Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ن یکی از جانشین های بروجردی برای رهبری شیعیان مطرح بود، به انتشار بخشی از نوشته های خود در زمینهٔ فقه پرداخت که کتاب توضیح المسائل در همین راستا توسط او به چاپ رسید. هم چنین وی از نظر اعتبار به درجه ای رسیده بود که توسط بسیاری از شیعیان ایرانی به عنوان مرجع تقلید انتخاب شده بود. گرچه این طور به نظر می رسید که او اهداف عمیق تری نسبت به تبدیل شدن به یک مرجع تقلید معمولی در سر داشته است. انجمن های ایالتی و ولایتی. بعد از کودتای ۲۸ مرداد در سال ۱۳۳۲، سلطهٔ آمریکا بر ایران گسترش یافت و این کشور در دربار شاه نفوذ زیادی پیدا کرد. آمریکا در آن زمان در پی این بود که اصلاحاتی در کشورهای جهان سوم به وجود آورد که هدف اصلی آن خنثی کردن التهابات سیاسی و ثبات حکومت های موافق سیاست های این کشور بود. از جمله این اقدامات در ایران، دادن پست نخست وزیری به افرادی مانند جعفر شریف امامی، علی امینی و اسدالله علم بود. گفته می شود در زمان نخست وزیری امینی، او پس از درگذشت بروجردی برای جلب همراهی علماء به قم سفر کرده و با چند تن از علماء حوزه، از جمله خمینی، دیدار می کند. خمینی در آن دیدار انتقادات و توصیه هایی را به نخست وزیر می کند ک
ه امینی سال ها بعد، آن ها را «بسیار روشنفکرانه» قلمداد می کند. محمدرضا شاه نیز بعد از کودتا، دست به مجموعه اقداماتی زد تا موقعیت حکومت را مستحکم تر کرده و با حذف مخالفین بالقوه و بالفعل در کشور، الگوی آمریکایی ها را در ایران پیاده کند که نتیجهٔ آن، سلطهٔ بیشتر آن ها بر اقتصاد کشور بود. جانشین علی امینی در پست نخست وزیری، اسدالله علم بود. در تیرماه ۱۳۴۱ لایحهٔ انجمن های ایالتی و ولایتی در کابینهٔ او به تصویب رسید. به نظر می رسید یکی از اهدافی که این لایحهٔ اصلاح طلبانه دنبال می کرد، مبارزه با نفوذ دین در میان مردم کشور بود، به گونه ای که بر طبق آن، سه شرط «مسلمان بودن»، «سوگند به قرآن» و «مرد بودن» در مورد رأی دهندگان و انتخاب شوندگان – که از شرایط سنتی و عمومی در انتخابات آن دوران محسوب می شد – حذف شده بود. بعد از تصویب این لایحه، به دعوت خمینی در منزل عبدالکریم حائری جلسه ای با حضور علمای طراز اول قم برگزار شد. در این جلسه، خمینی، که این طرح را زمینه ای برای نفوذ بهائیت به عرصه های مختلف کشور می دانست، با گلپایگانی و برخی مراجع دیگر رایزنی کرده و سرانجام تصمیم بر آن شد که تلگرافی به شاه ارسال کرده و در آن مخ
الفت مراجع قم را با این مصوبهٔ دولت ابراز کنند. هم زمان با آن، پیام هایی نیز به علمای مراکز و شهرهای دور و نزدیک ارسال کردند. خمینی خود به شاه و نخست وزیر وقت تلگراف فرستاد و نسبت به سرپیچی از قوانین اسلام و قانون اساسی مصوب سال ۱۲۸۶ هشدار داد و به آن ها اخطار داد در صورت عدم لغو این قانون، علماء دست به اعتراض خواهند زد. او برای نخست وزیر نوشت: «این جانب مجدداً به شما نصیحت می کنم که به اطاعت خداوند متعال و قانون اساسی گردن نهید و از عواقب وخیمهٔ تخلف از قرآن و احکام علمای ملت و زعمای مسلمین و تخلف از قانون اساسی بترسید و عمداً و بدون موجب مملکت را به خطر نیندازید و الا علمای اسلام دربارهٔ شما از اظهار عقیده خودداری نخواهند کرد.» به دنبال این اقدامات، حکومت شاه به تهدید روحانیت و تبلیغات علیه آن ها روی آورد و حتی علم صراحتاً گفت: «دولت از برنامهٔ اصلاحی که در دست اجرا دارد عقب نشینی نمی کند.» اما پیام ها و اقدامات خمینی و دیگر علمای قم، موجب شده بود که جنبش مخالفت با لایحهٔ انجمن های ایالتی و ولایتی که به «جنبش دوماهه» شهرت پیدا کرده بود، در میان مردم حامیان زیادی پیدا کند و این باعث افزایش فشار به حکومت شاه
می شد. سرانجام پس از دو ماه کشمکش، شاه و دولت به دادن پاسخ های مساعد به علمای قم تن دادند. این پاسخ های مکتوب در قالب عقب نشینی و دل جویی از علمای قم نوشته شده بود، اما در هیچ کدام از آن ها نامی از خمینی، که بنیان گذار نهضت دوماهه محسوب می شد، دیده نمی شد. خمینی پس از آن نیز به مخالفت خود ادامه داد و از دولت خواست طی یک بیانیهٔ رسمی لایحهٔ انجمن های ایالتی و ولایتی را لغو و خبر آن را منتشر کند. در آن زمان بعضی از علمای حوزهٔ علمیه موضع دولت را قانع کننده تشخیص داده بودند و خواستار پایان دادن به نهضت دوماهه شده بودند. در همان حال، خمینی خطاب به مردم نوشت: «ملت مسلمان تا این خطرها رفع نشود، سکوت نمی کند و اگر کسی سکوت کند در پیشگاه خداوند قادر متعال مسئول و در این عالم محکوم به زوال است… ملت مسلمان و علمای اسلام زنده و پاینده هستند و هر دست خیانتکاری که به اساس اسلام و نوامیس مسلمین دراز شود، قطع می کنند.» او این سخنان را در پاسخ به اصناف تهران که از او دربارهٔ مصاحبهٔ رادیویی علم پرسیده بودند نوشت. او هم چنین در این باره گفت: «به نظر اینجانب مصاحبهٔ آقای نخست وزیر به هیچ وجه ارزش قانونی نداشت و نظر این جانب را
تأمین ننمود… زیرا چیزی که در هیئت وزیران تصویب شد به امضای آقای نخست وزیر لغو نمی شود و به قوت خود باقی است.» او در همان نامه برای اولین بار نسبت به خطر صهیونیسم و صهیونیسم گرایان داخلی هشدار می دهد و از همگان می خواهد که در مقابل نفوذ صهیونست ها به اقتصاد و سیاست کشور بایستند: «قرآن کریم و اسلام در معرض خطر است، استقلال مملکت و اقتصاد آن در معرض قبضهٔ صهیونیستهاست که در ایران به [صورت] حزب بهایی ظاهر شدند و مدتی نخواهد گذشت که با این سکوت مرگبار مسلمین تمام اقتصاد این مملکت را با تأیید عمال خود قبضه می کنند و ملت مسلمان را از هستی در تمام شئون ساقط می نمایند.» سرانجام دولت علم تسلیم خواست علماء و مردم شد و لایحهٔ انجمن های ایالتی و ولایتی در جلسهٔ هفتم آذر ۱۳۴۱ در هیئت دولت لغو و خبر آن کتباً به مراجع قم ابلاغ شد. خمینی در نشستی با علمای قم، لغو این لایحه پشت درهای بسته را کافی ندانست و به نمایندگی از مراجع وقت، خواهان آن شد که خبر لغو آن به طور رسمی و علنی اعلام شود. در نتیجهٔ این درخواست، فردای آن روز خبر لغو این لایحه در روزنامه های دولتی انعکاس یافت و ماجرای لایحهٔ انجمن های ایالتی و ولایتی پایان یافت.
خمینی بعد از این ماجرا در سخنانی گفت: «در این دو ماه که این پیشامد کرد، شب هایی شد که من دو ساعت خواب کردم… باز اگر دیدیم شیطانی از خارج متوجه ملکت باشد، ما همین هستیم و دولت همان… نصیحت از واجبات است… از شاه گرفته تا این آقایان، تا آخر مملکت، همه را باید علمأ نصیحت کنند.» می توان گفت ماجرای انجمن های ایالتی و ولایتی در واقع به بهانه ای برای طرح اساسی ترین مطالبات علماء از دولت وقت تبدیل شد و مسائل و مشکلاتی که خمینی در این ماجرای کوتاه مطرح کرد، بسیار کلی تر و مهم تر از موضوع خود لایحه بود. علاوه بر این، این ماجرا او را به عنوان یک صدای مخالف دربرابر شاه بیش ازپیش مطرح کرد. اگرچه پیش از این ماجرا نیز خمینی به عنوان عالم و مرجعی مهم نزد دیگران شناخته شده بود، اما می توان گفت که پس از آن، شخصیت رهبرگونه و مبارز او نزد مردم بیشتر شناخته شد و در نتیجه این ماجرا را می توان به عنوان سرآغازی بر نهضتی دانست که چند سال بعد موجب سرنگونی حکومت پهلوی شد. طرح انقلاب سفید. بعد از پایان ماجرای لایحهٔ انجمن های ایالتی و ولایتی، در دی ماه ۱۳۴۱ طرحی جدید و این بار توسط خود شاه با عنوان «انقلاب سفید» یا «انقلاب شاه و میهن» با
اصولی شش گانه اعلام شد. این طرح که به تشویق آمریکا مطرح شده بود، تلاشی بود تا حکومت شاه را به نوعی آزادی خواه و مترقی نشان دهد. گفته می شود شاه معتقد بود شکست طرح انجمن ها به آن دلیل بود که دولت و نه شاه عهده دار آن بوده است. او امیدوار بود که در مورد این طرح، کسی جرأت ابراز نظر مخالف نداشته باشد. معروف ترین بند این اصول شش گانهٔ انقلاب سفید، القای رژیم ارباب و رعیتی بود. این اصول از داخل و خارج مورد حمایت های بسیاری قرار گرفت. از طرفی آمریکا آن را موافق اهداف خود می دانست و به همین دلیل در پی تحقق آن از هیچ کمکی به شاه دریغ نمی کرد. از طرف دیگر، در داخل کمونیست ها این تحول را هماهنگ با مراحل دیالکتیک خود می دیدند و این تغییرات را همان انتقال مرحلهٔ فئودالیته به سرمایه داری و پس از آن، ظهور کمونیسم دانستند. این برداشت باعث موافقت شوروی و احزاب آن با این طرح و حمایت آن ها از آن شده بود. شاه در دی ماه ۱۳۴۱ اصول شش گانهٔ اصلاحات خود را اعلام کرد و از مردم درخواست کرد که در ۶ بهمن همان سال به پای صندوق ها آمده و به آن رأی بدهند. در پی آن، خمینی گروهی از علماء و مراجع قم را به تشکیل جلسه ای با هدف بررسی این موضوع
دعوت کرد. در آن جلسه مقرر شد که روح الله کمالوند به نمایندگی از مراجع قم با شاه مذاکره کند و انگیزهٔ او را از این اصلاحات جویا شود. کمالوند بعد از بازگشت از تهران نتیجهٔ گفتگوهای خود را با شاه به علمای قم و شخص خمینی بیان کرد. از صحبت های او این طور برمی آمد که آن اصلاحات برای شاه بسیار مهم و سرنوشت ساز بود. شاه در اهمیت این انقلاب به کمالوند گفته بود: «اگر آسمان به زمین بیاید و زمین به آسمان برود، من باید این برنامه را اجرا کنم، زیرا اگر نکنم از بین می روم و کسانی روی کار می آیند و به این کارها دست می زنند که نه تنها هیچ اعتقادی به شما و مرام و مسلک شما ندارند، بلکه مساجد را بر سر شما خراب خواهندکرد و شما را نیز از بین خواهندبرد.» شاه هم چنین در بخش دیگری از صحبت های خود خطاب به کمالوند می گوید: «[در صورتی که] روحانیون با این برنامهٔ اصلی موافقت کنند و به کارشکنی و مخالفت دست نزنند، اطمینان می دهم که هر پیشنهاد و خواسته ای که دربارهٔ روحانیت داشته باشند، برآورده سازم.» ظاهراً خمینی از لحن این پیام این گونه برداشت می کند که این اصلاحات بیش از هر چیز به سود شاه و سلطنت او است. از طرف دیگر، حامیان این طرح او را
به این نتیجه می رساند که با اجرای اصول انقلاب سفید، زمینه برای نفوذ بیشتر آمریکا و اسرائیل به ایران مساعدتر می شود. بنابراین در نشست بعدی علمای قم، خمینی خواهان تحریم همه پرسی می شود. اما اعضای دیگر جلسه با این درخواست موافقت نمی کنند. خمینی به بیان های مختلف حاضران در جلسه را با عقیدهٔ خود همراه می کند و سرانجام فتوای تحریم را از آن ها می گیرد. او در بیانیه ای در تاریخ دوم بهمن، چهار روز پیش از برگزاری همه پرسی، آن را «اجباری» و «مخالف اسلام و قانون اساسی» قلمداد می کند. پس از انتشار این بیانیه بازار تهران تعطیل شد و دانشجویان دانشگاه تهران دست به راهپیمایی های اعتراض آمیز زدند. در پی آن، پلیس مجبور به مداخله شد و جمعی از دانشجویان را مجروح و برخی از آنان را دستگیر کرد. شاه که نام این اصلاحات خود را «انقلاب سفید» گذاشته بود به هیچ وجه مایل نبود تا در آستانهٔ همه پرسی دست به خشونت و شدت عمل بزند. این کار می توانست فلسفهٔ انقلاب او را که آن را «سفید» و «تصویب شدهٔ ملی» نامیده بود زیر سؤال ببرد. به همین دلیل، او تصمیم گرفت شخصاً با اطلاع قبلی وارد قم شود و نظر موافق علمای دین در مورد برنامه های خود را بگیرد. م
ی توان این حرکت او را تقلیدی از حرکت پدرش، رضاشاه دانست، که در سال ۱۳۰۷ در حرکتی مشابه راهی قم شد تا از نردیک علمای معترض را قانع کند. او دو روز بعد از اعلامیهٔ خمینی، راهی قم شد. باوجود تلاش های بسیاری که کارگزاران حکومت در شهر قم کردند، در آن زمان هیچ گونه استقبالی از جانب روحانیت نسبت به شاه به عمل نیامد. خمینی حتی مردم را از رفت وآمد در شهر منع کرده بود و از آن ها درخواست کرده بود در روز چهارم بهمن در خیابان های شهر ظاهر نشوند. نه تنها مردم و روحانیون به استقبال شاه نرفتند، بلکه حتی تولیت آستان مقدسهٔ حضرت معصومه نیز آن روز به استقبال شاه نرفت و این برای شاه که می دانست تولیت آستانهٔ مقدسه، باید به نوعی کارگزار حکومت نیز باشد، به هیچ وجه رضایت بخش نبود. این واقعیت را می توان در سخنرانی او در جمع مقامات محلی قم دریافت، جایی که در آن او روحانیت را «ارتجاع سیاه» و بدتر از آن، «ارتجاح سرخ» و «صد برابر خائن تر از حزب توده» و «مخالف اصلاحات» دانست و به شدت از آن انتقاد کرد. روز ششم بهمن، همه پرسی با میزان مشارکتی که بسیار پایین گزارش شده است انجام شد. درحالی که این گونه به نظر می رسید که مردم اغلب شهرها آن را ت
حریم کرده باشند، رسانه های دولتی خبر از تصویب آن با اکثریت آراء را دادند؛ ۵٬۶۰۰٬۰۰۰ رأی موافق در مقابل ۴۱۵۰ رأی مخالف. پس از اعلام این نتایج، پیام های تبریک فراوانی از سوی کشورهای غربی و برخی کشورهای منطقه به سوی شاه فرستاده شد. جان اف. کندی، رئیس جمهور وقت آمریکا، از این انتخابات به عنوان «انتخابات تاریخی» یاد کرد و طی پیامی به شاه اطمینان داد که از این پس می تواند کمک های بیشتری از آمریکا دریافت کند. روزنامه های آمریکا نیز به تمجید از شاه پرداختند و او را بیش از هر زمان دیگری مستحق حمایت و کمک های مادی و معنوی دانستند. مطبوعات غربی، تصویب ملی اصول شش گانه را یک «اقدام انقلابی» و رسانه های دولت شوروی آن را بخشی از مبارزه با نظام فئودالی خواندند. بعد از انتخابات، خمینی اعتراضات خود را با انتشار بیانیه ای که به امضای هشت تن از علمای دیگر نیز رسیده بود، ادامه داد. او در آن اعلامیه، به بیان موارد مختلفی که معتقد بود شاه در آن ها قوانین را نقض کرده است پرداخت و از گسترش فساد اخلاقی در کشور شکایت کرد و او را متهم به اطاعت و فرمان برداری از آمریکا و اسرائیل کرد. او بیان داشت که راه حل این مناقشه را در «برکناری دولت
ظالم وقت به جرم نقض قوانین اسلام و نادیده گرفتن قانون اساسی» می بیند و خواستار آن است که دولتی جایگزین دولت فعلی شود که «به اسلام وفادار باشد و دغدغه اش ملت ایران باشد.» او هم چنین در بیانیه ای «سقوط کشاورزی و استقلال کشور» و «ترویج فساد و فحشا» را به عنوان نتایج قطعی اصلاحات شاه پیش بینی کرد. ۸ بهمن آن سال برابر بود با آغاز ماه رمضان، و خمینی در آن ایام به مردم ایران پیشنهاد کرد که در آن سال، مراسم نماز جماعت و سخنرانی در مساجد تعطیل شود و مردم برای اعلام انزجار از شاه و برنامه های او، دست به مبارزات منفی بزنند. در روز عید فطر همان سال، خمینی برای مردمی که از راه های دور و نزدیک به دیدار او آمده بودند سخنرانی مهمی کرد و در آن شاه را به تمکین در برابر اسلام و علماء فراخواند. شاه نیز در ۲۳ اسفند آن سال در سخنانی تند، کسانی را که همه پرسی را تحریم کرده بودند به سرکوب و شدت عمل تهدید کرد. خمینی به منظور پیشگیری از اقدامات شاه و گستراندن دامنهٔ انقلاب به لایه های مختلف جامعه و نیز به نشانهٔ اعتراض نسبت به تصمیمات دولت، نوروز سال جدید، یعنی ۱۳۴۲ را عزای عمومی اعلام کرد. این تصمیم که طی بیانیه ای انتشار یافت، گام
مهم دیگری از جانب او در جهت همراه کردن مردم در مخالفت با شاه محسوب می شد. او در این بیانیه از انقلاب سفید شاه به «انقلاب سیاه» تعبیر کرد و آن را هم سو با اهداف آمریکا و اسرائیل دانست. رویداد مدرسه فیضیه. روز دوازدهم فروردین سال ۱۳۴۲، مصادف بود با ۲۵ شوال ۱۳۸۳ هجری قمری، سالگرد وفات جعفر صادق و مطابق معمول، مجالس بسیاری به همین مناسبت در قم برگزار شده بود. منزل خمینی در محلهٔ «یخچال قاضی» میزبان عزاداران بسیاری بود که گرد او جمع شده و مشغول عزاداری بودند. گفته می شود غیر از عزاداران، شماری از مأموران مخفی با لباس شخصی نیز جزء جمعیت بوده و اوضاع را کنترل می کردند و حتی گاهی سخنی می گفتند یا رفتاری نشان می دادند که نشان از تلاش آن ها برای به راه اندازی اغتشاش و هیاهو در مجلس داشت. طبق ادعای برخی منابع، این عده – که تماماً متشکل از کماندوهای نظامی بودند، با لباس کشاورزان و در حالی که به چاقو و چوب مسلح بودند، صبح آن روز به وسیلهٔ چند دستگاه اتوبوس شرکت واحد از تهران وارد قم شدند و به همراه تعداد زیادی سرباز و نیروهای ویژهٔ شهربانی در اطراف حرم فاطمه معصومه و مدرسهٔ فیضیه حضور پیدا کردند. خمینی، که لحظاتی پس از سخ
نرانی به مجلس وارد شده بود، متوجه افراد مشکوکی شد که از میان جمعیت سعی می کردند با فرستادن صلوات نظم مجلس را به هم بزنند؛ بنابراین یکی از روحانیون را احضار کرد و پیامی به او داد تا به مردم رسانده شود. در آن زمان صادق خلخالی به نمایندگی از خمینی به حاضران گفت: «چنانچه افرادی بخواهند اخلالگری کنند، حاج آقا روح الله به حرم مطهر خواهند رفت و در آنجا با مردم سخن خواهند گفت و مسائلی را که لازم بدانند به آگاهی مردم می رسانند.» این تهدید باعث بازگردانده شدن آرامش به مجلس و ادامهٔ برنامهٔ روضه و عزا شد. عصر همان روز به دعوت گلپایگانی، مجلسی در مدرسهٔ فیضیه برگزار شد. گروهی آشوب گر که عمدتاً از تهران آمده بودند و پیش از ظهر موفق به برهم زدن مجلس خمینی نشده بودند، در فیضیه حضور پیدا کردند و با همان شیوه موفق به ایجاد اغتشاش در مدرسه شدند. در اواسط سخنرانی، این عده وارد شدند و مردم و طلاب را مورد حمله قرار دادند. زد و خورد بین طلاب و مأمورین مخفی شاه شدت گرفت. طلاب با خراب کردن قسمتی از دیوار طبقهٔ دوم مدرسه و برداشتن آجرهای آن، به طرف مأمورین حمله بردند و موفق به عقب راندن آن ها شدند. در این هنگام، نیروهای مسلح و کماندو
های ارتش وارد درگیری شدند و گروه بسیاری از طلاب را زخمی و گلوله باران کردند و عده ای را نیز از پشت بام به زمین پرتاب کردند. گفته می شود مأمورین شاه برای تحریک بیشتر مردم و ایجاد فضای جنگی در مدرسه، شروع به هتاکی و توهین به مقدسات مذهب کردند. این درگیری ها تا ساعت هفت بعدازظهر ادامه داشت و در آن مأمورین شاه پس از وارد ساختن جراحت و قتل چند تن از روحانیون مدرسهٔ فیضیه، دست به خراب کاری در مدرسه زدند. آن ها لوازم شخصی طلاب، از کتاب ها گرفته تا لباس و اثاثیهٔ حجره ها، را به حیاط مدرسه ریختند و همه را آتش زدند. آن طور که محمدتقی فلسفی در کتاب خاطرات خود می نویسد، کماندوهای حکومت در این حمله خشونت بسیاری از خود نشان دادند، به گونه ای که به طلاب بی دفاع با پنجه بوکس، میلهٔ آهنی، زنجیر و حتی شاخه های درختان فیضیه که شکسته بودند، حمله کرده و آن ها را مضروب و مجروح کردند. به گفتهٔ محمدتقی فلسفی، آن ها هم چنین عده ای را نیز از پشت بام فیضیه به رودخانه ای که از کنار آن می گذشت انداختند. بر اساس ادعای او، به دستور مستقیم سرهنگ مولوی، اجازهٔ رسیدگی به حال مجروحین در بیمارستان ها نیز داده نشد. سپهبد مبصر، معاون رئیس شهربانی
وقت، در خاطرات خود ضمن «کودکانه» و «نابخردانه» خواندن این اقدام، بیان می دارد که سربازان شرکت کننده در این مأموریت لباس های غیرنظامی پوشیده، اما فراموش کرده بودند کفش های خود را عوض کنند و همگی پوتین های خود را بر پا داشتند. به بیان او، آن ها پس از حمله به صف ایستادند و با سر دادن شعار «جاوید شاه»، ثابت کردند که یورش آورندگان به مدرسهٔ فیضیه سرباز و آن هم سرباز گارد شاهنشاهی بودند. واکنش های خمینی به ماجرا. گفته می شود در زمان حمله به فیضیه، خمینی برای حضور در مدرسه به راه افتاد، اما حاضران و نزدیکان او، ابتدا با اصرار به او از او درخواست کردند که از این تصمیم منصرف شود، چراکه به زعم آن ها تردیدی نبود مأموران شاه منتظر چنین فرصتی بودند و آمادگی انجام هرگونه اقدامی، حتی علیه مراجع، را نیز داشتند. آن ها سپس درهای منزل او را بستند و با این کار راه را برای خروج خمینی از منزل و هجوم مأمورین به داخل خانه مسدود کردند. خمینی همان جا برای حاضران سخنرانی کرد و چنین گفت: «... عیب است برای کسانی که ادعای پیروی از حضرت امیر و امام حسین را دارند، در برابر این نوع اعمال رسوا و فضاحت آمیز دستگاه حاکمه، خود را ببازند. دستگاه
حاکمه با ارتکاب این جنایت، خود را رسوا و مفتضح ساخت و ماهیت چنگیزی خود را به خوبی نشان داد. دستگاه جبار با دست زدن به این فاجعه، شکست و نابودی خود را حتمی ساخت…» در این سخنرانی او از شخص شاه به عنوان عامل اصلی جنایت و هم پیمان با آمریکا و اسرائیل یاد می کند و از سکوت علمای قم و نجف و دیگر کشورهای اسلامی گلایه می کند و می گوید: «امروز سکوت، همراهی با دستگاه جبار است.» روز بعد، خمینی بیانیه ای را با عنوان «شاه دوستی یعنی غارتگری» منتشر کرد که در تاریخ انقلاب جایگاه ویژه ای دارد. در این اعلامیه، او به محاکمهٔ حکومت شاه پرداخت و به صراحت از علما درخواست کرد که تقیه را رها کرده و به «اظهار حقایق» بپردازند. از معروف ترین جملات این اعلامیه، این است: «من اکنون قلب خود را برای سرنیزه های مأمورین شما حاضر کرده ام، ولی برای قبول زورگویی ها و خضوع در مقابل جباری های شما حاضر نخواهم کرد.» او در این بیانیه «تقیه» را در آن شرایط حرام دانست. می توان گفت تا آن زمان رهبری نهضت هنوز در انحصار خمینی نبود و در واقع طیفی از مراجع و علما، نقش رهبری این قیام را ایفا می کردند که بسیاری از آن ها صحبت از تقیه و مدارا می کردند. اما خمی
نی با صدور بیانیهٔ «شاه دوستی یعنی غارتگری» فتوای حرمت تقیه و وجوب اظهار حقایق را صادر کرد و بعد از آن بود که اکثر توجهات مردم و مبارزان به سمت او جلب شد و در بیشتر تظاهرات و راهپیمایی ها از آن پس، شعار «درود بر خمینی» شنیده می شد. پس از این وقایع، شاه، احتمالاً برای تحقیر و ایجاد تزلزل در حوزه، خدمت نظام وظیفه را برای طلاب جوان الزامی کرد. این کار، یعنی برتن کردن لباس نظامی و خدمت زیر پرچم شاهنشاهی برای طلابی که به کسوت روحانی درآمده بودند، بسیار دشوار و سخت بود. اما خمینی پیکی به سربازخانه ها فرستاد و از طلاب درخواست کرد که «تزلزل به خود راه ندهند» و «از این فرصت برای تقویت جسم و روح خود استفاده کنند.» او خطاب به طلابی که به سربازخانه ها فرستاده شده بودند گفت: «شما سربازان امام زمان (عج) هستید. سربازان و درجه داران را نسبت به نظام رژیم آگاه نمایید و تعلیمات نظامی را با جدیت فراگیرید.» دو روز پس از وقایع قم و حادثهٔ فیضیه، آیت الله العظمی حکیم، از نجف به علمای قم پیامی فرستاد و از آن ها خواست برای حفظ جان خود و رونق بخشیدن به حوزه های علمیه دسته جمعی به نجف مهاجرت کنند. این پیام که به معنای حمایت از مراجع قم
و تأیید نهضت آن ها بود، عصبانیت شاه را برانگیخت. رئیس شهربانی قم به نمایندگی از او به خانهٔ مراجع رفت و از آنان خواست که «سکوت کنند» و «حوزهٔ علمیه را به سیاست آلوده نکنند». یک ماه بعد در تاریخ دوازده اردیبهشت، خمینی در سخنرانی خود با اشاره به همین ماجرا گفت: «مردک می فرستد رئیس شهربانی را، رئیس این حکومت خبیث را می فرستد منزل آقایان - من راهشان ندادم. ای کاش راه داده بودم تا آن روز دهن شان را خرد کرده بودم – می فرستند منزل آقایان که اگر نفس تان در فلان قضیه درآید، اعلیحضرت! فرموده اند اگر نفس شما درآید، می فرستیم منزل هایتان را خراب می کنیم، خودتان را هم می کشیم، نوامیستان را هتک می کنیم.» خمینی در پاسخ به تلگراف العظمی حکیم، بیان می کند که هجرت دسته جمعی علما و خالی کردن حوزهٔ علمیهٔ قم در آن مقطع به صلاح نیست و می گوید: «ما تکلیف الهی خود را - ان شاالله - ادا خواهیم کرد و به احدی الحسنیین نایل خواهیم شد: یا قطع دست خائنین از اسلام و قرآن کریم یا جوار رحمت حق - جل و علا: «انی لا اری الموت الاالسعادة ولاالحیوة مع الظالمین الا برما».» او در چهلم حادثهٔ فیضیه، دولت آن زمان را محکوم کرد که به فرمان آمریکا و اس
رائیل، خواهان از ریشه برکندن اسلام است و خود را مصمم به مبارزه با این امر نشان داد. سخنرانی روز عاشورا و دستگیری. در فاصلهٔ میان حادثهٔ مدرسهٔ فیضیه و آغاز ماه محرم، یعنی ۲ فروردین تا ۴ خرداد ۱۳۴۲، مبارزات خمینی در قالب صدور اعلامیه های متعدد بود. اما با آغاز ماه محرم، اعتراضات رفته رفته به یک قیام تبدیل شد. در این ماه پرالتهاب، دانشجویان نیز همراه با مردمی که هم چنان نسبت به ماجرای فیضیه معترض بودند وارد عرصهٔ اعتراض و مخالفت شدند. با ورود آن ها به این عرصه شعارها نیز تغییر کرد و از «درود بر مصدق» به «سلام بر خمینی» تبدیل شد. پیش از آغاز این ماه، حکومت – که احتمالاً از تأثیر احتمالی این ماه بر جریان اعتراضات آگاه بود – بسیاری از وعاظ و روحانیون را دعوت و آن ها را ملزم کرد که در محافل و مجالس، علیه شاه و اسرائیل سخن نگویند و «مرتب به مردم القا نکنند که اسلام در خطر است». خمینی در نشستی با مراجع و علمای قم، پیشنهاد کرد که در روز عاشورای آن سال، هر یک از آن ها برای مردم و عزاداران سخنرانی کرده و از «جنایات حکومت» پرده بردارند. در روز ۱۳ خرداد آن سال، که هم زمان بود با روز عاشورا، جمعیت بسیار زیادی در تهران با د
ر دست داشتن عکس هایی از خمینی، ناراحتی و نارضایتی خود را نشان دادند. در همین روز مردم تهران با نزدیک شدن به کاخ مرمر، محل استقرار شاه، برای نخستین بار شعار «مرگ بر دیکتاتور» را سر دادند. عصر همان روز و در ساعت ۴ بعد از ظهر، خمینی با اعلان قبلی برای ایراد سخنرانی به طرف مدرسهٔ فیضیه رهسپار شد و به جمعیت عزاداران حاضر در مدرسه پیوست. او در آن جا، پس از بیان وقایع کربلا، حملهٔ مأموران حکومت به فیضیه را به واقعهٔ کربلا تشبیه کرد و آن حادثه را به تحریک اسرائیل دانست و حکومت شاه را نیز دست نشاندهٔ اسرائیل خواند. وی هم چنین با اشاره به هشدار حکومت به وعاظ مبنی بر عدم بدگویی از شاه و اسرائیل و عدم بیان این که اسلام در خطر است، گفت: «تمام گرفتاری ها و اختلافات ما در همین سه موضوع است… اگر ما نگوییم اسلام در خطر است آیا در معرض خطر نیست؟ اگر ما نگوییم شاه چنین و چنان است آیا این طور نیست؟ اگر ما نگوییم اسرائیل برای اسلام و مسلمین خطرناک است آیا خطرناک نیست؟ و اصولاً چه ارتباطی و تناسبی بین شاه و اسرائیل است که سازمان امنیت می گوید از شاه صحبت نکنید، از اسرائیل صحبت نکنید؟ آیا به نظر سازمان امنیت شاه اسرائیلی است؟» او پ
س از یاد کردن از کشته شدگان ماجرای فیضیه و بیان سخنان مهمی علیه شاه و اسرائیل، توجه مردم را به روابط پنهانی شاه با اسرائیل جلب کرد و به طور قاطع گفت: «آقا من به شما نصیحت می کنم، ای آقای شاه! ای جناب شاه! من به تو نصیحت می کنم؛ دست بردار از این کارها. آقا اغفال می کنند تو را. من میل ندارم که یک روز اگر بخواهند تو بروی، همه شکر کنند… اگر دیکته می دهند دستت و می گویند بخوان، در اطرافش فکر کن… ربط مابین شاه و اسرائیل چیست که سازمان امنیت می گوید از اسرائیل حرف نزنید… مگر شاه اسرائیلی است؟ نصیحت مرا بشنو، از روحانیت بشنو، از علمای اسلام بشنو. اسرائیل به درد تو نمی خورد. بدبخت، بیچاره!» او در این سخنان، شاه را با یزید، خلیفهٔ اموی برابر دانست و و به او هشدار داد که اگر خودش راه خود را تغییر ندهد، روزی خواهد رسید که مردم به خاطر فرار او از کشور به شادی خواهند پرداخت. این سخنان تند و تحقیرآمیز به وضوح موجب عصبانیت و خشم شاه می شد. به دستور او و در همان شامگاه ۱۴ خرداد، دستگیری های گسترده ای صورت گرفت و شمار بسیاری از یاران و نزدیکان خمینی روانهٔ زندان شدند. ساعت ۳ بامداد ۱۵ خرداد، چندین کماندو در تاریکی شب و پس از م
حاصرهٔ بیت خمینی، به درون خانه ریختند و او را، حین خواندن نماز، دستگیر کرده و ابتدا به بازداشتگاه باشگاه افسران و سپس غروب روز بعد، به زندان قصر واقع در تهران بردند. آن طور که از خاطرات نزدیکان خمینی از این لحظات برمی آید، او در آن زمان بسیار خونسرد و آرام بود، به گونه ای که گفته می شود او پس از آن که متوجه اضطراب و دلهرهٔ سربازان شد، به دلداری آنان پرداخت و به حال آن ها ترحم کرد. قیام ۱۵ خرداد. بعد از انتقال خمینی به تهران، خبر دستگیری او ابتدا در قم و سپس در شهرهای دیگر به سرعت پیچید و واکنش هایی را به دنبال داشت. مردم در تهران، قم، شیراز، مشهد و ورامین به خیابان ها ریختند و شعارهایی نظیر «یا مرگ یا خمینی» سردادند. این قیام ها به شکل وسیعی توسط نظامیان شاه سرکوب شد، به طوری که حکومت در آن روز برای مقابله با معترضین وادار به استفاده از تانک و نیز دست زدن به خشونت بسیاری شد. مأموران نظامی که در نقاط مرکزی و حساس شهرهای قم و تهران مستقر بودند به روی تظاهرکنندگان آتش گشودند. مردم نیز با چوب و سنگ به دفاع از خود پرداختند. تیمسار حسین فردوست، از نزدیکان شاه، در کتاب خاطرات خود از به کارگیری تجربیات و همکاری زبده