Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
فومنی در تاریخ گیلان، خان احمد با بیست هزار نفر به بیه پس حمله کرد و با وجود کشته شدن پنج هزار بیه پسی موفق به تصرف آن نشد. در عوض رشت تاراج شد. خان احمد با در دست داشتن حکم طهماسب، با استفاده از خلأ قدرت در آن ناحیه در سال های بعد به حمله های غارت گرانهٔ خود به بیه پس ادامه داد. در شوال ۹۵۰ ه . ق/ ژانویهٔ ۱۵۴۴ م، اهالی بیَه پس به سبب قساوت سران لشکر خان احمدخان به امیره شاهرخ، که خود را برادر امیره دباج یا مظفرالسطان حکمران سابق بیه پس می خواند، ملحق شدند. او تا ۹۵۷ ه .ق بر بیه پس حکومت کرد و به شیوهٔ سلاطین سابق گیلان احکام خود را طغرا می کشید و مهر می کرد و به نام شاه طهماسب نیز سکه ضرب کرد و به نام او خطبه می کرد. امیره شاهرخ که با توطئه های خان احمدخان که می خواست باز حکومت بیه پس را بر عهده بگیرد مواجه بود و یارای برآوری نیازهای مالی قزلباشان را نداشت به طور سری گیلان را ترک کرد؛ ولی توسط قشون تعقیب کننده اش دستگیر و در تبریز به همراه همه وکلایش اعدام شد. سپس در بیه پس آشوب کامل حکمفرما شد و کودکان دزدیده می شدند و به بردگی فروخته می شدند. سپس، شاه طهماسب در ۹۶۵ ه . ق/ ۱۵۵۷–۵۸ م حکومت بیه پس را به محمود
پسر مظفر سلطان، و وزارت آن را به کارکیا احمد فومنی واگذار کرد. او رشت را دارالاماره خویش نمود. کارکیا احمد به امید تضمین کردن حکومت بیه پس برای خود به دربار شکایت برد که محمود مناسب حکومت نیست. محمود، پس از پنج سال حکومت، به دستور شاه برکنار و به شیراز تبعید شد. شاه طهماسب میر غیاث الدین محمد شیرازی را به معلمیِ او گماشت. خان احمدخان که با سلاطین اسحاقوندی بیه پس خصومت عمیقی داشت یکی از معتمدان خود به نام ملا شکر را فرستاد که معلم را فریب داد و معلم محمود را کشت و خود در لاهیجان پناه گرفت. شاه طهماسب از خان احمدخان خواست تا ملا شکر و میر غیاث الدین محمد را به دربار بفرستد اما خان احمدخان از این کار سرباز زد. دستگیری و حبس. پس از مرگ محمود، طهماسب پسر او و نوه خودش، جمشیدخان را در خلخال به شیوهٔ قزلباشان و در راستای سیاست های تمرکزبخش شاه، به گفته فومنی به مدت هفت سال تربیت کرد. خان احمدخان پس از مرگ محمود، علاوه بر بیه پیش حکمران بزرگ بیه پس بود. شاه طهماسب برای کاهش قدرت او که نشانه هایی از نافرمانی نشان داده بود و برای بیست سال به دربار نرفته بود، حکومت را به جمشیدخان داد. او در سال ۹۷۴ ه .ق به خان احمد چن
ین نوشت: همزمان به خان احمدخان فرمان داده شد که گسکر را به ارباب سابقش امیره ساسان که خان احمدخان آنجا را از چنگش درآورده بود واگذار کند. خان احمدخان بیه پس را واگذار کرد ولی با ادعای این که کوچصفهان همواره جزء بیه پیش بوده از واگذاری آن امتناع کرد (کوچصفهان در ۸۸۲ ه .ق در دورهٔ حکومت محمد بیه پس به آن ملحق شد و در ۹۰۷ ه .ق باز بدان پیوست) شاه برای سرکوب شورش او یکی از معتمدینش یولقلی بیک ذوالقدر را به مأموریت صلح به گیلان فرستاد. در ذی الحجهٔ ۹۷۴ ه . ق/ ژوئن ۱۵۶۷ م، امیره ساسان در یک حملهٔ غافلگیرکننده در نزدیکی سیاه رودبار توسط شاه منصور لاهیجی فرمانده نظامی لاهیجان و حاکم کوچصفهان تار و مار شد. یولقلی بیک ذوالقدر نماینده شاه، که در رشت بود با عده ای از وکلایش کشته شد و سرش برای خان احمدخان که پیروزمندانه وارد رشت شد فرستاده شد. شاه طهماسب که هنوز به امید راه حلی صلح آمیز بود نامه ای تهدیدآمیز برای خان احمدخان فرستاد و در آن جرایم او و اقدامات آشوبگرانه اش را برشمرد ولی به او در صورت رفتن به دربار قول بخشش داد. خان احمدخان در پاسخ از نرفتن به دربار به مدت ۲۰ سال عذر خواست ولی اجابت نکرد. او دلیل غیبتش را خو
استه های گزاف امرای قزلباش و دبیران دیوان دانست. شاه از قبل از نقش منفی او در مسموم کردن محمود و این که چندین فرستاده سلطنتی برای دستگیری غیاث الدین منصور که در پناه خان احمد بود دست خالی از پیش او برگشته بودند، عصبانی بود. دلیل دیگر مخالفت شاه طهماسب با او عدم پرداخت مقرری خراج به دربار شاهی و نیز دخالت او در طبرستان بود که باعث شد میرعبدالکریم مرعشی حاکم طبرستان از او به دربار شکایت کند. نزدیکی گیلان به قزوین مقر طهماسب برای او مهم بود و می خواست گیلان را مطیع خود ببیند. اهمیت اقتصادی تجارت ابریشم گیلان هم برای او بالا بود. امرای قزلباش برای افزودن گیلان که منطقه ای زرخیز بود به تیول شاهی فشار می آوردند اما درگیری های او با عثمانی و ازبکان و نیز موقعیت طبیعی دشوار گیلان او را از تصرف گیلان بازمی داشت. پس از پایان جنگ ها با عثمانی و صلح آماسیه، او مصمم به فتح گیلان شد و به لشکری عظیم متشکل از معصوم بیگ صفوی (اعتمادالدوله) از اردبیل و مغان و ارسباررود و قزل آغاج، لنگرکنان و خلخال و طارم به همراه احمد سلطان (وکیل جمشیدخان)، حاکم طالش آستارا، حاکم گسکر و کهدم و لشکریان عراق و قزوین؛ دستور داد تا به بیه پیش حمله
کرده، خان احمدخان را دستگیر کنند. بزرگی این سپاه نشان از اهمیت تسخیر گیلان برای شاه داشت. خان احمد سپاهش را منظم کرد و برای نبرد آماده شد ولی سپاهش تحت هدایت کیا رستم حاکم نظامی رشت شکست خورد و او متواری شد. ارتش صفوی در حالی که در جستجوی خان احمد بود، قساوت های بسیاری هم در گیلان مرتکب شد، یکسره اموال را غارت و تخریب کرد و مردم را کشت. در این هنگام، فرزندش سلطان به بیماری محرقه مبتلا شد و خان احمدخان به لاهیجان بازگشت، اما کارکیا حسن درگذشت. پس از چند جنگ با حملهٔ معصوم بیگ به لاهیجان، خان احمدخان به کوه های اشکور گریخت و سپهسالارانش دستگیر و به اصفهان فرستاده شدند و حکومت بیه پیش به امرای شاه طهماسب واگذار گردید. خان احمدخان پس از یکسال، در تنکابن دستگیر و با احترام به دربار شاه طهماسب در قزوین فرستاده شد. بدین شکل، در سال ۹۷۴ ه .ق حاکمیت گیلان بیه پیش و بیه پس برای اولین بار به طور کامل در دست نمایندگان مستقیم دولت مرکزی ایران قرار گرفت. در ۹۷۵ ه . ق، خان احمدخان به امر شاه در قلعهٔ قهقهه در آذربایجان زندانی شد. او در وصف خود این رباعی را سرود: شاعری درباری در پاسخ به خان احمدخان گفت: در قلعهٔ قهقهه بود ک
ه او با شاهزاده اسماعیل میرزای سنی مذهب، شاه اسماعیل دوم بعدی دوست شد، که در نتیجهٔ آن شاه طهماسب هراسان از شورش در قلعه، خان احمدخان را به قلعهٔ استخر در فارس فرستاد که در آنجا ده سال ماند. او در قلعهٔ استخر مرتباً برای آزادی خود به پادشاه صفوی نامه می نوشت. شاه بعدی، اسماعیل دوم، در دوران سلطنت یک ساله اش، دستور آزادی خان احمدخان را داده بود، ولی نتوانست آن را عملی کند، و خان احمد همچنان در زندان ماند. پس از برکناری خان احمدخان، بیه پس در دورهٔ جمشیدخان که وارد فومن شده بود و بعداً با دختر شاه طهماسب ازدواج کرد از یک دوره صلح برخوردار شد. الله قلی بیگ سلطان استاجلو که خان احمد را دستگیر کرده بود به عنوان للهٔ شاهزاده محمود میرزا حکومت لاهیجان را به عنوان پاداش دریافت کرد و بقیهٔ بیه پیش بین دیگر امرای قزلباش تقسیم شد. حکمرانی سختگیرانهٔ امرا، که نیازهای زیاد آنان انگار به پایان نمی رسید، نهایتاً منجر به خیزش مردمی در ۹۷۹ ه . ق/ ۱۵۷۱–۱۵۷۲ م در لاهیجان شد. مردم قلعهٔ لاهیجان را در نبود الله قلی سلطان مورد حمله قرار داده و همه از جمله زنان و کودکان را کشتند و همچنین امیره ساسان حاکم گسکر را شکست دادند. قیام با
کشته شدن رهبرش، که یک دباج بود، در نبرد با سپاه اعزامی از سوی شاه طهماسب پایان یافت. رسیدن دوباره به حکومت. او در ۹۸۵ ه . ق/ ۱۵۷۸ م، در آغاز حکومت محمد خدابنده، به وساطت خیرالنساء بیگم، همسر شاه، که خویشاوند او بود و قدرت اصلی را در دست داشت، آزاد شد و با مریم بیگم، دختر شاه طهماسب، ازدواج کرد و بار دیگر به حکومت بیه پیش منصوب شد. این ازدواج پایه های قدرت و سلطنت او را محکم تر کرد. حاصل این ازدواج دختری به نام یکهان بیگم بود. خان احمدخان در کل دورهٔ حکومت محمد خدابنده، به دلیل خویشاوندی با خیرالنساء بیگم، و نیز تا اوایل حکومت شاه عباس اول، به تدریج بر بخش هایی از بیه پس تسلط یافت و از ۹۸۵ ه .ق تا ۱۰۰۰ ه .ق حکمران مطلق بود. او دستور داد اگر کسی در دوران حبسش مال زیادی از دیوان دریافت کرده، از او پس گرفته شود و جلوی هر کسی که ممرّات مردم را تصرف کند گرفته شود و هر کسی که تخطی کند مجازات گردد. او در دورهٔ محمد خدابنده حکومتی مستقل و سلطنت گونه داشت که میزان این استقلال با افزایش خطر عثمانی و ازبکان و آشفتگی دربار صفوی بیشتر شد. بازگشت خان احمدخان، که همچنان هدفش مبدل شدن به تنها حاکم گیلان بود، آغازی بر دوره جد
یدی از نزاع های بیرحمانه به مدت چهارده سال بود و حاکم شیروان را هم درگیر کرد. در این هنگام گیلان از قحطی شدید رنج می برد. در ۹۸۷ ه . ق، خان احمد اندک مدتی پس از رسیدن به گیلان به بیه پس حمله کرد. قوای جمشیدخان همه سربازان خان احمد را تارومار کردند و از سر آن ها مناره ساختند. این موجب اتمام تلاش های مکرر او برای فتح یا اقلاً کنترل بیه پس نشد. در همین زمان جمشیدخان برکنار و دو ماه بعد در توطئه ای به طراحی سردارانش کشته شد. خشونت او هنگام تلاش برای تسلط بر بیه پس لطماتی بر مردم وارد آورده بود. میرزا کامران کهدم رهبر کودتا که تلاش می کرد حکومت بیه پس را برای خود تضمین کند خزانه جمشیدخان را به عنوان هدیه به همراه نامه ای که جمشیدخان را متهم به پناه دادن به امیال شورش گرایانه می کرد به دربار فرستاد. او به مسئولان دربار رشوه هم داد و تقاضای فرمان سلطنتی برای انتصاب به حکومت بیه پس را کرد. محمد خدابنده که مشکلات بزرگتری در قلمروی خودش داشت او را به عنوان حاکم موقت بیه پس گمارد و به خان احمد که در صدد بازپس گیری کوچصفهان بود هشدار داد در امور بیه پس دخالت نکند. خان احمد، که از میرزا کامران بیشتر از پیشینیانش می هراسید
، از دربار تقاضا کرد منطقه بین امرای قزلباش تقسیم شود. شاه، که به خان احمد علاقه مند شده بود و از قتل جمشیدخان توسط میرزا کامران متنفر بود، سلمان خان را به رشت فرستاد و بقیهٔ بیه پس را بین چند امیر استاجلو تقسیم کرد. در همین حین، شیرزاد ماکلوانی، که ارتش بزرگی را حول مرد جوانی (قلندر پسر به گفتهٔ اسکندر بیگ)، که به او محمودخان می گفت و مدعی بود پسر جمشیدخان فقید است، جمع کرده بود، با شاهزاده دروغین به رشت وارد شد ولی پس از این که دریافت سلمان خان در راس ارتشی رهسپار گیلان است وفاداریش را به خان احمدخان اعلام کرد. درست در خارج رشت کشمکشی درگرفت که در آن شیرزاد اسیر و چند روز بعد کشته شد. امرای قزلباش که فاتحانه وارد رشت شدند وقتی خود را بین جمعیتی بسیار متخاصم که آنان و سربازانشان را شب و روز مورد آزار قرار می دادند کاملاً جدا و بی ارتباط با مردم یافتند، پریشان و بی سامان به قزوین برگشتند. آنان ابراهیم خان، پسر جوان تر جمشیدخان را با خود بردند و رشت را به محمدامین خان برادر بزرگش سپردند. مدتی بیه پس توانست از از یک دوره مختصر صلح برخوردار شود تا این که علی بیگ خان فومن، پسر وکیل سابق جمشیدخان از قزوین برای تصا
حب قدرت به عنوان امین محمد امین خان بازگشت. نزاع ها دوباره با شرکت قوای گسکر و تالش بالا گرفت و برای مدتی بیه پس بین دو مرکز رشت و فومن تقسیم شد (به ترتیب تحت نفوذ محمد امین و ابراهیم خان). پس از آن که منازعات نهایتاً تمام شد ابراهیم خان حکمران صوری و وکیلش علی بیگ حاکم واقعی بیه پس بودند در حالی که محمد امین خان که توسط خان احمد ربوده شده و برای مدت کوتاهی تحت حفاظتش حاکم رشت بود، در لشت نشا تحت حفاظت خان احمد پناهنده بود. خان احمد خان محمد امین خان را به حکومت رشت و ابراهیم خان را به حکومت فومن منصوب کرد. در ۹۹۵ ه . ق، ابوطالب میرزا در نامه ای به خان احمد ضمن اعلام ولی عهد شدن خود ترویج شیعه را اساس کار حکومت خود دانست و از او خواست امنیت رعایای گیلان را تأمین کند و هر کسی که شراب بنوشد به شدیدترین شکل مجازات شود (البته خان احمدخان خود نیز باده گساری می کرد). این نامه نشان دهندهٔ روابط خوب دربار صفوی با گیلان در آن زمان بود. سقوط از قدرت. سیاست شاه عباس برای ایجاد حکومت مرکزی قدرتمند برای همهٔ ایران، با اندیشه های خان احمدخان که خواهان استقلال حکومت گیلان بود، همخوانی نداشت و زمینه اختلاف میان او و دربار صف
وی را ایجاد کرد. علاوه بر این، انحصار تجارت ابریشم در گیلان و موقعیت جغرافیایی آن به عنوان یکی از معدود راه ها به اروپا منجر شد شاه منتظر فرصت مناسب برای مقهور کردن خان احمد باشد که با خواهر شاه ازدواج کرده بود. شروع تیرگی روابط آن دو با پذیرش وزیر معزول خان احمد در دربار صفوی و عدم پرداخت مقرری به دربار همراه بود. شکاف در بیه پس موقعیت را برای شاه عباس فراهم کرد تا هر دو بخش گیلان را ضمیمه کند. در ۹۹۸ ه . ق، یکی از سرداران شاه عباس به نام محمد شریف خان چاووشلو (که از استاجلوها بود)، از ترس خشم شاه به گیلان پناه برد. شاه عباس از خان احمدخان خواست تا آنان را به دربار بفرستد، اما خان اطاعت نکرد و در عوض ۱۵۰ تومان پول نقد فرستاد که خشم شاه عباس را برانگیخت و فرصت مناسب را برای او فراهم آورد. مشغولیت قبلی شاه عباس با عثمانی و ازبکان در آن زمان موقتاً او را از برکنار کردن خان احمد بازداشت. عثمانیها که آذربایجان و بخش بزرگی از ساحل غربی دریای خزر را در کنترل داشتند، ناوگان بزرگی در آنجا سازمان داده بودند که به آن ها امکان برقراری یک خط ارتباطی مستقیم با خان احمد و حاکم ازبک بخارا را که به اشغال خراسان تشویقش می کرد
ند، می داد. خان احمد هنگام رد پیشنهاد شاه عباس برای یک اتحاد جدید مبتنی بر ازدواج نمی توانسته بی خبر از حضور عثمانی در آن نزدیکی بوده باشد. پس از این که سلطان عثمانی که با جنگی با هابسبورگها مواجه بود پیمان صلحی با شاه عباس منعقد کرد (خان احمد از شاه بابت این پیمان در نامه ای که به او فرستاد انتقاد کرد) این وضعیت پایدار نماند ولی آذربایجان همچنان در دست عثمانیان بود و ازبکان به خراسان یورش می بردند. در ۹۹۹ ه . ق/۱۵۹۰–۱۵۹۱ م، شاه عباس پیشنهاد جدیدی برای اتحاد مبتنی بر ازدواج با خواستگاری از دختر جوان او برای پسرش صفی میرزا ارائه کرد که خان احمد ردش کرد. پاسخ منفی خان احمدخان به خواستگاری از دختر خردسالش برای صفی میرزا، سبب رنجش شاه شد. با این حال، خان احمد در برابر فشار دربار، امرای ایل شاملو را تحویل داد و راضی به عقد دخترش شد، اما خواست شاه عباس را برای رفتن به دربار صفوی نادیده گرفت. خان احمدخان که اوضاع را نامناسب یافت، در سال ۱۰۰۰ ه .ق سلطان عثمانی را به حمله به ایران تشویق کرد و آمادگی خود را برای تسلیم گیلان به نیروهای عثمانی اعلام داشت. به نوشتهٔ منجم یزدی، او پیشنهاد کرد «از گیلان لشکر به سوی قزوین بب
رند و آذوقهٔ یک ساله لشکر همراه آن باشد.» این درخواست زمانی بود که میان شاه عباس و باب عالی صلح برقرار شده بود و سلطان عثمانی نه فقط درخواست خان احمدخان را نپذیرفت، بلکه شاه را در جریان این اخبار قرار داد. خان احمد، وزیرش خواجه حسام الدین لنگرودی را برای عقد معاهدهٔ سیاسی و سازماندهی یک حملهٔ مشترک هم زمان علیه خود به دربار عثمانی فرستاد. شاه عباس پس از مطلع شدن از خان احمد پرس وجو کرد، ولی او گفت خواجه حسام به مکه رفته است؛ ولی شاه موضوع را از طریق سفیر خود در استانبول متوجه شد و تصمیم گرفت کار بندهٔ سابقش را یک بار و برای همیشه یکسره کند. خان احمد به مراد سوم عثمانی شکایت کرد و سلطان در نامه ای از شاه عباس خواست حکومت گیلان را به خان احمد واگذارد. خان احمد نومیدانه، سفیری نزد تزار ایووانویچ روسیه گسیل داشت و تقاضای حفاظت کرد، ولی پاسخ تزار نتوانست به موقع برسد و فرهادخان قهرمانلو فرمانده سپاه آذربایجان دستور یافت گیلان را فتح کند. فرهادخان از راه گسکر و آستارا وارد گیلان شد و به پشتیبانی قوای طوالش، گسکر و بیه پس در ۵ شوال ۱۰۰۰ ه .ق (۱۵ ژوئیهٔ ۱۵۹۲ م) قوای خان احمد را تارومار کرد. سپاه صفوی در نمایش معمول ب
ی رحمیش زیاده روی کرد. بنا به روایت شاهد عینی، اروج بیگ بیات، حدود ۱۰٬۰۰۰ نفر که نیمی از آنان زنان و کودکان بودند در یک شهر قتل عام شدند و همسر حاکم شهر زنده زنده سوزانده شد. از مکتوب شاه عباس چنین بر می آید که وی در صورت ندامت خان احمد درصدد بخشش و ابقای او در حکومت بیه پیش بود. به اعتقاد ثواقب، خان احمد قدرت صفویه را نتیجهٔ تربیت و مجاهدت تبار خود می دانست؛ زین رو حاضر نبود به شیوهٔ معمول آن زمان مطیع و آستان بوس باشد و روح سرکش او در پی نام آوری خود با حکومت مستقل بر گیلان بود. او که آشکارا رفتار شاه عباس را با امیران خائن که به او روی آورده بودند به یاد می آورد و احتمال شکست را هم می داد، خانواده اش را رها کرد و به همراه محمد امین با کشتی از رودسر به شیروان گریخت. چند روز بعد، شاه عباس وارد لاهیجان شد و کاخ خان احمد را کاملاً تخریب کرد، عفو عمومی اعلام کرد و مهدیقلی خان شاملو و علی بیگ را به عنوان فرمانداران بیه پیش و بیه پس منصوب کرد. خواجه مسیح وزیر معزول خان احمد که به دربار گریخته بود و بنا به گفته فومنی، آمر و مشوق اصلی اشغال گیلان بود، با عنوان ریش سفید بیه پیش پاداش داده شد. در لشکرکشی بزرگ شاه عبا
س، بیشتر سلسله های محلی ایالات جنوب خزر سرنگون شدند. او آداب و رسوم بی سابقه (امور مبدعه: یعنی محروم کردن دختران از حق ارثشان) و همچنین مالیات های مرسوم و ناعادلانه مثل مالیات بر ازدواج و مرگ را که به طور سنتی از سوی حکام محلی جمع آوری می شد را منع کرد. (این مالیات ها باید پس از برکناری میرزا علی که آن ها را پس از به قدرت رسیدن لغو کرده بود، دوباره برقرار شده باشند). یک سال بعد، شاه عباس، مهدیقلی خان را پس از شنیدن شکایت از حکومتداری او برکنار کرد و دستور داد هر مالیات غیرعادلانه اعمال شده توسط خان احمد یا کسان پس از او لغو شود. از جمله دیگر عوامل لشکرکشی شاه عباس، تولید ابریشم در آن بود که مهمترین کالای صادراتی در عصر صفوی بود و به چنگ آوردن این صنعت از اهداف آن بوده است. همسر و دختر صفوی خان احمد به مقر سلطنتی برده شده و همچون شاهزادگان صفوی با آنان رفتار شد. در ۱۶۰۲ م شاه عباس در میانهٔ اشغال مجدد خراسان به دست ازبکان، با یاکهان بیگم، دختر خان احمدخان که برای پسرش صفی میرزا خواستگاری کرده بود و با مخالفت خان احمد مواجه شده بود ازدواج کرد. پناه به عثمانی و مرگ. خان احمد پس از ورود به شروان خواجه حسام الدین
لنگرودی وزیر خود را با هدایای فراوان به سوی سلطان مراد سوم عثمانی روانه کرد و از او کمک خواست و سپس خود نیز به امید استفاده از دربار عثمانی برای بازپس گیری قلمروش به استانبول گریخت. محمد امین خان در این مسیر درگذشت. او سعی داشت با استفاده از اختلافات سیاسی و مذهبی دولت های ایران و عثمانی، به هدف خود، یعنی حکمرانی مستقل بر گیلان برسد. او به دربار جلال الدین اکبر پادشاه مغول هند هم شکایت کرد و سعی کرد از نفوذ او استفاده کرده از خشم شاه عباس رهایی یابد. پس از فرار خان احمد، شاه عباس حکومت گیلان را به سردارانی که باعث شکست او شده بودند واگذار کرد. در ۱۰۰۲ ه . ق، بوسعید نامی از سران گیلان به همراه طالشه کولی، سپهسالار لاهیجان و گروهی از سرداران بیه پیش و بیه پس تصمیم گرفتند حکام و قشون قزلباش را از گیلان اخراج کنند. آنان در شهر لاهیجان دولتی مستقل ایجاد کردند و سه فرستاده نزد احمدخان به استانبول فرستادند تا به کشور برگردد. به نظر ثواقب، از جمله عوامل مؤثر در این قیام، سختگیری های مأموران شاه عباس در گیلان، روحیهٔ رام نشدنی و شجاع گیل ها و تلاش حکام محلی برای بازیابی قدرت از دست رفتهٔ خود بود. شاه عباس بار دیگر فره
ادخان قهرمانلو را به گیلان فرستاد که در کوتاه مدتی لاهیجان را تصرف کرد و دولت تازه تأسیس گیلان را برهم زد. طالشه کولی و بوسعید که به جنگل ها فرار کرده بودند کشته شدند. خان احمدخان در ۱۰۰۳ ه . ق، پس از مرگ سلطان مراد سوم، از استانبول به بغداد رفت، تا زمان مرگ در دربار عثمانی زندگی کرد و در سال ۱۰۰۵ ه . ق/ ۱۵۹۶–۱۵۹۷ م در آنجا درگذشت و در نجف به خاک سپرده شد. صفویان تا پیش از ۱۵۹۵–۱۵۹۶ م نتوانستند کنترل کامل گیلان را در دست بگیرند. شاه عباس در ۱۵۹۷ م احساس کرد فرهادخان زیادی قدرتمند شده و او را اعدام کرد. یک سال بعد، گیلان در زمرهٔ اراضی خاصه درآمد؛ یعنی غلامان به عنوان وزیر آن منصوب شده، یک سوم درآمد آن مستقیماً به خزانهٔ شاهی واریز می شد. در این دوران فشار بار مالیات ها بر مردم گیلان بیشتر از دیگر جاها بود و شاه، ابریشم این ناحیه را که از بهترین مناطق ابریشم خیز بود به بهایی ناچیز از مردم دریافت می کرد. حکمرانی. خان احمد را سیاستمداری جاه طلب، زیرک، حادثه آفرین، انتقام جو، عیاش، خوش گذران و شاعری چیره دست و علاقه مند به موسیقی تصویر کرده اند. او شیعهٔ عشری بود و درباری خسروانه داشت که همیشه عدهٔ زیادی از موسیق
یدانان، ستاره شناسان، شعرا و حکما در آن جمع بودند و برای جلب رضایت آنان و اشاعهٔ هنر هزینه های زیادی خرج می شد. او در ریاضی و حکمت مهارت داشت. او به شاه خراج نمی داد. سیاست مذهبی. بسیاری از منابع عصر صفوی و محققان، او را معتقد به شیعهٔ اثنی عشری و متعصب به آن می دانند. گیلانیان از طریق سادات علوی زیدی با اسلام آشنا شدند و بیشتر مردم بیه پیش به زیدیه جارودی گرایش داشتند. خاندان آل کیا به کمک سادات مرعشی طبرستان و با استفاده از ماهیت مذهب زیدی قدرت را در دست گرفت. با به قدرت رسیدن صفویان، اوضاع مذهبی ایران به نفع شیعهٔ امامی عوض شد. صفویه موفق شد با استفاده از اقدامات نظامی و تبلیغات مذهبی در دورهٔ شاه اسماعیل اول و شاه طهماسب اول بیشتر سرزمین های سنی نشین ایران را شیعه کند اما گیلان تا سال ۹۳۲ ه .ق همچنان شیعهٔ زیدی مانده بود. به دلیل آنکه صفویان در مرزهای غربی و شرقی تهدیدات مهمتری داشتند، گیلان و حکومت های محلی آن برای حکومت صفوی تهدیدی محسوب نمی شد؛ ولی پس از تثبیت قدرت صفویان در ایران، آل کیای زیدی رقیبی برای صفویه محسوب شدند. صفویه از این که پیش از آن ها ده ها مؤلف، شاعر و دانشمند در حکومت کیایی، صدها مجل
د کتاب و هزارها بیت شعر برای تشیع در قرون نهم و دهم هجری نوشته و سروده بودند و این باعث نفوذ معنوی این خاندان بود، بیمناک بودند. خاندان آل کیا از ۹۳۳ ه .ق در دوران کارکیا خان احمد اول، پدربزرگ خان احمدخان دوم، به شیعهٔ امامی اثنی عشری گرایش یافتند. او به دلیل تعصب امامی شاه طهماسب، ندادن بهانهٔ زیدی بودن به او برای حمله به گیلان و برای دوستی و اتحاد بیشتر با صفویان امامیه را رسمی کرد. از آن پس حاکمان کیایی با تعصب به تبلیغ تشیع امامی پرداختند. به نظر می رسد خان احمدخان از سایر امرای کیایی در تبلیغ تشیع متعصب تر بود. میر جلیل قاری گوکه ای از روحانیان بانفوذ غرب لاهیجان در نامه ای از او می خواهد از آزار زیدیه و علمای آنان دست بردارد، ولی خان احمد در جواب زیدیه را سگ سیرت و کافر دانسته، لعنشان می کند و کشتنشان را مباح می داند و آنان را به خوارج تشبیه می کند و می گوید: او در این نامه می گوید: «... آن سعادت پناه بدانند که مرا با زیدیه بدی هست به واسطهٔ آنکه نه امام معصوم ما بر اصول ایشان در امامت که خروج به سیف است از امامت بیرون می برند و لعنت بر این مذهب روا باشد که ناصرالحق و بعد از او ابوالحسن (مؤید الله)... و
امثال او… امام باشند.» او در قصیده ای ۶۸ بیتی به شاه طهماسب خود را غلام علی و دشمن اهل سنت می خواند تا بهانهٔ مذهبی را از دست او بگیرد. به نظر می رسد پس از گرویدن سلطان احمد اول به تشیع، همهٔ خاندان او به این آیین نگرویدند و در زمان خان احمد دوم دوباره کیش مردم عوض شد و مردم به تشیع گرویدند. رابینو علت تغییر مذهب خان احمدخان را فشار مذهبی شاه صفوی می داند؛ با این وجود، خان احمدخان برای اثبات تمایل قلبی اش به تشیع، نقش نگین خود را با این سرودهٔ خود تزیین کرده بود: او به علمای دینی منطقهٔ خود احترام می گذاشت و با القابی چون «خاتم المجتهدین علوم بی انتها» از آنان یاد می کرد. او سعی کرد بر نهادهای دینی نظارت بیشتری داشته باشد و برای دو نفر حکم شیخ الاسلامی صادر کرد که خود نشان دهندهٔ قدرت بالای اوست زیرا حکام محلی چنین نمی کردند. ممکن است این برای پیشگیری از قدرت گیری مجدد زیدیه بوده باشد که مدت ها جایگاه والایی در منطقه داشتند. تحقیقی که در سال ۱۳۹۰ ه .ش منتشر شد، تشیع و تعصب او را بیشتر سیاسی و فرصت طلبانه می داند تا مذهبی، زیرا شواهدی وجود دارد که او چندان به شرع پایبند نبود. از جمله او به موسیقی و مجلس شادی
و طرب علاقه مند بود و وقت زیادی صرف مجالس بذل و آواز و عیش و نوش می کرد. او منطقهٔ تولم را به دلیل علاقهٔ بسیار به استاد زیتون چهارتاری، نوازندهٔ شهیر عود و کمانچه، به او بخشید. شاه طهماسب هنگام حمله به گیلان در نامه ای از او انتقاد می کند که چرا همهٔ مخارج منطقه را صرف «کوبنده و سازنده و معرکه گیر و کشتی گیر و زورگر و رقاص و قلندر و شمشیرباز و خروس باز و قوچ باز و حقه باز و شعبده باز و گاوباز و گرگ باز و شاطران و مطربان و قصه خوان و خیره مسخره و ملحدان بی ایمان» می کند. او که در نامه ای به شاه عباس از فرستادن حمزه میرزای ولی عهد به عثمانی به عنوان گروگان انتقاد کرده بود و عثمانی را به علت تسنن دشمن می دانست، در پی اشغال گیلان به عثمانی پناه برد و در پناه سلطان سنی زیست و گرچه در کربلا دست به اقدامات عمرانی زد، از عثمانی و مفتیان سنی اش برای بازگشت به قدرت در گیلان یاری طلبید. به عقیدهٔ این پژوهش، او گمان می کرد تعصب نشان دادن به تشیع باعث جلوگیری از حملهٔ صفویان به گیلان می شود که چنین نشد. هنرپروری. خان احمدخان ادیب، شاعر و هنرپرور، و دربار او مکانی امن برای هنرمندان و ادبا بود. خیرات خان سفیر حاکم گلکنده د
ر دربار صفوی در هنگام حضور در اصفهان در ۱۰۴۰ ه .ق یک نسخهٔ بسیار نفیس شاهنامهٔ شیراز را از دختر خان احمدخان و همسر شاه عباس فقید به بهای ۵۴ تومان خریداری کرد. ممکن است خان احمد یا دخترش شاهنامهٔ شیراز ۱۵۸۹–۱۵۹۰ م را به دست آورده باشند اما فقدان نامشان در انجامه ی آن تأیید می کند که پس از اتمام نگارشش خریده شده است. این شاهنامه هم اکنون در دانشگاه پرینستون نگهداری می شود. بنا بر مجمع الخواص صادقی بیگ او شخصاً حامی هنر بود که تا حدی حائز اهمیت است. صادقی بیگ از حضور سه شاعر و یک مورخ در دربار او یاد می کند و خود او هم ممکن است در آنجا حضور می داشته. اسکندر منشی هم از یک خطاط، یک پزشک، و یک موسیقیدان که همه قبلتر در خدمت سلطنتی بوده اند یاد می کند که بعداً به خدمت احمدخان درآمده اند. یک نقاشی اژدها در یک مجموعهٔ شخصی هم به نام او کشیده شده است. بر آن نوشته شده «انجام شده توسط این خادم خاضع دربار بهشت جناب خان احمد حسینی، میر سید محمد نقاش.» شاه طهماسب تنها شاهی بود که همهٔ موسیقیدانان را از دربار اخراج کرد ولی خان احمدخان با سرپیچی از دستور او به حمایت از موسیقیدانان پرداخت و کسانی که از دربار اخراج شده بودند را
به ملازمت خود انتخاب کرد سنت موسیقایی دربار خان احمد در لاهیجان با مکتب هرات رابطه ای بس نزدیک داشته است و شواهد موجود نشان دهندهٔ متداول بودن اجرای فرم موسیقی پیشرو در این دربار است. به گفتهٔ درویش علی چنگی، خان احمد گیلانی و موسیقی دان تراز اول دربار او، استاد زیتون چهارتاری (که بعداً در زندان شاه طهماسب درگذشت)، هر دو مهارت زیادی در پیشرو داشته اند. در وصف استاد گفته اند که نوای سازش، «بلبل بوستان را مسحور می کرد و گوشهٔ سازش می نشاند.» استاد محمد مؤمن عودی و قلی بیگ عودی از عودنوازان برجسته شخصاً به خدمت دربار خان احمد خان آمدند. مولانا عبدالرزاق گیلانی، که از دانشمندان به نام گیلان بود، مدت ها صدارت او را بر عهده داشت، ولی به دست شاه طهماسب زندانی شد و در حبس درگذشت. شعر. درگاه خان احمد یکی از بزرگترین محل های اجتماع شعرای پارسی گو در ایران بود. ذبیح الله صفا در خصوص او می نویسد از جملهٔ آنان محمدحسین فغفور لاهیجی، شاعر و موسیقیدان، حیاتی گیلانی و طالب لاهیجی بودند. خان احمدخان شاعری چیره دست بود که به فارسی و گیلکی شعرهایی از او بر جای مانده است. به نظر می رسد او در دورهٔ خود ادیب الممالک بوده است. او
احمد تخلص می کرد. نمونهٔ شعر گیلکی خان احمدخان، که ناتوانی او در گیلکی سرایی در آن مشهود است: ترجمهٔ فارسی: در ادبیات. محمدعلی صفاری در رمانی تاریخی به نام "خان گیلان" که نگارش آن را در بهمن ۱۳۱۰ ه .ش به پایان برده، به زندگی خان احمدخان پرداخته است. موضوع این رمان آخرین روزهای زندگی خان احمد در لاهیجان در زمانیست که فهمید شاه عباس در شرف حمله است و او توانایی مقاومت در برابر قوای شاه را ندارد. تاریخ گیلان و دیگر متون تاریخی صفوی الهام بخش صفاری در این اثر بوده اند. بر اساس این رمان، عبادالله رنجبر بازیگر و کارگردان تئاتر گیلان، در سال ۱۳۱۱ ه .ش نمایشنامه ای در پنج پرده نگاشته است. او در نگارش این اثر تحت تأثیر جوّ ناسیونالیستی و باستان گرای دورهٔ رضا شاه است این نمایشنامهٔ هرگز اجرانشده سند مهمی برای شناخت نمایشنامه نویسی دههٔ دوم ۱۳۰۰ ه .ش در گیلان و ایران است. فریدون نوزاد نمایشنامهٔ "بعد از نومیدی" را در خصوص جنگ اول خان احمد با شاه طهماسب نوشته است.