Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
بع دیگر — اسناد بابلی، مصری، آرامی و عیلامی — نیز استفاده کنیم. متون آرامی در این بین اهمیت ویژه ای دارند. تا پیش از فتوحات ایرانیان به میزان گسترده ای در خاورمیانه به این زبان سخن می گفتند و شاید به همین دلیل بود که فاتحان جدید آن را به عنوان مهم ترین زبان اداری امپراتوری پذیرفتند. مدارکی در مورد استفاده از زبان آرامی در تخت جمشید، بابل، مصر، سواحل شرقی مدیترانه و آسیای صغیر در اختیار داریم. این واقعیت که زبان آرامی در دوره یونانی مآبی در ایالات شرقی امپراتوری هخامنشی مورد استفاده قرار می گرفته و بعدها پارتیان نیز از خط آرامی برای نوشتن زبان های ایرانی میانه استفاده می کرده اند نشان می دهد که دستگاه دیوانسالاری هخامنشی زبان آرامی را در تمامی طول و عرض سرزمین های امپراتوری به کار می برده است. مهم ترین متونی که در رسیدن به دیدگاهی دقیق در مورد شیوهٔ کار امپراتوری هخامنشی نقش اساسی دارند، دو گروه از متون عیلامی به دست آمده از تخت جمشید هستند. گروه نخست به سال های ۴۹۲ و ۴۵۸ یعنی اواخر سلطنت داریوش یکم (۵۲۲–۴۸۶ پیش از میلاد) و سال های آغازین پادشاهی اردشیر یکم (۴۶۵–۴۲۳/۴۲۴ پیش از میلاد) تعلق دارد و مربوط به پرداخ
ت نقره به بیش از یکصد کارگر به جای جیره منظم آن ها است. این کتیبه ها را در ساختمانی در صفه کاخ یافتند که به عنوان گنجینه یا خزانه شناخته می شد و از این رو به «متن گنجینه ای» معروف شده اند. گروه دیگر که تعدادشان بسیار بیش تر از گروه نخست است در نزدیکی استحکامات شمال غربی تخت جمشید پیدا شده است. این «متون استحکاماتی» حاوی مجوزهایی برای انواع جیره های غذایی کارگران (زنان، مردان و کودکان)، کارکنان قربانگاه ها و اشراف بلندمرتبه پارسی - حتی یکی از ملکه های داریوش به نام آرتیستون - است. تاریخ آن ها به دورهٔ ۵۰۹–۴۹۴ پیش از میلاد تعلق دارد. این اسناد برای پی بردن به نظام کاری، تولیدات کشاورزی، زمین داری، جمعیت شناسی، رژیم غذایی، نحوه اسکان در منطقهٔ فارس و سازماندهی و تدارک سفر در امپراتوری هخامنشی بسیار غنی و مفیدند. تاکنون حدود ۲۲۰۰ متن از این مجموعه معتبر به چاپ رسیده است. نسخه های حدود دو هزار متن دیگر هم وجود دارد و تعداد بسیار زیادی از متون و قطعه ها (موجود در مؤسسه شرقی شیکاگو) که هنوز تحت مطالعه قرار دارند نیز در دست انتشارند. متون «گنجینه ای» و «استحکاماتی» بخشی از نظام مالی و اداری دربار هخامنشی را منعکس می
سازند و این که چرا شامل دوره های بعد نمی شوند به درستی روشن نیست. شاید علت این بوده که مکاتبات اداره خزانه داری یا دارایی به خط آرامی تغییر کرده و متون را روی مواد فاسد شدنی ثبت می کرده اند و از این رو اسناد بعد محفوظ نمانده اند. بایگانی مهم دیگر اسناد (مکتوب به زبان اکدی) به نیپور در بابل تعلق دارد و تاریخ آن مربوط به نیمهٔ دوم قرن پنجم پیش از میلاد است. این اسناد، معاملات شرکت تجارتی بزرگ بابلی به نام خانواده موراشو را منعکس می سازند که اجاره و اداره اقطاعات نظامی به سربازان و معاملات املاک متعلق به اعضای خانواده سلطنتی و کارکنان بلندپایهٔ دربار را به عهده داشت و به معاملات بازرگانی نیز می پرداخت. از طریق این اسناد می توان به بعضی جنبه های اساسی و حیاتی عملکرد امپراتوری هخامنشی که در سراسر قلمرو این امپراطوری نیز بازتاب می یافت پی برد. متون آرامی به دست آمده از مصر نیز تقریباً معاصر با اسناد موراشور هستند. این متون از سه محل متفاوت به دست آمده اند: یکی از آن ها مجموعه ای عظیم و پراکنده از پاپیروس ها و بقایای ظروف سفالی است (که اکنون در موزه های جهان پراکنده اند) و به جماعت کوچک سربازان یهودی و خانواده های ا
یشان تعلق دارد که در پادگان مرزی هخامنشی در جزیره الفانتین (آسودان) خدمت می کردند. در این متون بعضی رویدادهای فردی خانوادگی و نیز زندگی مذهبی سربازان یهودی و روابط آن ها با مقامات ایرانی با روشنی بسیار بیان شده اند. گروه کوچک تر دیگر که از هرموپولیس یا اشمونیه به دست آمده اند عبارتند از نامه های سربازان به خانواده هایشان در جنوب. قطعه هایی از یک بایگانی دیوانسالاری ایران در سقره در نزدیکی ممفیس پیدا شده است که حدود ۲۰۲ قطعه از متون آن به زبان آرامی است؛ ولی بیش تز آن ها که هنوز هم چاپ نشده اند به مصری رایج در آن زمان هستند. متأسفانه در طول زمان خسارت فراوان دیده اند، با این حال اطلاعات مهمی دربارهٔ زمامداری در مصر در اختیار می گذراند. مهم ترین آن ها کیسه ای محتوی مجموعه ای از نامه های مهر شده است که بر روی چرم نوشته شده اند. متأسفانه این نامه ها از بازار عتیقه فروشان به دست آمده اند و کاشف آن ها دقیقاً مشخص نیست. اسناد حفظ شده (اکنون در کتابخانه بادلیان آکسفورد) که حاوی مکاتبات میان آرشام، مصر و ساتراپ شناخت جزئیات (شهربان یا استاندار) مباشر املاک اوست، ساختار املاک اجاره ای بزرگ را امکان پذیر می سازد. البته
این ها فقط مهم ترین و بزرگ ترین اسناد هستند و مجموعه های کوچک تر (نظیر پاپیروس های آرامی متعلق به سامریه) و یافته های پراکنده تر به گستردگی اسناد کمک می کنند. باستان شناسان همهٔ مناطق امپراتوری هخامنشی را کاوش نکرده اند. مکان های عمدهٔ حفاری و مطالعه شده در مورد دورهٔ هخامنشی مراکز بزرگ سلطنتی این سلسله در ایران هستند؛ همچون پاسارگاد، تخت جمشید، شوش و گورهای سنگی (در نقش رستم و تخت جمشید). اما اخیراً به مکان هایی که مدت طولانی تحت تسلط هخامنشیان قرار داشته اند مانند سارد در لیدی و مستعمرات هخامنشی در سواحل شرقی مدیترانه و آسیای مرکزی توجه بیشتری شده است. بسیاری از مکان هایی که به عنوان مراکز مهم دوره هخامنشی شهرت دارند اکنون به وسیله شهرهای مدرن و وسیع پوشیده شده اند و این امر، حفاری را بسیار دشوار می سازد. این نکته در مورد آربلا (اربیل امروزی) در شمال عراق، دمشق و همدان (اکباتان باستانی) مصداق دارد. تعدادی آثار تاریخی ایرانی در غرب ترکیه کشف شده که حاکی از حضور ایرانیان یا مقامات محلی تحت نفوذ دربار پارس در آنجاست. اسناد به دست آمده از غرب آسیای صغیر و فنیقیه به ویژه نمایانگر تعامل فرهنگی غنی و عظیمی است که
در قلمرو امپراتوری هخامنشی وجود داشته است؛ به خصوص تأثیر عمیق هنر یونانی که از زمان امپراتوری ایران آغاز می شود چشمگیر است. اسناد و مدارک زیادی برای شناخت بیشتر شاهنشاهی ایران وجود دارد اما استفاده از آن ها همیشه آسان نیست. ما برای بازسازی تاریخ سیاسی ایران (پس از دهه های نخست) وابستگی زیادی به مورخان یونانی داریم که معمولاً علاقه های آن ها به شمال غربی محدود می شده و از جهتی نیز بیگانه و دشمن ایرانیان محسوب می شده اند؛ بنابراین تصویری که ارائه می دهند تحریف شده و ناقص است. اسناد اداری فراوانی از فارس، بابل و مصر در دسترس است، اما این اسناد از لحاظ تاریخی به قرن پنجم قبل از میلاد محدود می شوند؛ از قرن چهارم قبل از میلاد، یعنی پیش از حمله اسکندر، اسناد بسیار اندکی در دست است. مناطق شرقی امپراتوری بسیار کم شناخته شده اند؛ و اسناد باستان شناسی نیز که یگانه منابع ما به شمار می روند، در تفسیرشان اختلاف نظر زیادی وجود دارد. هخامنشیان برای ثبت وقایع تاریخی اهمیت ویژه ای قائل بودند. وقایع تاریخی به گونه شفاهی یا به شیوه ثبت و نگه داری اسناد رسمی، نسل به نسل به دوره های بعدی انتقال می یافت. وجود ده ها کتیبه بزرگ و کوچ
ک به زبان فارسی باستان از عهد هخامنشی که در آنها سلسله نسب شاهان، سرزمین های تحت تصرف آنها، رویدادهای مهم دوران فرمانروایی ایشان، و برخی اگاهی های ارزنده مربوطط به آن عهد مندرج است، می تواند شاهد روشنی بر وجود سنت تاریخ نویسی در آن زمان باشد. افزون بر کتیبه های مذکور، برخی از تاریخ نگاران باستان نظیر هرودوت (کتاب یکم، 108، 122) از وجود خدای نامه ها و روایات شفاهی در دوره همامنشی گزارش داده اند که دربرگیرنده سرگذشت افسانه آمیز شاهان بوده است. همچنین کتاب عزرا (باب 5-6) گزارش می دهد که گروهی از روحانیون یهودی طی نامه ای از داریوش هخامنشی درخواست کردند تا در کتابخانه شاهی جستجو شود و فرمانی را که کوروش بزرگ درباره بازسازی معبد سلیمان صادر کرده بود، بیابند. به دستور داریوش جستجو شد و چنین فرمانی را یافتند. شاید هرودوت نیز از چننین بایگانی هایی (که وجود آنها در بعضی از استان های هخامنشی گزارش شده است) برای تهیه و تنظیم مطالب مربوط به خراج گزاری ها استفاده کرده باشد. در کتاب استر نیز به وقایع نامه شاهی در عصر هخامنشی اشاره شده که محتوای حوادث زندگی شاه و خانواده او بوده و آگاهی هایی درباره دارایی های او به دست می د
اده است. هنگامی که پلوتارک از نبرد دریایی سالامیس، در جنگ ایرانی ها با یونانی ها سخن می راند، می نویسند:« خشایارشا بر تختی از زر نشسته بود و گروهی از دبیران برای نوشتن شرح آن نبرد در خدمت او حضور داشتند.» این نکته و دیگر شواهد موجود موجود نظیر کتیبه های هخامنشی نمایانگر آن است که شاهان هخامنشی به ثبت وقایع و رخدادهای مهم توجه خاصی داشته اند. دیودور سیسیلی گزارش داده است که کتزیاس، به پوست نوشته های شاهی (دفتر شاهی) دسترسی داشته است. پارسی ها بر اساس برخی از آئینن های درباری، رویدادهای گذشته را بر این پوست نوشته ها ثبت می کردند. نیز به روایتی، هنگامی که به درخواست آنتیخوس سوم، رئیس جوامع هیرکانی با او از امتیازهای جامعه خود در دوران فرمانروایی پارسی ها در آسیا گفتگو می کرده، یک بایگان (خاطره نویس) شاهی در آن گفتگو حضور داشته است. هجوم اسکندر مقدونی و ازهم گسیختگی سیاسی و نظامی شاهنشاهی هخامنشی، موجب از میان رفتن آثار مدون تاریخی و بایگانی اسناد رسمی دولتی در امپراتوری هخامنشی شد. دفترها و سالنامه هایی که تاریخ نگاران باستان و کتاب مقدس و بسیاری شواهد دیگر وجود آنها را تائید کرده اند و معمولاً در دربار نگه داری
می شدند، با فروپاشی شاهنشاهی هخامنشی در معرض نابودی قرار گرفتند و به دست اسکندر و جانشینان او به تاراج رفتند. تاریخ یهودی. کتاب عهد عتیق دو چهرهٔ متفاوت از شاهان ایران برای ما به ارث گذاشته است. این شاهان در کتاب عزرا و نحمیا مرمت کنندگان معبد اورشلیم و حامیان کیش یهوه معرفی شده اند، گرچه اشکالات تاریخی فراوانی بر این متون وارد است؛ ولی تصویری که از شاهان ایران ارائه شده تصویری مثبت است چون شاهان پارس همعصر با «معبد دوم» بوده و فرمان بازگشت تبعیدیان یهودی را از بابل صادر کرده اند. اما در کتاب استر که تقریباً بی گمان در دوره هلنیستی یا یونانی مآبی (قرن دوم) نوشته شده است، تصویر زندگی درباری ایران مشابه آن چیزی است که در نوشته های یونانی دیده می شود. سه دسته متن وجود دارد که در آن ها اشاره مستقیمی به شاهان هخامنشی شده است: کتاب حبقوق و ناحوم. کتاب پیامبران ناحوم و حبقوق، کسانی که تقریباً در قرن ۷ پیش از میلاد زیستند، سقوط قریب الوقوع آشوری ها را توصیف کردند. ناحوم بلای ناگهانی منتظره نینوا، که ماد و بابل را در ۶۱۲ پ م را فتح کرد، و حبقوق دربارهٔ فتح آشور در ۶۱۴ پ م توسط مادها اطلاع می دهد. احتمالاً، هر دو این
پیامبر متعلق به زمان آشوری ها می شدند که تا آن زمان پایدار بود ولی سرنوشتش قطعی شده بود. کتاب ارمیا و اشعیا. کتاب اشعیا، یکی از کتاب های عبری عهد عتیق است. این کتاب بنابر نظر گسترده کارشناس ها به دو بخش تقسیم شده است: ۱- فصل های ۱–۳۹، زمان پیامبر اشعیا پسر آموز در طی حکمرانی اوزیه، جُثَم، اَهَز شاهان جودیه در اواخر قرن ۸ ام و اوایل قرن ۷ ام پیش از میلاد زندگی می کرد. ۲- فصل های ۴۰–۶۶ که به پیامبر دیگری متعلق است که اسمش ثبت نشده است. این شخص در زمانی که شاه نبوکدنضر بابلی مردم یهودیه را در سال های ۵۸۷–۵۸۲ پ. م به بابل تبعید کرد. برخی از پژوهشگران کتاب را به قسمت های بیشتری تقسیم کردند که قسمت سوم را به فصل های آخر کتاب و پیامبر سومی اختصاص دادند، که به نظر قانع کننده نیست. نویسنده قسمت دوم کتاب اشعیا را پژوهشگران، نویسنده اشعیا ثانی (Deutero-Isaiah) نامیده اند. او در بین جمعیت یهودی که در یهودیه حتی پس از تبعید باقی مانده بودند، فعال بود. قسمت دوم کتاب اشعیا به تاریخ ایران مربوط است، چرا که او علاقه به پدیدار شدن امپراتوری پارسی و کوروش دوم، شاهی که با اصطلاح های نیک اشاره شده است، اذعان می کند. فصل های ۴۰ تا
۵۵ کتاب اشعیا (اشعیای تثنیه) حوادث سال های حدود ۵۳۹–۵۴۷ پ م را توصیف می کند. زمانی که نزول حکومت نئوبابلی و میانرودان توسط ارتش پارسی آغاز شده بود یا آماده شده بودند تا با او بجنگند. این فصل ها، امیدواری برای نابودی قدرت بابل توسط کوروش و اجازه بازگشت یهودیان دستگیرشده به سرزمینشان و بازسازی معبد اورشلیم را بیان می کند. بخش های اصلی فصل ۵۶ تا ۶۶ از کتاب اشعیا (Trito-Isaiah) متعلق به دوره حکمرانی پارسیان و مربوط به جمع آوری معبد تا قبل از اصلاحات دوران عزرا و نحیما است. تقسیمات فرعی دقیق متن کتاب اشعیای نبی باب ۴۴ و ۴۵ کماکان مورد اختلاف نظر است اما قسمت هایی از باب ۴۴ تا باب ۴۵ آیه ۵ حتی اگر از عناصر جداگانه ای ساخته شده باشند اکنون کاملاً به یکدیگر ارتباط دارند. در این قسمت صریحاً از کوروش نام برده شده است و او ابزار برگزیده یهوه برای تحقق هدف خداوند دانسته در آزاد کردن یعقوب/اسرائیل، و این مأموریت حتی پیش از زاده شدن کوروش برایش تعیین شده است. آیات آغازین در چهارچوب قدرت مطلق خداوند (یهوه) است که به خشک کردن دریاها و رودها برای نجات یهودیان در آغاز اشاره می کند تا به بازسازی اورشلیم و شهرهای یهودا پایان گی
رد. این نکته (اشعیا باب ۵۱ آیه ۱۰ «آیا تو آن نیستی که که دریای و آب های لجه عظیم را خشک کردی») ظاهراً همانند خروج تازه ای است و باب ۴۴ آیه ۲۸ اشاره مستقیم به فرمانروای برگزیده که اراده خداوند را تحقق خواهد بخشید[و دربارهٔ کوروش می گوید که او شبان من است و تمامی مسرت مرا به اتمام خواهد رسانید] و سپس به بازسازی اورشلیم و معبد اشاره می کند: «و دربارهٔ اورشلیم می گوید بنا خواهد شد و دربارهٔ هیکل که بنیاد تو نهاده خواهد گشت.» آیه یکم باب ۴۵ لحن روشنتری دارد: کوروش تدهین شده و مسیح خداوند است که خدا دست راست او را می گیرد و او را پیاپی بر دشمنان و امت ها پیروز می گرداند و «به خاطر بنده خود یعقوب و برگزیده خویش اسرائیل» کوروش را به نام می خواند: «هنگامی که مرا نشناختی تو را به اسمت خواندم و ملقب ساختم» و می افزاید «من کمر تو را بستم هنگامی که مرا نشناختی»: یهوه خداوند یکتاست و هنگامی که کوروش او را نمی شناسد، به شاهنشاهی اش می رساند تا همه جهان از مشرق و مغرب آن بدانند که سوای من احدی نیست و غیر از من خدایی نیست.» پیامبران یهودی، هم میهنان اسیر خود را دلداری می داده اند که: «بنا بر پیشگویی ما، بابل به زودی سقوط خواه
د کرد و آن ها به زادگاه خود بازخواهند گشت.» در آغاز قرن شش پیش از میلاد ارمیای نبی پیشگویی کرد که تعداد فراوانی از مادها و مردمان اورارو (آرارات)، مانوی ها و بالأخره ستیانی ها (آشکنازها) انتقام یهوه را خواهند گرفت و بابل را ویران خواهند کرد. ارمیا با خوشحالی چنین اظهار داشت(۱۱: LI) «سلاح خود را تیز کنید، سپرها را برگیرید. خداوند روح پادشاهان ماد را به تلاطم درآورده است؛ زیرا ارادهٔ وی بر این قرار گرفته است که بابل را ویران کند… یک دونده می دود تا به دیگری برسد یک قاصد می رود تا به قاصد دیگر برسد برای گفتن این نکته به شاه بابل که شهر تو از هر گوشه ای به تصرف درآمده است.» اندکی پس از آن اشعیای نبی چنین پیشگویی کرد (۱۷–۲۲ XIII): «مادها که هیچ چشم داشتی به طلا و نقره ندارند» علیه بابل به حرکت در خواهند آمد. این پیامبر اظهار امیدواری کرد که بابل مطلقاً ویران شود. به صورتی که حتی چوپان ها نیز نتوانند گوسفندان خود را در ویرانه های آن بچرانند. هنگامی که پارسیان خود را برای نبرد آماده کردند، اشعیا چنین اظهار داشت(۶ XXII): «ایلامی ها ترکش برگرفتند… و کوروش غلاف از سپر خود برداشت» ولی دشمنان شاهان بابل بیش از ۶۰ سال صبر
کردند. فقط هنگامی که مادها و بعد هم لیدی بوسیلهٔ پارسیان شکست خوردند، آن موقعی بود که انبیای یهود بار دیگر خوش بینی خود را بدست آوردند. این نکته در کتاب اشعیای نبی منعکس شده است، در فصل ۴۰ تا ۴۸ (و ظاهراً در فصول ۴۹ و ۵۵ هم) که نوشتن آن مربوط می شود به دوران سقوط لیدی و سقوط بابل به دست پارسیان. پاره ای از بخش های این فصل با اسناد خطوط میخی در دسترس، هم از نظر روح و هم از نظر محتوا چنان با یکدیگر شباهت دارند (مخصوصاً با استوانه کوروش) که امکان دارد نویسندهٔ کتاب اشعیا قبلاً از کتیبه بابلی با خبر بوده است. به ویژه اشعیای نبی (XLV ۱)که مکرراً نام کوروش را می برند و او را مسیح و برگزیدهٔ یهوه می دانند. وی دربارهٔ کوروش می گوید: «وی شبان من است و تمام هدف های مرا به انجام خواهد رساند.» و دربارهٔ اورشلیم چنین می گوید: «اورشلیم دوباره مسکون خواهد شد.» و دربارهٔ معبد چنین می گوید: «بنیان تو استوار خواهد شد.»(X-LIV ۲۸) خداوند به برگزیده اش کوروش چنین می گوید: «دست راست تو را گرفتم تا ملل مختلف در برابر تو سر تعظیم فرود آورند و جامه ها را از تن شاهان برکنند دروازه ها را در برابر تو خواهم گشود، من پیشاپیش تو خواهم رفت
و کوه ها را هموار خواهم کرد. درهای برنزی را شکسته، قطعه قطعه خواهم کرد و میله های آهن را خواهم برید.»(XLV 1-2). کتاب حزقیال. کتاب حزقیال، کسی که در اوایل قرن ۶ پ م زندگی می کرد، شامل اطلاعات مهمی دربارهٔ تاریخ سیاسی خاورنزدیک در زمان خود است. کتاب حجی و زکریا. برخی قسمت های کتاب حجی دقیقاً تاریخ گذاری شده، مخصوصاً با سال دوم سلطنت داریوش بزرگ (بین اوت و دسامبر ۵۲۰ پ م)، هنگامی که پیامبر حجی به حکمران یهودا، زروبابل رسید، روحانی والامقام، و ساکنین اورشلیم با درخواست، اصرار کرد که معبد را تعمیر کند. این کار در کتاب زکریا (معاصر حجی) به اتمام رسید، کسی که ارتباط های منطق بین سال دوم تا چهارم سلطنت داریوش بزرگ یعنی ۵۲۰ تا ۵۱۸ پ م برقرار کرد. در کتاب حَجی و زکریا (۱ تا ۸)، سلسله تاریخ های خاص لحظات نوبت و پیشگویی و عمل همگی مربوط به سال های اولیه پادشاهی داریوش هستند. در حَجی همه تاریخ ها به سال دوم سلطنت او تعلق دارند؛ در زکریا به ساله های دوم و چهارم سلطنت داریوش مربوط می شوند. در عزرا (باب چهارم) نیز به سال دوم پادشاهی وی اشاره می شود. کتاب نحمیا و عزرا. نحمیا و عزرا، دو شخصیت دینی یهودی، از کسانی بودند که پس
از بازگشت به شهر اورشلیم (با اجازهٔ کوروش بزرگ و به منظور بازسازی معبد) به مرمت معبد پرداختند. نحمیا یکی از مقامات دربار اردشیر هخامنشی (درازدست ۴۶۵–۴۲۴ پ م) در شوش بود و از سوی شاه به سمت حاکم یهودیه منصوب گردید. عزرا (در قرآن عزیر نامیده شده است.) نیز احتمالاً یکی از مشاوران اردشیر اول هخامنشی بود که در ۴۴۵ پ م از او مأموریت یافت به یهودیه سفر کند و به آن شهر سر و سامان دهد. کتاب عزرا، روحانی تحریرنویس در سال سوم سلطنت اردشیر (احتمالاً اردشیر اول، یعنی ۴۵۸ پ م) حاکم یهودیه شامل ۲ بخش از گزارش های آرامی و عبری از فرمان کوروش در سال ۵۳۸، که اجازه داد تا معبد اورشلیم تعمیر گردد. بنابر عقیده مایر توافق شده که بخش آرامی بود عزرا (بخش ۶، آیه ۳–۵)، که زبان امپراتوری هخامنشی بود، اطلاعات موثق مهمتری نسبت به فرمان کوروش به زبان عبری است. بیکرمن، نشان داد که این گزارش اصلی است. تفاوت بین متن آرامی و عبری بدین خاطر است که اولی یادداشت خزانه دار سلطنتی است و دومی اعلامیه ای است که برای آگاهی یهودیان منتشر شد. کتاب نحمیا، حاکم یهودیه در ۲۰ مین تا ۳۲ مین سال سلطنت اردشیر (احتمالاً اردشیر اول، یعنی ۴۳۲–۴۴۴ پ م) حاوی مندرج
اتی شبیه به کتاب عزراست و در ارتباط با تاریخ یهود مخصوصاً در بازگشت به معبد اورشلیم است. کتاب نحمیا در واقع بخشی از کتاب عزرا بود که در عصر مسیحیت از آن تفکیک شد و در روایت لاتینی آن، به عزرای دوم موسوم شد. نویسندهٔ این کتاب کاهنی ناشناس است که معمولاً «وقایع نگار» نامیده شده و خاطرات نحمیا را در سدهٔ چهارم پیش از میلاد تألیف کرده است. اصل این متن، گزارشی بوده که نحمیا برای اردشیر اول هخامنشی به زبان آرامی، یعنی زبان رسمی و اداری امپراتوری هخامنشی، تهیه و تدوین نموده است. کتاب های عزرا و نحمیا در قدیم یک کتاب بوده و پس از ترجمه به لاتین به دو بخش عزرا و نحمیا تقسیم شد. بعدها کتاب های عزرای سوم و چهارم نیز نوشته شد، اما مورد پذیرش تورات مسیحی و عبری قرار نگرفت. عزرای سوم که متنی تاریخی است بر اساس کتاب عزرای اول و دوم نگاشته شد و عزرای چهارم نیز که جنبه تاریخی دارد، در هفت بخش به ویرانی معبد اورشلیم توسط نیتوس، امپراتور روم، پرداخته است. در کتاب عزرا آمده است: «خداوند روح کوروش پادشاه پارس را برانگیخت تا در تمامی مملکت های خود فرمانی نافذ کرد و مرقوم داشت… یهوه خدای آسمان ها جمیع مملکت های زمین را به من داده و
مرا امر فرموده است که خانه ای برای وی در اورشلیم که در یهودا است، بنا کنم». این گفته شبیه گفته های تبلیغاتی استوانه کوروش است. یگانه تفاوت مهم آن است که کوروش در استوانه خود، می داند که مردوک او را برگزیده است، ولی در کتاب مقدس گفته می شود که کوروش از هنگامی که یهوه را نمی شناخته از سوی او برگزیده شده است. پیداست که از نظر علم الهیات، متن اشعیای ثانی که بر یکتایی و قدرت مطلقه خداوند تأکید می ورزد، بالاتر است. استفاده از اصطلاحات سلطنتی مأنوس یهودی (شبان، مسیح و مسح شده، گرفتن دست راست و خواندن به نام) نمایانگر اختصاص القاب شاهانه یهودی به فرمانروایی بیگانه است. در قالب گسترده تر داعیه هخامنشیان در مورد جانشینی در مورد جانشینی دودمان داوود، شاید ناچار باشیم بپذیریم که نوعی پذیرش از سوی یهودیان دربارهٔ خاندان سلطنتی هخامنشی مشاهده می شود، اما پذیرشی در مدار قدرت مطلقه یهوه، نه تنها بر یهودا بلکه بر کل عالم. تفسیر روایات گوناگون در عزرا باب های یکم تا ششم همچنان مشکل ساز است. اما با هدفی که فعلاً داریم، اشاره به اطلاعاتی که می دهند کافی است. کتاب عزرا باب یکم، (که تقریباً با آیه های ۲۲ و ۲۳ باب ۳۶ کتاب دوم توار
یخ یکسان است) مربوط به سال یکم پادشاهی کوروش می شود و فرمان او را در مورد بازسازی معبد اورشلیم را نمایان می کند. بازسازی معبد مورد درخواست و بهره برداری کسانی است که اراده کرده یا از سوی خداوند الهام گرفته اند که به اورشلیم برگردند؛ و به علاوه همسایگان نیز به ایشان کمک می کنند. افزون بر این کوروش فرمان می دهد ظروف خانه خداوند را که نبودکنضر از اورشلیم به بابل آورده بود، توسط مهرداد، خزانه دار او، به شیشبصر، رئیس یهودیان تحویل داده شود؛ و این ظروف طلا و نقره همگی به اورشلیم بازگردانده می شوند. روایت به خودی خود کامل است و در پایان این باب نیز فهرستی از این ظروف به همراه با اسیرانی که از بابل همران شیشبصر به اورشلیم برمی گردند، ارائه می شود. در اینجا جز این سخن دیگری دربارهٔ شیشبصر وجود ندارد. کوروش در تاریخ ۵۳۸ پیش از میلاد به یهودیان اجازه داد که از اسارت بابلی ها بیرون آیند و به زادگاه خود بازگردند و معبد اورشلیم را بازسازی کنند. به علاوه کوروش «شش بازار» را که رهبر یهودیان در اسارت بود و از تبار داوود، به عنوان فرماندار منطقهٔ یهودیه منصوب نمود. این فرمان کوروش در کتاب عزرا به دو زبان آمده است، یکی از آن ها
زبان عبری و دیگری زبان آرامی است. محتوای این دو یکی نیست. کارشناسان و دانشمندان مدت ها در این زمینه پژوهش کردند که ببینند کدام یک از این دو متن موثق است. بسیاری از این کارشناسان بر این باور شدند که متن آرامی را ترجیح دهند در حالی که پاره ای از دانشمندان بر این باورند که هر دو متن تحریف شده اند. بیکرمن نظر دیگری داده است که کم و بیش متقاعدکننده است. وی می گوید ما با دو سند روبرو هستیم که هر یک از دیگری مستقل است و هر دو سند اصیل هستند. بدین معنی که متن آرامی فرمان رسمی دربار شاهی بوده است، در حالی که متن عبری طوری تنظیم شده است که مسئله رسمیت اورشلیم را نشان می دهد تا با سنت محلی توافق داشته باشد. متن عبری (عزرا I:۱–۸) دربارهٔ فرمان به شرح زیر است: «کوروش بیانیه ای در سراسر قلمرو خود صادر کرد و در عین حال آن را به نوشتار درآورد. بدین ترتیب شاه ایران چنین می گوید: یهوه خدای آسمان تمام پادشاهی زمین را به من داده است، و به من مأموریت داده که برای وی خانه ای در اورشلیم بسازم… هرکس بین شما که میل دارد می تواند به اورشلیم برود… و کوروش ظرف ها را نزد میترِدات خزانه دار بود آورد و آن ها را به «شش بازار» داد» متن آرام
ی (عزرا VI:۱–۵) چنین می خواند: «داریوش شاه فرمانی صادر کرد و در بابل در میان بایگانی های خزانه داری به جستجو پرداختند و در اکباتان پایتخت که در استان ماد است طوماری به یافته شد که بر رویش چنین نوشته شده بود: در نخستین سال سلطنت کوروش شاه، کوروش فرمانی صادر کرد به شرح زیر: در مورد خانهٔ خدا در اورشلیم، این خانه باید بازسازی شود، جایی که قربانیان تقدیم می شوند… هزینهٔ این کار از خزانهٔ شاهانه داده می شود و نیز باید ظرف های طلا و نقرهٔ خانهٔ خدا که نبوکدنصر آن ها را از معبد اورشلیم برگرفت و به بابل آورد دوباره به معبد که در اورشلیم است بازگردانده شوند.» کتاب دانیال. کتاب دانیال، رمان تاریخی دربارهٔ حوادث نیمه دوم قرن ۶ پ م (بیشتر در مورد سقوط پادشاه نئوبابلی در ۵۳۹ پ م) است، ولی خیلی بعدتر، در ۱۶۳–۱۶۷ پ م در طی شکنجه طاقت فرسا مردم محلی یهودیه توسط آنتیوخوس چهارم نوشته شد. از کتاب دانیال ما می بینیم که روایت های متاخر یهودی دربارهٔ هخامنشی استنادناپذیر است. به عنوان مثال، گفته شده که سلسله هخامنشی ۵۲ سال طول کشید در حالی که در حقیقت، ۲۲۸ سال طول کشید. جانشینی پادشاه گیج کننده تر است، بنابر روایات، داریوش مادی، پ
سر خشایارشا، در سن ۶۲ سالگی به پادشاهی دست یافت که جانشین او کوروش بود. کتاب دانیل در شکل امروزی به دو بخش تقسیم شده است. بخش نخست شامل شش فصل است و به زندگی دانیال نبی در بابل و هنگامی که قوم بنی اسرائیل در اسارت به سر می بردند، اختصاص دارد. در باب پنجم از بخش اول کتاب، دانیال ضمن تعبیر خواب پادشاه بابل، بلتشصر، نبودکدنصر، ماجرای فتح آن کشور به وسیله هخامنشیان و انقراض دولت بابل را برای وی پیش بینی کرده است. بخش دوم این کتاب شامل پیش بینی سرنوشت قوم یهود در دوران سلوکیان است. افزون بر این، پیش بینی های اشمل دوران فرمانروایی مادها و پارس ها تا سده ششم و پنجم م می شود و بدین ترتیب، اگرچه اطلاعات تاریخی ارائه شده در آن نادرستند، اما حائز اهمیت هستند. به نظر می رسد مؤلف کتاب، برخی روایات مندرج در بخش اول کتاب را از ادیان و سنت های شفاهی عصرهای کهن اقتباس کرده است. اما اطلاعات مربوط به دهه های پایانی سده سوم پ م از ارزش تاریخی بیشتری برخوردار است. در کتاب دانیال از عهد عتیق، داریوش مادی به عنوان حاکم بعد از کشته شدن بلشزر - حاکم کلدانی - معرفی شده است. داریوش مادی باید مظهر داریوش اول و کوروش «پادشاه پارس»، باید
کوروش کبیر باشد. بر اساس روایت، داریوش به عنوان پسر اخشورش (خشایارشا)، نواده مادی معرفی شده که در زمانی جانشینی ۶۲ سال عمر داشته است. این اشاره ها، که با کتاب های تاریخی مطابقت نمی کند، مشکل هایی برای تاریخ شناسان برای تجزیه و تحلیل داده های کتاب به وجود آورده است. این نوشته، متعلق به دوران هلنیستی بعد از سقوط هخامنشیان است. کتاب دانیال را باید به جای کتاب تاریخی، کتاب اخلاقی و دینی در نظر گرفت. کتاب استر. کتاب استر یک رمان تاریخی است که سرنوشت یهودیان تبعیدی را در قرن پنجم پ م تحت حاکمیت اخشورش (یعنی خشایارشا) روایت می کند. موضوع رمان در دربار هخامنشی در شهر شوش رخ می دهد. نویسنده آشنایی خوبی نقشه برداری شهر و نقل نام های پارسی (مموکن،...)، عیلامی (هامان)، و بابلی (مردخای) دارد. وشتی، زن خشایارشا، از دستور شوهر برای ظاهر شدن در برابر مهمانان سرپیچی می کند و در نتیجه، از مقام ملکه ای خویش خلع می شود و استر یهود، دختر برادر مردخای، جایش را می گیرد. مردخای بر طبق رمان، در بابل توسط نبودکدنضر (کسی که بیش از ۱۰۰ سال پیش از خشایارشا زیست) به اسارت گرفته می شود. گرچه به نظر می رسد این رمان در قرن دوم پ م رخ داده و