوید که دربارهٔ مرگ کوروش حکایات زیادی وجود دارد و روایتی که من ذکر کردم به حقیقت نزدیک تر است. در نتیجه معلوم می شود که خود هرودوت هم از صحت ا
ین روایت مطمئن نبوده است. بنابر گزارش مورخان یونانی، کوروش در جنگ با ماساگتها ۲۰۰ هزار مرد جنگی را از دست داد که اغراق آشکاری است. از نگاه داندامایف داستان های روایت شده توسط مورخان یونانی بیشتر از آنکه شرح یک رویداد واقعی باشند، رنگ و بوی یک رمان را دارند. اگرچه حقیقت دقیق مرگ کوروش را نمی دانیم، اما مشخص است که او در پاسارگاد دفن شده است. این حقیقت ممکن است گفته های هرودوت را دروغ جلوه دهد اما ممکن است جنازهٔ کوروش از دشمن پس گرفته شده و به پایتخت آورده شده باشد. ریچارد فرای می گوید احتمالاً داستان هرودوت ساختگی است، اما گرفتن آسیای میانه توسط کوروش صحیح است زیرا دورترین شهری که در سغد وجود دارد، سایرس چَتا (سایروپولیس) نام دارد که گستردگی فتوحات شرقی او را ثابت می کند. کتسیاس می گوید که کمبوجیه باگاپاتس – یکی از درباریان – را همراه جسد کوروش به مراسم دفن فرستاده است. انتقال جسد کوروش، یکی دیگر از نشانه های نادرست بودن جنگ کوروش با ماساگت هاست؛ زیرا اگر ملکه تهم رییش، کوروش را کشته و سر او را بریده باشد، چگونه هخامنشیان توانسته اند با سپاهی شکست خورده جسد را از آنان پس بگیرند و آن را به درون قسمت های داخلی
ایران وارد کنند؟ در دوازدهم اوت سالِ ۵۳۰ پیش از میلاد، زنی بابلی به نام «بورسیپا» زمینی را در نزدیکی دروازهٔ سنگ براق به نام یکی از خویشاوندانش کرد. تاریخ این لوح گلی که به خط میخی اکدی نوشته شده بود، «نهمین سال کورش، شاه کشورها» را نشان می داد. در سی و یکم همین سال در پایتخت بابل، مردی بابلی الاغش را فروخت. تاریخ این لوح مربوط به سال آغاز فرمانروایی کمبوجیه، شاه کشورهاست. این دو سند که در ظاهر اهمیت چندانی ندارند، در واقع نشان می دهند که مرگ کوروش در فاصلهٔ بین ۱۲ تا ۳۱ اوت سال ۵۳۰ پیش از میلاد بوده است یا حداقل، خبر مرگ وی و برتخت نشینی کمبوجیه در این تاریخ به بابل رسیده است. ولی اخیراً سندی از کیش در بابل منتشر شده که مورخ نوزدهم ماه ارخسمنه در سال نهم سلطنتِ کوروش است که برابر با ۴ دسامبر سال ۵۳۰ قبل از میلاد می شود. پس اینطور به نظر می رسد که جنگ با ماساگت ها در اواخر سال ۵۳۰ قبل از میلاد رخ داده باشد. بنابر گزارش هرودوت، کمبوجیه به اردوی جنگ علیه ماساگت ها پیوست اما پس از چندی، پیش از نبرد قطعی که طی آن کوروش به قتل رسید، به عنوان جانشین تاج و تخت به ایران برگردانده شد. میراث کوروش. کوروش، فقط تنها فاتح
و مدیر بزرگ نبود؛ بلکه در ذهن مردم پارسی، او همان جایگاهی داشت که رمولوس و رموس برای رومی ها و موسی برای بنی اسرائیل داشت. چگونگی تحویل کوروش نوزاد به چوپان و پرورش او، یادآور رها کردن موسی در نیزار در مصر و به زیر کشیدن پدربزرگ دیکتاتورش، توسط او (موسی) است که در متون افسانه ای و اساطیری دیگر هم بازتاب یافته است. هیچ شکی نیست که حماسه کوروش ابتدا در میان پارسی ها رشد کرد و اکنون در میان یونانیان درک شده است. احساسات احترام یا ابهت کوروش که در بین پارسیان وجود داشت، به یونانی ها منتقل گشت و این اتفاقی نیست که کسنوفون، کوروش را به عنوان فرمانروای آرمانی برگزید. او می خواست، برای تدریس پندهای آرمانی خویش، به شنوندگان یونانی اش به کوروش متوسل گردد. به طور خلاصه، نقش کوروش در طول تاریخ به عنوان مرد بزرگی که بنیان گذار امپراتوری بود، باقی ماند. کوروش بدون شک، نه تنها نابغه هدایتگری بود که امپراتور بزرگ را بنیان گذاشت، بلکه بنیان گذار فرهنگ و تمدن شهری هخامنشی نیز بود. از آنجا که پارسی ها شوونیست (متعصب میهن پرست) نبودند، کوروش به سرعت فراگیری از ملت های مغلوب را آموخت. او نه تنها مادها را آرام کرد، بلکه آن ها را
با پارسی ها متحد کرد و یک نوع پادشاهی دوجنبه ای از مادها و پارس ها به وجود آورد. کوروش سنت های پادشاهی را از مادی ها وام گرفت. آن ها کسانی بودند که بر یک امپراتوری حکمرانی می کردند، در حالی که پارسی ها، فقط متحدشان بودند. یک مادی، احتمالاً به عنوان یک مشاور شاه هخامنشی، به عنوان نوعی رئیس وزیران عمل می کرد. بنا بر نقش برجسته متاخرتر در پرسپولیس، پایتخت شاهان هخامنشی از زمان داریوش، یک مادی، مکرراً با پادشاه بزرگ، دیده می شود. ایلامیان، ساکنان بومی پارس، همان گونه که می توان در این نقش برجسته دید، آموزگاران پارسی ها در زمینه های بسیاری بودند، برای مثال، لباس ایلامی ها بر تن پارسی ها و خراجگزاران ایلامی در نقش برجسته سنگی پرسپولیس دیده می شود. همچنین به نظر می رسد که نوآوری جدیدی در حکومت و فرمانروایی، ولی بیش از آن تمایل به وام گیری، ترکیب با شایستگی به منظور تطبیق موارد وام گرفته شده با امپراتوری جدید است. شخصیت کوروش. کوروش در نزد بابلیان، برگزیدهٔ مردوک، در نزد یهودیان، مسح شدهٔ خداوند بود و به نظر نمی رسد که مادها او را سروری بیگانه فرض کرده باشند. هرودوت می گوید که پارسیان از او چونان یک پدر سخن می گفتند،
زیرا وی مهربان بود و از آنچه برای ایرانیان نیکو بود، کوتاهی نمی کرد؛ در عین حال هرودوت وی را مردی زود خشم می داند. داندامایف می گوید «کوروش محبوبترین شاه پارس و بنیان گذار یک امپراتوری جهانی بود».«به نظر می رسد کوروش به سنت و ادیان سرزمین های فتح شده احترام می گذاشت. پارسی ها او را پدر، روحانیان بابل او را برگزیده مردوک، یهودی ها او را مسیح فرستاده شده از جانب یهوه و یونانیان او را فاتحی بزرگ و سیاستمداری باهوش می دانستند. کسنوفون در کورش نامه او را حکمرانی آرمانی و ایدئال توصیف می کند». والتر هینتس، می گوید: «کوروش سه امپراتوری را ساقط کرده بود: ماد، لیدیه و بابل. آیندگان فراموش نکردند که کوروش هیچ کدام از سه فرمانروا، نه آستیاگ، نه کرزوس و نه نبونعید را نکشت، بلکه به تبعید آن ها بسنده کرد و حتی برای آن ها زندگی شاهانه ای فراهم آورد. این رفتار در جهان باستان بی سابقه بود و تا زمان کوروش هرگز اتفاق نیفتاده بود». اگر سیمای کیخسرو در شاهنامه فردوسی یا کی گشتاسب در در نوشته های پهلوی اوستا را بازتابی از شخصیت کوروش بزرگ بدانیم، یا شاید فتح بابل و ظهور او در ۵۳۹ پیش از میلاد را همان ظهور زرتشت پیامبر بگیریم، آنگ
اه جایگاه او در اندیشهٔ ایرانی ها آشکار می شود. در واقع، بر پایهٔ گزارش هرودوت (کتاب سوم، ۸۹) می دانیم که پارسی ها او را «پدر» می خواندند؛ زیرا او بود که پارس ها را از جایگاه ناشناخته به پایگاهی بلند در جهان رسانید و از اینرو، آنها موجودیت خود در تاریخ و شهرت خویش در جهان را مدیون کوروش هستند. او بود که شهرها و بناهای بسیار ساخت و در آبادی ایران کوشید و سرانجام جان خود را در دفاع از این سرزمین از دست داد. او پارسی ها و مادی ها و دیگر ایرانی های را چنان سازمان داد که به صورت ارتش شکست ناپذیری درآمدند و بر کشورها و پایتخت های پرشکوه مغربِ آسیا استیلا یافتند و فرمانروایی را از چنگ سامی ها درآوردند. نبوغ نظامی او در جنگ با پادشاه لیدی (هم پیمان با بابل و اسپارت و مصر در علیه کوروش) و همچنین با بابل پیدا است. او در جنگ با لیدی، موقعیت حساس زمانی و ضرورت حمله فوری را تشخیص داد و سرعتی باورنکردی در زمستان تا پایتخت آن کشور تاخت و به دشمن مجال تقویت نداد. با همین روش در جنگ با دولت بابل با صبر و شکیبایی مسیر دجله را برگرداند و آنگاه به بابل وارد شد. کوروش در شهر بابل، طبق فرمانی که به زبان خود ایشان صادر کرد، صلح و آ