Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
نیروی هسته ای (یا برهمکنش نوکلئون-نوکلئون) نیرویی است که بین دو یا چند نوکلئون اثر می کند و باعث چسبیدن پروتون و نوترونها به یکدیگر است که موجب تشکیل هسته اتم می گردد. انرژی ناشی از نیرو انرژی بستگی هسته نام دارد که به خاطر هم ارزی جرم-انرژی باعث کاهش جرم هسته اتم نسبت به مجموع جرم تک تک اجزای آن می شود و این انرژی بنیاد ساخت نیروگاه هسته ای، رآکتور هسته ای، جنگ افزار هسته ای و به طور کلی انرژی اتمی است. این نیرو در فواصل حدود یک فمتومتر( متر) بسیار قوی عمل می کند اما از فواصل ۲٫۵ فمتومتر به سرعت کاهش می یابد همچنین در فواصل کمتر ۰٫۷ فمتومتر تبدیل به نیروی دافعه می گردد و به همین دلیل این نیرو مسئول اندازهٔ فیزیکی هسته است. زیرا که اجزای هسته نمی توانند بیشتر از آنکه این نیرو اجازه دهد به یکدیگر نزدیک شوند. نیروی هسته ای یکی از صورت های یکی از چهار نیروی بنیادی یعنی نیروی هسته ای قوی است که باعث چسبیدن کوارکها به یکدیگر می شود و میانجی این نیرو گلوئون است.
ماه رمضان در ایران از دیرباز شامل آواها و آیین های خاص بوده است. آیین های استقبال. آیین ها. جشن باریگِندان یا برغندان از جشن های مشترک ایرانیان و ارمنیان است که افزون بر تشابه اسمی، آداب و سنن برگزاری آن ها نیز شبیه هم است. این جشن پیش از فرارسیدن ایام روزه برگزار می شد و هر دو قوم آن را جشن می گرفتند. در روزگار پیشین، ایرانیان روزهای آخر ماه شعبان را که نزدیک شدن ماه رمضان را نوید می داد، با جشن و سرور سپری می کردند. مدت زمان برگزاری جشن برغندان هفت تا ده روز بود. در منابع مختلف از این جشن با نام های باریگِندان، برغندان، برقندان، سنگ اندازان، کلوخ اندازان، سنگ انداز، برق انداز، کلوخ انداز نام برده شده است. با این حال، سال هاست که در ایران جشن برغندان به هیچ وجه اجرا نمی شود. موسیقی ها. رسم نقاره زنی برای رؤیت هلال در ایران به پیش از اسلام برمی گردد. ایرانی ها ابتدای هر ماه نقاره می زدند تا رسیدن ماه تازه را خبر دهند؛ در شاهنامهٔ فردوسی ۱۸ بار به نقاره زنی اشاره شده است. پس از اسلام این رسم به گونه ای دیگر ادامه پیدا کرد؛ چاووش خوان ها هم آمدن ماه رمضان را نوید می دادند؛ به این معنی که دو یا سه روز قبل از فرا
رسیدن ماه رمضان به خیابان ها می رفتند و آمدن ماه رمضان را نوید می دادند تا مسلمانان خود را برای چنین ماهی آماده کنند و غیرمسلمان ها تظاهر به روزه خواری نکنند. همین چاوش خوان ها سه روز آخر ماه رمضان، «الوداع خوانی» می کردند و به استقبال ماه شوال می رفتند. بخش دیگری از موسیقی رمضان به دیدن هلال ماه — چه هلال ماه رمضان و ماه شوال — برمی گشت. در این آیین، بزرگان شهر به اتفاق یک یا دو نفر نوحه خوان خوش صدا به بلندی های مشرف به منطقهٔ خود می رفتند و چشم به آسمان می دوختند. وقتی بزرگان، دیدن ماه را تأیید می کردند، نوحه خوان جمع را به فرستادن صلوات دعوت می کرد و به خواندن آوازهایی در تکریم و استقبال از ماه رمضان می پرداختند یا اگر ماه شوال را در آسمان دیده بودند با ماه رمضان خداحافظی می کردند و از خداوند می خواستند تا طاعات و عباداتشان را بپذیرد. آیین های رمضان. آیین ها. "گرگیعان" یا "قرقیعان" آیین سنتی رایج بین عرب های خوزستان است. این آیین که ریشه ای تاریخی دارد در نیمهٔ ماه رمضان در مناطق عرب نشین توسط کودکان اجرا می شود. این جشن در میان شیعیان دیگر کشورهای عربی نیز جایگاه بالایی دارد. در این آیین، در شب پانزدهم م
اه رمضان، کودکان عرب خوزستان پس از افطار، لباس های محلی خود را پوشیده، پسران دشداشه پوشیده و دختران چادر عربی بر سر می کنند و با شور و شعف به کوچه-پس کوچه های شهرها و روستاهای عرب نشین می روند و با بر گردن آویختن کیسه هایی از پیش تهیه شده، برای جمع آوری عیدی و شیرینی ماه رمضان به درب خانه ها می روند. ترنا بازی از بازی های ایرانی و از سرگرمی های قهوه خانه نشینان، به ویژه در شب های دراز زمستان و شب های ماه رمضان بود. موسیقی ها. «ذکرخوانی» مهم ترین ویژگی موسیقی رمضان است؛ هنری که شکل های متفاوتی داشته و هدف از آن تقویت نیروی معنوی و سوق دادن روزه داران به سمت نیکی و نیکویی بوده است. ایرانی ها با نغمه های آهنگین و ادوات موسیقی ذکرهای مخصوص ماه رمضان را برای جوانان اجرا می کردند تا آن ها را با واژگان و جملات مقدس و روحانی به سمت خوبی و پاکی سوق دهند. موسیقی رمضان در ایران پر از شادی بود چراکه می کوشید انسان را به معنویت نزدیک کند. تنها اشعار حزن انگیزی که در این ماه خوانده می شد به ایام قتل علی بن ابی طالب برمی گشت. «منقبت خوانی» ویژهٔ شب های قدر بود و در رثای علی بن ابی طالب خوانده می شد؛ در نیمهٔ رمضان هم مولودی
خوانی و مناجات حسنی وجود داشت. «صلوات خوانی» تنها به ماه رمضان اختصاص نداشت اما در این ماه زیباتر اجرا می شد و در برخی شهرها چون دزفول و شوشتر حتی صلوات خوانی شاد هم وجود داشت. ایرانیان مسلمان بنا بر یک رسم کهن عادت کرده بودند یک تا سه روز پیش از رؤیت هلال ماه رمضان به پیشواز این ماه بروند. به همین خاطر، یک ساعت به اذان صبح مانده به بام خانه خود می رفتند و اذان می گفتند و مردم را به صلوات فرستادن، دعوت می کردند. این گونه آوازها، اغلب در چهارگاه اجرا می شد و گونه ای چاووش خوانی بود. بعدها سحرخوان ها، علاوه بر آواز، نقاره هم می نواختند تا حنجره شان دمی بیاساید؛ مناجات خوانی، اذان گفتن و دعاخواندن بخش های دیگری بود که به وقت سحر، یکی پس از دیگری اجرا می شد و این ها همه تمهیداتی بود که ایرانیان در گذشته برای به موقع بیدارکردن مؤمنین از خواب اندیشیده بودند. سحرخوان ها تا نزدیک اذان به خواندن ادامه می دادند و سپس هنگامی که وقت اذان نزدیک می شد، ابیاتی را می خواندند که پایان هر بیت آن با یک صلوات همراه بود و همین رمزی بود که مردم تازه بیدارشده را آگاه می کرد که دیگر وقت کمی برای خوردن سحری دارند؛ به این کار صلوات خ
وانی می گفتند. سپس، دعاخوان ها دعای سحر را می خواندند و پس از آن مؤذن اذان می گفت. گاه در مراسم سحرخوانی از طبل و دهل و شیپور و نقاره هم استفاده می کردند. گرچه در نقاط مختلف ایران از سازهای متفاوت استفاده می شد؛ برای مثال ترکمن ها از دوتار و مردم کرمانشاه از تنبور و در خانقاه ها از دف استفاده می کردند. یکی از مراسمی که به وقت افطار انجام می شد این بود که یک ساعت پیش از غروب آفتاب، سه بار بر طبل می نواختند و این نواختن ها هر بار تندتر می شد تا مردم روزه دار بدانند چقدر به زمان افطار نزدیک شده اند و چه وقت می توانند از کار روزانه دست بردارند. آیین های بدرقه. آیین ها. برای عرب های خوزستان عید فطر از جمله عیدهای باشکوه معنوی محسوب شده و از عید ملی نوروز مهم تر بوده، بر آن بیشتر ارج می نهند، به طوری که بعضی مردم در آن منطقه به این عید می گویند عید عرب ها در این ایام بسیاری از مراکز و میادین این شهرها آذین بندی و چراغانی می شود. علاوه بر این، مردم نیز همچون ایام نوروز پیشاپیش به خانه تکانی پرداخته و خود را برای استقبال هرچه مناسب تر از این عید آماده می کنند. عرب های خوزستان دو روز مانده به عید را «ام الوسخ» و یک رو
ز مانده به عید را «ام الحلس» می نامند. ام الوسخ به معنای روز «چرکین» است. در این روز مردم عرب به نظافت خانه های خود می پردازند، اجناس تازه برای منزل می خرند و خانه را برای فرارسیدن عید و اکرام مهمان تمیز و آماده می کنند. روز بعد از ام الوسخ را ام الحلس می نامند. ام الحلس نیز که نامی محلی و قدیمی است به معنای روز نظافت و رسیدگی شخصی است. در این روز جوانان به ظاهر خود رسیدگی می کنند. البته واژهٔ حلس دیگر کمتر به کار می رود و می توان گفت ام الحلس متضاد و نقطهٔ مقابل ام الوسخ است. در این ایام فروش انواع شیرینی و آجیل و ازدحام جمعیت در بازارهای شهرهای عرب نشین جلوه ای دیگر به آن ها می بخشد. علاوه بر این، بازار انواع پوشاک نیز در این ایام بسیار رونق می گیرد چراکه اکثر مردم رخت و لباس خود را برای عید فطر نو می کنند. در شب عید و هنگام اعلام رؤیت هلال ماه، مردم عرب طبق عادات خود در مساجد تکبیرگویان این عید را اعلام می کنند به طوری که صدای تکبیر فضای عرفانی خاصی را برای دقایقی در شهرها به وجود می آورد. در این روز بچه ها در کوچه-پس کوچه ها به شادی و سرور می پردازند. مردم که از چند روز قبل خود را برای این روز آماده کرده
اند در این روز، پس از اقامهٔ نماز عید فطر، خود را برای آیین های این روز آماده می کنند. بسیاری از مردم ابتدا به قبرستان ها رفته و بر سر مزار بستگان خود حاضر می شوند. سپس افراد یک محله در ابتدا برای تبریک عید به خانهٔ همسایه های عزادار محلهٔ خود می روند و برای آنان دعای سالی خوش و بی مصیبت می کنند. پس از آن نوبت به بزرگان محله می رسد. براساس یک سنت دیرینه، مردم خوزستان عید فطر را در کنار اعضای خانواده و دوستان سپری کرده یا افراد کوچک تر به خانهٔ بزرگ ترهای خود می روند تا عید را به یکدیگر تبریک بگویند. همچنین در این روز مردم به خانه های همسایگان و آشنایان رفته و در آن روز در هر خانه ای سفره ای رنگین پهن می شود. در روز عید فطر درب خانه ها باز است و همسایه ها با گفتن «یا الله» و «عیدکم مبارک یا اهل البیت» وارد خانه ها شده و با گفتن جملاتی نظیر «عیدکم مبارک» و «ایامکم سعیده» و «الله ایعوده علیکم بخیر و عافیة» که ورد زبان کوچک و بزرگ و زن و مرد است به خانهٔ همسایه ها می روند. در میان عشایر خوزستان نیز مردم با «هوسه» و پایکوبی کوچه های محلات را طی می کنند و به سراغ بزرگ محله و قبیله رفته و در مضیف (مکان پذیرایی) گرد
هم می آیند. برخی در این مجلس به شعرسرایی می پردازند و ترنم شنیدن صدای شعرهای شعبی (شعرهایی با زبان گفتار) به گوش می رسد. همچنین در این روز برخی از مردم به پخش شیرینی و شربت در مجالس و محافل و کوچه و بازار می پردازند.
ادبیات پسااستعماری که گاهی ادبیات نوین انگلیس نیز گفته می شود، گونه ای از ادبیات است که تکیه بر گفتمان استعماری دارد و به پیامدهای استعمار واکنش نشان می دهد. ادبیات پسااستعماری اغلب به نوشته هایی می پردازد که دربرگیرندهٔ موضوعاتی مانند رهایی از استعمار و کسب استقلال سیاسی و فرهنگی برای مردمی است که سال ها تحت سلطهٔ قواعد استعماری بوده اند. هم چنین، حاوی دیدگاه انتقادی نسبت به متونی است که لحن نژادپرستانه و استعماری دارند. این شاخه از ادبیات در جدیدترین رویکرد خود، تلاش هایی را برای انتقاد از گفتمان معاصر پسااستعماری که در دوران اخیر شکل گرفته است، آغاز نموده و بر آن است که ظهور و خاستگاه پسااستعمار و بیان ادبی آن را به نوبهٔ خود تحلیل و بازخوانی نماید. رویکرد. منتقدان ادبیات پسااستعماری، ادبیات استعمار را با تمرکز خاص بر گفتمان اجتماعی که آن را شکل داده است، مورد بازبینی مجدد قرار داده اند. ادوارد سعید در اثر مشهور خود، "شرق شناسی"، به تحلیل آثار انوره دو بالزاک، شارل بودلر و لاترمونت می پردازد و این که چگونه آن ها تحت تأثیر قرار گرفته اند و چگونه در شکل گیری خیال پردازی های اروپاییان بر برتری نژادشان، ایفای
نقش نمودند. نویسندگان آثار ادبی پسااستعماری اغلب در تلاش اند که از طریق گفتمان سنتی استعمار، باور برتری ارزش های فرهنگی غرب و اروپاییان را که بر مردم تحت استعمار تحمیل شده است، براندازند و هویت و فرهنگ بومی از دست رفنهٔ خود را بازجویند. رمان "دریای پهناور سارگاسو" جین رایز که در سال ۱۹۶۶ منتشر گردید، نمونهٔ بارز یک اثر ادبی پسااستعماری است. رمان جین رایز بر محور بازگویی دوباره یک داستان شناخته شده از دید یک شخصیت ستم دیده قرار دارد که سال ها تحت سلطهٔ قوانین استعماری می زیسته است. قهرمانان رمان های پسااستعماری اغلب در تلاش برای یافتن پاسخی به پرسش های هویتی خود هستند و به بیان تجربه هایی از تضاد میان جهان کهنه و فرهنگ بومی خود با قدرت هژمونی و فرهنگ مدرن غربی می پردازند. دیدگاه منتقدان. منتقدان در این که مفاد تشکیل دهندهٔ ادبیات پسااستعماری چیست، اختلاف نظر دارند و نتوانسته اند تاکنون بر یک تعریف یکسان و جهان شمول اتفاق نظر داشته باشند. ادبیات پسااستعماری می تواند معانی مختلفی داشته باشد اما بر ۴ معنی ذیل بیش تر از همه تأکید شده است:
رئیس جمهور هند در راس دولت و نخستین شهروند کشور هند است. او همچنین فرمانده کل قوای نیروهای مسلح هند نیز هست.
شاهنشاهی هخامنشی کتابی نوشته جان مانوئل کوک به تاریخ ۱۹۸۳ است که توسط مرتضی ثاقب فر در سال ۱۳۸۳ به فارسی برگردانده شد. پیشگفتار نویسنده. من در این کتاب فقط خواسته ام شکافی را پر کنم و هیچ گاه از نظر حجم یا دامنه مطالب قصد رقابت با کتاب تاریخ شاهنشاهی هخامنشی نوشته آلبرت اومستد را که پس از مرگش ۱۹۴۸ منتشر شد، نداشته ام اما پس از درگذشت اومستد کشفیات زیادی انجام گرفته و بسیاری اندیشه های جدید مطرح شده است. مطالبی که حذف کرده ام عمدتاً چیزهایی هستند که در کتاب اومستد ربط مستقیمی با تاریخ ایران نداشته اند و نیز نکته های فراوانی که اومستد به عنوان واقعیاتی قطعی مطرح کرده ولی اکنون معلوم شده که شماری ز آن ها مشکوک هستند و شماری دیگر باید به کلی کنار گذاشته شوند. کتاب های ایران از آغاز تا اسلام (۱۹۵۴) و ایران از آغاز تا اسکندر بزرگ (۱۹۶۴) نوشته رومن گیرشمن فرانسوی از اعتبار برخوردارند ولی آن ها نیز پر از حدس و نظریه پردازی هستند. تا جایی که ممکن بوده کوشیده ام میان حدس و واقعیت تمایز قائل شوم تا خواننده آن ها را با هم اشتباه نکند. در موارد کاملاً مربوط به قلمرو هخامنشیان — دودمانی که از ۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد بر شا
هنشاهی ایران فرمان راندند — کوشیده ام با تکیه بر مهم ترین مراجع نوشته های جدید یادداشت هایی را بگنجانم؛ اما این کار را در مورد مناطق دوردست نسبت به قلمرو آن ها و موضوع های حاشیه ای انجام نداده ام. در حدود ده سال گذشته تا حدی به برکت علاقه ای که به مناسبت برگزاری جشن های دوهزار و پانصدمین سال شاهنشاهی کوروش بزرگ برانگیخته شده بود و نیز انتشار لوحه های استحکاماتی تخت جمشید، کتاب های جدید منتشر شده دربارهٔ هخامنشیان دوبرابر شد. دو کتاب مهم تازه در این زمینه عبارتند از ایران در زمان نخستین شاهان هخامنشی (۱۹۷۶) از محمد داندامایف و داریوش پارسی (۱۹۷۶) نوشته والتر هینتس هر دو به زبان آلمانی. در مورد پیشینه ایران خواندن کتاب میراث ایران (۱۹۶۲، ۱۹۷۶) نوشته ریچارد فرای هنوز امری اجتناب ناپذیر است. ناآگاهی من از زبان های مربوطه ناچارم کرد از منابع بابلی و مصری و اسناد آرامی و لوحه های عیلامی به صورت دست دوم استفاده کنم؛ در مورد کارهای باستان شناسان شوروی نیز چنین بود. من به ویژه وامدار محبت د.م. لوئیس هستم که با خواندن پیش نویس کتابم بسیاری از خطاهایم را یادآور شد، توصیه های ارزشمندی نمود، و کتاب ها و مقالاتی را که نمی
شناختم یا در دسترس نداشتم به من معرفی کرد؛ همچنین در مورد بسیاری نکات از د.م. استروناک و مایکل کوک سپاسگذارم. سرانجام باید از سایمون هورن بلوئر که تصحیح نمونه های چاپخانه را بر عهده گرفت، و از جولیا کلرمن که عکس های کتاب را تهیه کرد و نسخه بدنمای مرا به کتابی درخور تبدیل نمود تشکر کنم. پارسیان به سرزمین خودشان «پارسه» می گفتند که دقیقاً برابر با استان فارس کنونی است. در موارد نادری که پرشیا نوشته ام — که از پرسیای لاتین به ما رسیده است — منظور واحد جغرافیای سیاسی یا قدرت بزرگی است که ایرانیان به آن ایران می گویند. ایران (آریانا) سرزمینی است که ایرانیان سرزمین آریایی می نامیدند و در دوران باستان مرزهای جغرافیایی کاملاً مشخصی نداشت. ایالات ماد و پارس ضلع غربی آن در همسایگی بین النهرین را تشکیل می دادند. مرز شرقی آن احتمالاً در حوزه رود سند متوقف می شد، گرچه شاید در شمال خاوری به رود یاکسارتس (سیر دریا یا سیحون امروزی) می رسید. در جنوب جایی که امروزه بلوچستان می نامند گرچه جزئی از شاهنشاهی ایران بود ولی در شمار سرزمین اصلی محسوب نمی شد؛ این نکته در مورد سرزمین خوزیان (خوزستان کنونی که به عربی اهواز می گفتند) که
معمولاً به آن جا عیلام گفته می شد و شوش پایتخت هخامنشیان در آن جا قرار داشت نیز صادق است. نقد. یشگفتار مترجم به بیان اهمیت راستگویی و بی طرفی در بیان حوادث تاریخی می پردازد. و بر این اساس به نقد نویسنده کتاب مانوئل کوک که اندیشمندی انگلیسی است و در آستانه قرن بیست و یکم زندگی می کند، می پردازد. پروفسور جان مانوئل کوک در جنگ جهانی دوم در یونان سرباز بوده و در آن جا شیفتگی بیش تری نسبت به یونان یافته است. سپس از ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۴ مدیر مدرسه باستان شناسی بریتانیا در آتن شده و آن گاه از ۱۹۵۸تا ۱۹۷۶سمت استادی تاریخ و باستان شناسی را در دانشگاه بریستول بر عهده گرفته است. مترجم معتقد است که نویسنده شیفتگی خود نسبت به یونان را در کار علمی و تاریخ نگاری خود دخالت داده و به پیروی از سیاست اروپاییان در دو سده اخیر علاقه به یونان و دشنام به شرق را سر لوحه نوشته خود قرار داده است. از این رو به تحریف واقعیات، دست چین کردن بدترین تهمت های یونانیان به ایرانیان و نادیده گرفتن واقعیات دینی، اجتماعی و سیاسی جامعه ایران پرداخته است. یکی از طرفدارانه نویسنده در انتخاب منابع است. وی خود در بخش منابع به این نکته اشاره می کند: در این فصل
منابع تاریخ هخامنشی به سه دسته تقسیم می شوند: دسته اول: عهد عتیق که آن را به دلیل مذهبی بودن، افسانه پردازی و بی اعتباری می داند. دسته دوم: کتیبه های ایرانی که همه آن ها را تبلیغات و حتی دروغ و فاقد ارزش معرفی می کند. دسته سوم: نوشته های یونانیان و در رأس آنان هرودوت که خود موضعی خصمانه نسبت به هخامنشیان داشته است، منبع اصلی او است و به نظر او ارزش مراجعه و استناد دارد. مترجم در جای جای کتاب و در پاورقی دربارهٔ موضع گیری های نویسنده نظریاتی را آورده و به نقد و تحلیل گفته های وی پرداخته است. مقدمه نویسنده بین انگیزه وی از نگارش کتاب است. ایشان معقتد است که قصد داشته شکافی را پر کند و هیچ گاه از نظر حجم و دامنه مطالب قدس رقابت با کتاب «تاریخ شاهنشاهی» نوشته «اومستد» را نداشته است. وی معتقد است بعد از اومستد کشفیات زیادی انجام گرفته و اندیشه های جدید مطرح شده که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین کتاب های «ایران از آغاز تا اسلام» و «ایران از آغاز تا اسکندر بزرگ» نوشته رومن گیرشمن فرانسوی را نیز پر از حدس و نظریه پردازی می داند و معتقد است که با تکیه بر بهترین مراجع نوشته های جدید یادداشت هایی را اضافه کرده است. ا
ز منابع بابلی و مصری و اسناد آرامی و لوحه های عیلامی و همچنین کارهای باستان شناسان شوروی، به صورت دست دوم استفاده کرده است.
خط عربی یک سامانه نوشتاری است که برای نوشتن زبان عربی و دیگر زبان هایی همچون فارسی، اردو و ... به کار می رود. در گذشته برای نوشتن زبان ترکی عثمانی نیز کاربرد داشت. خط عربی، دومین سامانهٔ نوشتاری پرکاربرد جهان از جهت شمار کشورها و سومین از جهت شمار کاربران پس از خط لاتین و نویسه های چینی است. خط عربی، افزون بر نوشتار، اشاره به شیوه های زیباشناختی هنری و کاربردی آن نیز دارد و جزو هنر اسلامی است. این خط عمدتا در کشورهای اسلامی غرب و جنوب آسیا و کشورهای شمال آفریقا کاربرد دارد. پیشینهٔ خط عربی. دربارهٔ پیشینهٔ خط عربی، دیدگاه های گوناگونی وجود دارد:پیش تر، پژوهشگران دربارهٔ ریشهٔ خط عربی به دو گروه تقسیم شده بودند. گروهی که اکنون در حاشیه اند ریشهٔ خط عربی را سُریانی که خود مشتق از خط آرامی شاهنشاهی است می دانند. گروه دوم به رهبری تئودور نُلدِکه ریشهٔ خط عربی را خط نَبَطی می دانند. این نظریه از سوی جان هیلی تأیید شد و به طور کامل در پژوهش های او دربارهٔ الفبای عربی و سریانی مستند شده است. کتیبه های به دست آمده در کاوش های باستان شناختی در ام الجمال در اردن که تاریخ آن مربوط به سدهٔ ششم میلادی است، تأییدی بر اشتقا
ق خط عربی از خط نبطی و تولد انواع نوشته های عربی منسوخ می باشد. کهن ترین سندی که در این باره به دست آمده است کتیبهٔ نامدار به «نقش نَماره» است که تاریخ آن ۳۲۸ پس از میلاد است، دومین سند، کتیبهٔ نامور به «نقش زَبَد» است متعلق به ۵۱۲ بعد از میلاد و سند سوم، کتیبهٔ «نقش حَرّان» است که تاریخش ۵۶۸ پسامیلاد می باشد. خط نبطی در صحرای سوریه در منطقهٔ دولت «بنی غَسّان» میان بازرگانان متبادل گردیده و تغییرات یافته و به واسطهٔ تجار به مراکز بازرگانی و فکری حجاز منتقل شده و منتشر گردیده است. بعید هم نیست که در این تغییرات مردم حیره و اتباع دولت «آل مُنذَر» که با مکه و مدینه روابط بازرگانی داشته اند نیز سهیم باشند.بعضی برآنند که عرب ها خط نبطی را از «حوران» در اثنای آیند و روند خود به شام و به واسطهٔ بازرگانان آموخته اند. خط عربی یا خط اسلامی از خط نبطی و خط نبطی از خط آرامی مأخوذ است و یمنی ها هم مستقیماً خط مُسند را از آرامیان گرفته اند. خطی که در کهن ترین اسناد عربی دیده می شود مانند نقش زبد، نقش حران و سنگ قبر عبدالرحمن بن جبر مورخهٔ ۳۱ هجری، که در مصر کشف شده است مبدأ دو خط اسلامی کوفی و نسخ است، چیزی که از آثار اسلا
می برداشت می شود آن است که خط کوفی زودتر مشتق شده و اصلاح گردیده و در آن استادانی پیدا شده اند و این خط به واسطهٔ اینکه حروفش بهتر از حروف نسخ (که آن روزها تا دیری هر دو بی نقطه و اِعراب نوشته می شدند) بود، یعنی حروف متشابه کمتر داشت، ویژهٔ نوشتن قرآن و کتیبه ها و کتب علمی قرار گرفت، همچنانکه نسطوریان و سریانیان خط سریانی و سطرنجیلی را و عبریان خط مُرَبّع را مخصوص کتب مقدس دینی و کتاب های علمی قرار داده بودند و خط نسخ برای مکاتبات خصوصی و رفع نیازهای عادی به کار می رفته است. (محمدتقی بهار) تاریخ دقیق نگارش زبان فارسی به خط امروزی پیدا نیست. ایرانیان در سده های نخستین اسلامی به خط مانوی و خط پهلوی می نوشتند. در همین حال ایرانیان مسلمان نظیر یزید فارسی کوشیدند تا شیوهٔ نوشتن قرآن را که به خط نبطی بود و ابهامات زیادی داشت بهبود بخشند. در خط سریانی یا کوفی حروف بدون نقطه نوشته می شدند و مصوت های کوتاه و برخی مصوت های بلند مانند «ا» نوشته نمی شد. از آن رو که قرآن به زبان عربی بود، عرب ها در خواندن آن مشکلی نداشتند، ولی ایرانیان نمی توانستند آن را بخوانند؛ ازاین رو ایرانیان با ذوق و سلیقه خود و با نیم نگاهی به خط پ
هلوی و خط اوستایی، نقش مهمی را در تکامل خط نوشتاری قرآن و در واقع خط عربی بازی کردند. اگر چه خط کنونی فارسی از عرب ها (خط اسلامی یا کوفی که برگرفته از نبطی و سریانی و در آخر خط فنیقی است) وام گرفته شده، با وجود این می توان ادعا کرد که خط اسلامی، خطی است که ایرانیان در شکل گیری و خوش نویسی آن سهم عمده ای داشته اند. از این گذشته بعدها ایرانیان بر بنیاد نیازهای زبانی خود، حروفی همانند پ، ژ، گ، چ را به الفبای عربی افزوده و الفبای فارسی را پدید آوردند و از سدهٔ سوم هجری به علت رواج نامه نگاری های دیوانی، کم کم خط های مانوی و پهلوی، جای خود را به الفبای فارسی دادند. خطی را که امروز زبان فارسی با آن نوشته می شود یا در هند و پاکستان متداول و مرسوم است و در سابق در کشور عثمانی نیز رواج داشته است، نباید خط عربی دانست؛ بلکه این خط که در آغاز از «انبار» به نجد عربستان رفته یکی از خطوط متداول سریانی و نبطی بوده که با تحولاتی برای نوشتن زبان عربی به کار رفته است. استعمال خط عربی برای نوشتن فارسی در خراسان آغاز شد زیرا که در فارس و غرب ایران هنوز گروه های بزرگی از زرتشتیان و موبدانشان زندگی می کردند که به پارسی میانه (پهلوی
) می نوشتند و خط پهلوی هنوز هماوردی برای خط و نگارش های جدید به شمار می آمد و از ساخت روش های نو نگارشی برای فارسی جلوگیری می کرد. به عبارت دیگر درصورت پیروزی ایران در جنگ با عرب ها، امکان داشت چیزی شبیه به خط پهلوی خط کنونی ایران باشد. بنابراین، فارسی گویش محلی جنوبی ترین ناحیه ایران بود که به عنوان یک زبان گفتاری به تدریج از جنوب به شمال و خاور ایران گسترش یافت و آنگاه در منتهی الیه شمال شرقی ایران به زبان ادبی آن ناحیه تبدیل گردید و از آن جا به باختر و جنوب باختری ایران رفت و سرانجام در بخشی بزرگ از آسیا ریشه دواند. ترتیبِ الفبای فارسی در آغاز به صورت ابجد بوده است و بسیاری از خط های دیگر، از جمله خط لاتین هم که برآمده و برگرفته از خطوط کهن سامی هستند، هنوز بر همان ردیف «ابجد» و «هوز» استوارند. تغییر شکل الفبای فارسی به صورت کنونی، پس از آن روی داد که شعوبیه ایرانی برای تسهیل در فراگیری الفبا، کوشیدند حروف همسان از نظر صورت و ردیف صوتی را در کنار هم قرار دادند تا برای نوآموزان، فراگیری آن آسان باشد و نامش را الفبای «پیرآموز» گذاشتند. نخستین کسانی که نقطه های اِعجام را برای تمایز حرف های (وات های) یکریخت (م
انند «ب» و «ت») به کار بردند یحیی بن یَعمَر عَدوانی قیسی و نصر بن عاصم بودند. خلیل بن احمد فَراهیدی اصالتاً از أزد اهل عمان بود، حرکت گذاری را ابداع کرد. پیش از او برای نشان دادن مصوِّت های کوتاه نقطه هایی سرخ رنگ به کار می رفت که واضع آن ابوالاسود دُؤَلی بود. نخستین کسی که خط را از کوفی به خط ثلث تبدیل کرد ابن مُقَلّهٔ شیرازی بود. خط عربی پیش از اسلام. اثری به دست نیامده است که بر آشنایی عرب حجاز به کتابت و خط در گذشته های دور دلالت داشته باشد. آنان اندکی پیش از ظهور اسلام با خط و کتابت آشنا شدند. علت آن که کتابت و خط، در میان عرب های حجاز رایج نبوده، زندگی بدوی و صحرانشینی آنان بوده است. آنان همواره در حال کوچ و رفت وآمد یا جنگ و غارت قبایل دیگر به سر می برده اند. راهزنی و از این قبیل شغل ها، آنان را از تفکر دربارهٔ صنایع و از جمله کتابت که از صنایع مدنیت و شهرنشینی است، بازمی داشت. جز آنکه برخی از آنان که برای بازرگانی به شام و عراق سفر می کردند، رفته رفته تحت تأثیر مردم متمدن آن مناطق قرار گرفته و از سبک زندگی آنان الهام گرفتند و خط و نویسندگی را از آنان فرا گرفتند. از این رو با خط نبطی یا سریانی آشنا شدن
د، و این دو نوع خط تا پس از فتوحات اسلامی در عرب ماندگار و نامدار بود. از خط نبطی خط نسخ به وجود آمد که امروز نیز شناخته شده و باقی است و از خط سریانی خط کوفی پیدا شد که خط حیری نامیده می شد. یعنی به «حیره» که شهری قدیمی و عربی در مجاورت کوفه است، منسوب بود، زیرا تغییر و تحول در خط سریانی در حیره رخ داد و پس از بنای کوفه و انتقال تمدن عرب به این شهر، نام آن به خط کوفی تغییر کرد. این خط، زمانی دراز میان عرب معروف و متداول بود به گونه ای که علی بن ابی طالب نیز به همین خط می نوشت. عرب ها خط نبطی را که بعدها به خط نسخ تبدیل شد، در خلال سفرهای بازرگانی خود به شام، از «حوران» آموختند. اما خط حیری یا کوفی را از عراق گرفتند. عرب ها هر دو خط را نخست در نامه ها و نوشته های عادی و سپس در نوشته های مهم، مانند قرآن و حدیث به کار گرفتند. یک دلیل بر آن که خط کوفی تحول یافتهٔ خط سریانی است، آن که عرب به جای «کتاب» می نوشتند «کتب» بدون الف، و نیز به جای «رحمان» می نوشتند «رحمن». این از ویژگی های خط سریانی است که الف ممدود (دارای مَد) را در ساختار واژگان، نمی آورند. هنگام ظهور اسلام خط و نویسندگی میان عرب حجاز رایج نبود. تنها
معدودی کمتر از بیست نفر با خط و نوشتن آشنا بودند. پیامبر اسلام آنان را برای کتابت وحی استخدام کرد و مسلمانان را به آموختن خط و کتابت تشویق نمود و روز به روز، تعداد کسانی که کتابت را می آموختند رو به فزونی نهاد. دو خط نسخ و کوفی میان مسلمانان باقی مانده و رواج یافت. مسلمانان نسبت به دگرگونی و تحسین و تزیین آن دو خط کوشیدند، تا آن که ابن مقله شیرازی، در آغاز سده چهارم هجری، در زیبایی خط نسخ کوشید و خط نسخ را به حد اعلای کمال خود به گونه ای که هم اکنون متداول است، رسانید. با گذشت زمان خط کوفی – بر خلاف خط نسخ – رو قهقرا نهاد. این خط حدود دو سده رواج داشت سپس از میان رفت و از آن پس مصحف ها با خط نسخ نوشته می شد. خط عربی پس از اسلام. در آغاز دوران اسلامی مسلمانان کوشیدند تا قرآن را به نگارش درآورند؛ و شمار کمی از آن ها که نوشتن می توانستند شامل «علی بن ابی طالب»، «عمربن خطاب» و «طلحة بن عبیدالله» قرآن را به نگارش درآوردند. در این نگارش از حروف الفبای نبطی یا خط سریانی (سطرنجیلی) بهره بردند. خط های نبطی و سریانی هر دو از خط آرامی نشأت گرفته بودند. در این خط ابهامات زیادی بود و حروف بدون نقطه نوشته می شدند و مصوت ها