Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
خ بزرگ ترین سیل منظومهٔ شمسی را تجربه کرده است. اکنون، مریخ بیش از حد سرد است و جو آن بیش از اندازه نازک است و اجازهٔ باقی ماندن آب مایع به مدت طولانی در سطح آن را نمی دهد. یخ آب در نزدیکی سطح مریخ و آب یخ زده در یخ های قطبی آن وجود دارد. کمربند سیارک ها. کمربند سیارک ها منطقه ای از فضا میان مریخ و مشتری است و اجرام آن از اجرام کمربند کویپر و دیسک پراکنده متمایز و جدا است. این منطقه حاوی میلیون ها سیارک است و دانشمندان بر این باورند که این سیارک ها تکه های خردشدهٔ یک سیارهٔ بزرگ هستند که در مدتی طولانی از هم پاشید و شکسته شد. سیارک ها در اندازه های مختلف وجود دارند؛ بسیاری از آن ها حتی از یک مایل نیز کوچک ترند، در حالی که برخی دیگر بزرگ هستند. سرس بزرگ ترین جسم کمربند سیارک ها است که اکنون در طبقهٔ سیارات کوتوله جای دارد. بیش از نیمی از جرم این کمربند را سرس، پالاس، ۴ وستا و هیجا ساخته اند و سرس به تنهایی نزدیک به ۲۵ درصد جرم این کمربند را ساخته است. تاکنون ۱۲ مأموریت فضایی برای بررسی کمربند سیارک ها طراحی شده است. پایونیر ۱۰ در سال ۱۹۷۲ برای نخستین بار از کمربند سیارک ها گذشت. فضاپیمای داون به طور ویژه برای
بررسی مدار دو سیارک (سرس و وستا) ساخته شده است. پس از این بررسی، اگر این فضاپیما قابل استفاده باشد، ممکن است که به مقصدهای دیگر نیز فرستاده شود. سرس. سرس یک سیارهٔ کوتوله و نخستین و بزرگ ترین سیارک شناخته شده در کمربند سیارک هاست. میانگین فاصلهٔ این سیارک کوتوله از خورشید در حدود ۴۱۴ میلیون کیلومتر (۲٫۷۷ واحد نجومی) است. قطر این سرس ۹۴۰ کیلومتر است و قطر آن در حدود ۲۷ درصد قطر ماه است. اگرچه سرس بزرگ ترین سیارک است، اما درخشان ترین سیارک نیست و این ویژگی متعلق به وستا (دومین سیارک بزرگ) است و سپیدایی آن بیش از سه برابر سپیدایی سرس است. دورهٔ چرخش این سرس ۹٫۰۷۴۱۷ ساعت و تناوب مداری آن ۴٫۶۱ سال است. نظریه پردازی شده است که مقادیر زیادی از آب در سرس وجود دارد و اگر آب در جایی وجود داشته باشد، احتمال دارد که در آن جا زندگی وجود داشته باشد. تاکنون تنها نگاره های عطارده و فازی توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده است. اما در سال ۲۰۱۵، فضاپیمای داون به سرس خواهد رسید. شهاب واره، شهاب و شهاب سنگ. شهاب واره ها بقایای کوچک تر از یک سیارک هستند. بیشتر شهاب واره هایی که وارد جو زمین می شوند، به اندازه ای کوچک هستند که نمی تو
انند وارد سطح زمین شوند و تبخیر می شوند و در این حالت عناوین مختلفی (شهاب یا شهاب سنگ) می گیرند. وقتی که شهاب واره وارد جو زمین می شود، گرم می شود و نور رشته ای مانندی از آن دیده می شود که شهاب نام دارد. اما گاهی اوقات شهاب واره ها از جو زمین می گذرند و بر روی زمین می افتند که این جسمی که بر روی زمین افتاده است را شهاب سنگ می نامند. بیشتر شهاب سنگ ها، آهنی، سنگی یا آهنی–سنگی هستند و در اندازه های کوچک و بزرگ وجود دارند. شهاب سنگ هوبا یکی از بزرگ ترین شهاب سنگ هایی بود که در جنوب غربی آفریقا افتاد و وزن آن در حدود ۵۴٬۰۰۰ کیلوگرم (۵۴ تن) بود. منظومهٔ شمسی بیرونی. سیارات بیرونی. غول گازی (سیارهٔ بیرونی یا سیارهٔ مشتری سان) سیاره ای است که عمدتاً از سنگ و مواد جامد ساخته نشده، بلکه از گازهای مختلف ساخته شده است. این سیارات به طور کامل از گاز ساخته نشده اند و ستاره شناسان یک مرکز سنگی برای این سیارات در نظر می گیرند. منظومهٔ شمسی دارای چهار غول گازی به نام های مشتری، زحل، اورانوس و نپتون است. به دلیل این که این سیارات دورترین سیارات منظومهٔ شمسی نسبت به خورشید هستند، آن ها را سیارات بیرونی می نامند. از آن جا که ای
ن سیارات از گاز ساخته شده اند، دارای چگالی کم هستند. علاوه بر بزرگ بودن، غول های گازی به سرعت می چرخند و پیرامون خود دارای حلقه هستند و ماه های بسیاری نیز دارند. از آن جا که این سیارات دورتر از سیارات درونی هستند، دانشمندان نتوانسته اند از نزدیک مطالعات گسترده ای بر روی آن ها انجام دهند. علاوه بر منظومهٔ شمسی، دانشمندان غول های گازی دیگری را در سامانه های خورشیدی دیگر کشف کرده اند که مانند مشتری هستند. مشتری (هرمز، برجیس). هرمز یا مشتری بزرگ ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی و پنجمین سیارهٔ دور از خورشید است. این سیاره یکی از درخشان ترین اجرام آسمان شب است، تنها ماه، زهره و گاهی اوقات مریخ درخشان تر هستند. میانگین فاصلهٔ مشتری از خورشید برابر با ۷۷۷٬۹۲۰٬۰۰۰ کیلومتر (۵٫۲ واحد نجومی) است. قطر استوایی این سیاره تقریباً ۱۴۳٬۰۰۰ کیلومتر (۸۹٬۰۰۰ مایل) است و به اندازه ای بزرگ است که همهٔ سیارات دیگر منظومه می توانند در آن جا بگیرند. هم چنین می توان ۱٬۳۰۰ کرهٔ زمین را درون مشتری جای داد. ترکیبات این سیاره مانند ترکیبات یک ستاره است و اگر سنگینی آن ۸۰ برابر شود، تبدیل به یک ستاره می شود. دورهٔ چرخش این سیاره ۹/۹۲۵ ساعت و تناوب
مداری آن ۱۱ سال و ۳۱۳٫۸۳۹ روز است. دمای مشتری °۱۴۸- سانتی گراد است و جو آن را هیدروژن (H۲) و هلیم (He) می سازند. این سیاره دارای سه حلقهٔ بسیار کدرتر از حلقه های زحل است که توسط فضاپیمای وویجر ۱ در سال ۱۹۷۹ کشف شده است. حلقهٔ اصلی مسطح است و ضخامت آن در حدود ۳۰ کیلومتر (۲۰ مایل) و گستردگی و وسعت آن تا حدود ۶٬۴۰۰ کیلومتر (۴٬۰۰۰ مایل) است. حلقهٔ دوم نیز ابر مانند است و ضخامت آن در حدود ۲۰٬۰۰۰ کیلومتر (۱۲٬۰۰۰ مایل) است. حلقهٔ سوم به دلیل شفافیت خود بسیار نازک است و از ذرات گرد و غباری که قطرشان به ۱۰ میکرون هم نمی رسد، ساخته شده است و تا حدود ۱۲۹٬۰۰۰ کیلومتر (۸۰٬۰۰۰ مایل) به لبهٔ بیرونی و تا حدود ۳۰٬۰۰۰ کیلومتر (۱۸٬۶۰۰ مایل) از درون گسترش می یابد. شمار ماه های مشتری ۶۳ است. چهار ماه بزرگ مشتری، گانمید، کالیستو، آیو و اروپا هستند که توسط گالیلئو گالیله کشف شده اند و به ماه های گالیله ای مشهورند. گانیمد بزرگ ترین ماه سامانه خورشیدی است. زحل (کیوان). کیوان یا زحل دومین سیارهٔ منظومهٔ شمسی از دیدگاه جرم و اندازه و ششمین سیارهٔ دور از خورشید است. زحل در آسمان شب به راحتی با چشم غیر مسلح به عنوان یک نقطهٔ نسبتاً غیر
درخشان قابل مشاهده است. این سیاره را می توان با یک تلسکوپ کوچک از روی حلقه های باشکوه آن پیدا کرد. دورهٔ چرخش زحل ۱۰٫۶۵۶ ساعت و تناوب مداری آن ۲۹ سال و ۱۶۶٫۹۷ روز است. جو زحل از هیدروژن (H۲) و هلیم (He) ساخته شده است. گالیله برای نخستین بار در سال ۱۶۱۰ حلقه های زحل را مشاهده کرد. این سیاره دارای حلقه های بسیاری است که از میلیاردها ذرات یخی و سنگی به اندازهٔ یک دانهٔ شکر تا یک خانه ساخته شده اند. احتمالاً این حلقه ها بقایای خردشدهٔ دنباله دارها، سیارک ها و ماه ها هستند. بزرگ ترین حلقهٔ این سیاره ۲۰۰ برابر قطر آن است. اگرچه این حلقه ها تا هزاران مایل گسترش می یابند، حلقه های اصلی معمولاً حدود ۳۰ فوت ضخامت دارند. شمار ماه های زحل ۶۲ است. تیتان بزرگ ترین ماه زحل و دومین ماه بزرگ منظومهٔ شمسی پس از گانمید (ماه مشتری) است و اندازهٔ آن کمی بزرگ تر از عطارد است. اورانوس. اورانوس هفتمین سیارهٔ دور از خورشید و سومین غول گازی بزرگ پس از مشتری، زحل است. اورانوس در درخشان ترین حالت خود، فقط با چشم غیر مسلح به عنوان یک نقطهٔ آبی–سبز قابل مشاهده است. دورهٔ چرخش اورانوس ۱۷/۲۴- ساعت و تناوب مداری آن ۸۴ سال و ۴/۴ روز است. جو ا
ورانوس از هیدروژن (H۲)، هلیم (He) و متان (CH۴) ساخته شده است. حلقه های اورانوس پس از حلقه های زحل و به کمک ستاره شناسان کشف شد. اورانوس دارای دو گروه حلقه است: نخست، «"حلقه های سامانهٔ درونی"» عمدتاً حلقه های باریک و عطارده هستند. دوم، «"حلقه های سامانهٔ بیرونی"» (که توسط تلسکوپ فضایی هابل کشف شده اند) روشن رنگ و شامل دو حلقهٔ قرمز و آبی هستند. دانشمندان تا به امروز ۱۳ حلقه پیرامون اورانوس شناسایی کرده اند. شمار ماه های اورانوس ۲۷ است. تیتانیا و ابرون بزرگ ترین ماه های اورانوس هستند که در سال ۱۷۸۷ توسط ویلیام هرشل کشف شدند. نپتون. نپتون چهارمین سیاره بزرگ منظومهٔ شمسی و هشتمین سیارهٔ دور از خورشید و بازپسین سیارهٔ بیرونی منظومهٔ شمسی است که نمی توان آن را از زمین با چشم غیر مسلح مشاهده کرد. این سیاره با یک تلسکوپ کوچک به رنگ سبز و آبی به نظر می رسد. دورهٔ چرخش نپتون ۱۶٫۱۱ ساعت و تناوب مداری آن ۱۶۴ سال و ۲۸۸ روز است. جو نپتون از هیدروژن (H۲)، هلیم (He) و متان (CH۴) ساخته شده است. حلقه های غیرمعمولی نپتون یکسان نیستند، اما دارای گرد و غبارهای ضخیم درخشانی هستند که «"کمان"» نامیده می شوند. پنداشته می شود که حلقه
های نپتون نسبتاً جوان هستند و عمر کوتاهی داشته اند. داده های سال ۲۰۰۵ نشان داد که ظاهراً حلقه های این سیاره بی ثبات تر از آن چیزی هستند که پیش از آن پنداشته می شد. شمار ماه های نپتون ۱۳ است. تریتون منحصر به فرد است و تنها ماه بزرگ منظومهٔ شمسی است که در جهت مخالف چرخش سیارهٔ خود (نپتون)، پیرامون آن می چرخد. تریتون تنها ماه کروی شکل نپتون است و ۱۲ ماه دیگر آن اشکال نامنظم دارند. منطقهٔ فرانپتونی. کمربند کویپر. کمربند کویپر منطقه ای از فضا است که پیرامون خورشید و فراتر از نپتون واقع شده است و دارای اجسام کوچک یخی است. این منطقه به افتخار جرارد کویپر (ستاره شناس هلندی–آمریکایی) نام گذاری شده است و شامل صدها میلیون جسم فضایی است که پنداشته می شود بقایای سیارات بیرونی هنگام تشکیل آن ها هستند. برخی از دنباله دارها از کمربند کویپر سرچشمه می گیرند. کمربند کویپر کمربندی شبیه به یک بیضی یا دایره است و حدود ۴٫۵ تا ۷٫۵ میلیارد کیلومتر (۳۰ تا ۵۰ واحد نجومی) از خورشید فاصله دارد و شکل گیری آن مانند شکل گیری کمربند سیارک ها بوده است. کمربند سیارک ها عمدتاً از فلز و سنگ ساخته شده است، اما اجسام کمربند کویپر تقریباً یا به طو
ر کامل از تکه های یخی مواد مختلف ساخته شده اند. علاوه بر آب یخ زده، این اجرام از آمونیاک (NH۳) و هیدروکربن های مختلف (CnH۲n+2) از جمله متان ساخته شده اند. اگرچه دانشمندان بخش کوچکی از اجسام کمربند کویپر را کشف کرده اند، اما بر این باورند که بیش از ۷۰٬۰۰۰ جسم فضایی در این منطقه وجود دارد. برخی از اشیاء این کمربند مانند پلوتون که بزرگ ترین جسم این منطقه است، بزرگ هستند. جرم سیارک ۵۰۰۰۰ بیش از نیمی از جرم پلوتون است و اندازهٔ ماکی ماکی و هاومیا بسیار نزدیک به اندازهٔ پلوتون است. برخی از اجسام کمربند کویپر از جمله پلوتون و هاومیا دارای ماه هستند. پلوتون. پلوتون سیارهٔ کوتولهٔ بزرگی در کمربند کویپر است که قبلاً به عنوان بیرونی ترین و کوچک ترین سیارهٔ منظومهٔ شمسی در نظر گرفته می شد. در ماه اوت سال ۲۰۰۶، اتحادیهٔ بین المللی اخترشناسی با طبقه بندی اجرام آسمانی، پلوتون را از فهرست سیارات حذف کرد و در طبقهٔ سیارات کوتوله قرار داد. پلوتون از گازهایی مانند نیتروژن و کربن دی اکسید به صورت یخ ساخته شده است. دورهٔ چرخش این سیارهٔ کوتوله ۱۵۳٫۲۹۲۸- روز و تناوب مداری آن ۲۴۷ سال و ۲۴۸٫۲۵ روز به طول می انجامد. بیش ترین دمای سطح
ی پلوتون °۲۲۳- سانتی گراد و کم ترین دمای سطحی آن °۲۳۳- سانتی گراد است. شمار ماه های پلوتون ۵ است. این پنج ماه عبارتند از: شارون، اس/۲۰۱۲ پی ۱، نیکس، اس/۲۰۱۱ پی ۱ و هیدرا است. شارون یک ماه بزرگ است و حجم آن بیش از نصف حجم پلوتون است. فاصلهٔ میان پلوتون و شارون ۱۹٬۶۴۰ کیلومتر (۱۲٬۲۰۰ مایل) و کمتر از فاصلهٔ پرواز میان لندن و سیدنی است. تناوب مداری این ماه به دور پلوتون ۶٫۴ روز به طول می انجامد. هاومیا. هاومیا یک سیارهٔ کوتولهٔ غیرمعمولی با ابعاد ۱٬۰۰۰×۱٬۵۲۰×۱٬۹۶۰ کیلومتر (۶۲۰×۹۴۰×۱٬۲۲۰ مایل) است که از سنگ ساخته شده و یک لایهٔ نازک یخی روی آن را پوشش داده است. در سپتامبر ۲۰۰۸، اتحادیهٔ بین المللی اخترشناسی هاومیا را به عنوان پنجمین سیارهٔ کوتوله و چهارمین پلوتونئید به رسمیت شناخت. دورهٔ چرخش هاومیا ۳٫۹۱۵۴ ساعت و تناوب مداری آن ۲۸۳ سال و ۱۴/۶۱ روز است. شمار ماه های هاومیا ۲ است. این دو ماه عبارتند از: هئیاکا و ناماکا است. هئیاکا از ناماکا بزرگ تر است و قطر آن حدود ۳۱۰ کیلومتر (۱۹۳ مایل) است. این ماه با هر بار گردش کامل پیرامون هاومیا در ۴۹ روز، مسافتی حدود ۴۹٬۵۰۰ کیلومتر (۳۰٬۷۵۸ مایل) را می پیماید. این ماه توسط گر
وه اخترشناسی مایکل براون در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۰۵ کشف شد. قطر ناماکا حدود ۱۷۰ کیلومتر (۱۰۶ مایل) و تناوب مداری آن ۳۴٫۷ روز است و در این مدت مسافتی حدود ۳۹٬۳۰۰ کیلومتر (۲۴٬۴۲۰ مایل) را می پیماید. این ماه نیز مانند هئیاکا، توسط گروه براون اما در ۳۰ ژوئن ۲۰۰۵ کشف شد. ماکی ماکی. ماکی ماکی یک سیارهٔ کوتوله است که قطر آن برابر با ۱٬۵۰۰ کیلومتر (۹۰۰ مایل) است و رنگ آن مایل به قرمز است. دورهٔ چرخش ماکی ماکی ۷/۷۷۱ ساعت (۰٫۰۰۳ ساعت) و تناوب مداری آن ۳۱۰ سال است. تلسکوپ فضایی اسپیتزر با قابلیت های فروسرخ، ماکی ماکی را مورد مطالعه قرار داد و نشان داد که احتمالاً متان در جو این سیارهٔ کوتوله وجود دارد. در آوریل ۲۰۱۱، ماکی ماکی میان زمین و ستاره ای بسیار دوردست قرار گرفت و از آن جا گذشت و ستاره شناسان با استفاده هفت تلسکوپ به مطالعه و بررسی دربارهٔ چگونگی تغییر نور ستاره پرداختند. خوزه لوئیس اورتیز مورنو در اینباره می گوید: «ماکی ماکی از مقابل ستاره گذشت و به جای این که محوشدن و روشن شدن ستاره به تدریج صورت گیرد، ستاره ناپدید و دوباره به طور ناگهانی پدیدار شد. معنای این چنین است که ماکی ماکی جو قابل توجهی ندارد.» ماکی ماکی هیچ م
اهی ندارد. این کمبود، اندازه گیری جرم ماکی ماکی را سخت تر می کند، هر چند قطر آن مشخص شده و دو سوم پلوتون است. دیسک پراکنده. اشیاء دیسک پراکنده در واقع همان اشیاء کمربند کویپر هستند که خروج از مرکز مداری آن ها زیاد است. اوج این اجسام بیش از ۶۰ واحد نجومی و حضیض آن ها میان ۳۰ تا ۴۸ واحد نجومی است. این اجرام احتمالاً در اثر تعامل های گرانشی سیارات غول پیکر در اوایل تشکیل منظومهٔ شمسی به منطقهٔ دیسک پراکنده پرتاب شدند. پنداشته می شود که شمار کنونی اجرام دیسک پراکنده تنها در حدود ۱ درصد از آن چیزی است که در اوایل تشکیل منظومهٔ شمسی بود. تعاملات گرانشی اجرام دیسک پراکنده با نپتون می تواند نیم قطر بزرگ این اجرام را بسیار افزایش دهد. تاکنون بیش از ۱۵۰ جسم دیسک پراکنده و قنطورس شناخته شده است. اریس. اریس با قطر ۲٬۴۰۰ و ۱۰۰± کیلومتر (طبق برآورد تلسکوپ فضایی هابل) بزرگ ترین سیارهٔ کوتولهٔ منظومهٔ شمسی است و اندازهٔ آن ۱۰۵ درصد اندازهٔ پلوتون است (بر سر جنجال و اختلاف). دورهٔ چرخش اریس ۲۵٫۹ ساعت و تناوب مداری آن ۵۶۰ سال و ۸۴٫۰۰۷۵ روز است. اریس جو قابل توجهی ندارد و دمای سطحی آن حدود °۲۱۷- سانتی گراد تا °۲۴۳- سانتی گراد ا
ست. دیسنومیا تنها ماه اریس است و در سال ۲۰۰۵ توسط مایکل براون و گروهی از دانشمندان، مدتی پس از کشف اریس کشف شد. قطر دیسنومیا تنها ۱۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتر و کوچکتر از ایالت ماساچوست است. دانشمندان مطمئن نیستند که دیسنومیا از چه چیزی ساخته شده، اما بر این باورند که از آب منجمد ساخته شده است. ستاره شناسان برای شناسایی پلوتون و اریس از دیسنومیا استفاده می کنند؛ آن ها می دانستند که اریس از پلوتون بزرگتر است، اما نمی دانستند که جرم اریس از پلوتون بیشتر است. آن ها می توانند جرم جسم را با استفاده از ماه آن اندازه گیری کنند؛ به طوری که فاصلهٔ میان جسم و ماه آن و مدت زمان گردش ماه به دور جسم را اندازه گیری می کنند. با استفاده از این روش، ستاره شناسان دریافتند که جرم اریس ۲۷ درصد بیشتر از پلوتون است. دورترین مناطق. سدنا. سِدنا دورترین جسم مشاهده شده در منظومهٔ شمسی است که در سال ۲۰۰۳ در رصدخانهٔ پالومار در کالیفرنیا کشف شد. فاصلهٔ این جسم از خورشید دو برابر فاصلهٔ هر جسم دیگری در منظومهٔ شمسی از خورشید است و سه برابر دورتر از پلوتون یا نپتون است. تناوب مداری این جسم ۱۰٬۵۰۰ سال به طول می انجامد. اوج سدنا ۱۵۰ میلیارد کیلومتر (
۱۰۰۰ واحد نجومی) و حضیض آن ۱۱٬۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر (۷۶ واحد نجومی) است. مدار سدنا به شدت بیضی شکل است و به سیارات منظومهٔ شمسی بسیار نزدیک است. این جسم اکنون ۱۳٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر (۹۰ واحد نجومی) با خورشید فاصله دارد. ابر اورت بسیار دورتر از مدار سدنا است، اما دانشمندان بر این باورند که سدنا مدرکی است که نشان می دهد ابر اورت بیش از آنچه که می پنداشتند، به سوی خورشید گسترش یافته است و سدنا را عضوی از ابر اورت می دانند. قطر سدنا حدود ۱٬۸۰۰ کیلومتر است. ابر اورت. ابر اورت ؛ یک ابر بزرگ کروی شکل است و دانشمندان برای تعیین اندازهٔ آن اختلاف نظر دارند. عده ای بر این باورند که این ابر از ۲٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ واحد نجومی دورتر از خورشید آغاز می شود و تا ۵۰٬۰۰۰ واحد نجومی ادامه می یابد. برخی نیز می پندارند که تا ۱۰۰٬۰۰۰ واحد نجومی دورتر از خورشید ادامه می یابد. فرضیهٔ وجود ابر اورت در سال ۱۹۵۰ توسط یان اورت پیشنهاد شد و نام ابر اورت به افتخار یان اورت نام گذاری شده است. اگرچه وجود ابر اورت با مشاهدهٔ مستقیم اثبات نشده است، اما وجود آن در جوامع علمی پذیرفته شده است. این ابر شامل اشیاء یخی ساخته شده از آمونیاک، آب و متان است.
دنباله دارها. یک گلولهٔ برفی کیهانی است که از گازهای منجمد، سنگ و گرد و غبار ساخته شده و تقریباً به اندازهٔ یک شهر کوچک است. دنباله دارها، غیر دوره ای و دوره ای هستند. دنباله دارهای غیر دوره ای که از ابر اورت می آیند، گرانش محدود به خورشید ندارند و مدار آن ها به شکل سهمی است و تنها یک بار خورشید را می بینند و هرگز دوباره بازنمی گردند. دنباله دارهای دوره ای نیز شامل دنباله دارهای بلند مدت (بسیار بیشتر از ۲۰۰ سال) و کوتاه مدت است که به ترتیب از ابر اورت و کمربند کویپر سرچشمه می گیرند. ویژگی ها و رفتار دنباله دارهایی که از ابر اورت می آیند با دنباله دارهایی که از کمربند کویپر می آیند، متفاوت است. به طور کلی، دو تفاوت میان این دنباله دارها وجود دارد: نخست این که ویژگی های دینامیکی آن ها متفاوت است. دوم این که دنباله دارهایی که از ابر اورت سرچشمه می گیرند، دارای دوره های بلند و دنباله دارهایی که از کمربند کویپر سرچشمه می گیرند، دارای دوره های کوتاه (۲۰ تا ۲۰۰ سال) هستند و ویژگی های مداری آن ها نیز متفاوت است. دو خانوادهٔ بزرگ از دنباله دارهای کوتاه مدت وجود دارد: نخست خانوادهٔ برجیس با دورهٔ کمتر از ۲۰ سال و دوم خ
انوادهٔ هالی با دورهٔ ۲۰ تا ۲۰۰ سال. تفاوت های دینامیکی این دو گروه ناشی از تأثیر اجسام دیگر است. اجسام ابر اورت توسط رویدادهایی که فراتر از منظومهٔ شمسی رخ می دهد، آشفته می شوند. اما دنباله دارهای کمربند کویپر به طور مستقیم توسط هیچ ستاره ای به جز خورشید نمی توانند آشفته شوند. اگر خورشید از کنار ستارهٔ دیگری (یا یک ابر بزرگ مولکولی) بگذرد، دنباله دارها در مداری بیضی شکل و به سمت منظومهٔ شمسی به گردش درمی آیند. اما سیارهٔ نپتون که بسیار نزدیک به کمربند کویپر است، نقش مهمی در ثبات مدار اجسام کمربند یا برعکس هل دادن اجسام به دورتر از مدار پیشین خود دارند. ترکیبات شیمیایی دنباله دارهای بلند مدت و کوتاه مدت مشابه است، اگرچه ترکیبات سازندهٔ دنباله دارهای بلند مدت تمایل بیشتری به فرار دارند. دلیل این تفاوت می تواند سرچشمه گیری از ابر اورت یا کمربند کویپر باشد. در واقع در طول شکل گیری منظومهٔ شمسی، اجسام کوچک در بخش های درونی دیسک و در نزدیکی سیارات غول پیکر ساخته شدند. سپس این اجسام توسط نیروهای گرانشی از منظومهٔ شمسی خارج شدند و آن اجسامی که به طور کامل فرار کردند، ابر اورت را تشکیل دادند. آن دسته از اجسامی که نتو
انستند فرار کنند و هیچ تعامل گرانشی با سیارات نداشتند، به عنوان اجسام کمربند کویپر باقی ماندند. مرزها و گذر از منظومهٔ شمسی. منظومهٔ شمسی تا جایی گسترش می یابد که دیگر تحت تأثیر خورشید (نفوذ نور خورشید، گرانش خورشیدی، میدان مغناطیسی خورشید و باد خورشیدی) نباشد. هر چه قدر از خورشید دور می شویم، نور آن کم تر می شود؛ اما هیچ مرزی وجود ندارد که در آن نور خورشید نفوذ نداشته باشد یا در آن جا ضعیف تر شود. گرانش خورشیدی هم مانند نور آن حد و مرزی ندارد و هر چه قدر از خورشید دور می شویم، گرانش آن ضعیف تر می شود. دانشمندان بر این باورند که باد خورشیدی نوعی خلأ است، اما اثرات گاز و گرد و غبار در آن وجود دارد. هورسپهر منطقه ای است که میدان مغناطیسی خورشید و پروتون ها و الکترون های بادهای خورشیدی را در بر می گیرد. باد خورشیدی تا بیرون از منظومهٔ شمسی جریان می یابد و وارد فضای میان ستاره ای می شود و سرعتش را از دست می دهد. منطقه ای که سرعت بادهای خورشیدی در آن کاهش می یابد، هلیوهیث نام دارد. هلیوپاز مرز بیرونی هلیوهیث است و هم چنین مرز بیرونی منظومهٔ شمسی در نظر گرفته می شود و برآورد شده است که میان ۱۱۰ تا ۱۷۰ واحد نجومی از
خورشید فاصله دارد. فضاپیماهای کاسینی-هویگنس و اکسپلورر که به ترتیب در مدار زحل و زمین بودند، نشان دادند که هلیوسفر در واقع یک کره است. وویجر ۱ و ۲ به ترتیب در سال های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۷ از فاصلهٔ ۹۴–۸۴ واحد نجومی از خورشید گذشتند و اکنون در جهات مختلف در حال سفر به خارج از منظومهٔ شمسی هستند.
سودا (به یونانی: Σοῦδα) دانشنامهٔ بزرگ بیزانسی، مربوط به قرن دهم میلادی است که در مورد دنیای مدیترانه باستان است. سابق بر این، تالیف این دانشنامه را به سویداس نسبت می دادند. دانشنامه سودا، دانشنامه ای واژگانی است که دارای ۳۰٬۰۰۰ مدخل به زبان یونانی است. تعدادی تصویر از منابع کهن نیز در کتاب موجود بوده که از بین رفته است. مطالب این دانشنامه از منابع مسیحی قرون وسطی اخذ شده است. واژه سودا از واژه یونانی بیزانسی "souids" به معنای دژ یا قلعه نظامی مشتق شده است. نام دیگر این کتاب سویدا است ریشهٔ آن در این است که اوستاتیوس که به غلط می پنداشت، سویدا نام مؤلف این دانشنامه است.
آبجو یکی از کهن ترین نوشیدنی هایی است که انسان تولید کرده است. تاریخ مکتوب مصر باستان و میان رودان استفاده از آبجو را ثبت کرده اند، و این نوشیدنی در سراسر جهان گسترش یافته است؛ یک شعر سومری مربوط به ۳٬۹۰۰ سال پیش که در ستایش نینکاسی، الههٔ حامی آبجوسازی، سروده شده، کهن ترین دستور باقی مانده برای تهیهٔ آبجو را دربردارد و روش تولید آن از نان جو را شرح می دهد. کهن ترین نمونهٔ شیمیایی تأییدشده از آبجو، قطعات کوزه ای متعلق به ۵٬۴۰۰ تا ۵٬۰۰۰ سال پیش است که در گودین تپه در زاگرس مرکزی ایران کشف شده اند. همچنین، در چین، پسماندهایی بر روی ظروف سفالی مربوط به حدود ۵٬۰۰۰ سال پیش نشان می دهد که در آن زمان، آبجو با استفاده از جو و غلات دیگر تهیه می شده است. توسعهٔ نان و آبجو به پیدایش فناوری و تمدن های ساکن انجامید. گمان می رود که آبجو در اروپای دوران نوسنگی تا حدود ۵٬۰۰۰ سال پیش نیز شناخته شده بوده باشد، و عمدتاً در مقیاس خانگی تهیه می شده است. آبجویی که پیش از انقلاب صنعتی تولید می شد، همچنان در مقیاس خانگی ساخته و فروخته می شد، هرچند از قرن هفتم میلادی، تولید و فروش آن در صومعه های اروپایی نیز رواج یافت. در طول انقلاب
صنعتی، تولید آبجو از سطح صنعتگران به سطح تولید صنعتی منتقل شد و تا پایان قرن نوزدهم، تولید خانگی اهمیت خود را از دست داد. پیشرفت آب سنج ها و دماسنج ها روند آبجوسازی را دگرگون کرد، زیرا به آبجوساز امکان کنترل بیشتر بر فرایند و آگاهی دقیق تر از محصول نهایی را می داد. امروزه، صنعت آبجوسازی یک صنعت جهانی به شمار می رود که از چند شرکت چندملیتی بزرگ و هزاران تولیدکنندهٔ کوچک تر، از میخانه های آبجوسازی تا کارخانه های آبجوسازی منطقه ای، تشکیل شده است. سالانه بیش از ۱۳۳ میلیارد لیتر (۳۵ میلیارد گالن) آبجو به فروش می رسد که در سال ۲۰۰۶، درآمدی جهانی برابر با ۲۹۴٫۵ میلیارد دلار (۱۴۷٫۷ میلیارد پوند) را به همراه داشت. بر پایهٔ گزارشی از شرکت تکنویو، پیش بینی می شود بازار جهانی آبجو در فاصلهٔ سال های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۸ به اندازهٔ ۱۴۸٫۴۳ میلیارد دلار رشد کند. آبجوهای اولیه. از آنجا که تقریباً هر نوع غله ای که حاوی مقدار مشخصی شکر باشد می تواند به طور خودبه خودی تحت تخمیر توسط مخمرهای طبیعی موجود در هوا قرار گیرد، احتمال دارد که نوشیدنی های شبیه به آبجو به طور مستقل در نقاط مختلف جهان، به محض اهلی کردن غلات توسط یک قبیله یا فرهنگ،
پدید آمده باشند. آزمایش های شیمیایی روی کوزه های سفالی باستانی نشان می دهند که حدود ۳٬۵۰۰ پیش از میلاد در ناحیه ای که امروزه ایران نام دارد، آبجو تولید می شده است و این یکی از نخستین نمونه های شناخته شدهٔ مهندسی زیستی بوده است که در آن، فرایند زیستی تخمیر به کار رفته است. کهن ترین نمونهٔ شیمیایی تأییدشده از آبجوی جو تاکنون، در گودین تپه در زاگرس مرکزی ایران کشف شده است، جایی که قطعات کوزه ای متعلق به ۵٬۴۰۰ تا ۵٬۰۰۰ سال پیش، پوشیده از کلسیم اگزالات—یک محصول جانبی فرایند آبجوسازی—یافت شد. یافته های باستان شناسی همچنین نشان می دهند که روستاییان چینی تا حدود ۷٬۰۰۰ سال پیش از میلاد نوشیدنی های الکلی تخمیری تولید می کرده اند، آن هم در مقیاسی کوچک و فردی، و با روش هایی مشابه با روش های رایج در مصر باستان و تمدن های باستانی غرب آسیا. توماس سینکلر در کتاب خود، "آبجو، نان و بذرهای دگرگونی: نقش کشاورزی در تاریخ جهان"، می گوید که کشف آبجو ممکن است نتیجهٔ یک کشف تصادفی بوده باشد. پیش درآمد آبجو، خیساندن دانه های غله در آب و تهیهٔ نوعی حریره یا فرنی بوده، چرا که غلات به تنهایی جویدنی و سخت هضم بودند. مردمان باستان این حری
ره را گرم می کردند و آن را برای چند روز رها می کردند تا مصرف شود. یکی از فواید گرم کردن حریره، گندزدایی آب بود، و دمایی که برای تغییر ساختار پروتئین های غله لازم است، می توانست میکروب های بیماری زا را نیز از بین ببرد. رها کردن این حریره در گذر زمان، آن را دچار تغییر می کرد. تخمیر آغاز می شد، و مردم متوجه تغییر طعم و اثر آن می شدند. مخمرها روی مخلوط می نشستند و به سرعت اکسیژن موجود را مصرف می کردند. با کاهش اکسیژن، مخمرها از طریق تنفس بی هوازی شروع به تجزیهٔ قندها می کردند، که در نتیجهٔ آن، اتانول (الکل) و دی اکسید کربن به عنوان محصولات جانبی آزاد می شدند—و این گونه بود که آبجو پدید آمد. قدیمی ترین شواهد باستان شناختی از تخمیر، مربوط به بقایای آبجویی به قدمت ۱۳٬۰۰۰ سال است که با غلظتی شبیه به حریره، توسط فرهنگ ناتوفی نیمه کوچ نشین برای جشن های آیینی استفاده می شده است. این شواهد در غار رقفت واقع در کوه کرمل در نزدیکی حیفا در اسرائیل کشف شده اند. نخستین اسناد مکتوب دربارهٔ آبجوسازی از بین النهرین به دست آمده اند. این اسناد شامل شواهدی از وجود آبجو در شعری سومری به قدمت ۳٬۹۰۰ سال هستند که در ستایش نینکاسی، الههٔ
حامی آبجوسازی، سروده شده است. این شعر کهن ترین دستور باقی ماندهٔ تهیهٔ آبجو را در خود دارد و تولید آن را از طریق جو و نان شرح می دهد. حدود ۵٬۰۰۰ سال پیش، کارگران شهر اوروک دستمزد خود را به صورت آبجو دریافت می کردند. آبجو همچنین در "حماسهٔ گیلگمش" نیز ذکر شده است، جایی که «مرد وحشی» انکیدو را وادار به نوشیدن آبجو می کنند: «... تا سیر شد خورد، هفت خمره آبجو نوشید، دلش سبک شد، چهره اش درخشید و با شادی آواز سر داد.» در فوریهٔ ۲۰۱۹، باستان شناسان شرکت زیرساختی «هدلند مولا» به همراه کارشناسان ادارهٔ بزرگراه های انگلستان در جریان عملیات جاده سازی در کمبریج شر، شواهدی از نخستین آبجوی عصر آهن را کشف کردند که قدمتی بیش از ۲٬۰۰۰ سال دارد. در فوریهٔ ۲۰۲۱، باستان شناسان کارخانه ای برای تولید انبوه آبجو به قدمت ۵٬۰۰۰ سال را در ابیدوس کشف کردند که به دوران حکومت پادشاه نارمر، یعنی دورهٔ آغازین دودمانی مصر بازمی گردد. شواهد مکتوب تأییدشده ای از تولید آبجو در دوران باستان در ارمنستان را می توان در اثر گزنفون به نام آناباسیس (قرن پنجم پیش از میلاد) یافت، زمانی که او در یکی از روستاهای باستانی ارمنستان اقامت داشت و نوشت: آبجو
به بخش حیاتی تمام تمدن های مبتنی بر کشت غلات در اوراسیا و شمال آفریقای باستان، از جمله مصر، تبدیل شد تا آنجا که در سال ۱۸۶۸، جیمز دِث در کتابی با عنوان "آبجویِ کتاب مقدس" نظریه ای مطرح کرد مبنی بر اینکه «منّ» آسمانی که خدا به بنی اسرائیل داد، نوعی آبجوی نانی شکل و شبیه به حریره به نام "ووسا" ("wusa") بوده است. این آبجوها اغلب غلیظ بودند و بیشتر به حریره شباهت داشتند تا نوشیدنی، و سومری ها از نی نوشیدنی برای نوشیدن آن استفاده می کردند تا از ذرات تلخ باقی مانده از فرایند تخمیر دوری کنند. اگرچه در روم باستان نیز آبجو نوشیده می شد، اما به مرور محبوبیت خود را در برابر شراب از دست داد. تاسیتوس با لحنی تحقیرآمیز از آبجوی تهیه شده توسط ژرمن ها یاد کرده است. تراکیان نیز از قرن پنجم پیش از میلاد آبجویی از چاودار می نوشیدند، چنان که هلانیکوس میتیلنی، تاریخ نگار یونانی، روایت کرده است. نام آن ها برای آبجو «بروتوس» ("brutos") یا «بریتوس» ("brytos") بود. رومی ها این نوشیدنی را «سرِویسیا» ("cerevisia") می نامیدند که برگرفته از واژهٔ سلتیکی آن است. ظاهراً برخی از سربازان لژیون رومی نیز از آبجو لذت می بردند. برای نمونه، در می