Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
دون اصلاح یا ویرایش به صورت پاورقی منتشر کرده است. در سال ۱۳۵۸ انتشارات کتاب زمان رمان را منتشر کرد. ابوالحسن نجفی در ویرایش این رمان دست داشته است. به گفته سالار عبده "فیل در تاریکی" به خاطر وجود دو نوع سانسور پیش از انقلاب ۱۳۵۷، نادیده گرفته شده و دیده نشد. یکی سانسور حکومتی و دیگری سانسوری در سوی دیگر طیف سیاسی از سوی روشنفکران چپ که هر اثری را که به زعم آنان در خدمت توده ها نبود، برنمی تافتند. پس از انقلاب نیز به گفته خود نویسنده، با ممنوعیت انتشار آثار پلیسی عملاً شانس کتاب برای دیده شدن، از بین رفت. چاپ دوم این رمان قرار بود در دهه ۱۳۹۰ خورشیدی از سوی نشر هرمس منتشر شود. هاشمی نژاد پیشگفتاری برای چاپ دوم نوشت و مجله تجربه آن را در شماره ۴۳ خود (۱۳۹۵) منتشر کرد. هاشمی نژاد در کتاب "راه ننوشته" چنین اظهار داشته که به دلیل مشکلاتی از جمله نارضایتی از ویراستار کتاب، از خیر چاپ مجدد کتاب گذشته است. "فیل در تاریکی" سرانجام در سال ۱۳۹۸ خورشیدی توسط نشر هرمس تجدیدِ چاپ شد. ویژگی ها و عناصر داستانی. عنوان داستان هاشمی نژاد اشاره مستقیم به تمثیل فیل در تاریکی مولوی در "مثنوی معنوی" دارد. براساس این داستان چهارنفر
در تاریکی فیلی را لمس می کنند و هرکدام براساس روایت خودشان، تصویری از فیل می سازند. با اینکه فیل تمام این تصورات را در ویژگی هایش دارد اما هیچ یک از این تصورها، فیل نیستند. کاوه میرعباسی معتقد است هاشمی نژاد در "فیل در تاریکی" فقط به معنای کلی پنهان بودن حقیقت در این تمثیل نظر داشته و در داستانش روی چهار تصور مختلف از واقعیت مانند تمثیل مولوی، کار نکرده است. جلال امین شخصیت اصلی داستان، گاراژداری قدیمی است که برادرش حسین در آلمان تحصیل می کند. حسین در بازگشت برای جلال یک اتومبیل بنز آخرین مدل می آورد. شبکه ای تبهکار بدون اطلاع حسین در ماشین هروئین جاسازی کرده اند و پس از ورود اتومبیل به ایران به دنبال آن هستند. حسین به دست تبهکاران به قتل می رسد و جلال برای گرفتن انتقام او، وصیت نامه اش را می نویسد و به مصاف آنها می رود. شخصیت جلال امین قهرمانی است تلخ اندیش که برخلاف شمایل رایج قهرمان های گونه نوآر، سنتی و خانواده دار است، گذشته تاریکی ندارد و به جای گریختن از گذشته، دلتنگ آن است. او از تنهایی گریزان است، لوطی صفت است و زن ستیز نیست. با این همه، در کله شق بودن با نمونه های گونه نوآر، اشتراک دارد. جمشید برزگ
ر معتقد است شخصیت جلال امین، شباهت های زیادی با جلال آل احمد دارد؛ گذشته از نامش، مانند آل احمد اهل طالقان است و سرتق و یک دنده. به برادرش که در غرب تحصیل کرده، علاقه دارد اما نمی تواند از او در برابر حوادث محافظت کند. هم دلش در مسجد آرام می گیرد و هم گاهی هوس می کند لبی تر کند و به مهستی علاقه مند می شود. پرویز جاهد اما معتقد است براساس علائق عارفانهٔ هاشمی نژاد، شخصیت جلال می تواند به جلال الدین محمد بلخی (مولوی) نیز اشاره داشته باشد. خصوصیات شخصیتی جلال امین از جمله نترسی، میل به یافتن حقیقت، یک دندگی و میل به اجرای عدالت در او و همین طور تیزبینی، هوش، نکته سنجی و پختگی اش او را به کارآگاه های خصوصیِ گونهٔ نوآر نظیر «سَم اسپید» و «فیلیپ مارلو» شبیه کرده است و باعث می شود او پرده از راز گروه های تبهکار بردارد و هروئین جاسازی شده در ماشین را کشف کند و بتواند این باند تبهکار را متلاشی کند. شخصیت مهستی گنجوی نیز بی شباهت به زنان افسونگر گونه نوآر نیست. او زیباست، جذاب و اغواگر است و همزمان، مرموز، شیطانی، غیرقابل اعتماد و خطرناک است. او از جذابیت اش استفاده می کند تا مردان تنها و بی پناه داستان را اغوا کرده و
وامی دارد در راستای نقشه های غیرقانونی و تبهکارانه اش به او کمک کنند. به عقیده حسین نوش آذر نظرگاه روایت در رمان محدود است و این خصیصه به تعلیق در داستان لطمه نزده است. نثر هاشمی نژاد نثری است حساب شده که آرایه های کهنه نما سنگینش نکرده است. نویسنده به فارسی مسلط است و نثر پخته ای دارد که هم از عهدهٔ شخصیت پردازی و هم از عهدهٔ خلق دیالوگ های پرکشش برآمده است. این نثر و زبان غنی و شاعرانهٔ هاشمی نژاد حاصل سال ها مصاحبت او با ادبیات فارسی و پرسه زدن در متون قدیمی و عرفانی است. هاشمی نژاد در این رمان، به خلق لهجه های مختلف در زبان فارسی دست زده است که در ادبیات فارسی کم سابقه بوده و شاید بتوان آن را در کنار "فارسی شکر است" از محمدعلی جمال زاده به عنوان یکی از آثار موفق در این زمینه قرار داد. تصویر تهران به عنوان بستر وقوع رخدادهای "فیل در تاریکی"، تصویری است از شهری مدرن اما ترسناک که شخصیت های تبهکاری چون مهستی، گلباد و افندی به راحتی در آن زندگی می کنند اما شخصیت های پاک و بی گناه داستان چون حسین یا جلال در آن شانسی برای نجات ندارند. بازخورد. بسیاری از منتقدان "فیل در تاریکی" را یکی از بهترین آثار ادبیات پلیسی
ایران می دانند. ابراهیم گلستان معتقد است از آنجا که اثر درخور دیگری در ادبیات فارسی پیش و پس از "فیل در تاریکی" در این گونه نوشته نشده، به کار بردن لفظ بهترین یا مهم ترین درست نیست. او "فیل در تاریکی" را در گونه پلیسی اثری جبهه شکن ندانسته است. حسن میرعابدینی گفته است هاشمی نژاد «خشونت باندهای مواد مخدر را با احساس شاعرانه ای دربارهٔ زندگی» که رابطهٔ اجتماع و خشونت را آشکار می کند، درآمیخته است و «بنیان های پوسیدهٔ یک دوران رفاه و افتخار» را نشان می دهد. او معتقد است "فیل در تاریکی" رمانی است خوش خوان و کشش داستانی مناسبی دارد که نمونهٔ منحصربه فردی در ادبیات ایران است. جعفر مدرس صادقی در نقدی که سال ۱۳۵۸ در روزنامه آیندگان منتشر شد "فیل در تاریکی" را حائز تمام عناصر مرسوم رمان های پلیسی دانسته اما معتقد است مثل همه رمان های پلیسی چیزی کم دارد که اتفاقاً غرض هاشمی نژاد از نوشتن در سبک پلیسی، همان کمبود است. به همین دلیل است که هاشمی نژاد مجبور می شود جاهایی از روال عادی این گونه رمان ها، خارج شود و این به زعم مدرس صادقی، به رمان آسیب رسانده است؛ او اطلاعات مربوط به زندگی خصوصی جلال و کودکی اش با حسین را از ا
ین دست می داند و معتقد است در رمان پلیسی باید اطلاعاتی از زندگی شخصیت ها داده شود که کارکردی در رمان داشته باشند. او بر این باور است که نقشه هایی که جلال برای معامله با تبهکاران و به دام انداختن آنها می کشد، بیشتر از ظرفیت شخصیت اوست که یک آدم عادی است و بیشتر یک کاراگاه یا پلیس خبره از پس شان برمی آید. همین طور آغاز رمان را ضعیف، بخش هماغوشی با مهستی را زائد و رفتن به خانه جلال در شب قرار را خلاف رفتارهای محتاطانه او می داند. محمدحسن شهسواری "فیل در تاریکی" را برای هاشمی نژاد یک «موفقیت بزرگ» دانسته چراکه پس از ۴۰ سال هنوز با این اثر شناخته می شود و برای ادبیات فارسی «بسیار بد» چون رمانی به زعم او دارای «ضعف های مشهود»، همچنان بهترین رمان جنایی فارسی دانسته می شود. او قوت این اثر را زبان آن دانسته و یکی از بزرگ ترین ضعف هایش را وجود شخصیت های منفی بدون «پس زمینه اجتماعی» شمرده است. علیرضا محمودی "فیل در تاریکی" را اثری در گونه جنایی و زیرگونه تریلر (دلهره آور) می داند اما تبعیت اثر از قواعد این گونه را ضعیف و پلات آن را «بسیار نامنظم و شلخته» دانسته است چنان که به زعم او بخش زیادی از ابتدای اثر بدون هیچ گونه
اتفاق جنایی پیش می رود و تنها تمهیدی است برای زمینه سازی رخدادهای بعدی و در عین حال از این زمینه سازی در ادامه داستان به خوبی استفاده نمی شود. او یکی از علل ناکامی اثر در زمینه پلات را تلفیق با آثاری چون شاهین مالت می داند؛ به عوض اینکه پلات در ادامه تجربه جنایی نویسی در ایران باشد. او مورد گفتگو بودن اثر هاشمی نژاد پس از ۴۰ سال را نه به دلیل «شاهکار» بودن آن بلکه به خاطر برخی ویژگی های سبکی او دانسته است. کریم اسدسنگابی "فیل در تاریکی" را رمانی پلیسی به سبک داستان های جیمز باند دانسته است که نویسنده آن در شکل دادن به حوادث، چیره دست بوده و تصویری از تهرانی مدرن و پر از تبهکاری به دست می دهد که با هدف ایجاد دکوپاژی سینمایی در داستان تعبیه شده اند. او معتقد است فیل در تاریکی به دلیل قدرت های تکنیکی اش می تواند دست مایه رمان هایی شود که بازتابی از فضای سیاسی (برای نمونه ارائه تصویری از جامعه ای پلیسی) به دست می دهند. حسین نوش آذر معتقد است رابطه اجتماع و خشونت به تصویر درآمده در "فیل در تاریکی" چنان که در رمان های پلیسی مرسوم است، به دنبال کشف معما نیست بلکه می خواهد خشونت را وابگذاریم و مانند شخصیت اصلی رمان
که زمانی به مسجد پناه می برد، به معنویت و یگانگی با اجزای طبیعت در یک زندگی آرام و روستایی متمایل شویم. او معتقد است این نیازی است که انقلاب ۱۳۵۷ به آن پاسخ داد و بر این اساس هاشمی نژاد را انقلابی ترین نویسنده رمان جنایی و پلیسی می داند. جمشید برزگر هم با این نگاه موافق است چنان که گفته است هاشمی نژاد قواعد ادبی را رعایت می کند اما در جهت معکوس جهانی که رمان و داستان را پدیدمی آورد. او بر این باور است که سمت وسوی ساختاری رمان برآمده از نگاهی است که آل احمد در "غرب زدگی" دارد؛ نگاهی که برگرفته از آرای سید احمد فردید است. به عقیده برزگر، هاشمی نژاد روح زمانه را به درستی درک کرده و در قالب رمان پلیسی بازتاب داده است بنابراین رمان او ارزش و سندیت اجتماعی دارد. پرویز جاهد اما با برداشت سیاسی از این رمان مخالف است و این نگاه را تقلیل گرایانه می داند. او هاشمی نژاد را بیشتر عارف مسلک و علاقه مند به سنت ها می داند نه کسی که پیشنهادی برای مدرنیته ایرانی داشته باشد یا بدیلی برای حکومت. او معتقد است "فیل در تاریکی" بسیاری از خصوصیات داستان نوآر از جمله تضاد نیروهای خیر و شر، لحن بدبینانه و تلخ، تقدیرگرایی، شخصیتی که ناخ
واسته درگیر حل معما می شود و زن افسونگر (فِم فَتال) را دارد و توانسته به شکلی بومی، تنش ها و تضادهای اجتماعی ایران را در قالب داستان و جدال خیر و شر به تصویر درآورد. او بر این باور است که "فیل در تاریکی" از نمونه های آمریکایی ادبیات نوآر بهره گرفته و به جای تمرکز بر قتل و جنایت، به انگیزه های درونی شخصیت ها و تأثیر محیط و جامعه بر رفتار آنها توجه دارد. کاوه میرعباسی "فیل در تاریکی" را رمانی در گونه تریلر می داند و معتقد است "فیل در تاریکی" در قیاس با آثار پلیسی پیش از خود که عمدتاً پاورقی های پلیسی کم ارزش بودند، می تواند با اغماض اولین رمان پلیسی ایرانی دانسته شود. او "فیل در تاریکی" را راهگشای ادبیات پلیسی ایران می داند. محمدحسن خدایی "فیل در تاریکی" را واکنشی به زمانه روبه زوال سیاسی، درهم و درحال گذار دانسته که در آستانه انقلاب قرار دارد و جنبش های اجتماعی و سیاسی در آن در حال گسترش هستند. او بر این باور است که گرچه "فیل در تاریکی" در دوران پرتلاطم و فضای انقلابی چندان خوانده نشد و توجهی برنیانگیخت، اما این نابهنگامی بعدها عیاری شد برای شناخت زمانه ای که هاشمی نژاد در آن دست به نوشتن زد و تلاش کرد واقعیت
های پیرامونی اش را در قالب داستانی معمایی، ضبط کند. اقتباس ها. نعمت حقیقی در سال ۱۳۶۸ و براساس فیلم نامه ای که خودش از "فیل در تاریکی" اقتباس کرده بود، فیلمی با بازی فرامرز قریبیان ساخت که تولید آن هیچ گاه به پایان نرسید. علت توقف این پروژه شرایط نامناسب جسمانی نعمت حقیقی و افزایش هزینه های فیلم دانسته شده است. بعدها کارگردان دیگری کار حقیقی را به پایان رساند و فیلم از تلویزیون پخش شد. به گفته قاسم هاشمی نژاد او با این ساخت مجدد مخالف بوده و طی نامه ای مراتب اعتراضش را به صداوسیما ابلاغ کرده چراکه طبق قراردادش با نعمت حقیقی، برای ادامه کار توسط فرد دیگری، نیاز به اجازهٔ نویسنده رمان بوده است. پرویز جاهد از هاشمی نژاد خواست فیلم نامه ای براساس "فیل در تاریکی" بنویسد اما پس از پایان کار فیلم نامه، موفق به ساخت فیلم نشد. محمد زارعی نمایش نامه «فیل در تاریکی» را براساس رمان هاشمی نژاد نوشت و مهرداد مصطفوی آن را کارگردانی کرد. این نمایش در شهریورماه ۱۳۹۷ روی صحنه رفت.
گاه نگاری آمریکای مرکزی به بررسی وقایع مهم و تقسیم بندی های تاریخی حوزه فرهنگی و متمدن آمریکای مرکزی در دوران پیشاکلمبی می پردازد. این دوره ها با ورود سرخپوستان پالئو به این مناطق آغاز می شود و با شکست کامل بومیان آمریکای مرکزی از اسپانیایی ها پایان می پذیرد.
خیرالنساء (۱۲۷۰–۱۳۶۷): یک سرگذشت داستان کوتاهی است از قاسم هاشمی نژاد. این کتاب در سال ۱۳۷۲ توسط انتشارات کتاب ایران به چاپ رسید. داستان. قاسم هاشمی نژاد با این کتاب قصد کرده است داستان زندگی مادربزرگ خود - خیرالنساء هاشمی نژاد - را در پوششی رازآمیز بازگوید. خیرالنساء سرگذشتی است نوستالژیک با بن مایهٔ عرفانی، در فراق روزگاران و رسوم منسوخ شده، با نثری حساب شده که آرایه های کهنه نما سنگینش نکرده است. داستانی است بر مبنای راز نهان و علم غیب به شکل رئالیسم جادویی. روستای پنهان در دل جنگل های شمال، که صحنهٔ رویدادهای داستان است، زمینه را برای ماجرای افسانه گونه ای که در فضای وحی می گذرد، آماده می کند: طبق سنت کهن مردم طبرستان، پسرک نابالغ سپیدپوش اول هر ماه برگ سبزی به خانه می آورد. آمدن پسرک اما در حال و هوایی وهمی صورت می گیرد. او با خود جلد تیماجی می آورد. از آن پس دردی در سر خیرالنساء جای می گیرد که او را توانا می کند به مداوای دیگران، «که درد امتحانی بود به صبر، علامتی بود به اقبال عشق». زنی می شود صاحب کرامت، آوازه اش در شهر می پیچید: «حکیمی دست شفاست، بهره ور از کتابی نادره». بیماران از همه سو به سراغش می
آیند. در شناخت داروها و مداوای بیماران معجزه می کند، حتی از غیب مأمور به مداوا می شود. اما او هم مصائب و زندگی خاص خود را دارد، در درمان درد خود و افراد خانواده اش ناتوان است. با تغییر زمانه، رسوخ جلوه های تجدد و منسوخ شدن آداب و رسوم کهن، خیرالنساء نیز از طبابت منع می شود. تا این که روزی کودک سپیدپوش می آید، جلد تیماج را برمی دارد و می رود: «یک باره درد، مثل عطری کهنه، از سرش پرید،... دانست وقتش فراز آمد». درد، که همواره با اوست، درد دانستن و زندگی است و چون می رود، مرگ فرامی رسد.
بومی های اکوادور گروهی از مردم کشور اکوادور هستند که به اقوامی تعلق دارند که نیاکانشان از دوران پیشاکلمبی یعنی پیش از ورود اروپایی ها به این سرزمین در حدود کنونی کشور اکوادور می زیسته اند. این اقوام که جمعیتی بالغ بر ۳٫۴ میلیون نفر دارند بیست و پنج درصد از جمعیت کشور را شامل می شوند. علاوه بر زبان اسپانیایی که زبان رسمی کشور اکوادور محسوب می شود بومیان این کشور به گویش ها و زبان های گوناگون بومی خود نیز تکلم می کنند. بیشتر این اقوام پیرو آئین مسیحیت هستند با این حال پاره ای از آنان هنوز بر باورهای سنتی بومی بود پایبند مانده اند.
بومی های ونزوئلا به آن دسته از مردم ونزوئلا اطلاق می شود که از اقوامی هستند که نیاکانشان از دوران پیشاکلمبی در محدوده کشور کنونی ونزوئلا سکونت داشته اند. امروزه تنها ۱٫۵٪ از جمعیت کشور ونزوئلا از این بومیان محسوب می شوند و جمعیتی بالغ بر دویست هزار نفر دارند. با این حال بسیاری از مردم ونزوئلا دورگه هستند و ریشه مشترک بومی - اروپایی دارند. زبان مردم کشور ونزوئلا اسپانیایی است با این حال بومیان این کشور علاوه بر اسپانیایی به زبان های بومی خود نیز صحبت می کنند.امروزه فرهنگ بخشی از آنها با فرهنگ مردم غیر بومی این کشور ادغام شدند ولی بعضی ها هنوز فرهنگ بومی خود را حفظ کردند. این بومیان بیشتر در ایالت آمازون و نواحی کوهستانی آند سکونت دارند. در سال ۱۹۹۹ مجلس قانون گذاری ونزوئلا حقوق بومیان را به رسمیت شناخت و بتدریج به عنوان بخشی از قانون اساسی ثبت گردید. مجلس ونزوئلا این کشور را مترقی ترین کشور در حفظ حقوق بومیان لقب داد.
بومی های برزیل گروهی از مردمان بومی کشور برزیل هستند که به اقوامی تعلق دارند که نیاکانشان از دوران پیشاکلمبی در حدود امروزی کشور برزیل به سر می برده اند. شمار بومیان برزیل امروزه نزدیک به ششصد هزار تن است. شمار زیادی از مردم برزیل تبار و ریشه بومی دارند و در سده های اخیر با سایر اقوام نظیر آفریقایی تبارها و اروپایی های ساکن شده در برزیل آمیخته اند. از این ترکیب میان بومیان و اروپاییان تبار سفید برزیلی به وجود آمده است. بومیان برزیل را از سرخپوستان بومی می دانند که از زمان پالئوها وارد قاره آمریکا شده و بعد از مدتی ساکن برزیل شده اند. تئوری های دیگری نیز وجود دارد که بومیان برزیل و آمازون از اقیانوسیه یا آفریقا از طریق دریا وارد شده اند و تبار پلی نزیایی دارند که نظریه تماس با قاره آمریکا پیش از کریستف کلمب را تأیید می کند.
متروپلیس به معنای کلان شهر می تواند به موارد زیر گفته شود:
چاچاپویا نام تمدن کوچکی در حدود امروزی کشور پرو بود که مدتی پیش از ورود مهاجمان اسپانیایی توسط امپراتوران اینکا برچیده شد. این حوزه فرهنگی در شمال کوه های آند و حوالی آمازون واقع شده بود. فیلم مهاجمان صندوق گمشده با بازی ایندیانا جونز درباره بخشی از تاریخ این قوم است.
تمدن نورته چیکو یک تمدن بسیار بزرگ و باستانی در حدود امروزی کشور پرو و قدیمی ترین تمدن شناخته شده در قاره آمریکا بوده است که یکی از شش حوزه اصلی تمدن های آمریکای باستان را شامل می شده است. این تمدن در سه هزار سال پیش از میلاد پایه گذاری شد و تا سال ۱۸۰۰ پیش از میلاد یعنی به مدت تقریبی ۱۲۰۰ سال، پابرجا بوده است. پیدایش این تمدن یک هزاره پس از سومریان بوده و همزمان با مصریان باستان به تمدن دست یافته اند. این تمدن جای خود را به تمدن چاوین سپرد. براساس پژوهش های انجام شده، تمدن نورته چیکو به سفالگری، نوشتن، هنر و همچنین خوراک تهیه شده از گندم دست نیافته بوده است. وانگهی پیشرفت این تمدن در معماری شگفت آور و قابل توجه است. نخ های کیپو که برای محاسبه و انتقال غیر زبانی اطلاعات استفاده می شده از ابداعات این تمدن بوده است.
توشمال یا تُشمال از مناصب حکومتی ایران از دوره صفوی است که با عنوان امیر نیز آمده است. توشمال در ایلام و نیز لرستان به رئیس ایل گفته می شود. از وظایف عمده توشمال افزون بر حفظ امنیت و نظارت بر امور مختلف ایل که از طریق پلیس و انتظامات صورت می گرفت و همچنین جمع آوری مالیات مرسوم بود. عنوان کریم خان زند، توشمال بود و او را توشمال کریم می خواندند که در آن دوره به معنای «سر ایل» و «بزرگتر قوم» بود. ریشه شناسی. گرهارد دورفر برای واژه توشمال در زبان مغولی این معانی را ذکر کرده است: مأمور عالی مقام مَحرم، مأمور جمع آوری مالیات، و فرستاده شاه و وزیر در مجمع نظامیان و دیوانیان عالی مقام. توشمال در ترکی نیز به سالخوردگان با تجربه و وزیر و صاحب منصب عالی مقام نیز گفته می شود. محمد هاشم آصف معروف به رستم الحکما نام توشمال کریم زند بکله پادشاه زندیان را در میان پهلوانان و عیاران صاحب نام در کتاب رستم التواریخ ذکر کرده است.و از هر طرف سر ایلان طاغی و یاغی مانند توشمال کریم خان زند و امثالش در منازعه با همدیگر هلاک حرث و نسل نمایند و در کشمکش ملک و مال و جاه و جلال جنگ و جدال کنند.در فرهنگ سه زبانه سده سیزدهم/ نوزدهم، توشمال
به معنای وزیر و گماشته و نیز صاحب منصبی به کار رفته که مسئولیت دخل و خرج را بر عهده داشته است.اما ابراهیم صفایی کلمه توشمال را لری و ریشه گرفته از زبان مادی دانسته است. پیشینه تاریخی. در کتاب رستم التواریخ در ارتباط با عنوان توشمال و کشته شدن علیمردان خان بختیاری به دست توشمال کریم خان زند چنین آمده است:اما بعد چون عالیجاه توشمال کریم خان زند وکیل الدولهٔ زند همت بلند، حسب الحکم عالیجاه علیمردان خان بختیاری به جانب فارس با دبدبه و کوکبه و دستگاه شاهانه رفته… به تهیهٔ اسباب ریاست و آلات فرمانروایی مشغول گردیده مخالف دستور العمل علیمردان خان رفتار می نمود، کیفیت رفتارش را جاسوسان هوشمند به عرض عالیجاه علیمردان خان مختارالدوله رساندند… آن عالیجاه خندید و گفت می فرستم چکمه هایش را پر از ریگ به گردنش انداخته و با دست بسته و خواری بیاورندش… سپس شروع نمود به مذمت توشمال کریم خان و نسبت نمک به حرامی و خیانت به او داده و دشنام بسیار به او گفت… خوانین زند از او رنجیدند و خبر به توشمال کریم خان رساندند… محمد خان زند دوستدار کریم خان در نبرد علیمردان خان بختیاری را بشکست و خوانین زند شمشیرها را برآوردند و توابع علیمردان
خان بختیاری را قتل و غارت کردند… عالیجاه کریم خان زند قوت و استعدادش بیش شده و والا جاه شاه اسماعیل مذکور را بر مسند شاهی نشانیده و او را شاه در همه امور ساکت و بی اختیار و خود وکیل صاحب اختیار و فرمانروای کامکار شد.عباس عزاوی محقق عراقی در ذکر رویدادهای سال های ۸۱۴ تا ۹۴۱ ه . ق، حاکم موصل را توشمال زینل معرفی کرده است. در زمان شاه عباس اول (۹۹۶–۱۰۳۸)، توشمال باشی در امور سیاسی هم دخالت می کرده است. زینل بیگ بیگدلی شاملو و توشمال باشی، سفیر شاه عباس به دربار جهانگیر در هند، تأثیر بسزایی در مسئله قندهار و حمله صفویان به آنجا داشته است. وضعیت اجتماعی. بوداگف، توشمال را با منصب ناظر ارشد در دوره صفوی یکی انگاشته است. توصیف ولادیمیرتسُف از موقعیت توشمالها چندان روشن نیست؛ در یک جا آنان را درجه دارانی که اشخاص مهمی بوده اند، معرفی کرده و در جای دیگر آنان را از «ساایت» های (اعاظمِ حکومتِ) مغول دانسته که نخست به فئودالهای کوچک و سپس به صاحب منصبان اداری یا توشیمال تبدیل شده اند. دورفر به نقل از برگمان، دربارهٔ یکی از قبایل مغول می نویسد که توشمالها یا مشاوران سرّی امیران، افرادی اند که امیر با آنان دربارهٔ امور مهم
گفتگو و تبادل نظر می کرده و نظر و رأی آنان برای امیر معتبرتر از نظر خویشاوندانش بوده است. در سندی از سلطان حیدر، پدر شاه اسماعیل یکم از توشمالان در کنار داروغه ها و ملک ها و والیان نام برده شده است.
زبان ناواتْل (Nāhuatl)، زبان ناواڸ، زبان مکزیکی یا آزتک یک زیرگروه از زبان های مرتبط و بهم وابسته بومی در آمریکای مرکزی و بخش هایی از ایالات متحده آمریکاست که امروزه حدود یک و نیم میلیون تن گویشور دارد. این زبان از خانواده زبان های یوتو-آزتک محسوب می شود. زبان ناواتْل گویش های متعددی دارد که بیشتر آن ها روبه نابودی هستند. زبان مادری امیلیانو ساپاتا ناواتْل بوده است. پیش از ورود زبان اسپانیایی ناواتْل مهم ترین زبان مکزیک بوده برای همین این زبان را با نام مکزیکی (Mexicano) نیز می شناسند. از مشخصات بارز و خاص این زبان، کاربرد گسترده همخوان به اصطلاح «انسایشی کناری لثوی بیواک» می باشد. این همخوان تلفظی دارد که یک شنونده غیربومی، معمولا آن را بین دو صدای «ت» و «ل» برداشت می کند. به همین دلیل، در الفبای لاتین ناواتل که توسط مبلغینِ مسیحیِ اسپانیایی زبان طراحی شد، این همخوان را با دونگاره «tl» نشان می دهند. در روگردانی وام واژه های ناواتل به فارسی، معمولا از دونگاره «تْل» استفاده می شود. باید توجه داشت کل «تل» یک همخوان بوده و به صورت یک حرف باید خوانده شود. همخوان به اصطلاح «انسایشی کناری لثوی بیواک» در زبان های دن
یا کم یاب است. در زبان هایی که در طول تاریخ از الفبای عربی استفاده کرده اند، تنها تعداد انگشت شماری از آنان در قفقاز شمالی همخوان «تْل» را داشته اند. در این موردها، در رسم الخط عربی از حرف «ل» با سه نقطه زیر آن، ڸ، برای نوشتن «تل» استفاده شده است. پیشینه زبان. زبان ناواتْل از حدود سده هفتم میلادی تا کنون در مناطق آمریکای مرکزی تکلم می شده و زبان آزتک ها نیز بوده است. اوج رواج این زبان برپایه گاه نگاری آمریکای مرکزی در دوره پساکلاسیک بوده است. حسب نفوذ و قدرت امپراتوری آزتک این زبان به نواحی دیگری مانند تنوشتیتلان سوق داده شد و در همان زبان به عنوان زبان با اعتبار آمریکای مرکزی رواج یافت. ریشه نام. این زبان چه در طول تاریخ، و چه امروزه در بین گویش ها و لهجه های مختلف گویشوران آن، نام هایی متفاوت و متنوع دارد. ناواتْل و یا زبان ناوا امروزه فراگیرترین و پرکاربردترین نام برای این زبان می باشد. واژه «ناواتل» خود از زبان ناواتل آمده و مشتق شده از واژهٔ «ناوا» ()، به معنی «فصیح»، «قابل فهم»، یا «واضح»، می باشد. باز، به احتمال زیاد، نام «ناواتل» خود کوتاه شدهٔ واژهٔ ناواتْلائتولّی/ناواڸائتولّی (، )، به معنی «زبان فصی
ح و قابل درک» می باشد. این که چرا در رسم الخط لاتین، این واژه به صورت «Nahuatl» نوشته می شود، بر می گردد به قرن ۱۶ میلادی و رسم الخط اسپانیایی در آن زمان. در آن زمان، پس از تسخیر امپراتوری آزتک، این تلاش اسپانیاییها در ترویج مسیحیت بود که آنها را به سوی طراحی و استاندارد سازی رسم الخطی برای مردم بومی ناوا، بر اساس رسم الخط اسپانیانیی سوق داد. تلفظ صحیح واژه «ناواتْل» می باشد. اما در اسپانیایی آن زمان، حرف لاتین «w» کاربرد نداشت ، و امروزه نیز جز در وام واژه های اروپایی، کاربرد ندارد. در اسپانیایی همینطور، حرف «h» صامت است (و این حرف «j» است که صدایی معادل «ه، ح، خ» می دهد). به همین دلیل، در رسم الخط ناواتل، از ترکیب «hu» برای نوشتن صدای «و» استفاده شد. امروزه در اسپانیایی، و به تبع از آن، در انگلیسی و سایر زبانهای اروپایی، این زبان با نام «Nahuatl» شناخته می شود. ٔدر دهه های اخیر، تلاشهای متعددی توسط فرهنگیان و نویسندگان ناواتل-زبان برای اصلاح رسم الخط این زبان و استانداردسازی آن انجام شده است، و از تلاشهای آنها، معرفی حرف لاتین «w» بوده است. بنابراین، نام زبان در رسم الخط ناواتل، به صورت «Nawatlahtolli» نیز
نوشته می شود. سابقا، در طول حکم فرمایی امپراتوری آزتک و سالهای اول ورود مهاجمان اروپایی به منطقه، به دلیل ارتباط این زبان با ملت و شهر مکزیک (تنوچتیتلان)، این زبان با نام زبان مکزیکی شناخته می شد، مه شیئکاتْلائتولّی/مه شیئکاڸائتولّی (). این نام نیز در میان گویشوران ناواتل برای اشاره به زبان خویش رایج است. از نامهای دیگر برای این زبان، زبان ماسِوالّی یا به ناواتل، ماسه والّائتولّی () می باشد. این نام، مشتق گرفته شده از واژهٔ ناواتل «ماسه والّی» ()، به معنی «رعیت، موالی، تحت الحکومه» می باشد. این واژه، در دوران حاکمیت استعماری اسپانیا، در اشاره به بومیان تحت حاکمیت اسپانیا و برای تمییز آنها از اسپانیاییهای حاکم، رایج شده بود. به همین دلیل، نام «زبان رعیتی» («زبان ماکسِوالّی»، ماسه والّائتولّی) رایج شد. ادبیات ناواتل. تا پیش از ورود مهاجمان اروپایی این زبان از نظر ادبی تنها جنبه شفاهی داشت و مکتوب نبود. با به کارگیری الفبای لاتین برای نگارش این زبان در سده هفدهم و پس از آن ادبیات این زبان ترقی کرد. به دنبال مکزیک بر پردازش به این زبان افزوده شد و آثار ادبی گوناگونی در زمینه شعر و داستان های بومی و ملی پدید آمد و
مدارک زیادی نیز از آن دوران در دست است. پژوهش درباره زبان ناواتل. تا کنون پژوهش ها و تحقیقات فراوانی در زمینه زبان ناواتل انجام شده. این زبان در بسیاری از دانشگاه های آمریکا و مکزیک تدریس می شود و امکانات آموزش پیش از دانشگاه نیز در کشور مکزیک برای این زبان فراهم است. زبان ناواتل نسبت به سایر زبان های بومی آمریکا از اقبال بیشتری برخوردار بوده و بیش از سایر زبان ها شناخته شده است. گویشوران امروزی. زبان ناواتل امروزه از زبان های در خطر نابودی قرار دارد. این زبان در مکزیک به سرعت به سود زبان اسپانیایی در حال پسروی است و در آمریکا نیز در بسیاری مناطق جای خود را به انگلیسی سپرد. زبان ناواتل در ۱۸۹۵ زبان مادری ۵٪ از جمعیت مکزیک بود. این درحالیست که امروزه گوشوران ان زبان تنها ۱٫۴۹٪ از جمعیت کشور را شامل می شوند. دلیل عمده این امر را مهاجرت گسترده روستاییان مکزیک از نواحی مرتفع کوهستانی به دورن شهرهای بزرگ و اسپانیایی زبان مکزیک است. با توجه به اینکه در شهرها زبان اصلی و گفتاری اسپانیایی است این زبان کم کم جایگاه خود را در میان آن جمعیت مهاجر از دست داد. از نیمه اول قرن بیستم تا نیمه دهه هشتاد همان قرن سیاست های زب
ان آموزشی در مکزیک مبتنی بر اسپانیایی سازی و تک زبانی بود. این امر موجب شکست این زبان در تلاش برای بقا در عصر جدید شد. در آن دوره هیچ نوشته یا آثار ادبی به زبان ناواتل در این کشور چاپ نشد. با آغاز دهه ۹۰ از قرن بیستم سیاست های دولت مکزیک درباره زبان ها و فرهنگ های بومی تغییر کرد و از آن زمان به آموزش و ابقای زبان های بوم مکزیک اهتمام ورزیده شد. امروزه از سوی حاکمیت مکزیک بجز زبان اسپانیایی تمامی زبان های بومی این کشور به رسمیت شناخته شده و جایگاه زبان رسمی یافته اند. هرچند عملاً اسپانیایی هنوز به عنوان تک زبان رسمی و میانجی ادامه می دهد. نمونه زبانی. متن زیر گوشه ای از بیانیه ایست که در ۱۹۱۸ توسط امیلیانو زاپاتا به زبان ناواتل صادر شد: