Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
پوشَن سپهر یا استراتوسفر لایه ای از اتمسفر است که تا پنجاه کیلومتری زمین ادامه دارد و دومین لایهٔ بزرگ اتمسفر می باشد. این لایه بالای تروپوسفر و پایین مزوسفر قرار دارد. افزایش تدریجی دما یکی از ویژگی های آن است. یکی دیگر از ویژگی های استراتوسفر میزان نسبتاً زیاد گاز اوزون (O۳) به ویژه در اطراف لایهٔ استراتوپاز است که ضخامتی حدود ۱۶ تا ۳۰ کیلومتر دارد و لایهٔ اوزون نیز در این لایه تشکیل می شود. دما در بعضی نواحی این لایه به °۶۰- سانتی گراد (°۷۶- فارنهایت یا ۲۱۳ کلوین) می رسد. این لایه در جلوگیری از اثرات مرگ بارِ تابش های شدید فرابنفش با وجود اوزون موجود در آن بسیار مؤثر است. از طرف دیگر گاز اوزون به همراه کربن دی اکسید در پراکندگی عمودی دما تأثیر به سزایی دارد. استراتوپاز مرز میان این لایه و لایهٔ بالایی آن یعنی مزوسفر، از ارتفاع حدود ۵۱ کیلومتری آغاز شده و ناحیهٔ انتقالی میان استراتوسفر و مزوسفر را می سازد.
مارتینوس جاستینوس گادفریدوس ولتمن (زادهٔ ۲۷ ژوئن ۱۹۳۱ – ۴ ژانویه ۲۰۲۱) فیزیک دان اهل هلند که در رشته فیزیک نظری فعالیت می کرد. وی در سال ۱۹۹۹ به همراه دانشجوی سابقش گراردوس توفت، جایزه نوبل فیزیک را از آن خود کردند. آن ها این جایزه را برای کاری که در زمینهٔ نظریهٔ ذرات انجام دادند برنده شدند. زندگی نامه. ولتمن در ۲۷ ژوئن ۱۹۳۱ در وال ویک، هلند به دنیا آمد. او در سال ۱۹۴۸ در رشتهٔ ریاضی و فیزیک وارد دانشگاه اوترخت شد، در سال ۱۹۶۳ مدرک دکتری خود را در شاخهٔ فیزیک نظری دریافت کرد. در میان سال های ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۴ در آزمایشگاه ملی شتاب دهنده اسلاک بر روی برنامهٔ رایانه ای شخونشیپ به معنی "کشتی پاک" کار می کرد، برنامه ای که می توان گفت از نخستین سامانه های جبر محاسباتی است. پس از آن ولتمن در سال ۱۹۶۶ به عنوان استاد در دانشگاه اوترخت پذیرفته شد. ولتمن در سال ۱۹۸۱ در حالی که بسیار دلزده شده بود، دانشگاه اوترخت را ترک کرد و به دانشگاه میشیگان رفت. او معتقد بود که بیشتر کارهای مقدماتی و همین طور برنامهٔ رایانه ای پایان نامهٔ دانشجوی خود گراردوس توفت را خود انجام داده است ولی بیشتر اعتبار کار به دانشجویش رسیده است. سرانجام
در سال ۱۹۹۹ جایزهٔ نوبل فیزیک به او و توفت با هم رسید و آن ها باهم برای جشن جایزهٔ نوبل به دانشگاه اوترخت رفتند. آن ها این جایزه را برای «روشن سازی ساختار کوانتومی نیروی کهربایی-ضعیف در فیزیک» بدست آوردند. نیروی کهربایی ضعیف حالت یکپارچه شدهٔ دو نیروی بنیادی الکترومغناطیس و هسته ای ضعیف است. هم اکنون ولتمن بازنشسته شده است و تنها به عنوان استاد افتخاری دانشگاه میشیگان فعالیت می کند. ولتمن ۹۴۹۲ نام سیارکی است که برای بزرگداشت او چنین نام گذاری شده است. در سال ۲۰۰۳ ولتمن کتابی دربارهٔ فیزیک ذرات برای خوانندهٔ عام منتشر کرد با عنوان «"حقایق و رازها در فیزیک مقدماتی ذرات"»
پرچم یاقوتستان از جمهوری های خودمختار روسیه با تناسب ۱:۲ در تاریخ ۱۴ اکتبر ۱۹۹۲ پدیرفته شد. مشخصات. این پرچم متشکل از ۴ نوار افقی غیر هم اندازه به رنگ های آبی کمرنگ، سفید، سرخ و سبز است که به ترتیب از بالا به پایین قرار گرفته اند. نوار آبی رنگ واقع در قسمت بالای پرچم سه چهارم عرض آن را در برمی گیرد و دایرهٔ سفیدرنگی به قطر دوپنجم عرض پرچم در میان آن قرار دارد. نوارهای سفید و سرخ رنگ یک شانزدهم و نوار سبزرنگ نیز یک هشتم عرض پرچم را در اختیار خود دارند. نمادشناسی. دایرهٔ سفیدرنگ نماد خورشید شمالی است و نوار آبی نشانهٔ آسمان است. نوار سفیدرنگ نماد برف و نوار سبزرنگ نماد چشم انداز تایگاست و نوار سرخ رنگ به نشانهٔ شجاعت و پایداری مردم انتخاب شده است.
نرمالیته (Normality) نرمالیته یک محلول بیانگر تعداد میلی هم ارزهای (میلی اکی والان های) مادهٔ حل شده در هر میلی لیتر محلول یا تعداد هم ارزها در یک لیتر محلول است. پس یک محلول 2/0 نرمال نیترات نقره، 2/0 میلی اکی والان از نیترات نقره در هر میلی لیتر یا 2/0 اکی والان در هر لیتر محلول دارد. محلول نرمال یک ماده اکسیدکننده محلولی است که هر لیتر آن یک درجه قدرت اکسیدکنندگی داشته باشد، یعنی قدرت اکسیدکنندگی هر لیتر آن معادل 8 گرم اکسیژن باشد و محلول نرمال یک مادهٔ احیاکننده محلولی است که هر لیتر آن یک درجه قدرت احیاکنندگی داشته باشد و به عبارت دیگر هر لیتر آن بتواند 8 گرم اکسیژن احیا کند. اکی والانهای هر دسته از مواد با هم معادلند، بنابراین محلول های نرمال به حجمهای مساوی برهم اثر می کنند و مطابق تعریف، محلول نرمال یک اسید یا باز یا نمک، محلولی است که در هر لیتر آن یک اکی والان گرم از ماده حل شده باشد. ولی ممکن است که محلولی شامل یک اکی والان گرم در لیتر نباشد، در این صورت آن را با محلول نرمال همان ماده مقایسه می کنند و غلظت آن را برحسب نرمال تعیین می کنند.
فسفوکراتین () یا به اختصار «PCr» که با نام کراتین فسفات (CP) هم شناخته می شود، یک کراتین فسفریله است که منبعی از فسفات های پرانرژی جهت بازیافت آدنوزین تری فسفات در ماهیچه های اسکلتی، قلب و بافت مغز محسوب می شود و می توان به سرعت سوخت وساز شود. این ماده منبع تأمین انرژی عضلانی در فعالیت های بسیار شدید و کوتاه مدت (کمتر از ۳۰ ثانیه) مانند وزنه برداری، پرش ها، پرتاب ها و… که در طی آن فسفوکراتین (کراتین فسفات) تجزیه شده و فسفات آزاد شده از آن AMP را تبدیل به ADP و ATP کرده و انرژی لازم برای عضلات را تأمین می کند. اما چون ذخایر فسفوکراتین در عضلات بدن محدود است به همین خاطر این سیستم انرژی نمی تواند برای مدت طولانی انرژی عضلات بدن را تأمین کند، و باید از سیستم های دیگر تولید انرژی مانند سیستم گلیکولیز بی هوازی قندها و سیستم هوازی سوختن قندها و چربی ها استفاده شود.
دستیار دندان پزشک به عنوان کمک و دستیار دندان پزشک یا هر شخص دیگری که در حال انجام عملیات ترمیمی و درمانی بر روی بیمار است، می باشد. دستیار دندانپزشک بیمار را آماده برای عملیات دندانپزشکی می کند و همچنین وسایل مورد نیاز را ضدعفونی و استرلیزه می نماید. دستیار دندانپزشک در هنگام عملیات دندانپزشکی وسایل مورد نیاز را به دندانپزشک می دهد. دستیاران دندانپزشک با نگاه داشتن وسیله مکش (ساکشن) که در دهان بیمار قرار می گیرد، کار دندانپزشک را آسانتر می کند. گرفتن عکس های رادیوگرافی از دندان های بیمار نیز از مسئولیت های آنها می باشد.
وایکینگ های گمشده یک مجموعه از بازی کامپیوتری است که توسط شرکت سیلیکون و سیناپس (که بعدها به نام بلیزارد تغییر اسم داد) نوشته شده بود. اولین نسخه این بازی در سال ۱۹۹۲ به بازار عرضه شد که تحت سیستم عامل داس و همچنین روی کامپیوترهای آمیگا، سگا و غیره قابل اجرا بود. قسمت دوم این بازی در سال ۱۹۹۷ منتشر شد. این بازی یکی از بازی های کلاسیک سبک حل معما در دنیای کامپیوتر به حساب می آید. موسیقی این بازی توسط گلن استافورد و چارلز دینن ساخته شده بود. این بازی توسط سه کاراکتر مستقل انجام می شد که توانایی های مختلفی داشتند و بازیکن در هر لحظه می توانست تنها یکی از آن ها را کنترل کند. وظیفه اصلی بازیکن این بود که با قرار دادن شخصیت ها در مکان هایی امن و استفاده یک به یک از آن ها متناسب با توانایی هایشان، بر دشمنان غلبه کرده و راه حل هایی برای جلو رفتن در بازی کشف کند. داستان. در بازی سه شخصیت وایکینگ (اریک، بالئوگ و اولاف) توسط پادشاه امپراتوری فضایی توماتور ربوده شده و به یک باغ وحش کیهانی برده شده اند. حالا آن ها فرار کرده اند و در سفینه تلاش می کنند به دنبال راه بازگشت بگردند.
تعمیرگاه خودرو یا تعمیرخانه خودرو کارگاهی است که در آن تعمیرکاران خودرو و تکنسین های برق، خودروها را تعمیر می کنند. نمونه ای از کارهایی که تعمیرکاران در تعمیرگاه انجام می دهند عبارتند از:
کاردان فنی یا تِکنیسیَن به شخصی گفته می شود که در رشته کاری خود دارای مهارت های لازم و کافی می باشد.
تعمیرکار خودرو به شخصی گفته می شود که به تعمیر، سرویس و بازدید فنی خودرو می پردازد. نمونه ای از کارهایی که تعمیرکاران در تعمیرگاه انجام می دهند عبارتند از:
پرواز شمارهٔ ۹۰۱ ایر نیوزیلند (TE-901) پروازی سیاحتی بود که از سوی شرکت هواپیمایی ایر نیوزیلند در فاصلهٔ سال های ۱۹۷۷ تا ۱۹۷۹ برای نمایش مناظر جنوبگان به مسافران ترتیب داده شده بود. این هواپیما از فرودگاه آوکلند در نیوزیلند به سمت قارهٔ جنوبگان پرواز می کرد و پس از گردش بر فراز آن از طریق فرودگاه کرایست چرچ به آوکلند بازمی گشت. ۱۴مین پرواز از این سری در تاریخ ۲۸ نوامبر ۱۹۷۹ انجام شد که در طی آن، هواپیمای مک دانل داگلاس دی سی-۱۰–۳۰ به شمارهٔ دم ZK-NZP با کوه اربوس در جزیره راس در جنوبگان برخورد کرد که در نتیجهٔ آن تمامی ۲۳۷ مسافر و ۲۰ خدمه پرواز کشته شدند. از این سانحه عموماً با عنوان "فاجعهٔ کوه اربوس" یاد می شود. پس از وقوع حادثه، تحقیقات اولیه اشتباه خلبان را عامل این برخورد اعلام نمود اما اعتراض های عمومی سبب شد تا کمیسیون سلطنتی تحقیق به بررسی دقیقتر این سانحه بپردازد. ریاست این کمیسیون برعهدهٔ فاضی پیتر ماهون بود و در پایان تحقیقات مشخص شد که دلیل حادثه، انجام تغییری در مختصات مسیر پروازی هواپیما بدون اطلاع به خدمهٔ پرواز در شب پیش از وقوع حادثه بوده است که در نتیجهٔ آن، کامپیوتر پرواز شماره ۹۰۱ به جای آ
نکه هواپیما را به سوی تنگهٔ مک موردو که خلبانان انتظارش را داشتند هدایت کند، آن را در مسیر کوه اربوس قرار می دهد. قاضی ماهون در گزارشش شرکت هواپیمایی ایر نیوزیلند را به دروغگویی در این زمینه متهم نمود که در نهایت به تغییراتی در رده های بالای مدیریتی این شرکت انجامید. سانحهٔ پرواز شماره ۹۰۱ تا به امروز یکی از مرگبارترین حوادث زمان صلح در نیوزیلند به شمار می رود.
استِروئید جنسی یا استروئیدهای گونادی یا هورمون جنسی، هورمون های استروئیدی هستند که با آندروژن مهره داران یا گیرنده های استروژن در تعامل هستند. مهم ترین هورمون های جنسی شناخته شده تستوسترون (مردانه) و استروژن (زنانه) اند. این هورمون ها در بروز صفت ها و رفتارهای جنسی نقش دارند. تولید. هورمون های جنسی به صورت عمده در غدد جنسی (بیضه یا تخمدان) از کلسترول تولید می شوند؛ ولی در بافت های دیگر مانند غدد فوق کلیوی، جفت و … نیز مقداری تولید یا متابولیسم می شوند. هورمون های جنسی مردانه. تستوسترون. هورمون تستوسترون در بدن هر دو جنس وجود دارد ولی به دلیل نسبت حدوداً ۵۰:۱ آن در مردان، هورمون مردانه نام گرفته است. دی هیدروتستوسترون (شکل فعال تستوسترون) و آندروستن دیون سایر هورمون های مردانه هستند. هورمون های جنسی زنانه. پروژسترون. پروژسترون یک هورمون استروئیدی بیست ویک کربنه است. پرگننولون نیز از گروه پروژستوژن ها است. استروژن. استروژن نام گروهی از هورمون های جنسی زنانه است که در انسان در سیکل طبیعی تخمدان در مرحله فولیکولی (follicullar) از تخمک آزاد می شود. طی دوران بارداری، مقدار زیادی از استروژن ها ترشح می شود. معروف تری
ن استروژن ها استرون (E1)، استرادیول (E2) و استریول (E3) هستند. تنظیم ترشح هورمون های جنسی. تنظیم ترشح هورمون های جنسی با هورمون آزادکننده گنادوتروپین ها از هیپوتالاموس شروع می شود. این هورمون سطح ترشح دو هورمون زردتیره کننده و محرکه بیضه را از هیپوفیز مدیریت می کند. بیماری ها. عدم تعادل هورمون های جنسی بیماری های متعددی را موجب می شود مانند ناباروری، عدم بروز صفت های جنسی ثانویه یا بروز نابجای آن ها مانند کوچکی آلت و بزرگ شدن سینه در مردان. این بیماری ها علت های مختلفی دارند، از نقص های وراثتی و هورمونی هر شخص گرفته تا غدد، مصرف نابجای هورمون ها، نارسایی هیپوفیز و اختلال غدد جنسی.
کاروتنوئیدها دسته ای از رنگیزه ها هستند که در جذب نور در گیاهان نقش بسیار مهمی دارند. از کاروتنوئیدهای مشهور می توان به بتاکاروتن، آلفا کاروتن، لیکوپن، لوتئین و زانتوفیل اشاره کرد. بتاکاروتن C۴۰H۵۶ و آلفاکاروتن باعث رنگ نارنجی هویج، لیکوپن باعث رنگ قرمز گوجه فرنگی و آستاگزانتین نیز سبب رنگ قرمز یا صورتی خرچنگ ها و ماهی سالمون می شود. ساختار. کاروتنوئیدها شامل دو دسته از ترکیبات هستند: نقش کاروتنوئیدها در فتوسنتز. رنگدانه های کاروتنوئید دو وظیفه بر عهده دارند: جمع آوری انرژی که می تواند در فتوسنتز مورد استفاده قرار گیرد و محافظت از تخریب کلروفیل از تخریب نوری در مواقعی که شدت نور زیاد است. عملکرد. بعضی از کاروتنوئیدها مخصوصاً بتا کاروتن نقش پیش ساز ویتامین A را ایفا کرده و در بدن تبدیل به ویتامین A می شوند. ازآنجا که افزایش مصرف غذاهای غنی از کاروتنوئیدها با کاهش خطر ابتلا به بعضی از بیماری های تخریبی همراه است چنین برمی آید که این مواد در بهبود عملکرد سیستم ایمنی نقش ویژه ای را ایفا می کنند. حتی این احتمال وجود دارد که کاروتنوئیدها به عنوان آنتی اکسیدان های ویژه نقش مؤثری در جلوگیری از ابتلا به سرطان داشته با
شند. در موجودات فتوسنتز oxygenic، به طور خاص گیاهان و سیانو باکتری ها، کاروتینوئید β-کاروتن نقش حیاتی در مرکز واکنش فتوسنتزی دارند که، به دلایل مکانیک کوانتومی ناشی از تقارن این مولکول، برای مکانیسم photoprotection در برابر اکسیداسیون خودکار نقش ایفا می کند. آن ها همچنین در فرایند انتقال انرژی شرکت کنند. در موجودات غیر فوتوسنتز، مانند انسان، کاروتنوئیدها به مکانیسم جلوگیری از اکسیداسیون مرتبط شده اند. عوارض ناشی از کمبود. نتایج یک تحقیق نشان می دهد که کمبود کاروتنوئیدها با تغییرات پوستی همچون آکنه و التهاب مرتبط است. هر چند این تغییرات مضر هستند اما تهدیدی برای سلامتی محسوب نمی شوند. البته این مسئله باید توسط تحقیقات دیگر به تأیید برسد تا حداقل مشخصی برای مقدار مصرف روزانه این مواد وضع شود. مصارف پزشکی. کانتاگزانتین و بتاکاروتن به صورت دارویی برای درمان یک نوع بیماری نادر پوستی موسوم به Erythropoietic Porphyria استفاده می شود. بیماری که در آن پوست حساسیت شدیدی نسبت به نور خورشید از خود نشان می دهد. ویژگی ها. کاروتنوئیدها نسبت به عوامل محیطی و مواد حساس هستند، مثل نور (مخصوصاً اشعهٔ خورشیدی و UV)، گرما، اکسیژن
(از هوا)، پراکسیدها (از حلال ها) و اسیدها (که می توانند به عنوان عوامل اکسنده عمل کنند). عمل اکسایش و واکنش های ایزومراسیون، تغییر ساختمان مولکولی و تغییرات رنگ، نمونه هایی از عواملی هستند که می توانند توسط عوامل فوق تحریک شوند. تجزیه و آنالیز کاروتنوئیدها، و گاهی نگهداریشان در حلالهای خالص و ذخیره کردن کاروتنوئید تحت فشار جو نیتروژن، در درجه حرارت پایین و در غیاب نور برای کم کردن تجزیه آن ها مفید است. کاروتنوئیدها به وسیله گیاهان، قارچ ها و میکروارگانیسم ها تولید می شوند. مقدار تولید کل کاروتنوئیدها در سال توسط موجودات یادشده، ۱۰۰۰۰ کیلوگرم می باشد. این در حالی است که کاروتنوئیدها در بدن مهره داران ساخته نمی شوند و باید از طریق جیره غذایی در دسترس این حیوانات قرار گیرند. کاروتنوئیدها وظایف فیزیولوژیکی مختلفی را در بدن بر عهده دارند که از آن جمله می توان به خاصیت جذب نور، خاصیت آنتی اکسیدانی و تقویت سیستم ایمنی در مقابل بیماری های مختلف، اشاره نمود. از نظر قابلیت تولید رنگ، کاروتنوئیدها اهمیت اقتصادی دارند به طوری که موفقیت تولید مثلی پرندگان وحشی و در نتیجه بقای این پرندگان تا حد زیادی به وجود کاروتنوئیدها
در بدن آن ها بازمی گردد. علاوه بر این، رنگ زرده تخم مرغ و رنگ مطلوب گوشت، دو صفت اقتصادی می باشد که در حفظ کیفیت این محصولات می تواند نقش مؤثری را داشته باشد. قابلیت ذخیره شدن کاروتنوئیدها در بافت های بدن پرنده به قابلیت هضم، جذب و متابولیسم آن ها بازمی گردد. نکته حائز اهمیت در این ارتباط آن است که حیوانات مختلف قادر به جذب انواع مختلفی از کاروتنوئیدها می باشند.
سایپا، (سرواژه: "شرکت سهامی ایرانی سازنده خودرو") شرکت خودروساز ایرانی است که در سال ۱۳۴۴ تٱسیس شد. نخستین خودروهای این شرکت، محصولات شریک فرانسوی آن، سیتروئن، بودند و از سال ۱۳۴۷، سایپا که مقر آن در تهران بود، بسیاری از مدل های ژیان را می ساخت. شرکت سایپا سپس خودروهای پراید، تیبا، کوییک، ساینا، شاهین و اطلس را تولید کرد. پس از انقلاب، دولت جمهوری اسلامی شرکت سایپا را در ۱۶ تیر ۱۳۵۸ به مالکیت خود درآورد و سایپا، از آذر ۱۳۶۰ زیرنظر سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران قرار گرفت. در سال ۱۳۷۲، تولید خودروی پراید نخستین خودروی سایپا آغاز و در سال ۱۳۸۷ تیبا دومین خودروی ملی ایران که همهٔ اجزای آن ساخت ایران است، رونمایی شد. این خودرو، عرضهٔ محصولات سایپا در ایران را ادامه بخشید اما در دهه های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰ سایپا چندین خودروی انحصاری را طراحی و به بازار عرضه کرد که همگی با استقبال مشتریان روبرو شدند: تیبا ۲، ساینا، کوییک و شاهین که بدنهٔ آن برپایهٔ پلتفرم بی تویوتا و پیشرانهٔ آن برپایهٔ پیشرانهٔ پژو ۳۰۱ است، دومین گام ایران برای ساخت خودروی ملی نامیده شد. تاریخچه. سایپا، در سال ۱۳۴۴ با نام خودروهای شرکت سایپا، وانت آکا
و سواری ژیان بودند. تجاری "SAIPAC" کامل: "Société anonyme iranienne de production des automobiles Citroën" و با مشارکت خودروساز فرانسوی، سیتروئن بنیان نهاده شد. این شرکت از سال ۱۳۴۷، انواع مدل های ژیان را می ساخت. در سال ۱۳۵۲ با یک توافق با شرکت خودروسازی فرانسوی رنو، رنو ۵ در مدل های ۲ و ۴ در به بازار عرضه شد. پس از سال ۱۳۵۳، خودروهای ژیان مهاری و ژیان پیکاب نیز در مدل های "معمولی" و "دو لوکس" ساخته شدند. در سال ۱۳۵۴، نام شرکت، به نام کنونی آن، "سایپا" تغییر پیدا کرده است که کوتاه شدهٔ «شرکت سهامی ایرانی تولید اتومبیل» بود. انقلاب ۱۳۵۷ تا دههٔ ۱۳۷۰. با وقوع انقلاب ۱۳۵۷، دولت ایران شرکت سایپا را در ۱۶ تیرماه ۱۳۵۸ به مالکیت خود درآورد و سایپا، از آذر ۱۳۶۰ تحت سرپرستی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران قرار گرفت. در دههٔ ۱۳۶۰، سیاست های سایپا بسیار تغییر کرد و برنامه های تازه ای نیز در سال ۱۳۶۳، برای آیندهٔ این شرکت تنظیم گردید. در سال ۱۳۶۲ نیز وانت نیسان با حجم موتور ۲۰۰۰ سی سی به فهرست تولیدات شرکت افزوده شد. در سال ۱۳۶۹ نیز سایپا حجم موتور وانت نیسان را از ۲۰۰۰ به ۲۴۰۰ سی سی افزایش داد و یک مدل دوکابین از این
خودرو را تولید کرد. دههٔ ۱۳۷۰ و تولید پراید. در سال ۱۳۷۱، رنو ۲۱ به فهرست تولیدات شرکت سایپا افزوده شد که می توانست به رقابت سایپا با ایران خودرو کمک بسیاری کند. در سال ۱۳۷۲، یکی از پرفروش ترین خودروهای تاریخ ایران، پراید، برای نخستین بار توسط سایپا در ایران تولید شد. سایپا پراید کاربراتوری را در مقیاس بزرگی به فروش رساند. محصولی که در اصل همان فورد فستیوا، خودروی معرفی شدهٔ سال ۱۹۸۶ است. تولید این خودرو در سایپا تا دههٔ ۲۰۲۰ میلادی، بدون ایجاد تغییرات اساسی ادامه یافت. موضوعی که با انتقاد کارشناسان روبه رو شد. همچنین رسانه ها و کارشناسان ایرانی بسیاری به ایمنی خودروی پراید ایراد گرفته اند. در سال ۱۳۷۴، سهام شرکت سایپا برای نخستین بار در بورس اوراق بهادار تهران عرضه شد. در سال ۱۳۷۷، این شرکت توانست گواهی نامهٔ ۹۰۰۱ ISO را به دست آورد. از سال ۱۳۷۸ نیز پراید استیشن به فهرست محصولات شرکت اضافه شد. ایجاد خط تولید خودرو کاروان در سال ۱۳۷۹ به پایان رسید و تولید نمونه ای از این محصول نیز در همین سال انجام شد. دههٔ ۱۳۸۰. در دههٔ ۱۳۸۰، سایپا پیشرفت فراوانی کرد و توانست نخستین خودروی طراحی اختصاصی خود را نیز در همین د
هه بسازد. در سال ۱۳۸۱، تولید آزمایشی خودروی پراید ۱۴۱ صورت پذیرفت و معرفی آن به بازار ایران انجام شد. در سال ۱۳۸۲ نیز برای گرفتن استاندارد یورو ۲، موتورهای جدیدی برای پراید در نظر گرفته شد. در سال ۱۳۸۴، نخستین خط تولید کارخانه ای خودروهای دوگانه سوز در ایران توسط سایپا ایجاد شد. در سال ۱۳۸۴ همچنین خطوط تولید خودرو ریو، که محصولی از شرکت کیا موتورز کرهٔ جنوبی است، توسط سایپا در ایران بسط یافت. در سال ۱۳۸۵، خط تولید انواع پراید توسط سایپا در ونزوئلا گسترش یافت. یک سال بعد، در ۱۳۸۶، کارخانه ساخت انواع پراید در کشور سوریه با نام "سیویکو" ایجاد شد. در سال ۱۳۸۶، تولید و عرضهٔ خودروی رنو، ال ۹۰ در سه تیپ توسط سایپا انجام شد. در همین سال سایپا به تولید و عرضهٔ محصولی مشابه پراید، با نام سایپا ۱۳۲ دست زد. فروش اتوبوس های شهری IRIS را نیز سایپا در سال ۱۳۸۶ آغاز کرد. در سال ۱۳۸۷، چند رویداد مهم برای شرکت سایپا ثبت شد: دی ماه ۱۳۸۷ به موجب قانون بودجهٔ ایران، ۵۱٪ درصد از سهام این شرکت، در بورس واگذار گردید. سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران که یکی از سازمان های زیرمجموعهٔ وزارت صمت است نیز با داشتن ۳۵٫۷۵٪ درصد از سهام شرک
ت سایپا، بزرگ ترین سهام دار این شرکت است. در سال ۱۳۸۹ نیز کارخانهٔ سایپا کاشان، با ظرفیت تولید سالانه ۱۵۰۰۰۰ خودرو راه اندازی گردید. رونمایی از نخستین کامیون شکل یافتهٔ داخلی شرکت سایپا دیزل نیز در همین سال انجام شد. در این دوران سایپا توانست رکوردشکنی هایی نیز در زمینهٔ شمار تولید خودرو انجام دهد. تیبا، نخستین خودروی انحصاری. خودروی تیبا نخستین خودروی انحصاری سایپا است که در سال ۱۳۸۷ رونمایی شد. تیبا که همهٔ اجزای آن از جمله موتور، ساخت ایران است، دومین گام ایران برای ساخت خودروی ملی نامیده شد. پیش از این، رسانه ها تنها به سمند، محصول انحصاری ایران خودرو چنین اشاراتی می کردند. سایپا اعلام کرد که در تولید این خودرو، از مشاوران خارجی نیز بهره گرفته است. این خودرو از همان ابتدا قرار شد که به عنوان خودرویی ارزان به فروش برسد. دنیای اقتصاد، این خودرو را در تاریخ خودرو سازی ایران بسیار مهم دانست و در گزارش های رسانه ها آمده است که مالکیت این خودرو به شکل کامل در اختیار سایپا است. نخستین خودروی سایپا، توانست به سرعت در بازار محبوبیت کسب کند. سایپا سپس خودروهای دیگری را نیز بر پایهٔ تیبا ساخت که آن ها نیز از فروش خو
بی برخوردار بودند. دههٔ ۱۳۹۰. در سال ۱۳۹۰، خط تولید گروه خودرو سازی سایپا در کشور سودان راه اندازی شد و در سال ۱۳۹۱ نیز از محصولات جدیدی از جمله: تیبا ۲، سایپا ۱۵۱ و ایکس۱۰۰ رونمایی شد. در سال ۱۳۹۲، محصول اختصاصی دیگری با عنوان ساینا رونمایی شد که به شکل اختصاصی توسط سایپا طراحی شده بود. در دههٔ ۱۳۹۰، محصولات گوناگونی از شرکت های خارجی توسط سایپا برای عرضه به بازار آماده شدند، با این حال سایپا در تلاش بود خودروهای اختصاصی خود را نیز طراحی و تولید کند. در سال ۱۳۹۷، این شرکت از خودرویی با کلاس کامپکت با نام سایپا شاهین رونمایی نمود. هرچند که مشخصات فنی همانند موتور، در اوایل به شکلی گیج کننده معرفی شدند، اما این خودرو نیز به شکلی انحصاری، ویژهٔ سایپا طراحی شده بود و کارشناسان باور داشتند که این خودرو توان فروش خوبی دارد. بر اساس اعلام شرکت سایپا، سایپا شاهین (با نام پیشین رهام) توسط مهندسین این شرکت طراحی و ساخته شده است. ریشه یابی نام. نام شرکت در سال ۱۳۴۵ «شرکت سهامی تولید اتومبیل سیتروئن ایران» بود. این شرکت در اوایل سال ۱۳۵۴ به «شرکت سهامی ایرانی تولید اتومبیل» برگرفته از عبارت "Société Anonyme Iranienne de
Production Automobile" تغییر نام داد. البته در سردر این شرکت به جای واژه "Société" واژه "Société" نقش بسته است. در کتاب «آخرین سفر شاه» نوشتهٔ ویلیام شوکراس با اشاره به اشرف نوشته شده است: «در محافل درباری به او «سایپا» لقب داده بودند که در زبان فرانسه حروف نخست عنوان رسمی او «والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی» -Son Altesse Impériale La Princesse Ashraf- است». از دیدگاه قانونی و بازرگانی. سایپا قانوناً یک شرکت سهامی عام بوده و سهام آن در بازار بورس اوراق بهادار تهران معامله می شود. هرچند دولت در ظاهر سهم کمی در آن دارد اما در حقیقت بازیگران دولتی و شبه دولتی نقش بسیار پررنگی در حاکمیت و مدیریت آن دارند. سازمان گسترش و نو سازی صنایع ایران همچنان بیشترین سهم را در میان صاحبان عمدهٔ این شرکت دارد. شرکت سایپا با یک برنامهٔ پیچیده توانسته ظرف چند سال پدیدهٔ سهام داری چرخه ای را محقق کرده و سهام خود را توسط شرکت های زیرمجموعهٔ خودش تحت کنترل بگیرد. مطابق بررسی روزنامه دنیای اقتصاد در دی ۱۳۹۶، در مجموع ۴۲٫۹۵٪ سهام این سایپا در اختیار شش شرکت بود، که عمده سهام خود آن ها در مالکیت سایپا و شرکت های زیرمجموعه اش بوده است: در
آن زمان سایپا مالک ۵۵٪ گروه صنعتی رنا، ۷۳٪ شرکت سرمایه گذاری سایپا و ۹۸٪ سهام شرکت توسعهٔ سرمایه رادین بود، در حالی که حاکمیت مدیریتی شرکت های پیشگامان ستاره تابان، تجارت الکترونیک خودرو تابان و سرمایه گذاری و توسعه صنعتی نیوان ابتکار را نیز در اختیار داشت. برند سایپا. برند سایپا در سال ۱۳۹۲، در دهمین جشنوارهٔ ملی قهرمانان صنعت ایران، به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر این کشور شناخته شد. علی شیخ زاده با تایید هیئت مدیره گروه خودروسازی سایپا به عنوان مدیرعامل جدید این شرکت معرفی شد. فساد و مافیا. اتهام فساد مالی. در مهرماه ۱۳۹۰ نادر قاضی پور، رئیس هیئت تحقیق و تفحص از گروه خودروسازی سایپا در مجلس شورای اسلامی، در نامه ای به دادستان تهران خواستار ممنوع الخروجی رئیس و اعضای هیئت مدیره این شرکت شد و اعلام نمود که هیچ نظارت دقیقی بر گردش مالی ۱۰ هزار میلیارد تومانی سایپا وجود ندارد، بنابراین پرونده اختلاس در سایپا اگر مهم تر از اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی در ایران نباشد، کم تر نیست. عدم شفافیت. برخی قطعه سازان ایرانی، در هنگام شدت گیری تورم با هدف فشار بر دولت جهت افزایش دادن قیمت فروش کارخانه ای خودرو، برای مدتی از
تأمین قطعاتی که در انحصار تولید یا واردات آن ها بوده است، خودداری کرده اند و بدین وسیله شمار خودروهای ناقص را در انبارهای خودروسازان افزایش داده اند که این کاهش عرضه خودرو به بازار عملاً، باعث افزایش قیمت ها در بازار خودرو شده است. در واقع کاهش عرضهٔ خودروها به بازار، منجر به ایجاد مابه التفاوت های بسیار میان قیمت کارخانه و بازار شده است؛ تا به وسیله این تفاوت، جذابیت کاذبی برای خریداران ایجادشده و آنان را متقاعد به ثبت نام برای خرید خودروها با قیمت کارخانه ای کنند. از این مسئله با نام گروگان گیری خط تولید یاد می شود که ناشی از عدم شفافیت در صنعت خودروسازی ایران تلقی شده است. خودروهای ناقص تولیدشده، معمولاً رفع نقص نگردیده و با نقص هایی جزئی و تنها جهت کسب عنوان خودروی ناقص، برای گریز از فروش به قیمت کارخانه ای، به قیمت هایی نزدیک به قیمت های بازار و به صورت مزایده ای توسط خودروسازان به فروش می رسند. ترفند مافیای خودرو برای افزایش قیمت های بازاری خودروها و بالطبع نزدیک کردن قیمت های کارخانه ای به آنان، افزون بر تولید خودروهای ناقص، تحمیل ممنوعیت یا تعرفه های سنگین واردات خودرو یا محدودسازی آن به واردات شمار ا
ندکی از خودروهای خارجی نسبت به تقاضای بازار، از راه نفوذ یا فشار بر نهادهای بالادستی مانند دولت، مجلس، شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده است؛ به گونه ای که همواره میزان تقاضای خودرو در بازار ایران بسیار بیش از جمع عرضهٔ آن توسط خودروسازان و واردکنندگان بوده که بنابر قانون عرضه و تقاضا، منجر به افزایش سرسام آور و همیشگی قیمت های بازاری خودرو و بالطبع ایجاد وسیله ای برای اقناع افکار عمومی و توجیه افزایش قیمت های کارخانه ای گردیده است. به طوری که تقاضای خودرو در بازار ایران در حدود ۱٫۶ تا ۲ میلیون دستگاه خودرو در سال است درحالی که معمولاً جمع میزان تولید و واردات آن کم تر از یک میلیون دستگاه در سال بوده که این فاصله میان عرضه و تقاضا، منجر به افزایش قیمت های بازار و فاصله گرفتن آنان از قیمت های کارخانه ای شده است. از زمان آغاز اجرای خصوصی سازی در ایران، کارخانه های قطعه سازی زیرمجموعهٔ خودروسازان، تحت عناوینی مانند فروش اموال مازاد، از شرکت های مادر جدا شده و به شکل شرکت، واگذار گردیدند که باعث افزایش قیمت تمام شده خودرو، ایجاد کرسی های جدید هیئت مدیره برای دریافت حقوق مسئولان و وابستگان آنان، شکل گیری ت
وافقات خرید قطعه میان شرکت های قطعه ساز و خودروسازان؛ بالطبع فاکتورسازی و فسادهای مربوط گردیده است. طبق قانون جمهوری اسلامی ایران، همه شرکت های بورسی موظف به انتشار صورت های مالی و قراردادهای خود در سامانه کدال هستند اما در سامانه کدال همواره تنها کلیات درج می شود؛ به مفهوم اینکه در صورت های مالی خودروسازان تنها قیمت تمام شده خودروی مربوط و قیمت فروش آن درج می شود؛ بنابراین فهرست قطعات خریداری شده توسط خودروساز و شرکت های تابعهٔ آن، مشخصات و قیمت هر قطعه و نام اشخاص یا شرکت های فروشنده قطعات تولیدی یا وارداتی موردنظر به خودروساز در سامانه درج نمی گردد. همین امر موجب رانت برخی شرکت های قطعه ساز، فاکتورسازی و فساد گسترده در خریداری قطعات به بهای چندین برابر و افزایش قیمت های تمام شده خودروها به میزان گاه چندبرابری قیمت های بازار مجموع قطعات و زیان دهی هنگفت سهامداران بورسی خودروسازان منجر شده است به طوری که دو خودروساز بزرگ ایران اکنون هریک بیش از صدهزارمیلیارد تومان زیان انباشته دارند اما برخی قطعه سازان ایرانی که به رانت نیز متهم اند؛ همچنان سهامداران اصلی این دو شرکت زیان ده هستند. از این مسئله در ادبیات رسا