Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ناحیهٔ عینی یکی از ناحیه های (شهرستان های) جنوبی ولایت سغد (استان سغد) در تاجیکستان است که مرکز آن عینی است و به نام صدرالدین عینی شاعر ملی تاجیکستان نامگذاری شده است. نام پیشین این ناحیه فَلغَر بود. هندوستان در این ناحیه پایگاهی نظامی تأسیس کرد که برای کمک به ائتلاف شمال علیه حزب طالبان عمل می کرد. ناحیه عینی یکی از کم زمین ترین مناطق این کشور به شمار می آید. در برخی از روستاهای این ناحیه ساکنان زمین های سنگلاخ را با کشاندن خاک از اماکن دیگر برای کشاورزی آماده می کنند. گذشته از این، جمعیت ناحیه عینی به گونه مناطق دیگر تاجیکستان در حال افزایش است و این امر مشکلات فراوانی را در زمینه تخصیص قطعات زمین برای ساختمان مسکن و دیگر مؤسسات به میان آورده است. در گذشته، ساکنان برخی از روستاهای ناحیه عینی به دلیل کمبود زمین و آسیب حوادث طبیعی به مناطق دیگر تاجیکستان کوچ داده شده اند، ولی شدت کمبود زمین در این ناحیه همچنان احساس می شود. دره تاریخی یغناب که مردم آن به زبان یغنابی، بازمانده زبان ایرانی سغدی سخن می گویند در این ناحیه قرار دارد.
ناحیهٔ دیواشتیچ (نام پیشین: ناحیهٔ غانچی) یکی از ناحیه های اداری ولایت سغد در تاجیکستان است و در شمال جمهوری تاجیکستان جای دارد. مرکز این ناحیه، جماعت غانچی است که در ۶۶ کیلومتری شرق خجند قرار دارد. از این شهر تا شهر دوشنبه ۲۶۳ کیلومتر راه است. ناحیهٔ دیواشتیچ با مساحت ۱٬۵۸۸٫۷ کیلومتر مربع در میان کوهسار ترکستان و درهٔ فرغانه جای دارد. در شمال با ناحیه های ظفرآباد و اسپیتمن، در غرب با ناحیه های استروشن و شهرستان، در جنوب با ناحیه های عینی و کوهستان مست شاه از بخش های ولایت سغد همسایه و در شرق با ناحیهٔ لیلک از بخش های ولایت بادکند قرقیزستان هم مرز است. جغرافیا. مردم دیواشتیچ به زبان های تاجیکی و ازبکی سخن می گویند. بر پایهٔ آمار سال ۲۰۱۰ میلادی، ناحیهٔ غانچی ۱۴۰٬۸۵۹ تن جمعیت داشت و تراکم جمعیت آن ۸۷٫۵ نفر در کیلومتر مربع بود. ناحیهٔ دیواشتیچ ۵ کارخانه، ۵۶۴ خواجگی کشاورزی، از جمله ۵۱۴ خواجگی دهقانی دارد. محصول اصلی کشاورزی این ناحیه سبزیجات، غله و سیب زمینی است. این ناحیه ۵ دسامبر ۱۹۲۹ در بخشی از ولایت خجند در جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان تأسیس یافت. در طول موجودیت خود این ناحیه دو بار با ناحیهٔ استروشن م
تحد و جدا شده است. سال ۲۰۰۹ جشن ۸۵-اُمین سالگرد بنیاد ناحیه برگزار شد. از روستاهای دیدنی این ناحیه می توان روستای گَزَنترَک را نام برد.
ناحیهٔ کانِ بادام یکی از ناحیه های اداری ولایت سغد در تاجیکستان است و در شمال جمهوری تاجیکستان جای دارد. مرکز این ناحیه، جماعت کان بادام است.
ناحیهٔ کوهستان مست شاه یکی از ناحیه های اداری ولایت سغد در تاجیکستان است و در شمال جمهوری تاجیکستان جای دارد. مرکز این ناحیه، جماعت مهران است.
ناحیه مست شاه از شهرستان های استان سغد تاجیکستان است. این ناحیه در شمال تاجیکستان و در ۵۶ کیلومتری شهر خجند قرار دارد. مرکز آن شهرک کوچک بوستان است که فاصلهٔ آن تا دوشنبه، پایتخت تاجیکستان ۳۶۰ کیلومتر می باشد. ناحیه مست شاه ۴۷۱۲٬۳ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن در سال ۲۰۱۰ برابر با ۱۰۱ هزار و ۷۰۰ نفر بود. تراکم جمعیت آن هم در آن سال ۱۰۱٬۸ نفر در کیلومتر مربع بود. بخش بندی. ناحیه مست چاه ۳ شهرک و ۷ جماعت (بخش) دارد.:
ناحیه ظفرآباد یکی از ناحیه های اداری ولایت سغد در تاجیکستان است و در شمال جمهوری تاجیکستان جای دارد. مرکز این ناحیه، جماعت ظفرآباد است.
در آمار، اطلاع یا دانستار فیشر برابر است با واریانس نمره. برای متغیر تصادفی X با یک پارامتر مجهول formula_1 اطلاع فیشر برابر است با: اگر مشتق مرتبه دوم تابع formula_3 وجود داشته باشد، آنگاه اطلاع فیشر را می توان به صورت زیر نوشت:
بنینو سیمئون آکینو (زاده ۲۷ نوامبر ۱۹۳۲ – مرگ ۲۱ اوت ۱۹۸۳) سناتور و فعال سیاسی مخالف حکومت فردیناند مارکوس دیکتاتور پیشین فیلیپین بود. آکینو پس از تحمل هفت سال زندان انفرادی در سال ۱۹۸۰ به آمریکا رفت. وی در بیست و یکم اوت ۱۹۸۳ به رغم تهدید به ترور، با یک هواپیمایی مسافری و با جلیقه ضد گلوله بر تن به فیلیپین بازگشت و پس از پیاده شدن از هواپیما، بلا درنگ هدف اصابت گلوله به سرش واقع و کشته شد. پس از درگذشت او، همسرش کرازون آکینو به ریاست جمهوری رسید. بنیگنو آکینو، رئیس جمهور پیشین فیلیپین، فرزند بنینو آکینو است.
محلب مترادف نام یکی از گونه های زیرسرده گیلاس (زیرسرده) است. این زیرسرده در ایران ۹ گونه درخت و درختچه دارد که اکثراً در مناطق کوهستانی و صخره ای پراکنده اند. محلب که نام دیگر آن آلبالوی تلخ می باشد گونه ای آلبالو است که دارای چوبی سفت و میوه غیر خوراکی است. پس از رسیدن میوه، مغزهسته آنرا کوبیده و به میزان کم به عنوان ادویه در نان و شیرینی بکار می برند. محل رویش جنوب اروپا، آسیای کوچک، ایران و پاکستان است.
میهم سفلی، روستایی از توابع بخش چهاردولی شهرستان قروه در استان کردستان ایران است. طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰ جمعیت این روستا۴۰۰۰ نفر (در ۷۵۰ خانوار) بوده است.
فضل الله اکبری (زاده: ۲ اردیبهشت ۱۳۰۰، گلپایگان - درگذشت: ۱۳ فروردین ۱۳۸۴، تهران) معاون اسبق آموزشی و پژوهشی وزارت علوم و آموزش عالی (از سال ۱۳۵۰)، عضو هیئت علمی و نخستین رئیس دانشکده علوم اداری و مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران و نخستین دانشیار حسابداری و حسابرسی آن دانشگاه بود. زندگی نامه. فضل الله اکبری آموزش ابتدایی را در شهر گلپایگان و دوره دبیرستان را در اصفهان گذراند. همزمان با تحصیل در دوره دبیرستان به یادگیری علوم قدیمه نزد پدربزرگ مادریش حاج فخرالعلما پرداخت و پس از آن در اصفهان از حضور استادانی چون فضل الله همایی و برادر او استاد جلال همایی و آقای مبارکه ای بهره مند شد. وی حساب و ریاضی و حساب سیاق نقدی و جنسی را نزد پدربزرگ و پدر فرا گرفت. فضل الله اکبری بعد از دریافت دیپلم متوسطه، در دانشکده حقوق دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت و مدرک کارشناسی خود را از این دانشکده گرفت. سپس در شرکت ملی نفت استخدام شد و همزمان با حییم در تهیه فرهنگ لغات انگلیسی به فارسی همکاری داشت. پس از آن در مؤسسه علوم اداری و بازرگانی دانشکده حقوق دانشگاه تهران ادامه تحصیل داد و مدرک فوق لیسانس علوم اداری و بازرگانی را دریافت داشت
. در پی آن با بهره مندی از بورس تحصیلی به آمریکا رفت و در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و دانشگاه استانفورد به تحصیل پرداخت و در رشته مدیریت بازرگانی با گرایش حسابداری دکترا دریافت کرد. بعد از دریافت مدرک دکترا به ایران بازگشت و در مؤسسه علوم اداری به تدریس پرداخت و در سال ۱۳۳۷ به عنوان اولین مدرس حسابداری با درجه دانشیاری به عضویت هیئت علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران پذیرفته شد. فضل الله اکبری پس از تأسیس دانشکده علوم اداری و مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران، به مدت ۸ سال رئیس این دانشکده بود. پس از سال ۱۳۵۰، به سمت معاون آموزشی و پژوهشی وزارت علوم و آموزش عالی برگزیده شد و همزمان به تدریس رشته حسابداری در دانشگاه ها و موسسات مختلف آموزش عالی به ویژه بانک ملی ایران پرداخت. پس از انقلاب در اوایل سال ۱۳۵۸ در سمت استادی دانشگاه بازنشسته شد و از اوایل دهه ۱۳۶۰ با مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی سازمان حسابرسی همکاری کرد. کتاب و مقالا ت مختلفی که در این دوران توسط ایشان تألیف و تدوین و توسط سازمان حسابرسی منتشر شده است دستاورد این دوران پربار است. فضل الله اکبری در اواخر دهه ۱۳۶۰ به آمریکا مسافرت کرد و به مدت دو سا
ل با سمت استادی در دوره های فوق لیسانس دانشکده مدیریت بازرگانی دانشگاه استانفورد به تدریس پرداخت. پس از آن به انگلستان رفت و یک سال نیز در دانشکده مدیریت دولتی تدریس داشت. او از میانه های دهه ۱۳۷۰ به ایران بازگشت و همچنان همکاری خود رادر زمینه تحقیق و تألیف با مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی سازمان حسابرسی ادامه داد. کتاب بررسی تحلیلی اکبری در سال ۱۳۸۱ به عنوان کتاب درخور تقدیر برگزیده و به وسیله وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مراسم هفته کتاب مورد تقدیر قرار گرفت. سرانجام فضل الله اکبری در ۱۳ فروردین ۱۳۸۴ درگذشت و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد. آثار. آثار و کتاب ها اکبری به شرح زیر است.
تا پایان جهان (; ) فیلم علمی تخیلی درام ساخت سال ۱۹۹۱ به کارگردانی ویم وندرس فیلمساز آلمانی است. داستان فیلم در آستانه هزاره سوم و در زمان یک فاجعه جهانی دامن گیر است، که مرد و زنی، با بازی ویلیام هرت و سولویگ دامارتان، را دنبال می کند که در سراسر جهان به خاطر دستگاهی که می تواند تجربه های زیستی را ضبط کند و به رؤیاها و خواب ها نمود دیداری بدهد، تحت پیگرد هستند. نخستین پیش نویس فیلمنامه توسط مایکل آلمریدا، فیلمساز آمریکایی، نوشته شد، اما اعتبار هنری فیلمنامه نهایی به وندرس و پیتر کری بر پایه داستانی از وندرس و دامارتین نسبت داده شده است. وندرس، که به عنوان کارگردانی منحصر به فرد در سبکفیلم جاده ای شناخته می شد، "تا پایان جهان" را نمونه ای غایی و پایانی از این سبک فیلم ساخت. تا پایان جهان در چندین نسخه منتشر شده است که مدت زمان آن ها بین ۱۵۸ تا ۲۸۷ دقیقه است. ساخت. وندرس کار روی فیلم را از اواخر سال ۱۹۷۷، هنگامی که در نخستین سفرش به استرالیا، متوجه شد که محیط استرالیا برای یک فیلم علمی تخیلی بسیار مناسب است، آغاز کرد. پیش تولید علاوه بر شکل دادن به طرح پیچیده، شامل عکاسی گسترده نیز می شد. با این حال، پس از این
که وندرس با ساخت فیلم های "پاریس، تگزاس" و "زیر آسمان برلین به" موفقیت تجاری دست یافت، توانست برای فیلم اعتبار و بودجه لازم را تهیه کند. بودجه فیلم در حدود ۲۲ دلار میلیون (که ۳٫۷ میلیون دلار آن از سوی شرکت مالی فیلم استرالیا آمده بود) بود که بیش از مجموع هزینه های او برای تمام فیلم های پیشینش بود، و دست وندرس را برای تولید فیلمی بلندپروازانه باز گذاشت. فیلمبرداری اصلی ۲۲ هفته به درازا کشید و در ۱۱ کشور انجام شد. وندرس، که شیفتگی دیرینه ای به مناطق دورافتاده استرالیا داشت، بخش قابل توجهی از فیلم را در آلیس اسپرینگز، قلمرو شمالی در استرالیا و اطراف آن فیلمبرداری کرد. نماهای رویاگونه در فیلم با نخستین ویدیوهای کیفیت بالا فیلمبرداری شدند. وندرس و مهندس های ان اچ کی (تنها تأسیساتی که در آن زمان می توانست ویدیوهای HD را پخش کند) به مدت شش هفته روی این سکانس ها کار کردند و عمداً تصاویر را مخدوش کردند تا نماهای دیدنی شگرفی ایجاد کنند. آنها نخست یک روگرفت تند و سریع از نماها را ضبط می کردند، و سپس آن را با سرعت عادی پخش می کردند. گریم رول موسیقی متن فیلم و دیگر صداها را ساخت. برای آهنگ های افزوده، وندرس آهنگ های اصلی
را از تعدادی از هنرمندان مورد علاقه اش سفارش داد و از آنها خواست تا نوع موسیقی را که یک دهه بعد، زمانی که داستان فیلم روی می داد، پیش بینی کنند. بازخورد. روگرفت (نسخه) کوتاه شده "تا پایان جهان" پس از اکران در سینماها با پیشباز ضعیف تماشاگران روبرو شد، که نشانه شکست تجاری و هنری بود. در آمریکا، این فیلم توسط برادران وارنر در دسامبر ۱۹۹۱ در ۴ نوبت نمایش داده شد. مجموع فروش باکس آفیس آمریکا کمتر از ۸۳۰۰۰۰ دلار بود. در ژانویه ۱۹۹۲ راجر ایبرت با بررسی روگرفت سینمایی فیلم، ۲ ستاره از ۴ ستاره را به فیلم داد و آن را بدون «روایت همگرا» که برای حفظ علاقه به داستان مورد نیاز است توصیف کرد و نوشت که «(تا پایان جهان) مانند فیلمی است که پیش از نوشته شدن فیلمبرداری شده و پیش از پایان یافتن، ویرایش و تدوین شده است.» او ادامه داد که احتمالاً یک مستند در مورد جهانگردی گیراتر از خود فیلم می شد. منتقدان بعدی - که برخی برشِ کارگردان را نقد کرده بودند- دیدگاه بهتری به فیلم داشتند. در تارنمای راتن تومیتوز، فیلم بر پایه ۱۷ دیدگاه، امتیاز ۸۸٪ را دارد. روگرفت ها. بر پایه گزارش ها، روگرفت نخستین فیلم ۲۰ ساعت بوده است. چندین روگرفت کوتا
ه شده از فیلم به صورت تجاری پخش شده یا به نمایش عمومی درآمده است. وندرس بر پایه قراردادی که با پشتیبانان مالی خود داشت موظف بود که یک فیلم بلند استاندارد ارائه دهد، بنابراین او دو برش آمریکایی و اروپایی ۱۵۸ و ۱۷۹ دقیقه ای ویرایش کرد که از آن به عنوان "روگرفت های «مناسب بیننده"» یاد می شود. در همین حال، او و تدوینگرش پیتر پرزیگودا مخفیانه با هزینه شخصی خود یک روگرفت کامل از نگاتیوهای فیلم برای خود ساختند، و سالیان بعد روی روگرفت ۵ ساعته فیلم کار کردند و آن را به پایان رساندند که دهه ها بعد آن را نمایش دادند. نسخه ای شبیه به آنچه در این نمایش ها نشان داده شد به عنوان یک سه گانه ۲۸۰ دقیقه ای از فیلم پخش شد. همچنین یک دیسک لیزری ۲۳۹ دقیقه ای همراه با توضیحات و زیرنویس ژاپنی از فیلم پخش شده است. چندین ویرایش غیرمجاز هواداران وجود دارد که بخش هایی از روگرفت های گفته شده را با هم می آمیزد. در سپتامبر ۲۰۱۹، مجموعه کرایتون اعلام کرد که یک نسخه ویژه بلو ری و دی وی دی از بازسازی 4K برش ۲۸۷ دقیقه ای کارگردان را در دست ساخت دارد که در ۱۰ دسامبر ۲۰۱۹ آن را پخش کرد. موسیقی متن. "موسیقی متن فیلم" در ۱۰ دسامبر ۱۹۹۱ منتشر شد ک
ه شامل قطعات زیر است:
اونسنس سومین آلبوم استودیویی از گروهٔ موسیقی راک آمریکایی اونسنس می باشد که در ۷ اکتبر سال ۲۰۱۱ توسط وایند-آپ رکوردز منتشر شد. گروه کار نوشتن آلبوم را در ژوئن سال ۲۰۰۹ آغاز کرد. زمان انتشار این آلبوم چندین بار تغییر کرده است. اولین بار در ۲۲ فوریهٔ سال ۲۰۱۰ گروه به همراه استیو لیلی وایت وارد استودیو شد، اما بعد از آن ضبط کار به خاطر اینکه «خوب در نمی آمد» متوقف شد. در آن زمان برنامه ریزی شده بود که آلبوم در ماه اوت یا سپتامبر سا ۲۰۱۰ منتشر شود، اما لی بعداً اعلام کرد که گروه استودیو را ترک کرده است. در ۱۱ آوریل سال ۲۰۱۱ گروه با یک تهیه کننده دیگر به نام نیک راسکولینز به استودیو رفت و ضبط آلبوم در ۸ ژوئیهٔ سال ۲۰۱۱ به پایان رسید. تک آهنگ این آلبوم به نام «چیزی که می خواهی» در ۹ اوت سال ۲۰۱۱ منتشر شد.
الشِّفاء مهم ترین و جامع ترین اثر ابن سینا را می توان دائرةالمعارفی به زبان عربی، در علوم عقلی به حساب آورد که در آن چکیدهٔ آرای فلاسفهٔ بزرگ قدیم یونان و شارحان مدرسهٔ اسکندریه و افلاطونیان و نوافلاطونیان و… در همهٔ علوم عقلی، اعم از منطق، طبیعیات، ریاضیات و الهیات فراهم آمده و مورد تحلیل و نقد و بررسی علمی قرار گرفته است. مؤلف در کتاب گران سنگ "شفاء" در هر چهار قسمتِ منطق، ریاضی، طبیعی و الهیات توانسته به طور دقیق و کامل سخن بگوید و مطالب لازم را دربارهٔ هریک از این چهار علم شریف به صورتی منظم و قابل استفاده در اختیار مخاطب قرار دهد. کتاب "شفاء"، مشتمل بر فنون طبیعیات، منطق، الهیات و ریاضیات است؛ به این صورت که مباحث هر علمی به فنونی، و مباحث هر فنی به مقالاتی، و مباحث هر مقاله ای به فصولی تقسیم شده و در هر فصل، مسائل، با حوصله و تفصیلی که شایستهٔ آثار علمی است، بدون تکرار و اطناب، مورد بررسی قرار گرفته است. علم منطق. فصل بندی منطق. این بخش کتاب، با آن که به طور پراکنده و در بیش از ده سال و در حالات و شرایط کاملاً متفاوت و پرفراز و نشیب، نوشته شده است و با آن که بخش اعظم آن، بدون دسترسی به منابع و تنها با ت
کیه بر حافظه، تألیف گردیده است، از عالی ترین دقایق و تحلیل های علمی و فلسفی برخوردار است. بخش منطق شفا از جامع ترین آثار دربارهٔ علم منطق می باشد و در چهار جلد رحلی، به زبان عربی، به چاپ رسیده است. بخش منطق این کتاب در نه فن تنظیم شده است به این صورت: محتوای منطق. شیخ الرئیس در مبسوط ترین اثر خود؛ یعنی شفا که قصد همراهی با حکمای مشاء را داشته، خود را ملزم کرده تا حد امکان از مخالفت با ایشان بپرهیزد. در تألیف این کتاب تا حد زیادی از طریق ارسطو پیروی کرده است؛ به گونه ای که می توان بخش منطق شفا را شرحی بر ارغنون ارسطو دانست و چنان که خود او در مقدمه آن گفته است، در ترتیب مطالب از ترتیب کتاب های صاحب منطق (ارسطو) پیروی کرده است. شیخ الرئیس در پایان کتاب سفسطه از منطق شفاء، سخن خود ارسطو را نقل می کند که او در باب قیاس از پیشینیان خود جز قوانین مجمل و ضوابط غیر مفصل، چیزی به ارث نبرده و این او بوده است که با رنج فراوان و کوشش بسیار، ضروب هر قیاس و شرایط انتاج آن را بیان داشته است. آن گاه ابن سینا پس از نقل سخن ارسطو، خود، می گوید: «ای گروه دانش پژوهان و اندیشمندان دربارهٔ آنچه این مرد بزرگ گفته تأمل کنید که آیا ب
عد از او تا به امروز که نزدیک به هزار وسی صد سال می گذرد، کسی آمده است که بر آن خرده گیرد یا ثابت کند که در سخن او نقصی هست ویا بر آن چیزی بیفزاید؟ خیر آنچه ارسطو آورده، کامل و میزان صحیح و حق صریح می باشد». پیروی ابن سینا از ارسطو، هرگز مقلدانه نبوده که فقط به شرح و تفسیر کلام او اکتفا کند، بلکه چنان که خود او تصریح فرموده، هیچ مطلب قابل توجهی در آثار پیشینیان نبوده مگر آن که آن را در این کتاب گرد آورده است، احکام و مطالبی که در کتب قدما در جایگاه شایسته خود قرار نداشته به جایگاه شایسته اش انتقال داده، اگر در مطالب گذشتگان خلل و نقصانی دیده با فکر و نظر خود بر آن ها افزوده و تکمیل کرده و برخلاف عادت منطقیان، مطالب بی ارتباط با این علم و مرتبط با فلسفه اولی را از منطق حذف و در فلسفه اولی مطرح کرده است و به این ترتیب مهم ترین نقش را در تنظیم، تبیین و تکمیل منطق و فلسفه ارسطویی ایفا نموده است. فنون منطق شفا. فنون نه گانه ای که در منطق شفاء مطرح شده اند، عبارتند از: ۱. ایساغوجی یا مدخل منطق که در آن از معرفی منطق و سایر علوم؛ فایده و موضوع منطق؛ تعریف لفظ مفرد و مرکب؛ بررسی نظریات گوناگون در مورد ذاتی و عرضی؛ بر
رسی نظرات گوناگون دربارهٔ آنچه بر ماهیت دلالت می کند؛ تقسیم لفظ مفرد کلی به اقسام پنج گانه؛ جنس؛ نوع؛ بررسی تعاریف نوع؛ کلی طبیعی، عقلی و منطقی؛ فصل؛ عرض خاص و عام؛ اشتراکات و اختلافات کلیات خمس با یک دیگر… بحث شده است ۲. قاطیغوریاس یا مقولات که در آن از اجناس عالی ماهیات ممکنه که آن ها را «مقولات عشر» می نامند گفتگو شده است. ۳. باری ارمنیاس یا عبارت که مشتمل بر مباحث قضایا می باشد. علم الهیات. الهیات شفاء بخشی از کتاب گران سنگ شفای بوعلی است. این کتاب، به زبان عربی و حاوی مباحث فلسفه اعلی یا الهیئت بالمعنی الاعم می باشد. این بخش کتاب سال ها در اروپا تدریس می شده است و هم اکنون در حوزه های علمیه تدریس می شود. تأثیر این بخش از شفاء، نه تنها در شرق که در غرب نیز بسیار شگفت انگیز بوده است؛ به گونه ای که متفکرین غربی، آن را مقدم بر سایر اجزای شفاء، به زبان لاتینی ترجمه کرده اند. الهیات شفا، مشتمل بر ده مقاله به ترتیب هشت فصلی، چهار فصلی، ده فصلی، سه فصلی، نه فصلی، پنج فصلی، سه فصلی، هشت فصلی، هشت فصلی و پنج فصلی است. علم ریاضیات. محتویات ریاضیات شفا. ریاضیات کتاب شفا شامل ۴ بخش زیر است: بخش اول: هندسه. بخش اول ری
اضیات یا به عبارتی فن اول ریاضیات که عبارت است از هندسه، در واقع تحلیل و بررسی اصول اقلیدس می باشد که توسط حجاج بن یوسف مطر، به عربی ترجمه شده است. البته ترجمه های دیگری نیز موجود است که می توان حجاج بن یوسف را اولین مترجم اصول اقلیدس به حساب آورد. بو علی، در بخش هندسه برخلاف خود اقلیدس و مترجم آن، به تفصیل نپرداخته و فقط به مطالبی که برای درک قضایا و اثبات آن ها لازم است، پرداخته است. مقصود ابن سینا این است که متعلم را هر چه سریع تر با مبانی هندسه آشنا سازد. وی به گفته شاگرد و دوستش، ابو عبید جوزجانی، ابتدا کتابی به نام مختصر اقلیدس، تألیف کرد که بعداً بخشی از کتاب شفا را تشکیل داد. ابن سینا، بخش هفتم کتاب نجات را نیز به هندسه اختصاص داده است. نظریات ابن سینا در ریاضیات هنوز کاملاً مورد بررسی قرارنگرفته است، ولی کارل لوکوچ، بخشی از فن اول ریاضیات شفا (هندسه مسطحه) را در کتاب خود مورد بررسی قرار داده است. هندسه، به نظر ابن سینا، یکی از علوم ریاضی، بلکه اولین علم از علوم ریاضی است که متکفل آموزش اوضاع خطوط، اشکال سطوح و انحطام مقادیر می باشد. مقالات هندسه. ۱. مقاله اول از بخش هندسه ریاضیات شفا، در تعریف مثلث و
متوازی الأضلاع می باشد. اولین مطلبی که در این مقاله بیان می گردد، تعریف نقطه و خط است. مؤلف، نقطه را به شی ء ما لا جزء له و خط را به طول بلا عرض و طرفاه نقطتان، تعریف می کند، سپس به تعریف زاویه قائمه، حاده و منفرجه می پردازد. در ادامه انواع مثلث که عبارتند از: مثلث متساوی الاضلاع، مثلث متساوی الساقین، مثلث مختلف الأضلاع و مثلث قائم الزاویة بیان شده، سپس مربع و مستطیل و اشکالی که چهار ضلعی می باشند، با انواع گوناگونشان مورد بررسی قرار گرفته اند. دیگر اشکال چند ضلعی و تعریف دو خط موازی نیز در بخش مقدمه مقاله اول هندسه مطرح گردیده اند. ابن سینا، در بخشی به نام علم جامع، کیفیت به دست آمدن مثلث متساوی الاضلاع از دو دایره را بیان کرده است. ۲. مقاله دوم در مورد خط مستقیم و تقسیمات آن می باشد. وی این بخش را با تعریف مربع به سطح قائم الزاویایی که خطوط محیط به زاویه قائمه بر آن احاطه دارند، آغاز می کند. چگونگی به دست آمدن مربع و انواع آن نیز در این بخش مورد بررسی قرار گرفته است. ۳. مقاله سوم در مورد دایره است. ابن سینا، می گوید: در دایره تمام قطرها و نصف قطرها که امروزه شعاع گفته می شود، با همدیگر مساوی هستند. به دست
آوردن مرکز دایره، نقطه مماس دو دایره و مطالبی از این قبیل نیز در همین مقاله مطرح شده اند. ۴. مقاله چهارم، در مورد عملیات مثلث ها و دایره ها است. شکل محیط، اولین مبحث این بخش می باشد. ۵. مقاله پنجم در مورد نسبت می باشد. شیخ الرئیس، در این بخش، جزء را به مقدار کوچک تر از مقدار بزرگ تر معرفی می کند و… ۱۳٬۱۴٬۱۵. عنوان های مقاله سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم به ترتیب عبارت است از: «القسمة ذات الوسط و الطرفین و المضلعات المنتظمة»، «القسمة ذات الوسط و الطرفین و المجسمات المنتظمة» و «رسم مجسمات منتظمة داخل بعضها». بخش دوم: حساب. دومین بخش ریاضیات، علم حساب است. ابن سینا، این بخش را در قالب چهار مقاله توضیح داده است که مقاله اول، در خواص عدد؛ مقاله دوم، در احوال عدد از حیث اضافه شدنش به غیر؛ مقاله سوم، در احوال عدد از حیث تألیفش از واحدها و مقاله چهارم، در متوالیات ده گانه است. مؤلف، در جاهای دیگر همچون کتاب قاطیغوریاس و… از ماهیت عدد و اقسام آن سخن گفته است. برخی از مسائل مطرح شده در این مقاله عبارتند از: هر عددی نصف مجموع دو عدد زیرین و رویین خویش است، چنان که پنج، نصف حاصل جمع شش و چهار می باشد؛ مربع هر عددی مساوی است
با حاصل ضرب دو عدد زیرین و رویین آن به اضافه یک، چنان که مربع پنج، برابر است با حاصل ضرب شش در چهار به اضافه یک (بیست و پنج) و… مقاله دوم، در باب احوال عدد است از جهت اضافه شدنش به غیر. ابن سینا، می گوید: در باب عدد، دو نگاه به عدد ممکن است: اول، نگاه به عدد از باب اینکه فی نفسه معتبر است و دیگری از این جهت که اضافه به عددی دیگر می گردد. احوال عدد از حیث کیفیت تألیفش از واحدها، عنوان مقاله سوم است. مقاله چهارم در متوالیات ده گانه می باشد که در آن مناسبات و اصناف و خواص آن مطرح گردیده است. بخش سوم: موسیقی. سومین بخش ریاضیات، علم موسیقی است که بو علی، خود، آن را «جوامع علم الموسیقی» نامیده است. این بخش، حاکی از تسلط قابل توجه مؤلف بر علم موسیقی است و البته این تسلط در دیگر علما و دانشمندان زمان ابن سینا نیز کم و بیش مشهود است. موسیقی در عصر مؤلف، در هزار سال پیش، بسیار مورد توجه بوده است و بسیاری آن را پیشه خود می ساختند و در جامعه ارجمند بودند. فضلا و امرا و پادشاهان آن را دوست می داشتند و اغلب، خود، نیز می آموختند. موسیقی، فن و علمی صاحب شان بوده است و به این سبب دانشمندان مشرق زمین چون کندی، فارابی، خوارزمی،
اخوان الصفا و دیگران به آن توجه داشتند و آن را توسعه داده ومورد مباحثه و تدریس و عمل قرار می دادند و راجع به آن کتاب می نوشتند. ابن سینا از بزرگان علمای موسیقی و مشاهیر موسیقی دانان زمان خود بوده و مباحث اصلی موسیقی را با نهایت دقت، تشریح نموده است. این، تعجبی ندارد، چه این فیلسوف شهیر، دامنه فکری خود را به ناحیه خاصی از دانش محدود نکرده، بلکه نواحی مختلف معرفت و ضمن آن ها موسیقی را نیز پیموده است و آن را از اقسام چهارگانه حکمت ریاضی شمرده و در کنار علم حساب، هندسه و علم هیئت قرار داده است. بو علی، سه کتاب در موسیقی دارد که دو تای آن ها به عربی و سومی را به فارسی نگاشته است. مهم تر از همه در کتاب شفا است و آنچه در کتاب نجات است، در واقع خلاصه ای از شفا می باشد و فارسی آن در دانش نامه علایی است که خلاصه ای از کتاب نجات است و معروف است که قسمت موسیقی دانش نامه را جوزجانی، شاگرد بو علی، بعد از وفاتش به رشته تحریر درآورده است. ابن سینا، در موسیقی شفا، به دو کتاب دیگر اشاره می کند که در آن بعضی از مباحث موسیقی را شرح داده است؛ این دو، یکی کتاب البرهان است و دیگری کتاب اللواحق. ابن ابی اصیبعه، خبر داده که بو علی،
کتاب دیگری به نام «المدخل الی صناعة الموسیقی» نگاشته است که موضوع آن با قسمت موسیقی کتاب النجات متفاوت است. متأسفانه سه کتاب مزبور، تاکنون به دست نیامده است. مهم ترین کتاب موسیقی ابن سینا، قسمت موسیقی شفا است که از نفیس ترین مراجع موسیقی ایران شمرده می شود و تا آن جا که بر ما مکشوف است، این اثر، توسط بارون درلانژر به فرانسه ترجمه شده و موسیقی عربی نام گرفته است. مقالات موسیقی. موسیقی شفای ابن سینا، شامل شش مقاله است که هر یک به ترتیب زیر فصولی دارد: مبنای موسیقی ابن سینا. اغلب مستشرقین، به استناد اینکه فلاسفه مشرق، علمای یونان را شناخته و کتاب های آن ها را به عربی ترجمه کرده و خوانده اند، گفتار آن ها را در موسیقی بر پایه موسیقی یونان، استوار دانسته اند و حتی نظریات علمی آنان را بر موارد عملی موسیقی شرقی، منطبق نگرفته اند، چنان که گویی بحث فارابی و ابوعلی سینا در موسیقی، یک بحث ریاضی بیش نبوده و بر عمل موسیقی آن زمان تطبیق نمی کرده است. این گونه قضاوت، به نظر، بسیار نارواست، چه گام منسوب به فیثاغورث که بر پایهٔ عدد سه استوار است و پایه گام ملودی موسیقی غربی است، از هزارها سال پیش در چین به شکل خاصی مورد استعما
ل بوده است و مسلماً از قدیم در ایران وجود داشته است. فارابی، در شرح تنبور خراسان و درجه بندی آن، وجود چنین گامی را تأیید می کند، در حالی که در شرح تنبور بغداد که گام آن معرف موسیقی عربی پیش از اسلام است، چنین درجه بندی وجود ندارد. چنانچه این گام از یونان به ایران آمده باشد، باید نخست از بغداد عبور کرده باشد. هم چنین گام منسوب به اریستکسن را که پایه گام هارمونی مغرب است، در موسیقی هند و ایران می توان یافت و دلیلی نیست که بگوییم موسیقی از یونان به ممالک شرق رفته است. بنا بر این مباحث علمی موسیقی فارابی و بو علی سینا، بر موسیقی علمی زمان خودشان تطبیق می نموده و این دانشمندان، اسرار آن را مکشوف و قوانین آن را پی ریزی کرده اند. روش بو علی، در بحث و تحقیق دربارهٔ موسیقی، نشان می دهد که عقیده های متقدمین یونانی خود؛ یعنی پیروان مکتب های فیثاغورث، افلاطون و بطلمیوس را پیروی ننموده و به خصوص در مورد جستجوی رابطه ای بین اوضاع و احوال آسمان و خواص روح و ابعاد موسیقی، عقیده های آنان را صحیح ندانسته و فلسفه آن ها را مندرس شمرده است و معتقد است که آنان، صفات اصلی و کیفیات اتفاقی اشیاء را به جای هم گرفته اند و در شناختن حقا
یق اشیاء راه صحیح نپیموده اند؛ آن جا که در مقدمه، می گوید: هم چنین از جستجوی رابطه ای بین احوال آسمان و خواص روح و ابعاد موسیقی، خودداری می کنیم تا از روش کسانی که از حقیقت هر علم آگاهی ندارند، پیروی نکرده باشیم، چه اینان وارث فلسفه ای مندرس می باشند؛ صفات اصلی و کیفیات اتفاقی اشیاء را به جای هم می گیرند و خلاصه کنندگان نیز از آن ها تقلید کرده اند، ولی اشخاصی که فلسفه حقیقی را فهمیده و مشخصات صحیح اشیاء را درک کرده اند، اشتباهاتی را که در اثر تقلید رخ می دهد، تصحیح نموده و غلط هایی را که زیبایی های افکار کهنه را می پوشاند، پاک کرده اند؛ اینان سزاوار تحسینند. بو علی، در مباحث موسیقی، از فارابی پیروی کرده و عقیده های او را تشریح نموده است و آن ها را مختصر و مفید و بدون تکرار تشریح نموده است و هر مطبی را به دلایل و براهین منطقی مستند نموده و در این راه، نه تنها به اصول فیزیکی و ریاضی تکیه می کند که دامنه بحث را به فلسفه و علم النفس نیز می کشاند. مؤلف، در تعریف موسیقی، رابطه علم موسیقی را با علوم دیگر چنین توضیح می دهد: «موسیقی، یکی از علوم ریاضی است که منظور از آن، مطالعه صداها و بحث در ملایمت و عدم ملایمت و هم