Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
فر از نیروهای او از این معرکه جان به در بردند و به شکل آشفته به آن سوی رود دسنا عقب نشینی کردند. عملیات در جناح جنوبی ارتش دوم ورماخت. در دیدار ۲۵ ژوئیه کایتل، «راه حل ایدئال» پیشوا برای مقابله با نیروهای شوروی در جناح جنوبی گروه ارتش مرکز، با توجه به فرا تر بودن عملیات های طرح ریزی شده پیشین توسط ستاد کل از محدودیت های نیروی زمینی و جهت اجتناب از تکرار گریز نیروهای دشمن، ایجاد چندین محاصره کوچک و تنگ قلمداد شد. فن بک نسبت به این تصمیم معترض بود. او آمار "لوفت وافه" از گریز نیروهای شوروی را اغراق شده دانست و غیرقابل اداره بودن عملیات اطراف اسمولنسک را رد کرد. فن بک روز بعد در تماس تلفنی با فن براوخیچ این مسئله را با او در میان گذاشت. روز ۲۸ ژوئیه هیتلر تحت تأثیر آرای یودل، به فن براوخیچ اطلاع داد تصمیم به تعویق عملیات در جناح جنوبی گروه ارتش مرکز بر مبنای فرمان شماره ۳۳آ پیشوا، گرفته است. در میانه گمانه زنی های فراوان در ارتباط حرکت به سمت مسکو یا عمل در جناحین، هیتلر روز ۳۰ ژوئیه با صدور فرمان شماره ۳۴ پیشوا رسماً فرمان پیشین پیشوا را لغو کرد و از گروه ارتش مرکز خواست در تمامی خط مقدم حالت تدافعی بگیرد و تنه
ا برای عملیات در جناح جنوبی آماده شود. ادامه دشواری هایی که ارتش دوم ورماخت در جناح جنوبی خود در ناحیه روگاچف-ژلوبین در مجاورت رود دنیپر و در اطراف گومل با آن مواجه بود، هالدر را بر آن داشت روز ۶ اوت کنفرانسی در قرارگاه فرماندهی گروه ارتش مرکز با فن بک و فن وایخس داشته باشد. در این کنفرانس مقرر گردید با توجه به این که هر یک از لشکرهای آن خط مقدمی به طول ۲۰ کیلومتر را حفظ می کردند و برای این ارتش تنها یک هنگ و یک لشکر سواره نظام به عنوان نیروی ذخیره باقی مانده بود، حل مسئله رود دنیپر تا زمانی که ارتش دوم ورماخت بتواند نیروی قدرتمندی گرد آورد، فعلاً به تعویق بیفتد. به نظر هالدر گروه زرهی ۲ می بایست یک لشکر زرهی خود را جناح شمالی ارتش دوم ورماخت می سپرد تا سپاه های ۱۲ و ۱۳ در آن موقعیت قادر شوند در طول رودهای دنیپر و سوژ به سمت گومل در جنوب یورش ببرند. گودریان که همواره به دنبال حفظ یکپارچگی یگان های گروه زرهی خود بود، به بهانه این که نیروهای او نیاز به استراحت دارند، با این ایده به شدت مخالف کرد. ناحیه کریچف. گودریان روز ۷ اوت خواهان دریافت مجوز ارسال لشکرهای سوم و چهارم زرهی به سمت کراسنوپول در شرق رود سوژ شد
تا خود تهدید دشمن در جناح جنوبی ارتش دوم ورماخت را از بین ببرد. با این حال، این پیشنهاد نیز با توجه به این که سپاه ۴۳ در منتهی الیه جناح جنوبی ارتش دوم ورماخت، در غرب همچنان فاصله زیادی با این محل داشت و نمی توانست نقش بازوی دوم این عملیات محاصره را ایفا کند، به تعویق افتاد. عملیات در ناحیه کریچف از روز ۹ اوت توسط سپاه ۲۴ موتوریزه و لشکر هفتم پیاده نظام سپاه ۱۳ ورماخت آغاز شد. بدی شرایط راه ها باعث کندی پیشروی نیروهای ورماخت بود. به هر صورت نیروهای شوروی در کریچف تا روز ۱۲ اوت کاملاً به محاصره افتادند. با ادامه درگیری ها تا دو روز دیگر، ۱۶ هزار نفر از قوای ارتش سرخ در این ناحیه به اسارت و ۷۶ توپ به غنیمت آلمانی ها درآمد. بدین شکل مشکل در جناح جنوبی ارتش دوم ورماخت بدون این که گروه زرهی ۲ هیچ یک از یگان های خود را به فرماندهی دیگری بسپارد حل شد. با این حال تلاش لشکر چهارم زرهی سپاه ۲۴ موتوریزه ورماخت برای بهره گیری از موفقیت در کریچف و ادامه سریع حرکت به سمت جنوب با برخورد به نیروهای قدرتمندی از دشمن در کوستیوشکوویچی در ۱۰ کیلومتری غرب کریچف، متوقف شد. محاصره ناحیه روگاچف-ژلوبین. پس از تصرف کریچف توسط ورماخت،
ارتش بیست و یکم شوروی که در خطر افتادن به محاصره در ناحیه روگاچف-ژلوبین در صورت سقوط گومل بود، به اخیار خود شروع به عقب نشینی به سمت نووزیبکوف در جنوبی شرق کرد. تا روز ۱۳ اوت ستاد کل گروه ارتش مرکز ورماخت طرحی را جهت محاصره ناحیه روگاچف-ژلوبین آماده ساخت. بر این اساس ارتش دوم ورماخت می بایست دشمن را در ناحیه روگاچف-ژلوبین درگیر نگاه می داشت و در طول خط آهن ژلوبین-گومل به سمت جنوب پیش می رفت. اوایل روز ۱۴ اوت سپاه ۵۳ ارتش دوم ورماخت با دو لشکر در جناح جنوبی خود مستقیماً به سمت ژلوبین حمله برد. جهت یاری رساندن به رخنه اولیه در خط ارتش سرخ، "لوفت وافه" یک اسکادران از هواگردهای "اشتوکا" را برای این قسمت اختصاص داد. تا عصر همان روز دو لشکر سپاه ۵۳ ورماخت ژلوبین را پس از مبارزه ای سخت، تصرف و پل های بزرگراه و خط آهن آن بر رود دنیپر را به شکل قابل استفاده تصاحب کردند. همین زمان، سپاه ۱۲ ارتش دوم ورماخت که در طرف شرقی دیواره محاصره رو به جنوب می رفت، خط مقدم خود را کاملاً به سمت غرب چرخاند تا با تلاش نیروهای ارتش سرخ از روگاچف برای شکستن حلقه مقابله کند. سپاه ۱۳ ورماخت در جناح چپ (جنوب شرقی) سپاه ۱۲ ورماخت، با فشار ش
دید ارتش سرخ بر لشکر هفدهم پیاده نظام آن، موقتا قادر به ادامه حرکت به سمت گومل در جنوب نبود. تهاجم نیروهای شوروی از طرف گومل، با پشتیبانی تانک ها، موجب توقف لشکر هفدهم پیاده نظام ورماخت شد. تا روز ۱۵ اوت پیشروی سپاه ۴۳ ورماخت از جانب شمال غربی به طرف گومل نیز متوقف گشت. جبهه مرکزی شوروی که با ارتش های سیزدهم و بیست و یکم از روز ۲۴ ژوئیه در ناحیه گومل تشکیل شده بود، تصمیم به رها کردن روگاچف در شمال حلقه محاصره و گومل در جنوب گرفت. با این عقب نشینی ارتش سرخ، روگاچف صبح ۱۵ اوت به تصرف لشکر پنجاه و دوم سپاه ۵۳ ورماخت درآمد. تا این زمان نیروی بزرگی از ارتش سرخ غالبا شامل یگان های سپاه ۶۳ تفنگ دار آن در شرق ناحیه روگاچف-ژلوبین به محاصره افتاده بودند. روز بعد لشکر ۲۶۷ پیاده نظام سپاه ۴۳ ورماخت در جنوب ناحیه تحت محاصره ضربه سختی از طرف نیروهای یک لشکر کامل ارتش سرخ که قصد داشت راه را برای خروج از محاصره باز کند، خورد. نیروهای ارتش سرخ موفق شدند خط آلمانی ها را بین رودنکا و زاوود در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی ژلوبین بشکنند. تلفات وارده به لشکر ۲۶۷ پیاده نظام ورماخت در تلاش برای دفع حملات دشمن، به گونه ای بود که از توان یکی
از گردان های آن تنها ۶۸ نفر باقی ماند. همان روز ۱۶ اوت، فون بک به ارتش دوم ورماخت فرمان داد تنها نیروهای کافی جهت حفظ منطقه تحت محاصره اطراف ژلوبین باقی بگذارد و مابقی نیروهای خود را با تمام سرعت راهی گومل در جنوب کند. در این زمان بخش هایی از هر چهار سپاه این ارتش درگیر حلقه محاصره بودند. با انهدام نیروهای درون محاصره تا روز ۱۸ اوت ۵۰ هزار نفر به اسارت آلمانی ها درآمدند. یورش ورماخت به سمت ولیکیه لوکی. هالدر در یادداشت های جنگی خود در روز ۱ اوت در ارتباط با جناح شمالی گروه ارتش مرکز می نویسد: ارتش نهم ورماخت پس از بازگشت اولیه از ولیکیه لوکی، از روز ۳ اوت در حالت تدافعی بود. این ارتش در نبردهای ناحیه اسمولنسک تلفات بسیار بیشتری نسبت به دو ارتش دیگر گروه ارتش مرکز خورده بود. با وجود چندین تلاش برای ترتیب دادن یورش مجدد به ولیکیه لوکی توسط لشکرهای ۲۵۱ و ۲۵۳ پیاده نظام سپاه ۲۳ ورماخت، ارتش نهم ورماخت بسیار ضعیف تر از آن بود که بتواند در مقابل مقاومت سرسختانه دشمن پیش برود. از ۹ اوت مقرر شده بود اقدام به هیچ محاصره گسترده ای در حوالی ولیکیه لوکی صورت نگیرد و به جای آن ارتش نهم ورماخت تنها از غرب دریاچه ایلمن از
جنوب به شمال حرکت کند. همچنین پیش بینی می شد از نیروهای زرهی گروه زرهی ۳ نیز مستقیماً علیه این شهر استفاده نگردد تا توان آن برای تهاجم آینده به سمت مسکو حفظ شود. شکاف بین گروه ارتش شمال و گروه ارتش مرکز ورماخت در میانه ماه اوت فرصت خوبی به ارتش سرخ داده بود تا در رخنه ای به سمت غرب بین این دو یگان در ناحیه استارایا روسا صورت دهد. پس از انتقال سپاه ۳۹ موتوریزه ورماخت از گروه ارتش مرکز به گروه ارتش شمال مسئله حرکت در جانب ولیکیه لوکی برای امنیت بخشی به جناح شمالی گروه ارتش مرکز مجدداً مطرح گردید. در طرحی که روز ۲۲ اوت مهیا شد مأموریت سلطه دوباره بر ولیکیه لوکی به ارتش نهم و سپاه ۵۷ موتوریزه گروه زرهی ۳ ورماخت محول گشت. مشکلات ارتش نهم ورماخت در آماده سازی جهت تهاجم به سمت شمال با جناح راست خود در اثر حملات مکرر ارتش سرخ به خط مقدم طولانی دفاعی آن مخصوصاً در ناحیه رود ووپ تشدید و به این ارتش تلفات سنگینی وارد شد. لشکرهای پنجم، سی و پنجم، صد و ششم، صد و بیست و نهم و صد و شصت و یکم پیاده نظام این ارتش همگی در شرایط حساسی بودند و به کمک نیاز داشتند؛ به وجهی که حتی سخن از انتقال سپاه ۴۶ موتوریزه به ارتش نهم ورماخت م
طرح گشت. استهلاک نیروهای آلمانی در سطح خطرناکی قرار داشت. برای مثال، لشکر صد و شصت و یکم پیاده نظام سپاه ۸ ورماخت به میزان تنها ۲۵ درصد از توان خود رسید و در هشت روز مبارزه سنگین متحمل حدود ۲۰۰۰ نفر تلفات از جمله ۵۷ افسر شد. فن بک در تماس تلفنی با هالدر، وضعیت خط دفاعی ارتش نهم ورماخت را «بسیار جدی» خواند که «اگر حملات ارتش سرخ ادامه یابد، پایان مقاومت آن قابل پیش بینی است». این وضعیت علاوه بر حملات ارتش سرخ، حاصل از اثر تجمیعی نبردهای پیشین و کمبود رو به فزونی نیروی جایگزینی برای نیروهای آلمانی در جبهه شرقی بود. با این حال، به کارگیری تاکتیک های قدیمی توسط بسیاری از افسران شوروی در این زمان یاری گر آلمانی ها بود. این فرماندهان ارتش سرخ دست به حملات رو در رو توده ای می زدند. در جریان این حملات موج های انسانی یکی پس از دیگری، سرنیزه به دست، در پهنه های باز پیش فرستاده می شدند. تلاش برای شکستن خطوط آلمانی ها با اتکای صرف بر نیروی انسانی به ندرت به موفقیت زیادی می رسید و اغلب تنها به تکه تکه شدن لشکرهای مهاجم تفنگدار شوروی می انجامید. پس از یکی از این حملات سپاه ۶ ارتش نهم ورماخت برآورد وجود ۳ هزار کشته شدن در م
قابل مواضع خود را ارائه می کند. یک نظامی آلمانی یورش بی واهمه سربازان شوروی که منجر به به خاک افتادن آن ها در مقابل آتش مسلسل های آلمانی می شد، را «مرگ مکانیکی» می خواند. به هر صورت، تهاجم آلمانی ها به سمت ولیکیه لوکی در نهایت از روز ۲۲ اوت با جلوداری سپاه ۵۷ موتوریزه ورماخت از طریق سرنیزه زرهی لشکرهای نوزدهم و بیستم زرهی با پشتیبانی چهار لشکر ۲۰۶، ۱۱۰، ۱۰۲ و ۲۵۶ پیاده نظام از سپاه ۴۰ ورماخت که از جایگاه ذخیره فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان به ارتش نهم ورماخت پیوسته بود، آغاز شد. سپاه ۲۳ ورماخت از روز بعد به این تهاجم پیوست. این تهاجم با سرعت پیش رفت و ارتش بیست و دوم شوروی را در شرق ولیکیه لوکی به محاصره انداخت. همانند دیگر محاصره های عمده گروه ارتش مرکز، در این مورد نیز تعداد زیادی از نیروهای ارتش سرخ موفق به گریز از حلقه محاصره آلمانی ها شدند. نبرد بر سر این شهر با اسارت ۳۴ هزار تن از نیروهای شوروی و غنیمت گرفتن بیش از ۳۰۰ توپ توسط آلمانی ها، روز ۲۶ اوت به پایان رسید. بلافاصله پس از تصرف ولیکیه لوکی، ارتشبد هوت که از ۲۰ اوت فرماندهی ارتش نهم ورماخت را بر عهده گرفته بود، سپاه ۴۰ و یک لشکر زرهی را به سمت تو
روپتس در ۷۰ کیلومتری شرق ولیکیه لوکی، فرستاد که روز ۲۹ اوت به سلطه ورماخت درآمد. این تهاجم در ناحیه ولیکیه لوکی همانند دستاوردهای جناح جنوبی گروه ارتش مرکز، در مجموع یک موفقیت عملیاتی برای ورماخت بود اما نشان داد که مقیاس و دامنه عملیات های آلمانی ها پس از نبردهای محاصره ای ماه های ژوئن و ژوئیه به شدت کاهش یافته است. ادامه مسئله ناحیه یلنیا. از میانه ماه اوت بیشتر نیروهای زرهی و پشتیبانی هوایی گروه ارتش مرکز شروع به چرخش به سمت لنینگراد و اوکراین در شمال و جنوب کردند. بدین ترتیب ارتش های پیاده نظام چهارم و نهم ورماخت در مواضع دفاعی خط مقدم مستقر شدند و گروه ارتش مرکز ابتکار عمل را در میدان نبرد از دست داد. از روز ۸ اوت دفاع از منطقه محدب یلنیا موقتاً به سپاه ۲۰ ارتش نهم ورماخت سپرده شد. فرماندهی کلی این ناحیه همچنان در اختیار گروه زرهی ۲ بود. ادامه حملات ارتش سرخ به ناحیه یلنیا وضعیت سختی برای سه لشکر پیاده نظام سپاه ۲۰ ورماخت در خط مقدم ۶۰ کیلومتری در شرایط جغرافیایی دشوار ایجاد کرد. از این رو سپهبد ماترنا، فرمانده این سپاه روز ۱۴ اوت از گودریان درخواست یاری کرد. او خواهان این شد که یا اجازه یابد با عقب نشین
ی خط مقدم خود را کوتاه تر کند یا گروه زرهی ۲ برای سپاه ۲۰ نیروی کمکی بفرستد. گودریان پاسخ روشنی به این استمداد نداد. او ضمن طرح پیشنهاد حرکت بیشتر به سمت شرق در جهت رود دسنا جهت مقابله با دشمن در شرق منطقه برآمدگی، به نوبه خود از فون بک خواست برای سپاه ۲۰ مهمات و پوشش هوایی تأمین کند که با ابراز ناتوانی فرمانده گروه ارتش مواجه شد. هالدر روز ۱۵ اوت در یادداشت های خود می آورد: روز ۱۵ اوت گروه زرهی ۲ به سپاه ۹ ورماخت فرمان داد هر دو لشکر ۱۳۷ و ۲۶۳ پیاده نظام خود از ناحیه روسلافل به داخل منطقه برآمدگی یلنیا بازگرداندن تا لشکر "داس رایش" اس اس و هنگ پیاده نظام "گروس دویچلانت" آزاد شوند. روز ۱۶ اوت لشکر هفتاد و ششم پیاده نظام جایگزین لشکر به شدت آسیب دیده پانزدهم پیاده نظام سپاه ۲۰ ورماخت در ناحیه یلنیا شد. روز ۱۸ اوت سپهبد فن گییر، فرمانده سپاه ۹ ورماخت خواهان بازگشت برخی از یگان های توپخانه سنگین و توپ های خودکششی گروه زرهی ۲ به ناحیه یلنیا شد. این درخواست پس از آن ارائه گردید که روز پیش از آن گروه زرهی ۲ تقریباً تمامی توپخانه سنگین و مهندسان سپاه ۲۰ ورماخت را از آن گرفت. با این حال، گودریان در ارتباط با توپخانه
کوتاه نیامد و تنها کمکی که به سپاه ۲۰ ورماخت کرد اجازه به آن در تعویق انداختن آزاد شدن لشکر دهم زرهی در جنوب این سپاه، توسط لشکر ۲۶۸ پیاده نظام در جنوب شرقی منطقه برآمدگی بود. روز ۲۲ اوت فرماندهی سه سپاه پیاده نظام درون منطقه برآمدگی یلنیا به ارتش چهارم ورماخت منتقل شد. روز ۲۴ اوت فون گییر خواهان بازگشت لشکر پانزدهم پیاده نظام ورماخت به منطقه جهت کمک به لشکر ۲۶۳ پیاده نظام ورماخت که در شمال غربی ناحیه دقیقاً در گردن منطقه برآمدگی زیر حملات سخت قرار داشت، گردید که فعلاً به آن ترتیب اثر داده نشد. با وجود ارسال مقداری بیشتری از آتشبارهای توپخانه سنگین، فون بک اجازه بازگشت توپ های خودکششی لشکر "داس رایش اس اس" به منطقه جهت مقابله با گلوله باران مداوم دشمن، را نداد. بخشی از توپخانه لشکر پانزدهم پیاده نظام ورماخت بدین منظور به لشکر ۲۶۳ پیاده نظام آن تعلق شد. سرهنگ گونتر بلومنتریت، رئیس ستاد ارتش چهارم ورماخت، بعدا شرایط را این گونه تشریح می کند: با پرواز فون گییر و ماترنا در ۲۷ اوت به مینسک جهت دیدار با فون کلوگه و دعوت از او به دیدار از خط مقدم، فون کلوگه با حضور در منطقه برآمدگی بلافاصله دستور به ارسال لشکر پانزد
هم پیاده نظام به کمک لشکر ۲۶۳ پیاده نظام ورماخت داد. فن کلوگه پس از این بازدید در گزارش به فن اعلام کرد، با توجه به شدت گلوله باران توپخانه آن ها با مهمات «نامتناهی»، اگر ارتش سرخ با توانی بالاتر از سطح گردان حملاتش را به صورت متمرکز ادامه دهد خواهد توانست خط مقدم ورماخت را کاملاً بشکند. او تصرف این ناحیه توسط گروه زرهی ۲ را جهت عملیات تهاجمی دانست که هم اکنون دفاع از آن بسیار دشوار شده است. فون کلوگه توصیه کرد یا تهاجم به سرعت به سمت مسکو از سر گرفته شود یا ورماخت این منطقه را رها کند. ادامه ضد حملات شوروی. ضد حملات اولیه ارتش سرخ. با دریافت دستور ژوکوف در ۱۵ اوت، ارتش بیست و چهارم جبهه ذخیره شوروی به فرماندهی سرلشکر راکوتین مواضع آلمانی ها در گذرگاه یلنیا را از روز ۱۷ اوت مورد حمله قرار داد. پنج لشکر ارتش چهارم ورماخت در حال دفاع از این گذرگاه در شرق رود دسنا بودند. با تحمل تلفات سنگین در قبال دستاوردهای محدود، روز ۲۱ اوت راکوتین درخواست مجوز توقف حمله را کرد که ژوکوف با آن موافقت نمود. گفته می شود این ضد حملات اولیه ژوکوف، بدون انتظار حصول نتایج بزرگ، با وجود خلق مشکلات فراوان برای دشمن مخصوصاً در ناحیه سپ
اه ۲۰ ورماخت، جهت شناخت مواضع آلمانی ها و یافتن نقاط ضعف دفاع آن ها صورت گرفته است. با وجود برنامه ریزی دقیق، شرایط رزمی موجب شد ضدحمله تیموشنکو در جبهه غربی تکه تکه صورت بگیرد. این ضد حملات سپاه ۵ و ۸ ارتش نهم ورماخت را مورد هدف قرار داد. ارتش نوزدهم که با لشکرهای صد و یکم تانک و شصت و چهارم تفنگ دار تقویت شده بود، با پشتیبانی قابل ملاحظه توپخانه، با حمله از روز ۱۷ اوت، ضمن سلطه بر گذرگاه بزرگی در کرانه غربی رود ووپ در شمال یارتسفو و فائق آمدن بر دفاع سپاه ۵ ارتش نهم ورماخت، تلفات جدی به لشکرهای صد و شصت و یکم و پنجم پیاده نظام آن وارد آورد و روز ۱۸ اوت ۱۰ کیلومتر در عمق دفاع آن ها نفوذ کرد. ارتش بیست و نهم شوروی نیز توانست گذرگاهی بر رود دوینای غربی در ناحیه ولیژ به دست آورد. به هر حال حمله سپاه ۴۰ موتوریزه گروه زرهی ۳ ورماخت موجب عقب رانده شدن مجدد ارتش های بیست و دوم و بیست و نهم شوروی به آن سوی رود دوینای غربی گردید. در جریان این حمله ارتش بیست و دوم شوروی از ۲۹ اوت در ناحیه ولیکیه لوکی به محاصره درآمد و در نهایت منهدم شد. تهاجم ارتش سی ام شوروی برای یاری رسانی به این ارتش ها در شرق ولیژ، موجب گشوده شدن
یک شکاف در خط نیروهای آلمانی و رخنه یک هفته ای گروه سواره نظام "دوواتور" متشکل دو لشکر پنجاهم و پنجاه و سوم سواره نظام، در عمق اراضی پشت خط مقدم ورماخت و مشغول نگاه داشتن سه لشکر آلمانی جهت مراقبت از این اراضی، گردید. ضد حملات نهایی ارتش سرخ. "استاوکا" روز ۲۵ اوت به جبهه های غربی، ذخیره و بریانسک شوروی فرمان به اجرای ضد حملات در محورهای اسمولنسک، یلنیا و نووزیبکوف داد تا ادامه تهاجم آلمانی ها دفع و در عمل کل گروه ارتش مرکز ورماخت شکست داده شود. بر این اساس جبهه غربی موظف بود با عملیات در تمامی خط مقدم خود از توروپتس تا یارتسفو در همکاری با جناح چپ جبهه ذخیره تا روز ۸ سپتامبر خود را به ولیژ، دمیتروف و اسمولنسک برساند. بدین منظور ارتش های شانزدهم، نوزدهم، بیستم و سی ام شوروی می بایست در جهت دوفووشچینا در شمال اسمولنسک یورش می بردند و ارتش های بیست و دوم و بیست و نهم شوروی نیز در جهت حمایت از آن ها به سمت ولیژ و بلیی حمله می کردند. در مجموع مأموریت جبهه غربی شوروی قطع خطوط ارتباطاتی آلمان در غرب اسمولنسک و تصرف این شهر بود. در همین حال ارتش های بیست و چهارم و چهل و سوم در جناح چپ جبهه ذخیره شوروی به فرماندهی ژوک
وف می بایست تمرکز دشمن در ناحیا یلنیا را منهدم و این شهر را تصرف می کردند و خود را تا ۸ سپتامبر به خیسلاویچی و پتروویچی می رساندند. در این جهت تهاجم اصلی جبهه ذخیره بر دوش ارتش بیست و چهارم قرار گرفته بود که می بایست به گذرگاه آلمانی ها بر رود دسنا در یلنیا حمله می نمود. در سومین و بلندپروازانه ترین قسمت ضدحمله در ناحیه اسمولنسک، جبهه بریانسک با دریافت ارتش های سوم، سیزدهم، بیست و یکم و پنجاهم از جبهه منحل شده مرکزی شوروی، می بایست مستقیماً به گروه زرهی ۲ حمله می کرد و با انهدام آن شرایط دفاعی مستحکمی در شمال کیف فراهم می ساخت. "استاوکا" امیدوار بود با اجرای این ضد حملات تهاجم آلمانی ها به سمت کیف متوقف یا به شدت تضعیف شود. "استاوکا" مقرر ساخت ارتش های سی و یکم، چهل و نهم، سی و دوم و سی و سوم جبهه ذخیره شوروی در موقعیت پیشین در شرق باقی بمانند و به تقویت مواضع دفاعی خود ادامه دهند. نیروهای تهاجمی می بایست در تمامی طول ضد حملات در همه سطوح فرماندهی عملیات های شناسایی سازمان یافته و منظمی، مخصوصاً در جناحین بدون حفاظت، صورت می دادند تا از هرگونه غافلگیر شدن توسط دشمن جلوگیری شود. همچنین پس از تصرف هر نقطه و موض
عی از دشمن، نیروهای شوروی می بایست آن را با احداث موانع دفاعی مستحکم می کردند. به هر صورت این ارتش های به تازگی بسیج شده شوروی عموماً از سربازان وظیفه و نیروهای ذخیره تشکیل شده بودند و تسلیحات لازم از جمله تانک و توپخانه کمی در اختیار داشتند. ضدحمله جبهه غربی. پس از چند حمله ابتدایی در روزهای ۲۸ و ۲۹ اوت، ارتش های شانزدهم، نوزدهم و بیستم جبهه غربی شوروی از روز ۱ سپتامبر یورش ترکیبی اصلی خود به مواضع آلمانی ها در شرق اسمولنسک را آغاز نمودند. این یورش موجب نبرد مداوم ۹ روزه گردید که فشار شدیدی بر آلمانی ها وارد کرد. حمله گسترده ارتش شانزدهم شوروی با پشتیبانی حدود صد تانک لشکر یکم تانک، لشکرهای بیست و هشتم پیاده نظام و چهاردهم پیاده نظام موتوریزه ورماخت را متحمل تلفات سنگین کرد اما در نهایت با برخورد به دفاع مؤثر ضد تانک آلمان با خوردن خسارات شدید متوقف گشت. به هر صورت با تحمل تلفات سنگین، نیروهای شوروی تنها موفقیت های محدودی به دست آوردند. در نهایت روز ۸ سپتامبر بوریس شاپوشنیکوف، رئیس ستاد کل ارتش سرخ دستور به اتخاذ حالت دفاعی توسط جبهه غربی داد تا نبرد سه هفته ای در شرق و شمال شرقی اسمولنسک به پایان برسد. ضدحم
له جبهه ذخیره. در این زمان ارتش بیست و چهارم جبهه ذخیره شوروی سازمان دهی مجدد گردید و با دریافت سه لشکر دیگر توان خود را تا ۲۳ اوت به ۱۰ لشکر از جمله دو لشکر صد و دوم و صد و پنجم تانک و لشکر صد و سوم موتوریزه رساند. ژوکوف فرمان به بازپس گیری یلنا توسط ارتش بیست و چهارم و روسلافل توسط ارتش چهل و سوم شوروی داد. ارتش پنجاهم جبهه بریانسک شوروی موظف به پشتیبانی از عملیات ارتش چهل و سوم شوروی با یورش از ژوکووکا به سمت شمال غربی گشت. در این حملات دیگر از تاکتیک تهاجم با گردان ها استفاده نمی شد بلکه ارتش سرخ با تمام نیروی لشکرهایش با پشتیبانی زرهی و توپخانه، در خط مقدمی کوچک پیش می رفت. شکستن دفاع آلمانی ها توسط ۹ لشکر از ۱۳ لشکر ارتش بیست و چهارم صورت می گرفت. چهار لشکر مابقی در جانب شرقی رود اوژا حالت تدافعی خود را حفظ می کردند. عملیات تعیین کننده تهاجمی در قسمت شمالی منطقه محدب با لشکرهای صد و دوم تانک و صد و هفتم و صدم تفنگ دار ارتش سرخ انجام می شد. این یگان ها بیشترین توان را داشتند و در خط مقدم باریک ۴ تا ۵ کیلومتری مستقر بودند. قسمت جنوبی شامل لشکرهای سیصد و سوم تفنگدار و صد و ششم موتوریزه شوروی می شد که می با
یست در خط مقدمی ۸ کیلومتری در حوالی لئونووا پیشروی می کردند. دو لشکر نوزدهم و سیصد و نهم تفنگ دار شوروی دقیقاً در شرق منطقه محدب قرار گرفته بودند و موظف گشتند از نوک منطقه محدب مستقیماً به سمت یلنیا بروند. دو ارتش جبهه ذخیره شوروی می بایست تا ۱۵ سپتامبر خود را به دولگی نیوی و پتروویچی می رساندند. تهاجم بامداد روز ۳۰ اوت با حملات پیاده نظام ارتش سرخ به برخی نقاط کلیدی آغاز شد. سپس از ساعت ۷:۳۰ صبح، تمام ۸۰۰ توپ ارتش بیست و چهارم شوروی به همراه تعداد زیادی خمپاره انداز و موشک اندازهای "کاتیوشا" شروع به کوبیدن مواضع آلمانی ها درون منطقه محدب کردند. حدود ۶۰ هزار سرباز ارتش سرخ تهاجم را در مقابل ۷۰ هزار سرباز آلمانی در مواضع آماده ولی با عمق کم در خط مقدمی ۷۰ کیلومتری، به انجام می رساندند. پس از سه ساعت گلوله باران توپخانه حمله ارتش سرخ از قسمت جنوبی آغاز شد و موفقیت های محدودی حاصل کرد. در قسمت شمالی، تهاجم غافلگیرانه بدون آماده سازی توپخانه، لشکر صد و سی و هفتم پیاده نظام سپاه ۹ ورماخت را در گردن منطقه محدب هدف گرفت. نیروهای شوروی در ابتدا شکاف کوچکی در خط آلمانی ها در طول رود اوژا باز کردند. در ادامه همراه با گ
لوله باران توپخانه، شکاف بزرگ تری توسط ۶ گردان ارتش سرخ در سادکی در ۱۰ کیلومتری شمال غربی یلنیا باز شد و نیروهای شوروی یک کیلومتر در عمق نفوذ نمودند و تعدادی جایگاه دفاعی ورماخت را از بین بردند. ورماخت موقتاً سادکی را از دست داد اما تا سپیده دم روز بعد آن را پس گرفت. فشار در این ناحیه با ورود ۴۰ تانک شوروی در همکاری مناسب نزدیک با پیاده نظام، استمرار یافت. در این شرایط نبود توپخانه خودکششی که می توانست نقشی حیاتی در دفاع ضد تانک ایفا کند، خسارت زیادی به پیاده نظام ورماخت تحمیل کرد. نفوذ جدیدی در قسمت سادکی و شرق آن، شکاف در خط مقدم ورماخت را به سه کیلومتر رساند و خط مقدم در بخش شمالی گردن منطقه محدب را دو کیلومتر به داخل برد. در این زمان فرماندهان آلمانی به قصد دشمن در نفوذ در اطراف منطقه محدب در شمال در طول رود اوژا و در جنوب در قسمت لشکر دویست و شصت و هشتم پیاده نظام سپاه ۲۰ ورماخت در لئونووا، پی بردند. حملات در قسمت جنوبی در حقیقت تنها اقدامات ایذایی درکشیدن نیروهای ذخیره احتمالی ورماخت به سمتی اشتباه بود تا حمله اصلی در طول رود اوژا در شمال انجام شود. ضربه سخت به لشکر هفتاد و هشتم پیاده نظام ورماخت در شما
ل یلنیا آن را وادار به عقب نشینی دو کیلومتری کرد. نیروهای شوروی تا روز ۱ سپتامبر خط آهن یلنیا به سمت غرب را قطع نمودند. تعدادی از یگان های ارتش سرخ با نفوذ به پشت خط مقدم لشکر دویست و نود و دوم پیاده نظام ورماخت در جناح راست لشکر هفتاد و هشتم پیاده نظام آن، مقداری از تدارکات آلمانی ها را از بین بردند. لشکر دویست و نود و دوم پیاده نظام ورماخت خود تحت فشار شدید، در تلاش جهت کنترل نفوذ دیگری از دشمن در شمال شرقی منطقه محدب بود. روز ۲ سپتامبر افسر عملیات های این لشکر به سپاه ۲۰ ورماخت گزارش کرد این یگان «نزدیک به حد نهایی تحمل خود» رسیده است. نیروهای آلمانی قادر به از بین بردن این دو نفوذ ارتش سرخ نبودند. تمامی جناح شمال غربی سپاه ۲۰ ورماخت و جناح شرقی سپاه ۹ ورماخت در قسمت شمالی گردن منطقه محدب در خطر عقب رانده شدن قرار داشتند. لشکر صد و سی و هفتم پیاده نظام سپاه ۹ ورماخت در روزهای ۳۰ و ۳۱ اوت ۵۰۰ نفر و در روز ۱ سپتامبر ۷۰۰ نفر دیگر را دست داد تا مجموع تلفات آن از هنگام ورود به منطقه محدب به ۳ هزار نفر برسد. به دستور سپهبد ماترنا، فرمانده سپاه ۲۰ ورماخت آتش تمامی آتشبارهای توپخانه موجود در منطقه محدب که در برد آ
ن بودند، بر رخنه دشمن در قسمت شمال شرقی متمرکز گشت. لشکر دویست و نود و دوم پیاده نظام ورماخت با آخرین قوای ذخیره خود در نهایت قادر به بستن این شکاف تا عصر روز ۲ سپتامبر شد. عقب نشینی ورماخت از یلنیا. با وجود ضد حملات قدرتمند و مکرر نیروهای ورماخت، ارتش بیست و چهارم شوروی نیروهای آلمانی در منطقه برآمدگی یلنیا را در خطر محاصره از شمال و جنوب قرار داده بود. درگیری های شدید در نواحی دیگر به آلمانی ها اجازه انتقال نیروی کمکی به یلنا را نمی داد. در نهایت پس از توافق فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان بر سر این که ورماخت تا اواخر ماه سپتامبر قادر به هر گونه تهاجم به سمت شرق نخواهد بود، گروه ارتش مرکز ورماخت چاره ای جز دستور به عقب نشینی در حین مبارزه از مواضع پیشین در منطقه برآمدگی یلنیا در عصر روز ۳ سپتامبر نداشت. اوایل صبح روز ۵ سپتامبر آخرین عناصر لشکر هفتاد و هشتم پیاده نظام ورماخت در شرق رود اوژا، شامل بخش هایی از لشکر صد و سی و هفتم پیاده نظام ورماخت که از یگان خود جدا شده بودند، شروع به دور زدن فرورفتگی خط مقدم در ناحیه سادکی به سمت غرب کردند. حوالی ساعت ۶ عصر ارتش سرخ گلوله باران توپخانه شدیدی علیه لشکر صد و سی
و هفتم پیاده نظام ورماخت آغاز کرد که تا شب هنگام ادامه داشت. این گلوله باران با وجود ناهموار کردن سطح زمین، باعث پوشش عقب نشینی نیروهای آلمانی شد. مه غلیظ نیز مانع از امکان شناسایی نقاط ضعف نیروهای در حال عقب نشینی می گردید. در این زمان، ژوکوف به استالین گزارش کرد نیروهای او مخصوصاً از لحاظ قوای تانک، قدرت کافی جهت به محاصره درآوردن آلمانی ها در منطقه برآمدگی از جانب غرب را ندارند. با این حال به نظر می رسد اگر نیروهای آلمانی به موقع دست به عقب نشینی نمی زدند، سپاه های ۹ و ۲۰ ورماخت به احتمال زیاد به محاصره می افتادند. پس از چندین روز مبارزه سنگین لشکر نوزدهم تفنگ دار شوروی ۵ سپتامبر وارد یلنیا شد و تا روز بعد به کمک چهار لشکر دیگر، شهر را به تصرف درآورد. نیروهای ارتش بیست و چهارم شوروی در تعقیب آلمانی ها، با گذر از رود دسنا، ۲۵ کیلومتر پیشروی کرده و تا روز ۸ سپتامبر به دفاع آماده ورماخت در رودهای اوستروم و استریانا رسیدند. با برخورد به مقاومت شدید آلمانی ها پیشروی ارتش سرخ در این موضع متوقف شد. دو روز بعد به درخواست ژوکوف، به جهت تلفات سنگین این جبهه و شرایط متزلزل در بخش جنوبی، استاوکا تهاجم جبهه ذخیره شورو