Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
مرکزیت بوکان در مجلس شورای اسلامی و خبرگزاری های ایران مطرح شده است. وضعیت طبیعی. جغرافیا. بوکان در °۳۶ درجه وَ ۳۱ دقیقه عرض شمالی و °۴۶ درجه وَ ۱۲ دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ و در میان دو کوه نعل شکن (نالشکینه) و کوه سیاه (برده رش) قرار گرفته است. وسعت محدوده شهری آن به صورت طولی ۱۲ کیلومتر است.ارتفاع بوکان از سطح دریای آزاد ۱٬۳۷۰ متر است.مسافت جاده ای بین این شهر تا ارومیه ۱۸۴ کیلومتر، تا تبریز ۲۰۴ کیلومتر، تا سردشت ۱۴۰ کیلومتر (از مسیر خلیفان-ربط) و تا بانه کمتر از ۹۰ کیلومتر است. شهر بوکان یکی از مسطح ترین شهرهای ایران است و همچنین بیشتر اراضی آن را دشت های هموار تشکیل می دهد. موقعیت ممتاز جغرافیایی و امنیت نسبی جاده ها، بوکان را به عنوان مرکز منطقهٔ جنوب و جنوب غربی دریاچهٔ ارومیه تبدیل کرده است. این شهر با قرارگیری بر سر راه های ارتباطیِ سه استان آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، و کردستان از موقعیت جغرافیایی و ترافیک ویژه ای برخوردار است. بوکان از غرب به مهاباد، و از جنوب به سقز محدود است و در دشت های استپی و هموار قرارگرفته و میان کوه های نالشکینه و برده زرد واقع شده است. آب و هوا. آب و ه
وای بوکان استپی خشک با تابستان های گرم و زمستان های سرد است. این شهر در زمستان سرد و پرف و روزهای زمستانی آن طولانی بوده که معمولاً تا اواخر اسفندماه ادامه دارد. حداکثر مطلق دمای بوکان ۴۲ درجه سانتی گراد بالای صفر و حداقل مطلق دمای هوا ۲۷ درجه سانتی گراد زیر صفر است. مدت روزهای یخبندان از ۸۵ تا ۱۰۰ روز و میزان بارندگی در سال های مختلف میان ۳۵۰ تا ۴۱۷ میلی متر متغیر بوده، که متوسط آن ۴۲۸ میلی متر برآورد شده است. باغ ها. باغ های آلبالوی امیرآباد با قدمت بیش از هشتاد سال هر ساله تولیدکننده چندین تن انواع میوه و انواع سبزی است. این باغ های سرسبز از نامدارترین باغ های بوکان و حومه به شمار می آیند. در گذشته حدود ۳۲ باغ سرسبز که به دلیل وفور آب، در شهر وجود داشته است. اسامی برخی از باغ های قدیمی بوکان بدین شرح است: باغ قاضی، باغ قاسم آقا، باغ های صلاح مهتدی، باغ میره بیگ، باغ ملاعلی، باغ سردار، باغ عبدالرحمن، باغ حاجی حریری، باغ های امیرآباد، باغ حاجی ابراهیم محمدیان، باغ حسن سام بیگی، باغ احمد کرمانج، باغ حاجی علی، باغ مام نصراله و باغ شیخ قادر. در میان آن ها اکنون تنها باغ های امیرآباد، باغ قاضی و باغ های کوسه (کو
سته) به صورت سالم و نیمه سالم به جا مانده اند. سیمینه رود (تاتاهو). رودخانه سیمینه رود در زبان کردی تَتَهو خوانده می شود که واژهٔ زرتشتی یا اوستایی است. این رودخانه از ارتفاعات مناطق منگور و دهستان ترجان سرچشمه می گیرد. پس از آبیاری این دهستان وارد بوکان می شود و از غرب این شهر عبور می کند و به دریاچه ارومیه می ریزد. حواشی این رودخانه به ویژه دره ها و دشت های آن بسیار زیبا و دیدنی است. کوه های شهر. بوکان در میان چند کوه از شرق و غرب احاطه شده است. کوه نعل شکن (نالشکینه) در شرق شهر کوه بَردِ زرد و کوه سیاه (برده رش) در غرب شهر قرار گرفته اند. آرامگاه هنرمند سرشناس کُرد حسن زیرک و پارکی به همین نام در دامنهٔ این کوه قرار گرفته است. کوه سیاه نیز در غرب شهر واقع شده و به یک پارک جنگلی و تفرجگاه تبدیل شده است. مردم. زبان، قومیت و مذهب. زبان مردم این شهر کردی سورانی یا کردی مرکزی است. سورانی خود به چندین لهجه تقسیم می شود. لهجهٔ رایج در سنندج لهجهٔ اردلانی است و لهجهٔ مردم بوکان نیز مکریانی نام دارد. مکریانی لهجه ای روان، خالص و فصیح است و از حیث شکل و تعداد کلمات بسیار غنی است. به باور محمدامین شیخ الاسلامی مکری د
ر زبان کُردی سورانی، لهجهٔ بوکانی برای نوشتن زبان کردی مطلوب تر است. ساکنان بوکان عمدتاً سنی و شافعی مذهب هستند. در سال ۱۳۹۲ مسلمانان از جمعیّت این شهرستان ۹۳ درصد و در نقاط شهری ۹۲ درصد و در نقاط روستایی ۹۷ درصد را تشکیل می داده اند. بهائیان و شیعیان در سطح شهر ساکن هستند. از دوره پهلوی دوم شیعیان در این شهر ساکن شدند. از دورهٔ قاجار و پهلوی، یهودیان در بوکان و حومهٔ آن سکونت داشته اند. در میان مسلمانان بوکان، خانواده هایی هستند که سابقاً یهودی بوده و طی دهه های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۰ خورشیدی مسلمان شده اند که مردم منطقه به آن ها در اصطلاح، جدید الاسلام یا نومسلمان می گویند. جمعیّت. در دوران سلطنت ناصرالدّین شاه، بوکان تحت تملک عزیزخان مکری جمعیّت آن تنها ۶۰ نفر حدود ۱۲ خانوار با خانه های گلی بوده است.دیوید یروشالمی در کتاب یهودیان ایران در قرن نوزدهم، جمعیّت بوکان با احتساب خانوارهای یهودی آن در زمان سردار سوم در سال ۱۲۸۰ خورشیدی ۴۰۰ نفر (۶۰ خانوار) یاد کرده است. بیشترین افزایش نسبی جمعیّت شهر بوکان در فاصلهٔ سال های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ بوده است که طی آن جمعیّت شهری از ۱۳ درصد به ۲۳ درصد رشد داشته است و از جمعیّت ۲۰٬۵۷۹ نفر
در سال ۱۳۵۵ به ۶۷٬۹۳۸ نفر در سال ۱۳۶۵ رسیده است. مهم ترین دلیل رشد جمعیّت این شهر، موج شدیدی از مهاجرت مردم روستاها به آن در دههٔ ۶۰ و جنگ ایران و عراق بوده است. در سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیّت شهر بوکان ۱۹۳٬۵۰۱ نفر اعلام شد، که از این تعداد ۹۷٬۶۵۹ نفر مرد و ۹۵٬۸۴۲ نفر زن و این تعداد در قالب ۵۶٬۹۴۴ خانوار بود. شهر بوکان با اختلاف کم با جمعیّت شهر خوی، سومین شهر پرجمعیّت آذربایجان غربی و سومین شهر بزرگ کردنشین ایران به شمار می آید. جمعیّت شهر بوکان در شش ماه دوم هر سال بیش از ۱۷٬۰۰۰ نفر به آن اضافه می شود که ناشی از مهاجرت فصلی مردم روستاها در فصل های پاییز و زمستان به شهر است. فرهنگ. آداب و رسوم. مراسم و آیین هایی که در میان مردم کرد مرسوم است در برگیرنده اعیاد مذهبی، قومی و باستانی است که ریشه در باورهای کهن این مردم دارد و اغلب تاریخی، پاره ای و اسطوره ای است. آداب و رسوم کردها کاملاً مانند دیگر اقوام ایرانی برگزار می گردد. از آداب و فرهنگ منطقهٔ بوکان می توان به حنابندان، چهارشنبه سوری، نوروز، رقص کردی و موسیقی کردی اشاره کرد. موسیقی کردی با موسیقی های باستانی ایران نسبتی تمام و کمال دارد. در میان انواع بی نظ
یر موسیقی کردی، هوره، شمشال (نوعی ساز بادی)، دف از قدمت بالای برخورد دارند و قدمت برخی از آن ها به بیش از هزار سال و حتی به پیش از ظهور اسلام در ایران می رسد و در حال حاضر در بسیاری از مراسم مولودی خوانی و آهنگ های کردی در موسیقی اقوام خاورمیانه شنیده می شود و این به علّت اثرگذاری و غنی بودن این نوع موسیقی در کنار موسیقی همسایگان خود است. پوشاک مردان و زنان کُرد شامل تن پوش، سرپوش و پای افزار است. ساخت و کاربرد هریک از این اجزاء به نوع فصل، نوع منطقه، نوع کار و معیشت و مراسم و جشن ها بستگی و با یکدیگر تفاوت دارند. لباس زنان و مردان اهالی کرد زبان جنوب آذربایجان غربی همان لباس عمومی اهالی کردستان است که جزو یکی از زیباترین و متین ترین نمونه لباس های بومی در میان کُردها به شمار می رود. جزئیات لباس کردی با توجه به شرایط مختلف جغرافیایی و آب و هوایی تفاوت هایی در بین دیگر نقاط کردستان ایران دارد، اجزای یک لباس کردی مردانه منطقه بوکان چنین است: «که وا پانتۆڵ» نوعی زیبا از شلوار کردی مردانه که در لهجه بوکانی آن را پاتول تلفظ می کنند نقش کت و شلوار را دارد ولی دوخت و فرم آن ها با کت و شلوار تفاوت کلی دارد. «که وا» ب
ه صورت یک ژاکت نظامی دوخته می شود، با این تفاوت جیب های آن روی سینه دوخته می شود و تنه و آستین های که وا چاک دارد. این نوع لباس مردانه را بیشتر در فصل زمستان می پوشند که کردهای این منطقه به آن «مرادخانی» می گویند. لباس زنان از قسمت سرپوش آن، می توان به دستمال یا روسری اشاره کرد. این دستمال، پارچه ای است بسیار نازک و سه گوش که تارهایی در اطراف آن ایجاد می کنند و به دین وسیله بر زیبایی آن می افزایند، اغلب پولک هایی نیز با آن تارها می دوزند تا زیبایی آن چند برابر شود. هر چند در مراسم عروسی اکثراً روسری در اولیت قرار نمی گیرد و الزامی نیست. شال نوعی پارچه است که بر روی لباس در ناحیهٔ کمر در رنگ و ابعاد مختلف بسته می شود. امروزه نمونهٔ لباس زنانه، بیش از یک میلیون تومان قیمت دارد، ولی با این وجود یکی از محصولات پرفروش در میان کردها به شمار می رود چراکه بیشتر زنان کُرد به این نوع لباس ها علاقه خاصی دارند. رقص کردی بخشی از آیین های نمایشی کُردها است که به صورت گروهی و به شکل حلقه ای ناکامل مرکب از رقصندگان زن و مرد درحالی که پنجه دست هایشان به هم گره خورده است و از چپ به راست در حرکت هستند اجرا می شود. در رقص کردی م
عمولاً یک نفر که حرکات رقص را بهتر از دیگران می شناسد نقش رهبری گروه رقصندگان را به عهده می گیرد و در ابتدای صف رقصندگان می ایستد و با تکان دادن دستمالی که در دست راست دارد ریتم ها را به گروه منتقل می کند و در ایجاد هماهنگی لازم آنان را یاری می دهد. رهبر گروه رقصنده که «سرچوپی» نامیده می شود با تکان دادن ماهرانه دستمال و ایجاد صدا بر هیجان رقصندگان می افزاید، در این هنگام دیگر افراد بدون دستمال به ردیف در کنار سرچوپی به گونه ای قرار می گیرند که هر یکی با دست چپ، دست راست نفر بعد را می گیرد؛ اصطلاحاً این حالت را «گاوانی» می گویند و نفر آخر هم با در دست داشتن دستمال به گروه نظم خاصی می بخشد. دستمال داشتن رهبر و نفر آخر نشان دهندهٔ برابری بوده و دست همدیگر را گرفتن هم نشانهٔ اتحاد گروه است. رقص مردم بوکان از آرامش و از یک پارچگی خاصی برخوردار و به سبک آرام و ملایمی اجرا می شود. همچنین سبکی به نام سپیی وجود دارد که رقص نسبتاً تندی است و منشأ آن منطقهٔ فیض الله بیگی بوکان است. در رقص های کردی تمامی رقصندگان به سرگروه چشم دوخته و با ایجاد هماهنگی خاصی وحدت یک قوم ریشه دار را به تصویر می کشند. در کنار آداب و رسوم کُ
ردها و به خصوص منطقهٔ بوکان سرگرمی و بازی های گوناگونی وجود دارد که به بازی دامه (یک نوع شطرنج ابداعی اما کاملاً متفاوت با بازی فکری شطرنج کنونی؛ برگرفته از «دامیهٔ» فرانسوی: damier)، بازی جورابن (جوراب بازی)، بازی بوکه بارانه، میشین (تیله بازی) و بازی خوزین (چوگان بازی) اشاره کرد. جورابن یا در اصطلاح فارسی جوراب بازی، نوعی بازی گروهی است که در آن، ۱۰ عدد جوراب مردانهٔ بزرگ از جنس پشم را به صورت دهانه باز در دو ردیف پنج تایی می چینند و یک تیله به نام «مازو» را در کنار آن ها می گذارند و بازیکنان در دو گروه، طرفین جوراب ها می نشینند. این بازی هم اکنون رایج ترین بازی و سرگرمی جوانان و نوجوانان کُرد است که به طور عمده در شب های طولانی و سرد زمستان یا در ماه رمضان اجرا می شود. هرساله مسابقات بزرگ جورابین (جورابن) با شرکت تیم های از سایر شهرستان های مناطق کردنشین ایران در شهر بوکان برگزار می شود. تاریخ تأسیس نخستین سینمای بوکان مربوط به دورهٔ پهلوی دوم است. در سال های ۱۳۴۲–۱۳۴۳ خورشیدی، این سینما مقابل ساختمان ادارهٔ دخانیات شهر قرار داشت و مالک آن یکی از آذری های منطقه بود. بعدها سینما سعدی در سال ۱۳۵۶ به دلیل اتص
ال برق در آتش سوخت و با آغاز انقلاب اسلامی بخشی از ساختمان آن تخریب گردید. بعد از سینما سعدی در دههٔ هفتاد سینما وحدت با ظرفیت ۴۸۳ نفر ساخته شد. این سینما از معدود مرکزهای فرهنگی و تفریحی بوکان بوده که از تعطیلی آن بیش از ۱۵ سال می گذرد. شهر بوکان به عنوان یک شهر با کاربری فرهنگی همواره در هنر و هنرپروری و در عرصهٔ هنر نمایش در سطح استان آذربایجان غربی پیشتاز بوده است، اما به دلیل نبود امکانات لازم در آن، وضعیت فرهنگی و هنری این شهر را با چالش مواجه کرده است. سینما وحدت به دلیل بی توجهی و اختلافات موجود میان شهرداری و پیمان کار، تعطیل و به حال خود رها شده است. نماینده مردم این شهر در سال ۱۳۹۱ عدم همکاری مسئولان بوکان را مشکل اصلی تعطیلی سینما وحدت اعلام کرد. مشاهیر. بوکان دارای پیشینه غنی فرهنگی، تاریخی، سیاسی و معنوی است به طوری که در طول یکصد سال اخیر به عنوان مرکز فرهنگ و ادب و هنر کُردی شناخته و به شیرازِ کردستان معروف شده است. مکان های تفریحی و گردشگری. یکی از بزرگ ترین پارک های واقع در استان آذربایجان غربی است و در قسمت غربی بوکان قرار گرفته است و به سه بخش تقسیم شده است که عبارتند از: بخش مجتمع تفریحی
برده رش، نام کوهی در نزدیکی این پارک و در بخش شمالی پارک نیز باغ های امیرآباد قرارگرفته اند باغ های معروف آلبالوی امیرآباد هر ساله پذیرای مسافران زیادی است. همچنین از حاشیه این پارک رود سیمینه رود عبور می کند. شمال پارک دارای امکاناتی مانند: زمین بسکتبال، شهربازی، زمین اختصاصی فوتسال، امکانات ورزشی، مسیرهای جهت دار دوچرخه سواری است. بخش جنوبی پارک به پیست اسکی، بوفه، امکانات تفریحی، سینماچندبعدی، شهربازی و نمایشگاه های صنایع دستی اختصاص دارد. بوستان ساحلی با مساحت ۱۲٬۹۸۳ متر، بزرگ ترین پارک این شهر است. پارک جنگلی برده رش یکی از مراکز تفریحی و گردشگری شهر بوکان است که در غرب شهر در نزدیکی باغ های امیرآباد و در شرق رودخانه سیمینه رود واقع شده است. در مجتمع گردشگری کوه سیاه با کاشت بیش از ۱۰۰۰ اصله نهال سرو نقره ای و خمره ای، فاز اول آن در سال ۱۳۸۴ به پایان رسید. این پارک از نظر توپوگرافی بر شهر کاملاً مسلط است. تفرجگاه بوکان بزرگ ترین تفرجگاه و پارک جنگلی استان آذربایجان غربی به شمار می آید. احداث مراکز مختلف فرهنگی، ورزشی و تفریحی با هدف تکمیل این پارک جنگلی یکی از اولویت های مهم صنعت گردشگری شهرداری این شهر
است. کوه سیاه به عنوان بزرگ ترین جاذبهٔ طبیعی این شهر به شمار می رود که پتانسیل تبدیل شدن به دهکده ای توریستی را دارد. بناها. بیشتر بناهای تاریخی بوکان طول قدمت آن ها محدود به دورهٔ قاجار است که عبارتند از آرامگاه حمامیان ،آرامگاه سرداران مکری، قلعه سردار، مسجد محمدحسین خان (بازار)، آرامگاه شیخ احمد مکریانی، مسجد حمامیان و مسجد جامع.بوکان با داشتن ۹۴ اثر تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی، یکی از شهرهای تاریخی ایران به شمار می آید. آرامگاه تاریخی سرداران مکری با معماری سنتی بنا شده است و با توجه به سبک معماری و زندگی نامه محمدحسین خان مکری مربوط به دورهٔ قاجار بوده و شامل یک حیاط کوچک در ضلع جنوبی است. این بنا محل دفن خانوادهٔ عزیز خان مکری داماد میرزا محمد تقی خان فراهانی معروف به امیرکبیر است. این بنا به عنوان یکی از مکان های تاریخی و گردشگری مهّم بوکان به شمار می رود که در پارک عمومی ملّت این شهر قرار گرفته است. آرامگاه حسن زیرک در فضای بیش از ۱۰۰۰ مترمربّع احداث شده که دارای فضای سبز و گل کاری و نورپردازی است. مجتمع در دامنه کوه نالشکینه ساخته شده است و آرامگاه هنرمندان برجستهٔ کُرد حسن زیرک، قادر عبدالله ز
اده در این مجتمع قرارگرفته اند و هر ساله پذیرای صدها نفر از دوستداران هنر و موسیقی کردی از مناطق مختلف کُردنشین ایران و خصوصاً اقلیم کُردستان عراق است. مساجد. معماری نخستین مسجد بوکان (مسجد جامع کنونی) به دورهٔ قاجار برمی گردد و «ملاسلام شیخ الاسلامی» اولین امام جمعه شهر در دوران عزیزخان مکری بود. این بنا امروزه به عنوان مسجدجامع شهر کاربرد دارد. مسجد بازار در میدان اسکندری خیابان انقلاب بوکان واقع شده است. این مسجد در سال ۱۲۶۲ شمسی ساخته گردیده است و به نام سردار محمدحسین خان مکری نامگذاری شد. مسجد بازار یکی از بناهای قدیمی و قاجاری شهر است که قدمتی بیش از ۱۵۰ سال دارد. این شهر دارای بیش از ۶۵ مسجد است که از مساجد مهم آن می توان به اسامی زیر اشاره کرد: این مسجد در نزدیکی شهر و در کنار روستای حمامیان قرار گرفته و بافت تاریخی آن مربوط به سال ۱۲۸۹ هجری شمسی برابر با ۱۳۲۸ قمری است و قبل از جنگ جهانی اول بنا شده است. بانی مسجد محمودآقا ایلخانی زاده و معمار آن معمارباشی مراغه ای بوده است. بنای مسجد بابلان مربع شکل و به صورت تک گنبدی با مصالح سنگ لاشه ای در پی و آجر چهارگوش در بدنه و گنبد پوششی به صورت دو لایه با ظ
رافت خاصی بنا گردیده و بعد از احداث بنای مسجد، واحدهایی تحت عنوان مدرسه به بنای آن اضافه شد. در کنار تپهٔ قدیمی قلعه سردار در ضلع شرقی چشمه قرار گرفته و به دستور حاکمان وقت بوکان ساخته شده است. در سال ۱۳۴۵ خورشیدی بنای مسجد گسترش یافت و ۴ گنید آجری و ۳ ستون به آن اضافه شد. در حال حاضر از این بنا برای برگزاری نماز جمعه مورد استفاده قرار می گیرد. مسجدجامع بوکان در سال ۱۳۷۹ به شماره ثبت ۳۴۸۰ در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه ها. قلعهٔ سردار یا ارگ بوکان از مکان های تاریخی این شهر است. بخش نخست ساختمان این قلعه در سال ۱۲۸۵ هجری قمری برابر با ۱۲۴۷ خورشیدی توسط عزیزخان مکری ساخته شده و مرکز حکومت خانواده اش بود. این قلعه در دورهٔ قاجار به عنوان دژ نظامی و سکونتگاه مورد استفاده قرار می گرفت و نماد این شهر است. مراکز آموزشی. دانشگاه ها. بوکان داری سه دانشگاه شامل پیام نور، آزاد و دانشگاه علمی کاربردی است. دانشکده پرستاری و پیراپزشکی در شهر بوکان نیز دایراست. در دانشگاه پیام نور بوکان ۳۲۰۰ دانشجو مشغول به تحصیل هستند. دانشگاه جامع علمی کاربردی بوکان دارای ۱۴۰۰ دانشجو در ۲۰ رشته کارشناسی و ۱۶ رشته کاردانی
است. در دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوکان نیز بیش از ۳۰۰۰ دانشجو مشغول به تحصیل هستند. دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوکان جزو ۱۰۰ دانشگاه برتر در میان واحدهای دانشگاه آزاد ایران است. مدرسه ها. اولین مدرسه دولتی بوکان در سال ۱۳۰۷ شمسی با نام دبستان مبارکهٔ شاپور با مدیریت مهدی شیبانی (یکی از اهالی شهر تبریز) تأسیس گردید. بعد از مهدی شیبانی به ترتیب ورقائیان، حسن مدرسی و سلیمان امیری مدیر این مدرسه بودند. شیخ حسن کاظمی مکری نیز اولین معلم بوکان بود و تا قبل از تأسیس این مدرسه، مکتب خانه های قدیمی در این شهر وجود داشت و عموماً دانش آموزان برای فراگرفتن، کتاب های مقدماتی و ساده نظیر گلستان ،بوستان سعدی و منشآت امیرنظام و نصاب الصبیان مشغول بودند. تا آن تاریخ هیچ گونه مدرسهٔ دولتی در بوکان وجود نداشته است. در سال ۱۳۹۰ تعداد آموزشگاه های موجود این شهر در مقطع متوسطه ۲۹ واحد و پیش دانشگاهی ۲۷ واحد بوده است. همچنین تراکم دانش آموز در کلاس تشکیل شده در کلیهٔ مقاطع تحصیلی این شهر ۳۳ نفر است که نسبت به میانگین استان در رتبهٔ هشتم قرار دارد. بوکان دارای بیش از ۴۲ هزار نفر دانش آموز است.در سال ۱۳۹۴ نرخ باسوادی شهروندان بوکانی د
ر گروه سنی هدف ۱۰ تا ۴۹ سال به بیش از ۹۳ درصد رسیده است. تاریخ برپایی مدرسه علوم دینی بوکان مربوط به دورهٔ قاجار است که تأسیس مدرسه و انتقال عالم نامدار منطقه ملا محمدحسن وجدی قزلجی از ترجان به شهر بوکان و تأمین تمامی هزینه های مدرسه و مستمری طلاب توسط حاکم وقت این منطقه، یعنی سردار محمدحسین خان مکری صورت می گرفت. تا اینکه در دورهٔ پهلوی دوم ساختمان مدرسه علوم دینی بوکان در سال ۱۳۵۵ شمسی به مساحت چهارهزار متر مربع در جنوب این شهر تأسیس شد. تعداد طلاب اولیه این مدرسه بیش از پنجاه نفر بود که تحت نظارت سرپرست مدرسه علوم دینی مشغول به تحصیل بودند. از شخصیت های برجسته مدرسه علوم دینی بوکان می توان به ملا هادی افخم زاده اشاره کرد. در شهر بوکان و حومهٔ آن بیش از ۳۰ مدرسهٔ علوم دینی فعال وجود دارد. کتابخانه ها. نخستین کتابخانهٔ عمومی بوکان در سال ۱۳۴۰ تأسیس شده است. شهر بوکان دارای ۳ باب کتابخانهٔ عمومی و ۴ باب کتابخانه عمومی مشارکتی است. هم اکنون ۳ باب کتابخانه عمومی مستقل و تعدادی کتابخانه مستقر در مساجد بوکان مشغول ارائه خدمات به شهروندان این شهر هستند. بیشترین اعضای کتابخانه های این شهر را دانش آموزان مقاطع مختلف
تشکیل می دهند. مساحت فضای کتابخانه های بوکان ۲٬۵۷۰ متر مربّع بوده و سرانه آن ۱٫۱۴ متر به ازای هر ۱۰۰ نفر و تعداد اعضای کتابخانه ها ۳٬۷۰۰ نفر است و به نسبت جمعیّت شهر در حد پایینی قرار دارد که قرار گرفته شدن کتابخانه های بوکان در مرکز شهر و عدم دسترسی بخش زیادی از جمعیّت شهر به کتابخانه ها از مهم ترین علل کمبود اعضای کتابخانه های شهر است. در کتابخانه های شهرستان بوکان ۶۵٬۰۰۰ جلد کتاب وجود دارد. معضلات اجتماعی. مهاجرت های بی رویه و عدم فرهنگ سازی و تناسب امکانات نسبت به جمعیّت شهر، بوکان را با معضلات اجتماعی مانند سوءمدیریت، بیکاری، طلاق، تکدی گری روبه رو ساخته و زمینهٔ افزایش جرایم را در این شهرستان فراهم کرده است. در رابطه با معضل بیکاری، برخی از سرمایه داران این شهر به جای ایجاد کارگاه های تولیدی و اشتغال زایی برای مردم، سرمایه های خود را در بازار مسکن و به شکل فعالیت های دلالی سرمایه گذاری می کنند و حاضر نیستند وارد تولید شوند. عدم مسئولیت پذیری در پست های مدیریتی، وابستگی های جناحی، مهاجرت های سامان دهی نشده، افزایش نرخ بیکاری، مشاغل کاذب، نبود رسانهٔ دولتی (رادیو و شبکه تلویزیونی) مشکلات زیادی را در تمام
ی حوزه ها برای مردم بوکان ایجاد کرده است. معضلات شهری. آلودگی هوا. آلودگی هوای بوکان بیشتر به صورت گردوغبار است و این پدیده بر اثر طوفان های شن و وزش باد شدید در بیابان های جنوب غربی کشور عراق به وجود آمده و به خاطر ریز بودن ماندگاری زیادی در هوا دارند. این نوع آلودگی هنگامی خطرساز است که غلظت آن از حد مجاز بگذرد که می تواند مواردی مانند کاهش دید در شهر و مشکلات تنفسی را برای مردم به وجود آورد. در تیرماه ۱۳۹۴ آلودگی هوای بوکان در برخی ساعات به حدود ۶۰۰ میکروگرم بر مترمکعب می رسید. ایستگاه سنجش آلودگی هوای شهر بوکان به دستگاه آنالیزور کمتر از ۲٫۵ میکرون مجهز است. این ایستگاه در زمینی به مساحت ۱۸ متر مربع در ضلع شمالی میدان استقلال در سال ۱۳۸۸ احداث شده است و اطلاعات آن کاملاً از طریق اتصال به شبکه از ارومیه و تهران قابل دسترسی است. آب شرب. بوکان با آنکه یکی از شهرهای پرآب ایران به شمار می آید اما با مشکل جدی کم آبی در مناطق مختلف شهر روبه رو است. بزرگ ترین سد آذربایجان غربی در این شهرستان قرار دارد. مردم این شهر از مشکل کمبود آب رنج می برند، درحالی که دریاچه سد شهید کاظمی این شهرستان آب شهرستان های تبریز، بناب
، ملکان، میاندوآب و بخشی از مراغه را تأمین می کند. مسئولان و مدیرکل آب و فاضلاب استان آذربایجان غربی پاسخگو نیستند. این شهر تنها دارای دو مخزن ذخیره آب ۵ هزار و ۱۰ هزار مترمکعبی بوده و در هر ثانیه در بوکان ۳۳۰ لیتر و پیک مصرف ۶۰۰ لیتر است. مطالعات جدیدی برای انتقال آب از سد شهیدکاظمی انجام گرفته که پیش بینی شده است با انتقال آب آن، مشکل آب شرب بوکان تا ۳۰ سال آینده برطرف خواهد شد. ساختار شهری. گسترش. خاستگاه اولیهٔ بوکان در پیرامون چشمه یا حوضخانه آن است. بیش از ۱۳۰ سال قبل، مرحله ای از جذب جمعیّت و توسعهٔ بوکان، در اطراف هسته اولیه آن یعنی قلعهٔ سردار و مسجد جامع و چشمه آغاز شد. از نظر جغرافیایی، بوکان برسر راه اصلی و ارتباطی شهرهای بزرگی مانند کرمانشاه، سنندج و تبریز قرار گرفته است. در بعد سیاسی، سردارهای این شهر به آن هویت سیاسی بخشیده اند و نسبت به سکونتگاه های دیگر از اهمیّت بیشتری برخوردار بوده است. از قلعهٔ سردار به عنوان محلی برای اجرای سیاست های دولت های مرکزی و سردارهای بوکان در منطقهٔ مکریان استفاده می شد. این قلعه در نزدیکی چشمهٔ اصلی واقع شد و به علّت اهمیت دین اسلام برای حاکمان و مردم، مسجد جامع
نیز در همان دورهٔ قاجار در نزدیکی ساختمان قلعه و چشمه احداث شد. در قرن بیستم میلادی تغییرات قابل توجهی در شهرهای ایران و عموماً شهر بوکان به طور خالص روی داده است. ورود نظام سرمایه داری و معماری مدرن و از همه مهم تر ورود اتومبیل و به طبع آن ساخت شبکهٔ راه های ارتباطی و خیابان بندی، ظاهر شهر دچار دگرگونی شد. این شهر به دلیل داشتن تنگناهای ژئومورفولوژی به صورت خطی و در محور رودخانهٔ سیمینه رود و دامنه کوه نالشکینه رشد و توسعه پیدا کرده است. از سال ۱۳۴۰ تا اکنون وسعت شهر گسترش زیادی را تجربه نموده و در حال حاضر تا پای کوه نالشکینه و زمین های اطراف سیمینه رود به زیرساخت و سازهای شهری تعلق گرفته است. گسترش وسعت این شهر بیشتر در جهت شمالی و جنوبی بوده و زمین های حاصلخیز برای کشاورزی را اشغال کرده است. بوکان ۷ درصد از مساحت استان آذربایجان غربی را دربرگرفته و پهنه ای حدود ۸ کیلومتر دارد که از شهرهای بزرگ استان آذربایجان غربی محسوب می شود. طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ از جمعیت کل شهرستان بوکان، ۷۴٫۲۵ درصد به نقاط شهری اختصاص دارد. قدیمی ترین محلهٔ شهر بوکان، قلعهٔ سردار نام دارد. شهرداری. شهرداری بوکان با قدمت بیش از نیم قر
ن در اوایل دورهٔ پهلوی دوم در سال ۱۳۲۷ پایه گذاری شد و اولین شهردار رسمی این شهر سیدعبدالله کاظمی مکری بود. در بدو تأسیس، جمعیت شهر به ۵٫۰۰۰ نفر می رسید در حالی که تا قبل از این تاریخ، بوکان را تنها یک قصبه بزرگ می نامیدند. ساختمان آن زمان شهرداری بوکان، ساختمان فعلی بانک صادرات در خیابان انقلاب این شهر بود. مناطق شهرداری. در طی دهه های ۷۰ و ۸۰ خورشیدی شمار قابل توجه ای محلّه و شهرک در محدوده شهر ساخته شد. برخی از این محله ها همان روستاهای پیشین اند که گسترش داده شده اند. شهر بوکان در حالت فعلی به سه ناحیه از سوی شهرداری تقسیم بندی شده است. فضای سبز. در سال ۱۳۸۵ مساحت کل فضای سبز بوکان ۷۷۰٬۰۰۰ مترمربع برابر با ۷۷ هکتار که سرانه فضای سبز این شهر برای هر نفر ۴٫۳۸ مترمربع بوده است. بیش از ۹۰ درصد فضای سبز سطح شهر به وسیله آب خام آبیاری می شود. ساختار اجرایی و اداری. فرماندار به عنوان نماینده عالی دولت در شهرستان، نقش هماهنگ کننده میان ادارات و مسئول پروژه های کلان عمرانی را دارد. خشایار صنعتی از تابستان ۱۴۰۱ با حکم رسمی وزارت کشور، به عنوان فرماندار شهرستان بوکان منصوب شد. او پیش از این، در اسفند ۱۴۰۱، به عنوان
سرپرست فرمانداری معرفی شده بود. وی بر پروژه هایی مانند احداث ۱۴۰۰ واحد مسکن ملی و ساخت بیمارستان ۲۵۰ تختخوابی نظارت مستقیم داشته است. اقتصاد. اقتصاد مردم بوکان متکی به حوزهٔ صنایع خرد و بخشی مربوط به گردشگری بوده و بازار بوکان در جایگاه دومین بازار استان آذربایجان غربی قرار دارد.کارخانه ها و واحدهای صنعتی و تولیدی بوکان محدود به دورهٔ جمهوری اسلامی است که بعد از خاتمهٔ جنگ هشت ساله ایران و عراق، به دلیل موقعیت راهبردی این شهر واحدهای صنعتی گوناگونی طی چند دهه در بوکان احداث شدند و اکنون با داشتن ۱۵۰ واحد صنعتی در رتبهٔ سوم صنعت استان آذربایجان غربی قرار گرفته است. بوکان در استان آذربایجان غربی در رتبهٔ سوم صنعت پس از ارومیه و خوی قرار دارد. و در زمینهٔ صنعت نساجی، ماشین سازی فعالیت دارد. از لحاظ سرمایه گذاری ۷/۶ درصد سرمایه گذاری آذربایجان غربی را به خود اختصاص داده است. در شهرک صنعتی بوکان هم اکنون ۸۳ کارگاه تولیدی مشغول به فعالیت هستند. محصولات فلزی، پلاستیکی، مواد اولیه صنعت ساختمان و ماشین آلات کشاورزی بیشترین میزان تولیدات واحدهای صنعتی بوکان را تشکیل می دهند. مساحت این شهرک صنعتی ۵۹ هکتار و دارای هفت هک
تار فضای سبز است. واحدهای صنعتی. کارخانهٔ سیمان کاوان از بزرگ ترین کارخانه های آذربایجان غربی و شمال غرب ایران است که روزانه توانایی تولید چهارتن سیمان را دارد. این کارخانه به دلیل موقعیت خاص جغرافیای و نزدیکی به مرز الخصوص باکشور عراق و به جهت رشد صنعت در سال ۱۳۸۵ فاز اول و سال ۱۳۹۰ فاز دوم آن ساخته شد و بیش از ۵۰۰ نفر به صورت مستقیم و ۴۰۰۰ هزار نفر به صورت غیرمستقیم در این کارخانه مشغول به کار هستند. برای احداث این کارخانه ۲۵ میلیون یورو و ۵۴۵ میلیارد ریال تسهیلات هزینه شده است. ۳۲ درصد محصولات کارخانه سیمان کاوان بوکان به خارج از ایران صادر می شود. واحد تولیدی پلی اتیلن بوکان در سال ۱۳۷۶ با خرید ماشین آلات موردنیاز از کشور اتریش راه اندازی شد و فعالیت خود را به منظور تأمین لوله های مورد نیاز طرح ها و سیستم های آبیاری در بخش های کشاورزی، آبرسانی شهری و روستایی، گازرسانی و فاضلاب آغاز کرده است که در سال ۱۳۹۳ به عنوان واحد نمونهٔ استاندارد کشوری معرفی شد. نخستین کارخانهٔ کارتن آکاردئونی ایران در بوکان قرار دارد. از جمله محصولات این کارخانه می توان به تولید کارتن سه لایه با کیفیت بسیار بالا، کارتن های ضربه گیر