Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
نهایت با وجود تمام این مسائل همواره موتور پر مصرف هشت سیلندر ۵٫۹ لیتری(۳۶۰اینچ مکعب) محبوبیت خود را میان خریداران تشنه قدرت حفظ کرد. در سال ۱۹۸۱ خط تولید واگنیر به سه مدل گسترش یافته بود؛ واگنیر کاستوم مدل پایه بود که شامل: گیربکس چهار دنده، پلوس خلاس کن، فرمان هیدرولیک، ترمز بوستر دار دارای دیسک در چرخ جلو و موکت کف ماشین بود. مدل جدید بروگهام که شامل بروز رسانی های داخلی شامل: استفاده از روکش چوب برای تزئینات و ادوات داخلی، موکت نرم جهت کف، شیشه بالابر برقی در عقب، افزایش روشنایی داخل کابین و افزایش راحتی مسافران شده و از نظر بیرونی شامل: لایه جوب نازک به دو طرف بدنه، باربند، چراغ روی در، چارچوب دور شیشه سه ربعی عقب و زه پایینی درب صندوق عقب می شد. نسخه تولید محدود در صدر جدول می درخشید با امکاناتی نظیر دنده اتوماتیک، دکمه انتخاب حالت چهار چرخ متحرک، تهویه مطبوع، شیشه دودی، شیشه بالابر برقی، قفل مرکزی، کروز کنترل، رادیو استریو، عایق صوتی مضاعف، صندلی برقی راننده و کمک راننده شش جهته با دسته کنترل مرکزی، بروز رسانی رو دری ها، دور فرمان چرمی، کف پوش موکت با ضخامت بیشتر و پوشش جمع شدنی روی وسائل موجود در صندوق
عقب. در سال ۱۹۸۳ تولید مدل سفارشی متوقف شد و با بروز رسانی سیستم Selec-Trac این تکنولوژی به صورت عمومی روی تمام مدل ها قرار گرفت و یک دستگیره جهت تعویض سریع بین حالت دو دیفرانسیل و چهار دیفرانسیل اضافه گردید، در همین سال وکیوم کلاج اکسل جلو هم اضافه شد.
میان پردهٔ ایرانی یا میان دورهٔ ایرانی به دورانی از تاریخ ایران از حدود سدهٔ نهم تا یازدهم میلادی گفته می شود که طی آن، برای نخستین بار پس از حمله اعراب به ایران و با تحلیل رفتن خلافت عباسی، حکومت اقوام ایرانی تبار در ایران زمین دوباره شکل گرفت. تعریف. اصطلاح «میان پردهٔ ایرانی» اولین بار توسط ولادیمیر مینورسکی، ایران شناس مشهور، در "مطالعات تاریخ قفقاز (لندن: ۱۹۵۳)" ابداع شد و پس او نیز بارها مورد استفاده قرار گرفت. این اصطلاح نشان دهندهٔ دورانی خاص از تاریخ ایران است که پس از فتح ایران توسط اعراب مسلمان در سدهٔ هفتم میلادی و سقوط شاهنشاهی ساسانی، دوباره دودمان های مختلف ایرانی در فلات ایران حاکم شدند. این دوران از آنجایی قابل توجه است که در زمانی مابین افول قدرت خلفای عباسی (حدود ۲۰۰ سال پس از فتح ایران توسط اعراب) و قدرت ترکان در زمان امپراتوری سلجوقی در سدهٔ یازدهم، روح و فرهنگ ملی ایران به دست حکومت های ایرانی تبار و این بار به شکل ایرانی–اسلامی زنده شد. اگرچه برخی از جنبش های ایرانی (مانند حکومت مرداویج زیاری) نیز وجود داشتند که اسلام را به طور کلی به عنوان یک دین رد می کردند. همچنین بیشتر این دودمان ها
بر احیای زبان فارسی تمرکز داشتند. مهم ترین نسک فارسی زبان این دوره "شاهنامه" اثر فردوسی بود. حکومت های دوران میان پردهٔ ایرانی به ترتیب شامل: طاهریان، صفاریان، سامانیان، ساجیان، آفریغیان، هزبانیان، سلاریان، زیاریان، بنو الیاس، آل بویه، سلطنت مکران، شدادیان، روادیان، آل حسنویه، مروانیان، بنی عیاران، آل مأمون و آل کاکویه می شوند. پیش درآمد. پس از قرن های متمادی در عهد باستان ایران و پس از آمد و رفت دولت های گوناگون، در ادامهٔ مسیر شاهنشاهی ایران نوبت به برپایی دودمان ساسان رسید. تا اوایل قرن هفتم میلادی، شاهنشاهی ساسانی که حکومت وقت ایران بود، در کنار امپراتوری روم یکی از دو ابرقدرت جهان باستان بود. دولتی که اردشیر بابکان پس از منازعات طولانی بنیان گذاشت، بیش از چهار قرن دوام آورد. شاهنشاهی ساسانی متکی به دین ملی و تمدنی بود که شاید از نظر «ایرانیت» در سرتاسر تاریخ طویل ایران نظیر نداشت و بنیاد آن حتی با وجود آشوب های فراوان داخلی تا زمان حملهٔ گسترده اعراب از خارج به ایران از میان نرفت. با این همه، تقدیر چرخ گردون چنین رقم خورده بود که این دولت عظیم نیز به سبب مجموعه مشکلاتی از هم فروپاشد. پس از یورش تازیان ا
ز سال ۶۳۶ میلادی به بعد ایران زمین عرصهٔ تاخت وتاز و استیلای خلفای اسلامی راشدین، اموی و عباسی، یکی پس از دیگری، به مدت دو قرن شد که عبدالحسین زرین کوب نخستین بار در سال ۱۳۳۰ خورشیدی آن روزگار ایران را «دو قرن سکوت» نامید. با این وجود میراث ساسانیان هیچگاه از بین نرفت. به عقیدهٔ آرتور کریستن سن: «ایرانیان در طی قرون متمادی، مقام پیشوایی معنوی خود را در میان ملل اسلامی نگاه داشتند، اما نیروی اخلاقی و سیاسی آنان بعد از سقوط دولت ساسانی خیلی ضعیف شد ... یکی از علل انحطاط ملت ایران وضع حکومت عامه است که با دین اسلام برقرار شد. طبقات نجبا رفته رفته در سایر طبقات توده فرو رفته، محو گردیدند و صفاتی که موجب امتیاز آنان بود تضعیف شد.» فتوحات اسلامی و سقوط دولت ساسانی، صرف نظر از نوعی تداوم بنیادی، آغازگر نظامی نوین بود که مهم ترین و روشن ترین تمایز آن تاریخ با ایران پیش از آن، پذیرش دین جدید اسلام از سوی ایرانیان بود. البته این بدان معنا نبود که گسترش دین اسلام در سرتاسر ایران بی وقفه صورت گرفت. به گفتهٔ آن لمبتون: پس از تضعیف خلافت عباسی، که ازجمله بعد از نفوذ غلامان ترک به دستگاه خلافت پدید آمد، قلمرو خلافت اسلامی ب
ه سرعت رو به تجزیه گذاشت. به دنبال آن، در ایران دوره ای از دودمان های کوچک و بزرگ محلی آغاز شد؛ «محلی» به آن دلیل که هیچ کدام از آنها نتوانست سرتاسر ایران زمین را یکپارچه کنند. نخستین آنها دودمان طاهریان (۲۰۵–۲۵۹ ق/۲۰۰–۲۵۲ خ/۸۲۱–۸۷۳ م) بودند که به دست صفاریان و واپسین آنها کاکویان (۳۹۸–۵۳۵ ق/۳۸۷–۵۱۹ خ/۱۰۰۸–۱۱۴۱ م) بودند که با یورش ترکان سلجوقی از میان رفتند. از میان این دودمان ها، آنهایی که بر بخشی از شاهنشاهی سابق ساسانی مسلط شدند، به طور طبیعی به گذشته و ایران پیش از اسلام نظر داشتند و پیروزی این دودمان ها را برخی پژوهشگران ازجمله ادموند باسورث، تدارکی برای بازسازی شکوه گذشتهٔ شاهنشاهی ایران دانسته اند. آن لمبتون شاهنشاهی آل بویه را در این تدارک از سایر دولت های ایرانی برتر می داند. دوران مذکور که با عنوان «میان پردهٔ ایرانی» شناخته شده است، آغازی بر تجدد ایرانیان پس از استیلای اعراب بود که نتایج ماندگاری چون: ظهور بسیاری از دودمان های ایرانی تبار، پایان حکومت اعراب بر ایران، احیای زبان پارسی به شکل پارسی نو، احیای روح و فرهنگ ایرانی به شکل ایرانی-اسلامی به دنبال داشت. حکومت های این دوران. طاهریان. طاهریان
اولین دودمان ایرانی تباری بودند که بیش از نیم قرن (۲۰۵–۲۵۹ ق/۲۰۰–۲۵۲ خ/۸۲۱–۸۷۳ م) توانستند در شرق ایران و در منطقهٔ خراسان با مهر و تأیید خلفای عباسی امارت کنند. پایتخت های طاهریان شهر های مروشاهجان و نیشابور بوده است. بنیان گذار این دودمان طاهر بن حسین بود. او در ابتدا از سرداران مأمون خلیفه هفتم عباسی بود و بعدها در سدهٔ دوم هجری به امارت بر خراسان رسید. جانشینان وی بیشتر از او فرمان بردار عباسیان بودند. مقتدر ترین امیر طاهری عبدالله بن طاهر بود. در نهایت این دودمان بسیار ضعیف شدند و به دست یعقوب لیث از میان رفتند و سامانیان هم به سرعت جای آنها را گرفتند. صَفاریان. صفاریان دومین دودمان ایرانی بودند که بیش از یک سده (۲۴۷–۳۹۴ ق/۲۴۰–۳۸۱ خ/۸۶۱–۱۰۰۳ م) بر بخش های زیادی از شرق و جنوب شرقی ایران حکومت کردند. پایتخت آنها شهر زَرَنگ یا "زرنج" بود. آنان خود را از نوادگان ساسانیان معرفی می کردند که پس از حمله اعراب به ایران به سیستان مهاجرت کرده بودند. بنیان گذار این دودمان یعقوب لیث صفاری بود که در صدد پس گرفتن متصرفات خلافت اسلامی از خاک ایران به پا خاست و موفق شد تمام سیستان و بخش های زیادی از ایران مرکزی و خراسان
را متصرف شود؛ اما نتوانست بغداد را فتح کند و به خلافت عباسی پایان دهد. پس از مرگ او برادرش عمرو لیث پادشاه شد؛ اما او نیز در جنگ با سامانیان شکست خود و به بغداد فرستاده شد. با مرگ او حکومت صفاریان رو به زوال نهاد. سرانجام این دودمان توسط سلطان محمود غزنوی از میان رفت. سامانیان. سامانیان یک دودمان ایرانی بودند که حدود دو سده (۲۶۱–۳۹۵ ق/۲۵۳–۳۸۳ خ/۸۷۴–۱۰۰۴ م) بر بخش های بزرگی از ایران شرقی حکومت می کردند. سامانیان از نسل مردی به نام سامان خدا بودند و ادعا داشتند که از نوادگان بهرام چوبین هستند. پایتخت این حکومت در سمرقند بود. فرزندان سامان خدا تا زمان احمد بن اسد، با حکم خلیفه بر بخش هایی از خراسان امارت کردند؛ تا اینکه نصر یکم سامانیان را به یک حکومت مستقل تبدیل کرد. حکومت سامانیان در دوران اوج خود در زمان اسماعیل یکم سامانی بر تمام خراسان و فرارود و بخش هایی از ترکستان و ایران کنونی حکومت کردند. سامانیان نقش بسیار زیادی در احیا و بالندگی زبان و شعر پارسی داشتند. این حکومت در نهایت به دست ترکان قراخانی و غزنوی از بین رفت. ساجیان. ساجیان یا "بنی ساج" دودمانی ایرانی بودند که میان سدهٔ سوم تا آغاز سدهٔ چهارم هجری
(۲۷۶–۳۱۷ ق/۲۶۸–۳۰۷ خ/۸۸۹–۹۲۹ م) بر آذربایجان و اران و بخش هایی از ارمنستان فرمان می راندند. خاستگاه آنها ولایت اسروشنه در آسیای میانه بود و تبار سغدی و فرهگ عربی داشته اند. پایتخت حکومت ساجیان در ابتدا بردعه و سپس مراغه و اردبیل بوده است. بنیان گذار این دودمان ابوالساج دیوداد بود که کارگذار و فرمانده خلیفه وقت عباسی بود و در جنگ با بابک خرمدین نیز شرکت جسته بود. پسر او محمد افشین که در ابتدا با حکم خلیفه عباسی بر سراسر آذربایجان، ارمنستان و اران امارت می کرد، ساجیان را به یک حکومت مستقل تبدیل کرد. مقتدرترین پادشاه ساجیان یوسف بن دیوداد بود که فتوحات بسیاری به خصوص در ایران مرکزی داشت. آخرین شاه این دودمان ابوالمسفر فتح نام داشت. آفریغیان. آفریغیان یا "آل افریغ" یا "آل عراق" دودمانی کهن از پادشاهان بومی و ایرانی تبار در منطقه خوارزم بودند که قریب به ۷ قرن (۳۰۵–۹۹۵ م) و از عهد باستان در آن دیار فرمانروایی می کردند. مرکز فرمانروایی آنها شهر کاث در شرق آمودریا بود. آفریغیان و دیگر خوارزمیان به زبان خوارزمی سخن می گفتند و به احتمال زیاد زرتشتی بودند. آنان تبار خود را به کی خسرو پادشاه مشهور کیانی می رساندند و «خوا
رزمشاه» نامیده می شدند. بنیان گذار این دودمان آفریغ نام داشته است و در طول این ۷ سده، دست کم ۲۲ تن از آن دودمان پادشاهی کردند. چهار قرن اول حکومت آفریغیان بسیار مبهم است و اطلاعات موثق درباره خوارزم برای نخستین بار در اوایل قرن هشتم ظاهر شد. پس از حمله اعراب، گهگاه نواحی همجوار خراسان و ماوراءالنهر مورد حمله تازیان واقع می شد؛ اما هیچ کدام از آن تازش ها به فتح آن نواحی منجر نشد. تا اینکه در سال ۷۱۲ قتیبه بن مسلم، فرمانده تازی امویان، پس از جنگ داخلی که بین شاه ازکجوار دوم و برادرش خورزاد خوارزمشاه پدید آمد، توانست تمام خوارزم را بگشاید. آفریغیان در قرن دهم هجری تابع دولت سامانی شدند. آخرین فرمانروای آفریغی ابوعبدالله محمد نام داشت که از مامون یکم آل مأمون شکست خورد و کشته شد و دودمان آفریغیان خوارزم به پایان رسید. هَزبانیان. هزبانیان (۳۸۶–۴۶۳ ق/۳۷۵–۴۵۰ خ/۹۰۶ ۱۰۷۱ م) دودمانی از تیره بزرگ کردهای هزبانی بودند که بیش از یک سده در غرب ایران حکومت کردند. قلمرو حکومت آنان در دوره های مختلف تغییر می کرد؛ اما به طور کلی می توان گفت از ارومیه تا اربیل را در بر می گرفته است. پایتخت های آنها شهرهای اربلا (اربیل) و سلماس
بوده است. بنیان گذار این دودمان محمد بن بلال نام داشت. شدادیان و ایوبیان از نسل همین دودمان کرد بودند. هزبانیان توسط آلپ ارسلان سلجوقی از بین رفتند. سَلّاریان. سلاریان یا "مسافریان" یا "آل مسافر" نخستین دودمان ایرانی دیلمی اسماعیلی مذهب و شاخه ای فرعی و در عین حال مستقل از جستانیان بودند که به مدت و ۱۷۰ سال (۳۰۶–۴۸۳ ق/۲۹۷–۴۶۸ خ/۹۱۹–۱۰۹۰ م) در شمال غربی ایران حکومت کردند. سلاریان که در ابتدا در دیلم ساکن بودند، حاکمیت خود را به سمت شمال غرب ایران توسعه دادند و بر آران و آذربایجان و بخش هایی از ارمنستان و دربند تسلط یافتند. پایتخت آنان طارم و اردبیل بوده است. بنیان گذار این دودمان محمد بن مسافر بود. او حکومت جستانیان را کنار زده و حکومت خودش را تأسیس کرد. محمد درپی شورش فرزندانش مرزبان و وهسودان، از قدرت برکنار شد. وهسودان حکومت دیلمستان را به دست گرفت و تابع مرزبان شد که آران و آذربایجان را فتح کرده و در آنجا به حکومت می پرداخت. اوج قدرت سلاریان نیز در دوران مرزبان بود و پس از او، براثر اختلاف بر سر جانشینی اش، حکومت سلاریان به صورت دو شاخه مجزا درآمد و به سرعت رو به ضعف نهاد. این دودمان احتمالاً به دست اسماعی
لیان الموت از میان رفتند. زیاریان. زیاریان یا "آل زیار" یک دودمان دیلمی دیگر و اهل سرزمین های ساحلی دریای خزر بودند. آن ها در مدت ۱۵۹ سال (۳۱۹–۴۸۶ ق/۳۱۰–۴۷۱ خ/۹۳۱–۱۰۹۰ م) ابتدا در شمال ایران، طبرستان و در دورهٔ اوج خود، تقریباً بر تمام ایران مرکزی سلطه یافتند. زیاریان هم مانند صفاریان خود را از تبار ساسانی معرفی می کردند. پایتخت های آنان شهر های اصفهان، ری و آمل بوده است. بنیان گذار و نیز مقتدرترین امیر این دودمان مرداویج زیاری بود که حتی به جنگ با خلافت عباسی برخاست؛ اما پیش از آن به دست غلامانش به قتل رسید. پس از مرداویج حاکمیت این دودمان بر ایران رفته رفته کمتر شد و به شکل امارتی در آمد که به نواحی گرگان محدود شد. این دودمان نیز به دست اسماعیلیان الموت از بین رفتند. بنو الیاس. بنو الیاس یا "آل الیاس" یا "الیاسیان" یک دودمان ایرانیِ سغدی تبار دیگر بودند که به مدت ۳۶ سال (۳۲۰–۳۵۷ ق/۳۱۱–۳۴۷ خ/۹۳۲–۹۶۸ م) بر نواحی کرمان و جنوب ایران حکومت کردند. پایتخت آنها شهر بردسیر بود. بنیان گذار و مقتدرترین فرمانروای این دودمان محمد بن الیاس بود. او از فرماندهان وقت دولت سامانیان و سغدی تبار بود. وی پس از حمایت از یحیی بن
احمد در یک شورش نافرجام علیه برادرش نصر بن احمد سامانی، به جنوب گریخت و سرانجام به منطقه کرمان رسید؛ جایی که توانست بر قسمت شمالی سرزمین مسلط شود، در حالی که بخش های کوهستانی جنوبی و شرقی تحت کنترل بلوچستانی های محلی باقی ماندند. علیرغم تلاش سامانیان و بعدها آل بویه برای اخراج محمد بن الیاس از کرمان، او موفق شد بیش از ۳۰ سال حکومت خود را در آنجا حفظ کند و عملاً یک حاکم مستقل باقی ماند. تا اینکه بعد از یک کودتا، پسرش الیاس بن محمد جانشین او شد. الیاس به سرعت با مشاجره بر سر قلمرویی در مرز کرمان و فارس خشم عضدالدوله بویی را برانگیخت. هنگامی عضدالدوله بردسیر پایتخت الیاسیان را تصرف کرد، ارتش الیاس او را ترک کردند و خود وی نیز به بخارا و کرمان متواری شد و چندی بعد درگذشت. اگرچه این پایان حکومت بنو الیاس بود، اما به ترتیب سلیمان و حسین، دو تن دیگر از آن خاندان، با متحد شدن با سامانیان و مردم شورشی، برای بازگشتن به قدرت تلاش های بسیاری کردند؛ اما هر دو آنها شکست خوردند و با اسارت حسین، این دودمان از تاریخ محو شد. آل بویه. آل بویه یا "بوییان" یا "بویگان" قدرتمندترین دودمان دیلمی و زیدی مذهب بودند که موفق شدند در مدت
بیش از یک سده (۳۲۰–۴۴۷ ق/۳۱۳–۴۳۵ خ/۹۳۲–۱۰۵۵ م) با برپایی یک شاهنشاهی بر تمام ایران مرکزی و غربی مسلط شوند و با فتح بغداد، خلافت متزلزل شده عباسی را دست نشانده خود کنند. آنان نیز خود را از تبار ساسانیان معرفی می کردند. پایتخت های حکومت پهناور آنان شهرهای ری، شیراز و بغداد بود. بنیان گذاران این دودمان پسران ابوشجاع بویه بودند و اولین شاهنشاه آن ها نیز عمادالدوله بود که موفق شد قلمرو خود را در تمام ایران مرکزی گسترش دهد. مقتدرترین شاهنشاه این دودمان عضدالدوله بود که قلمرو بوییان را بسیار گسترش داد و ابداعات و آباد گری های زیادی انجام داد. پس از او شاهنشاهی آل بویه سست شد؛ تا اینکه با فتح ری توسط غزنویان و بعدها دیگر نقاط توسط سلجوقیان، این حکومت از میان رفت. شَدّادیان. شدادیان دودمانی ایرانی و کردتبار بودند که در میانه سده چهارم تا اواخر سده پنجم هجری (۳۴۰–۴۹۲ ق/۳۳۰–۴۷۸ خ/۹۵۱–۱۱۹۹ م) در نواحی اران، آذربایجان و ارمنستان حاکم بودند. شدادیان نیز مدعی بودند نسبشان به شاهان ساسانی می رسد. پایتخت های آنان شهر های دوین، گنجه و آنی بوده است. بنیان گذار این دودمان محمد بن شدّاد بود که در زمان اسارت مرزبان بن محمد فرصت ی
افت سراسر اران را چند سالی تصرف کند. بزرگترین شاه شدادی فضلون بن محمد بود که ۴۸ سال فرمانروایی کرد و با جنگ های غالباً موفق بسیاری که با ارمنی ها، گرجی ها و رومیان داشت، بر قدرت این دودمان بسیار افزود. حکومت شدادیان با پایتختی گنجه به دست سنکریم ارمنی از میان رفت؛ اما بازماندگان آنها زیر سایه سلجوقیان تا صد و سی سال بعد هم در مناطق آنی همچنان باقی ماندند. رَوادیان. روادیان دودمانی عرب تبار با فرهنگ و زبان کردی بودند که بیش از یک قرن (۳۴۴–۴۶۳ ق/۳۳۴–۴۵۰ خ/۹۵۵–۱۰۷۱ م) بر بخش هایی از آذربایجان و ارمنستان حکومت می کردند. آنان از تیره اعراب ازدی بودند که فرهنگ شان ایرانی و کردی شده بود و زبان دربار و ادبیات شان فارسی نو بوده است. پایتخت های آنان شهرهای تبریز و مراغه بوده است. بنیان گذار این دودمان رواد بن مثنی بود که در زمان عباسیان والی تبریز و بَذ بود. رواد سه پسر به نام های وَجناء، محمد و یحیی داشت که پس از او به ترتیب حکومت کردند. آل حَسَنویه. آل حسنویه دودمانی ایرانی از کردان برزیکانی شیعه مذهب بودند که به مدت نیم قرن (۳۴۸–۴۰۵ ق/۳۳۸–۳۹۳ خ/۹۵۹–۱۰۱۵ م) در غرب کوه های زاگرس و در بین مرز های آذربایجان تا خوزستان ف
رمانروایی کردند. پایتخت آنان شهر دوین بوده است . بنیان گذار و مقتدرترین شاه این دودمان حسنویه بن حسین رئیس تیره برزیکانی و از دست نشاندگان بوییان بود که فرمانروایی خود را از شهر زور آغاز کرد و بعد ها پنج شهر مهم آن زمان منطقه یعنی نهاوند، دینور، شاپورخواست، بروجرد و اسدآباد را نیز فتح کرد. «بدر» پسر حسنویه، دژ "سرماج" را بر فراز کوهی در نزدیکی بیستون ساخت و تختگاه خود نمود. اما جانشین او «ظاهر» تنها یک سال قدرت را حفظ کرد و توسط شمس الدوله دیلمی خلع و سپس کشته شد. بنی عیاران بخش وسیعی از قلمرو غربی آن را تصرف کردند و جانشینان بلافصل آنها شدند. بخش های شرقی هم به دست بوییان و غربی نیز به دست کاکویان افتاد. در نهایت تمام قلمرو سابق آل حسنویه توسط طغرل بیک سلجوقی تصرف شد. مَروانیان. مروانیان یا "آل مروان" دودمانی کرد تبار دیگر از تیره حمیدی بودند که حدود یک قرن (۳۷۲–۴۷۸ ق/۳۶۱–۴۶۴ خ/۹۸۳–۱۰۸۵ م) بر ارمنستان و شمال میان رودان حکومت کردند. پایتخت آنان شهر آمد و میافارقین (سیلوان) بود. بنیان گذار این دودمان بادِکُرد بود که با مرگ عضدالدوله دیلمی و کاهش قدرت بوییان در منطقه، دژ هایی و شهر دیاربکر را متصرف شد و حتی مدت
ی موصل را نیز به چنگ آورد. مقتدرترین شاه مروانی احمد بن مروان ملقب به «نصرالدوله» بود. او ۵۰ سال فرمانروایی کرد و توانست این دودمان را در میان همسایگان قدرتمند پایدار کند. دوران او با سازندگی ها و پیشرفت های بسیاری همراه بود. با مرگ نصرالدوله قدرت مروانیان کاهش یافت؛ پس از او پسر دومش نظام و سپس نوه اش منصور حکومت کردند. پایان حکومت مروانیان با خیانت رقم خورد. ابن جاهر وزیر سابق مروانیان به سوی سلطان ملکشاه سلجوقی رفت و با کمک او پایتخت مروانیان را تصرف کرد. منصور آخرین امیر مروانی، تنها شهر جزیره ابن عمر را در اختیار داشت. بنی عَیاران. بنی عیاران یا "عیاریان" یا "عنازیان" آخرین دودمان کردتبار بود که به مدت ۱۲۷ سال ۳۸۰–۵۱۱ ق/۳۶۹–۴۹۶ خ/۹۹۰–۱۰۷۱ م) در غرب ایران حکومت می کردند. پایتخت آنان شهر حلوان بوده است. بنیان گذار این دودمان محمد بن عناز بود که از سوی بهاءالدوله شاهنشاه بویی بر حلوان حکومت می کرد. پسرش پارس ملقب به «حسام الدوله ابوالشوک» مقتدرترین حاکم عیاری بود که پس از مرگ بدر بن حسنویه قبایل لر و شادنجان را تحت سلطه خود در آورد. او سپس جنگ های بسیاری از جمله با «طاهر» پسر بدر حسنویه ترتیب داد و تمام قلم
رو آل حسنویه را تصرف کرد. پیشروی های ابوالشوک زمانی که به دنبال جنگ با برادرش مهلهل دستگیر شد پایان یافت. کاکویان در ازای تصرف بخش های زیادی از قلمرو ابوالشوک از او حمایت کردند. زمانی که طغرل بیک در سال ۱۰۴۵ برادرش را برای فتح غرب ایران فرستاد، ابوالشوک و مهلهل با هم متحد شدند؛ اما آنها نیز نتوانستند در مقابل سیل هجوم ترکان مقاومت کنند. پس از درگذشت ابوالشوک در سال ۱۰۴۶، برادرش جانشین او شد و پس از او عنازیان رو به زوال رفتند و در میان استیلای ترکان مضمحل شدند. آل مأمون. آل مأمون یا "مأمونیان" دومین و آخرین دودمان ایرانی تباری بودند که تنها ۲۲ سال (۳۸۵–۴۰۸ ق/ ۳۷۴–۳۹۶ خ /۹۹۵–۱۰۱۷ م) بر سرزمین خوارزم حکومت کردند. پایتخت آنان شهر گرگانج بود که در کنار کاث و هزاراسپ یکی از سه شهر مهم منطقه بود. مأمونیان در یک رقابت بر سر قدرت، جای دودمان هم تبارشان آفریغیان را گرفتند و عنوان خوارزمشاه را از آن خود کردند. زبان و فرهنگ مأمونیان نیز مانند سلف اسبق شان بود. بنیان گذار این دودمان مأمون یکم بود. او توانست ابوعبدالله محمد آخرین خوارزمشاه آفریغی را از عرصه قدرت کنار بزند و با فتح کاث، تمام منطقه خارزم را نیز تحت کنترل در
آورد. زمانی که وی بعد از ۳ سال پادشاهی به دست نگهبان خود به قتل رسید، پسرش ابوالحسن علی جانشین او شد. در دوران او سامانیان به دست ترکان از میان رفتند و مأمونیان نیز به ناچار سیاست مصالحه را در برابر غزنویان در پیش گرفتند. پس از مرگ ابوعلی، برادرش مأمون دوم بر تخت نشست. او که بزرگ ترین پادشاه این خاندان بود، رشته سیاست های مدبرانه ای را برای بقای دودمان شان در پیش گرفت و دست به عمران و بازسازی پایتختش کاث زد. او همچنین با بیوهٔ برادرش ابوعلی ازدواج کرد تا رابطه محکم با غزنویان را حفظ کند و حتی از سوی خلیفه عباسی مشروعیت کسب کرد. با این حال، سپاهیان او بر علیهش شوریدند و او را به قتل رساندند. سلطان محمود غزنوی با همین بهانه به خوارزم لشکر کشید و کاث، پایتخت مأمونیان را فتح کرد و بدین ترتیب به دودمان آل مأمون نیز پایان داد. آل مأمون واپسین دودمان و خوارزمشاهان ایرانی نژاد بودند و پس از آنها ترکان جایگاه شان را گرفتند. آل کاکویه. آل کاکویه یا "کاکویان" دودمانی ایرانی از خاندان باوندیان و (احتمالا) شیعه مذهب بودند که در دورهٔ فروپاشی آن ها در باختر ایران روی کار آمدند و به مدت ۱۳۷ سال (۳۹۸–۵۳۵ ق/۳۸۷–۵۱۹ خ/۱۰۰۸–۱۱۴
۱ م) در نواحی جبال و اصفهان حکومت کردند. تا اینکه در برابر قوای سلجوقی استقلال خویش را از دست دادند. پایتخت های آنان شهر های اصفهان، همدان و یزد بوده است. بنیان گذار و مقتدرترین امیر این دودمان محمد بن رستم بود. او برادرزاده سیده ملک خاتون بود که توسط وی به اسپهبدانی ماد و اصفهان رسیده بود و بعدها به طور مستقل حاکم آن مناطق شد و خلیفه القادر بالله حکومت او را به رسمیت شناخت. پس از سقوط آل بویه ری به دست سلطان محمود غزنوی، محمد و پسرانش گرشاسب و فرامرز برای شکست دادن غزنویان تلاش های ناموفقی کردند. تا اینکه با فتح اصفهان توسط طغرل بیک، حکومت کاکویان به ناحیه یزد و ابرکوه محدود شد. پس از فرامرز پسرش علی و نوه اش گرشاسب دوم به صورت امیران تابع سلجوقیان حکومت کردند و سرانجام در اوایل سدهٔ ششم هجری و در زمان گرشاسب دوم، این دودمان توسط سلجوقیان از میان رفت. ارزیابی و اهمیت. به طور گسترده، تصور می شود که فرهنگ و زبان ایرانی پس از حملهٔ اعراب و نزدیک به دو قرن حکومت آن ها بر ایران، در معرض نابودی بود. دوران میان پردهٔ ایرانی دورانی بود که فرهنگ و هویت ایرانی به لطف بر تخت نشستن دوباره شاهان و امیران ایرانی تبار، زند
ه و حفظ شد. عبدالحسین زرین کوب طلوع دولت طاهریان و صفاریان را رستاخیز ایران می شمارد. دیگر صاحب نظران نیز تأثیر حکومت های این دوره، ازجمله صفاریان را در نیل به استقلال و عدم تبعیت ایرانیان از خلفای عباسی، بیش از همه دودمان های داخل می دانند. اغلب حکومت های ایرانی این دوران در مسیر بازگشت به اصالت ایرانی خویش، توجه خاصی به میراث دوران ساسانیان داشتند و از آنان تقلید می کردند. رساندن نسب خود به دودمان ساسانی از سوی اکثر آنها، اشاره به درفش کاویانی و ساخت و نقشِ نقوش و وسایل به سبک ساسانیان، پاره شواهدی بر این مدعا هستند. آرتور کریستین سن، سامانیان را «نخستین جلوه روح ایرانی پس از اسلام» می داند: «دولت های نخستینی که پس از ضعف عباسیان در ایران به پا خواستند، همه بنای قدرت خویش را بر پاره هایی از سوابق قدیم [شاهنشاهی ساسانی] نهادند و دوره درخشان سامانیان که نخستین جلوه روح ایرانی بعد از اسلام به شمار است، در واقع انعکاسی از عظمت ساسانی بود.» این نزدیک به سه سده بازه تاریخی، تأثیر عمیق و ماندگاری بر تاریخ ایران گذاشت. زبان فارسی که در زمینه های دیوانی به فراموشی سپرده شده بود، اولین بار در زمان صفاریان دوباره زبان
رسمی درباری و دیوانی شد. نهضت ترجمه ای که در دوران سامانیان برقرار بود، نه تنها آثار پهلوی باقی مانده، بلکه بسیاری از آثار علمی و ادبی ایران را که مدت ها پیش به عربی ترجمه و به کار گرفته می شدند، از فراموشی نجات داد و با ترجمه دوباره، این بار به زبان فارسی نو، موجب بقا و بالندگی آنها شد. "کلیله و دمنه" یکی از این آثار بود. در زمینهٔ شعر، به سرعت سبک شعری جدید به نام سبک خراسانی به وجود آمد و توجه امیران سامانی هم به شعر و ادبیات، پیشرفت در این زمینه را به اوج رساند و مولد شاعران بزرگی چون رودکی (۲۴۴–۳۲۹ ه .ق)، دقیقی (۳۲۰–۳۶۹ ه .ق)، فردوسی (۳۲۹–۴۱۹ ه .ق) و عنصری (۳۵۰–۴۳۱ه .ق) شد. شاهنامه ای که فردوسی سرود تا امروز هم شعر و ادبیات فارسی را تحت تأثیر خود قرار داده است. در موضوع علم و طبابت، به سبب زمینه هایی که سامانیان و آل بویه فراهم کردند پیشرفت های شگرفی اتفاق افتاد. زکریای رازی (۲۵۱–۳۱۳ ه .ق) که بزرگ ترین پزشک زمان خود بود در این دوره می زیست و کتاب گرانسنگ "الحاوی" را نوشت. ابن سینا (۳۵۹–۴۱۶ ه .ق) و ابوریحان بیرونی (۳۶۴–۴۴۰ ه .ق) دو تن از نخبگان دیگر این دوران بودند. در زمینه داروشناسی، "الابنیه عن حقایق
الادویه" به دست موفق هروی (فوت ۴۴۷ ه .ق) تألیف شد که کهن ترین کتاب داروشناسی به زبان فارسی است. ابن سینا آثاری چون "الشفا" (در باب فلسفه) و "القانون فی طب" (در باب پزشکی) را خلق کرد و بیرونی هم با نوشتن کتبی مانند "آثار الباقیه عن القرون الخالیه" علاوه بر تاریخ، به فرهنگ شناسی ایرانی هم کمک بسیاری کرد. در عین حال، آزادی در اندیشه های دینی که سامانیان و بوییان بانی آن بودند، موجب رشد دستگاه های مذهبی مختلف، از جمله شیعه گردید و علاوه بر فقیهان برجسته سنی مانند محمد بخاری (۱۹۴–۲۵۶ ه .ق) و ابوبکر بیهقی (۳۸۴–۴۵۸ ه .ق)، امثال شیخ کلینی (۲۵۸–۳۲۹ ه .ق) و شیخ صدوق (۳۰۶–۳۸۱ ه .ق) در فقه شیعه نیز در این دوران نمود یافتند. ارزش های سنتی ایران از حیث فرهنگی در نهضت شعوبیه، از نظر سیاسی در دوگانگی عرب–عجم و از لحاظ مذهبی در سده های بعد در اعزاز، اکرام و دوستاری خاندان علی متجلی شد. در زمینهٔ تاریخ نگاری علاوه بر بیرونی، می توان محمد بن جریر طبری (۲۲۴–۳۱۰ ه .ق)، محمد بن جعفر نرشخی (۲۴۸–۳۸۶ ه .ق) و ابوالفضل بلعمی (فوت ۳۸۴ ه .ق) را نام برد. طبری چنانچه از نامش پیداست، محققی اصالتاً اهل طبرستان بود که اثر گرانسنگ "تاریخ الرسل
و الملوک" مشهور به "تاریخ طبری" و همچنین "تفسیر طبری" را به زبان عربی نوشت؛ چون آوازهٔ آن به دربار سامانیان هم رسید، بلعمی وزیر وقت سامانی آن را به فارسی ترجمه کرد که "تاریخ بلعمی" نام گرفت و به خودی خود اثر ارزشمند دیگری است. نرشخی هم از دیگر تاریخ نگاران دربار سامانی بود که به فرمان آنان "تاریخ بخارا" را نوشت که مهم ترین و قدیمی ترین تاریخ محلی نوشته شده دربارهٔ بخارا می باشد. این کتاب نیز بعدها به فارسی ترجمه شد. همچنین کتاب بسیار ارزشمندی به نام "حدود العالم من المشرق الی المغرب" نیز در این زمان تألیف شد که البته نویسنده آن امروز ناشناخته است. زمینه سازی های سامانیان در نثرنویسی فارسی از عواملی بود که بعدها "تاریخ بیهقی" به این شیوه نگارش شد و برخی نگارنده اش ابوالفضل بیهقی (۳۸۵–۴۷۰ ه .ق) را «پدر نثر فارسی» لقب دادند. روی هم، نقشی که حکومت های برجسته دوران میان پردهٔ ایرانی مانند صفاریان، سامانیان و آل بویه ایفا کردند، علاوه بر حفظ هویت ایرانی و پیشرفت وضع در همهٔ زمینه های علمی، دینی و هنری، زمینه ساز بالندگی های بیشتر در حکومت های بعدی تاریخ ایران شد.
تسلیحات آتش زا بمب هایی هستند که حاوی یک عامل آتش افروز مانند بمب ناپالم، تری فلورید کلر، فسفر سفید و ترمیت اشتعالی باشد. بمب آتش زا به هدف سوزاندن موضوع مورد تهاجم مورد استفاده قرار می گیرد. در بمب های معمولی موج انفجار موجب خرابی هدف می شود اما در بمب آتش زا، عامل آتش افروز نهاده شده در درون بمب، آتش سوزی پس از بمباران را به دنبال خواهد آورد.