Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
مقامات خزانه داری و همچنین دیگر دیوانیان دربار صفوی که با عدم پرداخت هزینهٔ لشکرکشی موقعیت وی را تضعیف کردند، باعث شد تا او نیز به موفقیت دست نیابد. کیخسرو سوی قندهار پیش رفت و با شکست دادن قوای افغانی ها آن ها را در محاصره قرار داد. افغان ها حاضر به تسلیم شدند مشروط بر این که عفو عمومی دربارهٔ آنان صادر گردد. اما کیخسرو که می خواست انتقام عمویش و سپاه گرجیان را بگیرد، اصرار در تسلیم بلاشرط افغانی ها داشت. افغانی ها در ناامیدی تنها راه چاره را در مقاومت و مبارزه تا پای مرگ دیده وارد جنگ شدند و توانستند سپاه کیخسرو را شکست دهند و کیخسرو نیز مانند عمویش به قتل رسید. عدهٔ کثیری از سپاهیان وی نیز کشته شدند. میرویس بعد از این پیروزی خود را مستقل از دربار صفوی می دانست و دربار هم جهت دفع وی تعلل نشان داد. میرویس در سال ۱۱۲۷ ق / ۱۷۱۵ م درگذشت و برادر وی عبدالعزیز جانشین او شد. عبدالعزیز سیاست مسالمت آمیز در قبال دربار صفوی در پیش گرفت و به خاطر همین موضوع توسط پسر ارشد میرویس به قتل رسید. در سال ۱۱۳۳ ق / ۱۷۲۱ م محمود افغان برای دومین بار به ایران لشکر کشید. او کرمان را تسخیر نمود و بعد از این که نتوانست بر یزد دست ی
ابد عازم تسخیر پایتخت صفویان شد. شاه و سرداران وی تصمیم به اتخاذ شیوهٔ دفاعی گرفتند و سپاهی که ارزش جنگی نداشت گرد آوردند. تنها در میان آن ها یک دسته سرباز گرجی، مستعد، کارآمد و ملبس به البسهٔ متحدالشکل، فاخر و مجهز و تحت فرمان رستم شاهزادهٔ گرجی بودند. رستم خان قوللر آقاسی برادر ناتنی واختانگ ششم و ملقب به حسینقلی خان بود. سپاه صفوی در روز ۷ مارس ۱۷۲۱ م، از ده گلون آباد گذشتند و در مقابل افغانی ها موضع گرفتند. شاه خرافاتی تا رسیدن هنگام سعد به لشکریان خود آبگوشتی سحرآمیز برای پیروزی بر افغانی ها خورانید. روز بعد دو سپاه در مقابل هم قرار گرفتند. والی عربستان و سپاهش در جناح راست، رستم خان در قلب همراه با ۴۰۰ گرجی شجاع و تعلیم دیدهٔ دستچین و در جناح چپ محمدقلی خان اعتماد السلطنه با ۱٬۵۰۰ نفر قرار گرفتند. در این روز تا هنگام عصر طرفین اقدامی نکردند. در پایان روز رستم خان از سکون طولانی ملول شد و با نفرات خود جناح چپ افغانی ها را در هم شکست و آن ها را عقب راند، اما اشتباه والی عربستان و اعتمادالسلطنه که نتوانستند به موقع به رستم خان یاری رسانند باعث شد تا محمود افغان که فکر می کرد شکست یافته و در صدد فرار بود، م
وقعیت بهتری یابد. رستم خان و همراهانش در محاصرهٔ افغانی ها قرار گرفتند اما با از جان گذشتگی مبارزه کردند و هنگامی که رستم خان خواست با اسب خود از نهر برزون عبور نماید، اسب اوی درغلطید و افغانی ها وی را کشتند، بدین ترتیب رستم خان یازده سال بعد از برادرزاده اش و همانند او به قتل رسید. سپاه ایران شکست یافت و عقب نشینی نمود. محمد حسین پس از ذکر محامد و توصیف رشادت و دلاوری رستم خان و سربازان گرجی وی، موضوع را چنین بیان می کند: «اگر امرای دیگر نامردی نمی کردند و با رستم خان قللر آقاسی اتفاق می کردند افغان از میان برداشته می شد». خبر مصیبت بار جنگ و شکست گلون آباد به دربار رسید و عامهٔ مردم را به اضطراب انداخت. شاه مصمم به ماندن در اصفهان و جلب کمک از اطراف شد. او پیک هایی نزد واختانگ ششم پادشاه گرجستان فرستاد. واختانگ که قسم خورده بود به خاطر شاه ایران شمشیر نکشد به او کمکی نکرد. افغانی ها اصفهان را محاصره کردند، این محاصره شش ماه طول کشید، در این مدت قحط و غلای شدیدی در شهر حکم فرما شد و شاه به ناچار از شهر خارج شد. در فرح آباد با محمود افغان ملاقات نمود و تاج شاهی را با دست خود بر سر محمود گذاشت و امپراتوری صفوی
را به دست خود ساقط نمود. گرجی ها که از همان ابتدای تشکیل دولت صفوی مورد ظلم و ستم بودند هیچ گاه در صدد انتقام برنیامدند. آن ها در دوران اوج دولت صفوی خدمات ارزشمند فراوانی انجام دادند و در حضیض دولت صفوی نیز از جان گذشتند تا آن را از سقوط رهایی دهند. رشادت و خدمات گرجی ها در دفع شر افغانی ها و مقابله با آن ها را از سخن لارنس لاکهارت می خوانیم: «از آن پس که کیخسرو خان گرجی در سال ۱۷۱۱ دست به کار یکسره ساختن قندهار شده بود، افغانی ها از گرجیان واهمه ای به دل گرفته بودند و همواره زبانزد آنان این بود که ایرانیان در مقام قیاس با افغانی ها همچون زن به شمار می آیند و افغانی ها هم به نوبهٔ خود در برابر گرجی ها زن محسوب می گردند». افغانی ها که از گرجی ها صدمات فراوانی دیده بودند، بعد از تسخیر اصفهان هنگامی که عازم تسخیر نواحی اطراف آن همانند گلپایگان و خوانسار بودند، در صدد انتقام از گرجی های ساکن فریدن برآمدند. گرچه در کتب تاریخی سخنی از جنگ افغانی ها و گرجیان نیامده لکن بنابر روایات شفاهی افغانی ها نتوانستند گرجیان را شکست دهند و همچنین استحکامات دفاعی موجود در تپه ای به نام «آوغانیس گُرا» در فریدون شهر امروزی گواه
این مدعاست. نقش زنان گرجی در دورهٔ صفویه. در کنار مردان گرجی که به بالاترین مقامات و مناصب کشوری و لشکری دورهٔ صفویه رسیدند، نباید از نقش زنان گرجی در این دوره غافل شد. تاورنیه دربارهٔ زنان گرجی چنین می گوید: «شاه حق دارد که زنان گرجی را ازدیگران عزیزتر شمارد زیرا مانند زنان کشور ما مهربان و رئوف و ملایم هستند و همگی از خانواده های اصیل و نجیبند و بی شک زیباترین موجودات آسیا هستند زنان سیه چردهٔ ایرانی هرگز به پای ایشان نمی رسند». زنان گرجی به دلیل نجابت و وجاهت مورد توجه قرار می گرفتند، چنان که بسیاری از بزرگان ایران و بیزانس زنان گرجی اختیار می کردند. مادر مارتا که از او بنیان گذار دولت صفوی متولد شد گرجی بود. شاه طهماسب، شاه عباس، شاه صفی، شاه عباس دوم، شاه سلیمان دوم، خواجه نظام الملک طوسی و بسیاری از بزرگان ایران زمین زنان گرجی اختیار نمودند. زنان گرجی می توانستند بر پادشاهان تأثیر بگذارند. چنان که شاه عباس به خاطر زنان گرجی خود زبان گرجی را فراگرفته بود. آن ها با شخصیت و نفوذ خود می توانستند در امور سیاسی خصوصاً از طریق حرم دخالت کنند چنان که در جانشینی شاه طهماسب زنان گرجی نیز در کنار مردان گرجی در تل
اش ناموفق برای به سلطنت رساندن حیدرمیرزای گرجی نقش ایفا نمودند. خون گرجی در عروق خانوادهٔ سلطنتی و طبقات حاکمهٔ ایران جریان داشت و خانواده های معروف اصفهان نیز غالباً زنان گرجی را به همسری برمی گزیدند. دوره های افشاریان، زندیان و قاجاریان. نادر شاه افشار در سال ۱۱۴۸ ق / ۱۷۳۵ م بعد از مصالحه با عثمانی عازم گرجستان شد. وی که قبل صفی خان بغایری از سرداران خود را به تفلیس فرستاده بود خود نیز وارد شهر تفلیس شد. هنگام ورود او به شهر گرجی ها از او استقبال شایانی به عمل آوردند. خیابان های شهر با قالی مفروش شده و شهر تزئین یافته بود. نادر با مردم خوش رفتاری کامل نمود، اما ۶٬۰۰۰ خانواده را که در مقابل او مقاومت کرده بودند به زادگاه خود خراسان کوچانید. محل دقیق اسکان دادن این تعداد که تقریباً ۳۰٬۰۰۰ تن بودند معین نیست (با توجه به مراجعه به چند کتاب جغرافیایی) و این که آیا نسل های بعدی آنان هویت خود را حفظ کرده اند یا از دست داده اند. در سپاه نادر شاه که به اقتضای طبیعت امپراتوری از اقوام و طوایف مختلف بودند گرجی ها نیز خدمت می کردند و حتی بعد از قتل نادر کسی که مأمور ضبط و تسخیر کلات نادری که خزاین انبوه نادرشاه در آن ج
ا بود سهراب خان گرجی بود. آغامحمدخان قاجار در سال ۱۲۱۰ ق ۱۷۹۵ م با ۳۵٬۰۰۰ مرد جنگی وارد گرجستان شد سکنهٔ شهر قصد مقاومت نداشتند و به استقبال خان آمدند، اما وی بی رحمانه فرمان قتل و تاراج را صادر کرد و بسیاری از بزرگان و کشیشان شهر را قتل عام نمود. و به دستور او ۲۲٬۰۰۰ غیرنظامی را به ایران کوچاندند. زندیان. کریم خان زند بعد از بر تخت نشاندن شاه اسماعیل سوم و بر عهده گرفتن وکالت وی عازم نبرد با علیمردان خان بختیاری شد. او ابتدا محمد خان زند را با ۳۰٬۰۰۰ مرد جنگی روانهٔ نبرد با علیمردان خان نمود و خود همراه با ۷۰۰ گرجی در اصفهان ماند. محمد خان از سپاهیان بختیاری شکست یافت و اردوی زند توسط بختیاری ها غارت شد، اما علیمردان خان بعد از پیروزی وقت را به تغافل گذرانید. کریم خان نیز با استفاده از گرجی ها بر علیمردان خان یورش برده وی را شکست داد. بدین ترتیب در دورهٔ زندیه نیز گرجی ها باعث اعتلای فرهنگ و تمدن ایران شدند، چرا که کریم خان با کم این ۷۰۰ گرجی توانست بر مخالف و رقیب اصلی خود پیروز شود و بعدها به تلاش خود برای آبادانی ایران پرداخت. قاجاریان. در زمان سلطنت آغا محمدخان قاجار و متعاقب به اسارت گرفته شدن پاره ای ا
ز اهالی گرجستان، عده ای از زنان گرجی وارد حرم شاهزادگان شدند و بعدها از مقام و مرتبت عالی در اداره امور دربار برخوردار گردیدند. همچنین، پاره ای از فرماندهان گرجی و شاهزادگان آن دیار به خدمت شاهان قاجار درآمدند. این روند با انقلاب مشروطیت هم ادامه یافت و گرجیان به ایفای نقش های سیاسی در عرصه سیاست ایران پرداختند. در تاریخ تحولات سیاسی سرزمین ایران، انقلاب مشروطیت نقطهٔ عطفی است که به وسیلهٔ آن از قید استبداد مطلق شاهان رسته و همانند ممالک مترقی صاحب مجلس و قانون اساسی شد. نهضت مشروطه خواهی در میان بعضی از افراد روشن فکر از طبقات مختلف ایران هنگامی آغاز شد که در سراسر قارهٔ پهناور آسیا جز در ژاپن همه جا رژیم استبداد مطلق فردی برقرار بود. عوامل بسیاری در بیداری ایرانیان و تمایل آن ها جهت کسب مشروطیت و ایجاد مجلس دخیل بودند که اکثراً از نوار ساطعهٔ انقلاب فرانسه مایه می گرفتند. مظفرالدین شاه قاجار در سال ۱۳۲۴ ق / ۱۹۰۵ م فرمان مشروطیت را صادر کرد و چند روز بعد از امضای قانون اساسی در گذشت. فرزند محمدعلی شاه که ابتدا با مشروطه خواهان موافق بود، از همان شروع سلطنت درصدد ویران کردن اساس مشروطه و توطئه علیه رژیم دموکر
اسی برآمد. محمدعلی شاه با کمک درباریان و ایادی خود در میان طبقهٔ روحانیون در برانداختن رژیم مشروطه می کوشید و دولت روس نیز از او حمایت می کرد. کشمکش میان مشروطه خواهان و مستبدین روز به روز شدت می یافت تا اینکه پرتاب نارنجک به سمت شاه هنگام عزیمت او به دوشان تپه بهانهٔ لازم را به دست شاه جهت سرکوب مشروطه خواهان داد. شاه در ۴ جمادی الاول ۱۳۲۷ ق / ۱۹۰۸ م عازم باغشاه شد و طی چندین روز مقدمات سرکوب مشروطه را فراهم ساخت او توسط لیاخوف روسی مجلس را به توپ بست و بسیاری از نمایندگان مجلس را به شهادت رساند. بدین ترتیب دورهٔ استبداد صغیر شروع شد، اما مردم به مبارزه جهت اعادهٔ مشروطیت دست زدند. مردم تبریز که اولین مردمی بودند که در ایران طعم و لذت استفاده از آثار تمدن جدید را چشیدند بیشتر از همهٔ مردم ایران در اعادهٔ مشروطیت نقش ایفا نمودند. سران انجمن های سری تبریز از کمیته سوسیال دموکرات قفقاز درخواست کمک تعلیماتی و تجهیزاتی داشتند. کمیتهٔ سوسیال دمکرات روسی که شعباتی در قفقاز داشت اعلامیه ای صادر کرد، مبنی بر اینکه افراد جنگ آزموده و کسانی که از ابزارسازی و بمب سازی آشنایی دارند برای کمک به تبریزی ها فرستاده شوند و در
نتیجهٔ این نوشتهٔ کمیته صد تن از گرجیان کارآزموده را روانه کرد و این ها وارد خاک ایران شدند و خود را تبریز رساندند. «آمدن اینان از چند راه مایهٔ دگرمی مجاهدان گردید. از یک سو دانستند که در همه جا به این کوشش های جوانمردانهٔ آنان ارج گزارده می شود و آگاه گردیدند که در روسیان و گرجیان و دیگر توده ها همدردانی می دارند و این کشاکش میانهٔ آزادی و بردگی در بسیار جاها پیش می رود. از یک سواین صد تن گرجی هر یکی مرد جنگندهٔ دلیری می بود که در جنگ ها کاردانی بسیار نشان می داد، گذشته از همه، گرجیان لابراتوار بمب سازی همراه می داشتند». گرجی ها که خود در سرزمینشان مشغول مبارزه با تزارها جهت براندازی آن ها بودند به ندای آزادی خواهی ایران پاسخ دادند و بنابر نقل احمد کسروی «ما این داستان ها را نیک ندانسته ایم و اینک به کوتاهی یاد کردیم ولی در این رشته جنگ ها فدائیان ارمنی و گرجی و برخی مجاهدین جانفشانی های بسیار کرده اند». برخی شخصیت های معروف گرجی که در انقلاب مشروطیت به همراهی مشروطه خواهان گیلان مشغول مبارزه جهت براندازی استبداد صغیر بودند عبارت اند از: مقاومت دلیرانهٔ مردم تبریز که در آن گرجیان به همراه سایر قفقازی ها فد
اکاری ها بسیار نمودند، باعث اشاعهٔ تفکر مقاومت و مبارزه در سایر شهرهای ایران شد و نهایتاً منجر به فتح تهران و اعادهٔ مشروطیت و فرار محمدعلی شاه مستبد شد. نوش آفرین آیرملو از خانواده های گرجی بود که به هنگام تسلیم ۱۷شهر قفقاز به روسیه به ایران مهاجرت کردند.نوش آفرین آیرملو با عباسعلی داداش بیگ از اهالی سوادکوه، مازندران ازدواج کرد و حاصل این ازدواج رضاشاه پهلوی بنیان گذار دودمان پهلوی است. سکونت. اسکان یافتن گرجی ها در ایران. گرجی هایی که در دوران حکومت صفویه وارد ایران شدند، در نقاط مختلفی از این سرزمین سکنی گزیدند، چنان که شاردن می گوید: «در این روزگاران گرجی ها در سراسر ایران پراکنده اند… این پراکندگی را سبب این است که شاه عباس و جانشینانش مایل بودند جملگی را به کار بگمارند و به هر جا بفرستند و از زمانی که گرجستان شرقی (کاختی و کارتلی) به تصرف ایران درآمده، عدهٔ زیادی از مردم گرجستان را به ایران کوچانده اند. اکنون همهٔ آن ها در کاری که بدان پرداخته اند پیشرفت کرده اند و زندگی پر آسایشی دارند و بسی کارهای مهم که به دست گرجی تباران اداره می شود». گرجی هایی که در دوران شاه طهماسب یکم به ایران داخل شدند به احتم
ال زیاد در پایتخت آن زمان صفویه یعنی قزوین و نواحی نزدیک آن ساکن شدند، چرا که آن ها به زودی توانستند در دربار شاه طهماسب گروهی با نفوذ و صاحب موقعیت و قدرت را تشکیل دهند و شاه عباس در ابتدای سلطنت خود به آسانی به آن ها دسترسی داشت تا نیروی سوم خود را از آن ها تشکیل دهد. تنها موردی که در عالم آرای عباسی به محل اسکان گرجی ها اشاره شده است، مربوط به اسکان ۳٬۰۰۰ خانواده از گرجی هایی می باشد که در حملهٔ سال ۱۰۲۵ ق / ۱۶۱۶ م توسط عیسی خان قورچی باشی به فرح آباد مازندران کوچانده و در آنجا طرح اقامت انداختند. لیکن از سفرنامه های سیاحان اروپایی می توان به راحتی نقاط دیگری را که جمعیت عظیمی از گرجی ها در آنجا اسکان بوده اند شناسایی نمود. این مناطق عبارت اند از: شمال فارس، خوزستان، اصفهان، خراسان ، سمنان ، استرآباد و مازندران. قزوین. در مورد محل اسکان گرجی هایی که در دورهٔ شاه طهماسب به ایران وارد شدند در منابع سخنی به میان نیامده است، ولی با توجه به اینکه هنگام مرگ شاه طهماسب گرجیان دربار صفوی در قزوین آنقدر زیاد و نیرومند بودند که یکی از دو جناح برای جانشینی شاه طهماسب را هدایت می کردند، می توان استنباط نمود که آن ها د
ر پایتخت آن زمان یعنی قزوین و پیرامون این شهر اسکان یافته اند. گلستان(استرآباد) و مازندران. «گروهی از طایفهٔ انیل و جمعی از گرجی ها که در زگم و آن حدود می بودند تا دو سه هزار خانوار اراده رفتن دارالامان مازندران و دارالمومنین استرآباد کردند و حسب الفرمان قضا جریان دست تعرض از ایشان کوتاه گشته روانهٔ آن سو بشدند و به سلامت به فرح آباد رسیده طرح اقامت انداختند». شاه عباس پس از تعلیق جنگ میان ایران و عثمانی در سال ۱۰۲۰ ق، در مازندران موقعیت جغرافیایی روستای طاهان در کنار رود تجن را پسندید و دستور داد برایش کاخ زیبایی در آنجا ساخته شود و بعداً آن را فرح آباد نامید. شاه عباس به آبادانی فرح آباد همت گماشت و برای این کار گرجی ها و ارمنی ها را بدان شهر آورد و برای اینکه مهاجران زندگی آسوده ای داشته باشند هر کدام را به کاری که در آن مهارت داشتند گمارد. گرجی ها که در سرزمین خود در پرورش کرم ابریشم مهارت داشتند در فرح آباد بدین کار مشغول شدند. گرچه بسیاری از مهاجرین به سبب ناسازگاری آب و هوا تلف شدند اما پیترو دلاواله در زمان خود تعداد آن ها را چنین می نویسد: ۴۰٬۰۰۰ تن ارمنی، ۱۲٬۰۰۰ تن گرجی، ۷٬۰۰۰ تن یهودی و ۲۰٬۰۰۰ تن م
سلمان. به نظر می رسد این عده مهاجرین شاه آنان را مجبور به مسلمان شدن ننمود و به اختیار خود در دین خود باقی ماندند یا مسلمان شدند. رابینو در فرح آباد از گرجی محله، تکیه گرجی و از کوه گرجی در تنکابن یاد می کند. اخلاف گرجیانی که طی دورهٔ صفویه بدین محل وارد شدند، از هویت، ملیت، دین و زبان خود تنها توانسته از تعداد انگشت شماری کلمهٔ گرجی و پسوند گرجی بعد از اسم فامیل خود را حفظ نمایند، در واقع همگی گرجی های نوار ساحلی شمال با فرهنگ و زبان و مردم بومیان منطقه ادغام شده اند. آثار معماری. بیشترین آثاری که از گرجی ها در این دو استان باقی مانده است معماری های ارزشمندی است که به عنوان آثار تاریخی ثبت شده اند. اغلب آثار ایشان به سفارش شاهان صفوی و قاجاریه ساخته شده است. آثاری نظیر کاخ صفی آباد در بهشهر، مجموعه تاریخی فرح آباد و عمارت صیامی. عمارت صیامی در گرجی محله بهشهر جزو معدود آثاری است که آن را برای بهره برداری شخصی و به عنوان میراث برای فرزندانش ساخت. میامی. لرد کرزن، که در سال ۱۳۰۷ به عباس آباد (میامی) رفته بود در صفحه ۲۸۰ کتاب "ایران و موضوع ایران" تألیف خود، دربارهٔ این روستا نوشته است: "ساکنان آن ۱۰۰ خانواده ا
ز نوادگان گرجی هایی هستند که حدود سه قرن پیش توسط شاه عباس یکم به این نقطه کوچانده شدند" "آنها پس از سه نسل از تکلم به زبان گرجی منع شده و مسلمان شده اند اما مسافران ردپایی از زبان مادری آنها را در گویش ایشان ردیابی می کنند." اصفهان. شاه عباس جهت پیشبرد اهداف خود گرجی های زیادی را به خدمت گرفت. این عدهٔ کثیر در تشکیلات نظامی و اداری دولت صفوی، خصوصاً در دورهٔ شاه عباس مصدر خدمات ارزشمند و فراوانی شدند. هنگامی که شاه عباس پایتخت صفویات را از قزوین به اصفهان انتقال داد، این عدهٔ کثیر به همراه خانواده هایشان وارد اصفهان شدند و در آن شهر سکنی گزیدند. از سیاحان اروپایی، دن گارسیا، آدام اولئاریوس، کمپفر، پیترو دلاواله، و شاردن به زندگی و سکونت گرجی ها در اصفهان اشاره کرده اند. کمپفر تعداد گرجی هایی که در اصفهان سکنی گزیده و مسلمان شده بودند را ۲۰٬۰۰۰ تخمین زده است. دن گارسیا علت خلق و خوی خوب اصفهانی های آن زمان را حشر و نشر با گرجی ها و ارمنی ها بیان کرده است. پیترو دلاواله سخن از دیدار با چند خواهر گرجی در اصفهان رانده است که پس از حملهٔ شاه عباس به ایران آمده بودند. شاه عباس کوشش می کرد آن ها را مسلمان نماید ولی
با امتناع آنها، موقعیتشان که از سوی دربار تأمین مالی می شدند به خطر افتاد و مورد بی مهری واقع شده و در عسرت و تنگدستی روزگار می گذرانیدند. فریدن. از مهم ترین مناطق گرجی نشین ایران می توان فریدن را نام برد که اهالی آن به واسطه تکلم به زبان گرجی و حفظ هویت و فرهنگ پیشیتیان خود هنوز هم قابل شناسایی هستند. پس از بنیاد نهادن شهر بازرگانی و پر رونق نجف آباد در ۲۵ کیلومتری غرب اصفهان به پیشنهاد شیخ بهایی برای تهیهٔ آذوقهٔ شهر اصفهان، گرجی هایی که در اصفهان ساکن بودند بدان شهر روانه شدند اما پس از چند سال زندگی به دلیل ناسازگاری با دیگر ساکنان و درگیری که میان آن ها روی داد به سوی نواحی غربی تر روانه شدند. آن ها در مسیر حرکت خود به ناحیهٔ کوهستانی فریدن رسیدند و چون آب و هوا و اقلیم آن را با آب و هوا و شرایط طبیعی سرزمین آباء و اجدادی خود تا حدی همسان یافتند در آنجا طرح اقامت انداختند و بنای زندگی جدید خود را گذاشتند. گرجی های فریدن پس از بنای شهری جدید (افوس) و سکونت در آن، به دو شعبهٔ شمالی و جنوبی نیز تقسیم شدند. شعبهٔ شمالی به سوی دشت و شعبهٔ جنوبی به سوی کوهستان رفتند. دستهٔ اول (میاندشت) محل سکونت خود را "تُرِ
لی" (თორელი) و دستهٔ دوم (فریدون شهر) به یاد محل چیرگی بر سپاه ایران در گرجستان، "مارْتْقُپی" (მარტყოფი) نامیدند. بعدها این نام از حالت عمومیت خارج شد و لفظ سُپِلی به معنای آبادی جایگزین آن شد که هم اکنون تمام گرجیان ایران این شهر را بدین نام می خوانند. شهرها و روستاهای گرجی فریدن. گرجی های فریدن در این شهرها و روستاها بومی هستند. چهارمحال و بختیاری. گرجی ها در از زمان حکومت صفویان و در پی سیاست های خاص این دولت به منطقه چهارمحال کوچانیده شده و مرکز تجمع آنها شهرکیان (محله گرجیان) بوده است ولی به تدریج در اواخر قاجار و اوایل پهلوی به مناطقی از استان اصفهان مثل فریدن و فریدونشهر مهاجرت کردند. فارس. فارس به دلیل اینکه فرمانروایان آن از خاندان فئودالی اوندیلادزه گرجی بودند می توانست به راحتی مورد توجه مهاجران قرار گیرد. الله وردی خان گرجی و امام قلی خان گرجی که خدمات عمرانی و نظامی فراوانی به دولت شاه عباس نمودند، در نواحی جنوب ایران مانند حکامی مستقل عمل می کردند چنان که شاه عباس در طول بیش از چهل سال پادشاهی خود حتی یک بار رفتن بدان نواحی را لازم ندید. سیاحان اروپایی مخصوصاً دن گارسیا سفیر پرتغال از امام قلی خ
ان به عنوان پادشاهی مستقل، با کفایت و با لیاقت یاد کرده اند. هنگامی تمجیدهای دن گارسیا ارزشمند و صحیح و قابل قبول تر می نماید که بدانیم امامقلی خان در همان اوقات که این سفیر به ایران آمده بود هرمز را از کشور متبوعش پرتغال گرفته و هموطنانش را از خلیج فارس اخراج کرده بود. شاردن در سفر خود از اصفهان به شیراز، در آسپاس (در نزدیکی اقلید) از گرجی هایی یاد می کند که بعضی از آن ها تغییر دین داده و به اسلام گرویده بودند و بعضی به خاطر علاقهٔ فراوان به شراب به کیش خود مانده بودند. او دربارهٔ آسپاس این گونه نقل می کند: دن گارسیا نیز شرحی از کودک گرجی که با وی صحبت کرده است، ارائه می دهد: «روز دوشنبه سی ام اکتبر، چند کُولی دف نواز همراه همان پسر گرجی (که درهنگام ورود سفیر لار در همین گروه نوازندگان می رقصید) نزدیک خیمه ها آمدند و به رقصیدن پرداختند. پسر گرجی پس از اتمام رقص نزد سفیر آمد و تصویری به اندازهٔ یک فوت (تقریباً سی سانتی متر) از زنی برهنه که طفلی عریان در آغوش داشت و در سبدی پرگل نهاده شده بود به وی تقدیم کرد. این تصویر اگرچه به کلی عریان بود اما… چیزی خلاف عفت در آن مشاهده نمی شد. پسر گرجی که زانو زده و اشک می
ریخت سبد محتوی تصویر را به سفیر داد و به وسیلهٔ مترجمی به وی گفت که این تصویر مریم عذرا است و او آنگاه که مسیحی بود آن را از کشورش با خود آورده است و چون ایرانیان او را به تغییر دین مجبور کرده اند و دیگر شایستگی تملک آن را ندارد، وظیفهٔ خود می داند که تصویر را در اختیار کسانی بگذارد که حرمتش را نگاه دارند. سفیر تصویر را گرفت و تقدیس کرد و دستور داد به دقت از آن حفاظت شود». خراسان. نادر شاه افشار بعد از قرار مصالحه با دولت عثمانی در پائیز سال ۱۱۴۸ ق عازم گرجستان شد. «هنگام ورود به تفلیس، نادر مورد پذیرایی شایانی قرار گرفت. خیابان ها با قالی مفروش شده و شهر تزئین یافته بود. وی با گرجی ها خوشرفتاری کامل نمود، اما ۶٬۰۰۰ خانواده را که مقابل او مقاومت کرده بودند به خراسان کوچاند.» تهران. آغامحمدخان قاجار در سال ۱۲۱۰ ق ۱۷۹۵ م با ۳۵٬۰۰۰ مرد جنگی وارد گرجستان شد سکنهٔ شهر قصد مقاومت نداشتند و به استقبال خان آمدند، اما وی بی رحمانه فرمان قتل و تاراج را صادر کرد و بسیاری از بزرگان و کشیشان شهر را قتل عام نمود. و به دستور او ۲۲٬۰۰۰ غیرنظامی را به ایران کوچاندند. احتمال می رود که این گرجی ها در پایتخت آن زمان یعنی تهران
اسکان یافته باشند. یکی از آن ها میرزا خسروبیگ گرجی بوده است. مادر ملک الشعرا محمدتقی بهار، سکینه طهرانیان از جمله گرجیان این منطقه بود. خوزستان. حضور گرجی ها در خوزستان، عموماً مربوط به زمان حکومت واخوشتی خان گرجی در خوزستان و خاندان پس از اوست. گرجی های خوزستان بیشتر در شهرستان های دزفول و شوشتر زندگی می کنند. در زمان صفوی خانواده ای به سرپرستی آبینه خان گرجی به دزفول آمد و در آن سکنی گزید؛ خانواده رشیدیان که زمانی در محله حیدرخانه ساکن بودند و در دزفول ریاست داشته اند از بازماندگان او می باشند. از حاج صوفی فرزند پرویز نوه آبینه خان گرجستانی آثاری در دزفول بجا مانده که برخی از آن ها هنوز وجود دارند مانند مسجد حاج صوفی و کل حج صوفی. دلایل مهاجرت گرجی ها به خوزستان: دین. اسلام آوردن گرجی های ایران. گرجی ها پیش از ورود به ایران، مسیحی، و پیرو کلیسای ارتدکس گرجی، اما پس از ورود به ایران همگی با اختیار و تصمیم خود یا اجبار مسلمان شدند. گرجی ها از نظر زمان و نحوهٔ دگرگونی دین در ایران به دو دستهٔ بزرگ تقسیم می شوند: خواص و عوام خواص از شمار پادشاهان، شاهزادگان و بزرگان شرق گرجستان (کاختی و کارتلی) می باشند. با اقت
دار دولت صفوی و توسعهٔ نفوذ و اعمال حاکمیت آن ها بر گرجستان با توجه به اینکه به آسانی می توانستند پادشاهان گرجستان را عزل و نصب نمایند، معدودی از پادشاهان برای تأیید حکومت خود از سوی دولت صفوی و در امان ماندن از حملات پادشاهان صفوی به دین اسلام می گرویدند، اگرچه بیشتر این موارد کاملاً ظاهری بود و به سرعت تغییر دین داده و به دین نخستین خود برمی گشتند و بنا بر نظر لکهارت «اعضای طبقهٔ حاکم گرجستان غالباً به اقتضای مصلحت یعنی چون به ایشان از طرف شاه مقام و منصبی تفویض می شد روگردان از قبول اسلام نبودند و به همین سهل و سادگی دوباره به کیش و آئین پیشین خویش بازمی گشتند». شاردن باور دارد شاه عباس «گروهی از برجستگان گرجستان را متدین به دین اسلام کرده بود تا به هنگام ضرورت از وجودشان استفاده کند» در خصوص اسلام آوردن عامهٔ گرجیان نیز باید تقسیم بندی هایی قائل شد. ۱- گرجی هایی که با حملهٔ سپاهیان صفوی به گرجستان در همان جا مجبور به پذیرش اسلام و بعد اسارت و روانه شدن به سوی ایران می شدند، همانند مسلمان شدن ۳۰٬۰۰۰ اسیری که شاه عباس از مردم متیانتی گرفت. مردم متیانتی متهم به مساعدت در فرار تیموراز یکم پادشاه کاختی بودند ک
ه تعدادی قتل عام شدند و ۳۰٬۰۰۰ تن از آن ها نیز با زور شمشیر به دین اسلام گرویدند. ۲- گرجی هایی که پس از ورود به ایران به اسلام گرویدند. اسلام آوردن این دسته گاهی با اجبار و گاهی با تمایل همراه بوده است. افراد گرجی که در تشکیلات نظامی و اداری شاه عباس به خدمت گمارده می شدند همگی مسلمان شده بوده اند. دلاواله باور دارد که از آغاز کودکی به آنان تعلیمات اسلامی می دادند. و گرچه ظاهراً مسلمان شده اند ولی در باطن به دین اصلی خود وفادار مانده اند. همچنین راجر سیوری معتقد است گرجی هایی که در نیروی سوم شاه عباس وارد می شدند تغییر کیش آن ها نسبتاً ظاهری بود. به هر حال این افراد هنگام ورود به تشکیلات دولتی صفوی باید مسلمان می شدند و اگر تغییر دین نسل اول ظاهری بوده باشد در نسل های بعدی همگی آنان مسلمان زاده بودند و همانند سایر مسلمانان دارای اعتقادات اسلامی می شدند. درمورد گرجیانی که به فرح آباد ساری رفته و در آنجا سکونت گزیدند، باید گفت، آن ها مدت طولانی بر آئین پیشین خود باقی بودند، چنان که آن ها مجاز بودند هر چقدر مایلند کلیسا بسازند و شاه عباس نیز اقدامی در مجبور ساختن آن ها برای تغییر دین خود انجام نداد. او حتی یک با
ر در سال ۱۰۲۸ ق برای آن ها تعدادی خوک فرستاد تا برای خوراک خود در آن جا پرورش دهند. دلاواله نیز می نویسد که گرجی ها و ارمنی های فرح آباد در برابر ضمانت پرداخت وامی که از دربار می گرفتند، دین خود را گرو می گذاشتند و سپس در هنگام بازپرداخت وام تغییر دین می دادند. همچنین از گردآمدن پرشمار گرجیانی می نویسد که به دلیل علاقه و نشان دادن ارادت به شاه عباس داوطلبانه مسلمان می شدند. به گفته دلاوالیه، شاه عباس از این کار راضی نبود و گوناگونی قومی و مذهبی را ترجیح می داد. به نظر شاردن گرجی هایی که در فارس و به ویژه ایزدخواست زندگی می کردند در تغییر دین یا حفظ آن مختار بودند اما با مطلبی که دن گارسیا از زبان پسری گرجی که شکوه از ایرانیان به خاطر مجبور ساختن وی برای تغییر دین و گرائیدن به اسلام عنوان کرده است می توان چنین استنباط کرد که تغییر دین برای آن ها اجباری بوده است. گرجی هایی که در اصفهان ساکن بودند در تغییر دین یا حفظ دین اجداد خود مخیر بودند، اما به نظر می رسد آن ها به دلایل مختلف متمایل به تغییر دین و قبول اسلام بوده اند. حکایتی که پیترو دلاواله در این خصوص ذکر می کند مبین این مدعاست. هنگامی که تعدادی از گرجی ه