Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ه یعنی اقرار بندگی و محمد رسول الله یعنی روش زندگی. الله خالق، مالک، حافظ و رازق است. همه کارهای جهان در حیطه قدرت الله است. می بایست یقین به این که هر کاری در جهان در حیطه الله است در قلب ما پیدا شود. و الله برای کامیابی ما دین کامل (اسلام) را به وسیله وحی فرستاده است. دین چیست؟ احکامات الله به روش رسول الله را دین می گویند. دین چگونه در زندگی ما وارد می شود؟. با محنت و تلاش، همان گونه که پیامبران به ویژه پیامبر اسلام کوشش کرده و جان و مال خود را فدا کردند تا به ما دین را برسد. ان شاء الله من برای منحت در راه دین آماده ام. ان شاء الله آیا شما نیز آماده اید. سپس مخاطب نیز می گوید ان شاء الله.&lt;/small&gt; اصول این حرکت بر شش صفت بنا شده؛ اول کلمه طیبه لااله الاالله و محمد رسول الله دوم نماز سوم علم و ذکر چهارم اکرام مسلم پنجم اخلاص نیت ششم دعوت و تبلیغ. در ایران بزرگ ترین مرکز جماعت تبلیغ در شهر زاهدان است. همچنین در جزیره قشم، بندر خمیر، ترکمن صحرا، خواف، تایباد، تربت جام، لنگه، سنندج، تالش، احمد محمودی (استان فارس)، ایرانشهر و سراوان و بندر بوشهر مراکز جماعت تبلیغ وجود دارد.
اچ ام اس اسپرانس (۱۷۹۵) یک کشتی است. این کشتی در سال ۱۷۹۳ ساخته شد.
اچ ام اس آلبری (جی۴۱) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۱۸ ساخته شد.
اچ ام اس الدرنی (پی۴۱۶) یک زیردریایی بود که طول آن بود. این زیردریایی در سال ۱۹۴۵ ساخته شد.
اچ ام اس پراویدنس (۱۷۹۱) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۷۹۱ ساخته شد.
اچ ام اس پراویدنس (جی۳۲۵) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۴۳ ساخته شد.
اچ ام اس تائورانگا (۱۸۸۹) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۸۹ ساخته شد.
اچ ام اس داندی (ال۸۴) یک زیردریایی بود که طول آن بود. این زیردریایی در سال ۱۹۳۲ ساخته شد.
اچ ام اس دیفاینس (۱۶۶۶) یک کشتی بود که طول آن بود.
اچ ام اس دیفاینس (۱۶۷۵) یک کشتی بود که طول آن بود.
اچ ام اس دیفاینس (۱۷۴۴) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۷۴۴ ساخته شد.
اچ ام اس دیفاینس (۱۷۷۲) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۷۷۲ ساخته شد.
اچ ام اس دیفاینس (۱۷۸۳) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۷۸۳ ساخته شد.
اچ ام اس دیفاینس (۱۸۶۱) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۶۱ ساخته شد.
اچ ام اس رزولوت (۱۸۵۰) یک کشتی به طول ۳۵ متر (۱۱۵ فوت) بود. نام کشتی متعلق به نیروی دریای سلطنتی بریتانیا که در قرن نوزدهم برای سفر به قطب شمال طراحی شده بود که پس از گیر کردن در یخ های قطبی متروکه شد که بعدها توسط صیاد آمریکایی تعمیر شد و در ۱۸۵۶ به ملکه ویکتوریا بازگردانده شد. از عرشه این کشتی بعدها ۳ عدد میز ساخته شد که یکی از آنها متعلق به دفتر ریاست جمهوری امریکا می باشد.
اچ ام اس البمارل (۱۶۸۰) یک کشتی بود که طول آن بود.
اچ ام اس البمارل (۱۷۷۹) یک کشتی است که طول آن می باشد.
اچ ام اس البمارل (۱۹۱) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۰۱ ساخته شد.
اچ ام اس بیسستر (ام۳۶) یک کشتی است که طول آن 60 m می باشد. این کشتی در سال ۱۹۸۵ ساخته شد.
اچ ام اس پروهام (ام۲۷۸۲) یک کشتی بود. این کشتی در سال ۱۹۵۵ ساخته شد.
اچ ام اس فیفه (دی۲۰) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۶۴ ساخته شد.
اچ ام اس کان (کی۵۰۹) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۴۳ ساخته شد.
اچ ام اس ملیتا (۱۸۸۸) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۸۸ ساخته شد.
اچ ام اس میلدورا (۱۸۸۹) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۸۹ ساخته شد.
اچ ام اس مدا (۱۸۸۰) یک کشتی بود. این کشتی در سال ۱۸۸۰ ساخته شد.
اچ ام اس فری (۱۸۱۲) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۱۲ ساخته شد.
اچ ام اس فری (۱۸۹۷) یک زیردریایی بود. این زیردریایی در سال ۱۸۹۷ ساخته شد.
اچ ام اس اکتیویتی (دی۹۴) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۴۲ ساخته شد.
اچ ام اس فیوری (۱۸۱۴) یک کشتی به طول بود. این کشتی در سال ۱۸۱۴ ساخته شد.
اچ ام اس فیوری (اچ۷۶) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۳۴ ساخته شد.
اچ ام اس ترومپتر (پی۲۹۴) یک کشتی است که طول آن 20.8 m (68 ft 3 in) می باشد.
اچ ام اس ترومپتر (دی۰۹) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۴۲ ساخته شد.
اچ ام اس کادیس (دی۷۹) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۴۴ ساخته شد.
اچ ام اس کالدونیا (۱۸۰۷) یک کشتی بود. این کشتی در سال ۱۸۰۷ ساخته شد.
اچ ام اس کالدونیا (۱۸۰۸) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۰۸ ساخته شد.
اچ ام اس کالدونیا (۱۸۶۲) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۶۵ ساخته شد.
اچ ام اس کانفلیکت (۱۸۷۳) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۷۳ ساخته شد.
اچ ام اس کانفلیکت (۱۸۹۴) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۹۴ ساخته شد.
اچ ام اس کانکوئرر (۱۷۵۸) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۷۵۸ ساخته شد.
اچ ام اس کانکوئرر (۱۷۷۳) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۷۷۳ ساخته شد.
اچ ام اس کانکوئرر (۱۸۱) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۰۱ ساخته شد.
اچ ام اس کانکوئرر (۱۸۸۱) یک کشتی انگلیسی که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۸۸۱ ساخته شد.
اچ ام اس کانکوئرر (۱۹۱۱) یک کشتی بود که طول آن بود. این کشتی در سال ۱۹۱۱ ساخته شد.
اچ ام اس کانکرر (اس۴۸) یک زیردریایی است که طول آن می باشد. این زیردریایی در سال ۱۹۶۹ ساخته شد.
اچ ام اس کانوی (کشتی مدرسه) یک کشتی بود که طول آن بود.
جنبش مشروطه ایران اقدامی تاریخی برای پایان دادن به استبداد، برقراری نظام پارلمانی، نوسازی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعهٔ ایران بود. در این انقلاب، نه تنها ایرانیان بلکه ملت های ساکن قفقاز نیز شرکت داشتند و هر یک به سهم خود برای پیروزی آن تلاش کردند. یکی از جالب توجه ترین جنبه های انقلاب مشروطیت ایران شرکت قفقازی ها در مبارزات مردم ایران بود. گرجی ها، روس ها و حتی به میزان زیادتری ارمنیان و مسلمانان قفقازی (که بعدها آذری خوانده شدند) در جنبش مشروطیت نقش بسیار مهمی به خصوص در جنگ های سرنوشت ساز شمال غرب ایران علیه نیروهای وفادار به شاه ایفا کردند. ضمناً" ارمنیان در راستای مشروطه خواهی و تشکیل احزاب دموکراتیک ایران سهم روشنفکرانهٔ ارزنده تری هم به عهده داشتند. تاریخ. پیش از انقلاب مشروطیت، قرن ها بود که ارمنیان در ایران می زیستند باوجود این بیشتر کسانی که نقشی عمده در این انقلاب ایفا کردند از قفقاز آمده بودند. در آغاز قرن نوزدهم، ارمنیان ساکن در قفقاز از ارمنیان ساکن در امپراتوری عثمانی یا ایران تحصیل کرده تر، متمدن تر و نسبت به گرایش های فرهنگی اروپا آگاه تر بودند. آن ها در مسکو، سن پترزبورگ، لایپزیگ و برلین
تحصیل می کردند و از طریق تماس با روشنفکران روس با فرهنگ اروپا آشنا می شدند و همچون همکاران روسی خود در معرض تأثیر نوعی روشنفکری قرار می گرفتند. ارمنیان بخش مهمی از طبقهٔ کارگر قفقازی را در تفلیس، باکو و باتومی تشکیل می دادند. در آغاز قرن نوزدهم، ۲۵ الی ۲۹ درصد طبقهٔ کارگر در باکو؛ یعنی، بزرگ ترین گروه قومی، متشکل از ارمنیان بود. وقوع سه رخداد مهم بین سال های ۱۹۰۳ و ۱۹۰۶ موجب شد تا ارمنیان قفقاز بسیج شوند. نخستین رخداد، مصادرهٔ اموال کلیسای ارمنی در سال ۱۹۰۳ از سوی تزار نیکلای دوم بنا به توصیهٔ حکمران قفقاز، شاهزاده گریگوری گلیتسین(۱۸۹۶-۱۹۰۴)، بود. رخداد دوم شرکت ارمنیان در شورش های دهقانی و اعتصاب های کارگری و دانشجویی در انقلاب ۱۹۰۵ روسیه بود. سومین هم کشمکش های بین مسلمانان و ارمنیان قفقاز از سال ۱۹۰۵ تا ۱۹۰۷ بود. ارمنیان قفقاز توانستند در ایران نقشی ایفا کنند تنها به این دلیل بود که اقلیت ارمنیان از قبل در ایران و به خصوص در قلب انقلاب، آذربایجان، حضور داشتند و در آنجا فعالیت سیاسی می کردند. با وجود اینکه تاریخ حضور اقلیت ارمنی در ایران به اوایل قرن چهارم پیش از میلاد بر می گردد در اواخر قرن نوزدهم ارمنیان
ایران شصت و سه هزار الی هفتاد هزار نفر بودند، که عمدتاً در اصفهان و آذربایجان سکونت داشتند. در آغاز قرن، شهر تبریز به صورت مرکز عمدهٔ فعالیت های فرهنگی و سیاسی ارمنیان درآمده بود که بیشتر به خاطر نزدیکی راهبردی این شهر به قفقاز و راه عبور و مرور دو طرفهٔ معلمان، فعالان و مبارزان سیاسی بود هر چند روشنفکران، فعالان سیاسی و کارگران باکویی هم در گسترش فعالیت های روشنفکرانه و سیاسی مسلمانان در آذربایجان ایران نفوذ بسزایی داشتند. احزاب سیاسی ارمنیان فعالیت های خود را در دههٔ ۱۸۹۰در ایران آغاز کردند. احزاب "هنچاکیان و داشناکسوتیون" (نیز حزب آرمناکان که در انقلاب مشروطیت ایران شرکت نکرد) به منظور تأسیس چندین شعبه و نیز اشاعه و تبلیغ ایدئولوژی حزبی اعضایی را از قفقاز به ایران گسیل داشتند. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، هم حزب "هنچاکیست" و هم حزب "داشناکیست" گروه های نظامی کوچکی را سازمان دادند تا پس از آموزش در مراکزی مانند تبریز، سلماس و خوی به خاک عثمانی وارد شوند و سلاح کافی به دست آورند تا در صورت تهاجم کردها و ترک ها از ارمنیان دفاع کنند. بنابراین، محیط انقلابی و روشنفکری قفقاز در آغاز قرن، اساس مستحکم ت
ربیتی و فرهنگی اقلیت ارمنی در ایران و فعالیت انقلابی احزاب سیاسی ارمنی در ایالت آذربایجان، با چنان موقعیت استراتژیک، نقش قدرتمندانهٔ ارمنیان قفقاز در انقلاب مشروطیت ایران را به طور اجمال تبیین می کند. جامعه ارمنی ایران. قرن نوزدهم، به خصوص واپسین ربع آن و اوایل قرن بیستم، دوره ای است که در آن آموزش سکولاریسم برای تعداد بی شماری از پسران افزایش یافت و برای دختران هم آغاز شد. نفوذ انقلابی و روشنفکری قفقازی ها از طریق سرازیر شدن سیل معلمان و فعالان سیاسی ارمنیان قفقاز به ایران، که اغلب هم یکی بودند، رو به فزونی نهاد. نفوذ قفقازی ها و نیز وقوع رویدادهای سیاسی در جوامع ارمنی عثمانی، به ویژه نسل کشی ارمنیان از سوی سلطان عبدالحمید دوم در نیمه دههٔ ۱۸۹۰ که به فرار تعداد زیادی پناهنده به سلماس و ارومیه انجامید. در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، ارمنیان در اصفهان و آذربایجان متمرکز و تحت نفوذ دینی جاثلیق نشین اچمیادزین به نمایندگی دو سر اسقف، یکی رئیس جوامع ارمنیان در شمال و دیگری رئیس جوامع ارمنیان در مناطق مرکزی و جنوب کشور، بودند. محله جلفا (اصفهان) اولین مدرسه ها را از ۱۸۳۳ به بعد تأسیس کرد. کلاس های درس عموماً در س
ال های نخست، تا زمانی که ساختمانی از سوی یکی از ثروتمندان حامی کلیسا اهدا شود، در حیاط کلیساها تشکیل می شد. این امر در مورد بیشتر مدارس ارمنی در سرتاسر ایران صادق بود. اهداکنندگان ساختمان اغلب ارمنیان قفقاز بودند. تبریز با تأسیس یک مدرسهٔ پسرانه در ۱۸۵۲ این اقدام جلفای نو را پی گرفت. نام این مدرسه در ابتدا "نرسسیان" بود اما بعد در ۱۸۷۵ به "آرامیان" تغییر نام داد. مدرسهٔ آرامیان در سال های نخست دارای شصت دانش آموز بود که در دههٔ ۱۸۹۰ این تعداد ده برابر شد و به ششصد دانش آموز با هفت کلاس و ۲۴ معلم، که بعضی از آن ها زن بودند، افزایش یافت. برنامهٔ آموزشی مدرسه، که سال به سال بنا به اوضاع مالی مدرسه و در دسترس بودن معلم تغییر می کرد، عبارت بود از تدریس زبان ارمنی، زبان فارسی، زبان فرانسه، زبان روسی، تاریخ ارمنستان. علوم دینی، جغرافیا، ریاضیات و سایر موضوع ها. فعالیت های آموزشی این مدرسه مورد تحسین ناصرالدین شاه قاجار، که برای چند سال سالی ۲۵۰ تومان به آن اهدا کرد و مظفرالدین شاه قاجار قرار گرفت. این مدرسه همچنین توجه مقام های عالی رتبهٔ ایرانی و اروپایی را هم جلب کرد که از آن میان می توان به میرزاجواد خان، رئیس مد
رسهٔ همایونی تبریز، و یکی از مجتهدان تبریز اشاره کرد. اکثر معلمان قفقازی و به خصوص اهل تفلیس بودند اما در میان آن ها معلمان اهل ایالت های ارمنی عثمانی هم دیده می شدند. در میان این معلمان، نویسندگانی چون رافی، دانشمندانی چون هراچیا آچاریان زبان شناس، مربی و نظریه پرداز حزب داشناکیست نیکُل آغبالیان (او بعدها وزیر آموزش و پرورش جمهوری ارمنستان شد)، که به نام مستعار ن. هانگویتس هم شناخته می شد و فعالان انقلابی و رهبرانی چون داشناکیست روستوم(استپان زوریان) و هنچاکیست رافائل مووسیسیان بودند. سایر معلمان مانند "یرواند فرانگیان" و هایراپت پانیریان چهره هایی بودند که مطالبی دربارهٔ جامعهٔ ارمنی ایران، که خود جزئی از آن به شمار می رفتند، به رشتهٔ تحریر درآوردند. تجاوز عثمانی و روسیهٔ تزاری. مواضع و سیاست احزاب داشناکسوتیون و هنچاکیان در قبال امپراتوری عثمانی و نیز تجاوز امپراتوری عثمانی به قلمرو ایران دست به دست هم داد تا برای این احزاب نخستین عامل محرک برای اقدام سازنده در انقلاب مشروطیت ایران به وجود آید. یک سال بعد از شروع انقلاب مشروطیت ایران، داشناکسوتیون در مقاله ای، که مخالفت آن را با دولت عثمانی به بهترین شیوه
خلاصه می کند، هشدار داد که امپراتوری عثمانی نه تنها اشتیاق به تصرف سرزمین دارد ((که گویی بر خلاف اصول بین الملل می خواهد نشان دهد ترکیه در واقع می تواند قلمرواش را گسترش دهد)) بلکه آرزوی شکست تأسیس یک دولت آزادی خواه در ایران را هم در سر می پروراند. در این مقاله، آمده بود: «امید ما بر این است که مردم ایران با عرق ملی درخور ستایش و پشتکار فداکارانه از میان این راهِ همواره طوفانی در تاریخ عبور خواهد کرد و خواهد توانست پرقدرت شود و سربازان نامنظمِ سلطان خونخوار، دزدان اجیر شده، را از سرزمین خود بیرون اندازد و شیوهٔ حفاظت از وطن علیه دست اندازی ها و دسیسه چینی های اجنبی را بیاموزد». در اواخر۱۹۰۵، با ورود سربازان عثمانی به وزنه (واقع در جنوب غرب دریاچهٔ ارومیه) و لاهیجان (جنوب شرق رشت، نزدیک دریاچهٔ مازندران) تجاوز عثمانی به ایران آغاز شد و این درست زمانی بود که اعتراض ها علیه دولت به وقوع می پیوست. نظر به اینکه مذاکره های بین دولت های شاه و سلطان به شکست انجامیده بود سربازان عثمانی در ژوئن ۱۹۰۶ از موصل به طرف مرز ایران حرکت کردند. یک سال بعد در ژوئیه۱۹۰۷، سربازان عثمانی از وان وارد غرب ارومیه شدند و روستاها و انج
من هایی را که ایستادگی می کردند ویران ساختند. در پاییز، شهرهای شمال غربی "دشت بیل" و "اُشنو" را اشغال کردند. در تابستان هم با کمک قبیله ای از کردها مناطق "تارگاوار"، و "مارگاوار" واقع در ارومیه را مستحکم ساختند. این اشغال نظامی عثمانی موجب شد تا هزاران نفر، به خصوص ارمنیان و آشوری ها، به طرف شمال و شرق فرار کنند. داشناکیست ها معتقد بودند که ایران فاقد پول، قدرت یا نفوذ سیاسی ای است که بتواند نیروهای عبدالحمید را متوقف کند؛ بنابراین، در جلسه ای که کمیتهٔ مرکزی آذربایجان در تبریز تشکیل داد اعضای اصلی موضوع جنگیدن در کنار ایرانی ها علیه نیروهای عثمانی را در مرز بررسی کردند. در این جلسه، ((همهٔ هم قطاران موافقت کردند که به مثابهٔ فرزندان یک کشور)) با خطر[تهاجم]((به منافع سرزمین اجدادی مواجه هستیم و موظفیم به پا خاسته و علیه نیروهای ترک وارد نبرد شویم)). دروشاک روزنامه داشناکیست ها می نویسد: «هیچ کس نمی تواند برای ایران دشمنی بزرگ تر از محمد علی شاه پیدا کند که به جای مظفرالدین شاه، اعطاء کننده مشروطیت در۱۹۰۷، به اورنگ شاهی تکیه زده است». روزنامه های طرفدار مشروطیت مانند "روح القُدُس" و مساوات نیز همین احساس را در
بارهٔ شاه جدید ابراز کردند؛ روزنامهٔ روح القُدُس شاه را دشمن مشروطیت قلمداد کرد که با قدرت های اجنبی همدست شده است. درحالی که "روزنامهٔ مساوات" نیز شاه را به قصور در ایجاد امنیت در مرزها و توطئه برای سرنگونی مجلس متهم کرد. افزون بر این، داشناکسوتیون بر این باور بود که دولت روسیه درصدد است تا حرکت مشروطه خواهی را در ایران متوقف کند. بعد از اینکه انقلابیون تبریز علیه کودتای شاه ایستادگی کردند و سربازان روسی در آوریل ۱۹۰۹ وارد تبریز شدند و آن ها را خلع سلاح کردند، این هشدارها و حمله ها هم علیه روسیه شدیدتر شد. دیدگاه داشناکسوتیون نسبت به روسیه منحصر به حزب و ارمنیان نبود؛ برای مثال، لنین نیز همین دیدگاه را دربارهٔ مقاصد روسیه علیه ایران ابراز کرد: «واقعیت این است که روسیه با اطلاع قدرت ها با هر وسیله ای که در اختیار دارد از دسیسه چینی گرفته تا اعزام نیرو با انقلاب ایران مبارزه می کند. اینکه سیاست روسیه این است که آذربایجان را اشغال کند موضوعی غیرقابل تردید است». احزاب ارمنی مقاصد روسیه و عثمانی در قبال ایران را زیر سؤال بردند و هر دو را به کوشش برای متوقف ساختن جنبش مشروطیت و تصاحب سرزمین ایران متهم کردند. فعالی
ت های سیاسی و مشارکت داشناکیستها. انگیزه های ایدئولوژیک و سیاسی، احزاب ارمنی هنچاکیان و داشناکسوتیون به خصوص داشناکسوتیون، در ۱۹۰۷ به انقلاب مشروطیت ایران پیوستند و مشارکت و حمایت خود را از این نهضت در مراحل مختلف آن ادامه دادند. مهم ترین دلایل شرکت ارمنیان در انقلاب مشروطیت ایران به شرح زیر بود: از نیمهٔ دوم قرن نوزدهم توده مردم این ارمنیان را شناخته بودند و آن ها نیز از خود با عنوان ((فداییان)) یاد کرده اند. این فداییان قفقازی از شمال غرب ایران عبور می کردند، در مراکزی چون تبریز، سلماس و خوی آموزش می دیدند و موضوع اعزام به ایالت های ارمنی نشین عثمانی را طرح ریزی می کردند. سه حزب عمدهٔ سیاسی ارمنی یعنی حزب "آرمناکان" به دنبال آن حزب "هنچاکیان" و حزب "داشناکسوتیون" برای اجرای عملیات خود در ایالت های ارمنی نشین عثمانی از ایران به منزلهٔ پایگاه استفاده می کردند. فداییان در عثمانی به طور محرمانه گروه های کوچک نظامی سازماندهی کردند، شعبه های حزب را بنیان نهادند و ایدئولوژی حزب را انتشار دادند و هدفشان از انجام این کارها آزاد ساختن ارمنیان عثمانی بود. از ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۲ مرکز کلیه فعالیت های انقلابی، داشناکیست و غیره
از قفقاز به ترکیهٔ عثمانی و ایران تغییر یافت. احزاب سیاسی ارمنی در اواخر قرن نوزدهم شروع به فعالیت کردند. ((سرزمین ایران کعبهٔ آمال انقلابیون بود)). بیشتر این انقلابیون ارمنیان قفقاز بودند. بعضی از داشناکیست ها مانند کِری آرشاک گاوافیان(۱۸۶۳-۱۹۱۶)، که در این هنگام وارد ایران شدند، در امر رهبری داوطلبان ارمنی در مبارزات مشروطیت ایران افرادی مؤثر و کارساز بودند. گروه سوسیال دموکرات مسلمان ایران هم مانند احزاب سیاسی ارمنی سخت مشغول قاچاق اسلحه از باکو به بندر انزلی شده بود. کمیتهٔ تفلیس حزب سوسیال دموکرات کارگران روسیه ۱۳۵ نفر گرجی را به سرپرستی هنچاکیست سِدراک بانوریان (میرزویان) به ایران گسیل داشت. گرجی ها هم مانند ارمنیان، برای تولید مواد منفجره، آزمایشگاه هایی تأسیس کردند. انقلابیون قفقازی و کارگران ایرانی که از باکو بر می گشتند اخبار دلاوری های نظامی حزب داشناکیست و نیز روابط آن را با بین الملل دوم پخش می کردند و این امر موجب شد تا شهرت و حیثیت داشناکسوتیون در سرتاسر آذربایجان گسترش یابد. در ژوئیه ۱۹۰۸ بعد از کودتای محمدعلی شاه در تهران، مقاومت تبریز برای برانگیختن و دامن زدن به واکنشی ملموس از سوی گروه های
داشناکیست در آذربایجان عاملی مهم و چشمگیر بود. حتی پیش از آن در اواسط ژوئیه۱۹۰۷، انجمن سلماس داشناکسوتیون را فراخوانده بود تا مقداری گندم به مبارزان هدیه کند. ریاست داشناکیست های شاخهٔ سلماس به عهدهٔ سامسون (استپان تادئوسیان) (۱۸۷۰-۱۹۴۵)، برادرزادهٔ کریستاپور میکائیلیان، کمک مؤسس حزب، بود. سامسون به سبب تجربه اش در مقام اسلحه ساز، مسئول زرادخانهٔ داشناکیست ها در تفلیس و بعدها در آذربایجان شد. داشناکیست ها موافقت کردند تا برای حفظ دیلمان، یاری رسانند و در این راستا با کمک مجاهدان تبریز، وابسته به تشکیلات سوسیال دموکرات ها، موفق شدند این شهر و دیگر شهرها و روستاهای منطقه را به تصرف خود درآورند. بعد از تصرف دیلمان، دو نفر داشناکیست برای عضویت در انجمن سلماس انتخاب شدند و کمیتهٔ مختلط ایرانی و ارمنی با مشارکت این دو داشناکیست تأسیس شد. در همین موقع، کمیته های مختلط مشابه، که اعضای آن برای تنظیم طرح حفاظت از شهر با هم همکاری می کردند، در خوی و ارومیه نیز تأسیس شد. کمیتهٔ مرکزی در ۲۱ اوت ۱۹۰۸ تصمیم گرفت تا دست کم پنجاه نفر رزمنده، که شامل ده نفر نارنجک انداز و توپچی در تبریز می شد، در اختیار ستارخان قرار دهد. در ۲
۲اوت۱۹۰۸، شرایط قرارداد بین داشناکیست ها و مجاهدان تنظیم شد و هر دو طرف، از جمله ستارخان و چهار رهبر مجاهد دیگر آن را امضاء کردند. به علاوه، داشناکیست ها می بایست در مطبوعات و نیز در سایر رسانه های ذکر نشده تبلیغات گسترده ای را سامان می دادند. ستارخان به اهمیت حضور مبارزان داشناکیست قفقازی در کنار خود واقف بود زیرا آن ها کوله باری از تجربه و آگاهی همراه داشتند کما اینکه بیشترین انقلابیون قفقازی هم به نیروهای مشروطه طلب ملحق شدند از همین ویژگی برخوردار بودند. کِری و "روستوم" هر دو با ستارخان همکاری نزدیک داشتند و در مبارزهٔ نظامی تبریز علیه صمد شجاع الدوله، حکمران مراغه، عملاً شرکت کردند. گفتنی است داشناکسوتیون از "کِری" (وفات۱۹۱۶) درخواست کرده بود تا تعدادی رزمندهٔ ارمنی، حدوداً ۲۵ نفر، با خود از قفقاز به ایران بیاورد و فرماندهی آن ها را هم خود به عهده گیرد. روستوم در ساخت بمب مهارت داشت و مواد منفجره ای را که مبارزان تبریز به کار می بردند، در آزمایشگاه کوچک داشناکیست ها، واقع در یکی از محله های ارمنی نشین تبریز، تهیه می کرد. داشناکیست های قفقاز همراه نیروهای تحت امر ستارخان و باقرخان، بین پاییز ۱۹۰۸ و ورود س
ربازان روسی در آوریل۱۹۰۸، در چندین جنگ در الوار، صوفیان، مرند و موجومبار، که ساکنانش ارمنی بودند، شرکت کردند. پس از آن، روستوم رهسپار وان شد و کِری هم به سلماس فرار کرد اما بعدها به تبریز برگشت تا برای تصرف تهران در ژوئیه ۱۹۰۹ به یپرم خان ملحق شود. به گفتهٔ منگول بیات، محله های ارمنی نشین در تبریز به صورت مراکز عمدهٔ مقاومت درآمده بود. روابط بین داشناکیست ها و ستارخان بین دوستی و دلخوری در نوسان بود. داشناکسوتیون آشکارا از ستارخان با عنوان قهرمان مقاومت تبریز تمجید می کردند. مبارزات ارمنی ها به فرماندهی یپرم خان. سربازان ارمنی، به خصوص داشناکیست ها، به فرماندهی یپرم خان و کِری نیرویی مفید و گه گاه حیاتی بودند و در بسیاری از عملیات نظامی از جمله مقاومت تبریز (آوریل۱۹۰۹ - ژوئیه۱۹۰۸)، اشغال رشت، قزوین و تهران (فوریه تا ژوئیه۱۹۰۹)؛ جنگ های مربوط به شکست محمدعلی شاه و برادرش سالارالدوله (ژوئیه - اوت ۱۹۱۱ و نیمهٔ۱۹۱۲)؛ و در سایر جنگ ها علیه قوای ضد مشروطهٔ رحیم خان و شاهسون ها نقش بسیار مهمی ایفا کردند. علاوه بر یپرم خان و کِری فداییان داشناکیست مانند دومان، که اهل قره باغ، داشناکیستی فدایی و نیز معلم، بود در اوایل
دههٔ ۱۸۹۰ در تبریز و سلماس کاملاً شناخته شده بود. بعد از انتصاب یپرم در مقام رئیس شهربانی تهران، تعداد سربازان ارمنی شرکت کننده در عملیات نظامی به نام مشروطه خواهی افزایش یافت زیرا ارمنیان عمدتاً به هنگ تحت امر یپرم خان ملحق شدند تا به حکومت مشروطهٔ نو پا و چهرهٔ نظامی، ارمنی موفق اش خدمت کنند. گفتنی است تعداد زیادی از سربازان ارمنی، احتمالاً دویست نفر به فرماندهی یپرم خان به نیرویی مرکب از چند صد تن بختیاری، مجاهدان و قزاق ها پیوستند تا از شورش "رحیم"، که از پاییز ۱۹۰۹ علیه دولت مشروطه در اردبیل آغاز شده بود، جلوگیری کنند. این شورش به رهبری "قربان علی" و "جهانگیرخان افشار" به زنجان نیز سرایت کرده بود. رحیم خان دشمنی سرسخت تر بود، به نقل از "گریشاخان" و "یپرم خان" نیروی دویست نفری ای متشکل از پنجاه تن بختیاری، پنجاه تن قزاق و صد تن ارمنی، در دسامبر ۱۹۰۹ در ارسباران، به مصاف قوای "رحیم خان"، که فرزندانش و "صمدخان" هم عضو آن بودند، رفتند. در ماه محرم، بین این دو نیرو آتش بس برقرار شد اما در اواسط ژانویه ۱۹۱۰ جنگ آن ها از سر گرفته شد؛ بنابراین، منطقهٔ قره داغ در جاهایی چون دهستان مهروان و اهر، واقع در شمال شرق
آذربایجان، صحنهٔ جنگ بین این دو نیرو بود که داشناکیست هایی چون "خچو"، که در جنگ زخمی شد، و "گریشا" هم در آن شرکت داشتند. در ژانویه۱۹۱۰، رحیم خان شکست خورد اما توانست از مرز بگذرد و به روسیه فرار کند؛ لذا، نیروهای تحت امر یپرم خان پیروزمندانه به تهران بازگشتند و به نحوی شایسته مورد استقبال قاطبهٔ اهالی و جامعهٔ ارمنی قرار گرفتند. دیری از مراجعت یپرم خان به تهران نگذشته بود که برای شرکت در عملیات به تبریز فرا خوانده شد. گفتنی است نیروهای روس از زمان ورودشان به تبریز در آوریل ۱۹۰۹ آنجا را ترک نکردند و مدعی بودند که علت ادامهٔ حضورشان وجود انقلابیون ستارخان و باقرخان در تبریز است. در تبریز کِری و تعداد نامعلومی از داشناکیست ها و بختیاری ها به یپرم خان ملحق شدند و در پایان مارس ۱۹۱۰ برای مقابله با نیروهای شاهسون پیشروی شان را به طرف اردبیل آغاز کردند. این جنگ تا مه۱۹۱۰، که تعداد زیادی از فرماندهان شاهسون تسلیم شدند، به درازا کشید؛ لذا، نیروهای یپرم خان اردبیل را ترک و با عبور از شهرهای آستارا، انزلی، رشت و قزوین به تهران مراجعت کردند. در بین راه، ایرانی ها و ارمنیان، به خصوص زنان، که به افتخار این قهرمانان پیروز ش
عر می خواندند، گل می ریختند و سخنرانی می کردند، به طرزی بسیار با شکوه از آن ها استقبال کردند. در ژوئیه ۱۹۱۱ حکایت از این داشت که شاه سابق، محمد علی شاه، از روسیه برگشته و همراه با هوادارانش مشغول تدارک حمله به تهران است؛ بنابراین، فرماندهی نیروهایی که علیه شاه سابق سازمان داده شده بودند به جعفرقلی خان بختیاری، فرزند علیقلی خان سردار اسعد، و یپرم خان، که تعداد دویست سرباز ارمنی در اختیار داشت، سپرده شد. در عین حال که قوای دولتی هواداران محمد علی شاه را شکست داده بودند سالارالدوله، برادر شاه سابق، به جنوب غرب ایران حمله و همدان را اشغال کرد. افزون بر چند صد تن بختیاری و صد تن ژاندارم ۱۵۰ سرباز ارمنی به فرماندهی یپرم خان و کِری با نیروهای سالارالدوله جنگیدند و در سپتامبر ۱۹۱۱ آن ها را در "باغ شاه" شکست دادند. آن ها کوشیدند سالارالدوله را در همدان به اسارت درآورند اما موفق نشدند زیرا به لرستان فرار کرده بود. او چند ماه بعد برگشت و اقتدار دولت را بار دیگر مورد تهدید قرار داد. در این نبردها و نبردهای دیگر، سربازهای ارمنی، به رغم تعداد اندکشان، بسیار کار آمد بودند. بر اساس توافقی کتبی خیاطی به نام خیاط هووانس موراتی
ان می بایست تعداد دویست دست لباس برای دویست ارمنی تحت امر یپرم خان تهیه می کرد، بنابراین می توان اطمینان داشت سربازان ارمنی، که در ۱۹۱۱ با نیروهای محمد علی شاه جنگیدند، دست کم دویست تن بودند. علاوه بر این منبع، منابع متنوع دیگری از مکاتبات گرفته تا خاطرات وجود دارند که پنجاه الی صد نفر به این دویست تن اضافه می کنند و بر اساس فهرست مقتولان سال ۱۹۰۷ تا ۱۹۰۸ باید دست کم ۳۵ نفر دیگر به این تعداد اضافه کرد. ضمناً، اسماعیل رائین اسامی ۵۲ نفر از سربازهای ارمنی را که از سال ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۲ کشته شده اند ارائه می دهد. مورگان شوستر، نیز حدوداً سیصد سرباز ارمنی، جمعی نیرویی که علیه روس ها سازمان داده شده بود را بازشماری می کند؛ بنابراین دست کم، جمعاً ۲۳۵ و شاید هم بیش از سیصد سرباز ارمنی، اکثراً ایرانی و قفقازی، در انقلاب مشروطیت ایران شرکت داشته اند. به رغم اینکه با انقلابیون ایرانی توافق شده بود تا بخشی از هزینه های سربازان ارمنی را تأمین کنند به احتمال زیاد این وجوه از طریق منابع داشناکیست ها، از جمله جمع آوری اعانه، تأمین می شد. بنا به گفتهٔ مورخ داشناکیست، میکائیل واراندیان، دفتر غربی در ژنو به دفعات مبلغ سی هزار فرانک
سوئیس به ایران فرستاد و در فوریه ۱۹۰۹ این دفتر از انجمن های منطقه ای به طور ویژه درخواست کرد تا برای رزمندگان تبریز اعانه جمع آوری کنند. در نتیجه از مصر، بلغارستان و ایالات متحده آمریکا پول به ایران فرستاده شد. ارمنیان ایران و خارج از ایران بین ۱۹۰۸ و ۱۹۰۹ به جمع آوری اعانه پرداختند که در نتیجهٔ آن مبلغ پانصد دلار از ایالات متحده، شش هزار فرانک از استانبول، ده هزار روبل از باکو و هزار تومان از ایران جمع آوری شد.