Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
بهمن یزدی صمدی (۱۳۱۶ قصر شیرین – ۱۰ شهریور ۱۴۰۴) دکتری ژنتیک و اصلاح نباتات، استاد دانشگاه تهران و ریاست دانشگاه تهران از سال۱۳۶۲ تا سال ۱۳۶۴ و عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران (از بدو تأسیس) و چهره ماندگار عرصه علوم کشاورزی در نخستین همایش چهره های ماندگار سال ۸۰ است. وی در سال ۱۳۵۸ معاون تحقیقاتی و آموزشی وزارت کشاورزی شد. بهمن یزدی صمدی به عنوان برگزیده فرهنگستان علوم به دریافت نشان درجه یک دانش از رئیس جمهور در سال ۱۳۸۷ نائل شده است. یزدی صمدی سابقه ریاست منطقه ۱۱ دانشگاه آزاد اسلامی کشور و نماینده تام الاختیار هیات امنا دانشگاه آزاد اسلامی کشور در استان های کرمانشاه، کردستان و ایلام و همچنین ریاست هیات عالی نظارت هیات موسس منطقه غرب کشور دانشگاه آزاد اسلامی را بر عهده داشت . وی سابقه دو سال عهده داری ریاست دانشگاه تهران تا سال ۶۴ را داشته است. او یکی از برگزیدگان سومین دوره جایزه علمی علامه طباطبایی بنیاد ملی نخبگان در سال ۱۳۹۲ می باشد. همچنین مراسم تکریم توسط بنیاد نخبگان استان البرز با حضور جمعی از چهره های علمی و فرهنگی کشور، شاگردانش و استعدادهای برتر در سال ۱۳۹۶ برگزار شد و لوح ارج نامه
بنیاد ملی نخبگان به وی اهدا شد. بهمن یزدی صمدی در حال حاضر به همراه سید مصطفی محقق داماد به عنوان دو نماینده فرهنگستان علوم، عضو هیئت امنای فرهنگستان های جمهوری اسلامی ایران هستند. او سال ها ریاست گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم را هم به عهده داشته است..وی عضو سابق هیات امنا دانشگاه آزاد اسلامی کشور و مشاور ریاست عالیه دانشگاه آزاد اسلامی کشور در منطقه ۱۱ بود. ایشان در شهریور ماه ۱۴۰۴ از دنیا رفت. زندگی. بهمن یزدی صمدی در سال ۱۳۱۶ در قصر شیرین در استان کرمانشاه به دنیا آمد. او تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان پهلوی کرمانشاه و دورهٔ دبیرستان را در دبیرستان های پهلوی و شاهپور این شهر به پایان برد. پس از پایان دوره تحصیلی متوسطه در شهر زادگاهش، به تهران آمد و در دانشگاه تهران در رشته کشاورزی مشغول به تحصیل شد. در سال ۱۳۴۱ از طرف دولت برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت و دکترای ژنتیک و اصلاح نباتات را از دانشگاه کالیفرنیا گرفت. پس از بازگشت به ایران، در دانشگاه تهران مشغول تحصیل بود تا اینکه بار دیگر برای گذراندن دوره فوق دکترایش به دانشگاه ایلینیوز آمریکا اعزام شد. از مسئولیت های اجرای او می توان به معاونت تحقیقات
ی ـ آموزشی وزارت کشاورزی (۱۳۵۸) و ریاست دانشگاه تهران (در سال های ۶۲ تا ۶۴) اشاره کرد. او در سال ۱۳۷۶ استاد نمونه و در سال ۱۳۷۷ محقق نمونه دانشگاه تهران شد. او عضو پیوسته فرهنگستان علوم و چهره ماندگار در زمینه کشاورزی در سال ۱۳۸۰ است. یزدی صمدی یکی از پایه گزاران انجمن ژنتیک ایران است. جایزه تحصیلی دکتر بهمن یزدی صمدی، جایزه ای است که به جهت تشویق دانشجویان، به دانشجویان ممتاز دانشگاه تهران اهدا می شود. دکتر بهمن یزدی صمدی در شهریور ماه ۱۴۰۴ از دنیا رفت. فیلم مستند. فیلم مستندی از زندگی علمی و آثار وی با عنوان «سفر دانه» به کارگردانی مهران فیروزبخت و تهیه کنندگی هادی حسنعلی ساخته شده است. کتاب شناسی. یزدی صمدی در حوزه رشته تخصصی اش کتاب ها و مقاله های متعددی را تألیف کرده که کتاب «"اصلاح نباتات زراعی"» تألیف وی و سیروس عبدشیمانی برگزیده دهمین دوره کتاب سال شده است. برخی دیگر از آثار او عبارتند از:
پاپی سو متولد ۲۲ نوامبر ۱۹۸۱، در داکار، سنگال بازیکن حرفه ای بسکتبال است که برای تورنتو رپتورز از اتحادیه ملی بسکتبال آمریکا، و تیم های مختلف اروپایی بازی کرده است است. وی هم اکنون برای مهرام تهران بازی می کند.
شهرستان دورود شهرستانی است در شرق استان لرستان و مرکز آن شهر دورود است. مساحت شهرستان دورود ۱۳۲۶ کیلومتر مربع است که ۷/۴٪ خاک لرستان را شامل می شود. این شهرستان از شمال به شهرستان شازند، از شمال غربی به بروجرد، از شرق به شهرستان ازنا، از جنوب به شهرستان الیگودرز و از غرب به شهرستان خرم آباد هم مرز است. آب و هوای معتدل کوهستانی دارد و متوسط بارش سالانه آن ۶۸۹ میلی متر است. در شهر دورود حفاری های تاریخی انجام شد که منجر به پیدایش روستاهایی با بیش از ۷۰۰۰ سال قدمت شد. از دیگر اماکن تاریخی می توان به پل تاریخی چالانچولان که پایه آن در دوره ساسانیان بنا نهاده شده اشاره کرد. قدمت تاریخی این شهر به حدود ۱۳۰ سال می رسد. این شهرستان تا سال ۱۳۶۸ بخشی از شهرستان بروجرد محسوب می شد. مردمانش با گویش های مختلف زبان لری صحبت می کنند که مهم ترین آن ها لری بختیاری , لری خرم آبادی است. شهرستان دورود در دامنه رشته کوه باباهور زاگرس و در کنار اشترانکوه قرار گرفته است. دو سر شاخه رود دز یکی از شمال بنام تیره و یکی از شرق بنام ماربره در دورود به هم می پیوندند و با نام رود سزار سرچشمه اصلی رود دز می شوند. جمعیت. بر اساس سرشماری مرک
ز آمار ایران، جمعیت شهرستان دورود در سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۷۴٬۵۰۸ نفر بوده است. از این تعداد، ۱۲۱٬۶۳۸ نفر در نقاط شهری و بقیه در مناطق روستایی ساکن هستند. تعداد خانوارهای این شهرستان ۴۲٬۸۱۹ نفر است. این شهرستان، سومین شهرستان پرجمعیت لرستان بعد از خرم آباد و بروجرد است و همچنین یکصدمین شهرستان پرجمعیت کشور است. مردم شناسی. مردم. مردم شهرستان دورود از قوم لر هستند . زبان. مردم شهرستان دورود به زبان لری سخن می گویند. گویش های رایج در این شهرستان شامل لری بختیاری، و لری مینجایی با لهجه های لری سیلاخوری و لری خرم آبادی می باشد. بخش ها و دهستانها. شهرستان دورود شامل دو بخش مرکزی و سیلاخور است و ۱۴۶ روستای دارای سکنه دارد. جمعیت این شهرستان در سال ۱۳۸۴ بالغ بر ۱۵۰هزار نفر گزارش شده است. مرکز آن شهر دورود است و چالانچولان شهر دیگر آن است. جاذبه های طبیعی شهرستان دورود. دورود جاذبه های طبیعی و گردشگری فراوانی از قبیل کوه، جنگل، رودخانه، سراب، دره و حیات وحش ازاز: کشاورزی، جنگلداری و شیلات. در دورود همواره کشاورزی، جنگلداری و احداث شیلات به دلیل منابع آب کافی مورد توجه بوده است. در دورود ۳۸٬۷۲۱ هکتار زمین وجود دارد که در
آن کشت صورت می گیرد که از این مساحت ۲۱٬۱۳۰ هکتار به صورت آبی و ۱۶٬۶۹۱ هکتار به صورت دیم آبیاری می شوند. د دورود گندم، جو، چغندر قند، نخود، لوبیا، برنج و سایر محصولات کشاورزی به صورت عمده کشت می شوند. در جدول زیر واحدهای فعال در بخش کشاورزی، جنگلداری و شیلات درج شده است: در دورود ۲۰٬۳۲۲ هکتار پارک جنگلی طبیعی وجود دارد و همچنین دارای ۱۰۰ هکتار ذخیره گاه جنگلی است. سد مروک. سد مروک دورود بزرگترین سد خاکی استان لرستان است که در ۳۷ کیلومتری شهر دورود واقع شده است. این سد از نوع مخزنی می باشد و هدف از احداث آن تأمین آب مورد نیاز اراضی کشاورزی است. گفتنی است طرح اولیه سد از سال ۱۳۶۲ آغاز شد اما با وقفه ای طولانی در سال ۱۳۸۲ عملیات اجرایی آن آغاز و پس از ۱۱ سال به بهره برداری رسید. حجم مخزن سد مروک ۱۲۰ میلیون متر مکعب است. این سد بر روی حوضه آبریز رودخانه های تیره و دز ساخته شده است.
زحل اولجای (؛ ؛ زادهٔ ۱۰ اوت ۱۹۵۷) هنرپیشه و خوانندهٔ اهل ترکیه است. او از سال ۱۹۸۳در فیلم های مختلفی بازی کرده است که اولین فیلم وی «ژانویه خاتمه یافته» بود. او با بازی در فیلم «اثر انگشت» به شهرت رسید. همزمان با بازی در سینما به بازی در تئاتر نیز ادامه داد و در سال ۱۹۸۶ اولین جایزهٔ تئاتر خود را برای بازی در نقش نینا در نمایش مارتی بدست آورد.
دیجیتال پلی گراوند یک کارگاه آمریکایی ضبط فیلم پورنوگرافی است که مقر آن در ون نویس، لس آنجلس، کالیفرنیا می باشد. دیجیتال پلی گراوند به عنوان یکی از پنج کارگاه ضبط (studio) پورنوگرافی نامیده می شود. این شرکت در سال ۱۳۸۵ (۲۰۰۶) توسط خبرگزاری رویترز به عنوان یکی از چند شرکت انگشت شمار مسلط بر صنعت پورنوگرافی آمریکا توصیف شد. این کارگاه ضبط در خط مقدم معرفی فناوری های ارتباطی جدید برای پدیدار شدن در صنعت پورنوگرافی قرار دارد. جون، کارگردان فیلم های بزرگسالان، این شرکت را در سال ۱۳۷۲ (۱۹۹۳) بنیان نهاد. این شرکت در اصل لوح فشرده فقط خواندنی (CD ROM) و بازی های رایانه ای مخصوص بزرگسالان تولید می کرد. بنیان گذار این شرکت در اظهار نظری در مورد گذار صنعت پورنوگرافی از اقتصادی زیرزمینی به شرکت های رسمی پذیرفته شده گفته است: "من به صنعت پورنوگرافی نگاه می کردم در جایی که لاس وگاس و قماربازی در دهه ۷۰ میلادی به سر می برد." "وگاس هنوز تحت تسلط گروه های مافیایی و در حال انتقال از آن گروه های کوچک از مردم به سوی مالکیت شرکتی بود." "من فکر می کنم همین اتفاق دقیقاً دارد برای صنعت پورنوگرافی می افتد.". دیجیتال پلی گراوند در ساخ
ت محصولات هرزه نگاری برای دسترسی در رایانه های شخصی یک شرکت مبتکر شده است. در سال ۱۳۸۲ (۲۰۰۳) دی پی (دیجیتال پلی گراوند) با یک شرکت متخصص در فناوری تمام نگاشت با هدف آوردن زنان بازیگر "به اتاق نشیمن بینندگان" آغاز به همکاری نمود. در سا ل ۲۰۰۵ (۱۳۸۴) دی پی فیلم سازی با ویدئو با وضوح بالا را آغاز نمود.. در ژانویهٔ ۲۰۰۶ (۱۳۸۵) شرکت دیسک بلو-ری را در برابر قالب ویدئویی رقیبش اچ دی دی وی دی انتخاب کرد زیرا جون احساس می کرد دیسک بلو-ری در آینده کاربردی تر خواهد بود. دیجیتال پلی گراوند در آغاز برای پیدا کردن شرکتی که حاضر باشد برایش فیلم ها را در قالب ویدئویی دیسک بلو-ری تولید کند مشکلاتی پیدا کرد، چون شرکت های تولیدکننده فیلم با قالب ویدئویی دیسک بلو-ری برای همکاری با صنعت پورنوگرافی رغبتی نداشتند. کارگاه ضبط دیجیتال پلی گراوند "پیشگام" در وارد کردن فناوری های آی پد، تلویزیون با تصویر وضوح بالا و و برجسته بینی (در سینما و تلویزیون) در صنعت پورنوگرافی می باشد. رییس اجرایی پیشین دی پی سامانتا لوویس، که تهیه و کارگردانی فیلم های دی پی را نیز بر دوش داشته ادعا کرده است که " بسیاری از فناوری ها برای آزمایش بازارهای جدید
در صنعت سرگرمی بزرگسالان استفاده می شود. در مارس ۲۰۱۲ (اسفند ۱۳۹۰) شرکت توسط مانوین تصاحب شد. فیلم ها. آمیزش جنسی مجازی. دیجیتال پلی گراوند با تولید پرفروش ترین لوح فشرده فقط خواندنی و دی وی دی در سبک سکس مجازی پیشگام شد. در این سبک بیننده می تواند با انتخاب صحنه های آشکار از یک فهرست به یک بازیگر پورنوی معروف فرمان دهد. نخستین فیلم در این شیوه در سال ۱۹۹۸ (۱۳۷۷) عرضه شد. در این سری از فیلم ها بازیگر یکراست به دوربین می نگرد و مستقیماً با بیننده صحبت می کند. بر طبق گفته های جون " این نزدیک ترین حالت است، شما همیشه با دخترهای ما سکس خواهید داشت بدون این که واقعاً با آن ها سکس داشته باشید". "هنگامی که شما یک فیلم پورنو معمولی می بینید، شما در حالت سوم شخص هستید". "شما اساساً با نگاه شهوتتان را ارضا می کنید". "این راه (آمیزش مجازی) یک تجربهٔ اول شخص است". "در حالتی که زن زیر مرد است، دوربین به صورتی که سمت زن به طرف پایین نگاه می کند قرار دارد، همان طور که اگر واقعاً آن زن در محل می بود انجام می شد". "درآن لحظه شما خدای جهانتان هستید". بر طبق آمار فروش پایگاه وب adultdvdempire.com "آمیزش مجازی با جنا جیمسون" یک
ی از پرفروش ترین فیلم های پورنوگرافی در تمام تاریخ است. بیننده می تواند زاویه های دوربین، روش آمیزش جنسی بازیگر انتخاب شده و رفتار او (مظلوم یا شرور بودن) را انتخاب کند. در سال ۲۰۰۴ (۱۳۸۳) دی پی نخستین فیلم پورنو در قالب ویدئو با وضوح بالا (تب جزیره ۳) را در تاهیتی و بورا بورا ساخت. دخترکی تهیه کننده ها. گروه تهیه کننده های دیجیتال پلی گراوند توسط رابی و جون رهبری می شود. جون سبک "آمیزش جنسی مجازی" را کارگردانی کرده است. جایزه ها. جایزه های کارگاه های ضبط فهرست غیر جامع جایزه های مربوط به صنعت هرزه نگاری که فیلم های دیجیتال پلی گراوند برنده شده است:
وی اچ اس با نام کامل سامانه ویدئوی خانگی (که به اختصار به آن VHS نیز می گویند)، استانداردی برای کاست های ضبط آنالوگ برای مصارف خانگی بر پایه نوار مغناطیسی بود که توسط شرکت جی وی سی توسعه داده شد. دهه ۱۹۷۰ دورانی بود که ضبط ویدئویی، اصلی ترین هم بخش گر در صنعت تلویزیون شده بود. مانند هر نوآوری در زمینه فناوری، تعداد زیادی از شرکت های کوچک و بزرگ، شروع به ایجاد و توسعه استانداردی برای ضبط تلویزیونی کردند که بتواند بخش گسترده ای از جهان پذیرای آن باشند. در قله این نوآوری ها، در صنعت ویدئو خانگی، جنگی برای توسعه استاندارد نوار ویدئویی ایجاد شد. در این زمینه دو فرم وی اچ اس و بتامکس بیشتر در معرض دید رسانه ها و عموم مردم قرار گرفتند که در نهایت در این جنگ قالب ویدئویی وی اچ اس به پیروزی رسید و تا پایان دوران نوار ویدئویی خانگی در این زمینه فرمانروایی کرد. با ورود فناوری های نو و معرفی و پذیرش جهانی فرم پخش ویدئویی دی وی دی در سال ۲۰۰۰، پایه های فرمانروایی وی اچ اس در زمینه ویدئو خانگی شروع به فروریزی کرد تا در نهایت در سال ۲۰۰۶ استودیوهای فیلم سازی آمریکایی، عرضه فیلم های تازه خود را با قالب وی اچ اس متوقف کردند.
در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸، بزرگ ترین پخش کننده وی اچ اس های از پیش ضبط شده آمریکا یعنی شرکت پخش صدا و تصویر، آخرین محموله نوارهای ویدئویی وی اچ اس را به بندر پالم در ایالت فلوریدا آمریکا ارسال کرد. VHS یک نوار ویدئویی قدیمی است که برای تبدیل آن به دی وی دی باید از عمل کپچر استفاده شود. تاریخ ویدئو و VHS در ایران. تقریباً از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۳ در اختیار داشتن و خرید و فروش دستگاه های پخش ویدئو و نوارهای VHS یا بتامکس در ایران ممنوع بود. پس از رواج سامانهٔ ماهواره و تأسیس شبکه های ماهواره ای، حساسیت ها از روی ویدئو به عنوان یک رسانهٔ فرهنگی برداشته شد.
شمتوچ (به تاجیکی: Шамтуч) دهکده ای کوهستانی در قلمرو جماعت دهوتی شمتوچ، ناحیهٔ عینی، ولایت سغد، جمهوری تاجیکستان است. این روستا در ۵۴ کیلومتری جنوب شرقی مرکز ناحیه (شهرک عینی) و ۸ کیلومتری مرکز جماعت قرار دارد. جغرافیا و اقلیم. شمتوچ در دامنه های سرسبز رشته کوه زرافشان واقع شده است. اقلیم آن کوهستانی، هوا پاک و چشمه های فراوان دارد. اطراف روستا مکان های طبیعی و تاریخی متعددی وجود دارد که برای مردم محلی اهمیت فرهنگی و معنوی دارند، از جمله: کرگتوده، دشتی بالا، اوستانک، ویب کک، دوآبه، بیدک، دره آسیو، چندک وزت، چشیل، سرای حوض، شاخی نوروزگاه و شاخی دوکوشه. اقتصاد. ساکنان روستا عمدتاً به کشاورزی، دامداری و باغداری مشغول اند. زردآلوهای شیرین آن، به ویژه انواع کندک، مایزک و میرسانچلی، معروف اند و از آن ها خشکبار سنتی به نام «اشتک» تهیه می شود. همچنین سیب، بِه، گلابی، شفتالو و میوه های دیگر نیز در باغ های روستا پرورش داده می شود. تاریخ و فرهنگ. شمتوچ یکی از قدیمی ترین روستاهای درهٔ زرافشان است. سنگ نوشته ها و کتیبه هایی به زبان های فارسی، تاجیکی و عربی در کوه های اطراف آن کشف شده اند که قدمت آن ها به قرون چهاردهم تا ه
جدهم میلادی می رسد. این نوشته ها بازتابی از زندگی، اندیشه و باورهای مردم آن دوره اند. یکی از کتیبه های ارزشمند، شعری از ظهیرالدین محمد بابُر، بنیان گذار سلسلهٔ گورکانیان هند است. او در سال ۹۰۷ هجری قمری (۱۵۰۱/۱۵۰۲ میلادی) این بیت را روی سنگی در قبرستان شمتوچ حک کرده است: کافرو مردم شکارو یک زمان آهسته تر، کآهوی بیچاره را بر تیر پیکان تاب نیست. این بیت دعوتی است به رحم، شفقت و پرهیز از ظلم، و تاکنون به عنوان نماد اخلاق انسانی در حافظهٔ فرهنگی مردم باقی مانده است. سنگ نوشته های شمتوچ همچنین به شخصیت های معنوی ای مانند میر شیخ شمتوچی و قاسمی شمتوچی نسبت داده می شوند که از عرفای برجستهٔ منطقهٔ زرافشان بوده اند. اماکن زیارتی. در شمتوچ دو مزار معروف وجود دارد: آیین ها و جشن ها. مردم شمتوچ آیین های کهن و سنتی را گرامی می دارند. جشن های نوروز، عید فطر و عید قربان با شکوه و شادی برگزار می شوند. هنگامی که خورشید پشت کوه شاخی نوروزگاه غروب می کند، نشانه ای است برای آغاز آماده سازی برای نوروز.
ارزین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان منجوان غربی بخش منجوان شهرستان خداآفرین واقع شده است. جمعیت روستا ۵۰ هست ولی سال ها پیش ۷۰ خانوار در آن حضور داشته اند. معنی نام این روستا ار(ər) به معنای مرد زین(zin) نشانه جمع که در کل ərzin (ارزین) به معنای مردان و ارزین کندی (Ərzin kəndi) به معنای سرزمین مردان است.
فان دریا جماعت و شهرکی با ۷٬۳۱۰ نفر جمعیت در ناحیهٔ عینی ولایت سغد است که در شمال غربی تاجیکستان قرار دارد.
رزین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان بزکش بخش مرکزی شهرستان اهر واقع شده است.این روستا ۱۰۷ نفر جمعیت دارد. رزین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در [[ طبق شواهد و آثار بجا مانده این روستا محل زندگی زرتشتیان بوده و از تاریخی چند هزار ساله برخوردار است. History museum. [[رده:روستاهای شهرستان اهر]] [[رده:مناطق مسکونی در شهرستان اهر]]
مهرآباد (پیشتر: کمیش قرغان) جماعت و شهرکی با ۹٬۷۲۰ نفر جمعیت در ناحیهٔ اشت ولایت سغد است که در شمال غربی کشور تاجیکستان قرار دارد.
گودرز احمدی، (زاده ۱۳۲۲ تهران) استاد مهندسی مکانیک و مهندسی هوافضا در دانشگاه کلارکسون آمریکا است. وی از برگزیدگان جایزه البرز در سال ۱۳۵۴ و دومین همایش چهره های ماندگار در سال ۱۳۸۱ در رشته مهندسی مکانیک است. احمدی تاکنون بیش از ۶۰۰ مقاله در ژورنال های مختلف، دو کتاب و مقالات متعددی را در کنفرانس های ملی و بین المللی منتشر ساخته است.
اِفتِخار که پیشتر قرقودوک نامیده می شد، جماعت و شهرکی با ۸٬۳۵۰ نفر جمعیت در ناحیهٔ اشت ولایت سغد است که در شمال غربی تاجیکستان قرار دارد.
شبستان زمستانی یا "دارالشتا" یا "بیت الشتا" در مساجد فضاهای سرپوشیده و دارای ستون های یک شکل و موازی اند بوده که برای فرار از سرمای زمستان معمولاً در زیر زمین و با کمترین ارتباط به صحن اصلی و فضای بیرون ساخته می شده است. پوشش سقف شبستان زمستانی غالبا با مودول کلمبو، چهاربخشی یا گنبد بوده است. برای نورگیری سوراخ های در سقف ایجاد می کرده اند که با سنگ مرمر پوشیده می شد و نور کم، فضایی آرام، دل پذیر و عرفانی به فضا می بخشید. شبستان زمستانی غالبا نسبت به شبستان های اصلی کوچک تر بوده است.
حقابهٔ ایران از هیرمند، به دادخواست حقوقی ایران از آب رود هیرمند در منطقهٔ سیستان اشاره دارد. این رود در گذشته در هر دو کشور افغانستان و ایران جاری بوده است. جداکردن هرات از ایران در سال ۱۸۵۷ (میلادی) به موجب معاهدهٔ پاریس و خودداری گستردهٔ حاکمیت افغانستان از جاری ساختن رود هیرمند در خاک ایران، مسئلهٔ حقابهٔ رود هیرمند را به یکی از مسائل مهم سیاسی، اجتماعی و زیست محیطی دو کشور مبدل ساخته است. تاریخچه. دوره قاجار. همواره در مواقع بی آبی بین ایرانیان و افغان های ساکن حوزه رود هیرمند اختلافات و مناقشاتی به وقوع می پیوست و این اختلافات و مناقشات و همچنین اختلافات سرحدی، دولت ایران را وادار کرد که طبق ماده ششم عهدنامه صلح ایران و انگلیس در سال ۱۸۵۷ میلادی، مسئله تقسیم آب هیرمند و مشخص سازی مرزها را به حکمیت دولت انگلیس ارجاع کند. این عهدنامه دولت ایران را متعهد کرده بود که کلیه اختلافات خود با دولت افغانستان را به داوری انگلستان ارجاع کند و دولت انگلیس هم تعهد کرده بود این اختلافات را مطابق حق و با در نظر گرفتن حیثیت دولت ایران تصفیه کند. وزارت امور خارجه انگلستان ژنرال گلد اسمیت را مأمور رسیدگی کرد که در سال ۱۸۷
۲ رأی داوری خود را صادر کرد. این رأی که سال بعد مورد قبول دولتین ایران افغانستان واقع شد، تماماً مربوط به تعیین مرزها بود. فقط جمله آخر آن مقرر می داشت که هیچ یک از طرفین نباید به عملیاتی مبادرت کند که باعث کسر آب لازم برای آبیاری سواحل هیرمند شود اما به تقاضای دولت افغانستان، وزیر امور خارجه انگلیس با جلب نظر ژنرال گلد اسمیت قرار داوری را به گونه ای تفسیر کرد که شامل مجاری فعلی یا قدیمی غیر مستعمل نشود که دولت افغانستان قصد تعمیرشان داشت. جمله مزبور مانع حفر مجاری جدید نمی شد، مشروط بر این که مقدار آبی که برای مشروب ساختن قسمت ایران لازم بود کسر نشود. خلاصه رأی حکمیت گلداسمیت این بود که هر دو کشور ایران و افغانستان باید به طور متساوی الطرفین از آب هیرمند برخوردار شوند و اگر افغانستان نهرهایی را که از این رود منشعب می شوند آباد کند، نباید به زیان حقابه ایران باشد. اما در اواخر قرن نوزدهم، تغییر مجاری هیرمند باعث بروز اختلافات جدیدی شد و این اختلافات در سال های ۱۲۷۹ تا ۱۲۸۱ خورشیدی به سبب کم آبی شدت یافت که در نتیجه دولت ایران بار دیگر بر اساس ماده ششم عهدنامه صلح، از دولت انگلیس تقاضای حکمیت کرد. در سال ۱۲۸۱
کلنل مک ماهون مأمور رسیدگى شد. هم ایران و هم افغانستان شرط گذاشتند که در رأی مک ماهون باید نظر گلداسمیت رعایت شود وگرنه حکمیت را نخواهند پذیرفت. مک ماهون در زمستان ۱۲۸۴ رأی خود را داد که از آب هیرمند که به بند کمال خان می رسید، دو سوم را به افغانستان و یک سوم را به ایران می داد و دولتین ایران و افغانستان را مجاز می کرد از نهرهای موجود استفاده کنند و نهرهای متروکه را احیا و نهرهای تازه ای احداث کنند، مشروط بر اینکه مقدار آبی که برای آبیاری اراضی هر یک از دو کشور لازم باشد، کم نشود. وزارت امور خارجه ایران در نامه ای به تاریخ بهمن ۱۲۸۳ خورشیدی (هجدهم ذیقعده ۱۳۲۲ قمری) به وزارت خارجه انگلیس به حکمیت مک ماهون اعتراض و اعلام کرد که یک سوم آب هیرمند برای ایران کافی نیست و با توجه به میزان زراعت طرفین، بایستی دو سوم به ایران و یک سوم به افغانستان داده شود. همچنین اینکه تنها برای دولت ایران شرط گذاشته شده بود که سهم خود در آب هیرمند را بدون موافقت افغانستان به کشور ثالثی واگذار کند، اما برای افغانستان چنین شرطی گذاشته نشده بود، برای ایران توهین آمیز بود. اعتراض دیگر ایران به این بود که مک ماهون مقرر کرده بود یک مهندس
دائمی در کنسولگری انگلیس در سیستان به منظور رفع اختلافات آینده حضور داشته باشد و ایران چنین تصمیمی را مغایر با حق حاکمیت ایران می دانست. در نتیجه، ایران داوری ژنرال مک ماهون را نپذیرفت و همان قرار تقسیم مساوی آب رسما برقرار ماند. مأمورانی از ایران می رفتند و آب را تقسیم می کردند، دوره پهلوی. رضا شاه. اختلافات و حتی زد و خورد بین ایرانیان سیستان و افغان های چخانسور بر سر آب هیرمند ادامه یافت. در زمان رضا شاه پهلوی که دو کشور برای نزدیکی به یکدیگر گام هایی برداشتند، از سال ۱۳۱۱ مذاکراتی را در مورد اختلافات بر سر مرزها و حقابه هیرمند آغاز کردند که در سال ۱۳۱۴ به حل اختلافات مرزی انجامید. چون مذاکرات بر سر حقابه هیرمند ممکن بود به طول انجامد، دولتین ایران و افغانستان نمایندگان خود را به محل اعزام کردند که در سوم اسفند (حوت) ۱۳۱۵ با امضای پروتکل موقتی قرار گذاشتند هر مقدار آبی که به بند کمال خان برسد، در پایین دست به صورت مساوی میان دو کشور تقسیم شود. در ششم بهمن (دلو) ۱۳۱۷ مهذب الدوله کاظمی سفیر ایران و علی محمد خان وزیر امور خارجه افغانستان در کابل اعلامیه مشترکی امضا کردند که در آن، دو کشور توافق می کردند همه س
اله هر مقدار آب رودخانه هیرمند که به بند کمال خان می رسد، از آن بند به بعد به صورت مساوی میان دو کشور تقسیم شود و در پایین دست این بند، نصف حق آبه در مسیر تا رسیدن به مرز مصرف گردد و بقیه به مصرف پایین دست در ایران برسد. براى آنکه از ده چهار برجک تا بند کمال خان، زائد بر مقدار آبی که در آن زمان برده می شد مصرف نشود، دولت افغانستان تعهد کرد در فاصله میان ده چهار برجک تا بند کمال خان، آبراه تازه ای احداث نکند. همچنین هر دو دولت ایران و افغانستان تعهد کردند هیچ گونه اقدامات و عملیاتی از بند کمال خان تا ده دوست محمد خان و سیخ سرکه که آخرین تقسیم گاه آب بود نکنند که باعث کاهش سهم هر یک از طرفین بشود. مجلس شوراى ملى ایران این اعلامیه را در یازدهم اردیبهشت (ثور) ۱۳۱۸ تصویب کرد اما مجلس افغانستان حاضر به تصویب اعلامیه نشد و در پی آن، افغان ها شروع به کندن نهرهای بقرا و سراج به صورت مهندسی شده کردند که ایران را از بخش عمده آب هیرمند محروم کرد. افغان ها مسیر آب را در خواجه على و قاضى شیرجان بند آورده و بسوی نهرهای تازه منحرف کرده بودند و اندک آبی هم که از این محل می گذشت در بند کوهک فرو می رفت. محمدرضا شاه. موضوع کندن
نهر در افغانستان و کاهش آب هیرمند برای ایران پس از شهریور ۱۳۲۰ به عرصه عمومی و رسانه ها کشید. نخستین هشدار رسمی و علنی را معتصم السلطنه فرخ نماینده سیستان در مجلس شورای ملی در سال ۱۳۲۴ داد که با تکذیب سفارت افغانستان در تهران روبرو شد. بار دیگر محمدعلی منصف نماینده بیرجند و قائنات در نطقی در مجلس شورای ملی به تاریخ دوم اسفند ۱۳۲۴ هشدار داد که افغان ها در مسیر رود هیرمند مشغول حفر نهر جدیدی در پانزده کیلومتری جنوب کرشک در ولایت قندهار هستند که پنج تا نه متر عمق دارد، تا ۵۹ متر عرض و بیش از دویست کیلومتر طول دارد که ۲۴ تا ۳۶ هزار کارگر با ماشین آلات جدید زیر نظر مهندسان خارجی در آن مشغول به کارند و اگر تمام شود و جریان پیدا کند، «تصور نمی کنم که بعداً سیستانی وجود داشته باشد». شمار بندهایی که افغانستان روی آب هیرمند زد، رو به افزایش گذاشت: بند سراج، بند کز کشک، بند رودبار، بند مهرآباد، بند چهار برجه، بندکمال خان، بند قلعه فتح، بند خوابگاه و یکى دو بند دیگر. آب هیرمند در ایران چنان کاهش چشمگیری یافت که تنها در سال ۱۳۲۶ به مرگ بیش از ۲۴۰۰ رأس گاو و کوچ گسترده اهالی سیستان انجامید. موضوع به رسانه ها کشید و اعتراض
برانگیخت. در اوائل سال ۱۳۲۶ دولت ایران پیشنهاد داد برای بررسی موضوع، هیئتى به سرپرستی وزیر کشاورزی به افغانستان بفرستد اما دولت افغانستان نپذیرفت و بازدید هیئت ایرانی از مسیر رود هیرمند را مداخله در امور داخلی خود قلمداد و اعلام کرد که حتی اگر هیئتی هم بیاید، حاضر به اجرای اعلامیه سال ۱۳۱۷ نیست. ایران هم در مقابل، در مهر ۱۳۱۷ ضرب الاجل پانزده روزه ای برای افغانستان تعیین کرد که یا حکمیت ژنرال گلداسمیت را بپذیرد یا اعلامیه سال ۱۳۱۷ را وگرنه به هر اقدامی که مقتضی بداند، دست خواهد زد. با خودداری افغانستان از عمل به این خواسته، دولت ایران تصمیم به شکایت به مراجع بین المللی گرفت. اما جورج آلن سفیر امریکا در تهران پا درمیانی کرد و پیشنهاد داد که دولت امریکا برای حل اختلاف ایران و افغانستان بر سر آب هیرمند، میانجی شود. با پذیرش این پیشنهاد، وزیر فوائد عامه افغانستان به واشینگتن رفت و او و سفیر ایران مذاکرات جداگانه ای با و میانجی معرفی شده از دولت امریکا کردند. در ۲۴ اسفند ۱۳۲۶ سفارت ایران در واشینگتن گزارشى از نظریه وزارت خارجه امریکا درباره تقسیم آب هیرمند داد که پیشنهاد می کرد کمیسیون فنى سه نفره ای از دولت های ب
ی طرف به انتخاب ایران و افغانستان تمام مسیر هیرمند را در دو کشور ایران بازدید کرده، با مطالعه میزان آب و شمار نهرهایی که از هیرمند منشعب شده و سدها و تأسیساتى که در آن بنا شده و ملاحظه و مراعات قرار داد هایی که کشورهای دیگر در موارد مشابه بسته اند، پیشنهاد خود را به طرفین توصیه کنند و دو دولت ظرف سی روز پذیرش یا عدم پذیرش پیشنهاد را اعلام کنند. دولت ایران این پیشنهاد را به شرط حضور یک ایرانی در «کمیسیون بی طرف» و افزایش مهلت رد و قبول به شصت روز پذیرفت و در ۱۵ فروردین ۱۳۲۷ به امریکا اعلام کرد. همزمان دولت ایران از دولت افغانستان خواست تا زمان حل اختلاف، حفر نهر را متوقف کند. در همین سال ۱۳۲۷ منصورالسلطنه عدل نماینده ایران در سازمان ملل متحد شکوائیه ای علیه افغانستان به شورای امنیت این سازمان درباره توسعه زیرساخت های آبی در سوی افغانستان داد. دولت آمریکا وابسته کشاورزی سفارت خود در تهران به نام پولستر را برای تهیه گزارشی موشکافانه از وضعیت سیستان و آب هیرمند به منطقه فرستاد. برمبنای گزارش پولستر، دولت ایالات متحده آمریکا کمیسیون بی طرفی به نام «کمیسیون دلتا» برای راه حل این معضل پیشنهاد کرد. در مارس ۱۹۵۰ سه کا