Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
جانتر مانتر مجموعه ای از ابزارهای معماری نجومی است، که توسط مهاراجه (پادشاه) جی سینگ دوم در سال های 1724 تا 1730 ساخته شد. در اصل 5 رصدخانه در جیپور، دهلی، بنارس، اجین و متهرا ساخته شد، رصدخانه اصلی در شهر جیپور با 19 ابزار نجومی بزرگ سنگی و آجری ساخته شد. این سازه به عنوان مهارت های نجومی و مفاهیم کیهان شناختی بعد از پایان دوره مغول در سال ۲۰۱۰ در میراث جهانی یونسکو ثبت گردیده است. این ابزارها در سانسکریت با نام «جنتر منتر» به معنای ابزار محاسبه شناخته می شوند. استفاده نجومی. به نظر می رسد که برنامه رصدی خاصی برای این ابزارها تعریف نشده بود، و شاید حتی افرادی که بتوانند از آن ها استفاده کنند نیز حضور نداشتند. این ابزارها تنها به علت آرزوی داشتن رصدخانه ای بزرگ، ساخته شدند. در نتیجه حتی نویسندگان زیج محمدشاهی که به دستور جی سینگ نوشته شد نیز چندان از نتایج این رصدخانه ها و ابزارها استفاده نکردند و جدول های زیج الغ بیگ و زیج فیلیپ دولاهیر منجم فرانسوی را عینا با افزودن تقدیم اعتدالین به طول ستارگان و تغییر نصف النهار از پاریس به دهلی به کار بردند.
رکن الدین همایون فرخ (مهر ۱۲۹۷ – بهمن ۱۳۷۹) پژوهشگر ایرانیِ حوزه ایران شناسی و ادبیات فارسی است. زندگی. رکن الدین همایون فرخ در سال ۱۲۹۷ در تهران زاده شد. وی از خاندان شیبانی ایران بود. جد او ابونصر فتح الله خان شیبانی شاعر و نویسنده بزرگ دوران قاجار بود و پدرش عبدالرحیم همایون فرخ نیز از استادان ادبیات فارسی به شمار می رفت. در چهارده سالگی به نظم شعر پرداخت و نخستین اثر نظمش را در شانزده سالگی به نام سوز دل منتشر کرد. از ۱۳۲۰ به کار نویسندگی پرداخت. همچنین روزنامه رخ را منتشر کرد. همایون فرخ پس از طی تحصیلات ابتدایی و متوسطه در تهران و ارومیه به آمریکا رفت و درجه دکترای خود را در رشته ایران شناسی و هنر با پایان نامه ای دربارهٔ "هشت هزار سال شعر ایرانی" دریافت کرد. وی با مسافرت به فرانسه و ایتالیا اطلاعات خود را در رشته های هنر و ایران شناسی گسترش داد. او به تصحیح و شرح حال شاعرانی که نامشان در محافل ادبی زمان مهجور مانده بود پرداخت. وی بیش از ۵۲ اثر تحقیقی از خود به جای گذاشت. وی در بهمن ۱۳۷۹ در گذشت و در بهشت زهرای تهران قطعه ۷۹، ردیف ۱۷۳، شماره ۱۰ به خاک سپرده شد. آثار. تصحیح دیوان عماد فقیه کرمانی
دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی شهر روز ۲۷ اردیبهشت سال ۱۳۶۷ تأسیس شد و در ابتدا با پذیرش ۶۰۰ نفر دانشجو در رشته های تک درس کار خود را آغاز کرد. پس از آن به علت موقعیت ممتاز این واحد دانشگاهی به لحاظ مکانی و قرارداشتن در مجاورت دانشگاه صنعتی اصفهان و نزدیکی مسافت با شهر و دانشگاه های اصفهان توانست به سرعت هیئت علمی مجرب و کار آزموده ای را جذب و رشته های متعددی را که از نظر نیاز جامعه و محتوای علمی دارای پویایی و توجیه منطقی بود، تأسیس نماید. دانشجویان. هم اینک این واحد دانشگاه دارای ۱۱۰ رشته تحصیلی در مقاطع کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکتری بوده که قریب به ۸٬۰۰۰ دانشجو در آن مشغول به تحصیل می باشند و تاکنون نزدیک به ۲۹٬۷۰۰ نفر نیز فارغ التحصیل گردیده اند. اکثر دانشجویان این دانشگاه در رشته های فنی و مهندسی و جمع قابل توجهی نیز در رشته های علوم انسانی شاغل به تحصیل هستند. بر این اساس کل دانشجویان دانشگاه در چهار دانشکده فنی و مهندسی و مکانیک و عمران و همچنین در دو دانشکده علوم انسانی و حقوق و اقتصاد جای گرفته اند. این دانشگاه دارای ۴۹٬۰۳۶ متر مربع فضای آموزشی و زمینی به مساحت ۷۰ هکتار بوده و علاوه بر دا
نشکده های یادشده، ساختمان های متعددی نظیر: مجموعه غذاخوری و سلف سرویس ـ سایت اینترنت ـ خوابگاه دانشجویی برادران ـ مجتمع اداری و کتابخانه مرکزی ـ مجموعه ورزشی و کارگاه ها و آزمایشگاه ها در آن جای دارد. ریاست. پس از تغییرات اعمال شده در هسته دانشگاه آزاد اسلامی پس از فوت اکبر هاشمی رفسنجانی و انتصاب ولایتی، تغییرات سیاسی در انتخاب ریاست واحدهای دانشگاه های آزاد اسلامی در سراسر کشور آغاز گردید. در ادامهٔ این تغییرات مسعود کثیری پس از دوره ای کوتاه ریاست بر این واحد به صورت ناگهانی برکنار و مسعود جعفری نژاد، که از اعضای حزب موتلفه اسلامی و هم گرایش با علی اکبر ولایتی می باشد، طی حکمی در تاریخ ۸ اسفند ۱۳۹۶ به عنوان رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی شهر منصوب گردید. همایش و پژوهش. دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی شهر در طی سال های اخیر در همایش های بین المللی کشوری، تحقیقات و پژوهش های هیئت علمی جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است. فعالیت های علمی در این دانشگاه جایگاه ویژه ای دارد. بر این اساس ده انجمن علمی دانشجویی در رشته های برق، مهندسی پزشکی، کامپیوتر، مکانیک، اقتصاد، حقوق، مشاوره، مددکاری اجتماعی، عمران،
هوافضا و نفت مشغول به فعالیت می باشد. ابداعات و اختراعات استادان و دانشجویان این دانشگاه توانسته است در سطح کشور و جهان رتبه های مهمی را به دست آورد که برای نمونه می توان از کسب مدال جهانی نقره توسط دو نفر از دانشجویان در ساخت طرح پژوهشی «یکسان سازی میکروسکوپی سطوح به روش نفوذی» در سی و سومین نمایشگاه دستاوردها و اختراعات جهانی ژنو در سال میلادی جاری نام برد. علاوه بر موارد فوق برخی از نهادهای دانشگاه نظیر باشگاه پژوهشگران جوان و هسته های علمی تشکل های دانشجویی نیز جمع زیادی از دانشجویان علاقه مند به فعالیت های پژوهشی را گردآوری و گام های مؤثری را در راه اعتلای علمی دانشگاه برداشته اند.
تاریخ افغانستان تاریخ افغانستان (دوران پیش از اسلام)افغانستان، اگرچه به عنوان یک کشور و یک ملت دارای تاریخی جدید است؛ اما، این سرزمین از لحاظ قدمت تاریخی، یکی از کهن ترین کشورهای جهان به شمار کهن ترین کشورهای جهان به شمار می رود. شواهد نشان می دهد که درجه ی پیشرفته ای از فرهنگ زندگی شهرنشینی حدود ۳۰۰۰ تا ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح هنگام ورود این مهاجرین به فلات ایران در این سرزمین وجود داشت. همچنین در مناطق مندیگک و مس عینک بناهای مربوط به پنج هزار سال پیش از میلاد یافت شده است. سرزمین افغانستان از لحاظ قدمت تاریخی یکی از کهن ترین سرزمین های جهان به شمار می رود. افغانستان بخاطر قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم ، محل پیوندگاه تمدن های بزرگ جهان بوده و یکی از مهم ترین مراکز بازرگانی عصر باستان به شمار می رفته است. این موقعیت مهم و حساس ژئواستراتژیکی و ژئوپولیتیکی افغانستان در شکل دادن موزائیکی غنی از فرهنگ ها و تمدن های بزرگ همچون ایرانی، یونانی، بین النهرینی و هندی در این کشور نقش مهمی داشته است. از عصر پارینه سنگی و طی دوره های تاریخی، مردم افغانستان جایگاه عمده ای در معرفی و گسترش ادیان جهانی و نقش مهمی در باز
رگانی و دادوستد داشته و گهگاه کانون مسلط سیاسی و فرهنگی در آسیا بوده اند. از این رو افغانستان در طول تاریخ گلوگاه یورش مهاجمان و جهان گشایانی بوده که ردپای آن ها هنوز در گوشه و کنار این سرزمین دیده می شود. همان طور که از میان رودان (بین النهرین؛ عراق امروزی) به سبب تمدن های کهن و باستانی اش به عنوان «"گهوارهٔ تمدن"»، و از مصر باستان به سبب اهرام باستانی اش به عنوان «"عجایب دنیای باستان"» خوانده می شود، از افغانستان نیز به سبب موقعیت مهم و حساس ژئواستراتژیکی و ژئوپولیتیکی اش و حضور موزائیکی غنی از فرهنگ ها و تمدن های بزرگ در تاریخ هزاران سالهٔ این سرزمین به عنوان «"چهارراهِ فرهنگ های باستان»" یاد می شود. افغانستان تمام تاریخ بدست اورده اش را هیچوقت در اختیار نداشته و انگلستان این منطقه را از ایران جدا کرده است دوره های تاریخی. در این نوشتار، تاریخ افغانستان به سه دوره تقسیم شده است: دوران پیش از اسلام. دورانی که به سبب نبود خط و کتابت در آن اطلاعات زیادی از آن در دسترس نیست و فرضیات دانشمندان از این دوره تنها بر آثار به دست آمده از کاوش های باستان شناسی و مطالعات زبان شناسی استوار است؛ این دوران از دورهٔ پارین
ه سنگی زیرین که در این دوره نخستین شواهد باستان شناسی از حضور انسان در شمال کوهپایه های هندوکُش در حدود ۱۰۰٫۰۰۰ پیش از میلاد به دست آمده، آغاز می شود، و تا پایان عصر بُرُنز و عصر آهن در اوایل سدهٔ هفتم پیش از میلاد (پیدایش خط) را دربرمی گیرد؛ دوران پس از پیدایش خط، که معلومات زیادی از آن در نوشته های کهن به جای مانده، و از دورهٔ فرمانروایی مادها و هخامنشیان در اوایل سدهٔ هفتم پیش از میلاد آغاز می شود، و تا حملهٔ اعراب به افغانستان در سدهٔ هفتم میلادی را در بر می گیرد. دوران پس از اسلام. که از سلطهٔ اعراب بر افغانستان (خُراسان و سیستان بزرگ تاریخی) آغاز می شود و تا تشکیل حکومت افغان به دست احمدشاه دُرانی در سال ۱۷۴۷ میلادی را در بر می گیرد. ۰۰ دوران معاصر. که از تأسیس پادشاهی دُرانی در سال ۱۷۴۷ میلادی آغاز می شود و تا شکل گیری افغانستانِ مدرن در اواخر سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم میلادی را دربرمی گیرد؛ که از شکل گیری افغانستانِ مدرن در اواخر سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم میلادی آغاز می شود و تا پایان نظام پادشاهی در افغانستان در سال ۱۹۷۳ میلادی را دربرمی گیرد. که از پایان نظام پادشاهی و تأسیس نظام جمهوریت د
ر افغانستان در سال ۱۹۷۳ میلادی آغاز می شود، و تا امروز را دربرمی گیرد. دوران پیشاتاریخ. دوران پیشاتاریخ یا "دوران پیش از تاریخ" یا "ماقبل تاریخ" از پیدایش انسان آغاز می شود و به پیدایش خط و کتابت منتهی می گردد. در آن دوران تجربه ها و دستاوردهای مردم به سرعت از بین می رفت و دانش انتقال پیدا نمی کرد. دوران پارینه سنگی. دوران پارینه سنگی یا عصر حجر (سنگ) کهن، نخستین، ابتدایی ترین و طولانی ترین مرحله زندگی انسان است؛ از دو میلیون و پانصد هزار تا دورهٔ نوسنگی (عصر حجر نو)، زمانی که انسان با کشاورزی آشنا شد، در حدود دوازده هزار سال پیش را در بر می گیرد. این دوران خود به سه زیر دوره تقسیم می گردد: دوران پارینه سنگی افغانستان. فاصلهٔ زمانی زیاد، دیدگاهمان را راجع به پیدایش نخستین مردمان در افغانستان، که در تراس های رودخانه ها و غارهای زیستگردار و پناهگاه های صخره ای در شمال و شرق این کشور امروزی می زیستند تار می کند. صدها ابزار سنگی در ساحه های متعدد در دشت و صحرا پراکنده شده اند - ابزاری چون ابزار کوارتزی متعلق به دورهٔ پارینه سنگی زیرین (تبرهای دستی، چاقوهای دسته دار و تراشه ها) با قدمتی بیش از ۱۰۰٫۰۰۰ ساله - گواهی
است بر موجودیت فعالیت های منظم انسان در ابتدایی ترین بُرهه های تاریخی. اسکلت انسان نِئاندِرتال در طی اواسط دههٔ هفتاد میلادی در درهٔ کور در بدخشان، و همچنین استخوان گیجگاهی بزرگی یافت شده اند که به عقیدهٔ دانشمندان می بایست متعلق به انسان امروزی با ویژگی های نئاندرتالی باشد. لوئی دوپری، باستان شناس دانشگاه پنسیلوانیا راجع به کشف درهٔ کور می گوید: اما با حملهٔ شوروی به افغانستان در ۱۹۷۹ میلادی کاوش های باستان شناسی را که احتمالاً می توانست این فرضیهٔ شگفت انگیز را تأیید کند، متوقف ساخت. در شمال افغانستان، از بلخ تا سرحد پاکستان، شواهدی روشن بر فرهنگ های عصر حجر، عصر نوسنگی و عصر بُرُنز اولیه موجود است. در یک پناهگاه صخره ای در قَره کَمَر، در ۱۴ مایلی شمال سمنگان ابزاری متعلق به عصر حجر با قدمتی حدود ۳۰٫۰۰۰ پیش از میلاد به دست آمده اند. (نگارهٔ ۱) بیشتر از ۲۰٫۰۰۰ ابزار سنگی بدست آمده از آق کُپرُک (در ولایت بلخ) آنچنان ماهرانه ساخته شده اند که باستان شناسان اغلب از سازندگان این ابزار در آق کُپرُک به عنوان «میکل آنجلوهای دورهٔ پارینه سنگی فوقانی» یاد می کنند. آثار بدست آمده از آق کُپرُک متعلق به یک دورهٔ فرهنگی
است که ۵۰۰۰ سال، از حدود ۲۰٫۰۰۰ تا ۱۵٫۰۰۰ سال پیش طول کشید. در دوره ای که هنرمندی ناشناس چهرهٔ یک مرد (یا یک زن؟) بر روی سنگ آهک کوچکی تراشیده - و یکی از نخستین ترسیم های چهرهٔ انسان ساخت دست است که به ما رسیده است. (نگارهٔ ۲) اگرچه ترسیم هایی دیگر از استخوان و سفال در چکسلواکیا و فرانسه در دوره ای مشابه ساخته شده اند، اما بقایای حجاری های آق کُپرُک هنوز یکی از قدیمی ترین ترسیم های شناخته شده از چهرهٔ انسان است که تا به کنون کشف شده است. اما چرا این کنده کاری صورت گرفته؟ شاید پاسخ این پرسش را هرگز نیابیم. دورهٔ پارینه سنگی زیرین افغانستان ابزارهای مربوط به دورهٔ پارینه سنگی زیرین با قدمت بیش از ۱۰۰ هزار سال پیش در دشت ناوُر در غرب غزنی پیدا شده است. این ابزار شامل تعدادی ابزار سنگی ساخته شده از کوارتز است که شامل تراشه، ساطور، رنده، تیشه و تبر ابزار هستند. این آثار نخستین شواهد بدست آمده از دورهٔ پارینه سنگی زیرین در افغانستان هستند. دورهٔ پارینه سنگی میانی افغانستان (۳۰٫۰۰۰–۵۰٫۰۰۰ پیش از میلاد): آثار بدست آمده از درهٔ کور (کُر)، در غرب بدخشان، نخستین شواهد آشکار زیستگاه های انسان را در افغانستان نشان می دهد.
طی کاوش هایی در درهٔ کور در سال ۱۹۴۴ توسط لوئی دوپری و همکارانش، ابزارهای موسترین و جمجمهٔ انسان نئاندرتال به دست آمده که مربوط به دورهٔ میان سنگی بوده و عمر آن را ۳۰ هزار سال پیش تخمین زده اند. از دیگر پایگاه های باستان شناسی مربوط به این دوره می توان از درهٔ چخماخ (در ولایت بلخ)، درهٔ دادِل (در ولایت بلخ)، دشت ناوُر (در ولایت غزنی)، غارِ مُرده گوسفند (در ولایت فاریاب)، حَیرَتان (در ولایت سمنگان)، قَرَه کَمَر (در ولایت سمنگان)، کِشم (در ولایت بدخشان)، سَرِ نمک (در ولایت سمنگان) و زَمبوکَن (در ولایت بلخ) نام برد. دورهٔ پارینه سنگی فوقانی افغانستان (۱۰٫۰۰۰–۱۵٫۰۰۰ پیش از میلاد): آثار به دست آمده از این دوره در آق کُپرُک (در ولایت بلخ)، درهٔ کلان (در ولایت سمنگان)، حَیرَتان (در ولایت سمنگان)، اسلام پنجه (در ولایت جوزجان)، کِلِفت (در ولایت بلخ)، کوک جَر (در ولایت سمنگان)، و سَرِ نمک (در ولایت سمنگان) یافت شده اند. دورهٔ فراپارینه سنگی افغانستان (۸٫۰۰۰–۱۰٫۰۰۰ پیش از میلاد) آثار به دست آمده از این دوره در آق کُپرُک (در ولایت بلخ)، باد آسیا؟ (در ولایت بدخشان)، بهارک؟ (در ولایت بدخشان)، برخَنِ زادیان (در ولایت بلخ)،
درهٔ کلان (در ولایت سمنگان)، هزارسُم (در ولایت سمنگان)، قَرَه کَمَر (در ولایت سمنگان)، لَنگارکیش؟ (در ولایت بدخشان)، رحمان گُل (در ولایت بدخشان)، سَندوکتی (در ولایت جوزجان)، شاه تپه (در ولایت سمنگان)، سیاه ریگان (در ولایت سمنگان)، تاش گُذر (در ولایت فاریاب)، تاشقورغان (در ولایت سمنگان) و اوچ تپه (در ولایت بلخ) یافت شده اند. دورهٔ نوسنگی. دورهٔ نوسنگی واپسین مرحلهٔ عصر حجر است و قبل از عصر فلزات یعنی عصر مس (Chalcolithic)، عصر بُرُنز (۴۰۰۰–۸۰۰۰ پیش از میلاد) و عصر آهن (۷۰۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد) آغاز می گردد. در دورهٔ نوسنگی، در برخی نواحی خاور میانه، انسان در حدود ۱۱ هزار سال پیش، از مرحله جمع آوری و شکار به مرحله کشت و اهلی کردن برخ. کس نکو مؤمن نتقال یافت. به این خاطر دورهٔ نوسنگی را «عصر کشاورزی» نیز دانسته اند. در سال ۱۹۶۵ دکتر لوئی دوپری در نتیجه کاوش های خود در آق کُپرُک، در جنوب مزار شریف و کنار بلخ آب، آثاری را به دست آورد که براساس شواهد اهلی ساختن حیوانات در این دوره، متعلق به دورهٔ نوسنگی است. از دیگر پایگاه های باستان شناسی مربوط به دورهٔ نوسنگی می توان از چاش بابا (در ولایت جوزجان)، چیلیکِ قُل (در و
لایت جوزجان)، چیلیکِ یَلدَش (در ولایت جوزجان)، چیلیکِ یاس خان (در ولایت جوزجان)، گورزیوان (در ولایت فاریاب)، هزارسُم (در ولایت سمنگان)، جَرقودوق (در ولایت جوزجان)، کَوک (در ولایت جوزجان)، خواجه دوکوه (در ولایت فاریاب)، خواجه دوکوه نو (در ولایت فاریاب)، کیلیفت (در ولایت بلخ)، لَیرو؟ (در ولایت زابل)، قاق (در ولایت فاریاب)، قاقِ نظارآغا (در ولایت فاریاب)، قره قُل (در ولایت جوزجان)، قَره تپه (در ولایت سمنگان)، قورقودوق (در ولایت جوزجان)، سَفَروال (در ولایت جوزجان) و سیدآباد (در ولایت جوزجان) نام برد. زمین های کشاورزی با قدمتی ۲۰٫۰۰۰–۳۰٫۰۰۰ پیش از میلاد، که در هزار سُم و در کوهپایه های هندوکش یافت شده اند، این واقعیت را تأیید می کنند که شمال افغانستان یکی از نخستین جایگاه های حیوانات و گیاهان خانگی بوده است؛ و بعدها، روستاهای زراعی، با قدمتی ۵٫۰۰۰–۷٫۰۰۰ سال پیش از میلاد، در نزدیکی تپهٔ دِه مُراسی (پشتو: دِه مُراسی غوندَی) در ولایت قندهار، دورهٔ تحول انسان را نشان می دهد که روستاهایی با زمین های کشاورزی پدیدار شده و جایش را به شهرهای کوچک داده است. در این دوران، شواهدی از فرهنگ عصر بُرُنز به وفور پدیدار شد در این د
وره، در حدود ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد، دهقانان و چوپانانی در جلگه های حاصلخیز پیرامون هندوکُش زندگی می کردند. این مردمان صنعت ابتدائی خانه سازی با خشت خام و سفالگری را با خود به همراه آوردند و بعدها، در عصر مس (Chalcolithic)، از فروش لاجورد (Lapis lazuli) که در سواحل و بستر رودخانه ها می یافتند و تجارت آن به کشورهای اولیه باختری از طریق فلات ایران و میان رودان ثروتمند می شدند. عصر بُرُنز و عصر آهن. فرهنگ عصر بُرُنز (عصر مِفرَغ) اولیه در شمال و شرق افغانستان پدید آمد. در عصر برنز سه تمدن باختر-مرو (که گاه 'تمدن آمودریا' نامیده می شود)، درهٔ سِند و جیرُفت (تمدنی نیاعیلامی) در افغانستان تأثیرگذار بودند. (نقشهٔ ذیل را ببینید). نخستین شواهد واقعی شهری سازی در تپهٔ دِه مُراسی (پشتو: دِه مُراسی غوندَی) و مندیگَک (در نزدیکی قندهار امروزی) پدیدار گشت، که پایتخت های محلی تمدن دره سند بودند. اقتصاد بر اساس گندم، جو، دامداری و معدن کاری استوار بود. سنگ لاجوَرد که در گورهای پادشاهان اور در جنوب عراق، پیرامون ۲۵۰۰–۲۶۰۰ پیش از میلاد، بکار رفته بود از بدخشان در شمال شرق افغانستان در همان دوره استخراج شده بود. همچنین شبکهٔ راه ز
مینی بازرگانی دوربردی با میان رودان (بین النهرین) و مصر ایجاد شده بود. با اینکه بسیاری از آثار ساحه های چون دشت دَشلی به غارت رفته، آثار بسیار زیاد دیگری نیز کشف شده، و آثار بیشتری انتظار می رود در این ساحه ها پیدا شوند. در طی جستجوهای باستان شناسان برای یافتن تمدن، آن ها در مُندیگک (در نزدیکی قندهار امروزی) شواهدی از یک شهر واقعی پیدا کردند، و شواهدی از بناها و اشیائی که شهرهای واقعی برجای می مانند: بناهای مذهبی و آثار هنری حجاری شده و نقاشی شده. در مندیگک، باستان شناسان بنای ستون دار بزرگی متعلق به هزارهٔ سوم پیش از میلاد کشف کردند که درگاهش با خط سرخ ترسیم شده بود، و احتمالاً برای اهداف مذهبی بنا شده بود. در تپهٔ دِه مُراسی، باستان شناسان مجموعه ای از یک زیارتگاه را پیدا کردند که حاوی اشیایی بود متعلق به مراسم مذهبی همچون شاخ های بُز، یک کاسه، مُهر مِسی، لولهٔ مسی توخالی، جام کوچکی از سنگ مرمر، و یک تندیس سفال گری شده و کنده کاری شده از یک ایزدبانوی مادر (نگارهٔ ۳) و تندیسی که نشانهٔ فراوانی بوده و مشابه تندیس هایی بود که در مندیگک نیز یافت شده بودند. عاقبت تپهٔ دِه مُراسی در حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد متروکه
شد، شاید به دلیل تغییر مسیر رودخانه به سوی غرب که تپهٔ دِه مُراسی آنجا بنا شده بود. مندیگک برای ۵۰۰ سال دیگر نیز دوام پیدا کرد. دو هجوم پیاپی قومی کوچ نشین از سوی شمال باشندگان این ساحه ها را بعد از ۲۰۰۰ سال زیست مداومشان در این شهر مجبور به ترک آن شدند. زمانیکه باستان شناسان در افغانستان تمدن های باستانی را در مندیگک و دِه مُراسی کاوش می کردند، نزدیک به سه هزار کیلومتر آنطرفتر در غرب، در شهر باستانی اور در جنوب عراق، یک تیم دیگر از باستان شناسان زمانی که جواهر و آثار کشف شدهٔ دیگر یافت شده از مقبره های شاهی (حدود ۲۴۰۰ پیش از میلاد) را مطالعه می کردند، به آثار چشمگیر دیگری برخوردند. بیش از بیست هزار مُهره های ساخته شده از سنگ لاجوَرد از مقبره های شاهی بیرون کشیده شده بودند که همگی دقیقاً ترکیب معدنی یکسانی داشتند؛ بدین معنا که همگی از یک معدن استخراج شده بودند. در واقع، پس از بررسی های گسترده، به این نتیجه رسیدند که تقریباً هر یک از این لاجوردهای بکاررفته در جواهرات شاهانِ خاور نزدیک باستان (نگارهٔ ۴) - که هزاران کیلو سنگ لاجوَرد بود - همگی از یک رشته کوه آمده بودند، معدن سرِ سنگ در اعماق هندوکش افغانستان. ان
تقال این همه سنگ لاجورد از افغانستان تا میان رودان (بین النهرین)، و حتی تا مصر (جایی که این سنگ آبی رنگ به عنوان اوج مُد انگاشته می شد)، و حمل اجناس قیمتی از آنطرف (همچون طلا، مس، سنگ های قیمتی، چوب و حیوانات غیر بومی) بدون تدارکات لجستیکی پیشرفته و مجموعه ای از امکانات و تأسیسات بین راهی امکان نداشت. همان طور که شواهد باستان شناسی نشان می دهد، تمدن دوران هزارهٔ چهارم و سوم پیش از میلاد هیچ خلأئی را در پهناوری دنیای ارتباطی و تجاری که میان رودان را با هند و چین وصل می کرده، باقی نگذاشته است. در ۴۰۰۰ پیش از میلاد، شکل های اولیه از زندگی شهری با فرهنگ های خاص در بازه های زمانی منظم رونق پیدا کرد، که نمونهٔ آن جاپاهای سنگی، در سرتاسر آسیای میانه است؛ بنابراین لاجوَردی که از معادن سرِ سنگ در افغانستان به شهرهای بزرگی چون اور در ۲۴۰۰ پیش از میلاد می رسید و در امتداد راه های تجاری حمل می شد، مبادلهٔ آن هزاران سال پیش از آن فعال بوده است. برعکس تمدن های میان رودان، مصر یا درهٔ سند، در تمدن های آسیای میانه، رودهای برتری برای تمرکز دادنِ مردم، منابع و مبادلات در مسیر کوه تا اقیانوس وجود نداشت. با این وجود، آمیزشی بزرگ
از مردمان متنوع و جوامع مستقل در این سرزمین های دورافتاده برخاستند - یک شهرنشینی ناپیوسته که در آن کمبود آب و شرایط اقلیمی سخت معمول بوده است. آثار به دست آمده از عصر بُرُنز در افغانستان (۱۵۰۰–۴۰۰۰ پیش از میلاد) در اکرم قلعه (در ولایت هلمند)، علی آباد (در ولایت کُندوز)، آق کُپرُک (در ولایت بلخ)، اَرَنجی (در ولایت جوزجان)، اَیَتان تپه (در ولایت سمنگان)، باد سه غوندَی (در ولایت قندهار)، باغِ پول غوندی (در ولایت قندهار)، بَرَگ توت (در ولایت فراه)، باسیز (در ولایت کُندوز)، بوئینه قره (در ولایت بلخ)، چادُرتپه (در ولایت بلخ)، چارسنگ تپه (در ولایت قندهار)، چولِ آبدان (در ولایت کُندوز)، دَم (در ولایت نیمروز)، درهٔ کور (در ولایت بدخشان)، دَشلی ۱ (در ولایت جوزجان)، دشلی ۳ (در ولایت جوزجان)، دشلی شرقی (در ولایت جوزجان)، دشلی جنوبی (در ولایت جوزجان)، تپهٔ دِه مُراسی (در ولایت قندهار)، ده نو (در ولایت سمنگان)، فرخ آباد (در ولایت بلخ)، گردان ریگ (در ولایت نیمروز)، هیردای تپه (در ولایت فاریاب)، قندهار، خوش بای (در ولایت تخار)، خوش تپه (تپه فُلول) (در ولایت بغلان)، کهنه قلعه طالقان (در ولایت تخار)، لَیرو (در ولایت زابل)، مُ
ندیگَک (در ولایت قندهار)، مُندی حصار (در ولایت قندهار)، قونسای (در ولایت کُندوز)، قورغان تپه (در ولایت تخار)، سعید قلعه تپه (در ولایت قندهار)، سسماق (در ولایت تخار)، شهر صفا (در ولایت زابل)، شیرآباد (در ولایت سمنگان)، شورتوغَی (در ولایت تخار)، سیاه ریگان (در ولایت سمنگان)، اِسپیروَن (در ولایت قندهار)، تیکَر (در ولایت فاریاب) و اورته بُز (در ولایت تخار) یافت شده اند. (نقشهٔ بالا را ببینید) سپالی تپه■ جارکوتن■ گونورتپه■ توگولوک تپه■ نمازگاه■ ■اناو دشلی■ ■تپه فُلول سَرِ سنگ■ ■مُندیگک گردان ریگ■ دَم■ ■تکسیلا هَرَپه■ ■◉کویته داوده دمب■ سیبری■ مهرگره■ ■نوشهرو ■موهن جو دارو ■شهر سوخته ■شهداد ■تپه یحیی ■مارلیک ■بابل ■ایسین ■لارسا اور■ لاگاش■ حوزهٔ تمدن باختر-مرو حوزهٔ تمدن دره سند حوزهٔ فرهنگ نیا-ایلامی تمدن ایلام حوزهٔ تمدن های میان رودان ◉تهران ◉اصفهان ◉تبریز ◉مشهد ◉کابل ◉هرات ■◉قندهار ◉دوشنبه ◉سمرقند ◉عشق آباد اسلام آباد◉ پیشاور◉ لاهور◉ ◉کراچی ◉بغداد فرهنگ های عصر برنز تأثیرگذار در افغانستان و فرهنگ های مرتبط با آن در منطقه پایگاه باستان شناسی ■ شهر امروزی ◉ عصر برنز جدید و عصر آهن، مهاجرت آریایی ها و تمدن باختر-م
َرو بعد از ۲۴۰۰ پیش از میلاد، رشد جوامع شهرنشین در آسیای میانه به شدت به چالش کشیده شد. در طی یک مدت زمان ۳۰۰ ساله، هیچ کدام از مراکز عمده ای که در نیمهٔ اول هزارهٔ سوم پیش از میلاد به وجود آمده بودند، دیگر دارای سکنه نبودند. دلایل دقیق برای این «فروپاشی مدنی» همچنان یک راز مانده است. با اینحال در اواخر هزارهٔ سوم پیش از میلاد، در شمال افغانستان و جنوب ترکمنستان و ازبکستان، مجموعه ای از وقایع منجر به ظهور شهرها و زیستگاه هایی شد که از آن پس می رفت تا تأثیر عمده ای برجای بگذارد. شمار زیادی از مهاجمان و مهاجران کوچ نشین، مردمان دامدار بدون شهر که سوار بر اسب یا با ارابه سفر می کردند، و از قبل بنام آریایی ها (برگرفته از واژهٔ سانسکریت، به معنای «مردمان نجیب و شریف») شناخته می شدند، از منطقهٔ دریای مازندران به سوی جنوب مهاجرت کرده و از آمودریا (Oxus) گذشته و طی اوایل هزارهٔ دوم (حدود ۱۷۰۰ پیش از میلاد) وارد افغانستان امروزی شدند. (نگارهٔ ۵) هیچ گونه آثار هم عصر با سفر آریایی ها یافت نشده است. اما نظر به افسانه ها، آریایی ها هم زمان با مهاجرتشان سروده هایی سروده اند که دهان به دهان از یک نسل از موبدان (روحانیون) ب
ه نسلی دیگر منتقل می شده تا اینکه در حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد، زمانی که این سروده ها در مجموعه ای چند جلدی جمع آوری شد که بنام ریگ وِدا (۱۱۰۰–۱۷۰۰ ق. م) مشهور است. این نوشته ها، راجع به قومی هستند، که قرن ها پیش از آن، از هندوکش برخاسته و در ۱۵۰۰ پیش از میلاد از رود کوبها، یا رود کابل، گذشتند (نگارهٔ ۶) و بدین ترتیب تقریباً می توان سفر این کوچ نشینان را که وسعت آسیای میانه را پشت سر می گذاشتند، تجسم کرد. اقوام آریایی از آسیای میانه ('مهاجرت آریایی ها') به شمال و غرب افغانستان رسیدند؛ برخی از آن ها در این مناطق مستقر شدند و بقیه بطرف شرق بسوی شمال هند و غرب بسوی فلات ایران رهسپار شدند. شواهد نخستین زیستگاه کوچ نشینان عصر آهن در آق کُپرُک ۴ (Aq Kupruk IV) یافت شده است. مردمان آریایی به شکل قبیله های کوچک در مناطق شرقی فلات ایران (شامل افغانستان امروزی)، در مغرب فلات پامیر و در شمال کوه های هندوکش می زیستند. اینان زبان و آداب و رسوم مشترکی داشتند. در دوران باستان، اقوام هندی و ایرانی (آنان که به زبان های هندوایرانی سخن می گفتند) خود را «آریایی» می نامیدند. نمونهٔ این اشاره ها را می توان در اوستا، سنگ نبشته های هخا
منشی و متن های کهن هندو (مانند ریگ ودا) دید. با رشد و رونق کشتزارها و روستاها مردمان ساکن جلگه های حاصلخیز پیرامون هندوکُش به تدریج شیوه های ابتدائی آبیاری را ابداع کردند که به آن ها اجازه می داد تا به کشت غلات در دشت های شمالی افغانستان روی آورند. این مناطق شمالی همان سرزمین باختر است که بعدها در نوشته های غربی بنام «باکتریا» (Bactria) یاد می شود. در سرزمین باختر مجموعه ای از واحه های مصنوعی دلتامانند توسط سیستم های گسترده آبیاری در ۴۰۰۰ سال پیش پدید آمد. باشندگان این آبادی ها زیستگاهایشان را در برابر مهاجمان مستحکم می کردند. شیوهٔ معماری که امروزه هنوز در شمال افغانستان مورد استفاده است. می نماید که فرهنگ این مردمان باشنده در واحه ها با فرهنگ همسایگان میان رودانیشان (بین النهرین) مشترکاتی داشته، از قبیل: صنعتگری هنرمندانه، وجود طبقهٔ نخبگان و رسوم همگانی پیچیده. با این وجود، به دلیل فقدان خط و نوشتار در این تمدن، نام بومی تمدن آن ها مشخص نیست. محققان امروزه این تمدن گمنام را «مجموعهٔ باستان شناسیِ بلخ-مرو» (BMAC)، یا «تمدن آمودریا» (Oxus Civilization) می نامند. مدرک علمی بر موجودیت تمدنی پیشرفته در شمال افغ
انستان با قدمتی در حدود ۱۸۰۰–۲۱۰۰ پیش از میلاد از حفریات در بیشتر از دوازده ساحهٔ باستان شناسی در طی دههٔ هفتاد میلادی در BMAC به دست آمد. گنجینهٔ تپه فُلول در شمال افغانستان آثار به جای مانده از این تمدن است و نشان می دهد که مردم افغانستان در عصر بُرُنز در تجارت جهانی آن زمان سهیم بودند. تمدن آمودریا در فاصله زمانی ۲۲۰۰ پیش از میلاد تا ۱۸۰۰ پیش از میلاد به سرزمین های شرقی گسترش می یابد و به کرانه های غربی رود سند رسیده و تمدن دره سند آنجا را منقرض می کند. گمان می رود، با افزایش تعداد اعضا، این مردمان ناچار به مهاجرت شدند و به نواحی شرق و غرب و جنوب سرزمین اصلی خود کوچ کردند. دلیل اصلی مهاجرت آن ها مشخص نیست، اما به نظر می رسد دشوار شدن شرایط آب و هوایی و کمبود چراگاه ها، از دلایل آن باشد. پیرامون ۱۱۰۰–۱۷۰۰ پیش از میلاد: ریگ وِدا یکی از کهن ترین متون شناخته شده به یک زبان هندواروپایی، در دوره ودایی که ایرانیان و هندیان با هم می زیستند، در سَپته سِندو (Sapta Sindhu) ('سرزمین هفت رود')، که احتمالاً پنجاب یا درهٔ کابل باشد، نگاشته شد. پیرامون ۱۳۵۰ پیش از میلاد: مهاجرت دسته هایی از اقوام ایرانی از مجموعهٔ باستان