Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
علاالدین سفلی، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان جیرفت در استان کرمان ایران است. جمعیت. این روستا در دهستان اسلام آباد (جیرفت) قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۵۱۱ نفر (۹۵خانوار) بوده است.
بهرام شیردل (زادهٔ ۱۳۳۰) معمار برجستهٔ ایرانی است. زندگی. او در سال ۱۹۷۵ برای مدتی کوتاه در اصفهان زیر نظر نسرین فقیه معمار شهیر ایرانی کار کرد سپس به کانادا رفت و در سال ۱۹۷۸ از دانشگاه تورنتو در رشته کارشناسی حرفه ای معماری فارغ التحصیل شد. در سال های ۱۹۷۹–۱۹۸۲ دوره کارشناسی ارشد حرفه ای معماری را در آکادمی هنر کرنبروک در ایالت میشیگان آمریکا، زیر نظر دنیل لیبسکیند گذراند. پایان نامهٔ او دربارهٔ بافت تاریخی اصفهان با عنوان کشور تماشاچی ها بود. او در سال های ۱۹۹۳–۱۹۹۶ مدیر برنامه تحصیلات تکمیلی طراحی در مدرسه معماری انجمن معماری لندن بوده و در دانشگاه هیوستون، تگزاس، مدرسه عالی طراحی دانشگاه هاروارد، موسسه فناوری جورجیا، دانشگاه شیکاگو، دانشگاه میامی، دانشگاه ایالتی اوهایو، مؤسسه معماری کالیفرنیای جنوبی و دانشگاه آمریکایی شارجه، امارات متحده عربی، دروس طراحی و تئوری تدریس کرده است. او پس از بازگشت به ایران برای مدتی در دانشکده معماری دانشگاه آزاد همدان تدریس کرد. فعالیت حرفه ای. در سال ۱۹۸۷ آکس رونو (AKS Runo) را در لس آنجلس با اندرو زاگو و بعدتر "شیردل زاگو کیپنس ("Shirdel Zago Kipnis) را با اندرو زاگو و جف
ری کیپنس تأسیس کرد. او در سال ۱۳۷۴ به ایران مهاجرت کرد و در سال ۱۳۷۶ با تأسیس دفتر "مهندسان مشاور شیردل و همکاران" در تهران به فعالیت معماری خود ادامه داد. او تأثیر قابل توجهی بر معماری و معماران ایرانی از جمله هادی میرمیران داشته است. پروژه های کتابخانه اسکندریه در مصر و مرکز گردهمایی نارا در ژاپن، از جمله مسابقاتی هستند که شیردل در آن ها جایزه دریافت کرده است. از دیگر پروژه های وی می توان به موزه ملی اسکاتلند، کتابخانه کانسای ژاپن طراحی شهری در متاپولیس لس آنجلس و طرح مسابقه "پدیده کیش" در ایران اشاره کرد. نقد دیگران به او. بهرام شیردل توجه خاصی به روابط بین فضاها و فضا دارد در نتیجه با توجه به سیر تحول معماری وی می توان او را مشابه جان هیدک دید که یکی از دغدغه های اصلی اش روابط فضایی و حجمی است. به باور منتقدانش تا دهه چهارم زندگی در جرگه معماران مؤلف و مطرح جهان به ویژه در رویکرد فولدینگ (معماری) محسوب می شود ولی دهه آخر فعالیتش به خصوص ۵ سال آخر، زندگی حرفه ای او در هاله ای از انزوا فرورفته است. وی برای نخستین بار در یک برنامه مستند تلویزیونی به نام «تراز» به کارگردانی فرهاد مختاری و اجرای ابراهیم ارجمند
ی حضور یافت و توضیحات برخی آثارش را ارایه داد. نقد او به دیگران. بهرام شیردل معتقد است که برخی از بناهای مهم قبل از انقلاب اسلامی ایران، همچون طرح بنای تئاتر شهر اثر علی سردارافخمی و طرح بنای موزهٔ هنرهای معاصر تهران اثر کامران دیبا کپی از بناهای خارجی است. منابع. فصلنامه شارستان. بهار و تابستان ۱۳۸۶. شماره ۱۵–۱۶.
فدک روستا و باغی تاریخی بود در عربستان سعودی امروزی که تا مدینه ۱۵۰ کیلومتر فاصله داشت. در عصر محمد، پیامبر اسلام بسیار آباد بوده و مزارع، نخلستان ها و چشمه های آب بسیاری در خود داشته است. در نزدیکی فدک، دِژی به نام «شمروخ» وجود داشته که هم اکنون در آنجا روستایی بزرگ با نام «حائط» وجود دارد که دارای نخل های فراوان است. تاریخچه. فدک در نزدیکی خیبر قرار دارد و با توجه به موقعیت استراتژیک خود نقطه اتکاء یهودیان حجاز به شمار می رفت. اولین فردی که در این منطقه زندگی می کرده، شخصی با نام «فدک بن هام» بوده است؛ به همین خاطر این سرزمین به نام فدک نام گذاری شده است.پس از آنکه مسلمانان، به یهودیان در «خیبر» و «وادی القری» و «تیما» حمله ور شدند، برای پایان دادن به قدرت قوم یهود، سفیری به نام «محیط» به نزد سران فدک فرستاد. یهودیان که از مسلمانان در جنگ های مختلفی شکست خورده بودند، در جریان فتح خیبر ناچار به صلح با محمد شدند. محمد نیمی از نخلستان های فدک را که متعلق به یهویان بود به زور از آنان گرفت. سران فدک صلح و تسلیم را بر جنگ ترجیح دادند و تعهد کردند که نیمی از روستای فدک که شامل باغ ها و نخلستان ها بود را در اختیار
محمد قرار داده&lt;ref name=":2"&gt;
فِردوسیه یکی از شهرهای استان تهران در ایران است. این شهر در بخش جوقین شهرستان شهریار قرار دارد. تقسیمات شهری و کشوری. فردوسیه شامل روستاهای، عباس آباد، عبدآباد، خاوه، فردوس، یوسف آباد صیرفی، رامین و وسطر است. که در این میان محله های عباس آباد، خاوه، فردوس و عبدآباد نسبت به دیگر محلات از قدمت تاریخی برخوردارند. در سال ۱۳۹۷، این شهر، به همراه دهستان جوقین، دهستان فردوس و شهر وحیدیه بخشی جدید به نام بخش جوقین را تشکیل دادند. نام گذاری. در بین سال های ۱۳۷۰ تا۱۳۸۰ فردوس به شهر فردوسیه تغییر نام داد. مناطق دیدنی. از نقاط دیدنی شهر باغ های سرسبز و زیبای اطراف شهر، پارک عباس اباد و... است؛ و همچنین امامزاده جعفر و امامزاده محسن در خاوه و تپه ای قدیمی مربوط به دوره ساسانیان، بین دو امامزاده قرار گرفته است.
فُرودگاه، جایی است که برای نشست و برخاست هواپیماها ساخته شده است. فرودگاه ها به طور معمول دارای امکاناتی برای سوخت گیری و نگهداری و تعمیر هواپیما و نیز دارای برج کنترل و مراقبت پرواز می باشند. جای فرود از اجزای اصلی فرودگاه است که یک جای قابل دسترسی هوایی با آسمان باز برای باند فرود می باشد تا هواپیما بتواند پرواز را آغاز کند یا هلی پد افزون بر تأسیسات وابسته ای همچون برج مراقبت، هنگرُ یا آشیانه و ترمینال می باشد. فرودگاه های بزرگ دارای مرکز کنترل ترافیک هوایی و تالار مسافران، آپرون، تاکسی وی و مرکز امداد اضطراری می باشند. در حالیکه فرودگاه های کوچک ممکن است از باندهای پروازی کوچک (یک تا دو کیلومتر) خاکی یا شنی ساخته شده باشند، فرودگاه های بزرگی که برای پروازهای بین المللی مورد استفاده قرار می گیرند معمولاً دارای باندهای آسفالتی و بلندی هستند که طول آن ها به چند کیلومتر می رسد. فرودگاه های کوچک و فرودگاه های بزرگ می توانند مجهز به برج کنترل ترافیک باشند یا در صورت لزوم فاقد آن باشند، این امر بستگی به حجم ترافیک منطقه و همچنین سرمایه گذاری انجام شده در آن فرودگاه دارد، هرچند در بیشتر فرودگاه های بین المللی واح
د مراقبت پرواز در فرودگاه مستقر است. معمولاً فرودگاهی با هلی پد و بدون باند فرود هلی پورت نامیده می شوند. فرودگاه های مخصوص هواپیماهای دریانشین معمولاً پایگاه هواپیماهای دریایی نامیده می شوند که دارای مسیر آب آزاد کافی برای فرود و برخاست هواپیما و لنگرگاهی برای بستن هواپیما می باشند. در فرودگاه های بین المللی، بخش های کنترل گذرنامه و گمرک نیز ساخته می شود. فرودگاه در گویش های دیگر. فرودگاه به معنی جای نشستن و برخاستن هواپیماها یا هر هواگرد دیگری است. "میدان هوایی"، واژه رایج فارسی افغانستان برای فرودگاه است. باند پرواز. به محل نشستن و برخاستن هواپیما باند گویند که می تواند آسفالته یا بتنی باشد. باندها را به وسیله یک عدد دو رقمی در دو سر باند مشخص و نام گذاری می کنند که این عدد نشانگر زاویه باند با شمال مغناطیسی است. اعداد دوسر باند همیشه ۱۸۰ درجه باهم اختلاف دارند که این اعداد می تواند در ناوبری هواپیما به خلبان هواپیما کمک کند، برای مثال باند فرودگاه مهرآباد تهران را با اعداد ۲۹ و ۱۱ نامگذاری کرده اند که به معنای این است که زاویه یک سر آن ۲۹۰ درجه و سر دیگر باند ۱۱۰ درجه است. باند از قسمت های مختلفی تشکیل شد
ه است مثل آستانه، تاچ دان زون، شانه خاکی دو سر باند و … باندها همچنین باید از نظر زیرسازی مقاوم شده باشد تا تحمل وزن هواپیما در هنگام نشست که با توجه به سرعت هواپیما ضربه چندین برابر وزن است را داشته باشد. تاکسی وی. به مسیرهای فرعی باند که به منظور تردد هواپیما و حرکت از رمپ به باند، از باند به رمپ و از باندی به باند دیگر تعبیه شده تاکسی وی گویند که با خطوط زرد رنگ و با دو عدد و حرف نامگذاری می شود. تأسیسات فرودگاه. فرودگاه های بین المللی عموماً دارای مجموعه ای از تأسیسات و ساختمان هایی هستند که مسافران در این اماکن به هواپیما سوار یا از آن پیاده می شوند و همچنین بار هواپیماها تخلیه یا بارگیری می شوند. تأسیساتی که مسافران از طریق آن ها با حمل و نقل زمینی، خرید بلیط، انتقال بار همراه، و چمدانهای خود و همچنین عبور از ورودی های امنیتی از آن ها استفاده می کنند ترمینال یا پایانه نامیده می شود و همچنین ساختمان هایی که مسافران برای سوار شدن به هواپیما در آنجا تجمع می نمایند سالن انتظار نامیده می شود. در هر صورت این دو اصطلاح به جای یکدیگر قابل استفاده هستند. معمولاً تسهیلات گمرکی موجود در فرودگاه های بین المللی و هم
چنین سطح بالای عوامل امنیتی که در این فرودگاه ها به چشم می خورد از عواملی هستند که آن ها را از فرودگاه های کوچک قابل تفکیک می نماید. برای خطوط مسافربری کوچک تر و هواپیماهای خصوصی، خدماتی از قبیل، تعمیر و نگهداری هواپیما، خدمات مورد نیاز خلبانان، خدمات مورد نیاز اجاره هواپیما، و همچنین اجاره آشیانه هواپیما توسط پایگاه های ثابت که اصطلاحاً (fixed base operator) نامیده می شوند، صورت می پذیرد. کلیه فرودگاه ها منحصراً به وسیله کد فرودگاهی انجمن بین المللی ترابری هوائی (IATA) و کد فرودگاهی سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری (ICAO) شناخته می شوند. در ایالات متحده آمریکا و همچنین برخی از کشورها، فرودگاه ها با نام شخصیت های نامدار آن کشور، به ویژه چهره های سیاسی، نامگذاری می شوند. در ایران نیز فرودگاه بین المللی امام خمینی به نام بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران نامیده شد. ۱) نوع آتش نشانی فرودگاه از نظر طبقه بندی از نوع ۹ (Category) می باشد. مشکلات فرودگاه ها. حجم ترافیک هوائی و همچنین ترافیک هواپیماها روی زمین (حرکت هواپیما در باندهای پروازی و تاکسیروها) که در محدوده هر فرودگاه ایجاد می شود، از عوامل مؤثر در ایجاد آلودگ
ی صوتی (صدای موتور هواپیما) و آلودگی هوا است، و حجم زیاد این آلودگی ها می تواند برای سلامتی جسمانی مضر بوده و همچنین در برنامه خواب افراد ایجاد اختلال نماید. غالباً ساکنین محلی، به نیت جلوگیری از تخریب ییلاقات حومه شهر، اماکن تاریخی، و زیست بوم محلی، در مقابل ساخت فرودگاه های جدید یا گسترش فرودگاه های موجود از خود مقاومت نشان می دهند. کد فرودگاهی سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری (ICAO). کد فرودگاه های ایران فرودگاه ها بر پایه کشور. ایران. در ایران ۵۴ فرودگاه غیرنظامی و بیش از ۲۳۱ فروند هواپیما وجود دارد که سالانه گنجایش جابه جایی ۸۵ میلیون مسافر را دارند.
قایمیه 2، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان رفسنجان در استان کرمان ایران است. جمعیت. این روستا در دهستان آزادگان (رفسنجان) قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۸۸ نفر (۴۳خانوار) بوده است.
قدرتآباد، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان رفسنجان در استان کرمان ایران است. جمعیت. این روستا در دهستان رزم آوران قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۵ نفر (۷خانوار) بوده است.
قیصریه (اسم مکان مشتق قیصر): اصطلاحاً راسته کنار بازار مشتقات: بخاطر یک دستمال قیصریه رو به آتش کشید! تمثیل خرابکاری بزرگ بخاطر لوث کردن خرابکاری کوچک برخاسته از داستان یک خواستگار که از ترس اوستا نمی خواست دستمال حریری که نامزدش در بزازی پسند کرده بود رایگان بهش بده و مغازه رو آتش زد. البته منظور از قیصریه ممکن است موارد زیر نیز باشد: معماری ایرانی. قیصریه (بخشی از معماری بازار ایرانی): یکی از اجزای تشکیل دهنده بازارهایی که طبق معماری ایرانی ساخته شده اند
شهر کُنارک مرکز شهرستان کنارک واقع در استان سیستان و بلوچستان ایران است. کنارک در کرانهٔ باختری خلیج چابهار و بر ساحل دریای عمان قرار گرفته و شهری بندری است.این شهر به واسطه نزدیکی به بندرچابهار و رونق و توسعه روزافزون این شهر ، متاثر شده و در حوضه های عمرانی ، امکانات رفاهی و حتی گردشگری پیشرفت های چشمگیری داشته است.رشد جمعیت این شهر نیز به همین جهت بالا می باشد. البته هنوز این مقدار امکانات جواب گوی این شهر نیست و محرومیت هایی وجود دارد. مردم این شهر بلوچ هستند که در مرز های چندین کشور زندگی به سر میبرند. جمعیت. جمعیت این شهر در سرشماری سال ۱۳۹۵، برابر با ۴۳،۷۳۲ نفر بوده است. زبان و مذهب. همچنین مردم بومی، بلوچ و سنی مذهب هستند. در حالی که مهاجران از دیگر استان های کشور، عمدتا فارس زبان و شیعه مذهب هستند. در تصویر مشخص است که این شهر ، بعد از زاهدان، بیشترین مهاجران خارج استانی را میزبانی می کنند. زیر ساخت ها. مراکز بهداشتی. شهر کنارک دارای دو بیمارستان و چندین درمانگاه می باشد : مراکز دانشگاهی. در حال حاضر شهر کنارک دارای یک دانشگاه می باشد : مراکز خرید. این شهر دارای چندین مرکز خرید می باشد: انرژی و نیروگ
اه ها. همچنین، نیروگاه گازی کنارک از منابع تأمین انرژی این منطقه است. نظامی. پایگاه هوائی کنارک در نزدیکی این شهر واقع شده است. علاوه بر پایگاه دهم شکاری پایگاه های نیروی دریایی و تیپ سوم تکاوران دریایی ارتش نیز در این شهر مستقرند. در سال ۱۳۸۶ یک فروند هواپیمای نظامی ارتش ایران به علت نقص فنی در داخل آب در نزدیکی بندر کنارک سقوط کرد و دو سرنشین آن کشته شدند.
شهر کَهنوج مرکز شهرستان کهنوج و یکی از شهرهای جنوب شرق ایران است. جمعیت شهر کهنوج بنابر سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ مرکز آمار ایران ۵۲۶۲۴نفر بوده است. نام گذاری. نام کهنو (ج) را به معنای کَهن نو (قنات نو) دانسته اند. قنات اصلی این آبادی، قنات شیخ آباد بوده و قنات نو پرآب در کنار قلعه قدیمی که به «کلات» مشهور بوده واقع شده و باعث پیشرفت این آبادی شده؛ کهنوج از دو واژه (کهن) و (نو) (قنات نو) تشکیل شده است. در مرکز این شهر قلعه ضرغام وجود دارد که هسته اولیه تشکیل این شهرستان بوده است. در حال حاضر قسمتی از قلعه ضرغام باقی مانده است، و در مجاورت شهرک ولیعصر واقع شده است. موقعیت جغرافیایی. شهر کهنوج از شمال با جیرفت و عنبرآباد از جنوب به منوجان، از شرق به قلعه گنج و رودبار جنوب و از غرب به فاریاب و رودان در استان هرمزگان محدود می شود. همچنین کهنوج به دلیل قرار گرفتن در مسیر اصلی زاهدان به بندرعباس و همچنین کرمان به بندرعباس از موقعیت مهمی برخوردار است. شهرستان های جدا شده از کهنوج. چهار شهرستان فاریاب، قلعه گنج، رودبار جنوب و منوجان از شهرستان کهنوج جدا شده اند و به مرور از بخش به شهرستان تبدیل گشته اند. به این پن
ج شهرستان { رودبار جنوب - منوجان - کهنوج - فاریاب - قلعه گنج } پنج گنج گفته میشود . آب وهوا و اقلیم. آب و هوای کهنوج گرم و خشک است و این شهر تابستان هایی گرم و زمستان هایی نسبتاً معتدل و تا حدودی سرد دارد. نسیم مطبوعی که شب ها می وزد خنک است و به «شوباد»، یعنی بادِ شب معروف است. این واژه، یعنی شوباد نام خود را به اسم بسیاری از مغازه ها و ساختمان ها نیز داده است؛ به طوری که سینمای شهرستان کهنوج به سینما «شوباد» معروف است و در محوطه پارک بزرگ شهر و نزدیک به دریاچه پارک قرار دارد. همچنین نیروگاه سیکل ترکیبی این شهر نیز شوباد نام دارد. کمترین دمای ثبت شده در شهر کهنوج تاکنون، ۲٫۴- درجه سانتیگراد زیرصفر بوده است. نواحی کوهستانی اطراف شهر. وجود کوه های نسبتاً مرتفع در ارتفاع متوسط۲۰۰۰ متر در جنوب غربی، شمال، شمال غربی و شمال شرقی که همانند دیواری اطراف آن را فراگرفته است. ارتفاعات این منطقه دنبالهٔ رشته کوه های زاگرس و کوه های پراکنده مرکزی است که از شمال به جنوب از ارتفاعات شهرستان می توان، کوه های جبال بارز در شمال شرقی را نام برد. همچنین می توان کوه های کلمرز و گرم و کوه شهری و کوه شاه نیز نام برد؛ که ارتفاع متو
سط آن ها به ۲۰۰۰متر می رسد به دلیل نفوذ توده های گرافیتی در بخشی از این ارتفاعات معادن کرومیت ایجاد شده است. صنایع و کارخانه ها. مجتمع تیتانیوم کهنوج. بزرگترین کارخانه تیتانیوم کشور است که در شهرستان کهنوج (۲۵ کیلومتری محور کهنوج- بندرعباس) واقع شده است. آثار تاریخی و جاذبه های گردشگری. از آثار تاریخی این شهر: طبیعت زیبا و رودخانه گشکندر بعد از زیارت بی بی طیبه جمعیت شناسی. زبان و گویش. کهنوجی ها به گویش رودباری تکلم می کنند که به بلوچی و بندری شباهت دارد. جمعیت. جمعیت این شهر در سرشماری سال ۱۳۹۵ ، برابر با ۵۲،۶۲۴ نفر بوده است. سوغات. همچنین گیاهی خودرو به نام شُلَک به صورت پخته و سرخ شده، بسیار خوشمزه و مقوی است که بیشتر در گندم زارها زمینهای کشاورزی و دشتها یافت می شود. همچنین شهرستان کهنوج و شش شهرستان همجوارش،در زمستان بار اصلی محصولات صیفی و سبزیجات کشور را تامین می کنند. همچنین شهرستان کهنوج غذای خوشمزه ی دیگری را هم درست می کند که کهنوجی ها آن را رَنگینَک نامیده اند . این غذای خوشمزه با خرما و شکر و ... درست می شود . منابع. گویش رودباری
کوره های آجرپزی (جاده امام زاده غریب )، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان رفسنجان در استان کرمان ایران است. جمعیت. این روستا در دهستان اسلامیه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن زیر سه خانوار بوده است.
گزآباد، روستایی است از توابع بخش قاهان شهرستان جعفرآباد در استان قم ایران.. جمعیت. این روستا در دهستان قاهان قرار دارد در سال1402 250تا300نفر تقریبی، جمعیت روستا می باشد. خاندان های معروف روستای گزآباد خاندان بزرگ رستمی ومحمدمرادی و شاهوند می باشد. زبان مردم روستای گزاباد ترکی می باشد. محصولات. از جمله محصولات باغات این روستا می توان از انار، انگور، انجیر، توت، سیب، قیصی و انواع سبزیجات نام برد. مشاهیر شهید رمضانعلی شاهوند متولد سال ۱۳۳۶ در روستای گزاباد بود که پس از تحصیل در رشته حقوق دانشگاه تهران به سمت دادیار دادستان استان هرمزگان رسید و در سن ۲۴ سالگی در تاریخ ۲۵ دی ۱۳۶۰ به دست نعمت الله بشخر از اعضای گروهک منافقین در بندرعباس کشته شد و مزار این شهید گرانقدر در جوار امامزاده هادی علیه السلام در روستای جمیزقان از توابع بخش قاهان می باشد.
گُنبد سازه ای است معمارانه شبیه نیم کره ای توخالی. تاریخ ساخت گنبد با مواد گوناگون به پیش از تاریخ می رسد. گنبدهای پیش کرده، پیش رونده در خاور میانهای باستان در ساختمان ها و مقبره ها یافت می شود. اولین گنبدها در زمان اشکانیان ساخته شدند. ساخت اولین گنبدهای فنی پیشرفته در اروپا در "انقلاب معماری رومی" آغاز شد، هنگامی که رومی ها فضاهای بزرگ داخلی معابد و ساختمان های عمومی، مانند پانتئون را می ساختند. ویژگی ها. گنبد را می توان به شکل یک کمان که با چرخش حول محور عمودی مرکزی آن به وجود می آید تصور کرد. همچنین گنبدهای قوسی شکل، اگر درست طراحی شوند دارای استحکام زیادی هستند و می توانند فضای زیادی را بدون ستون محافظ پوشش دهند. گنبدهای پیش کرده، پیش رونده با پیش روی افقی در هر طبقه از دیوار به وجود می آیند به طوری که هر طبقه نسبت به طبقهٔ پایینی بیشتر به داخل متمایل می شود و در پایان کل محوطه در یک نقطه به هم می رسد. گاهی به این نوع گنبد، گنبد نما گفته می شود. گنبد واقعی، گنبدی است که به طور فزاینده ای به سمت داخل زاویه دار شده و در نهایت نسبت به پایه گنبد زاویه ۹۰ درجه پیدا می کند. تاریخچه. بشر از پیش از تاریخ تا دور
ان معاصر سکونت ها و بناهای گنبدی شکل با استفاده از مصالح موجود در محل ساخته است. اگرچه معلوم نیست که اولین گنبد چه زمانی ساخته شد، نمونه های پراکنده از سازه های گنبدی شکل اولیه کشف شده است. اکتشافات اخیر در محوطه باستانی تپه چغامیش (۶۸۰۰ تا ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد)، واقع در دشت دزفول (شهر باستانی)|دزفول ایران، استفاده از گل آجر و سازه های خشتی در ساخت گنبد را نشان می دهد. در منابع یونانی ذکر شده است که هخامنشیان در معماری خود از قبه های مدور که تداعی گر آسمان بوده است استفاده می کردند. معماری پارسی ساسانی به احتمال زیاد معماری گنبدسازی بین النهرین/میانرودان را به ارث برده است. خرابه های کاخ اردشیر بابکان و قلعه دختر (فیروزآباد) در استان فارس، توسط اردشیر اول (۲۲۴--۲۴۰) ساخته شده است، استفاده از گنبد توسط امپراتوری ساسانی را نشان می دهد. در سال ۱۳۸۶ خورشیدی در هنگام خاکبرداری و عملیات عمرانی در نزدیکی روستای جوبجی در شهرستان رامهرمز استان خوزستان، یک آرامگاه شاهی متعلق به سده ۶ پیش از میلاد کشف شد. سازه شامل یک اتاقکِ گور زیرزمینی سنگی در جهت شرقی ـ غربی با ابعاد ۴٫۵ متر طول و ۲٫۲ متر پهنا است که از طریق پلکان د
ر غرب قابل دسترس و احتمالاً روی این فضا گنبدی وجود داشته است. مقبره با ساختارهای مشابه با گنبد (و طاق) در دیگر مقابر باستانی مربوط به سده 8 تا 6 قبل از میلاد در آپادانا در شوش نیز کشف گردیده است. گونه های گنبد. بنا بر تقسیم بندی استاد پیرنیا، گنبد از لحاظ فرم به چهار گروه تقسیم می شود: گنبد اورچین. ارچین به گنبدهای مخروطی (مطبق و پله پله)&lt;ref name="سرزمین ما/عزت الله رکوعی"&gt;سرزمین ما/عزت الله رکوعی&lt;/ref&gt; و لانه زنبوری مثل گنبد (امامزاده بابامنیر در استان فارس) بلندترین گنبد اورچین در ایران و امامزاده جعفر (بروجرد) و آرامگاه دانیال نبی شوش گفته می شود.&lt;ref name="ارمغانی به جهان، گنبد/مهندس پیر نیا"&gt;ارمغانی به جهان، گنبد/مهندس پیر نیا&lt;/ref&gt; گنبد اورچین شبیه گنبد رک مخروطی است، ولی روی آن پلکانی می باشد. این گنبد به نام های گنبد پلکانی یا "مُضَرَس" و در انگلیسی به نام "Pineapple Dome" (گنبد آناناس) خوانده می شود. از این نوع گنبد فقط جهت مقابر استفاده می شده است. شبیه این گنبد در هیچ مکانی و هیچ کتابی به جز در ایران و عراق دیده نشده است. در ایران نیز فقط محدود به جنوب غربی کشور است، که تعد
اد آنها زیاد نیست و لذا منحصر بفرد می باشند. این گونه گنبدها بر (یک بنای چهار گوش) یا مربع قرار دارند. برای ساختن گنبدهای ارچین تکه های(سنگ یا آجر را روی هم می چینند) معروف ترین این نوع گنبد، متعلق به امامزاده بابامنیر در فارس و آرامگاه دانیال نبی در شوش است. از دیگر ابنیه ای که دارای گنبد اورچین هستند، می توان از مقبره سلطانعلی سیاهپوش (پیر رودبند) و شاه ابوالقاسم (یا یعقوب لیث) در دزفول، امامزاده عبدالله در شوشتر، موزه آبادان در آبادان، امامزاده جعفر در بروجرد، امامزاده میرمحمد در جزیره خارک، بقعه سید صلاح الدین محمد در آبدانان (استان ایلام) و همچنین گنبد سلطان زبیده و آرامگاه عمر سهروردی در بغداد و پیر براق (استان فارس لارستان) گنبد لیشتر (گچساران) و همچنین پیر درویش عالی (استان فارس لارستان) نام برد. گنبد نار. گنبد نار رایج ترین نوع گنبد در ایران است: فرم این نوع گنبد کروی است و پوشش اصلی سقف اکثر مساجد مهم ایران نظیر مسجد جمعه، مسجد امام و مسجد الله وردیخان در اصفهان و مسجد جامع یزد و مسجد و مدرسه آقابزرگ در کاشان می باشد. گنبد این مساجد به صورت دو پوسته یعنی در واقع دو گنبد بر روی هم اجرا شده است. در گن
بدهای دو پوسته، پوسته زیرین معمولاً باربر و پوسته روئین جهت نماسازی و همچنین مقابله با عوامل جوی است. یکی از دلایل دو پوسته زدن گنبد به لحاظ توجه و مقیاس ساختمان شهر است. از آنجایی که گنبدهای بزرگ و بلند نشانه اهمیت ساختمان می باشند و همچنین این گنبدها باید با مقیاس شهر تطبیق کنند و ترجیحاً از قسمت های مختلف شهر دیده شوند، لذا سعی می شود که گنبد فوقانی را بلند و مرتفع احداث کنند؛ ولی برای اینکه مقیاس تالار زیر گنبد زیاد ناهمگون نباشد و مانند تونلی عمودی به نظر نیاید، پوسته زیرین در ارتفاع کمتری اجرا می شود. دلیل دیگر اینکه، از ضخامت گنبد زیرین که باربر است هر چه به نوک گنبد نزدیک می شود کاسته می گردد تا وزن گنبد، کمتر شود. به همین دلیل روی گنبد به صورت پله ای در می آید (مانند گنبد یخچال ها) و برای پوشاندن این ناهمواری، گنبد دوم زده می شود. البته گنبد دو پوسته از لحاظ کاهش تبادل حرارتی بین داخل و خارج بنا، از گنبد یک پوسته عملکرد بهتری دارد، زیرا هوای نسبتاً راکد بین دو پوسته، مانند یک عایق از تبادل حرارت جلوگیری می کند ولی باید توجه داشت که هیچ فضای حبسی در ساختمان نباید وجود داشته باشد زیرا به علت وجود رطوبت
هوا و میعان رطوبت در شب هنگام یا مواقع سرد، و تبدیل آن به آب، باعث خراب شدن مصالح از داخل این فضا می شود؛ بنابراین هوای بین دو پوسته همیشه باید تهویه شود. گنبد رک. گنبد رک به صورت هرمی یا مخروطی است: و غالباً بر روی یک پایه استوانه ای یا منشوری قرار می گیرد. معروف ترین این نوع، گنبد قابوس در شهری به همین نام در استان گلستان است که آرامگاه شمس المعالی قابوس بن وشمگیر آل زیار است و از بهترین نمونه های معماری قرن چهارم هجری قمری محسوب می شود از این نوع گنبد جهت مقابر سلاطین و امرای دوره سلجوقی نیز بسیار استفاده شده است. گنبد رک در کناره دریای خزر بسیار مورد استفاده قرار گرفته و می توان بیان نمود که در این کرانه بیش از سایر مناطق ایران گنبد رک وجود دارد. دلیل آن اولاً به این خاطر است که این گنبد از لحاظ اقلیمی بهتر از گنبد نار برای این منطقه است، زیرا نزولات جوی را سریعتر و بهتر از گنبد نار از ساختمان دور می کند و در ثانی شباهت زیادی به بام های شیب دار اهالی منطقه دارد. در این کناره این نوع گنبد را با خرپای چوبی و پوشش کاشی، سفال یا تخته لت احداث می کنند. اگر مصالح گنبد رک آجری باشد غالباً گنبد را دو پوسته اجرا
می کنند تا مقیاس زیر کند متناسب باشد و از لحاظ سازه ای نیز از استحکام بیشتری برخوردار باشد. گنبد خرپشته. گنبد خر پشته است مانند گنبد رک، هرمی است ولی سطوح جانبی هرم در این نوع گنبد، با هم برابر نیستند. مثال خوب آن، گنبد مشهد میر بزرگ در آمل است که مربوط به دوره شاه عباس اول صفوی می باشد. اجزاء گنبد. گنبد دارای اجزاء و بخش های مختلف است. از جمله آن ها گریو است. گریو. گریو در معماری سنتی به معنای ساق گنبد است. در معماری سنتی ایران تناسب گریو گنبد با تشخیص معمار نسبت به بر بیرونی یا داخلی بنا بوده است که در پاره ای از موارد جهت شاخص نشان دادن آن گنبد در سیمای شهر ارتفاع گریو را افزایش می دادند. انواع گنبد. در سرزمین هایی مثل روم شکل نیمکره را برای گنبد برمی گزیدند و چون میان تار رانش بر منحنی آن منطبق نمی شد ناچار بودند که کناره های آن را هرچه ستبرتر کنند تا در برابر رانش سدی باشد، در صورتی که معماران ایرانی نیم دایره را برای پوشش مناسب نمی دانستند و شکل هایی نظیر تخم مرغی و هلو چینی و بیضی را انتخاب می کردند که خود به خود میان تار رانش بود و این انتخاب باعث می شد که بتواند ضخامت گنبد را در خاستگاه و پاکار تنها
به اندازه یک شانزدهم دهانه بگیرند (که البته هرچه بالاتر می رفت نازک می شد تا به کلاله برسد). گنبد پیازی، گنبد مقرنس، گنبد بیضوی، گنبد سهمی، گنبد خاگی، گنبد چندگوش، گنبد بادبانی، گنبد نعلبکی و گنبد چتری از جمله انواع گنبد هستند. انواع سازه های گنبدی. گنبدها به عنوان یکی از پیچیده ترین و زیباترین فرم های معماری، از دوران باستان تا امروز در فرهنگ ها و مناطق مختلف جهان مورد استفاده قرار گرفته اند. نوع مصالح به کاررفته در ساخت گنبد به عواملی مانند فناوری موجود، شرایط اقلیمی، منابع محلی، و نیازهای سازه ای و زیبایی شناختی بستگی دارد. این بخش به بررسی انواع اصلی سازه های گنبدی بر اساس مصالح مورد استفاده و ویژگی های آن ها می پردازد. گنبدهای بتنی. گنبدهای بتنی به دلیل استحکام بالا، دوام طولانی، و انعطاف پذیری در طراحی، در معماری مدرن و معاصر کاربرد گسترده ای دارند. این گنبدها معمولاً از بتن مسلح ساخته می شوند که ترکیبی از بتن و میلگردهای فولادی است، و امکان تحمل نیروهای فشاری و کششی را فراهم می کند. فناوری های نوین مانند بتن ریزی در قالب های پیش ساخته، گنبدهای بتنی را به گزینه ای مقرون به صرفه برای سازه های بزرگ تبدیل