Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ه ها. دستاورد اصلی و بزرگ هخامنشیان در زمینهٔ پیکرتراشی، نگاره های مسطح بوده است. در اینجا نیز پای میراثی ایلامی در کار است. اما این بار نیز پارسیان از روی الگوی بیگانه هنری کاملاً مستقل پدیدآوردند که با دیگر هنرها اشتباه نمی شود. این نگاره ها با جزئیاتی چون چین لباس، نقش اسلحه ها، و آرایش مو و ریش، پیام آور نظم، شکوه و عظمت شاهنشاهی بودند. صحنه های شکار، نبرد و آیین های مذهبی گاه با ظرافتی نزدیک به کار مینیاتور حجاری شده است. برجسته کاری های موجود در پلکان ها و دیوارهای تخت جمشید، ضمن نمایش قدرت شاه، بر اهمیت وحدت اقوام گوناگون تحت سلطهٔ هخامنشیان تأکید می کند. فلزکاری و صنایع دستی. ظرف های سیمین و زرین ایران باستان در دوره هخامنشیان بی نظیرند. در میان ظرف های فلزی هخامنشیان به وفور به دسته های زینتی پر نقش و نگاری برمی خوریم به شکل قوچ کوهی. این نماد خورنه هستند. در تصویرهای تخت جمشید به عطردان های رخامی، عودسوزهای زرین، سطل زرین کندر، و حوله های ظریف کتان در دست جامه دار و خواجگان شاهنشاه برمی خوریم. در زمان هخامنشیان حتی قالی بافی هم ارج و قرب بسیار داشت. قالی پازیریک که در یخ های سیبری یافت شد و امروزه د
ر موزه آرمیتاژ نگهداری می شود، نمونه ای با نقوش سوارکاران و گوزن است که بسیاری پژوهشگران آن را محصول کارگاه های هخامنشی می دانند. همچنین زیورآلات شخصی، کمربندها، غلاف خنجر و اجزای اسب آرایی با طلا و نقره و سنگ های قیمتی تزیین می شد. موسیقی در دربار. به طوری که از منابع متأخر بر می آید، موسیقی در ایران باستان هنری ظریف و به کمال بود، و قواعد آن از نظر دقت قابل قیاس است با «کُنترپوان» غربی. ظاهراً رایج ترین ساز در دربار چنگ بوده است. شواهد دیگری نیز مبنی بر استفاده از رباب، بربط، تنبور، قانون، نی و نیز دف و دهل موجود است. در دوره هخامنشیان به استادان موسیقی در دربار احترام بسیار گذاشته می شد. به طوری که اینان در میان ملازمان دربار از بلند پایگان بودند. خوانندگان و نوازندگان به سه طبقه تقسیم می شدند و هیچ خواننده ای نمی توانست با نوازنده ای بخواند که در طبقهٔ او نبود. اگر شاهنشاه ضیافتی می داد، در سکوتی که نفس های مهمانان در سینه ها حبس بود، پرده ای که پادشاه را از چشم درباریان او پنهان نگه می داشت کنار می رفت. سپس رئیس تشریفات که عنوان پر معنی «شادباش» را داشت، استاد آواز را به خواندن ترانه ای معین ندا می داد ی
ا از یکی از نوازندگان دربار می خواست تا قطعه ای را که با دقت گزیده شده است بنوازد. روایت های باستانی همچنین به اجرای گروه های کر و رقص آیینی در برخی مراسم اشاره دارند. جواهرسازی، مهرها و هنرهای تزیینی. کارگاه های جواهرسازی هخامنشی با استفاده از طلا، نقره و سنگ های قیمتی مانند لاجورد و فیروزه، آثار ظریف و ارزشمندی خلق می کردند. مهرهای استوانه ای و تخت از سنگ های سخت، با صحنه های اسطوره ای، شکار و مراسم مذهبی، نه تنها ابزار اداری، بلکه آثار هنری به شمار می رفتند. برخی مهرها امضای هنرمندان یا نام مقامات را داشتند و به عنوان نشان هویت سیاسی یا اداری استفاده می شدند. ظروف شیشه ای رنگین، کاشی های موزاییکی و اشیای تزیینی کوچک نیز بخشی از تولیدات هنری آن دوره بودند که در کاخ ها، معابد و خانه های اشراف به کار می رفتند. تأثیرات فرهنگی و میراث. هنر هخامنشی نماد تمام هنرهای جهان باستان بود، و طرح و هدف ها و هویت آن خرجی بود، و اجزاء آن از هنرهای مردم باتجربه جهان کهن یعنی آشوریان، مصریان، اوراتوئیان، بابلیان، لودیان، ایونیان، هندوان، سکائیان و غیره گرفته شده بود. این میراث، با وجود فروپاشی شاهنشاهی در پی حملهٔ اسکندر مقد
ونی، همچنان در دوره های اشکانیان و ساسانیان ادامه یافت و بسیاری از موتیف ها و سازه های معماری آن در هنر اسلامی نیز الهام بخش بود. برخی عناصر، مانند نقوش نیلوفر آبی یا فرم تالارهای ستون دار، حتی به هنر و معماری هند و آسیای مرکزی انتقال یافت. هنر اشکانی. اگرچه فرهنگ و هنر یونانی در دوره هلنی نزد مردم خاور نزدیک مقبولیت قابل توجهی پیدا کرده بود، اما در دوره اشکانی شاهد احیای فرهنگ ایرانی در فرهنگ و هنر و … هستیم. هنر دوره اشکانی را می توان به سه بخش جغرافیایی-تاریخی: هنر اشکانی، هنر فلات ایران و هنر میان رودان تقسیم نمود. این تقسیم بندی نه تنها بر مبنای جغرافیا بلکه با توجه به جریان های فرهنگی و سیاسی شکل گرفته است. در مهردادکرت، پایتخت اولیهٔ اشکانی، شاهد ادغام عناصر هنر یونان باستان با میراث کهن ایرانی هستیم که در ترکیب با سنت های هخامنشیان و ساختارهای سلوکیان، سبک خاصی به نام «شیوهٔ پارتی» را پدیدآورد. این سبک، هم در معماری و هم در هنرهای تزیینی بازتاب داشت و زمینه ساز انتقال موتیف های هلنی به فلات ایران شد. اولین بخش هنر اشکانی پیدا شده در مهردادکرت، ترکیبی از هنر یونانی و ایرانی در راستای سنت های هخامنشی و
سلوکی است. در این شهر، برنامه ریزی شهری و معماری عمومی متأثر از شهرسازی هلنیستی بود اما تزئینات و فرم ها بومی سازی شده بودند. بخش دوم آن، گویای تأثیر آثار هنری دوره هخامنشی می باشد؛ به ویژه در استفاده از ایوان های بلند، تالارهای ستون دار، و نقش مایه های گیاهی که در کاخ ها و معابد اشکانی تداوم یافتند. بخش سوم به تدریج با گذشتن مرزهای اشکانی از میان رودان شکل گرفته است و از نظر سبک شناسی عناصری از هنر بین النهرین متأخر، همچون سنت های آشوری-بابلی، در آن حضور دارد.نقوش متداول به جا مانده از دوران اشکانی معمولاً شامل تصاویری از شکارهای سلطنتی و اهدای نشان توسط پادشاهان است. این تصاویر گاه با صحنه هایی از ضیافت های درباری، موسیقی نوازی و حضور موبدان همراه اند که کارکردی آیینی و تبلیغاتی داشته اند. استفاده گسترده از این نقوش منجر به استفاده حتی توسط حاکمان محلی شده بود تا جایی که نقش برجسته های مشابهی در شهرهایی چون هترا و دورا اوروپوس پیدا شده است. این نقوش معمولاً شامل انواع نقش برجسته، فرسکو و دیوارنگاری می شد که تکنیک رنگ آمیزی آن بیشتر تخت و بدون پرسپکتیو عمیق بوده و بر نمادپردازی تأکید داشت. همچنین از الگوهای
هندسی و طرح گیاهان به صورت گچ بری بر دیوار نیز استفاده می شده است. نمونه هایی از این گچ بری ها، با نقوش گل لوتوس، خوشهٔ انگور و پیچک، در کاخ های اشکانی جنوب ترکمنستان کشف شده اند. پارتیان در شمال خاوری ایران معماری نوینی را تکوین بخشیدند. معماری پارتیان، با ترکیب عناصر ایرانی و یونانی شیوه جدید و بی نظیری را در معماری به وجود آورد که بعدها در معماری ساسانی به اوج رسید. به کارگیری طاق گهواره ای و طاق جناقی، استفاده از پلان های چهارایوانی، و نمای بیرونی آجری با پوشش گچ اندود، از ویژگی های شاخص این معماری بود. بناهایی چون کاخ های نسا، تالارهای ستون دار آشور و ایوان بزرگ کسری در تیسفون، مصادیق بارز این سبک هستند. یکی از هنرهای برجسته پارت ها، ظروف کنده کاری شده از عاج است که در نسا پیدا شده و نقوشی از حیوانات، الهه ها و موجودات تخیلی بر آن ها نقش بسته است. این ظروف مربوط به قرن دوم قبل از میلاد است و به احتمال از کارگاه های سلطنتی تهیه شده اند که مقاصد تشریفاتی یا مذهبی داشته اند. کنده کاری بر روی استخوان نیز از هنرهای دوره پارتیان است که در شهر الویا در ساحل دریای سیاه یافت شده است. علاوه بر این، فلزکاری با نقره
و برنز، ساخت گردن بندها و کمربندهای منقوش، و ظروف سفالی با پوشش لعاب دار نیز بخشی از صنایع دستی رایج بودند. مهرها و مسکوکاتی که تصویر پادشاهان بر آن ها نقش بسته است همچنین از جمله آثار هنری دوره اشکانی محسوب می گردد و گاه کتیبه هایی به زبان پهلوی اشکانی یا یونانی بر آن ها دیده می شود که اطلاعات سیاسی و مذهبی ارزشمندی ارائه می دهند. یکی از خصوصیات هنر نقاشی و مجسمه سازی پارتیان موضوع نماسازی است که به عنوان میراث به ساسانیان انتقال پیدا کرده و سپس به هنر بیزانس نیز راه یافت. این تکنیک، که چهرهٔ انسان را به شکل تمام رخ و با چشمان درشت نشان می دهد، بیانگر اهمیت جایگاه فرد و ارتباط مستقیم او با بیننده است. در دیوارنگاره های دورا اوروپوس، صحنه های مذهبی، نظامی و خانوادگی با همین سبک ارائه شده اند و رنگ های سرخ، اُخرایی، آبی و سفید غالب اند. این میراث بصری، بعدها در نگارگری اسلامی نیز به طور غیرمستقیم تأثیر گذاشت. هنر ساسانی. دورهٔ ساسانیان یکی از مهم ترین و سرنوشت سازترین دوره های تاریخ ایران به شمار می آید. شاهنشاهی ساسانی، واپسین شاهنشاهی ایرانی پیش از حمله اعراب به ایران و اسلام آوردن ایرانیان بود و این حکومت
توانست طی چهار سده بر پهنهٔ وسیعی از آسیا و بخش هایی از اروپا فرمانروایی کند. در این دوره، تمدن ایرانی در عرصه های گوناگون فرهنگی، هنری و علمی به اوج شکوفایی خود رسید و توانست تحولات گسترده ای را رقم بزند. جامعهٔ ایران در این دوره بر روم تأثیر گذاشت و عناصر هنری ایرانی به آن راه یافت. نفوذ هنر ساسانی به هند، چین، اروپای غربی و آفریقا گسترش یافت و به جریانی جهانی تبدیل شد. هنرمندان و معماران ایرانی توانستند پایه های سبک های هنری اروپایی و آسیایی را در سده های میانه بنا گذارند. آنچه امروزه با عنوان دوران طلایی اسلام شناخته می شود، در حوزهٔ هنر، معماری، موسیقی و دیگر رشته ها، ریشه در میراث این دوره دارد. هنر ساسانی بر پایهٔ «جهان بینی مذهبی» شکل گرفت و هنرمندان این دوره آثار خود را در خدمت آیین و قدرت سیاسی خلق کردند. این هنر ادامهٔ سنت های کهن ایران، به ویژه هنر هخامنشی و هنر اشکانی بود و جریان های فرهنگی وارداتی از شرق و غرب را با ذوق ایرانی آمیخت. ویژگی های کلی. هنرمندان ساسانی آثار خود را برای نمایش قدرت شاهنشاه و تأکید بر فره ایزدی خلق کردند. این هنرمندان توانستند با پیوند دادن سنت های بومی با نوآوری های فن
ی و بهره گیری از تأثیرات هنر بیزانس و هنر هند، سبکی پایدار را ایجاد کنند. معماری. معماران ساسانی توانستند کاخ ها، بناهای آیینی و سازه های مهندسی شگفت انگیزی را خلق کنند: نقش برجسته ها. سنگ تراشان ساسانی توانستند آثار تصویری و سیاسی مهمی را ایجاد کنند: فلزکاری و جواهرسازی. فلزکاران و جواهرسازان ساسانی توانستند آثاری فاخر بیافرینند: نساجی و هنر پارچه. بافندگان ساسانی توانستند: گچ بری و تزئینات داخلی. گچ بران و معماران داخلی توانستند کاخ های بیشاپور و تیسفون را با دیوارپوش های گچی مزین به نقوش گیاهی، هندسی و فیگوراتیو بیارایند و با رنگ کاری و طلااندازی بر جلوهٔ فضا بیفزایند. موسیقی و نمایش. در دربار ساسانی، موسیقی دانانی مانند باربد، نکیسا و رامتین توانستند ساختار موسیقی ایرانی را نظام مند کنند و آثار ماندگاری پدید آورند: سکه شناسی و مهرها. ضرابان ساسانی توانستند سکه هایی با نیم رخ شاهنشاه و تاج ویژهٔ هر پادشاه ضرب کنند و پشت آنها را با نقش آتشدان مزین نمایند. مهرسازان نیز مهرهای استوانه ای و تخت را با کتیبهٔ خط پهلوی و نماد فره ایزدی ایجاد کردند. هنر مذهبی. معماران و هنرمندان مذهبی توانستند آتشکده هایی با ترکیب
سادگی ساختاری و تقدس آیینی بسازند و اشیای نیایش را با نقش ایزدان زرتشتی بیارایند. نفوذ بر دیگر فرهنگ ها. هنرمندان ساسانی توانستند بر هنر اسلامی، هنر بیزانس, هنر گورکانیان هند و هنر چین اثر بگذارند. این نفوذ در طرح پارچه ها، تزیینات فلزی و معماری قابل مشاهده است. افول و تداوم. با شکست شاهنشاهی ساسانی در سال ۶۵۱ میلادی توسط سپاه اسلام، نهادهای رسمی هنری از میان رفتند، اما هنرمندان توانستند میراث ساسانی را به شهرهای اسلامی منتقل کنند و الگویی ماندگار برای هنرهای بعدی فراهم آورند. صفوی. هنر دوره صفویان پیشرفت چشمگیری داشت. فرش ها و پارچه های زیبایی با رنگ های غنی و طرح های شگفت انگیز ساخته می شدند. کتاب های خطی دارای خوشنویسی عالی و تصاویر دل انگیزی بودند. همچنین، کاشی های سرامیکی با نقش ونگارهای دقیق و زیبا برای تزیین ساختمان های معروفی مانند مسجد شاه (اصفهان) و مسجد شیخ لطف الله در اصفهان استفاده می شدند. این بناها در دوران حکومت شاه عباس یکم ساخته شدند. دولت صفوی (۹۰۷–۱۱۳۵ هـ . ق / ۱۵۰۱–۱۷۲۲ م) با تثبیت قدرت مرکزی و رسمی کردن مذهب شیعه دوازده امامی، شرایطی بی سابقه برای شکوفایی هنرهای تجسمی، معماری، صنایع دست
ی و هنرهای کاربردی در سراسر ایران ایجاد کرد. سیاست هنری صفویان بر دو پایهٔ اصلی استوار بود: معماری و شهرسازی. اصفهان به عنوان پایتخت از سال ۱۰۰۶ هـ . ق هستهٔ اصلی نوآوری های معماری صفوی بود. برنامه ریزی شهری شاه عباس یکم میدان نقش جهان را به مرکز اداری، مذهبی و تجاری بدل کرد. کاشی کاری و فنون تزئین. تکنیک های کاشی معرق و کاشی هفت رنگ در این دوره به کمال رسیدند. هفت رنگ امکان نقش اندازی پیچیده با هزینه کمتر را فراهم می کرد، درحالی که معرق برای سفارش های سلطنتی و مذهبی با نهایت ظرافت اجرا می شد. نقش مایه های رایج شامل اسلیمی، ختایی، شمسه، کتیبه های مذهبی، و آیات قرآن به خط ثلث و نستعلیق بود. فرش بافی و منسوجات. در دوره صفوی، مراکز قالیبافی چون کاشان، اصفهان، تبریز و کرمان قالی هایی با رج شمار بالا، طراحی پیچیده و استفاده از ابریشم، پشم مرغوب و نخ های زر و سیم تولید کردند. کارگاه های سلطنتی همچنین زربفت، مخمل های برجسته و شال کرمان را برای مصرف دربار و صادرات به اروپا تولید می کردند. نگارگری و کتاب آرایی. نگارگری صفوی امتداد و تحول مکتب تبریز دوم و قزوین بود. استادانی چون سلطان محمد، میرک و به ویژه رضا عباسی سبک
هایی با تأکید بر افراد منفرد، صحنه های عاشقانه و بزم، و استفادهٔ هنرمندانه از فضای خالی پدیدآوردند. خوشنویسی. خط نستعلیق به عنوان خط ملی ایران، با آثار میر عماد حسنی به کمال رسید. علیرضا عباسی و محمد شفیع هروی در کتیبه نگاری های معماری نیز برجسته بودند. خوشنویسان در مرقعات هنری، کتاب های مذهبی و دیوان های شعری، نقش اساسی داشتند. فلزکاری، شیشه گری و صنایع دستی. ظروف برنجی و مسی با قلمزنی اسلیمی و ختایی، فیروزه کوبی روی مس در اصفهان، و زیورآلات با نگین های فیروزه نیشابور و یشم، از تولیدات شاخص بودند. شیشه گری نیز با ساخت جام ها و قلیان های رنگین رونق داشت، که گاه به امپراتوری عثمانی و اروپا صادر می شد. موسیقی و نمایش. دربار صفوی از موسیقی و نمایش حمایت می کرد. سازهایی چون تار، کمانچه، نی و دهل در مراسم بزم و اعیاد اجرا می شدند. نمایش های تعزیه در اواخر صفوی شکل گرفت که بعدها در دوره قاجار به اوج رسید. کاخ ها و باغ ها. کاخ های چهل ستون (اصفهان) با تالار آینه و نقاشی هایی از جنگ ها و پذیرایی از سفرای خارجی، و هشت بهشت با پلان چلیپا، ترکیبی از معماری و نمادپردازی نجومی را نشان می دهند. باغ های صفوی همچون باغ فین
و چهارباغ اصفهان، نمونهٔ بارز باغ ایرانی با محورهای آبی و تقارن هندسی بودند. تأثیرات و روابط خارجی. صفویان با استفاده از دیپلماسی هنری، آثار خود را به اروپا، هند و آسیای مرکزی فرستادند. سفرنامه نویسانی چون ژان شاردن، پیترو دلاواله و ژان باتیست تاورنیه اوصاف دقیق از هنر و شهرسازی اصفهان ارائه داده اند. هنر صفوی الهام بخش گورکانیان هند در قالیبافی و معماری بود. افول و میراث. با حملهٔ افغان ها و سقوط اصفهان (۱۱۳۵ هـ . ق)، بسیاری از کارگاه های هنری از رونق افتاد، اما سنت های صفوی در زندیه و قاجاریه ادامه یافت و تا امروز بخش مهمی از هویت بصری و صنایع دستی ایران را شکل می دهد. هنرهای برجسته. معماری. معماری ایرانی دارای دانش بومی و پیشینه ای طولانی است و در طول تاریخ، همواره به عنوان عالی ترین بخش هنر ایران، شناخته شده است. این معماری در دوره های هخامنشیان، پارت ها و ساسانیان برتر بوده است و در دوران اسلامی نیز برتری خود را حفظ کرد. فرهنگ باستانی ایران، از سبک معماری عمیقی برخوردار است. ایلامی ها، هخامنشیان، هلنیستی ها و دیگر سلسله های پیش از اسلام، آثار سنگی برجسته ای را از عظمت معماری خود، به جای گذاشتند. چغازنبیل
و پارسه از این آثار هستند و هر دو در سال ۱۹۷۹ میلادی، به عنوان میراث جهانی یونسکو شناخته شدند. مجموعه آثار رهبانی ارامنه ایران در سال ۲۰۰۸ م، به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد؛ معماری این مجموعه، نمایانگر ترکیبی از فرهنگ های بیزانس، پارسی و ارمنی است. از آغاز دوران اسلامی، دستاوردهای معماری سلسله های سلجوقی، ایلخانی و صفوی، منحصراً قابل توجه است. در این دوران، شهرهایی در ایران، نظیر نیشابور، اصفهان و شیراز در بین شهرهای بزرگ جهان اسلام قرار گرفتند و شمار بالای مساجد، مدرسه های اسلامی، زیارتگاه ها و کاخ های آن ها، یک سبک معماری ایرانی را شکل داد که در مجموعهٔ بزرگتر اسلامی قرار داشت. در بررسی نمونه ای کهن، معماری هخامنشیان به دست آوردهای ایرانیان هخامنشی در ساخت شهرهایی چون (تخت جمشید، شوش، هگمتانه)، معابد برای عبادت و گردهمایی های اجتماعی (مانند معابد زرتشتی) و آرامگاه پادشاهان گذشته (مانند آرامگاه کورش بزرگ) اشاره دارد. از ویژگی های بنیادین این معماری می توان به ترکیب خود با عناصر مادها، آشوری، یونانی و آسیایی اشاره کرد. میراث معماری هخامنشی با گسترش امپراتوری در حدود ۵۵۰ پیش از میلاد، شروع شد. با ظهور دوم
ین امپراتوری ایرانی یعنی امپراتوری ساسانی (۲۲۴–۶۲۴ میلادی) سنت های هخامنشی با ساخت معابد مخصوص آتش و قصرهای عظیم دوباره زنده شد. در دوران شاهنشاهی پهلوی، دو گونه معماری در ایران، توسعه داده شد؛ نخستین گونه، تقلیدی از سبک معماری غربی بود که ارتباط کمی با اقلیم این کشور داشت و دومین گونه، تلاشی برای احیای معماری بومی ایرانی بود. به تدریج، مسئولان ایرانی از تقلید کورکورانه از غرب، دلسرد شدند و به پشتیبانی از سبک های بومی ایرانی که برای رفع نیازهای نوین، اصلاح شده بودند، پرداختند. از برجسته ترین نمونه های معماری این دوران، برج آزادی است. همچنین دو دورهٔ برجستهٔ نفوذ معماری غربی در ایران وجود دارد که نخستین آن در دوران قاجار بود. در دورهٔ دوم نیز که کلاً در دوران پهلوی رخ داد، همهٔ معماری ایران دگرگون گردید و ساختمان هایی با عنوان و کارکرد غربی در این کشور، متداول شدند. در گفتگوی سال ۱۳۹۷ مهر و امیر منصوری، پژوهشگر معماری، این خبرگزاری به اهمیت ندادن مسئولان جمهوری اسلامی به برقراری پیوندی میان معماری و هویت تاریخی ایران اشاره داشت و اعلام کرد که یک سردرگمی در زمینهٔ معماری ایجاد شده است. باغ ایرانی. باغ ایرانی به
ساختار و طراحی منحصر به فرد آن اشاره دارد. باغ ایرانی پاسارگاد را ریشهٔ معماری این باغ ها دانسته اند. کوروش بزرگ شخصاً دستور داده بود که باغ پاسارگاد چگونه ایجاد شود و درخت ها نیز به چه شکل کاشته شوند و در واقع هندسی سازی باغ و شکل و شمایل آن از دیدگاه که کوروش به باغ ایرانی گرفته شده است. در دورهٔ ساسانیان نیز باغ ها در جلوی کاخ ها و معابد شکل گرفتند و این موضوع در دورهٔ اسلامی نیز ادامه یافت. این باغ ها عنوان یک ساختار کامل، بیانگر رابطهٔ تنگاتنگ میان بستر فرهنگی و طبیعی است و نشانه ای از سازگار نمودن و همسو کردن نیازهای انسان و طبیعت است. در گذشته باغ ایرانی بروز توان نهفتهٔ محیط و ادراک پیچیدگی های آن بود. خالق باغ با اتکا به دانش تجربی خود فضایی را ایجاد می کرد که باعث بقاء و پویایی بستر طبیعی می شد. در سال ۱۳۹۰ (۲۰۱۱ میلادی) در ۳۵امین نشست یونسکو روی هم رفته ۹ باغ ایرانی به عنوان میراث جهانی یونسکو پذیرفته شدند. این باغ ها دربرگیرندهٔ باغ های ایرانی پاسارگاد، ارم، چهلستون، فین، عباس آباد، شازده، دولت آباد، پهلوان پور، اکبریه می باشد. فرش. قدیمی ترین فرش دنیا نمونه ای است از یک قالی ایرانی که قالیچه ای
است با نقوش اصیل هخامنشی که در گور یخ زدهٔ یکی از فرمانروایان سکایی در درهٔ پازیریک در ۸۰ کیلومتری مغولستان بیرونی پیدا شده و قالی پازیریک نامیده می شود. پژوهشگران این قالی را از دست بافت های پارت ها یا مادها می دانند. قالی ایرانی از دیرباز معروف و مورد استفاده بوده. گزنفون تاریخ نگار یونانی در کتاب سیرت کوروش می نویسد: ایرانیان برای این که بسترشان نرم باشد قالیچه زیر بستر خود می گسترند. نگارگری ایرانی. نگارگری ایرانی که مینیاتور نیز خوانده می شود شامل آثاری از دوره های مختلف تاریخ ایران است که بیشتر به صورت مصورسازی کتب ادبی (ورقه و گلشاه، کلیله و دمنه، سمک عیار، و…)، علمی و فنی (التریاق، الادویه المفرده، الاغانی، و…)، تاریخی (جامع التواریخ، و…)، و همچنین، برخی کتب مذهبی، همچون، خاوران نامه می باشد. سفال و سرامیک. سفالگری یا کوزه گری ایرانی سابقه طولانی در تاریخ ایران دارد. سفالگری یکی از اولین و مهم ترین اختراع های ساخته شده توسط انسان است. برای مورخان و باستان شناسان از مهم ترین مظاهر هنری است. باستان شناسان از راه سفالگری با شرایط اجتماعی و اقتصادی یک دوره یا یک منطقه آشنا می شوند. با مطالعه سفال ها در مو
رد زندگی، دین مردم و تاریخ، روابط اجتماعی و نگرش جامعه را نسبت به همسایگان تفسیر می کنند. ساخت سفال در ایران دارای سابقه طولانی و درخشان است. با توجه به موقعیت جغرافیایی خاص کشور ایران، که در محل تقاطع تمدن های باستانی و در مسیرهای کاروان های مهم واقع است، تقریباً در هر بخشی از ایران، در زمان های مختلف درگیر ساخت سفال بوده اند. با این حال، حفاری های اخیر و تحقیقات باستان شناسی نشان داد که چهار منطقه عمده در تولید سفال در فلات ایران وجود دارد که بخش نخست شامل غرب کوه های زاگرس و نواحی لرستان است، بخش دوم شامل نواحی جنوب دریای خزر که استان های گیلان و مازندران را در بر می گیرد. این دو منطقه نخستین نواحی در فلات ایران بوده اند که سفالگری را آغاز نموده اند. بخش سوم شامل شمال غرب کشور و نواحی آذربایجان را شامل می شود، بخش چهارم در جنوب شرقی است که استان های کرمان و سیستان و بلوچستان را شامل می شود. افزون بر این ۴ منطقه، تپه های باستانی حاشیه نواحی کویری ایران را نیز می توان به مناطق ساخت سفال در ایران اضافه کرد. قدمت ساخت سفال در ایران به هزاره هشتم پیش از میلاد بر می گردد. موسیقی. موسیقی سنتی ایرانی شامل دستگاه ه
ا، نغمه ها، و آوازها، از هزاران سال پیش از میلاد مسیح تا به امروز سینه به سینه در متن مردم ایران جریان داشته، و آنچه دل نشین تر، ساده تر و قابل فهم تر بوده است امروز در دسترس است، بخش بزرگی از آسیای میانه، افغانستان، پاکستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، و یونان متأثر از این موسیقی است و هرکدام به سهم خود تأثیراتی در شکل گیری این موسیقی داشته اند، از موسیقی دان ها یا به عبارتی نوازندگان موسیقی در ایران باستان می توان به «باربد» و «نکیسا» اشاره کرد. رقص. گونه های متفاوتی از رقص در میان ایرانیان مرسوم است، از جمله آنها می توان به رقص های آیینی، رقص های محلی و رقص های سنتی اشاره کرد. ادبیات. ادبیات پارسی به ادبیاتی گفته می شود که به زبان فارسی نوشته شده باشد. ادبیات فارسی تاریخی هزار و صد ساله دارد. شعر فارسی و نثر فارسی دو گونه اصلی در ادب فارسی هستند. برخی کتاب های قدیمی در موضوعات غیرادبی مانند تاریخ، مناجات و علوم گوناگون نیز دارای ارزش ادبی هستند و با گذشت زمان در زمره آثار کلاسیک ادبیات فارسی قرار گرفته اند. آوازه برخی شاعران و نویسندگان ایرانی از مرزهای ایران فراتر رفته است. شاعران و نویسندگانی نظیر
فردوسی، سعدی، حافظ شیرازی، مولوی، عمر خیام و نظامی شهرتی جهانی دارند. در میان چهره های شناخته شده ادبیات معاصر فارسی در جهان می توان به صادق هدایت در داستان و احمد شاملو در شعر اشاره کرد. خوش نویسی. خوشنویسی ایرانی بخشی از خوشنویسی اسلامی است که در ایران و سرزمین های وابسته یا تحت نفوذ او همچون کشورهای آسیای میانه، افغانستان و شبه قاره هند به تدریج حول محور فرهنگ ایرانی شکل گرفت؛ و نه تنها از مفاخر هنر ایرانی بلکه از مفاخر هنر اسلامی و حتی هنر جهان به شمار می رود. سینما. نخستین دوربین فیلم برداری در زمان مظفرالدین شاه به ایران آمد. نخستین فیلم صدادار فارسی، فیلم دختر لر بود که در سال ۱۳۱۷ خورشیدی توسط عبدالحسین سپنتا ساخته شد. ورود نخستین دستگاه سینماتوگراف به ایران در سال ۱۲۷۹ هجری خورشیدی توسط مظفرالدین شاه سر آغازی برای سینمای ایران به حساب می آید، هر چند ساخت اولین سالن سینمای عمومی تا سال ۱۲۹۱ اتفاق نیفتاد. تا سال ۱۳۰۸ هیچ فیلم ایرانی ساخته نشد و اندک سینماهای تأسیس شده به نمایش فیلم های غربی که در مواردی زیرنویس فارسی داشتند می پرداختند. نخستین فیلم بلند سینمایی ایران به نام «آبی و رابی» در سال ۱۳۰۸ تو
سط اوانس اوگانیانس، با فیلمبرداری خان بابا معتضدی ساخته شد. صنایع دستی. زری بافی. در فرهنگ معین آمده است: زری یعنی پارچهٔ ساخته شده از زر (طلا). پارچه ای که پودهای آن از طلا است. زری یا زربفت پارچه ای ظریف و بسیار گران بهاست که چله یا تار آن از ابریشم خالص است و پودهای آن ابریشم رنگی و یکی از پودها، نخ گلابتون است که می تواند زرین یا سیمین باشد. زری نفیس ترین و افسانه ای ترین منسوج ایرانی که در روزگار رونق و رواج خود شهرتی عالمگیر داشته و هم اکنون نمونه هایی از آن زینت بخش موزه ها و سایر مراکز هنری ایران و دیگر کشورهای جهان است و دارای سابقه ای طولانی از لحاظ بافت و تولید می باشد. بافت پارچه هایی که در متن و نقوش آن ها، نخ های گلابتون به کار گرفته شده بنا به روایات تاریخی به هفت هزار سال پیش می رسد. پته دوزی. یکی از رودوزی یا سوزن دوزی های زیبای ایران پته دوزی است و هنری است که اختصاص به زنان خوش ذوق در استان کرمان دارد و زیبایی خیره کننده و چشم نوازی دارد. این رودوزی زیبا را بر روی پارچه های پشمی یک رنگ که عریض یا شال نامیده می شود می دوزند. این پارچه را از پشم گوسفند یا موی بز می بافند. نخ هایی که به کار می
روداز جنس پشمی هستند و این نخ ها ظریف و رنگارنگ هستند و معمولاً به رنگ های عنابی، مشکی، سبز، زرد، نارنجی، قرمز و آبی سفید استفاده می شوند، طرح های مختلف اعم از انواع بته جقه یا طرح های هندسی را استفاده می کنند. امروزه پته دوزی بر روی سجاده، پرده، رومیزی، سوزنی، بقچه و… انجام می شود، پته به طور معمول در رنگ های عنابی، مشکی، سبز روشن، سبز تیره، زرد، نارنجی، قرمز، آبی تیره، سبز ماشی، لاکی و … است. به نظر می رسد قدیمی ترین پته موجود، اثری است که در موزه هنرهای تزئینی تهران نگهداری می شود. این اثر یادگاری از قرن سیزدهم هجری قمری (۱۲۸۵ قمری) است و به صورت سوزنی و با نخ های ابریشمی دوخته شده است. طرح این پته به شکل گل های افشان ریز و محرمات جناغی کج بوده و تمام زمینه کرم رنگ آن با نخ های ابریشمی پردوزی شده است. علاوه بر این اثر، گفته می شود اثر پته دوزی شده دیگری در کرمان وجود دارد که مربوط به سال ۱۲۸۰ قمری است. این اثر توسط استاد فرج الله کرمانی دوخته شده و چنین به نظر می رسد که قدیمی ترین پته باقی مانده در ایرن باشد. در حال حاضر یکی از معروف ترین و قدیمی ترین آثار هنر پته دوزی مربوط به قطعه پته ای است که روکش آرا
مگاه شاه نعمت اله ولی به شمار می رود. این پته هم اکنون در موزه آستان شاه نعمت اله ولی در ماهان کرمان نگهداری می شود. خاتم کاری. هنر آراستن سطح اشیاء به صورتی شبیه موزائیک، با مثلث های کوچک. طرح های گوناگون خاتم همواره به صورت اشکال منظم هندسی بوده است. این اشکال هندسی را با قراردادن مثلث های کوچک در کنار هم نقش بندی می کنند. مثلث ها را از انواع چوب، فلز و استخوان می سازند. هرچه مثلث ها ریزتر و ظریف تر باشند، خاتم مرغوب تر است. در یک طرح خاتم، برای ساختن کوچک ترین واحد هندسی، حداقل سه مثلث و برای بزرگ ترین آن، حداکثر چهارصد مثلث به کار می رود. میناکاری. میناکاری عبارت است از نقاشی و تزیین فلزاتی همانند طلا، نقره و مس به وسیلهٔ رنگ های لعابدار مخصوصی که در حرارت بسیار زیاد پخته و ثابت شود. قلم زنی. قَلَم زنی عبارت است از تزیین و کندن نقوش بر روی اشیای فلزی به ویژه مس، طلا، نقره، برنج یا به عبارت دیگر ایجاد خطوط و نقوش به وسیله قلم با ضربه چکش و بر روی اجسام فلزی. قلم زنی یکی از رشته های هنرهای سنتی ایران است که در دسته بندی، در رده هنرهای صناعی و در گروه فلزکاری قرار دارد. قلم زنی روی مس. ساختن اشیاء با فلز مس،
برنج، نقره و… به روش سرد را «دواتگری» گویند.
تربیت حیوانات یا دست آموز کردن آن ها اشاره به آموزش دادن حیوانات برای انجام واکنش در شرایط یا به محرک های خاص دارد. این آموزش ها می تواند برای اهداف خاصی نظیر مصاحبت، ردیابی، حفاظت، سرگرمی یا تمامی این موارد صورت گیرد. یک مربی حیوانات بسته به واکنش های حیوان می تواند از روش های تشویقی یا تنبیهی استفاده کند. همچنین ممکن است برخی تعلیم دهندگان از دانش تجزیه تحلیل رفتار حیوانات یا شرطی شدن فعال برخوردار باشند، اما در حقیقت روش های متعددی برای آموزش وجود دارد که به تاییدیه های قانونی نیاز نداشته یا مورد تأیید هستند.