Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ر شد. رضاشاه یک نظام مدرن آموزش عالی را برای دستیابی به اهداف ملی سازی، سکولارسازی و غربی سازی خود و نیز ادامه یافتن سلسله خود حیاتی می دانست. او از طریق دانشگاه ها در پی تربیت طبقه ای حرفه ای بود که به ترویج سیاست هایش و ثبات و توسعه دولت کمک کند. در ابتدا او همچون حکومت قاجار، افراد حرفه ای علاقمند را به تحصیل در خارج تشویق می کرد و در عین حال به آنان هشدار می داد تأثیرات «مضر» را نفی کرده و هویت ملی خود را حفظ کنند. بین دو جنگ جهانی حدوداً ۱۵۰۰ دانشجو از پیش زمینه های طبقات بالا و متوسط از سوی حکومت برای تحصیل به خارج و عمدتاً به فرانسه، سوییس، سوئد، و بریتانیای کبیر فرستاده شدند. در عمل بسیاری از آنها با واقعیت های پیشین تطبیق می یافتند و یادمی گرفتند تا در نظام موجود کار کنند، ولی برخی شان حتی آنهایی که از دولت کمک مالی گرفته بودند اقلاً به صورت متناوب، وارد اپوزیسیون سیاسی حکومت می شدند. رضاشاه از این که دانشجویان که «ما آنها را با دلی پر از امید به خارج فرستاده بودیم» که برگردند و به میهن شان خدمت کنند در عوض «بلشویسم را در خورجین شان آورده بودند» شکوه می کرد. رضاشاه با تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۹۳۵،
ابزارهای رشد یک طبقه نخبه غربی شده تحصیل کرده بومی و یک روشنفکری با فصاحت فزاینده را فراهم کرد، با این که تحصیل در خارج همچنان هدف تقریباً همه ایرانیانی بود که امکان مالی آن را داشتند. گرایش های سیاسی در میان دانشجویان، هزینه اعزام آنها به خارج، و ناممکن بودن اعزام به تعداد مورد نیاز دلایل او برای تأسیس نخستین دانشگاه در ایران بود. کار دولتی تبدیل به مقصد اصلی مردان جوان تحصیل کرده در مدارس متوسطه و دانشگاه ها شد و فشارهایی برای ایجاد شغل های بیشتر در دولت وجود داشت که معمولاً به آن پاسخ داده می شد. تا پیش از رضاشاه، روشنفکری قشری کوچک بود که اعضای خود را از مشاغل، جایگاه های خانوادگی، دهک های درآمدی، پیش زمینه های تحصیلی، و شیوه های زندگی متنوعی جذب می کرد. در طی حکومت رضاشاه روشنفکری به حدود ۷ درصد از نیروی کار کشور رشد کرد و به صورت یک طبقه متوسط مدرن قابل توجه درآمد که اعضای آن نه تنها گرایش های مشترکی نسبت به مدرن سازی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی داشتند بلکه پیش زمینه تحصیلی، شغلی و اقتصادی شان نیز مشترک بود. بدین ترتیب روشنفکری از یک قشر تبدیل به یک طبقه اجتماعی با روابط مشابه نسبت به شیوه تولید، شیوه ادا
ره، و فرایند مدرن سازی تبدیل شد و در نزاع آشکار پس از دوره پس از برکناری رضاشاه نمایان شد. زنان. تلاش برای ارتقای جایگاه زنان در سال ۱۹۳۴، درست پس از سفر رضاشاه به ترکیه آغاز شد. تا پیش از حکومت رضاشاه، قوانین به مردان اجازهٔ حکومت بر زنان را می داد. اگرچه اقدامات رضاشاه نتوانست اصلاحات اساسی برای احقاق حقوق زنان انجام دهد ولی او این حقوق را از راه های دیگری همچون گسترش سیستم آموزشی و دعوت از زنان برای ساختن ایران و کار در شغل هایی چون معلمی بهبود داد. از طرف دیگر برای نخستین بار، با تصویب قانون مدنی در سال ۱۳۰۷، اولیه ترین حقوق زنان برای ازدواج، به رسمیت شناخته شد و کف سن ازدواج دختران که تا پیش از آن محدودیتی نداشت، به ۱۵ سال تمام رسید. همچنین مردان مکلف شدند که ازدواج خود را در یک دفتر ازدواج ثبت و رسمی کنند. در سال ۱۳۱۷ قانونی مترقی تر، مردان را مجبور به ارائهٔ گواهی پزشکی (عمدتاً برای جلوگیری از سرایت بیماری های مقاربتی از مرد به همسرش) هنگام عقد نمود. نشریات و انجمن های مستقل از جمله سازمان های زنان در دوره رضاشاه تا مدتی به کار خود ادامه دادند اما او نهایتاً اقدام به سرکوب و توقیف آنها کرد و آخرین آن ه
ا را نیز در سال ۱۳۱۲ بست. او در سال ۱۳۱۳ سازمانی رسمی با عنوان کانون بانوان تأسیس کرد که قرار بود در کارزار کشف حجاب و مدرن سازی شرکت کنند و نشانگر قرار گرفتن جنبش زنان در کنترل حکومت بود. کشف حجاب. رضاشاه که در دورهٔ نخست وزیری در تلاش بود با روحانیون شیعه رابطهٔ خوبی داشته باشد، از مسئلهٔ حجاب دوری می کرد، اما از همان زمان رفع حجاب را در دستور کار داشت. زمانی که ابراهیم خواجه نوری در نشریهٔ خود دربارهٔ کشف حجاب و آزادی زنان نوشت و به دلیل شکایت ناظر شریعت به ۳ ماه زندان محکوم شد، رضاخان دستور داد او دورهٔ محکومیت اش را به جای زندان، در بیمارستان پلیس سپری کند. مسئلهٔ حجاب نخستین بار در نوروز ۱۳۰۸ مسبب درگیری دین و دولت شد. در این سال، ۱ فروردین با ۲۷ رمضان (روز قتل ابن ملجم (قاتل علی بن ابی طالب)، مطابق سنت شیعی) مصادف شده بود و زنان خانوادهٔ پهلوی راهی قم شدند تا هر دو مناسبت را در حرم معصومه جشن بگیرند. روحانیون به ورود آن ها به حرم با چادر نازک، اعتراض کردند. رضاشاه شخصاً از تهران خود را به قم رساند، با چکمه وارد حرم معصومه شد و آن روحانی ای که به ملکه معترض شده بود را شلاق زد. با این حال، او هنوز محافظه
کار بود؛ چند ماه بعد که امان الله خان و ثریا، شاه و ملکهٔ افغانستان، از ایران بازدید کردند، ملکه ثریا حجاب نداشت، اما تاج الملوک بدون حجاب در برابر امان الله خان ظاهر نشد. از یک سال پیش، دولت به پلیس دستور داده بود که به زنان اجازه داده شود تا بدون حجاب اسلامی در انظار عمومی ظاهر شوند و با وجود مخالفت روحانیون، در تهران تعدادی از زنان بدون حجاب رفت و آمد می کردند. شخص ملکه نیز گهگاه حجاب بر سر نمی کرد. اما رفع حجاب هنوز به سیاست رسمی تبدیل نشده بود. نخستین نشانه از چنین سیاستی، در آخرین نشست کابینهٔ هدایت (در ۱۳۱۲) مشهود است. در آن جلسه، بنا به اصرار تیمورتاش، کلاه زنانه در فهرست اقلام وارداتی گنجانده شد، زیرا او عقیده داشت که در آینده تقاضا برای آن افزایش پیدا می کند. سفر ۱۳۱۳ رضاشاه به ترکیه و مشاهدهٔ مشارکت زنان در جامعه آن کشور، تأثیر عمیقی بر او گذاشت و باعث شد که به اصلاحات خود سرعت بیشتری بخشد. از این زمان اقدامات جهت آماده سازی جامعهٔ ایران برای ممنوعیت حجاب اسلامی آغاز شد؛ در ۱۳۱۴، کانون بانوان با حمایت دولتی تأسیس شد که یکی از اهدافش، تبلیغ برای کنار گذاشتن حجاب بود. وزرا موظف شدند یک روز در هفته،
به همراه زنان خود که حجاب را کنار گذاشته بودند، در مهمانی های مختلط حاضر شوند. با آغاز سال تحصیلی، حجاب در مدارس ممنوع شد؛ مخالفت جدی با این ممنوعیت برنخاست زیرا بیشتر دختران بدون حجاب به مدرسه می رفتند. اما واقعهٔ گوهرشاد در اعتراض به کلاه شاپو، باعث شد ممنوعیت سراسری حجاب به تأخیر افتد. هدایت پیشنهاد داد که چادر با روپوش جایگزین شود اما رضاشاه فقط به پوششی کاملاً اروپایی راضی بود. او دستور داد برنامه ای ترتیب داده شود که بتواند در آن دختران بدون حجاب خود را همراهی کند. علی اصغر حکمت، وزیر معارف (آموزش)، جشن پایان سال تحصیلی را پیشنهاد کرد. ساختمان تربیت معلم که به تازگی در تهران ساخته شده بود، به عنوان مکان مراسم انتخاب شد. وزرای داخله و معارف به کارمندانشان در سراسر کشور دستور دادند که با برگزاری مراسم هایی با حضور زنان، به مردم دربارهٔ مشارکت زنان در زندگی اجتماعی توضیح داده شود. سرانجام در ۱۷ دی ۱۳۱۴، رضاشاه در دانشسرای مقدماتی حاضر شد؛ تاج الملوک، شمس و اشرف، همگی بدون حجاب، همراهی اش می کردند. به تمام زنان حاضر نیز دستور داده شده بود که بدون حجاب اسلامی در مراسم حاضر شوند. زان پس پوشش اسلامی ممنوع اعلا
م و همچنین در استان ها مراسم هایی تحت عنوان «آزادی زنان» برگزار شد. کنار گذاشتن حجاب برای زنان مقامات کار سختی نبود، اما حضور در انظار عمومی با لباسی اروپایی باعث شرمساری اغلب زنان طبقهٔ عامه می شد. بیشترشان حتی نمی دانستند چه بپوشند، زیرا لباس هایی که تا آن زمان زیر چادر به تن می کردند و دیده نمی شد، برای حضور در اجتماع مناسب نبود. بعد از صدور این قانون، از ورود زنان محجبه به مکان های عمومی مثل حمام، سینما جلوگیری می شد. یک ماه بعد، ورود زنان محجبهٔ ایرانی به حرم رضا نیز ممنوع شد (این قانون شامل زنان محجبهٔ خارجی نمی شد). مدتی بعد محدودیت تازه ای وضع کردند؛ بدین گونه که زنان تن فروش باید حتماً حجاب اسلامی می داشتند و تنها در صورت ازدواج می توانستند آن را کنار بگذارند. این گونه دولت می خواست از احساس «بی عفتی» کردن توسط زنانی که حجاب را کنار گذاشته بودند، جلوگیری کند. واکنش ها به قانون منع حجاب متفاوت بود؛ طبقهٔ متجدد آن را به فال نیک گرفت و رضاشاه را برای آزادسازی زنان ستود، اما اکثریت زنان کشور با مشکلاتی مواجه شدند. هر چند پلیس اجازهٔ توسل به خشونت را نداشت، اما گاه برخورد فیزیکی اتفاق می افتاد و چادرها و
روسری ها را به زور پاره می کردند. در شمال کشور روحانیون با قانون مورد نظر کنار آمدند و در مازندران حتی یکی از آن ها، در ستایش رفع حجاب و آزادی زنان سخنرانی کرد، اما در مناطق مذهبی مثل قم، خانواده ها دختران را از تحصیل محروم می کردند. در هر صورت آمار می گوید حضور دانش آموزان دختر در مدارس بعد از صدور قانون رفع حجاب و در سال های آخر عهد رضاشاه اوج شدیدی گرفت. در نهایت، ممنوعیت حجاب با پایان سلطنت رضاشاه ملغی شد. اصلاحات نظامی. رضا شاه بر ارتش مدرن به عنوان رکن مرکزی نظم نوین خود اتکا می کرد. بودجه دفاعی سالانه از ۱۹۲۶ تا ۱۹۴۱ بیش از پنج برابر شد و قانون سربازی اجباری رضاشاه کل جامعه را فراگرفت. او تلاش خود را به کار بست تا وفاداری ارتشیان به خود را حفظ کند و نخبگان ارتش را به طور سازمان یافته به حکومت خود پیوند دهد. به طور کلی افسران ارتش نسبت به دیگر کارمندان دولت، از حقوق بیشتری برخوردار بودند. تا سال آخر پادشاهی رضاشاه تعداد سربازان ارتش شاهنشاهی از ۴۰ هزار نفر به ۱۲۷ هزار نفر رسید. شاه برای جلوگیری از شورش بین قوای نظامی، لشکرها را با هنگ و تیپ جایگزین کرد، هر چند هیئت نمایندگی بریتانیا معتقد بود که رژیم رض
اشاه تنها با ترور او سقوط می کند، نه با شورش سربازانش. رضاشاه همکاران وفادارش را از دیویزیون قدیمی قزاق ترفیع می داد و آن ها را به ریاست لشکرهای جدید ارتش می گمارد، با هر نشانه ای از عدم وفاداری به سختی مقابله می کرد، و، یک زنجیره فرمان کارا از دفتر نظامی درون دربارش از روسای ستاد تا فرماندهان میدانی ایجاد کرد. ایجاد قدرتمندترین ارتش دنیا به طوری که دشمنان نتوانستند ۳۸ ساعت ایران راتصرف کنند و برای این مورد به ۳۹ ساعت نیاز داشتند «منبع؛ جهالت مردم پابرجاست» اصلاحات قضایی. ا الغای قاجاریه و جلوس رضا خان به سلطنت عصر نوینی از اصلاحات اجتماعی و سیاسی آغاز شد. او به عنوان نخست وزیر نتوانسته بود نظام قضایی را اصلاح کند، گرچه تلاش هایی بدین منظور انجام داده بود که پس از رسیدن به پادشاهی گام هایی برای رسیدن به تغییرات مورد علاقه انجام داد. او یک برنامه جاه طلبانه اصلاحات قضایی و غیره را شروع کرد و بی توجه به صداهای مخالف، چه مذهبی و چه سکولار، آن را پیاده کرد. کابینه جدیدی که پس از به قدرت رسیدن رضاشاه شروع به کار کرد قصد شروع تغییرات رادیکال داشت. علی اکبر داور، وزیر عدلیه که معمار قوه قضائیهٔ نوین ایران به شمار می
رود، یک روز پس از شروع به کار کابینه جدید دستور برچیده شدن محکمه های عدلیه را داد. حکومت جدید دو هدف داشت. اول دغدغهٔ رضاشاه در ربط با انجام اصلاحات در تشکیلات قضائی، تقویت حاکمیت ملی ایران به وسیلهٔ الغای کاپیتولاسیون بود. کاپیتولاسیون امتیازی بود که دولت ایران در عهد قاجاریه به ملل کامله الوداد اعطا کرده بود و این از نگاه ملی گرایان سبب تحقیر ایران شده بود. دوم مدرن سازی نظام قضایی برای راضی ساختن جامعه ای بود که از عملکرد محکمه های عدلیه به تنگ آمده آمده بود. دولت نمی توانست این دو تدبیر را بدون دیگری به پیش ببرد. تنها راه برچیدن محکمه های عدلیه و شروع کردن یک نظام قضایی به کلی جدید بود. در ۲۷ بهمن ۱۳۰۵، مجلس اجازه اصلاح قوانین اصول تشکیلات و محاکمات و استخدام عدلیه را تصویب کرد که داور در این لایحه اضطراری دلایل تصمیم خود را توضیح داده بود و خواهان تدوین قانون جدیدی شده بود. مجلس به او اختیار ویژه کوتاه مدتی برای مدرن سازی و تجدید سازمان وزارت عدلیه و دستگاه آن به هر شیوه ای که او مناسب می دید داد. شاهکار قانونی داور قانون مدنی ۱۳۰۷ متشکل از ۹۹۵ ماده بود. این قانون الزام دانستن فقه برای قضات را تغییر داد
، چرا که قانون جدید مدون سازی ای برای شرع به سبک قانون ناپلئونی نیز بود. . الغای کاپیتولاسیون، حذف روحانیون شیعه از دستگاه قضا و در نتیجه ایجاد قوه قضائیه ای مشابه دولت های غربی می طلبید. کمیسیونی به رهبری داور تشکیل و در نهایت، در اردیبهشت ۱۳۰۶ در حضور رضاشاه، ایجاد تشکیلات قضائی نوین اعلام شد. با ایجاد دستگاه قضائی جدید که بخش اسلامی آن به ازدواج و طلاق محدود شده بود، رضاشاه در دست خطی، از رئیس الوزرا (مستوفی) درخواست کرد که مقدمات الغای کاپیتولاسیون را فراهم آورد. به هیئت های دیپلماتیک حاضر در ایران اطلاع داده شد که در مدتی یک ساله امتیازات قضائی آن ها باطل خواهد شد. تیمورتاش به طور محرمانه به هیئت آمریکایی اطمینان داد محکمه های جدید از احکام اسلامی کاملاً خالی شده اند. سرانجام، کاپیتولاسیون در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۰۷ با حضور رئیس الوزرا (هدایت) در مجلس لغو شد و کشورهای غربی نیز اقدام خاصی علیه آن انجام ندادند. مطابق انتظارات، صدای اعتراض روحانیون بلند شد و آنان در قم سخنرانی هایی علیه این اصلاحات کردند. آن ها خواستار بازگشت عدلیه های سابق بودند. رضاشاه با هدف جلوگیری از شورش، ابتدا تمایل داشت با آن ها سازش کند،
اما داور با اعطای مناصب بلندپایه در دستگاه قضا به برادر و داماد سید احمد بهبهانی، از تنش اوضاع کاست. سیاست خارجی. ماهیت سیاست خارجی در دوره پهلوی نسبت به قبل تغییر نکرد، فراینده تصمیم گیری متمرکز در تهران بود و رضاشاه تمامی تصمیم های عمده را می گرفت. به هر حال، شرایط نهادی در دوره پهلوی دستخوش تغییر زیادی شد. در سال ۱۹۳۴ منشور وزارت امور خارجه دچار بازنگری عمده شد. حقوق کاپیتولاسیون در سال ۱۹۲۸ لغو شده بود و مهاجرت به روسیه متوقف شده بود، ترکیب وزارتخانه نیز تغییر کرد و تعداد سفرا افزایش یافت. روابط با بریتانیا. خصوصیت و حوزه نفوذ بریتانیا در ایران در طول حکمرانی رضاشاه دچار دگرگونی عمیقی شد. گرچه بریتانیا یک قدرت امپریالیستی باقی ماند، ظرفیت بریتانیا برای مداخله مستقیم در سیاست ایران، چه در سطح مرکزی یا استانی، با تحلیل رفتن مسیرهای اشرافی گری و از بین رفتن سازوکارهای کنترل غیررسمی دستخوش افول کلی شد. مداخله بریتانیا در ایران در جریان کودتای ۱۲۹۹ به اوج خود رسید. گرچه خود کودتا توسط ایرانیان انجام شد، امداد حیاتی ای از افسران نظامی و مقامات بریتانیا دریافت کرد و احتمالاً توسط آنان شروع شد. مهم تر از همه سرلش
کر سر ادموند آیرونساید، فرمانده نیروی شمال ایران، سرهنگ دوم هنری اسمیت، که به طور غیررسمی و «تقریباً محرمانه» وابسته به قزاق ها در قزوین بود. با این که نقش بریتانیا در به قدرت رساندن رضاخان اساسی بود، نفوذ آنان در تهران پس از کودتا به سرعت و به وضوح افول کرد. تا میانه دهه ۱۹۲۰ مسیرهای نفوذ بریتانیا در ایران به سرعت در حال ناپدیدشدن بود. در سال ۱۹۲۹ با برکناری قوام الملک خمسه از همگی مناصب ایلی و حکومتی بریتانیا آخرین وابسته خود در جنوب ایران را از دست داد. شرکت نفت ایران و انگلیس دیگر اجازه نداشت مستقیماً با ایل ها توافق کند. از زمان ورود مستشاران مالی آمریکایی که نوعی نظم مالی ایجاد کرده بودند، سلاح مالی قطع بهره مالکانه نفت بیشتر اثرگذاری خود را از دست داد و در سال ۱۹۲۸ رضاشاه بانک ملی ایران را تأسیس کرد که کارکردهای بانک شاهنشاهی ایران را در اختیار گرفت. در سال ۱۹۳۰ اداره تلگراف هند و اروپا فعالیت خود را متوقف کرد. در مارس ۱۹۲۴ بریتانیا پذیرفت تمامی سربازان خود را از بندرهای ایران خارج کند. اجبار آشکار، به شکل عملیات قایق های توپدار هنوز به صورت یک گزینه باقی بود، ولی تنها به صورت آخرین گزینه. در سال ۱۹۳۲
گزینه مداخله نظامی مستقیم به عنوان ابزاری برای روبه رویی با بحران امتیاز نفت مورد بحث قرار گرفت ولی تا سال ۱۹۴۱ بریتانیا به این استراتژی روی نیاورد. تا اوایل دهه ۱۹۳۰ بریتانیا دریافت محدود به ارتباطات رسمی با حکومت ایران از طریق مجاری رسمی شده است. افول نفوذ بریتانیا در افول قابلیت گردآوری اطلاعات آنان نیز منعکس است. در سال ۱۹۳۱ فرمانی سری به همه افسران ارتش صادر شد که آنان را از هرگونه معامله با خارجیان به خصوص وابسته های نظامی منع می کرد. تماس شخصی بین ایرانیان و مقامات بریتانیا در یک فضای پارانویایی فزاینده تقریباً به کل متوقف شد. روابط با شوروی. در سال ۱۲۹۹ شمسی پیش از کودتای رضاخان، قرارداد ایران و شوروی ۱۹۲۱ بین دو کشور آماده سازی شده بود و مورد توافق قرار گرفته بود. با این وجود مسئله چگونگی برقراری روابط اتحاد شوروی با ایران، همچنان مسئله مجادله برانگیزی در حکومت شوروی بود. یک آلترناتیو که لو کاراخان آن را پیشنهاد می کرد «شوروی سازی» ایران از طریق مداخله مستقیم و برکناری شاه و شکل دهی یک حکومت سوسیالیستی-ملی گرا بود. اما این اهداف رادیکال پی گرفته نشد و در عوض تلاش شد روابط با ایران از طریق تدابیر اقتص
ادی صلح آمیز توسعه یابد. این سیاست ها زمانی پیاده شد که رضاشاه در حال تحکیم قدرت و نفوذ خود بر ایران بود. او همواره شخصاً از دسیسه های سیاسی مسکو در هراس بود، و این نه تنها در مورد توسعه نفوذ کمونیستی بلکه در مورد امکان سو قصد او توسط مأموران ان ک و د بود. با این حال منافع کشور و توسعه استان های شمالی نیازمند عادی سازی روابط بود. تا سال های ۱۹۲۳–۲۵ هر دو کشور ساختار دولتی و اداری خود را تثبیت کرده بودند و توانسته بودند جنبش های داخلی جدایی طلبانه را سرکوب کنند. در این زمان مشکلات اصلی به فضای اقتصاد منتقل شد. شرکت های مشترکی بین ایران و شوروی برای تجارت پنبه، ابریشم، و شیلات تشکیل شد. تجارت بین ایران و شوروی در این دوره برای هر دو کشور اهمیت داشت. سوق پیدا کردن فزاینده هر دو کشور به سوی دیکتاتوری و نیز بحران اقتصادی جهانی موجب تحولات بعدی در روابط دو کشور شد. در دوره ۱۹۲۹–۳۳ تجارت خارجی ایران ۳٫۳ برابر کم شد و ۳۵ درصد تجارت خارجی ایران با شوروی بود، اما برای ایران حفظ بازار شوروی مهم بود. در آن سالها، شوروی ۱۰۰ درصد صادرات ماهی و کنف، ۹۷٫۵ درصد برنج و گاو، ۹۰ درصد پنبه، ۸۶ درصد پشم، ۶۸ درصد پیله کرم ابریشم، ۴
۷ درصد چرم را به خود اختصاص می داد. ایران در سال ۱۹۳۱ قانونی تصویب کرد که باعث انحصار در تجارت خارجی شد و پیش از آن قانونی برای انحصار پولی تصویب شده بود، و دولت به شدت شروع به مداخله در اقتصاد کشور از جمله در تجارت خارجی کرد. شوروی نخستین کشوری بود که انحصار در تجارت خارجی که ایران و روسیه اعلان کرده بودند را در عهدنامه ۱۹۳۱ اقامت، تجارت و بحرپیمایی بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی به رسمیت شناخت. این عهدنامه اصل تثبیت توازن تجاری را مورد تأیید قرار داد، گرچه در این زمان این امر نه برای هر تراکنش بلکه برای نتایج سالانه بود. عهدنامه ۱۹۳۱ قواعد تجاری را برای یک بازه سه ساله در بر می گرفت. در این سال ها سیاست های نوین اقتصادی در حال پیاده سازی در شوروی بود و تمامی سرمایه های خصوصی از صنعت و نیز بازرگانی بیرون رانده شدند و همه شرکت های مشترک ایران و شوروی به جز شرکت شیلات کار خود را متوقف ساختند. در این دوران شرکت های دولتی درگیر تجارت و همکاری بودند. وقتی شوروی در سال ۱۹۳۴ به جامعه ملل پیوست، ایران سعی کرد از این فرصت برای متقاعد کردن شوروی به الغای فصل ۶ قرارداد ۱۹۲۱ استفاده کند، اما شوروی از این کار اجتناب کرد
و اثر سوئی بر توسعه بیشتر روابط دو کشور داشت. با انقضای دوره اعتبار عهدنامه ۱۹۳۵، ایران از تمدید آن خودداری کرد که باعث توقف روابط اقتصادی دو کشور شد. روابط سیاسی شوروی با ایران در سطحی پایین تر از ترکیه و افغانستان قرار داشت. مفهوم آلمان به عنوان یک قدرت سوم برای متوان ساختن نفوذ بیش از حد روسیه و بریتانیا در امور ایران نقش فزاینده ای در سیاست خارجی ایران پیدا کرد. وخامت روابط در این دوره تا حدی در پیوند با تدابیر به طور فزاینده ای سرکوبگرانه حکومت ایران علیه کمونیست ها و سندیکاهای ایرانی بود. این دوره ای بود که مهاجران ایرانی از شوروی به ایران اخراج شدند. بسیاری از آنها کارگران فصلی بودند که قدمت حضورشان به دوره روسیه تزاری بازمی گشت و بسیاری شان در قفقاز جنوبی، در آذربایجان می زیستند. شمار کسانی که فقط از قفقاز اخراج شدند بالای ۳۰۰۰ تن بود. حکومت شوروی مجبور بود شبکه کنسولگری های خود را کوچک کند و تعداد نمایندگی های کنسولی و دیپلماتیک خود را کاهش دهد. تا سال ۱۹۳۸، تنها کنسولگری در بندر پهلوی فعال بود. در همان زمان رهبری شوروی خواستار کاهش تعداد کنسولگری های ایران درون شوروی شد. مشکلات مرزی در مناطق مغان و
اترک حل ناشده باقی مانده بود. وضعیت حقوقی دریای خزر در دهه ۱۹۳۰ برای نخستین بار حل شد. در سال ۱۹۳۱، قرارداد اقامت، تجارت و بحرپیمایی تصویب شد که در آن وضعیت حقوقی دریا به عنوان یک دریای مشترک وضع شد. با این حال مسئله جداسازی آب ها طرح نشده بود. در سال های بعد شوروی به طور یکجانبه خط مرز دریایی را به صورت یک خط متعارف متصل کننده نقاط دو سوی مرزی از آستارا تا حسنقلی تعیین کرد که کشتی های ایرانی اجازه نداشتند از این خط جلوتر بیایند. روابط با آلمان. پس از شکست آلمان در جنگ جهانی اول، روابط این کشور با ایران افول شدیدی کرد. احیای بی سروصدای حضور آلمان در ایران، که در هماهنگی نسبی با بریتانیا و اتحاد شوروی صورت گرفت، دیپلمات های ایرانی را واداشت تا دوباره نقش ویژه ای به آلمان در اندیشه خود بدهند. تیمورتاش که مغز متفکر سیاست خارجی رضاشاه در این دوره بود، در مذاکراتش با بریتانیا و روسیه برای یک موضع مستقل تر برای ایران روی آلمان به عنوان یک میانجی حساب می کرد؛ بنابراین، مذاکرات با آلمان که منجر به یک معاهده مودت جدید بین آلمان و ایران (در فوریه ۱۹۲۹ و توافق دیگری در فوریه ۱۹۳۰) به عنوان مدلی برای مذاکرات مشابه با بری
تانیا شد که شرایط جدیدی را در روابط ایران و بریتانیا (مانند لغو کاپیتولاسیون) ایجاد کرد. در همان دوره، به لطف میانجیگری های آلمان بود که یک مناقشه تجاری بین ایران و اتحاد شوروی که در بهار سال ۱۹۲۶ بروز کرده بود توانست حل و فصل شود. خدمات آلمان، یک قدرت سوم «بیطرف» که روابط خوبی با بریتانیا و اتحاد شوروی داشت هم به ایران کمک کرد تا بر مخالفت مشترک بریتانیا-شوروی با پروژه راه آهن ایران فائق آید، وقتی مشخص شد که شرکت های آلمانی نقشی کلیدی در آن ایفا خواهند کرد. با این که آلمان همچنان بر عدم تمایل کامل خود بر کسب نفوذ سیاسی تأکید می کرد، روابط اقتصادی آن با ایران تا سال ۱۹۳۰ به طور دائم افزایش یافت. در آوریل ۱۹۲۸، تعداد زیادی سفارش قابل توجه به شرکت های پیشروی گوناگون آلمانی داد و بانک های آلمانی یک وام مهم ۴۰ میلیون مارک رایشی به ایران دادند. شرکت آلمانی یولیوس برگر که به عنوان پیمانکار عمومی شرکت های آلمانی و آمریکایی عمل می کرد در ژوئیه همان سال برای ساخت بخش شمالی راه آهن ایران به خدمت گرفته شد. یونکرس از نوامبر ۱۹۲۷ نخستین شبکه هوایی داخلی ایران را برپا کرد. مستشاران آلمانی مقاماتی عالی در سازمان مالیه داشتن
د. کورت لیندنبلات به عنوان رئیس بانک ملی ایران که در ۱۷ شهریور ۱۳۰۷ تأسیس شده بود استخدام شد و آلمانی دیگری به عنوان مشاور ارشد خارجی وزارت مالیه کار می کرد. اوج نفوذ اقتصادی آلمان همزمان بود با افول سریع متعاقب آن. کشمکش دیپلماتیک بر سر انحصار اسکناس خشم دو قدرت عمده، به خصوص اتحاد شوروی را که دیگر اوج گیری اهمیت پیدا کردن اقتصادی آلمان را با بی اعتمادی و خشم فزاینده می دید برانگیخت. تیمورتاش که نه فقط در مورد توازن دیپلماتیک قدرت در منطقه بلکه درجه تمایل آلمان (که نفوذش در گروی استحکام اقتصادی اش و روابط خوبش با بریتانیا و شوروی بود) برای حمایت از او به اشتباه قضاوت کرده بود. تیمورتاش امیدوار بود بتواند با به بازی گرفتن آلمان علیه قدرت های دیگر، بتواند گزینه های دیپلماتیک ایران را افزایش دهد. او که پیشتر روابط با اتحاد شوروی را از طریق شماری از امتیازات بهبود داده بود، تلاش کرد در انتهای سال ۱۹۳۱ که بر سر شرکت نفت و ایران و انگلیس، یک پروژه وام، و حقوق اقتدار ایران در خلیج فارس قدرت خود در برابر بریتانیا را محک زد همان الگو را به کار بگیرد. علی الظاهر آدولف هیتلر هیچ برنامه ویژه ای در خصوص ایران نداشت. به ه
ر روی، گام های برداشته شده توسط برخی ناسیونال سوسیالیست های اصلی که با حلقه های اقتصادی ذی نفع در تماس بودند نقش مهمی در احیای جدید روابط ایران و آلمان ایفا کردند. آلفرد روزنبرگ، رئیس واحد امور خارجی حزب ناسیونال سوسیالیست در یک یادداشت برنامه ای برنامه های خود را برای یک نفوذ آلمان که بالکان، ترکیه تا سرحدات هند را در بر می گرفت تدوین کرد. وزارت پروپاگاندا شماری از کارشناسان را در خصوص مسئله های شرقی برای تعریف کارهای پروپاگاندای آلمان در خاورمیانه به کار گرفت. نفوذ چنین افراد ناشی ای در سیاست خارجی بر هیتلر، که تصمیم نهایی با او بود ممکن است کمینه بوده باشد، با این وجود با نگاه به بی تفاوتی کلی هیتلر در خصوص امور خاورمیانه نیرویی که فعالیت های آنان ایجاد کرد عواقبی برای روابط ایران و آلمان داشت. این ابتکارات باعث شد وزارت امور خارجه سیاست فعالانه تری در قبال ایران اتخاذ کند چرا که دیپلمات های حرفه ای این کارشناسان خودخوانده نهادهای مختلف حزب را رقبایی ناپسند تلقی می کردند. دولت آلمان پس از غلبه بر مقاومت ابتدایی کارشناسان اقتصادی از ۱۹۳۴ به بعد تدابیری برای احیای روابط با ایران اتخاذ کرد که در توافق مهمی ام
ضا شده در مارس ۱۹۳۵ به اوج خود رسید. در همان سال، ظاهراً به پیشنهاد دیپلمات های ایرانی مستقر در برلین، رضاشاه دستور داد که کشور در همه مکاتبات بین المللی به جای پرشیا (به لاتین: Persia) ایران خوانده شود. به لطف این توافق، اهمیت نقش آلمان در اقتصاد ایران رشد کرد. سفر هیالمار شاخت، رئیس رایشسبانک و وزیر اقتصاد آلمان به ایران در نوامبر ۱۹۳۶ مقوم این تحول بود. رشته پروژه های مهمی دوباره به شرکت های بزرگ آلمانی داده شد. شرکت های آلمانی قرار شد دوباره در یک پروژه معدنی جدید در نزدیکی انارک مشارکت کنند. حتی احیای وام لغو شده آوریل ۱۹۲۸ مد نظر قرار گرفت. در آوریل ۱۹۳۸ لوفتهانزا اجازه یافت تهران و مشهد را وارد شبکه اش کند. بعدتر در سال ۱۹۳۷، رشد روابط بازرگانی اندکی کاهش یافت، در حالی که با سفر رسمی حسن محتشم السلطنه اسفندیاری، رئیس مجلس به آلمان که دیداری با آدولف هیتلر داشت، و سفر بالدور فن شیراخ رهبر جوانان رایش به ایران که گفته شده حامل پیامی از هیتلر به رضاشاه برای دعوت از او برای بازدید از آلمان بود، روابط سیاسی نیروی جدیدی پیدا کرد. سفر به ترکیه، ۱۳۱۳. تنها سفر خارجی رضاشاه، سفر به ترکیه در سال ۱۳۱۳ بود. او در
این سفر سخت تحت تأثیر مصطفی کمال آتاترک قرار گرفت و کوشید تا مانند او، کشور را با قدرت اداره نماید. رضاشاه در این سفر، شمشیر جواهر نشانی به رسم یاد بود به همراه عکس خود را به وی هدیه کرد و در پای عکس نوشت: «به رسم یادگار برای دوست عزیز و برادر محترم حضرت قاضی مصطفی کمال رئیس جمهور ترکیه ارسال گردید». امروزه این عکس و شمشیر در موزهٔ رسمی مقبرهٔ آتاترک در شهر آنکارا است. در این سفر، رضاشاه با دیدن زنان بی حجاب ترکیه که مشغول به کار بودند و همانند مردان در صنعت کار می کردند، به فکر کشف حجاب زنان در ایران افتاد. گرم شدن دوباره روابط با آلمان و جنگ جهانی دوم. گرایش پذیرای حکومت ایران نسبت به توسعه حضور اقتصادی و نظامی آلمان و جهت گیری ظاهری ایران به سوی آلمان در اواخر دهه ۱۹۳۰ روابط بین ایران و شوروی را وخیم تر هم کرد. با این حال رضا شاه تلاش کرده بود همچنان فاصله برابر خود را از همه قدرت های خارجی به طور آشکار نشان دهد و بنابراین حلقه های متهم به ناسیونال سوسیالیسم در تهران را به طور ظاهری مورد آزار قرار داد. علاوه بر این، شماری از روشنفکران آزاردیده که از آلمان فرار کرده بودند (موقتاً) در ایران پناه گرفتند. ایرا