Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ه بیفتند. اواخر روز ۸ اکتبر ارتش های جبهه بریانسک با مجوز "استاوکا"، شروع به عقب نشینی نمودند. ارتش های سوم و پنجاهم شوروی بدون برخورد با مقاومت جدی، تا سپیده دم روز بعد ۵۰ کیلومتر به سمت شرق حرکت کردند. با این حال، ارتش سیزدهم شوروی پس از چند تلاش ناموفق جهت گریز از محاصره به سمت جنوب شرقی، روز ۹ اکتبر رو به جنوب آورد و مقدار زیادی از نیروهای آن قادر به عبور از لایه نخست نیروهای سد کننده راه شدند. همان روز با اتصال لشکر صدوسیزدهم پیاده نظام ارتش دوم ورماخت به لشکر هجدهم زرهی گروه زرهی ۲ در شمال شرقی بریانسک، نیروهای در محاصره جبهه بریانسک به دو قسمت تقسیم شدند. ارتش پنجاهم شوروی روز ۱۰ اکتبر شروع به عقب نشینی به سمت شمال شرقی کرد. پس از مدتی رزم مداوم، حدود ۱۰ درصد از نیروهای این ارتش در نهایت خود را به خطوط ارتش سرخ در بلیوف رساندند. ارتش سوم شوروی از جنوب شهر بریانسک خود را به شمال دمیترووسک-اورلووسوی رساند. این ارتش بین روزهای ۱۷ تا ۲۰ اکتبر مجدداً در این ناحیه در محاصره قرار داشت. در نهایت حدود ۱۳ هزار نفر از نیروهای ارتش سوم شوروی در پونیری به خطوط ارتش سرخ رسیدند. حدود ۱۰ هزار نفر از بقایای ارتش سیزدهم
شوروی نیز به کمک حملات گروه عملیاتی "یرماکوف"، از محاصره خارج و در مواضع دفاعی در ۴۵ کیلومتری شمال غربی کورسک مستقر شدند. پاکسازی منطقه این تحت محاصره توسط آلمانی ها در نهایت به اسارت ۵۰ هزار نفر دیگر از نیروهای ارتش سرخ انجامید. نتایج دو محاصره. در طی دو محاصره بزرگ در مناطق ویازما و بریانسک دو جبهه غربی و ذخیره شوروی تقریباً منهدم و آسیب شدیدی به جبهه بریانسک آن وارد شد. در جریان این محاصره ها ۷ ارتش از ۱۵ ارتش، ۶۴ لشکر از ۹۵ لشکر، ۱۱ تیپ تانک از ۱۵ تیپ تانک و ۵۰ هنگ توپخانه از ۶۲ هنگ توپخانه سه جبهه شوروی در محور مسکو منهدم شدند و ارتش سرخ قریب به یک میلیون نفر از قوا (شامل حدود ۷۰۰ هزار اسیر)، ۸۳۰ تانک و ۶ هزار توپ و خمپاره انداز خود را از دست داد. نتایج این محاصره دوگانه کاملاً منطبق با قصد عملیاتی هیتلر بود که انهدام توان باقیمانده نیروهای شوروی را بر تصرف مسکو ارجحیت می داد. این مسئله سبب شد تا آلمانی ها به این باور برسند که تا این زمان به تمامی اهداف خود رسیده اند و رسماً اعلام پیروزی کنند. سرمست از موفقیت های اولیه گروه ارتش مرکز، رادیو آلمان اقدام به مخابره اعلامیه هیتلر مبنی بر این که «دشمن شکست خ
ورده است و دیگر هیچگاه برنخواهد خواست» کرد. در این شرایط با تصور دستیابی به «پیروزی تعیین کننده» در مسیر مسکو، ورماخت تصمیم به انتقال نیمی از یگان های ناوگان دوم هوایی از جبهه مسکو به جبهه مدیترانه گرفت. بدین ترتیب از مجموع ۹ گروه جنگنده که در ابتدا از عملیات "تایفون" پشتیبانی می کردند، تنها ۵ گروه جنگنده جهت مشارکت در تهاجم نهایی به مسکو باقی ماند تا "لوفت وافه" پس از یک ماه تنها قادر به به کارگیری ۵۰ تا ۱۰۰ جنگنده در مقابل توان رو به افزایش نیروی هوایی شوروی باشد. ضربه سخت مرحله نخست عملیات "تایفون" به مدافعان شوروی، یک شکاف بیش از ۵۰۰ کیلومتری در بین مواضع آن ها در مقابل مسکو باز کرد و تعداد بسیار اندکی از نیروهای آماده رزم شوروی بین خط دفاعی ویازما و مسکو باقی گذاشت. شوروی هیچ ذخیره راهبردی جهت پوشش دادن این شکاف در اختیار نداشت؛ چرا که "استاوکا" همه این نیروها را به محور جنوب غربی گسیل کرده بود. در پی این اوضاع، شوروی شروع به آماده سازی طرح هایی جهت از بین بردن تأسیسات کلیدی مسکو و تخلیه ارگان های دولتی از آن کرد. به هر حال، ادامه عملیات ورماخت نیازمند اتمام کار پاکسازی دو منطقه تحت محاصره بود؛ مأموریتی
که مستلزم به کارگیری دو سوم از نیروهای گروه ارتش مرکز و صرف یک تا دو هفته زمان بود. از این رو عده ای همچون گئورگی ژوکوف حتی سخن از عامدانه بودن قربانی شدن بخشی از نیروها توسط شوروی جهت درگیر نگاه داشتن آلمانی ها و خریدن زمان برای تقویت دفاع مسکو به میان آورده اند. در همین حال گروه ارتش مرکز در وضعیت تدارکاتی مناسبی به سر نمی برد. از همین رو، دقیقاً زمانی که دفاع شوروی در مقابل مسکو فروپاشیده بود، سرعت پیگیری عملیات ورماخت می بایست کاهش میافت. این مسئله علاوه بر این که موجب اتلاف وقت آلمانی ها و وارد آمدن تلفات به آن ها شد؛ بلکه فرصت تنفسی برای شوروی فراهم آورد. سازماندهی مجدد و تقویت دفاع مسکو. پس از درگیری های اطراف ویازما و بریانسک، عناصر باقیمانده از جبهه های غربی و ذخیره شوروی به خط دفاعی بعدی در نزدیکی موژائیسک و کالوگا عقب نشستند. "استاوکا" به شدت در تلاش جهت بازیابی و تقویت دفاع غرب مسکو بود؛ از این رو به لشکرهای ۱۱۰ و ۱۱۳ تفنگ دار دستور داد در مواضع خط دفاعی موژائیسک مستقر شوند و شروع به تشکیل ارتش پنجم با نیروهای ذخیره و یگان هایی که از پیش در خط موژائیسک مستقر بودند، کرد. روز ۱۰ اکتبر با ادغام بقایا
ی جبهه ذخیره در آن، گئورگی ژوکوف که به تازگی از لنینگراد بازگشته بود، به فرماندهی جبهه غربی شوروی منصوب شد. بلافاصله ۱۴ لشکر تفنگ دار، ۱۶ تیپ تانک و بیش از ۴۰ هنگ توپخانه مجموعاً با ۹۰ هزار نفر از یگان های ذخیره یا قسمت های دیگر خط مقدم به این جبهه منتقل شدند و چهار ارتش آن را مجدداً تشکیل دادند. ژوکوف روز ۱۳ اکتبر با صدور فرمان شماره ۰۳۴۵، از تمامی نیروهای ارتش سرخ، از فرماندهان ارشد تا سربازان وظیفه خواست تلاش شدیدی از خود نشان دهند. «بزدلان، اضطراب آفرینان و افرادی که بدون مجوز مواضع خود را ترک کنند» به عنوان خائنان به وطن می بایست در جا اعدام می شدند. جبهه غربی شوروی با نیروهای اندک خود نمی توانست خط مقدمی یک پارچه در مقابل مسکو ایجاد کند؛ از همین رو ژوکوف توصیه به متمرکز کردن تمامی نیروهای در دسترس در طول خط دفاعی موژائیسک نمود. بر این اساس، فرماندهی عالی شوروی «جبهه ذخیره مسکو» را تحت امر سپهبد پاول آرتمیف، فرمانده منطقه نظامی مسکو، ایجاد کرد تا از مواضع پیشنهادی ژوکوف، به عنوان خط اصلی دفاعی مسکو محافظت کند. فرمان به احداث یک خط دفاعی بیرونی و سه خط دفاعی درون شهر مسکو در عرض ۸ روز داده شد. حدود ۶۰۰٬۰۰
۰ نفر از اهالی شهر جهت حفر مواضع دفاعی به صورت اجباری به کار گرفته شدند. راه ها و پل های منتهی به شهر مین گذاری شد. به مردم ساکن در مجاورت رود مسکوا دستور داده شد محل را ترک کنند تا آپارتمان های آن ها به مواضع دفاعی بدل گردد. به هر صورت در اثر کمبود مهندس و تجهیزات ساخت وساز در مهلت مقرر به پایان نرسید و بیشتر موانع ضد تانک ایجاد شده از ارزش چندانی برخوردار نبودند؛ چرا که با رسیدن مهندسان آلمانی به آن خندق ها به سرعت پل گذاری شده یا پر می شدند و زحمات فراوان حفر صدها کیلومتر خندق تا حدود زیادی به هدر می رفت. با صدور فراخوان مجدد، با تشکیل یک گردان در هر منطقه شهر، یگان هایی با ۱۰ هزار داوطلب شبه نظامی، از جمله ۶۰۰ زن، تشکیل شد. در بین این نیروها به صورت میانگین برای هر دو نفر تنها یک تفنگ قدیمی وجود داشت. طرحی نیز توسط ان کاوه ده در نظر گرفته شد تا در صورت «وقوع بدترین» عده ای به شکل «داوطلبانه» پشت خط مقدم آلمان باقی بمانند و گروه های مقاومت را تشکیل دهند. ادامه عملیات تایفون (۱۰ تا ۳۰ اکتبر ۱۹۴۱). طرح ورماخت جهت ادامه عملیات. بسیاری از فرماندهان آلمانی تصور می کردند مدافعان غرب مسکو را در ویازما و بریانسک م
نهدم کرده اند؛ در نتیجه ورماخت هم اینک می بایست توجه خود را معطوف جناحین کند. هالدر نیز معتقد بود باقیمانده نیروهای ارتش سرخ که در حوالی مسکو متمرکز شده اند، جهت دفع تهاجم قدرتمند ورماخت کافی نخواهد بود و «با جهت دهی منطقی به نبرد و آب وهوای نسبتاً خوب»، محاصره مسکو قطعاً موفق خواهد شد. در این زمان هدف هیتلر منزوی کردن مسکو با یک حلقه بزرگ محاصره جهت «وارد آوردن فشار سیاسی» بود و او قصدی برای ورود به شهر نداشت. جوانب امر نشان گر این است که او همچنان به خود این شهر علاقه ای نداشته بلکه به دنبال انهدام نیروهای باقیمانده دشمن و رسیدن به مواضع زمستانی مناسب جهت عملیات در سال ۱۹۴۲ بوده است. فون بک ۷ اکتبر فرمانی به منظور ادامه عملیات "تایفون" صادر کرد. بر این اساس، در شمال، ارتش نهم و گروه زرهی ۳ می بایست به سمت رژف و کالینین پیش می رفتند. هدف این نیروها محاصره مسکو از شمال و شمال غربی بود. اگر دشمن در غرب رژف و جنوب دریاچه ایلمن اقدام به حفظ مواضع خود می کرد، بخش هایی از گروه زرهی ۳ و ارتش نهم می بایست با چرخش به شمال به آن آرایش ها حمله می بردند. در مرکز، ارتش چهارم ورماخت می بایست راه مارویاروسلاوتس و کالوگا را
پیش می گرفت و گروه زرهی ۴ با تمامی نیروهای در دسترس در طول بزرگراه ویازما–موژائیسک حرکت و در استحکامات دشمن نفوذ می کرد. بخش هایی از سپاه های ۴۰ و ۴۶ موتوریزه گروه زرهی ۴ تا هنگام آزادسازی توسط پیاده نظام، حول حلقه محاصره ویازما باقی می ماندند و سپس به سمت شرق پیشروی می کردند. در جنوب، گروه زرهی ۲ که هم اینک به «ارتش دوم زرهی» تغییر عنوان داده بود، می بایست با پشتیبانی ارتش دوم ورماخت، به جانب تولا یورش می برد. هدف این ارتش تکمیل محاصره مسکو از جنوب و غرب بود. ارتش دوم ورماخت هم وظیفه داشت به سرعت مناطق تحت محاصره را پاکسازی کند. فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان همچنین تأکید ویژه ای بر تصرف سریع کورسک در جنوب داشت اما گروه ارتش مرکز نسبت به آن معترض بود. تلاش فون بک برای سپردن این مأموریت به گروه ارتش جنوب با انتقال یک سپاه به آن نیز نتیجه ای نداشت. با بیش از حد محاسبه کردن تأثیر پیروزهای اولیه، فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان ۱۰ اکتبر طرح عملیاتی را تغییر و آن را به سمت شمال گسترش داد تا انهدام جبهه شمال غربی شوروی را نیز شامل شود. بر مبنای «فرمانی از طرف پیشوا»، در جناح چپ، گروه زرهی ۳ می بایست جای گروه زره
ی ۴ را می گرفت تا در جهت کلی شمال حمله ای صورت دهد و در همکاری با جناحین داخلی ارتش های نهم و شانزدهم ورماخت، نیروهای دشمن بین بلیوف و اوستاشکوف را منهدم نماید. بدین ترتیب، گروه زرهی ۳ موظف شد کالینین، تورژوک و ویشنی وولوچک را تصرف کند و به نیروهای گروه ارتش شمال که به سمت جنوب و شرق در حال پیشروی بودند، متصل شود. این حرکت می توانست آلمانی ها را بر خط آهن مسکو–لنینگراد مسلط و کار لنینگراد را نیز یک سره کند. طرح نهایی فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان که روز ۱۳ اکتبر صادر شد، از ارتش نهم و گروه زرهی ۳ می خواست با ارسال نیرویی قدرتمند از ناحیه کالینین–تورژوک–استاریتسا، هر چه سریع تر ناحیه ویشنی وولوچک را تصرف و نیروهایی از دشمن را که برابر جناح شمالی گروه ارتش مرکز و جناح جنوبی ارتش شانزدهم از گروه ارتش شمال هستند، را پیش از آن که قادر به عقب نشینی به سمت شرق شوند، منهدم کنند. به هر صورت این پیشروی ها به سمت جنوب و شمال خط مقدم گروه ارتش مرکز را با افزایش پنجاه درصدی از ۶۵۰ کیلومتر به حدود ۱۰۰۰ کیلومتر می رساند و موجب پراکنده تر شدن نیروهای آن می شد. اختصاص چنین نیروهای بزرگی به جناحین نیروی گروه ارتش مرکز در تها
جم مستقیم به مسکو را نیز تضعیف می کرد جناح شمالی. با آغاز مجدد عملیات، در جناح شمالی، روز ۱۰ اکتبر گروه زرهی ۳ حرکت به سمت کالینین را آغاز کرد. ارتش های بیست و دوم و بیست و نهم شوروی در ابتدا دفاعی خوبی در مقابل این تهاجم نشان دادند؛ با این حال نیروهای راینهارت بر مدافعان فائق آمدند و با عقب نشینی دو ارتش شوروی به سمت خط دفاعی رژف–ویازما، پیشروی قابل ملاحظه ای کردند. گروه زرهی ۳ با ایجاد یک شکاف ۸۰ کیلومتری در خطوط دفاعی شوروی، تا روز ۱۲ اکتبر بر گژاتسک، زوبتسوف، رژف و استاریتسا مسلط و روز ۱۴ اکتبر وارد شهر کلیدی کالینین شد. همانند اریول، در کالینین نیز قطارهای شهری همچنان در حال فعالیت بودند و جمعیت محلی از ورود تانک های آلمانی به خیابان های شهر غافل گیر شدند. و در این موقعیت نیروهای راینهارت می توانستند محاصره عمیق مسکو را آغاز کنند یا خط دفاعی موژائیسک را از شمال دور بزنند. وضعیت به اندازه ای برای شوروی جدی بود که ژوکوف به نیروهای جناح راست جبهه خود دستور داد به شمال رود ولگا عقب بنشینند. او معاون خود، کونیف را مأمور گردآوری و سازمان دهی نیرو جهت ضد حمله کرد. هم زمان "استاوکا" به نیکولای واتوتین، رئیس ستاد
جبهه شمال غربی شوروی دستور داد ضدحمله ای علیه مواضع آلمانی ها صورت دهد و آن ها را از کالینین بیرون کند. "استاوکا" روز ۱۷ اکتبر با تمامی نیروهای حاضر در این منطقه شامل ارتش های بیست و دوم، بیست و نهم، سی ام و سی و یکم و گروه عملیاتی "واتونین"، جبهه کالینین را به فرماندهی کونیف ایجاد کرد. با انتقال یگان های دیگری توسط طرفین به این شهر، درگیری ها بر سر کالینین برای دو هفته به طول انجامید. ضد حمله روز ۱۹ اکتبر نیروهای ارتش سرخ لشکر یکم زرهی گروه زرهی ۳ ورماخت را حوالی کالینین به محاصره انداخت. حلقه این محاصره دو رو بعد با حملات شدید بمب افکن های شیرجه ای "لوفت وافه" شکسته شد. با افزایش فشار بر کالینین، سپاه ۸ هوایی "لوفت وافه" تعداد زیادی از نیروهای خود را در پایگاه هوایی این شهر مستقر کرد. هواگردهای آلمانی در این پایگاه زیر آتش مداوم توپخانه از جنگل های انبوه منطقه و گاهی تهاجم تانک های دشمن بودند. تنها در روزهای ۲۹ و ۳۰ اکتبر به ترتیب ۱۷ و ۸ هواگرد آلمانی در اثر گلوله باران سنگین توپخانه ارتش سرخ منهدم شدند. این خسارات در نهایت موجب شد "لوفت وافه" روز ۳۰ اکتبر پایگاه هوایی کالینین را رها کند. بی توجه به حملات
شدید دشمن علیه مواضع ارتش نهم ورماخت در نزدیکی کالینین، فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان ۲۲ اکتبر مجدداً خواهان تهاجم جناح چپ گروه ارتش مرکز به سمت شمال شرقی شد. روز بعد فون بک به جهت وضعیت دشوار ارتش نهم، فرمان به تعویق حملات فراتر از کالینین داد تا ابتدا نیروهای دشمن در شمال سد ولگا شکست داده شوند. روز ۲۸ اکتبر فرماندهی گروه ارتش مرکز به ارتش نهم ورماخت دستور داد تهاجم به سمت شمال را به تعلیق درآورد و در طول خط کالینین–جنوب تورژوک–بولشایا کوشا حالت تدافعی بگیرد. با مستهلک شدن توان مهاجمان در اثر این درگیری ها، دیگر امکان پیشروی بیشتر از این نقطه وجود نداشت و با وجود حفظ سلطه ورماخت بر کالینین، ضد حملات ارتش سرخ در نهایت موجب رها شدن میل پیشروی به سمت تورژوک و ویشنی وولوچک شد. بدین ترتیب خط مقدم در جناح چپ گروه ارتش مرکز در بخش شمالی عملیات "تایفون" با مقاومت سرسختانه نیروهای ارتش سرخ تثبیت گشت. قسمت مرکزی. در مرکز خط مقدم، پیش از پایان پاکسازی محاصره ویازما، ارتش چهارم ورماخت از ۱۰ اکتبر پیشروی به سمت خط موژائیسک را آغاز کرد. در این زمان تنها چهار لشکر تفنگ دار ضعیف با جناحین باز در خط دفاعی موژائیسک شوروی م
ستقر بودند. جهت تقویت دفاع غرب مسکو، "استاوکا" ۱۳ اکتبر جبهه ذخیره مسکو را در جبهه غربی ادغام و ارتش های شانزدهم، پنجم، چهل وسوم و چهل ونهم شوروی را به ترتیب در محورهای وولوکولامسک، موژائیسک، مارویاروسلاوتس و کالوگا مستقر کرد. نیروهای آلمانی بین روزهای ۱۱ تا ۱۶ اکتبر به هر یک از این چهار نقطه رسیدند و شروع به نبرد بر سر آن ها کردند. با ارسال مداوم نیروهای تازه نفس به این مواضع، تلاش شدیدی از سمت طرفین برای سلطه بر آن ها انجام گرفت. در همین وضعیت بارش برف و باران شرایط را دشوارتر می ساخت. در مواجهه با از سرگیری تهاجم ورماخت، استالین و کمیته دفاع کشور شوروی روز ۸ اکتبر فرمان به آماده سازی جهت از بین بردن مراکز صنعتی در مسکو و مناطق اطراف آن دادند. کمیته دفاع کشور ۱۲ اکتبر ان کاوه ده را مسئول امنیت شهر و ناحیه شرق خط کالینین–رژف–موژائیسک–تولا–کولومنا–کاشیرا کرد. ان کاوه ده این مسئولیت را با ۶ هزار نفر از نیروهای خود به اضافه یگان های شبه نظامی و دفاع محلی به انجام می رساند. فرمان ها دیگری تمهیدات سختگیرانه ای جهت جلوگیری از ایجاد آشوب و حفظ نظم در مسکو مقرر ساخت. با این حال نزدیک شدن قوای ورماخت به پایتخت موجب ب
ه پا شدن هرج و مرج چند روزه در این شهر شد. استالین ۱۵ اکتبر فرمان به تخلیه گسترده مسکو داد. وزارتخانه ها و سفارت خانه ها شروع به انتقال به کویبیشف در فاصله هزار کیلومتری در شرق کردند. درحالی که متوقف کردن پیشروی آلمانی ها غیرممکن به نظر می رسید، با وجود تمامی تبلیغات سیاسی و اقدامات امنیتی، نشانه های نگران کننده ای از باختن روحیه در بین سکنه مسکو بروز کرد. رسیدن نیروهای آلمانی به نزدیکی مسکو توسط حاکمیت شوروی تا روز ۷ اکتبر اعلام رسمی عمومی نشده بود. با وجود نبود چنین قصدی، مردم با مشاهده «گریز» پر عجله سیاست مداران و صنعت گران، تصور می کردند حکومت در حال «رها کردن» مسکو است. بدین شکل در یک «طغیان عمومی» از روز ۱۶ اکتبر شهر نه به دست آلمانی ها بلکه توسط مردم وحشت زده برای مدتی تقریباً از تسلط استالین خارج شد. با وجود این که خود او همچنان در پایتخت بود، هزاران تن از ساکنان آن آواره شدند. واسیلی گروسمان، نویسنده و خبرنگار اوکراینی، با حضور شخصی در موقعیت، صحنه گریز مردم از مسکو را «نه نهر، نه رودخانه» بلکه به «اقیانوسِ در جریان» تشبیه و آن را همانند «فجایع آخرالزمانی» توصیف می نماید. ورود به مسکو به شدت محدود ش
د و کسانی که از آن تخلیه شده بودند، دیگر اجازه بازگشت به آن را نداشتند. ان کاوه ده برای به سامان کردن اوضاع، در بزرگ ترین حادثه از نوع خود از سال ۱۹۳۸، روز ۱۶ اکتبر بیش از ۲۰۰ نفر را در مسکو به اتهام آشوب آفرینی اعدام کرد. در مجموع تا پایان فرایند تخلیه مسکو که تا ۲۵ نوامبر به طول انجامید، ۵۰۰ کارخانه و ۲ میلیون نفر از این شهر خارج شدند. تا روز ۱۶ اکتبر هر چهار ارتش مورد هدف گروه ارتش مرکز ورماخت در غرب مسکو شکست داده شدند. با این حال مقاومت مدافعان در حال تشدید بود. خط دفاعی موژائیسک تا خود مسکو امتداد پیدا کرده بود. در قیاس با دفاع کم عمق خط ویازما، عمق کمربند دفاعی غرب مسکو در این زمان سه برابر میزان ماه اکتبر بود. این مواضع دفاعی به کمک شبکه ریلی پایتخت تقویت می شدند. شوروی اقدام به ایجاد یگان های بیشتری از شبه نظامیان و تسلیح ۴۴۰ هزار نفر از کارگران کرد. تا به کنون ده ها هزار نفر از این نیروها تحت عنوان «"اوپولچنیه"»، با آموزش و تسلیحات بسیار ضعیف، در مقابل مهاجمان «تکه تکه» شده بودند تا با قربانی کردن آن ها ارتش سرخ فرصت بیشتری برای بسیج قوای ذخیره خود بیابد. به هر صورت، روز ۱۸ اکتبر موژائیسک در ۱۰۰ کیل
ومتری غرب مسکو به تصرف سپاه ۴۰ موتوریزه ورماخت درآمد. روز ۱۹ اکتبر به پیشنهاد آرتمیف و با تأیید استالین، «شرایط محاصره» در مسکو اعلام شد. در این شرایط مجدداً گزارش هایی نقل شده است که استالین از طریق سفیر بلغارستان در مسکو در تلاش برای دستیابی به آتش بس بوده است. ژوکوف یکی از کسانی است که گزارش از میل استالین به دستیابی به یک صلح جداگانه با آلمان داده است. البته هیچ مدرکی در جانب آلمان وجود ندارد که چنین تماسی برقرار شده باشد و هیتلر همواره بر عدم توافق با شوروی تأکید داشت. شوروی نیز بعداً به صراحت این مسائل را رد کرد. روز ۲۲ اکتبر "لوفت وافه" سعی کرد در روشنایی روز مسکو را مورد حمله قرار دهد. به هر صورت، شدت مقاومت جنگنده های شوروی به اندازه ای بود که هیچ یک از بمب افکن های آلمانی قادر به رسوخ به آسمان مسکو نشد تا تلفات سنگین این اقدام سبب شود "لوفت وافه" دیگر هیچ حمله ای در روشنایی روز علیه مسکو صورت ندهد. در این حال، هفت حلقه هم مرکز دفاع ضدهوایی با فاصله ۳ تا ۵ کیلومتری از یکدیگر، مسکو را احاطه و آن را تقریباً از راه هوایی آسیب ناپذیر ساخته بودند. جناح جنوبی. در قسمت جنوبی خط مقدم، سرعت پیشروی نیروهای گود
ریان در ارتش دوم زرهی با اتمام سوخت سپاه ۲۴ موتوریزه به شدت کاهش یافت. هواگردهای "لوفت وافه" که امکان فرود بر سطح گل آلود منطقه را نداشتند، سوخت مورد نیاز گودریان را از آسمان برای او پرتاب کردند. چهار هواگرد تهاجمی ایل-۲ با غافلگیر کردن ستونی از نیروهای موتوریزه آلمانی در جاده بین اریول و متسنسک، با حمله در ارتفاع پایین ۱۵ خودروی زرهی و ۳ کامیون سوخت را منهدم نمودند. این گونه حوادث بدین جهت رخ می داد که در اثر فواصل بسیار گسترده، جنگنده های "لوفت وافه" قادر به پوشش کامل ناحیه عملیاتی نبودند. جناح چپ ارتش دوم زرهی به همراه بیشتر نیروهای ارتش دوم ورماخت تا روز ۲۰ اکتبر همچنان درگیر محاصره بریانسک بود. لشکر نهم زرهی در جناح راست ارتش دوم زرهی ورماخت در حال پیشروی به سمت کورسک بود. روز ۱۲ اکتبر سپاه ۲۴ موتوریزه ورماخت نهایتاً خود را به متسنسک رساند. با مقاومت سرسختانه سپاه ۱ تفنگ دار محافظ شوروی، تهاجم گودریان در متسنسک کاملاً متوقف شد تا زمان بیشتری برای ارتش سرخ جهت تقویت دفاع تولا فراهم آید. با اتمام کار در محاصره بریانسک و آزاد شدن بخشی از نیروهای گودریان، ارتش دوم زرهی ورماخت روز ۲۳ اکتبر تهاجم دیگری را از ن
احیه متسنسک آغاز کرد. متسنسک پس از دو روز نبرد سنگین و پرخسارت به تصرف آلمانی ها درآمد. در این زمان سپاه ۴۸ موتوریزه که قادر به پیشروی به سمت ورونژ نبود، تحت امر ارتش دوم ورماخت که می بایست به سمت این هدف پیش می رفت، قرار گرفت و سپاه ۴۷ زرهی از جناح چپ ارتش دوم زرهی به موقعیت سپاه ۴۸ موتوریزه در جناح راست آن منتقل شد. در حین پیشروی آهسته و پر زحمت با دو سپاه موتوریزه، رئیس ستاد عملیات های فرماندهی عالی ورماخت روز ۲۶ اکتبر به اطلاع گودریان رساند که هیتلر خواهان آن است که ارتش دوم زرهی ورماخت بیش از تولا به پیشروی به سمت شرق ادامه ندهد؛ بلکه با چرخش به جنوب در جهت ورونژ، نیروهای قدرتمندی از دشمن را به محاصره درآورد. هیتلر نگران بود که این ارتش ادوات پل سازی لازم جهت ادامه دادن به مسیر پیشین که دارای رودهای متعددی بود، نداشته باشد. از طرفی معتقد بود ارتش چهارم ورماخت به اندازه ای قدرتمند است که با جناح راست خود مأموریت ارتش دوم زرهی در محاصره مسکو را به انجام برساند. عصر روز بعد فرمانی از طرف فرماندهی عالی ورماخت گودریان را ملزم به توقف پیشروی به سمت تولا تا هنگام رسیدن اطلاعات یگان های شناسایی از وضعیت راه های
پیش رو کرد. با این حال، روز ۲۸ اکتبر هالدر در تماس با فون بک که به دلایل تاکتیکی و روانی با توقف گودریان مخالف بود، از او خواست پیشروی ارتش دوم زرهی به سمت تولا را با عنوان «عملیات شناسایی» ادامه دهد. فن بک نیز اذعان داشت به ارتش دوم زرهی دستور خواهد داد پس از رسیدن به ناحیه رود اوپا در نزدیکی تولا، به سمت جنوب شرقی چرخش کند. این اختلاف نظرها در نهایت هیتلر را مجاب کرد همان روز فرمان توقف و تغییر مسیر ارتش دوم زرهی را لغو کند و با توجه به وضعیت ارتش چهارم و شرایط راه ها، فرمان به تهاجم آن به سمت کلی شمال شرقی بدهد. بدین ترتیب گودریان موظف شد به سرعت گذرگاه رود اوکا در شرق شرپوخوف را تصرف و خط آهن مسکو به سمت جنوب را قطع کند. نیروهای گودریان پس از طی ۸۰ کیلومتر در عرض ۴ روز، روز ۲۹ اکتبر خود را به حومه تولا رساندند. صرفاً ۶۰ نفر از نیروهای هنگ پیاده نظام "گروس دویچلانت" وارد این شهر گشتند اما در عرض چند ساعت عقب رانده شدند. حومه جنوبی تولا موقتاً حد پیشروی گودریان در جناح جنوبی گروه ارتش مرکز به حساب می آمد. توقف تهاجم آلمانی ها (۳۰ اکتبر تا ۱۵ نوامبر ۱۹۴۱). در این موقعیت بارش برف که از ۶ اکتبر آغاز و ۹ اکتبر
با بارش مداوم و سنگین باران پاییزه ("راسپوتیتسا") همراه شده بود، به شدت گریبان گیر مهاجمان شد. گل ولای حاصل از این بارندگی «تحرک»، بزرگ ترین مزیت آلمانی ها را از آن ها گرفت و "بلیتس کریگ"، رزم برق آسای ورماخت را زمین گیر کرد. این گِل موجب فرورفتن و گیر کردن خودروها و ادوات اسب کشنده آن شد. مصرف سوخت که آلمانی ها با کمبود آن مواجه بودند، در یگان های موتوریزه ورماخت تا سه برابر افزایش یافت. پیاده نظام آلمان گاهی تا زانو در این گل فرومی رفت. این شرایط وخامت اوضاع تدارکاتی ورماخت را افزایش داد و مکرراً باعث پایان ذخیره جیره و مهمات نیروی های آن می شد. انتقال تدارکات به خط مقدم و تخلیه مجروحان گاهی برای آلمانی ها غیرممکن بود. بزرگراه ویازما–مسکو، مسیر اصلی تدارکات ورماخت مکرراً با انفجار بمب های کارگذاشته شده توسط عناصر دشمن قطع می شد. جایگزین شدن آب وهوای صاف و خشک با بارش برف و باران "لوفت وافه" را نیز وادار به کاهش فعالیت های خود کرد. سرعت یگان های موتوریزه به تنها یک کیلومتر در ساعت تقلیل یافت. مشکلات در زمینه سوخت و تدارکات علت اصلی کاهش سرعت نیروهای ورماخت بود. تا ۸ اکتبر تدارکات دریافی گروه ارتش مرکز با از
دست رفتن خودروها ۲۵ درصد کاهش یافت. در همین وضعیت درحالی که طول خطوط تدارکاتی آلمانی ها افزایش میافت، مدافعان با عقب نشینی به سمت مرکز شبکه ریلی خود رفته رفته از مزیت تدارکاتی بیشتری برخوردار می شدند. با پدیداری این شرایط، روزنامه های آلمانی با دست برداشتن از سخن دربارهٔ پیروزی قریب الوقوع، لحن خود را تغییر دادند و بیشتر به گزارش تحولات میدان نبرد پرداختند. "فولکیشر بئوباختر"، روزنامه حزب ناسیونال سوسیالیست که پیش از این تیتر «نتیجه کارزار شرق مشخص شد» را زده بود، هم اینک با لحنی ملایم تر سر تیترهای خود را به «عمیق تر شدن رخنه در خط دشمن»، «انهدام ارتش های شوروی در شُرُف اتمام» و «پیشرفت عملیات در شرق طبق برنامه» تغییر داد. به اذعان یوزف گوبلس، وزیر تبلیغات رایش، هیتلر امیدوار بود «خدای آب وهوا» چند هفته دیگر به او فرصت دهد تا کار را تمام کند. به هر حال، هالدر معتقد بود که اوضاع دشمن «بسیار بدتر» از آن هاست. به هر صورت با وجود این که شرایط آب وهوایی مشکلات مشابهی برای نیروهای شوروی ایجاد کرده بود اما کاهش هر چه بیشتر سرعت مهاجمان و به خصوص بی تحرک شدن تانک های آن ها، به نفع مدافعان تمام شد. گل ولای و بارندگی
توانایی تحرک سریع را از لشکرهای موتوریزه ورماخت گرفت و تمامی حملات را به یورش های مستقیم پر خسارت بدل ساخت. مسیر پیشروی نیروهای زرهی و موتوریزه گروه ارتش مرکز به تعداد اندکی از راه های قابل تردد محدود شد که این مسئله به ارتش سرخ اجازه می داد منابع ناچیز خود را برکند ساختن آن ها متمرکز کند. با این حال که آلمانی ها با بهره گیری از تجهیزات بهتر تا پایان ماه اکتبر ۲۳۰ تا ۲۵۰ کیلومتر پیشروی و هر چهار شهر مستحکم دفاعی در مسیر مسکو شامل وولوکولامسک، موژائیسک، مارویاروسلاوتس و کالوگا را تصرف کردند اما این نبردها موجب مستهلک شدن آرایش های رزمی و ته کشیدن ادوات زرهی آن ها شد. پس از محاصره های ویازما و بریانسک، با وجود ادامه فشار بر دفاع ارتش سرخ، ورماخت دیگر موفق به هیچ نفوذی در خط دفاعی شوروی نشد. یکی از دلایل این مسئله درگیر ماندن مقدار زیادی از نیروهای آلمانی در فرایند پاکسازی دو محاصره اولیه بود که باعث شد تعداد اندکی از آن ها در تهاجم اولیه به خط دفاعی موژائیسک مشارکت کنند و در نتیجه صرفاً با عقب رانده شدن مدافعان، ورماخت قادر به شکستن خط دفاعی ارتش سرخ در مقابل مسکو نشود. پس از استقرار ارتش سرخ در خط موژائیسک، دف
اع شوروی به شکل قابل ملاحظه ای سخت تر و نقاط مختلف خط مقدم دچار بن بست شد. بدین ترتیب خط دفاعی موژائیسک تا این زمان به حد نهایی پیشروی نیروهای آلمانی به سمت مسکو از جانب غرب بدل گشت. در پی این اوضاع بسیاری از افسران آلمانی خواهان توقف عملیاتی به جهت رسیدن تدارکات و نفرات به خط مقدم و همچنین سفت شدن سطح زمین با یخبندان زمستانه برای پیگیری پیشروی بودند. بدین ترتیب به دستور فون بک عملیات "تایفون" انتهای ماه اکتبر متوقف شد. این توقف به منظور تقویت ظرفیت دفاعی نیروها، احداث مواضع دفاعی و ایجاد پیش نیازهای گذراندن زمستان در شرایطی به شدت نامناسب، صورت می گرفت. رژه سالگرد انقلاب اکتبر. هنگامی که تهاجم آلمانی ها متوقف شده بود، با وجود اعتراض و مخالفت برخی فرماندهان از جمله آرتمیف، به جهت اهمیت سیاسی آن و به منظور تقویت روحیه مدافعان، به دستور استالین مراسم رژه نیروهای ارتش سرخ به مناسب بیست و چهارمین سالگرد پیروزی انقلاب اکتبر در میدان سرخ در روز ۷ نوامبر برگزار شد. حدود ۲۸ هزار نفر از جمله دو هنگ توپخانه و دو گردان تانک در این رژه شرکت کردند. استالین با ایراد یک سخنرانی در این مراسم مدعی شد در چهارماهه جنگ آلمان متح