Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
و لشکریانش ناچار شدند در برابر این تهدید مضاعف عقب نشینی کنند. دژها تا آخرین مرحله مقاومت کردند و مدافعان آن ها ترجیح دادند خودکشی کنند و تسلیم رومیان نشوند. در سال ۵۹. م ارتش رم به دشت فعلی ایروان رسید و در آنجا تیرداد دست به یک نبرد سخت و نهایی زد. از آنجا که عده لشکریان رومی بسیار بیشتر بود تیرداد شکست سختی خورد و مجبور شد با بازمانده سپاهیانش ارمنستان را ترک بگوید و به پادشاه اشکانی پناه ببرد. کوربولون شهر آرتاشات پایتخت ارمنستان را به تصرف درآورد و آن را سوزاند. رومیان با اینکه بر ارمنستان دست یافته بودند ناچار شدند به جنگ با اشکانیان ادامه بدهند، زیرا اکنون سپاه ارمنستان به فرماندهی تیرداد یکم نیز به آنان ملحق شده بود. کوربولون مجبور شد دست به جنگ های سختی بزند؛ او برای تأمین آذوقه و خواربار جهت تغذیه سپاهیانش با مشکلات بزرگی روبرو شد، به طوری که غذای افراد لشکرش منحصر به گوشت شده بود. آخر ناچار در برابر شگرد مشترک ارمنی-اشکانی _که نیروهای خود را پراکنده می کردند و سپس از نقاط گوناگون به نیروهای رم حمله ور می شدند و این گونه راه پیوند و آذوقه رسانی آنان را می بستند_ (بی آنکه حاضر به ورود در یک جنگ قطعی
با آنان بشوند) عقب بنشیند. سرانجام کوربولون و لشکریان رم تمامی ارمنستان را تخلیه کردند. در سال ۶۲ رومیان که نیروی کمکی زیادی برای آنان رسیده بود تصمیم گرفتند جنگ را از سر بگیرند و آن را یکسره کنند. نیروهای رومی که از پایگاه های عملیاتی خود یعنی از کیلیکیه و سوریه آمده بودند دو لشکر شده بودند. لشکر اول به فرماندهی ژنرال کوربولون سه لژیون رومی بود، با دسته های کمکی از سوریه. لشکر دوم نیز که به فرماندهی ژنرال پائتوس بود از سه لژیون و دسته های کمکی از سپاهیان کشور پونتوس تشکیل شده بود. با این حال هر دو لشکر رومی مرتکب این اشتباه شدند که حرکات خود را کاملاً هماهنگ نکردند. در نتیجه لشکر ارمنی-اشکانی موفق شد در محلی موسوم به راندی (در حوالی شهر خاربرد – الازیغ) لشکر پائتوس را محاصره کند و به زانو درآورد. تیرداد پادشاه ارمنستان و کوربولون سرفرمانده کل سپاه رومی، که دو حریف بزرگ این جنگ طولانی بودند در «راندی» باهم ملاقات کردند و توانستند برمبنای شرایط زیر با هم به توافق برسند: الف: رم سلطنت تیرداد بر ارمنستان را به رسمیت می شناسد و ب:تیرداد نیز به حاکمیت رم گردن می نهد؛ و قرار شد که در یک حرکت نمایشی، تیرداد اول تاج
و دیگر علامتهای پادشاهی را درپای مجسمه ای از نرون بگذارد و آن ها را فقط از دست خود نرون پس بگیرد. دو حریف بزرگ یعنی تیرداد و کوربولون که تا به آن دم یکدیگر را در جنگ های زیادی دیده بودند به مذاکرات خود پایان دادند و یکدیگر را بوسیدند. تاجگذاری تیرداد به دست نرون بود. این کار در «میدان فوروم» (میدان معروف و تاریخی شهر رم) و همراه با کف زدن و هلهله جمعیتی انبوه صورت گرفت. تیرداد به نرون چنین گفت: و نرون در جواب گفت: سپس نرون تاج پادشاهی را برسر تیرداد نهاد. کشور ارمنستان بر اثر جنگ ویران شده و پایتخت آن به دست سپاهیان رومی نابود گردیده بود. نرون به تیرداد مبلغ ۵۰ میلیون به پول رومی برای آباد کردن کشورش بخشید و نیز عده ای از صنعتگران و کارگران رومی را برای همکاری در بازسازی شهر آرتاشات فرستاد. تیرداد در بازگشت به ارمنستان با موافقت دولت روم به ملتهای قفقازی که از جنگ سابق استفاده کرده و شمال ارمنستان را اشغال کرده بودند حمله ور شد. مخصوصاً با آلبانیای قفقاز نبردهای سختی کرد و آنان را از ارمنستان بیرون راند. تیرداد اول دوران سلطنتی بسیار طولانی داشت در سال ۱۰۰ میلادی درگذشت، و این خود دوران رفاه و آسایش برای ارمن
ستان شد. ارمنستان در دوران جانشینان تیرداد اول. در طول تمام دورانی که پادشاهان جانشین تیرداد شدند ارمنستان در مناقشات بین رم و اشکانیان دخیل بود، و بدیهی است که چون سلسله جدید پادشاهی آن کشور خویشاوند اشکانیان بود اغلب اوقات از روی اجبار به هواداری اشکانیان برمی خواست. پس از یک دوره کمابیش طولانی صلح و آشتی، آتش جنگ تازه ای در سال ۱۱۳ بین رم و اشکانیان مشتعل گردید، جنگی که انگیزه آن بار دیگر موقعیت سیاسی کشور ارمنستان و گاه گاهی هم به تحریک سیاست فعالانه تراژان امپراتور رم بود. پادشاه ارمنستان طرف اشکانیان را گرفت و ارتش رم ابتدا شکست خورد، ولی بعدها به فرماندهی شخص تراژان تعرض را از سر گرفت، و تراژان نخست ارمنستان و سپس میان رودان را تصرف درآورد. تراژان به مقتضای سیاست خود که حذف کشورهای حایل بود ارمنستان را ضمیمه امپراتوری رم کرد و آن را به صورت یکی از شهرستان های تابعه درآورد که حاکمی از طرف رم آن را اداره کند (سال۱۱۴). فارتاماسیریس پادشاه ارمنستان را نیز جواب کرد و به او گفت که به هر جا که دلش می خواهد برود و چون فارتاماسیریس اصرار می کرد براینکه در ارمنستان بماند و حقوق از دست رفته اش را باز پس بگیرد ترا
ژن دستور قتل او را صادر کرد. ارمنستان در این وضع تازه خود یعنی یکی از شهرستان های تابعه رم بودن، بیش از سه سال نماند. در زمان پوبلیوس آئلیوس ترایانوس هادریانوس وضع یک کشور خودمختار و متحد رم بودن را به ارمنستان بازگردانید، و در عین حال این حق را هم برای خود محفوظ داشت که پادگانی رومی در آنجا نگاه دارد. در دوران امپراتوری مارکوس اورلیوس در رم، ارمنستان که بلاش سوم بر آن سلطنت می کرد در آرامش به سر می برد. در زمان امپراتور مقدس جانشین مارکوس اورلیوس آرامش نه تنها بر ارمنستان بلکه بر همه مناطق تحت استیلای رم حکمفرما بود. سرانجام پس از مرگ این امپراتور ایده آل بار دیگر آتش جنگ بین رم و اشکانیان باز هم برسر ارمنستان شعله ور گردید. بار دیگر اشکانیان با کمک ارمنیان، و پس از آنکه در «الژیا» (ارزروم فعلی) شکست فاحشی بر رومیان وارد آوردند، موفق به تسخیر ارمنستان شدند. رومیان لژیونهایی را که در ناحیه رن داشتند آوردند تا جای لژیونهای شرقی شان را که در انجام وظیفه لیاقت از خود نشان داده بودند بگیرند. لوسیوس وروس سردار رومی در سال ۱۶۳ موفق شد ارمنستان را باز پس بگیرد و پایتخت آن آرتاشات را تسخیر و ویران کند. ارمنیان در نزد
یکی همان جا شهر تازه ای بنا نهادند به نام واغارشاپات که بعدها اچمیادزین شد. در دوران امپراتوری سپتیموس سوروس جنگ بین رومیان و اشکانیان بار دیگر آغاز یافت، انگیزه این جنگ برای یک بارهم شده ارمنستان نبود بلکه بین النهرین بود. این جنگ نیز به پیروزی رومیان و فتح تیسفون در سال ۱۹۸ انجامید و رومیان شهر را به یکباره غارت کردند. صدهزار نفر از ساکنان آن شهر را به اسارت بردند و به بردگی فروختند. تمامی خاک بین النهرین به امپراتوری رم ملحق شد. برعکس کشور ارمنستان که شاه خسرو یکم ارمنستان بر آن سلطنت می کرد وضع خود را حفظ کرد، و این هم احتمالاً به پاداش رویه بیطرفانه ای بود که ارمنستان در این جنگ اتخاذ کرد. در زمان سلطنت امپراتور کاراکالا، ارمنستان ناگزیر شد به آخرین جنگ بزرگ و ملی خود با رم دست بزند. کاراکالا به حیله و تزویر خسرو یکم پادشاه ارمنستان و ملکه را بدست آورد. آنگاه ارمنیان اسلحه برداشتند و به جنگ رومیان رفتند. کاراکالا ارتشی به فرماندهی یکی از سرداران خود به نام «تئوکریت» [theocrite] را به جنگ آنان فرستاد ولی این سردار متحمل شکست فاحشی شد (سال ۲۱۶ میلادی). کاراکالا به جنگ با ارمنیان و اشکانیان ادامه داد، ولی س
رانجام در بین النهرین به دست سربازان خود کشته شد. این آخرین جنگی بود که رومیان با ارمنیان و اشکانیان کردند. ارمنستان در دوران آخرین پادشاهان. اختلافات. پس از مرگ تیرداد سوم به سبب بی کفایتی برخی از فرمانروایانش و هم به دلیل اختلافات داخلی بین ناخارار های ارمنستان و از جمله اختلافاتی بین قدرت سلطنت و کلیسای ارمنی؛ از آنجا که مقام سراسقفی هم موروثی بود و از پدر به پسر منتقل می شد، و نیز چون کلیسا از املاک و ثروت سرشاری برخوردار بود بنابراین کلیسا تنها یک قدرت روحانی به شمار نمی آمد بلکه یک قدرت مادی، دنیوی نیز بود که در برابر قدرت سلطنتی به صورتی کم و بیش مستقل قد برافراشته بود و گاه نیز با آن به مخالفت برمی خاست؛ و بیش از همه عوامل خارجی مانند افزایش یافتن قدرت ساسانیان و ضعف امپراتوری روم، ارمنستان وارد یک دوره بسیار دشوار و ناگوار از تاریخ خود شد. در سده چهارم چند پادشاهی بر ارمنستان حکومت کردند عاری از عزم و شجاعت و فاقد قدرت و سیاست لازم بود. آخرین پادشاهان. در دوران سلطنت خسرو سوم ارمنستان در جنگی سخت با ایبرها و آلبانیای قفقاز که به فرماندهی پادشاه خود سانسان بودند درگیر شد. خسرو در زمینه نبرد ضعیف عمل ک
رد با این وصف، ارمنستان توسط واچه مامیکونیان و واهان آماتونی نجات یافت. سانسان در جنگ کشته شد و لشکریانش شکست خوردند؛ ولی در برابر ساسانیان، خسرو رویه ای مبنی بر اطاعت در پیش گرفت، از حرکات تهدیدآمیز آنان عقب نشست و آن قسمت از آتورپاتکان را که دیوکلتیان امپراتور روم به پاداش شجاعت تیرداد سوم و شرکتی که او با سپاهیان خود در شکست دادن ساسانیان داشت به ارمنستان ضمیمه کرده بود به آنان پس داد. جانشین خسرو سوم، پسرش تیگران در حدود سال ۳۴۰ میلادی در سن شانزده سالگی بر تخت نشست. در زمان سلطنت او ارمنستان بر اثر اختلافات شدید بین پادشاه و کلیسا رو به ضعف رفت. در آن هنگام که ساسانیان در زمان سلطنت شاپور دوم به ارمنستان حمله کرد. پیشخدمت مخصوص تیگران به او خیانت کرد و او را با ملکه و با طفل خردسالش به شاپور تسلیم نمود. شاپور هم تیگران را کور کرد. ناخارارهای ارمنی به جنگ ادامه دادند و امپراتور روم را به کمک خواستند. ساسانیان در محلی به نام «اوسخا» واقع در ارمنستان شکست سختی خوردند، مجبور شدند تقاضای صلح کنند و تیگران که دیگر کور شده بود و ساسانیان تا به آن لحظه او را در حبس نگاهداشته بودند با ملکه و با پسرش آزاد کردند. آ
رشاک دوم، پسر تیگران با شاهزاده خانمی رومی ازدواج کرده بود و در فاصله بین حدود سال های ۳۵۱ تا ۳۶۷ میلادی سلطنت کرد خویشتن را در موقعیت بسیار دشواری یافت. ارمنستان دوباره مورد حمله شاپور قرار گرفت؛ واساک مامیکونیان در مقابل او مقاومت کرد، آنگاه شاپور، آرشاک و سردار ارمنی واساک را به تله انداخت بدین معنی که پادشاه ارمنستان را به بهانه مذاکرات صلح به نزد خود دعوت کرد، و او وقتی آمد شاپور به زندانش انداخت دو چشمش را کور کرد و واساک را به قتل رساند. آنگاه شروع به تجزیه و تفرقه ارمنستان کرد و می خواست مذهب مسیحیت را از ارمنستان براندازد. آرتور کریستنسن نیز از فریب آرشاک سخن می گوید و می نویسد که شاپور با حیله و به قصد دلجویی آرشاک، پادشاه ارمنستان را به جشن صلح دعوت کرد و او را گرفت و به حبس انداخت. ولی ارتش ارمنستان به دور ملکه ارمنستان پارانتزم گرد آمدند به پایداری در برابر مهاجمان ساسانی ادامه دادند. نیروهای ارمنستان تحت رهبری آن ملکه در دژ مستحکم آرتاکرت سنگر گرفتند. شاپور آن قلعه را محاصره کرد؛ قلعه پس از چهارده ماه مقاومت تسلیم شد و ملکه پارانتزم پس از آنکه به او تجاوز شد به قتل رسید. ایرانیان به یهودیانی هم
که در ارمنستان مستقر شده بودند حمله کردند (این یهودیان از بازماندگان ساکنان فلسطین بودند که تیگران بزرگ آنان را به جنوب ارمنستان اسکان داده بود یا پس از ویرانی شهر اورشلیم توسط سپاهیان رومی به فرماندهی تیتوس و پراکنده شدن ساکنان آن به ارمنستان آمده بودند)، شاپور آن یهودیان را که در شهرهای ارمنستان ساکن و به کسب و تجارت و صنعت مشغول بودند به زور به ایران برد تا مبادلات بین آسیا و مغرب زمین را در آنجا متمرکز کند و پیشرفت و تحولی در صنعت کشورش پدیدآورد. موشق مامیکونیان به کمک رومیان توانست ایرانیان را شکست دهند و پسر آرشاک دوم به نام (باب یا پاپ) را بر تخت سلطنت کشور بنشاند. نبرد قطعی که در دشت باگرواند، (نبرد باگرواند (۳۷۱)) صورت گرفت به شکست ایرانیان و متحدانشان از اقوام ساکن قفقاز جنوبی انجامید. پاپ، بر قدرت سلطنت افزود و فئودالهای بزرگ را به اطاعت از خود واداشت. با کلیسای ارمنی نیز که ثروتهای کلان و اختیارات نامحدود آن را مبالغه آمیز می دانست اختلاف پیدا کرد. در نتیجه در صومعه ها را بست و بیش از نیمی از زمین های ملکی کلیسا را نیز غصب نمود، چون معتقد بود که آنچه برای او می ماند برای تأمین هزینه نیازمندی های ض
روریش کافی است. پاپ تا حدود ۳۷۴ میلادی پادشاه بود. او اگرچه با کمک رومیان بر تخت نشسته بود، اما می دانست که بدون خشنودی شاه ایران حکومت وی پایدار نخواهد بود. پس کوشید تا با شاپور گفتگو و پشتیبانی وی را جلب کند. این روش پادشاه ارمنستان و سیاست مستقلی که در پیش گرفته بود به نارضایتی رومیان انجامید. پس قیصر والنس به سردارانش که در ارمنستان بودند فرمان داد تا پاپ را در نهان بکشند. آن ها نیز با فریب و نیرنگ پادشاه جوان را به جشنی فراخواندند و او را کشتند. با مرگ پاپ، قیصر والنس برادرزادهٔ پاپ به نام وارازدات را که در روم به سر می برد در مقام پادشاه برگزیدهٔ خویش روانهٔ ارمنستان کرد. او کوشید سیاستی مستقل در پیش گیرد و این به نارضایتی هر دو دولت ایران و روم انجامید. وارازدات پادشاهی نالایق بود که قهرمان ملی ارمنستان «موشق مامیکونیان» را کشت. در همین سال ها بود که ایران و روم برای پایان دادن به مسئلهٔ ارمنستان به گفتگویی جدی پرداختند. امیانوس مارسلینوس، مورخ یونانی، دربارهٔ رویدادهای این دوره می گوید: به روایت برخی مورخان یونانی این توافق صورت گرفت و صلح برقرار شد. اما از مفاد این پیمان صلح چیزی گزارش نشده است. این
پیمان در سال ۳۷۷ میلادی بسته شد. با پیمان صلح ۳۷۷ میلادی سرنوشت آینده ارمنستان رقم خورد و نفوذ ایران بر بخش بزرگ آن برقرار شد. به دنبال این توافق مانوئل مامیکونیان، برادر موشق مامیکونیان، که در ایران به سر می برد، با تأیید شاپور دوم به ارمنستان رفت و مقام سپهبدی آنجا را به دست آورد. مانوئل، وارازدات، را شکست داد و از کشور راند و آرشاک سوم را بر تخت پادشاهی ارمنستان نشاند. مانوئل خود در سال ۳۸۳ میلادی درگذشت. در آغاز حکومت آرشاک سوم، شاپور دوم درگذشت. در روزگار شاپور سوم، گویا اوضاع ارمنستان بهبود یافت و از فشار دورهٔ شاپور دوم کاسته شد. اما چنان که «ریچارد فرای» می گوید در پادشاهی شاپور سوم نیز ارمنستان همچنان مایهٔ ستیز میان دو امپراتوری روم و ساسانی گردید. ولی ستیز این دو رقیب دیرین این بار با مصالحه پایان یافت و به پیمان صلح انجامید. مطابق این پیمان در سال ۳۸۷ میلادی ارمنستان به دو بخش ایرانی و رومی تقسیم شد که در هر بخش یک پادشاه وابسته گمارده شد. آرشاک سوم در بخش رومی و خسرو چهارم در بخش ایرانی ارمنستان به پادشاهی گمارده شدند. کریستن سن این خسرو را پسر وارازدات، پادشاه پیشین ارمنستان می داند. حکومت ارمنی
در بخش رومیان سرنوشت غمباری داشت؛ بعد از درگذشت آرشاک سوم بهانه ای به دست قیصر افتاد تا حکومت ارمنیان را برچیند و آن بخش را ضمیمهٔ خاک خود کند. بدین سان در سال ۳۹۰ میلادی این بخش از ارمنستان به قلمرو روم ملحق شد. در روزگار بهرام چهارم، خسرو چهارم شاه ارمنستان از تخت پادشاهی برافتاد، زیرا به نوشته دانشنامه ارمنی، او می کوشید دو بخش شرقی و غربی ارمنستان را یکپارچه سازد، اما طرح وی عملی نگشت و در ۳۸۹ میلادی به تیسفون خوانده و در «دژ آنهوش» زندانی شد. با زندانی شدن خسرو، بزرگان ارمنستان نزد شاه رفتند و از وی درخواستند که برادر خسرو به نام ورام شاپوه (بهرام شاپور) را به پادشاهی ارمنستان بگمارد. شاه درخواست آنان را پذیرفت و ورام شاپوه را پادشاه بخش ایرانی ارمنستان کرد. ورام شاپوه مدت بیست و پنج سال در آرامش پادشاهی و با هر دو دولت ایران و روم روابطی دوستانه برقرار کرد. به نوشتهٔ پاسدرماجیان ارمنستان برای آخرین بار دوران عظمت خود را در زمان پادشاهی ورام شاپوه بازیافت. در همین دوران آرام بود که ارمنستان شاهد بزرگ ترین رویداد فرهنگی خود شد. این رویداد همانا ابداع الفبای ارمنی در سال ۴۰۵ میلادی است، که با کوشش مسروب م
اشتوتس و پشتیبانی ساهاک پارتو، رهبر دینی ارمنستان، صورت گرفت. ورام شاپوه پادشاه ارمنستان، در سال ۴۱۴ میلادی درگذشت. بعد از آن بنا به خواهش ارمنیان بار دیگر خسرو برادر ورام شاپوه، که در زندان بود، آزاد و به فرمان یزدگرد یکم پادشاه ارمنستان شد. اما درد و سختی زندان او را چنان از پای انداخته بود که تنها هشت ماه پادشاهی کرد و در سال ۴۱۵ میلادی درگذشت. پس از مرگ خسرو، یزدگرد با گماردن پادشاهی از دودمان اشکانیانِ ارمنی مخالفت کرد. آراکل باباخانیان معروف به لئو تاریخ شناس ارمنی، می نویسد: و پسرش، شاپور چهارم را بر تخت پادشاهی ارمنستان نشاند. ارمنیان از وی ناخرسند بودند و او را به عنوان پادشاه نمی پذیرفتند. در سال های پایانی حکومت یزدگرد تعقیب و آزار مسیحیان شدت یافت. با درگذشت یزدگرد یکم پسرش شاپور، که شاه ارمنستان بود، شتابان به تیسفون رفت تا بر تخت پادشاهی ایران بنشیند، اما به دست بزرگان دربار کشته شد. پس از یزدگرد، پسرش بهرام پنجم، معروف به بهرام گور در سال ۴۲۰ میلادی شاه ایران شد. در روزگار او، بار دیگر میان ایران و روم جنگ درگرفت. اما پس از درگیری هایی پراکنده، قیصر تئودوسیوس دوم، مذاکرات صلح را آغاز کرد. بهرام
گور سیاستی ملایم و مهرآمیز با ارمنیان در پیش گرفت و برخلاف پدرش اجازه داد تا ارمنیان پادشاه اشکانی خود را داشته باشند و همهٔ شورشیان را عفو کرد. او کوشید نارضایتی پایدار در ارمنستان را با نشاندن یک اشکانی یعنی آرتاشس چهارم، پسر ورام شاپوه، بر تخت این سرزمین فرو خواباند. این آرتاشس بر خلاف پدرش، ورام شاپوه، که پادشاهی فرهیخته و ادب پرور بود، نوجوانی نادان و زن باره بود که زندگی اش را با هوسرانی سپری می کرد. ریچارد فرای می نویسد: و از این تاریخ پادشاهی دودمان اشکانیان ارمنی پایان یافت. بدین سان، سلسله آرشاکونی که دو سده بیش از شاخهٔ اصلی خود، یعنی اشکانیان ایران عمر کرده بود، منقرض شد. سازمان و اداره کشور ارمنستان. موسس خورناتسی می نویسد: ولوگز اول (بلاش سوم) یک خانه سلطنتی یا دربار داشت با وظایف و تکالیفی که بین بزرگترین خانواده های نجبا تقسیم شده بود؛ مثلاً خانواده باگراتونی (دودمان باگراتونی) ریاست موروثی سواره نظام را گرفت؛ و نیز به یکی از اعضای همین خانواده بود که امتیاز گذاشتن تاج برسر پادشاه داده شد. خانواده های دیگر نجبای ارمنی وظایف و سمتهای دیگری مانند ریاست تشریفات دربار، پیشخدمتی شخص شاه کارپردازی
کل املاک، مدیریت و نظارت بر انبارهای گندم، و غیره را مابین خود تقسیم می کردند. شاه املاک زیادی به عنوان تیول به خانواده های بزرگترین نجبا اهدا کرد. همچنین مقررات متعددی مربوط به تشکیلات ارتش و به اداره مملکت وضع نمود؛ مثلاً «دو نفر گزارشگر تعیین کرد که هر دو مکلف بودند مطالبی را کتباً» به شاه خاطرنشان کنند، اولی بنویسد که چه کارهایی خوب است شاه انجام بدهد، و دومی بنویسد که در قبال هر جرمی شاه چگونه باید انتقام بگیرد و چه کیفری به خاطی بدهد. ضمناً اولی را ملزم نمود به اینکه نگذارد شاه در مواقعی که خشمگین است اوامری دور از عدل و انصاف صادر کند، و در آن حالت عدالت و بشردوستی را به یاد شاه بیاورد. شاه همچنین محاکم دادخواهی در شهرها ایجاد کرد و قاضیانی در دهات به امر قضا گماشت. او به شهروندان امر کرد که مقامی فراتر از مقام روستائیان برای خود قایل شوند، و از روستائیان هم خواست که به شهروندان به چشم مافوقان خود بنگرند، و بالاخره به ساکنان شهرها امر کرد که نسبت به روستائیان غرور و تفرعن به خرج ندهند. علاوه براین، دولت ارمنی در دوران حکومت اشک ها اداره مرکزی نسبتاً وسیع و تحول یافته ای داشت. در زمان سلطنت آخرین پادشاه
ان دودمان آرشاکی تعداد کارمندان در حدود هزار نفری بود، و بی شک این عده شامل سمت های والای درباری نیز می شد، لیکن اداره محلی که به عهده نجبای نظام ارباب رعیت بود، جدا از این رقم است. وضع اقتصادی و اجتماعی ارمنستان. در این شکی نیست که آشفتگی هایی که در آن دوران بر ارمنستان حکمفرما شد تأثیری نامساعد روی زندگی اقتصادی آن کشور گذاشت. با این وجود، ارمنستان کشوری مرفه باقی ماند و این اولاً به دلیل موقعیت جغرافیایی اش بود که از آن یک خط رابط بین شرق و غرب ساخته بود، و ثانیاً بر اثر روح سوداگری و سودجویی بازرگانانش بود که در برابر ماجراجویانه ترین و پرخطرترین سفرها نیز پا پس نمی کشیدند. تئودور مومسن و استرابون می نویسند: «نقش ارمنستان به عنوان یک کشور ترانزیت یاد می کند و ارمنیان نه تنها با مغرب زمین و بازارهای بزرگ آن در کیلیکیه و کاپادوکیه روابط تجاری مداوم داشتند بلکه با قفقاز و باسیتها (ساکنان سرزمین فعلی روسیه) و همچنین از طریق دریای خزر با آسیای مرکزی و چین هم در ارتباط بودند و بدین گونه رابط بین شرق و غرب محسوب می شدند.» این مبادلات بین مغرب زمین و آسیا، که قسمتی از آن از راه ارمنستان صورت می گرفت بیشتر روی کال
اهایی از قبیل ابریشم و برنج و ادویه و مواد عطری و سنگ های قیمتی (جواهرات) که از آسیای مرکزی و آسیای جنوبی و حتی از خاور دور می آمد انجام می شد. امپراتوری روم قسمتی از بهای این واردات را به پول مسکوک (سکه های نقره یا طلا) و قسمت دیگر را به طور پایاپای با اجناس ساخته شده تشریفاتی که آسان قابل حمل و نقل بود (مانند عطریات و جواهرات زینتی حاصل از ایالت مصر و غیره) می پرداختند. تمام قسمت شرقی امپراتوری روم واسطه طبیعی این مبادلات شد و از آن سودهای کلانی عایدش گردید که قهراً ارمنستان هم از آن سهمی داشت. دربارهٔ تولیداتی که در خود ارمنستان بدست می آمدند آن ها نیز از جنس همان تولیدات آسیای صغیر بودند که ارمنستان از نظر اقتصادی دنباله آن شمرده می شد. ارمنستان فلزاتی را که از معادن خود استخراج می کرد و اشیاء فلزی درست شده و کالاهای پشمی و فرش و شراب و پوست صادر می کرد. آیین دیرین ارمنیان. زیارتگاه اصلی ارمنیان در آشدیشاد (آکه سیلن) واقع در منطقه تارون قرار داشت. در آنجا در وسط جنگل چندین معبد بنا شده بود که از همه مهم تر و مشهور تر معبد ویژه آناهیتا حامی ارمنستان بود و مجسمه طلایی او در تالار بزرگی قرار داشت. رومیان نقل
می کنند که وقتی ارتش مارکوس آنتونیوس ارمنستان را غارت کرد، سربازی که نخستین بار دست به سوی مجسمه الهه آناهیتا دراز کرد تا آن را بردارد در دم کور شد. به دور این معبدها باغهای بزرگی احداث کرده بودند که در آن ها حیوانات مقدس، از جمله گوزنها با گردن بند طلایی، می گشتند و می چریدند و ظاهراً لوکولوس آن ها را دیده و ستایش کرده بود. رافی در رمان تاریخی خود می نویسد: «پادشاه ارمنستان و همچنین کاهن بزرگ و نجبا در آن حضور می یافتند. نخست پادشاه بود که مراسم برگزاری جشن را با قربانی کردن و سوزاندن یکصد راس گاو سفید افتتاح می کرد. سپس همه شخصیتهای بزرگ کشور از عمل شاه تقلید می کردند. در این جشن ارمنیان آرزومند بودند که ثمره کار و کوشش و پیشرفتهای حاصل در سال گذشته را به خدایان خویش عرضه کنند. مسابقاتی در طی آن جشن اجرا می شد. شاعر اشعاری را که به مناسبت سروده بود می خواند، مطرب آهنگی را که ساخته بود می نواخت، پهلوان زور عضلات خود را نشان می داد، و هنرمند شاهکاری را که از زیر انگشتان ورزیده اش درآمده بود عرضه می کرد. جنگ مردان با گاوان یا با حیوانات درنده و مسابقه های دو یا اسبدوانی یا ارابه رانی به دنبال آن ها اجرا می شد
، و برنده مسابقه یکی از تاجهای گل سرخی را که زینت معبد آسدغیک بود به عنوان جایزه می گرفت. به همین جهت بود که به این جشن (جشن گل سرخ) می گفتند.»
خودرو جنگی برادلی خانواده ای از خودروهای زره پوش جنگی آمریکایی است که در دو مدل اصلی ام۲ برادلی (خودرو جنگی پیاده نظام) و ام۳ برادلی (خودرو جنگی سواره نظام) تولید شده است. برادلی در سال ۱۹۸۱ به ارتش امریکا پیوست و تاکنون ۶۷۲۰ دستگاه از آن برای نیروهای مسلح آمریکا و عربستان تولید شده است. نام این خودرو به افتخار عمر نلسون برادلی از فرماندهان آمریکا در جنگ جهانی دوم انتخاب شد که هم زمان با ورود برادلی به ارتش آمریکا در سال ۱۹۸۱ درگذشته بود. برادلی پاسخ آمریکایی ها به بی ام پی شوروی ها بود که در سال ۱۹۶۶ به ارتش سرخ پیوسته بود. هر دو آن ها به این منظور طراحی شده بودند که بتوانند پیاده نظام را تحت حفاظت زرهی به میدان نبرد منتقل کرده و آتش پوششی را برای آن ها فراهم کرده و با سربازان و خودروهای زرهی دشمن درگیر شوند. ام۲ برادلی در ارتش آمریکا جایگزینی برای نفربرهای ام۱۱۳ در مأموریت های خط مقدم بود (هرچند استفاده از ام۱۱۳ در نقش های حمایتی تا به امروز هم ادامه دارد). برادلی نسبت به ام۱۱۳ از زره بسیار مناسب تر و قدرت آتش بسیار بالاتری برخوردار بود و قدرت تحرک بالاتری هم داشت تا بتواند تانک های ام۱ آبرامز را، که هم زما
ن با برادلی به ارتش آمریکا پیوسته بودند، همراهی کند. ویژگی ها. سرنشینان. ام۲ برادلی از سه خدمه شامل فرمانده، راننده و توپچی استفاده می کند و ظرفیت کافی برای حمل ۶ سرباز کاملاً مسلح را دارد. اما ام۳ بردلی مأموریت های شناسایی و دیده بانی را بر عهده دارد و به عنوان خودرو پیشاهنگ نیروهای زرهی ایفای نقش می کند. به همین دلیل به جای حمل شش سرباز، دو دیده بان همراه با بی سیم ها و تجهیزات رادیویی و مهمات اضافی در آن مستقر می شوند. راننده در سمت چپ قسمت جلویی برادلی قرار می گیرد و افراد داخل آن برای دیدن محیط پیرامون خود تنها می توانند از پریسکوپ استفاده کنند. کابین راننده به تنهایی دارای چهار پریسکوپ است و پریسکوپ مرکزی آن نیز توانایی دید در شب را دارد. فرمانده در سمت چپ برجک نشسته و یک فیلتر هوا برای حفاظت از گازهای سمی در کنار او قرار دارد. توپچی نیز در سمت چپ برجک می نشیند. کابین مخصوص قرارگیری سربازان در عقب برادلی تعبیه شده است. این کابین شامل یک دریچه یک تکه در سقف و یک در عقبی هیدرولیکی است که پس از بازشدن به صورت شیب دار بر روی زمین قرار می گیرد. برادلی مجهز به سیستم ردیابی و سرکوب آتش است و اتاقک مرکزی آن در
برابر حملات اتمی، بیولوژیکی و شیمیایی ایمن است. حفاظت. وزن مدل های ابتدایی برادلی ۲۷ تن بود که در مدل های بعدی به بیش از ۳۰ تن افزایش یافته است. این خودرو از یک بدنه آلومینیومی تشکیل شده که نقاط حساس آن با یک زره فولادی چندلایه و فاصله دار حمایت می شوند. در مدل ام۱آ۲ از زره فولادی تکه دوزی هم استفاده شده است. برای نصب زره واکنشی انفجاری هم پیش بینی لازم شده است، هرچند اصولاً در ارتش آمریکا از این نوع زره استفاده نمی کنند. زره بردلی در مقابل راکت های آرپی جی-۷ و گلوله های زره شکاف ۳۰ میلی متری مقاومت کامل دارد. همه مدل های برادلی به دو ردیف چهارتایی پرتابگر نارنجک های دودزا برای ایجاد پرده دود در دو طرف برجک مجهز هستند و امکان تجهیز آن ها به شراره (گمراه کننده حرارتی) و خاشه (گمراه کننده راداری) هم وجود دارد. شیب قسمت جلوی بدنهٔ برادلی به گونه ای است که شنی ها در جلوترین قسمت خودرو قرار بگیرند، درست برعکس بی ام پی روس ها که بدنه ای قایقی شکل دارد و البته مشابه ماردر آلمانی ها. این شیوهٔ طراحی بدنه مقاومت خوبی را در مقابل انفجار مین ها و بمب های کنار جاده ای ایجاد می کند اما باعث افزایش ارتفاع خودرو شده که با ب
الابردن مرکز ثقل خودرو از سرعت و قدرت تحرک آن کاسته و برای حرکت بر روی آب یک نقطه ضعف محسوب می شود. تحرک. نیروی محرکه این خودرو زرهی را یک موتور ۸ سیلندر دیزلی ساخت شرکت کامینز به قدرت ۵۰۰ اسب بخار تأمین می کند که در مدل های جدیدتر با موتوری پرتوان تر به قدرت ۶۰۰ اسب بخار جایگزین شده است. حداکثر سرعت آخرین مدل این خودرو یعنی ام۲آ۳ و ام۳آ۳ در جاده ۷۱ کیلومتر است و بر روی آب هم توانایی حرکت با سرعت ۶٫۵ کیلومتر را دارد. مدل های مختلف برادلی گنجایش سوختی بین ۶۶۲ تا ۷۴۶ لیتر دارند که برد عملیاتی آن ها را به ۴۸۰ کیلومتر می رساند. سلاح. سلاح اصلی ام۲ برادلی یک توپ مسلسل ۲۵ م م "ام۲۴۲ بوش مستر" است که ۹۰۰ فشنگ در داخل خودرو برای آن حمل می شود. این تیربار را مک دانل داگلاس برای استفاده در همین خودرو طراحی کرده است. ام۲۴۲ توانایی غلبه بر اغلب خودروهای زرهی و حتی برخی انواع تانک ها را دارد. برادلی به یک لانچر شلیک موشک ضدتانک تاو همراه با هفت تیر موشک به عنوان سلاح ضدزره دوربرد و یک مسلسل چندمنظوره ام۲۴۰ با ۲۲۰۰ فشنگ هم به عنوان سلاح هم محور تیربار اصلی مجهز شده است. سلاح های ام۳ برادلی هم همین موارد هستند با این تفاوت
که میزان بیشتری مهمات برای آن ها حمل می شود (۱۵۰۰ فشنگ ۲۵ م م، ۴۴۰۰ فشنگ ۷.۶۲ و ۱۲ موشک تاو) و دو لانچر برای شلیک موشک تاو در خودرو نصب شده است.