Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ن آورده و بهائی نامیده شدند. گروه اندکی که به طرفداری از میرزا یحیی ازل بابی باقی ماندند ازلی نام گرفتند. ازلیان با تقیه و پنهان کردن هویت دینی خود عملاً در جامعه اسلامی حل شدند. تعداد این ها اکنون اندک است. بعضی احکام آیین بیان. سید علی محمد باب در مورد حلال و حرام می گوید: حلال محمد تا روز قیامت حلال است و حرام او نیز تا روز قیامت حرام است. به اعتقاد بابیان، ظهور باب همان قیامت است، یعنی حلال و حرام محمد و دیانت اسلام تا زمان اظهار امر باب پابرجا بوده است و از زمان ظهور باب و شروع دیانت بابی، بسیاری از موارد تغییر کرده است. برخی از احکام آئین بابی از این قرار است: محو بعضی کتب. باب در یکی از ابواب کتاب بیان می گوید که پیروان شریعت بیان باید به جز کتاب بیان و آیات باب، از قرائت سایر کتب خودداری کنند و تمام کتاب ها را محو نمایند. در کتاب بیان فارسی البته ذکر کرده اند که مقصود از محو کتاب ها چه نوع کتاب هایی است. مقصودشان از محو کتاب را کتاب هایی ذکر می کنند که علما و فقها در فنون مختلفه نوشته اند؛ مثلاً کتاب هایی که متکلمان اسلام در مسائل علم نوشته اند، تمامش ایراد و اشکال و اعتراض بر یکدیگر و جنگ و جدال و سا
یر شئونی است که به درد دنیا نمی خورد. غالب کتب فلاسفه که در مسائل مختلفه نوشته اند، به درد کسی نمی خورد جز این که برای خوانندگان اضطراب فکر و تشتت حواس ایجاد می کنند. نماز. دیانت بابی، به عنوان دینی مستقل از دیگر ادیان الهی دارای نماز مخصوص به خود است، این نماز، نمازی ۱۹ رکعتی می باشد که بر هر فرد بابیِ بالغ فرض واجب بوده است که آن را ادا کند. روزه. یکی دیگر از احکام دیانت بابی روزه می باشد. بر هر فرد بابی بالغ واجب است که در ماه روزه دیانت بابی، روزه بگیرد در باب هیجدهم از واحد هشتم کتاب بیان ذکر شده است که نوزده روز آخر سال بیانی را روزه بگیرند و تا سن کسی به یازده نرسیده روزه بر او واجب نیست و همچنین پس از چهل دو سال واجب نخواهد بود و مدت هر روز از طلوع شمس است الی غروب و حقیقت روزه در آن باب مفصل تشریح شده است. تقویم بابی ۱۹ ماه ۱۹ روزه است و بابیان یک ماه کامل خود را از طلوع خورشید تا غروب آفتاب از خوردن و آشامیدن پرهیز می کنند و به تعدیل اخلاق می پردازند. شرح کامل نام ماه ها و نام روزها در کتاب بیان ذکر گردیده است. گاه شمار آئین بیانی. گاه شمار آئین بیانی بر اساس تقویم شمسی تنظیم شده است. نوروز مبدأ سال
است و سال به ۱۹ ماه نوزده روزه تقسیم شده است به همراه ۴ یا ۵ روز اضافه. هر ۱۹ سال یک «واحد» نام دارد و هر نوزده واحد یک «کل شی». ۴ یا ۵ روز اضافی را به ابتدای آخرین ماه اضافه می کنند که ماه روزه است و دستور داده شده که طی آن از دوستان و فقیران پذیرایی شود. وقتی این چند روز پذیرایی به پایان رسید، روزه را شروع می کنند. بلافاصله بعد از ماه روزه، جشن بزرگ نوروز فرا می رسد که از جانب بهائیان دوباره تقدیس شده و اهمیت یافته است. وقایع مهم در آیین بیانی. دستگیری و حبس سید علی محمد باب در شیراز. حکومت و روحانیون ابتدا توجه زیادی به حرکت بابی نکردند اما در اواخر تابستان ۱۸۴۵ میلادی وقتی از گسترش سریع آن آگاه شدند، تصمیم به کنترل آن گرفتند؛ لذا باب که تازه از مکه به بوشهر آمده بود به شیراز برده شده محبوس گردید. حاکم فارس بسیار با او بدرفتاری کرد. او در برابر حاکم توسط سر دسته روحانیون مورد بازپرسی قرار گرفت و توسط وی مرتد اعلام شد و دستور داده شد که او باید با فلک تنبیه شود و در خانه عبد الحمید خان داروغه محبوس گردد. بعد از آن، سید علی محمد شیرازی به ضمانت دایی خود به منزل او رفت. قدوس که به دستور سید علی محمد شیرازی ب
ه شیراز رفته بود و یکی دیگر از بابیان را در آن شهر به دستور حاکم فارس دستگیر شدند و شکنجهٔ بسیار تحمل کرده و از شیراز تبعید شدند. تبعید سید علی محمد باب به اصفهان. پس از مدتی، بیماری وبا در شهر شیراز مُسری شد و در همین حین، باب از شیراز خارج شد. وی در تاریخ سپتامبر ۱۸۴۶ به اصفهان تبعید شد. در ابتدا در اصفهان در منزل امام جمعهٔ آن شهر ساکن شد. حاکم اصفهان در آن موقع منوچهرخان معتمدالدوله بود و او علی محمد باب را با احترام پذیرفت و مدت یک سال از او مهمانداری و حمایت کرد. ادوارد براون در این خصوص می نویسد: «داروغه شیراز در این امر همراهی کرد در غیر اینصورت انتقال سریع زندانیش به همراه دو تن از پیروانش به شهر ثانی (اصفهان) محال بود.» این واقعه حدوداً در ماه مه۱۸۴۶ رخ داد. به مدت تقریباً یک سال باب در اصفهان ماند. او تحت حمایت قویترین اشراف آن زمان بود که هم قادر و هم خواهان پشتیبانی و حمایت او از کینه ورزی های دشمنانش بودند که در بین آن ها روحانیون خطرناک ترین بودند. اما در اوایل سال ۱۸۴۷ حامی او فوت کرد و گرگین خان که جانشین دولت اصفهان شد حس مشابهی با حاکم قبلی نداشت و فوراً باب را تحت یک همراهی مسلحانه به تهرا
ن که در آن زمان تحت حکومت محمد شاه و وزیر نابخردش حاج میرزا آقاسی بود فرستاد. تبعید سید علی محمد باب به ماکو. پس از مدتی و در ژانویه ۱۸۴۷ به دستور محمّد شاه قاجار به سمت تهران حرکت کرد. اما صدر اعظم او حاجی میرزا آغاسی از حضور سید علی محمد باب در تهران نگران شد و با شاه تصمیم گرفتند بدون این که باب وارد تهران شود او را به ماکو، واقع در شمال غربی ایران بفرستند. به همین دلیل سید علی محمد شیرازی بعد از گذراندن مدت زمانی در خارج از شهر تهران و بدون آنکه بتواند با شاه ملاقات داشته باشد، بنا بر نامه ای از طرف شاه به تبریز تبعید شد و سپس در قلعهٔ ماکو در منطقه ای به همین نام زندانی شد. آن مکان به گمان حاج میرزا آغاسی از این جهت مناسب بود که اکثر مردم آنجا سنی مذهب و ترک زبان بودند و محصور میان دول روس و عثمانی و بعید از همه جا بود و در نتیجه کسی به سوی باب جذب نمی شد؛ ولی حتی در ماکو هم نتوانستند مانع تماس باب با طرفدارانش شوند و در آنجا نیز نامه هائی به باب می رسید یا طرفدارانش به ملاقات او می آمدند. محاکمه سید علی محمد باب در تبریز. باب را مجدّداً به تبریز فرستادند و به علما دستور داده شد تا حکم نهایی را در مورد ا
و صادر نمایند. علما هم مجلسی تشکیل دادند و در آن مجلس از باب سوالاتی در مورد ادعای او پرسیدند. ادوارد براون می نویسد: اقدام قانونی علیه باب تماماً با شرم آورترین بی انصافی ها و بی احترامی ها همراه بود. آن ها به او گفتند: «اگر تو دروازه دانش هستی البته باید قادر باشی به هر سؤالی که ما انتخاب می کنیم و می پرسیم جواب دهی.» و بی درنگ شروع به پرسش دربارهٔ اصطلاحات و ریزه کاری های فنی طب، دستور زبان، فلسفه و منطق و امثال آن کردند. به گفتهٔ مک ایون باب به صورت غیررسمی در مجلس علما از سوی بسیاری از علمای حاضر محکوم به مرگ شد. اما رأی بر جنون در این زمان مطرح شد تا مانع اعدام باب شوند. محمد ترابیان در کتاب حالات و مقالات استاد شهاب فردوسی در این خصوص می نویسد: اینکه در برخی کتاب ها نوشته اند سید باب مخبط و مجنون بوده است از انصاف و عدالت دور است زیرا همهٔ آثار او حکایت از یک مجذوب به افکار خود دارد و در همه موارد به مقدسات اسلامی جداٌ احترام می گذارد و به اصول و نوامیس اخلاقی و اجتماعی کاملاً متوجه است و مطلقاً علایم جنون در آثار وی دیده نمی شود. تبعید سید علی محمد باب به قلعه چهریق. ادوارد براون می نویسد: مسیو نیکلا،
منشی اول سفارت فرانسه در ایران، می نویسد: در صفحه بعد از ۱۳۲کتاب نقطةالکاف که به همت ادوارد براون منتشر گردیده است در ذیل تصویر این قلعه و رودخانه نوشته شده است. در اینجا فقط با نامه ای مخفی شده در گردو یا نوشته هایی که به صورت ضدآب دوخته شده بودند و در شیر غوطه ور شده بودند و امثال این ها ارتباط بین "باب" و پیروانش ممکن بود. "باب" که اکنون محکوم به بیش از سه سال حبس شدید شده بود، عملاً نمی توانست به طور مستقیم مسئول گرایش به دفاع مسلحانه احتمالی توسط پیروانش در نظر گرفته شود. با این وجود دولت او را سرچشمه آن تعالیمی می دانست که کل امپراتوری ایران را دچار تشنج کرده بود و تصمیم به مرگ او گرفت. آنان تصور می کردند که با مرگ او کل جنبش باید از هم بپاشد. اعدام سید علی محمد باب و محمدعلی زنوزی. میرزا تقی خان امیرکبیر که در زمان ناصرالدین شاه، صدر اعظم دولت ایران بود و با قتل و آزار بابیان نتوانسته بود از گسترش آئین بابی که به زعم وی موجب اشاعه کفر و وهن بر دستگاه دولت و روحانیت شده بود جلوگیری کند و تبعید باب را در کوه های آذربایجان بی نتیجه و اثر می دید، به شاه پیشنهاد اعدام باب را داد. بدین ترتیب از سوی شاه به ت
بریز امر شد که باب را از زندان خارج کنند و او را حسب الظاهر محاکمه کنند و سپس به قتل برسانند. بنا به این دستور ناصرالدین شاه، باب را چند ساعت در کوچه و بازار تبریز گرداندند و نوکرهای حکومت و بعضی از مردم و طبقه روحانیون او را مورد انواع تحقیر قرار دادند و قبل از غروب آفتاب او را به محل اعدام بردند. باب را به همراه محمدعلی زنوزی یکی از مریدانش، در فاصله چند قدمی یکدیگر آویزان نمودند. پس از شلیک تفنگ ها، دود چند لحظه آن دو نفر را از نظرها پنهان نمود. پس از متفرق شدن دود باروت مردم توانستند محل اعدام را مشاهده کنند، ندای حیرت و وحشت از مردم بلند شد، چون باب آنجا نبود؛ زیرا گلوله ها فقط به طناب ها خورده بود و سبب بازشدن طناب و نجات باب شده بود. باب را در اتاقی یافتند و دوباره به محل اعدام آوردند و مثل سابق بستند. اما این بار سربازان از امر شلیک سرباز زدند. گروهی دیگر را آوردند و فرمان شلیک دادند و این بار باب کشته شد. واقعه بدشت. ادوارد براون می نویسد: ملاحسین بشرویه ای به سرعت به سمت روستای بدشت پیشرفت که در نزدیکی مرز استان مازندران قرار داشت و در آنجا با گروه دیگری از هم دینان خویش به رهبری ملا محمدعلی بارفروش
ی متحد شد. اصلاحات اجتماعی باب که زنان را در رتبه برابری با مردان بالا برد موجب گردید که زرین تاج دختر حاج ملا محمد صالح قزوینی که به نام قرةالعین معروف بود نیز به سمت تعالیم و آموزش های باب جذب شود. اکنون در میان بابی ها در انجمن بدشت ظاهر شد. تصمیم گرفته شد و معین گردید که این زن خوش بیان، شجاع و زیبا متعهد به تشویق و ترغیب وفاداران شود. دربارهٔ اهداف واقعه بدشت، افسانه نجم آبادی گفته است که به دنبال شدت گرفتن سرکوب بابیان، رهبران بابی در بدشت جمع شدند تا در مورد سمت و سوی آینده آئین جدید تصمیم بگیرند. از دیدگاه جوان کول، هدف از گردهم آیی بدشت آزادسازی سیدعلی محمد باب بود که در آن زمان در قلعه ماکو در زندان بود. ماریون وودمن هدف کنفرانس را اعلام جدایی و استقلال کامل آئین باب از اسلام دانسته است. طاهره در اجتماع بدشت سخنرانی نمود و با حاضر شدن بدون نقاب روبنده حاضران را شوکه نمود. او همچنین "جدائی دین بابی از دین اسلام و نسخ احکام و سنن قدیم" را اعلام نمود. این اتفاق باعث افزایش نگرانی های دولتیان و علما در آن زمان شد. جنگ قلعه طبرسی. ادوارد براون در تشریح جنگ قلعه طبرسی می نویسد: آغاز این جنگ بنابر آنچه که
جهانگیر میرزا مؤلف (تاریخ نو) نگاشته، دو ماه قبل از وفات محمد شاه بوده است. اردشیر میرزا حاکم مازندران سعی در سرکوبی پیروان باب نمود. به واسطه عدم موفقیت به پایتخت مراجعه نموده و امیرزاده خانلر میرزا در اواخر ماه رمضان ۱۲۶۴ هجری قمری به جای وی انتخاب و به مازندران وارد می شود. وی نیز به جهت شورش ها و مبارزات پی در پی امکان تحرک نیافته با دریافت خبر مرگ محمد شاه به دارالخلافه مراجعت می نماید. این شورش ها نتیجه تبلیغات و آگاهی های اجتماعی ای که بابیان پس از کنفرانس بدشت و پراکنده شدنشان در سطح مازندران انجام داده اند و البته در این میان نقش قرةالعین را نمی توان نادیده گرفت. در ابتدا خان های محلی و ملایان وابسته، به درگیری با نیروهای تحت فرماندهی ملاحسین بشرویه، که وی را دوم رجل نهضت بابیه به حساب آورده اند، می پردازند. وی حدود ۸۰۰ هواخواه داشته است. نواب امیرزاده مهدی قلی میرزا را به جای نواب خانلر میرزا مأمور داشتند و به اکابر آن ولایت در باب قلع و قمع این طایفه و لحقه فرمان صادر شد. ملاحسین در ۲۰کیلومتری بارفروش - بابل در نقطه ای که مزار شیخ طبرسی در آنجا بود به ساختن قلعه ای حصین و بروجی مشیّد و خندقی عمیق و
خاکریزی متین پرداخت در اکتبر ۱۸۴۸ ارتش شاه برای سرکوبی بابیان از تهران به مازندران گسیل گردید (تقریباً ۲ هزار نفر)، این نیروها هم از بابی ها شکست خورد. نیروهای تازه نفسی در حدود ۷۰۰۰ تن از تهران به سوی قلعه شیخ طبرسی فرستاده شد و محاصره دژ بابی ها آغاز گردید. روحانیون علیه بابی ها فتوای (جهاد) دادند اما ارتش شاه نیز کامیابی به دست نیاورد. سرانجام ارتباط ایشان با روستاهای پیرامون بریده شد. با این حال باز هم یورش بابی ها ادامه داشت. در دهم ربیع الاول سال ۱۲۶۶، یورش شبانهٔ آنان نیروهای مسلح را وادار به هزیمت کردند. در این شب با بشکه های نفت مکان استقرار لشکریان را به آتش کشیدند و بسیاری از جمله دو تن از فرماندهان لشکر را به قتل رساندند. مؤلف کتاب فتنه باب می نویسد: با اعزام نیروهای جدید و تمام شدن آذوقه اهالی قلعه که از هفته ها قبل آخرین آذوقه ها را نیز به پایان برده بودند، قلعه پس از چهار ماه محاصره سقوط کرد. گویا تعداد اسیر شدگان ۲۱۴ نفر بوده اند که محمدعلی بارفروش نیز از آن جمله بوده است. بجز تنی چند که گریختند، جمله بابیان را یک به یک شکم دریدند. قیام بابیان زنجان. پس از جنگ قلعه طبرسی، قیامی به رهبری ملا م
حمدعلی زنجانی ملقب به حجت در زنجان شکل گرفت. ادوارد براون در خصوص این قیام می نویسد: شورش پیروان باب در نیریز. پس از جنگ قلعه طبرسی و قیام بابیان زنجان قیامی دیگر در شهر نیریز فارس درگرفت. ادوارد براون در همین خصوص می گوید: در تابستان ۱۸۵۰ میلادی درحالی که محاصره زنجان در حال پیشرفت بود، شورش (قیام) بابی دیگری در نیریز در جنوب ایران روی داد. دولت که کاملاً هوشیار شده بود تصمیم گرفته بود که جنبش بابی را ریشه کن کند. باب که اکنون محکوم به بیش از سه سال حبس شدید در ماکو و قلعه چهریق شده بود، عملاً نمی توانست به طور مستقیم مسئول گرایش به مقاومت مسلحانه احتمالی توسط پیروانش در نظر گرفته شود. با این وجود دولت او را سرچشمه آن تعالیمی می دانست که کل امپراتوری ایران را دچار تشنج کرده بود و تصمیم به مرگ او گرفت. آنان تصور می کردند که با مرگ او کل جنبش باید از هم بپاشد. درست در روز کشته شدن باب قیام نیریز و چندین هفته بعد درگیری زنجان با نهرهای خون سرکوب شدند. کشته شدگان سبعه. درست در روز کشته شدن باب قیام بابی های نیریز و چندین هفته بعد از قیام بابیان زنجان که با کشتار عمومی سرکوب شدند. در بین این دو رویداد، کشته شدن ه
فت تن از بابی ها اتفاق افتاده که بدون هیچ اثباتی متهم بر طرح نقشه علیه نخست وزیر، میرزا تقی خان بودند. ادوارد براون می نویسد: آن طور که ما از دفتر خاطرات یک بانوی انگلیسی که همسرش سمت مهمی در سفارت بریتانیا را داشت فهمیدیم وفاداری آنان، همدردی و دلسوزی همگان را برانگیخت و در بین هم کیشان خود لقب شهدای سبعه را دریافت کردند. در بین آن ها حاج سید علی، دایی سید علی محمد باب که بعد از فوت پدرش تحت سرپرستی او بود نیز کشته شد. کشتار بابی ها در تهران. روز ۲۸ شوال ۱۲۶۸ هجری قمری، شش تن از بابیان سرسخت به ناصرالدین شاه حمله ور شدند. آنها خواستار جبران وهنی شدند که با کشتن محمد علی باب به دین شان وارد شده بود. میرزا محمد نیریزی نخستین تیر و محمد صادق تبریزی دومین و میرزا فتح الله قمی هم سومین تیر را شلیک کرد. محمد صادق تبریزی با وجود جراحاتی که داشت، خنجر کشید و باز هم به ناصرالدین شاه حمله کرد. شاه البته از سوء قصد جان سالم به در برد اما شدت حمله و عواقب سیاسی این حادثه تا دهه ها بعد باقی ماند. از همان آغاز هیچ تردیدی دربارهٔ دخالت بابیان و انگیزه ایشان برای اقدام به سوءقصد نبود. دو تن از سوءقصدکنندگان در حین ارتکاب دس
تگیر شدند ولی سه نفر دیگر فرار کردند. دو باقی مانده اعلام کردند وابسته به این کیشند و آماده اند بمیرند و آمده اند جان دهند و به بهشت روند. یا که مرجحا شاه را نابود سازند. به عقیده شیل، اینان از جمله «متعصبان دینی» اند که چنین بی پروا خود را به دست مرگی چنین مسلم می سپارند. شیل می افزاید که هزاران مؤمن بابی ناصرالدین شاه را کماکان مسئول اعدام باب می دانند و بسیارند کسانی که مانند این مجرمان حاضرند برای آرمان خود جان ببازند. این فکر بدون تردید برای شاه بی اندازه رنج آور بود. این حادثه صرفاً اتفاقی به ابتکار چند تن از اعضای بابیان نبود. نقشه کشتن شاه به الهام و طراحی رهبران بازمانده بابیه چیده شده بود. برخلاف طرز فکر مسالمت آمیزی که بعدها در تبعید در میان بسیاری از بابیان رواج یافت، فعالان بابیه در این مرحله معتقد به جهاد برای براندازی حکومت قاجاریه بودند. مبارزات پیشین بی حاصل مانده بود لذا به جای مباحثات مسالمت آمیز و اتمام حجت به کلمه یا مقاومت مسلحانه، سوء قصد سیاسی به نظر آنها کوتاه ترین راه عملی برای رسیدن به آرمان رستاخیر می آمد. پیامدهای کوتاه یا دراز مدت سوءقصد، برای بابیان مصیبت بار بود. جامعه بابی در
اوائل زیستش به نهان زیستی رانده شد و هرگز از آن رهایی نیافت. بابیان را در ردیف خطرناک ترین دشمن دین و دولت قرار داد و مدتی بعد، زمینه را برای تجدید نظر در اصول اعتقادی بابیه فراهم آورد. به این صورت که جناح تجدید نظر طلب بابیه تحت هدایت بهاءالله در صدد صلح جویی با دولت برآمد و مخالفتش را با مذهب نیز ملایم کرد. و در نهایت به اعتقاد عدم دخالت در سیاست در عقاید بهاییت بروز یافت. اما جناح مقابل که به موازین پیکارجویی سیاسی وفادار ماند، توسط صبح ازل در تبعید دنبال شد. ادوارد براون می نویسد: دو بابی زنده مانده تحت شکنجه قرار گرفتند گرچه مجبور شدند دین و نیت خود را آشکار کنند اما از گفتن نام هر یک از هم دینان خود یا فاش کردن محل تجمعشان امتناع کردند. توداری سرسختانه آنان به هر حال بی فایده بود و تحقیق و بررسی شدیدی که توسط پلیس مخفی تهران آغاز شده بود منجر شد به دستگیری حدوداً چهل تن از بابیون که در خانه سلیمان خان غافلگیر شدند. پنج یا شش تن از این ها به انضمام بهاءالله که اکنون ادعای بیعت با اکثریت بزرگی از بابی ها را می کنند بخشیده شده اما بقیه همگی به مرگ محکوم شدند. نخست وزیر از ترس انتقام جویی این فرقه، تصمیم به
وادار کردن تمام گروه ها در کشتار زندانیان گرفت. برای این منظور او آن ها را در بین ادارات مختلف دولتی، اصناف تجار و سایر بخش های جامعه پخش کرد و در همان زمان به هر گروه فهماند که شاه روی وفاداری و پذیرش هر یک از گروه ها در نحوه برخورد و رفتار آن ها با قربانیان قضاوت خواهد کرد. وزارت جنگ، وزارت امور خارجه، تجار، روحانیون، درویش ها، پیش خدمت های در خدمت شاه، حتی دانشجویان دانشگاه ها که در آن زمان بر اساس یک مدل اروپایی تأسیس شده بود، هر یک زندانی مختص خود را دریافت کردند. انواع مرگ های تحمیل شده بسیار وحشتناک بودند که برخی از آن ها با تعصب و افراط گری وحشیانه، ترس از سوءظن یا جنون تمام عیار به ستمگری و قساوت طراحی شده بودند. از بداقبالی بابی ها برخی تکه تکه شدند، برخی با اره از هم جدا شدند، برخی با تازیانه پوستشان کنده شد و برخی با شلیک دهانه تفنگ منفجر شدند. قتل طاهره قرةالعین در تهران. قرةالعین نیز در این ماجرا کشته شد. او که از سال ۱۲۶۵ هجری قمری دستگیرشده بود، در زمان سوء قصد در منزل کلانتر تهران محبوس بود ولی دو هفته بعد از واقعه استنطاق و اعدام شد. دکتر پولاک، پزشک اتریشی که در آن زمان در خدمت شاه بود، با
یادداشت های خود به اعدام این زن واقعاً شهادت می دهد. آمار کشتار بابیان. دربارهٔ شمار بابیانِ قتل عام، عدد دقیقی در دست نیست. یکی از پژوهش های متأخر، این عدد را کمی بیش از «۳٫۰۰۰ (سه هزار)» نفر، برآورد کرده است که بیشترشان در درگیری های طبرسی، نیریز و زنجان، کشته شدند. تعداد، احتمالاً از این مقدار، بیشتر است، به ویژه به دلیل اینکه نام ها و مسئلهٔ اعدام بابیانی که در سال ۱۸۵۲ کشته شدند، جایی ثبت نشده است. بیشتر کشته شدگان، مرد بودند؛ البته به فهرست کشته شدگان مورد نظر، آن دسته از زنان، کودکان و سالمندانی که از سختی و گرسنگی، درگذشتند نیز باید افزود. در منابع بهائی، عدد کشته شدگان را کم و بیش، «۲۰٫۰۰۰ (بیست هزار)» تن، اعلام شده است. برخی از افراد قتل عام شدهٔ پیش گفته، بهائی بودند. تقیه و نهان زیستی. ازلیان با تقیه و پنهان کردن هویت دینی خود عملاً در جامعه اسلامی حل شدند. میرزا یحیی صبح ازل، چنان که خود نگاشته است، از سید علی محمد باب دستور داشت تا خود را حفظ کند، حتی اگر هیچ کس در جهان به او نگرود. بر همین اساس بود که وی در بغداد مخفیانه می زیست و برادرش میرزا حسینعلی، را رابط خود و بابیان قرار داده بود. به دل
یل همین نهان زیستی تلاش های سیاسی، فرهنگی فعالان پیرو کتاب بیان در مخالف با حکومت قاجار و تدارک انقلاب مشروطه و تشکیل مدارس از دیده محققان دور مانده است. ملا محمد جعفر کرمانی که از بابیان نخستین بود و پسرش، شیخ احمد روحی، داماد صبح ازل بود، در کرمان، کرسی فقه و اصول داشت و در مسجد خود دفن شد. ملا محمد جعفر نراقی که از سوی صبح ازل مرجع بابیان کاشان بود بر فراز منبر به گونه ای سخن می گفت که مردم او را یک شیعه اثنی عشری راسخ تصور می کردند و به هم دین های بیانی خود سفارش می نمود که در کمال مستوری، سلوک و رفتار نمایند تا منجر به فتنه نباشد. وی از جانب صبح ازل دستور داشت تا همه جا به شکل شیعیان رفتار نماید. برادرش ملا محمد تقی نراقی هم که از سوی صبح ازل مرجع بابیان نراق تعیین شده بود، در تهران امام جماعت یکی از مساجد بود. میرزا نورالله (فرزند صبح ازل) در رشت طبابت می کرد و با علمای آنجا مراوده داشت بابیان گاه ایمان خود را با فرزندان خود در میان نمی گذاشتند و تنها در زمان رشد عقلی با ایشان موضوع را مطرح می کردند. میرزا مهدی امین (داماد صبح ازل) در شرح حالش نگاشته است، زمانی که به سن رشد رسید، دانست که پدرش بابی بوده
است. میرزا یحیی دولت آبادی، ریاست "مدرسه علمیه جلالیه "را در دست داشت. مدرسه های سادات و ادب را بنیان نهاد. وی در تأسیس مدارس جدید کوشش فراوان نمود و برای آموزش و پرورش در ایران زحمت های فراوان کشید که تأسیسات مدارس، مدیریت و نوشتن و نشر کتب درسی ابتدائی از آن جمله هستند. در دوره دوم مجلس از طرف مردم کرمان به مجلس رفت. در دوره پنجم مجدداً نماینده مجلس شد و در همین مجلس یکی از پنج نماینده ای بود که با انقراض قاجاریه و پیدایش سلطنت پهلوی، به دلیل واهمه از ایجاد دیکتاتوری جدید مخالفت کرد. در تمام مدتی که در اروپا زندگی می کرد سرپرستی محصلان ایرانی آن دوران را از جانب وزارت فرهنگ وقت به عهده داشت.به همراه دیگر مبارزان در مشروطه و ملی کردن نظام ایران قدم های فراوان برداشت. علی محمد فره وشی که از بابیان (پیرو سید علی محمد باب) دولت آباد اصفهان بود. از فعالان سیاسی عصر قاجار بود و در تکاپوهای مشروطه خواهی نیز دست داشت. وی کار خود را در وزارت فرهنگ با سرپرستی دبستان دانش و آموزگاری زبان و ریاضی در مدرسه کمالیه شروع کرد. مترجم همایون سپس به عنوان کارمند وزارت فرهنگ، و در مناصب و مسئولیت های مختلف فرهنگی به شهرهای مخت
لف ایران، همچون کرمان، زنجان، تبریز، ارومیه و اصفهان انتقال یافت و عمدتاً در رده های بالای فرهنگ (آموزش و پرورش) شهرستان ها و استان های مختلف خدمت کرد. وی در دوران خدمت خویش، مدارس بسیاری را در نقاط مختلف ایران تأسیس نمود. دربارهٔ پیشوایی دوم ازلیان. هادی دولت آبادی، که جانشین یحیی صبح ازل نوری (از سوی صبح ازل، ملقب به «اسم الله الودود»)) و پیشوای دوم ازلیان (پیشوای سوم بابیه) ایران بود، چند سال پیش از درگذشت صبح ازل، فوت کرد. صبح ازل، پس از مرگ پدر، پسرش میرزا یحیی دولت آبادی را به عنوان جانشین خود و رهبر جامعهٔ ازلی گماشت؛ ولی میرزا یحیی، وقت خود را بیشتر، صرف آموزش و ادبیات کرد. دربارهٔ میزان درگیر بودن او در سازمان دهی فعالانهٔ ازلیان، شواهد اندکی وجود دارد. میرزا یحیی، مطالب چندانی دربارهٔ موضوعات بابی ننوشت و به جای پذیرش رهبری دینی، نقش یک اصلاحگر سکولار را برگزید. بابیهٔ ازلیه با درگذشت ازلیانی که در انقلاب مشروطه، فعال بودند، وارد رکودی شد که هرگز از آن، التیام نیافت و در دوره ای نه چندان طولانی، اثرگذاری خود را از دست داد. نقش پیروان آئین بیانی درانقلاب مشروطه. میرزا آقاخان کرمانی در ۱۳۰۲ هجری قمری
(۱۲۶۳ خورشیدی) با شیخ احمد روحی از کرمان هجرت کرد و به اصفهان رفت. ورود او به اصفهان همراه با تشکیل یک سری جلسات سری و خصوصی شد که بانی آن "میرزا هادی دولت آبادی" نماینده صبح ازل در ایران بود. از دیگر حاضران در این جلسات حاج میرزا نصرالله بهشتی ملقب به ملک المتکلمین و سید جمال الدین واعظ اصفهانی پدر محمدعلی جمال زاده بودند. یحیی دولت آبادی در سال ۱۲۴۱ خورشیدی در دولت آباد اصفهان به دنیا آمد. پدرش حاج سید میرزا هادی دولت آبادی از مجتهدان مؤثر محلی و مشهور به رهبری شاخه ازلی بابیه بود. میرزا هادی، جانشین صبح ازل بود. وقایع منتهی به انقلاب مشروطه فصل جدیدی در زندگی یحیی دولت آبادی و برادر کوچکترش علی محمد گشود. آنان در میان اولین اعضای حلقه ای کوچک ولی اثرگذار از معتقدان ازلی بودند که جمال الدین واعظ اصفهانی و ملک المتکلمین را نیز شامل می شد. افکار شیخ محمد منشادی یزدی که گفته می شد از شاخه ازلی است در او و جمال الدین واعظ اصفهانی و ملک المتکلمین تأثیر داشته است. در سال ۱۳۰۹ به تهران آمد و مدرسه های سادات و ادب را بنیان نهاد. وی با توجه به تحصیلاتش در مکتب خانه ها و شناخت آن ها از نزدیک، در تأسیس مدارس جدید کوشش
فراوان نمود و برای آموزش و پرورش در ایران زحمت های فراوان کشید که تأسیسات مدارس، مدیریت و نوشتن و نشر کتب درسی ابتدائی از آن جمله هستند. بعد از خلع محمدعلی شاه در دوره دوم مجلس از طرف مردم کرمان به مجلس رفت. درجنگ اول همانند بسیاری از رجال دیگر کشور مهاجرت کرد. در دوره پنجم مجدداً نماینده مجلس شد و در همین مجلس یکی از پنج نماینده ای بود که با انقراض قاجاریه و پیدایش سلطنت پهلوی، به دلیل واهمه از ایجاد دیکتاتوری جدید مخالفت کرد. سال ها ساکن اروپا بود و در تمام مدتی که در اروپا زندگی می کرد سرپرستی محصلان ایرانی آن دوران را از جانب وزارت فرهنگ وقت به عهده داشت. در عین حال، خود دولت آبادی، انتساب خانواده اش را به آئین بابی در کتاب خود رد می کند و چون اتهام بابی در آن زمان، مذموم بود، دربار و ظل السلطان و روحانیان قشری، آن اتهام را بر ضد آزادی خواهان و مشروطه طلبان، به کار می بردند. کسروی در کتاب تاریخ مشروطه ایران می نویسد: بابیان در جنبش مشروطه در ظاهر، بی طرفی می نمودند و در نهان، هواخواه محمدعلی میرزا بودند؛ ملایان هوادار استبداد، نام آنان را بر مشروطه خواهان گذارده و تکفیر کرده و خون هاشان را می ریختند. نام
سید جمال الدین واعظ به همراه ملک المتکلمین، میرزاجهانگیرخان، سید محمد رضا مساوات در لیست چهار نفری بود که محمدعلی شاه قبل از به توپ بستن مجلس، درخواست تبعید آن ها ر ا از ایران کرده بود. جمال الدین واعظ همراه با ملک المتکلمین رهبریِ گروه های بزرگی از مشروطه گرایان را به عهده داشت. جمال الدین واعظ اصفهانی پس از واقعهٔ بمباران مجلس با لباس مبدل و به قصد رفتن به نجف راهی همدان شده و به مظفر الملک که یکی از دوستان وی بود پناهنده گردید ولی وی به او خیانت نموده و او را به بروجرد فرستاد و به دستور محمدعلی شاه قاجار توسط حاکم بروجرد در این شهر کشته شد. از جرم های او مشارکت در نگارش کتابچه ضد استبدادی «رؤیای صادقه» بود. جدا شدن بهائیان از بابیان (ازلیان). پس از تیرباران سید علی محمد باب در سال ۱۸۵۰، پیروانش که به «بابی»، مشهور بودند، بر پایهٔ گفتهٔ باب در کتاب بیان، در پی موعود آیین بابی-که در کتاب بیان با عنوان «من یظهره الله» از او شده است-می گشتند. در سال ۱۸۶۳ بهاءالله، برادر بزرگ تر میرزا یحیی نوری، خود را «من یظهره الله»، موعود کتاب بیان، معرفی کرد؛ بیشتر بابیان به او باورمند شده و بهائی نامیده شدند؛ با این حال،
گروه اندکی که به پیروی از میرزا یحیی نوری (معروف به صبح ازل) بابی ماندند، ازلی و بیانی نام گرفتند. ازلیان با پنهان کردن هویت دینی خود، عملاً در جامعه اسلامی، حل شدند.