Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
پهنه در آغاز ، ظاهراً آتش ، آسمان ، باد و … و نظیر آن را مقدس می شمردند و خدایی را که مظهر هر یک از آنان بوده می پرستیدند ، پس از آن نشانه هایی از ایمان ساکنان ری و قصران به &lt; اهورامزدا &gt; وجود دارد. پیش از ظهور زرتشت ، مردمان این ناحیه پیرو آیین مغان که خاستگاه آن از همین پهنه بوده است بوده اند. از زمان مادها و هخامنشیان که مغان آیین زرتشت را پذیرفتند ، این دین در نواحی ری ، قصران و دماوند رواج یافت. در سراسر این دوره تا دوره اسلامی دین مردمان مناطق ری ، قصران و دماوند دین زرتشت بود. در مورد زمان زندگی زرتشت نظرات مختلفی ابراز شده اما در مورد قصران وجود قبرستان قیطریه ، آهار و ایگل متعلق به ۳ هزار سال پیش نشان می دهد ظهور زرتشت بعد از قرن نهم پیش از میلاد بوده ، چون در زمان زرتشت مرده را به خاک نمی سپردند ، در حالی که می دانیم دین مردمان این منطقه زرتشتی بوده و قبرستان ها متعلق به ۳ هزار سال پیش ، که می بایست دین زرتشت نیز قبل از این عدد بوده باشد. در زمان اسکندر و جانشینانش &lt; سلوکیان &gt; دین مردم زرتشتی بوده اما این دین مورد بی توجهی و بی اعتنایی حاکمان جدید قرار گرفت. اجرای احکام آن سست شد و کانون
آتشکده ها رو به خاموشی گذاشت. این امر در مورد ری و پیرامون آن که مرکز مغان و رهبران مذهبی بود ، شدت بیشتری داشت. در زمان اشکانیان نیز دین به صورت سابق بود و رونقی پیدا نکرد، تا اینکه در زمان ساسانیان ، آیین زرتشت ، دین رسمی کشور شد ، که ری و مناطق پیرامون آن از اهمیت خاصی برخوردار شد. در آغاز این دوره دین زرتشت در سراسر ناحیه قصران رونق فراوانی داشت و از بین ایزدان ، ایزد ناهید با اعتقادی خاص مورد تقدس و تکریم بود. بطوری که در کوشه و کنار این نواحی بناهای دینی به وجود آمده ، مانند آتشگاه قصران (قلعه دختر ، قصر دختر ، قزل ماما ، و دیگر موارد) بین آهار و شهرستانک که بنای نیمه ویران آن هنوز پا برجاست ، خاتون بارگاه بر فراز کوهی به همین نام در گرمابدر ، قلعه هفت دختران و قلعه ای در کمردشت لار و بنایی در شمال ری در دامنه کوه سه پایه در قصران خارج که اکنون به نام بقه بی بی شهربانو شهرت دارد منتسب به ایزد بانوی ناهید هستند. دوره اسلامی و پس از آن. همان طور که در سطرهای پیش اشاره شد ، اصولاً پهنه قصران در تحولات و حوادث سیاسی تابع جریان هایی بوده است برای ری و دماوند نیز پیش می آمد. اما در مورد پذیرش اسلام تفاوت بین
ری و قصران خارج با داخل دیده می شود. بطوری که پس از تصرف ری توسط نعیم بن مقرن در سال ۲۲ هجری ابتدا مردم ری مانند ذمیان (اهل ذمه) پرداخت جزیه و خراج را پذیرفتند ، کم کم با گذشت زمان و رواج بیشتر اسلام در ری ، رفته رفته آبادی های واقع در قصران خارج یکی پس از دیگری به دین اسلام درآمدند. اما در قصران داخل وضع به گونه دیگری بود بطوری که دین زرتشت حتی به هنگام افول در ری و قصران خارج در قصران داخل از رونق فراوانی برخوردار بود و تا مدت ها اسلام در بسیاری از نقاط کوهستانی البرز راه نیافت و فقط مردم جزیه و خراج به حاکم مسلمان پرداخت می کردند. از قرن سوم قدرت مازیار در نواحی کوهستانی طبرستان ، رویان ، دماوند ، قصران فزونی گرفت و مأمون حکومت مناطق کوهستانی را به او سپرد و نام اسلامی محمد را برای او برگزید. چون پذیرش اسلام از طرف مازیار سوری و مصلحتی بود در زمان او دین زرتشت پابرجا و آتشکده ها فروزان بود. بعد از آن طاهریان بر این منطقه مسلط شدند ، در زمان طاهر بن عبدالله پاره ای از اتشکده ها خاموش شد. با روی کار آمدن علویان به خواسته بزرگان محلی ، حسن بن زید علوی در سال ۲۵۰ هجری برای دعوت مردم به اسلام به نواحی دماوند و
فیروز کوه و قصران رفت ، مردم ضمن پذیرش اسلام با او بیعت کردند.
شلنک روستایی از توابع بخش آسارا شهرستان کرج در استان البرز ایران است. مردم شلنک به گویش قصرانی زبان مازندرانی صحبت می کنند. جمعیت. این روستا در دهستان آسارا قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۲۱ نفر (۴۱خانوار) بوده است. مردم شلنک به گویش قصرانی زبان مازندرانی صحبت می کنند.
کیاسرلات روستایی از توابع بخش آسارا شهرستان کرج در استان البرز ایران است. مردم روستا به زبان تاتی صحبت می کنند. جمعیت. این روستا در دهستان آسارا قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۸ نفر (۱۲خانوار) بوده است.
لانیز روستایی از توابع بخش آسارا شهرستان کرج در استان البرز ایران است. فارسی شمیرانی گویش رایج در روستای کوچک لانیز است. جمعیت. این روستا در دهستان آسارا قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۸۸ نفر (۴۱خانوار) بوده است. مردم لانیز به گویش قصرانی زبان مازندرانی صحبت می کنند.
شهرستانک، (از ریشه ی شارستانک _شار:آبادی_ و در گویش محلی شارْسونک یا شَرسونک) روستایی در دهستان آسارا از توابع بخش آسارا واقع در شهرستان کرج در استان البرز ایران است. شهرستانک در قدیم مرکز بخش کن بوده که در اواخر سال ۱۳۲۶ ه .ش دهستان شمیران تبدیل به بخش و دهستان های ارنگه و لورا و شهرستانک ضمیمه بخش کرج شده است. این روستا در ۵۵ کیلومتری شمال خاوری کرج و در مرز استان های البرز و تهران جای گرفته است. بلندای این روستا از سطح دریا ۲۱۹۰ متر و آب و هوای آن در زمستان سرد و تابستان معتدل و دلپذیر است. شهرستانک یعنی شهر کوچک؛ همان طور که از نامش پیداست، منطقه ای بزرگ و آباد است. می گویند این ده بزرگ، در زمان پادشاهی قباد از سلسله ساسانی پایه گذاری شده است. آب چشمه سارهای این منطقه بسیار گواراست. زبان. مردم شهرستانک به گویش قصرانی زبان مازندرانی صحبت می کنند.حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده است: منطقه قصران باستانی شامل مناطق لاوشان، فشم،میگون، شمشک، گاجره و روستاهای کوهپایه ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ری
شهٔ زبانهای دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تأثیر یافته است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجهٔ مازندرانی به همان نسبت افزوده می شود، چنان که در لهجهٔ میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر زبان مازندرانی غلبه دارد. جمعیت. جمعیت این روستا بر پایه سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ۱٬۰۴۸ نفر (۳۱۷ خانوار) بوده است. پیشینه. شهرستانک که روستایی کوهستانی در شمال کوه توچال است، روستایی تاریخی به شمار می رود و ناصرالدین شاه قاجار در آن کاخ ویژه ای داشته که امروزه با نام کاخ شهرستانک شناخته می شود. جادهٔ ناصری، راهی که از روزگاران دور ری را به مازندران پیوند می داد و در دورهٔ قاجار گسترش یافت، از این آبادی می گذرد. امروزه هنوز کوهنوردان از این مسیر استفاده می کنند. در حال حاضر بهترین مسیر دسترسی به شهرستانک، راه آسفالتهٔ ۸ کیلومتری ای است که از جاده کرج-چالوس، نرسیده به گچسر جدا شده و در شهرستانک پایان می پذیرد. آزادراه تهران - شمال نیز از نزدیکی شهرستانک عبور می کند.که از تهران با طی مسافت ۳۲ کیلومتر می توان به ش
هرستانک رسید. با نگاه به یادگارهای تاریخی به جا مانده، دیرینگی این روستا به سدهٔ ششم هجری قمری می رسد. قلعه دزدبند شهرستانک، تپه شنستون (شن ستون) و کاخ شهرستانک (کاخ ناصرالدین شاهی) از آثار تاریخی این روستا هستند. رودخانه شهرستانک. رودخانه ای از شاخه های رودخانه کرج در دهستان آسارا، واقع در شمال غرب شهرستان تهران. این رودخانه از دامنه های قله تاربیشه (ارتفاع: ۳.۱۵۰ متر) واقع در ۲۵ کیلومتری شمال تهران و دامنه های غربی کوه آهار بَشْم (ارتفاع: ۳.۱۲۵ متر) در ۱۲ کیلومتری شهر فشم، بازارک، شترگردن (اِشتِرگِردِن)، گردنه ی لت، لوارک، سی وسه چَم، نودشتک، دلستان، سرباز (مرجیَک نو)، زنگ ِتول (فراخ نو)، گندم چال، سرچشمه می گیرد. رودخانه شهرستانک (که در ناحیه ی اتصال به رود چالوس-کرج، دوآب نامیده می شود)، با درازای حدود ۱۸ کیلومتر از رودخانه های حوضه دریاچه نمک قم به شمار می رود. شاخه های مختلف این رودخانه از چشمه های گَلْ کیله (لب جوی)، تیس فیشه ("چشمه ی اصلی رودخانه ی شهرستانک. وجه تسمیه: «توس»: درخت توس که در اطراف چشمه روئیده و «بیشه»: جای سبز")، بندِبِن، دِریوئک، فیک دار چشمه (فیک دار: درخت بید)، سرخ بشمک، سه نَه دره،
زردوِله و … با گذر از باغات دِزدبِن، سَرین تُوْرو، کَلوا، گوجه دره، علم سَر، جوئَر چالون (چالان بالائی)، شیک دره، آسیاب سر، قومیون تِوْرو و چالون، وارد روستای شهرستانک (بافت مسکونی ده) می شوند و پس از پیوستن به یکدیگر با حرکت به سوی شمال غرب، باغات بسال ده، سَربِسی، کافردره، مازون، روستای سرک و باغات گودر را آبیاری می کنند؛ رودخانه شهرستانک پس از دریافت آب رودخانه لانیز در ۳ کیلومتری شمال غربی روستای سرک، به رودخانه کرج می‎پیوندد. رودخانه شهرستانک از شاخه های دائمی رودخانه کرج به شمار می رود. فصل پرآبی آن، زمستان و روزهای آغازین بهار، و میانگین سالیانه ی آبدهی آن حدود ۲۰ مترمکعب بر ثانیه برابر ۶۳۰ میلیون مترمکعب در سال است. منبع تغذیه رودخانه شهرستانک بارش برف و باران بر قله ها و دشت های مرتفعی چون توچال، چمن مخمل، خاکچال، لوار، آهاربشم و چشمه های منطقه است. جاذبه های گردشگری. طبیعت شهرستانک. زمانی که تهران شهر کوچکی بود و جمعیت آن به دشواری به 150 هزار تَن می رسید، تابستان که می شد بیم آن می رفت که از بسیاریِ گرما، بیماری ها همه گیر شود. در این زمان بود که ناصرالدین شاه قاجار و درباریانش، به همراه خدمتکاران
راهی ییلاقات می شدند و خود را از گزند گرما و بیماری می رهاندند. یکی از ییلاقاتی که ناصرالدین شاه بدان دلبستگی بسیار داشت، روستای شهرستانک بود در شمال کوه توچال. هوای خوش و چشم انداز دل انگیز آن، دل از ناصرالدین شاه برده بود و شهرستانک جای دلخواهش شده بود. شاه دستور داد در آنجا کاخی ویژه بسازند. هنوز هم این کاخ پابرجاست. شهرستانک روستای زیبایی ست. طبیعت آن دل می بَرد و هوایش در پاکیزگی کم مانند است. این روستای دلربا در مرز استان تهران و استان البرز جای دارد. با پایتخت 84 کیلومتر فاصله دارد و راه آن از جاده ی زیبای چالوس می گذرد. البته با احداث آزادراه تهران شمال فاصله به ۴۰ کیلومتر از عوارضی دهکده ی المپیک (سر آزادگان) تا قلب روستا (انتهای جاده ی دوآب) کاهش یافته است. شهرستانک روستای کهنی است و دیرینگی آن دست کم به سده ی ششم هجری قمری (900 سال پیش) بازمی گردد. این گستره ی رشک برانگیز، آمیخته ای از تاریخ و طبیعت است. باغ هایش سرسبز و پُربار است و دیوار و حصاری ندارند و شاخه های درختان از میوه هایی مانند گیلاس، آلبالو، گردو، سیب، گلابی، زردآلود و توت، گران بار است. رودخانه ای از میان روستا می گذرد که از چشمه ای
به نام «گل کیله» (به معنای لب جوی) و چشمه ساری پرآب به نام «تیس فیشه» ("توس بیشه؛ که مملو از درختان وحشی توس است") سرچشمه می گیرد. آب آن گواراست و تشنگی را در فصل گرم سال، فرومی نشاند. درخت کهنسالی که به گفته ای 2800 سال پیش ریشه گرفته است و هنوز هم سایه بخش است، شهرستانک را رنگ و رویی دیگر داده است. بومی ها به آن «اُرس» یا «هورست» می گویند. درباره ی اُرس شهرستانک افسانه های کهن بر سر زبان ها است. بلندای این کهن درخت به ۱۵ متر و پهنایش به ۱۲ متر می رسد. همانطور که پیداست، «هور» بمعنای خورشید و «رست» بمعنای روئیدن است. در زبان محلی به نوعی درخت سرو که بصورت طبیعی در کوهستان های منطقه بدون آبیاری و بصورت دیم می روئیده «هِوْرِست» و به مناطق پردرخت «هِوْرِستون» (هورستان) می گویند. البته بعدها بدلیل بریدن درختان و فروش هیزم تراکم هورستان ها کم شده و تقریبن منقرض شده اند. درخت کهنسال فوق الاشاره از این روند تاریخی جان سالم به در برده. زمستان های روستای شهرستانک مالامال از برف و بوران است. بهار که می رسد، درختان شکوفه می دهند و بوی خوش گل ها، همه جا می پیچد. اما آنچه شهرستانک را بیشتر آوازه بخشیده، همان کاخ ناصرالد
ین شاهی است. شهرستانک از روستاهای زیبا و شگفت انگیز ایران است. طبیعت آن رویایی است و ریشه هایش سیراب از تاریخی کهن. دیدن آن بی گمان سفری به یادماندنی است. آن اندازه به یادماندنی که دیدن دوباره و چندباره اش آرزویی ماندگار خواهد بود. موقعیت جغرافیایی این روستا به گونه ای است که از شمال به روستای کسیل، از جنوب به کن سولقان، از خاور به شکرآب و آهار و از باختر (:غرب) هم به لانیز و شلینک و سرک می رسد . قلعه دزدبند (قلعه دختر) شهرستانک. روی خط الراس کوه شهرستانک و بر بلندترین قله آن، از فاصله های بسیار دور، بنایی به چشم می خورد که در میان اهالی به قلعه دزدبند (قلعه دختر) شهرستانک معروف است. این بنا که در حال حاضر فقط پایه های سه اتاق و قسمتی از سقف یکی از اتاق های آن باقی مانده، با قلوه سنگ و ملاط ساروج ساخته شده و پوشش داخلی آن از گچ بوده است. آنچه هم اکنون بر جای مانده، حاکی از این است که این بنا قلعه نبوده، بلکه بیشتر به عنوان بنایی دیده بانی و اطلاع رسانی مورد استفاده بوده و ظاهراً نگهبانان و دیده بانان به وسیله آتش افروزی یا با روشن کردن چراغ های روغنی در داخل این بنا اطلاعات لازم را با یکدیگر رد و بدل می کردند
. بررسی سفال های جمع آوری شده از داخل و اطراف بنا و همچنین بررسی نقشه، پلان و سبک معماری آن حاکی از اسلامی بودن آن است. قطعات سفال نشان می دهد که ظروف سفال استفاده شده دراین محل، نامرغوب، غیرتجملی و صرفاً جنبه کاربردی داشته است. سبک بنا و مصالح به کار رفته و سفال های پراکنده اطراف بنا شباهت زیادی به آثار دوره ایلخانی و تیموری دارد. تپه شنستون (شن ستان). در قسمت جنوب دره گل کیله شهرستانک، دقیقاً قسمتی که باغ های میوه در بالای کوه به پایان می رسد، قطعات معتنابهی از سفال های قرمز رنگ با تمپرشن پراکنده اند. این قسمت از دره که کاملاً در دامنه کوه واقع شده به تپه شنستون معروف است. از زمین های تپه شنستون برای کشت های دیم استفاده می شود. به همین جهت قلوه سنگ های پراکنده در دامنه کوه جمع آوری شده و در جای جای دامنه روی هم انباشته شده است. با توجه به اینکه در دوران تاریخی بیشتر قبرستان ها در دامنه کوه ها ایجاد می شده و با وجود سفال های شبیه این دوره، در این محوطه، می توان گفت که تپه شنستون مربوط به چادرنشینان دوران تاریخی است. کاخ شهرستانک. در سال ۱۲۹۵ هجری قمری ، زمانی که 31 یکسال از پادشاهی ناصرالدین شاه سپری شده بود
، شاه دستور ساخت کاخ شهرستانک را در دره گل کیله داد. سه سال زمان بُرد تا کاخ در محوطه ای 8000 متری ساخته شد. کاخ او ساختمان دو اشکوبه ای است که یک اشکوب آن ویژه ی اندرونیان و یک اشکوب دیگر ویژه ی همراهان درباری شاه بود. این کاخ در انتهای دره ی روستا، کنار رودخانه، ساخته شده است. ناصرالدین شاه از راه کالسکه رو شاهی به گردنه ی آهار می آمد و از آنجا به شهرستانک سرازیر می شد! کاخ ناصری در روستای شهرستانک، در سال 1376 خورشیدی ، ثبت ملی شد. بخش اندرونی کاخ را از زیر تلی از خاک بیرون آورند و مرمت کردند. در گوشه ی خاوری (:شرقی) کاخ ناصری کتیبه ای سنگی جای گرفته است که بلندای آن چهار متر است. روی این کتیبه نوشته ای وجود دارد که خوانا نیست. داستانی که اهالی روستا از این کتیبه بازگفت می کنند این است که این سنگ از صخره ای بر فراز کاخ ناصری جدا شده و به اینجا آمده و از آنجا که این سنگ هنگام فرو افتادن و غلتیدن به کاخ ناصری آسیبی نرساند شاه قاجار دستور داد که شرح این رخداد را بر روی همان سنگ بنویسند! مجموعه بیرونی این عمارت در واقع حیاطی به شکل مستطیل که در چهار تراز طراحی شده، ورودی شاهی در تراز اول می باشد و ساختمان دیوا
نخانه در تراز چهارم و در دو طبقه احداث شده که داخل آن به وسیله کاغذ دیواری های الوان و گچ بری هایی در سقف تزئین شده است. بخش حرمسرا نیز مشتمل بر فضاهایی است که بر گرداگرد دو حیاط ساخته شده است. این دو حیاط به لحاظ وجود شیب در دو تراز با اختلاف سطح ۳ متر طراحی و ساخته شده است. * درخت سرو اورس دو هزار و هشتصد ساله. چه کسی فکر می کرد که کهنسال ترین موجود زنده ایران، نه سرو مشهور ابرکوه باشد و نه جایگاهش تا این حد نزدیک به پایتخت ایران؟ جایی که بیشتر از هر سرزمین دیگری در وطن قربانی توسعه شده و طبیعتش آسیب دیده است. چگونه است که این بانوی استوار توانسته در سخت ترین شرایط ممکن دوام آورد و همچنان شاداب و سرحال به زندگی ادامه دهد؟ بانویی که بر بنیاد مطالعات گاه شناسی درختی – dendrochronology – از روزگاران پرافتخار ایران در پیش از امپراتوری بزرگ هخامنش تا امروز را در جعبه سیاه خود محفوظ داشته است! نوشتار پیش رو، در ستایش این بانوی تهرانی است که سلاطین زیادی در زیر چتر گسترده سایه هایش ظهر تابستان را به سرآورده اند؛ سلاطینی که شاید در رأس همهٔ آنها ناصرالدین شاه قاجار، سلطان صاحبقران جای گرفته باشد … به راستی که زیبات
ر از اُرس شهرستانک در کمتر جایی می توان دید. به ویژه شیب ملایم زمینی که درخت روی آن سربرآورده و رشد کرده است و پهنه ی سبزینه ی پیرامونش، تماشاگهی دل انگیز از این درخت ساخته است؛ تا بدان اندازه که چشم از دیدن و دل از ماندن، سیر نمی شود. تنه ی اُرس شهرستانک ستبر است و از این نگاه نیز در میان همه ی اُرس های کشور بی مانند دانسته شده است. این اُرس کهن سال با دیرینگی ای 2800 ساله را باید در روستای شهرستانک دید، شگفت است و خیال انگیز هنگامی که به عمر دراز این درخت می نگریم. 2800 سال است که اُرس شهرستانک پایدار مانده است و همه ی روزگار و تاریخ ما را، از کهن زمان های باستانی تا به امروز، نگریسته و دَمی رهایمان نکرده است. این را نیز تا از یاد نبرده ایم بگوییم که برخی از کارشناسان می گویند که چه بسا عمر این اُرس از 2800 سال نیز بیشتر باشد. بدین دلیل که شرایط دشوار جغرافیاییِ رویشگاه اُرس، رشد آن را از اندازه ی معمولی کُندتر ساخته است. به هرروی، ژرفای زیاد خاک و سطح پوششی گیاهی درخور اهمیتِ جایی که درخت شهرستانک سربرآورده، راز دیرزیستی و پایداری آن است. جنسیت ارس شهرستانک، ماده است. بلندایی 17 متری دارد و تاج پوششی اش 14
1 متر مربع را دربرمی گیرد. میانگین قطر تنه ی درخت نیز به 250 سانتی متر می رسد. شگفت نیست که تنه ی اُرس شهرستانک پوسیدگی دارد و بخشی از پوست تنه ی آن کنده شده است. از آن رو که نزدیک به سه هزاره از زندگی آن می گذرد و در همه ی آن سده ها، در برابر دگرگونی های اقلیمی و زیست بومی، آسیب های ناگزیرانه ای دیده است. شهرستانکی ها به اُرس کهن سال خود «هورست» می گویند. اینکه هورست به چه معناست؟ نمی دانیم! شاید هم شکل دگرگون یافته ی اُرس باشد. مقبره استاد عباس شهری شاعر معاصر. عباس شهری فرزند اسماعیل از شاعران نامی معاصر است. وی در سال ۱۲۸۹ خورشیدی در شهرستانک تهران متولد شد. پس از تحصیلات ابتدائی و متوسطه از دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران در رشته کشاورزی دانشنامه گرفت. سپس در وزارت کشاورزی به کار مشغول شد و مشاغل متعدد یافت تا بازنشسته گردید. در انواع شعر مهارت دارد ولی هنر ویژه وی در سرودن مثنویهای اخلاقی و اجتماعی است. نمونه شعر او: آن شنیدم که خیراندیشی گفت با دل شکسته درویشی بعد از این واگذار خرقه و دلق زندگی کن چون دیگران با خلق با کسی گفتگو نداری چیست؟ سر گفت و شنو نداری چیست؟ چون شنید این سخن ازو درویش گفت: ای مرد پ
اک خیراندیش خلق را رنگ و روی می باید وین هنرها ز ما نمی آید دره شهرستانک دارای آب و هوایی معتدل و سرد است. رودخانه ای نسبتاً پرآب از وسط آبادی می گذرد که در نهایت به رودخانه کرج می ریزد. کوه تاپیشه، در ۴ کیلومتری شرق و کوه شهرستانک در ۲ کیلومتری شمال آن واقع شده است. آتشگاه قصران. قصران (معرب کوهسران). از نظر تاریخی ناحیه ای بزرگ و کوهستانی است و در شمال جلگهٔ ری قرار دارد و سرزمینی است که محدوده ای از خاور به باختر میان کوه دماوند تا طالقان و از جنوب به شمال میان شهر ری باستان تا مرز مازندران را دربردارد و تهران پایتخت ایران که اکنون بدین پایه از اعتبار و عظمت رسیده است در گذشته بخشی کوچک از قصران به شمار می آمده است و خود قصران نیز یکی از شهرستان های عمدهٔ ری قدیم بوده است. منطقه قصران شامل دو بخش بنام های قصران داخل (درونی یا علیا) و قصران خارج (بیرونی یا سفلی) می باشد که قصران علیا همان لواسانات تاریخی است که شامل شهرهای لواسان، فشم،میگون، آسارا، شمشک، بخش های رودبارقصران، جاجرود و آسارا، شهرستان پردیس، دهستان لواسان کوچک، دهستان لواسان بزرگ، دهستان سیاهرود، شهرستانک، سرک، لورا و دشت لار بوده و مناطق کوهس
تانی و ییلاقی - تفریحی فراوانی از جمله پیست اسکی شمشک، دیزین و پیست اسکی دربندسر را نیز فراگرفته است. قصران سفلی یا بیرونی همه محدودهٔ شهر تهران، کن، سلوقان، طرشت، شهر شمیران شامل تجریش، جماران، نیاوران، ولنجک و غیره و نواحی مختلف شهر تهران بجز شهرری را در بر می گیرد. آتشگاه قصران. در بلندی های کوه شهرستانک نیز بازمانده ی دژی (:قلعه ای) هنوز پیداست که به آن «قلعه دزدبند» یا «قلعه دختر» می گویند. این دژ برج دیدبانی بوده است و دیرینگی تاریخی دارد. دژ دزبند را از قلوه سنگ و ملات ساروج ساخته اند. آنچه اکنون از دژ شهرستانک برجای مانده بخشی از سقف یکی از اتاق ها است. در این برج دیدبانی، سفال های کهنی یافت شده است و پیشینه ی آن به روزگار ایلخانان و تیموریان در سده های هشتم و نهم مهی، برمی گردد. در سوی جنوب دره تپه ای جای دارد که هیچ درخت میوه ای در آن نیست و تنها تکه های سفال قرمز بر روی آن دیده می شود. بومی ها به این تپه شنستون می گویند. کشاورزان شهرستانک از زمین های این تپه برای کشت دیم بهره می برند. جایگاه جغرافیایی آتشگاه. این آتشگاه بر روی خط الراس شمالی – جنوبی مار به کوه ها و تیغه ی کوههای آن حدود که از کوهها
ی کلوم بستک شاخه های گاجره و شمشک تا توچال ادامه می یابد واقع است. بلندای جای آتشگاه از سطح دریا در حدود 3120 متر و یا 10233 پاست. طول جغرافیایی آن 51 درجه و 24 دقیقه ، و عرض جغرافیایی آن 35 درجه و 57 دقیقه و 24 ثانیه است. آتشگاه از چکاد توچال کمتر از ده کیلومتر فاصله دارد ، و با چشم غیرمسلح به راحتی از توچال دیده می شود ، ولی به عنوان آتشگاه تاکنون کسی بدان توجهی نکرده است. آتشگاه در شمال راه مالروی آهار به شهرستانک در بلندایی به فاصله ی 320 متر از فاصله ی کم را پیاده در مدت یک ساعت به زحمت می توان پیمود. آتشگاه را به خط راست از سوی خاور از دیه آهار شش کیلومتر و نیم و از سوی باختر از دیه شهرستانک 5 کیلومتر و نیم فاصله است که مسافت آنها از راه مالرو به سبب پیچ و خمهای کوهستان نزدیک به 2 کیلومتر بر اعداد بالا افزوده می شود. مناظر آبادی های واقع در سوی خاور به باختر این محل ، و همچنین چکاد دماوند از آنجا بسیار زیبا و دیدنی است. دیه های شهرستانک و سرک و باغها و مزارع جالب آنها در باختر و دیه آهار و میگون و اوشان و باغهای باصفای آنها در خاور به خوبی دیده میشود. در جنوب خاوری آتشگاه در فاصله چهار کیلومتری به خط را
ست ، در میان دره ای خرم و مصفا و باغهای سرسبز فرخ بخش ، آثار و بقایا و رسوم و آبادیی کهنه و قدیمی به چشم میخورد ، که آن را اکنون به سبب خوشی و گوارایی و خنکی آبش «شکراب» نامند ، که به شوندهایی که در همین بحث خواهد آمد به عهد باستان به آتشگاه وابسته بوده و «ارنگیز» یا «ارنگیزان» نام داشته است ؛ و به دوره اسلامی نیز هم اکنون بقعه پنج تن از سادات و امامزادگان مدفون در آنجا است. آتشگاه بودن این بنا. در ناحیه قصران بناهای بازمانده از زمانهای تاریخی گذشته فراوان است که از آن میان یکی همین بنای مورد بحث است که آتشگاه بوده است و نگارنده در گذشته به مناسبت جشن 2500 ساله ی شاهنشاهی ایران نوشتاری در این مورد فراهم آورد و پیشکش داشت ، و در اینجا بخش هایی از آن را می آورد : در آیین زرتشت اصرار رفته است که در کجا که گروهی از زرتشتیان اقامت می کنند ، و آنجا را وطن می گیرند ، آتشگاهی به وجود آورند ، این دستور در همه نسکهای دینی زرتشتیان ثبت است. به طور کلی آتشکده ها به سه دسته بخش بندی میشود : 1 – آتش دادگاه : این آتش همان آتش آتشدان خانه هاست ، و مراسم تقدیس ندارد و آتش خانوادگی است ، و آنرا جان خانواده می پندارند. و مقام آ
ن با کدخدای خانه برابر است. 2 – آتش آدران : این آتش را آتش آدریان یا درمهر نیز می خوانند. پایه و رتبت این آتش بالاتر از مقام آتش دادگاه است. این آتش به دیه ها و بلوک بزرگ و شهرها اختصاص دارد. آتش آتشگاه قصران از این نمونه است. 3 – آتش ورهرام : مقام آتش ورهرام برتر از دیگر آتش هاست ، و به باور زرتشتیان ستایش و احترام این آتش بر همگان واجب بود. از آبادیهای قصران خارج آنچه به نزدیکی ری واقع بوده اند بی گمان از نظر برگزاری مراسم دینی به آتشگاه بزرگ ری ، دارای آتش ورهرام ، بستگی داشته اند ، بقایای آتشگاه ری در سوی راست راه ری به ورامین در محل موسوم به تپه میل اکنون باقی است ، ولی قصران داخل و آبادیهای دور از ری قصران خارج را آتشگاه ویژه یا آتش آدران بوده است. تعریف بنا و وضع کنونی و نقشه ی آتشگاه قصران. این آدران بر روی صخره ای بلند از سنگهای شیست بنیان یافته است. گزینش این محل تصادفی نبوده است بلکه در تعیین آن ، همه ی مناسبات و جهات رعایت گردیده است. در میان مرتفعات آن حدود ، این نقطه تنها محلی است که از آنجا آبادیهای بیشتری از دیه های قصران پیداست ، و بر دره های بزرگ آن حدود همچون دره ی شهرستانک در باختر و دره آ
هار و ایگل و اوشان در جنوب خاوری و دره ی میگون در خاور مشرف است ، و کوه دماوند و چکاد توچال و رشته های کوه کلوم بستک و گاجره و کسیل از آنجا به خوبی نمایان است. پهنه ای که آتشگاه بر روی آن ساخته شده است به شکل چهارگوش است که هر وجه آن نزدیک به 10 متر و شیب آن از جنوب به شمال نزدیک به 1.80 متر است که از مصالح فشرده ی سنگ و ملاط گچ شیب را پر کرده اند ، و همه ی بنا نیز با همین مصالح ساخته شده است. ابعاد کل این بنای مربع شکل ده متر و نود و پنج سانتی متر در نه متر و نود سانتی متر است ، که در اصل دو اشکوبه بوده است ، ولی آنچه اکنون مشهود است بقایای دو تالار و یک دالان از اشکوب نخست است. درازای تالارها چهار متر و شصت سانتی متر و پهنای تالار باختری سه متر و پانزده سانتی متر و پهنای تالار خاوری دو متر و شصت سانتی متر است. ورودی هر دو تالار از دالانی است که در جنوب بنا شده است. درازای این دالان هفت متر و پهنای آن دو متر و نیمه خاوری آن از جنوب باز بوده است. و گویا دری نیز از سوی باختر داشته است که محل آن نیز اکنون باز است. آفتاب به درون تالارها نمی تابیده است. تالار باختری به سبب بسته بودن جلوی ایوان از جنوب ، تاریک تر
بوده است ، و باید چنین پنداشت که آتش سپندینه در این تالار که هم بزرگتر و هم تاریکتر بوده نگهداری می شده است ، و در برگزاری مراسم و تشریفات دینی از این آتش می گرفتند و به اشکوب بالا که بنای آن به قیاس آتشگاه های دیگر گویا چهارتاقی و از چهار سو باز بوده است می بردند ، و آیین نیایش در آن فضای باز انجام می پذیرفته است. روکاری دیوارهای به جا مانده در اثر گزند فراوانی که در طی دوره ها و سده ها از باد و باران و تابش آفتاب دیده ، نرم و خردشده و ریخته است. پوشش تالارها و دالان که هنوز کمی بجاست از تاق گهواره ای بوده است. بلندی بنا از کف تا روی بام حدود چهار متر و نیم و تا زیر سقف سه متر و پنجاه و هشت سانتی متر و کلفتی تاق نود و دو سانتی متر است. اصل بنا که بخش بزرگی از اشکوب نخست و همه ی اشکوب دوم آن از بین رفته است از سنگ لاشه و ملاط گچ به روش معمول در آغاز دوره ساسانیان با قالب دبه ساخته شده است. مغز دیوارها بسیار سخت و محکم است ولی بخش هایی از قشر دیوارها و تیزیها و گوشه ها و زوایه های بیرونی آنها پوسیده و نرم شده و ریخته است. پاره سنگها و کلوخ های ملاط و گچ و خاک سقف دیوارهای ویران شده در پای بنا و نیز در فاصله ها
ی دورتر به جاست. گوشه هایی از بنا و کف آن از آسیب کلنگ گنج جویان ویران شده است. گویا این آدران را به دوره آبادی یک یا دو بنای فرعی سبک کناری نیز بوده است که در طی یازده سده که از ویرانی آن می گذرد ، در آن قله ی بلند به شوند باد و طوفان و رعد و تگرگ و برف و یخبندان سخت و تابش آفتاب گرم روز به کلی نابود و نشانه های آن زدوده شده است. دیوارهای بنا به صورت مستقل از یکدیگر ساخته شده ، و در مقاطع به هم پیوند ندارند. گویا نخست دیوارهای خاوری و باختری و دیوارهای میانی را به وجود آورده اند که گنبدهای تالارها بر روی آنها گذارده شده است ، و سپس دیوار شمالی و جنوبی و دیوار داخلی راهرو را ساخته اند که بعدها بر فراز آن گنبد نهاده اند. در به وجود آوردن این بنا چوب ، چه به صورت قالب دبه (Coffrage) و چه به صورت قالب کمربندی (Cintrage) فراوان به کار گرفته شده است. دیوار میانی بین دو تالار را به هنگام ساختن گنبدها در قالب ریخته و ساخته اند. نشانه ی تخته چوب های قالبها بر روی دیوارها کاملا پیداست ، و بخشی از ملاطی که در قالب می ریخته اند ، و در روی سطح کوچک جنوبی و شمالی این دیوار برگشته است به روشنی دیده می شود. همچنین دیوارهای