Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ن آن هاست. مردمانی که تحت فرمان امپراتوری بودند، فرهنگ و سنت های مختلفی داشتند که این موضوع سبب می شود مورخان به منابع به شدت گوناگونی دسترسی داشته باشند. یکی از منابع مهم برای تاریخ نویسی تاریخ هخامنشیان، سنگ نوشته ها و الواح برجای مانده از این دوران است. نام کمبوجیه در استوانهٔ کوروش و در رویدادنامهٔ نبونعید، که منبعی بابلی است، به عنوان فرزند کوروش یاد شده است، که به سال ۵۳۸ پیش از میلاد مربوط می شود. وی در این سال شاه بابل بوده است. این رویدادنامه حاوی گزارشی از کمبوجیه است که در مراسمی که برای او به مناسبت جشن سال نو در ۲۷ مارس سال ۵۳۸ پیش از میلاد برگزار شده بود، شرکت کرد (خط های ۲۴–۲۸). کمبوجیه در سال ۵۳۸ پیش از میلاد توسط پدرش به عنوان شاه بابل گماشته شد و تلاش کرد تا منصب خود را مشروع جلوه دهد، به گونه ای که فرمانروایی خود را از دستان خدای اعظم مردوک در معبدش در اساگیلا دریافت کرد. در سنگ نبشتهٔ بیستون (۵۲۰ پ. م) نیز شرح کوتاهی دربارهٔ کمبوجیه آمده است. به نوشته کورت، روایت داریوش از فرجام کار کمبوجیه و برآمدن وی، تبدیل به روایت رسمی شاهنشاهی شد و سپس مبنای روایت های دیگر مورخان نظیر مورخان یونانی و
رومی قرار گرفت. در مورد کمبوجیه، منابع مصری با گفته های هرودوت ناسازگار است؛ زیرا منابع مصری نشان می دهند که مصریان، کمبوجیه را همچون فرعون جدیدی از دودمان بیست و هفتم مصر پذیرا شدند و او نیز به سنت های بومی و دینی مصری ها سپاس گذاشت. اما هرودوت او را فردی ظالم و مبتلا به بیماری روانی پارانویا توصیف می کند. تصویر کمبوجیه در کتاب هرودوت، تصویر مهاجم بیگانهٔ سنگدلی است که علاقه یا حساسیتی نسبت به عقیده های اجتماعی و مذهبی مصریان ندارد. این در حالی ست که متون مصری مربوط به آن روزگار، این تصویر را تأیید نمی کنند. پس از آنکه هرودوت به علت خصومت هایی که یونانی ها با بربرها و به ویژه پارس ها داشتند، کمبوجیه را به دیوانگی و کفر متهم نمود، مورخان دیگر از قبیل ژوستین و استرابون و دیودور سیسیلی نیز با او همصدا شدند. منابع یهودی و عبرانی نیز اغلب با تعصبات دینی آمیخته اند و در طی گذشت زمان، در متون ادبی توراتی، بسیاری از وقایع تاریخی عمداً جابجا شده اند؛ برای نمونه رویدادهای دوران کمبوجیه را به عهد پدرش کوروش نسبت داده اند. در فصل چهارم کتاب عزرا (۴۸۰–۴۴۰ پ. م)، نام کمبوجیه در میان شاهان هخامنشی ذکر نشده است. برخی از پژو
هشگران عقیده دارند که «اخشورش» (۴:۶) نام دیگری برای کمبوجیه است، چرا که یوسفوس فلاویوس (۳۷–۱۰۰ م) می گوید افتراهای کتاب عزرا مربوط به زمان کمبوجیه است. یوسفوس با پیروی از منابع غیریهودی معتقد است در کتاب عزرا به اشتباه به جای کمبوجیه، از اردشیر یکم به عنوان پادشاه پیش از داریوش نام برده شده است و حوادث زمان کمبوجیه به وی و نیز کوروش منتسب شده است. وی به نامه سامری ها با کمبوجیه که منجر به دستور منع ساخت بنای جدید معبد سلیمان شد می پردازد. تردیدی نیست که روایت هرودوت حاوی مطالبی است که تبلیغات مصری را منعکس می کنند. برای مثال، هرودوت (فصل ۳، بخش ۲) کمبوجیه را پسر نیته تیس، شاهدخت مصری و کوروش معرفی می کند. این به معنی تبدیل شدن شاه پارسی به شاه مصری است و راهی برای پذیرفتنی کردن او برای مصریان است. روایت دیگر (فصل ۳، بخش ۲) اینکه ادعا می شود که نته نتیس مادر کمبوجیه و دختر آمازیس (فرعون پیشین) و نه دختر آمازیس (فرعون کنونی) است. از متن ها و روایات حفظ شده از داستان های عاشقانه قبطی دربارهٔ کمبوجیه پیدا است که آمازیس از سوی همه محافل مصری، شاهی مشروع و بر حق تلقی نمی شده و این نمایانگر آن است که در تاریخ هرودوت
(فصل ۳، بخش ۲) منابع مصری هرودوت از دسته هواداران آپری یس بوده و برای او تبلیغ می کرده است. از قرار معلوم هرودوت از روایاتی که میان محافل ضد کمبوجیه رواج داشته اند، استفاده کرده است (فصل ۳ بخش ۱و۵و۱۵و ۳۰). در هر دوی این موارد، موضوع اصلی، جریحه دار کردن احساسات مذهبی مصریان توسط کمبوجیه است. منشأ دیدگاه دشمنانه آن است که مصریان آماده پذیرش این نظر شده بودند که کمبوجیه دیوانه و دشمن خدایان مصری بوده است. این به نوبه خود این امکان را مطرح می سازد که مصریان عملاً به نحوی رواج این روایت را تشویق می کرده اند. نام. نام کمبوجیه در زبان فارسی باستان Kambūǰiya، در زبان عیلامی Kanbuziya، در اکدی Kambuziya و در زبان آرامی «کنبوزی» خوانده می شد. این نام در اسناد مصری و سغدی "کنبوت" و "کمبوت" و در یونانی Kambysēs بوده است. از مورخان دورهٔ اسلامی، ابوریحان بیرونی نام این شاه را «قُمب سوس» و «قُمبوزِس» و ابوالفرج بن عبری آن را «قُمباسوس بن کوروش» نوشته اند. براساس نظر برخی از دانش پژوهان، ریشهٔ این نام عیلامی است. در حالی که پژوهشگران دیگری از جمله ارنست هرتسفلد، فریدریش فون اشپیگل و جیمز هوپ مولتن، آن را با قبیله های سانس
کریت زبان موسوم به کمبوجه، که در شمال غرب هند زندگی می کنند، در پیوند می دانند و بر این باورند که «کمبوجیه» صورت وصفی نام این قبیله است. اما ریچارد نلسون فرای این تفسیر را نادرست می داند و معتقد است که پیش تر نیز نام دو تن از هخامنشیان، کمبوجیه بوده است و گزارش های حضور کمبوجیه در شرق ایران هنوز تأیید نشده اند. اشپیگل همچنین معتقد است که کمبوجیه و کوروش نام دو قهرمان افسانه ای پیشاتاریخی هندوایرانیان بوده اند (پیش از جدایش میان ایرانیان و هندوآریایی ها) که سپس این دو قهرمان در دودمان پادشاهی هخامنشی به طور طبیعی تجدید حیات یافته اند و سپس چنین اظهار نظر می کند که اسطوره های مربوط به کوروش تا درجهٔ زیادی حاصل درهم آمیختگی میان داستان کوروش افسانه ای پیشاتاریخی و کوروش تاریخی است. جیمز هوپ مولتون نظریهٔ اشپیگل را دربارهٔ ریشه شناسی این دو نام بهترین تفسیر موجود می داند. در مقابل، آرنولد توینبی استدلال می کند که این دو نام فارسی از نام کوچ نشینان اوراسیایی کمبوجه و کورو — که در متن های سانسکریت از ایشان یاد شده — گرفته شده است که بر طبق گفتهٔ او در عصر مهاجرت در سده های هشتم و هفتم پیش از میلاد به ایران هند وارد
شده اند. توینبی نتیجه می گیرد که فتح جهان به دست شاخهٔ بزرگ تر دودمان هخامنشی با دلاوری نیروی کمکی کوچ نشینان کامبوجه و کورو به دست آمد، از این رو برای یادبود این موضوع، شاخهٔ بزرگتر خاندان، همهٔ شاهزادگان بزرگ خود را از کوروش یکم به بعد یک سره کوروش و کمبوجیه نام گذاری نمود. تبار و خانواده. هرودوت می گوید کمبوجیه فرزند ارشد کوروش بزرگ و کاساندان است. این در حالی است که کتزیاس گزارش داده، کمبوجیه فرزند کوروش و آمیتیس، دختر شاه ماد است که این روایت صحیح نیست. در سنگ نبشته بیستون آمده است که برادر کمبوجیه، بردیا نام داشته و هردوی آن ها «از یک پدر و مادر بودند.» در استوانهٔ کوروش نیز کوروش از مردوک می خواهد نه تنها خود او را، بلکه «پسرش» کمبوجیه را نیز مورد رحمت قرار دهد. به گفتهٔ هرودوت، کمبوجیه دارای سه زن بود که دو تن از آن ها خواهران او به نام های آتوسا و به نظر محمد داندامایف احتمالاً رکسانا بودند و دیگری، فیدیما دختر هوتن بود. کمبوجیه از هیچ کدام از زن هایش فرزندی نداشت. دوران ولیعهدی و اوایل حکومت. اندکی پس از آنکه بابل توسط کوروش بزرگ فتح شد، کمبوجیه نیز «شاه بابل» معرفی شد و عملاً به عنوان جانشین تعیین
شده بود و کوروش، امور این مملکت را به او واگذار کرد. فقط در اسنادی که مربوط به ماه های دوم تا یازدهم نخستین سال حکومت کوروش می شوند، یعنی بین آوریل تا دسامبر سال ۵۳۸ پیش از میلاد، کمبوجیه دارای عنوان «شاه بابل» است. پدر او عنوان «شاه سرزمین ها»، یعنی امپراتوری ایران را دارد. در رویدادنامهٔ نبونعید گزارش این انتصاب آمده است؛ کمبوجیه برای قانونی شدن انتصابش، در جشن سال نوی بابلی که در ۲۷ مارس سال ۵۳۸ پیش از میلاد برگزار شد، شرکت کرد و آیین مذهبی بابلی ها را به جا آورد؛ بنابراین کمبوجیه تنها ۹ ماه شاه بابل بود تا اینکه پدرش او را به دلایلی که بر ما معلوم نیست، از این منصب محروم کرد. این در حالی ست که ادوین ماسائو یامائوچی معتقد است دلیل این امر، عدم همکاری بابلیان با کمبوجیه بوده است که باعث شد او از فرمانروایی بابل کنار گذاشته شود. از این گذشته، وی تنها شاه شهر بابل و برخی نواحی شمالی کشور بود. در حالی که کنترل نواحی مرکزی و جنوبی کشور، همچنان در دستان کوروش بود. ولی کوروش پیش از لشکرکشی به شرق، دوباره کمبوجیه را به عنوان ولیعهد خود و شاه بابل انتخاب کرد. برخی از پژوهشگران عقیده دارند که کمبوجیه پیش از حملهٔ پ
درش به آسیای مرکزی و نبرد با ماساژتها، در سال ۵۳۸ پیش از میلاد، شاه بابل نبود، بلکه در سال ۵۳۰ پیش از میلاد به این سمت منصوب شد؛ ولی محمد داندامایف می گوید که این دیدگاه با اسناد تاریخی بابلی هماهنگ نیست زیرا در یکی از اسناد گفته می شود «نخستین سال سلطنت کوروش، شاه سرزمین ها، و کمبوجیه، شاه بابل» که بدون شک مشخص می کند سال ۵۳۸ پیش از میلاد، تاریخ درستی است. باید توجه داشت که جانشینی در زمان هخامنشیان با پسر ارشد نبوده بلکه به خواست فرمانروا وابسته بود و او از میان فرزندانش یکی را به جانشینی برمی گزید. هرچند انتصاب نخستین پسر معمول بود ولی قانون لازم الاجرایی نبود. به نظر می رسد پس از جنگ کوروش در میان رودان و در دورهٔ کوتاهی که کمبوجیه شاه بابل بود، اغلب اوقاتش را در شهرهای بابل و سیپار گذرانده باشد. در برخی از اسناد حقوقی که در بین سال های ۵۳۶ و ۵۳۴ پیش از میلاد در سیپار یافت شده اند، به مباشر و کاتبان «ولیعهد کمبوجیه» اشاره می شود. در سال ۵۳۵ پیش از میلاد یکی از نمایندگان کمبوجیه، ۱ مین و ۲ شِکِل نقره از دارایی های «ولیعهد کمبوجیه» را به مردی که در بابل نگهبان اسب ها بوده وام می دهد. دو سند معتبر از نوشته ه
ای بابلی به دست آمده که مربوط به دورهٔ پادشاهی کوروش است. نخستین آن ها در نیپور پیدا شده و تاریخ آن سیزدهمین روز از ماه آبو در نهمین سال پادشاهی کوروش است که با ۲ مه ۵۳۰ پیش از میلاد برابر است. دومین سند در بورسیبا یافت شده و تاریخ بیست و سومین روز از همان سال را دارد که نام ماه آن نامشخص است و امضای آن نیز تاحدودی مخدوش است. با اندکی کوشش می توان امضای «اُلولُ» (Ulūlu) را خواند؛ اگر این خوانش درست باشد، تاریخ مترادف می بایست در ۱۲ سپتامبر ۵۳۰ پیش از میلاد باشد. ریچارد آنتونی پارکر و والدو دوبراشتاین این خوانش را به علت وجود متنی که از بابل به دست آمده و مربوط به روز دوازدهم اولولو در سالِ به تخت نشستن کمبوجیه به عنوان شاه بابل و شاه سرزمین ها (۳۱ اوت ۵۳۰ پیش از میلاد) می شود، رد کرده اند. آن ها نشانهٔ مورد مناقشه را در متن برسیپا به عنوان آبو خوانده اند که این متن مربوط به ۱۲ اوت ۵۳۰ پیش از میلاد می شود. این دیدگاه باید در پرتو متن دیگری که به تاریخ روز نوزدهم آراهسامنا در سال نهم کوروش، شاه سرزمین ها (۴ دسامبر ۵۳۰ پیش از میلاد) بازمی گردد، دوباره در نظر گرفته شود. این متن که در کیش کشف شده، تاریخی جدیدتر از
پایان فرمانروایی انفرادی کوروش را نشان می دهد. از پایان سال ۵۳۰ پیش از میلاد، کوروش و کمبوجیه هر دو هم زمان عنوان شاه بابل، شاه سرزمین ها را به مدت دست کم سه ماه داشتند. به نظر می رسد که کوروش پیش از لشکرکشی به سوی ماساژت ها، کمبوجیه را در کنار خود به عنوان فرمانروا منصوب نمود، زیرا بنا بر نوشتهٔ هرودوت، کمبوجیه به نبرد با ماساژت ها پیوست ولی به عنوان جانشین تاج و تخت، دوباره به پارس بازگردانده شد، پیش از اینکه کوروش، در نبردی سرنوشت ساز کشته شود. پس از مرگ کوروش و آغاز پادشاهی کمبوجیه، قدرت پادشاه جدید را همه جا، بی درنگ به رسمیت شناختند و او را به عنوان پادشاهی جدید، قبول کردند. به نظر می رسد که کمبوجیه، در دوران چهارسالهٔ پیش از حمله به مصر، علاوه بر تلاش برای ایجاد امنیت در مرزهای شرقی و تلاش برای گسترش مرزهای غربی از جمله فتح قبرس و تثبیت مرزهای پیشین و پیش بینی تدارکات لازم برای حملهٔ بزرگ نظامی علیه مصریان، بخشی از وقت خود را نیز صرف کارهای عمرانی و زیربنایی از جمله انتخاب مکانی مناسب و جدید برای ایجاد بناها و کاخ های جدید برای خود به سبک و طرح آثار جلگهٔ پاسارگاد نمود. کمبوجیه به صورت یک آدم معمولی و
لی بی تجربه در تاریخ ۵۳۸ پ.م. در جشن سال نوی بابل با جامه ایلامی ظاهر گردید، او خیلی زود توانست خود را با زندگی جدید وفق دهد و با زیردست هایش کنار بیاید. کمبوجیه پس از مرگ پدرش کوشید که مرزهای شمال شرقی کشورش را علیه تاخت و تاز سکاها حفظ کند، امکان این مسئله وجود دارد ولی منابع گوناگون در این زمینه خاموش هستند. در هر حال کمبوجیه لشکرکشی های خود را پس از پنج سال آغاز کرد. فتح مصر. در خلال سال هایی که کمبوجیه با ماساگت ها درگیر بود، مصری ها که متوجه خطر روزافزون شده بودند، خود را برای جنگ آماده کردند. در تاریخ ۶۲۵ پ.م. پس از آنکه آشوری ها از مصر بیرون رانده شدند، تاج و تخت را پسامتیک یکم تصاحب کرد و بدین ترتیب بنیان گذار بیست و ششمین دودمان سلطنتی آنجا شد. کمبوجیه در سال های پس از به تخت نشینی، بیش از هر چیز وقت خود را صرف تهیهٔ مقدمات لشکرکشی به مصر کرد، یعنی همان کاری که پدرش کوروش هم قصد آن را داشت و نکرد. در سال ۵۲۵ پیش از میلاد، تدارک لازم برای لشکرکشی به مصر پایان یافت و پس از برگزاری جشن های نوروز، سپاه کمبوجیه با پشتیبانی و کمک رئیسان و شیوخ عرب نبطی در طی ده روز از صحرای سینا گذشت. رؤسای قبایل متعهد شد
ند که با قرار دادن هزاران شتر با مشک های آب در منازل مختلف سفر، آب آشامیدنی سپاهیان را تأمین کنند. کشتی های جنگی هخامنشی نیز در طول ساحل دریای مدیترانه، این سپاهیان را که در خشکی راه می پیمودند، پشتیبانی می کردند. این سپاه متشکل از اقوام گوناگونی بود، به طوری که بعدها اوجاهورسنت، دریاسالار ناوگان مصری، برداشت خود را چنین نوشت: «بیگانگانی از سرزمین های بیگانه همراه کمبوجیه بودند.» کمی پیش از این حمله، آماسیس دوم فرعون مصر پس از حکومتی طولانی درگذشته بود و سلطنت به پسرش پسامتیک سوم رسیده بود. ایرانیان در ماه مه سال ۵۲۵ پیش از میلاد خود را به پلوزیوم که دروازهٔ شمال شرقی مصر محسوب می شد رساندند و با سپاه مصر درگیر شدند و سرانجام سپاه کمبوجیه بر سپاه پسامتیک غلبه کرد. شهر مقدس و کاهن نشین هلیوپولیس نیز در برابر کمبوجیه ایستادگی کرد ولی این مقاومت طولانی نبود و به زودی شکسته شد. فرعون پسامتیک سوم به «کاخ سفید» خود در پایتختش ممفیس عقب نشینی کرد. کمبوجیه نماینده ای به سوی او فرستاد و وی را دعوت به تسلیم کرد اما مردم ممفیس این نماینده و ملوانان قایق او را کشتند. پس از این، شهر محاصره شد و پس از ده روز مقاومت، در ماه
ژوئن سال ۵۲۵ پیش از میلاد، بدون هیچ قید و شرطی تسلیم شد و به این ترتیب، هخامنشیان با پیمودن درهٔ نیل از شمال به جنوب، سراسر مصر را تسخیر کردند. لیبیایی های ساکن در غرب مصر، و نیز یونانی های دولت- شهر ساحلی «کیرِن» و شهر «بارکا» با فرستادن پیشکش، داوطلبانه به تبعیت کمبوجیه درآمدند. کمبوجیه در ابتدا با پسامتیک به ملاطفت رفتار کرد و او را به عنوان ساتراپ مصر منصوب کرد ولی پس از آنکه پسامتیک علیه او شورش کرد، دستگیر و پس از آن مجبور به خودکشی شد و به جای او یک فرماندهٔ ایرانی به نام آریاندس، ساتراپ مصر شد. اقدامات در مصر. کمبوجیه پس از حمله به مصر، نظم و امنیت را برقرار کرد، سیاست تساهل دینی پدرش را در پیش گرفت، نیروهای خود را از معابد اشغال شده فرا خواند و مسئولیت های اجرایی بیش تری به مصری ها، از جمله اوجاهورسنت سپرد و درآمدهای پیشین معبد الههٔ نیت در سائیس را مقرر کرد. براساس قوانین سنتی شاهانهٔ مصری، او رسماً «فرعون مصر» لقب گرفت و خود را «شاه مصر علیا و مصر سفلی» و «از نسل خدایان هوروس، رع و اوزیریس» نامید. این سیاست ها همانند کارهای پدرش در بابل بود و با هدف جبران گذشته و جذب مصری ها صورت گرفت ولی با شورش
پسامتیک سوم، به یکباره پایان یافت. نوشته های روی تندیس اوجاهورسنت که امروزه در موزهٔ واتیکان نگهداری می شود، نشان می دهد که سیاست کمبوجیه در مصر، دقیقاً پیرو سیاست پدرش کوروش در بابل بوده است. کمبوجیه به اوجاهورسنت دستور داد که عنوان های سلطنتی را برای او بیاورد تا خود را با فرعون های پیشین هم تراز کند. علاوه بر این، کمبوجیه می خواست خود را به عنوان وارث قانونی سلطنت مصر معرفی کند. در تبلیغات حکومتی نیز چنین عنوان می شد که کمبوجیه، پسر کوروش و نیتتیس دختر فرعون آپریس است و بنابراین کمبوجیه از طرف مادر، مصری است. دلیل حملهٔ او به مصر نیز، گرفتن انتقام پدربزرگش از فرعون آماسیس عنوان می شد که پیش تر غاصبانه سلطنت را از آپریس ستانده بود و اکنون کمبوجیه سلطنت بر مصر را که حق قانونی خاندانش بوده را پس می گیرد. ظاهراً داستان ازدواج کوروش با دختر فرعون مصر بعدها توسط کاهنان مصری جعل شده تا فتح مصر را به یک نوادهٔ فرعون که به روایات آنان کمبوجیه باشد، نسبت دهند. برخی از تاریخ نگاران یونانی ادعا می کنند که کمبوجیه پس از فتح مصر، مقبرهٔ آماسیس را ویران کرد و جسد مومیایی وی را سوزاند. این در حالی ست که تاکنون هیچ گونه گز
ارش و مدرکی از منابع مصری، مبنی بر تعرض و تخریب معابد مصر توسط کمبوجیه به دست نیامده است. اما در گروهی از الواح سلطنتی، نام آماسیس عمداً از سندها پاک شده است و اگر به درستی روایت های نویسندگان یونانی تکیه کنیم، احتمالاً این حذف القاب در دورهٔ پادشاهی کمبوجیه بوده است. فرعون آماسیس به معابد امتیازهای فراوانی اعطا کرده بود اما کمبوجیه با اقدامات اقتصادی، به مقابله با این کاهنان برخاست و این امتیازها را کاهش داد. او در ابتدا فقط ۳ معبد را مستثنی کرد. در پاپیروسی که کتابخانه ملی فرانسه وجود دارد، برخی از این تصمیمات ذکر شده اند: «از چارپایان کوچکی که وقف معابد خدایان بوده است، بعد از این فقط نیمی داده شود». در مورد پرندگان اهدایی دولت نیز آمده است: «دیگر به آن ها ندهید! کاهن ها باید خودشان غاز پرورش بدهند و آن ها را به خدایان شان تقدیم کنند». در این سند به مقدار زیادی غله، نان، هیزم، کتان، پاپیروس و… اشاره می کند که معابد از آن ها محروم شده اند. بزرگ ترین موردی که حذف می شود، نقره است؛ نقره ای به وزن ۱۴٬۶۰۸ کیلوگرم. متون قانونی و اجرایی مصریان در سال اول سلطنت کمبوجیه در مصر نیز تأیید می کنند که غلبهٔ هخامنشیان ب
ر این سرزمین باعث ضربه و خسارت اقتصادی به زندگی مردم مصر نشده است. به گفتهٔ ادا برسیانی، این دوراندیشی کمبوجیه که تعهدات مالی دوران آمازیس را کاهش داد، باید به حق اقدامی اقتصادی دانست نه بی حرمتی یا تنفر از خدایان و عقیده های مصریان؛ زیرا او به سه معبد اجازه داد تا مراسم کهن خود را ادامه دهند و پرستش را در معابد دیگر منع نکرد. همچنین ممکن است که کمبوجیه در نظر داشته تا با لغو عواید دوران آماسیس، خاطرهٔ او را از بین ببرد که طبیعتاً، این فرمان تنفر شدیدی را در میان کاهنان مصری نسبت به کمبوجیه برانگیخت. به هر روی، با بررسی مدارک و اسناد مختلف می توان به این نکته پی برد که کمبوجیه ماهرانه از اعتقادات محلی استفاده کرد و خود را در قالب یک فرعون مشروع مصری درآورد. متون مصری اشعاری دارند مبنی بر اینکه کمبوجیه سیاست سلسلهٔ بیست و ششمین، دودمان پیشین در مصر را کماکان ادامه داد و کوشید تا مردم مصر را به طرف خود بکشاند. لشکرکشی به کارتاژ و لیبی. پس از فتح مصر، کمبوجیه به فکر تسلط بر کل شمال آفریقا گردید. برای اجرای این نقشه ها، پارسی ها ناچار بودند که تسلط خود را بر بخش غربی مدیترانه، گسترش دهند؛ ولی خیلی زود، نقشه برای
تسخیر کارتاژ اجباراً متوقف شد. چرا که فنیقی ها، شدیداً با آن مخالف بودند و از شرکت در جنگ علیه سازمانی که خود بنیان گذاری کرده بودند، خودداری ورزیدند. بدون ناوگان فنیقی ها، کمبوجیه نمی توانست برنامه های بزرگ دریایی خویش را به انجام رساند. به این ترتیب، تنها راه چاره ای که باقی مانده بود، تسخیر واحهٔ آمون در غرب مصر در صحرای لیبی و همچنین تسخیر سرزمین نوبیا (معادل سرزمین حبشه در تاریخ هرودوت یا کوش در کتیبه های هخامنشی) بود. طبق نوشته های هرودوت، سپاهیان ایرانی که به واحه آمون در لیبی رسیده بودند، در یک طوفان شن، مطلقاً از میان رفتند. اما مورخانی چون پراشک، اشمیت و برن در این گفته هرودوت شک دارند، آن ها بر این باورند که کمبوجیه لیبی را تسخیر کرد؛ و اگر عقیده این گروه صحیح باشد، می بایست نام لیبی در فهرست سرزمین های تصرف شده در کتیبه های بیستون هم می آمده و نه تنها در متون سالیان بعد آورده شود؛ بنابراین داندامایف فتح لیبی را به دوران سلطنت داریوش اول می داند. در همین زمان، کمبوجیه با سپاه اصلی، برای گشودن نوبه از تب روانهٔ جنوب بود. شاهنشاه برای تأمین امنیت تدارکات پشت جبهه، خود را به کرانهٔ غربی نیل، میان دومی
ن و سومین تندآب رساند؛ این محل تدارکات تا قرن ها بعد هم، هنوز به «بازار کمبوجیه» معروف بود. سرانجام، ایرانیان در جهت مخالف نیل خود را به شهر مقدس نپته در پای کوه خدایان بَرکَل رساندند و آن را فتح کردند. به این ترتیب، سراسر بخش شمالی سودان امروزی، ساتراپی هخامنشی شد. اشغال الفانتین در نزدیکی تندآب اول نیل، تسلط هخامنشیان بر نوبه را تضمین کرد. در پاییز سال ۵۲۳ پیش از میلاد، خبرهای نگران کننده ای کمبوجیه را وادار به بازگشت از نوبه به سوی مصر کرد؛ زیرا در همین هنگام رکسانا درگذشت و پسامتیخ به دلیل غیبت طولانی شاه و شایعاتی مبنی بر تلفات سپاه ایران، شورش کرد. شاهنشاه برای تعجیل در بازگشت، راهی را که درست از میان کویر بی آب نوبه می گذشت انتخاب کرد و چون آب و آذوقهٔ سپاه کافی نبود، پیش از رسیدن به مقصد، دچار قحطی گردید و پس از دادن تلفات زیاد، به تب رسید. البته برخی این قحطی و تلفات سپاه را در هنگام حرکت به سوی نوبه می دانند و معتقدند که سپاه وی نیل را تا کوروسکو طی کرد و سپس از راه بیابان عازم نوبه گردید، اما هنگامی که آن ها یک چهارم راه را پیمودند، آب و آذوقهٔ سپاه تمام شد و آن ها پس از دادن تلفات بسیار، ناگزیر به
بازگشت شدند. به هر حال، کمبوجیه پس از بازگشت به تب، شورش پسامتیخ را به گونه ای خونین سرکوب کرد و او را به دار آویخت. استرابون می نویسد: «هنگامی که در سال ۲۴ میلادی تب را دیدم، بسیاری از معابد این شهر ویران بود، می گویند این ویرانی کار کمبوجیه بوده است». اما والتر هینتس معتقد است داوری دراین باره که کمبوجیه واقعاً معابد مصری را ویران کرده است، دشوار است. گاو آپیس. به گفته هرودوت، کمبوجیه تا فتح مصر رفتار معتدلی در پیش گرفته بود: «حتی رحم آورده» و فرمان قتل پسر پسامتیک را لغو کرده بود. اما به چشم همین مورخ، فرمان لشکرکشی به سرزمین اِتیوپیان را در حالت «جنون، چون مردی بی بهره از عقل سلیم» صادر کرده بود. در بازگشت به ممفیس، جنون بر روح او کاملاً مستولی شد و به خدایان، مذاهب، معابد و کاهنان مصری خشم گرفت، گویی آن ها را مسئول شکست خود می داند. هرودوت به خصوص بر قتل گاو مقدس آپیس و خدام آن تأکید کرده، و گفته است که کمبوجیه پنداشت که جشن هایی که به افتخار آپیس برپا شده است، برای استقبال از شکست او در لشکرکشی اتیوپیایی (نوبیایی) است: «جنون جنایت بار» کمبوجیه ادامه می یابد و ضررش متوجه پارسیان والامقام، برادرش بردیا،
خواهر-همسرش و کرسوس لیدیایی می شود. هرودوت اتهام های سنگینی به شاه وارد می کند و می نویسد که قبور قدیم را باز کرد و اجساد را تفتیش نمود… حتی به پرستشگاه هفایستوس (پتاح) رفت و پیکره او را مسخره کرد. هرودوت در اینجا نتیجه می گیرد که: پس از این وقایع، برایم از هر نظر مسلم است که کمبوجیه در چنگ جنون وحشتناکی گرفتار آمده بود. وگرنه اشیاء مقدس و تقدس یافته بر اثر رسم و عادت را مسخره نمی کرد. پس از هرودوت مضمون جنون و اعمال کفرآمیز کمبوجیه را تمام نویسندگان دوران باستان تکرار کرده اند. حتی پرستینوس نوشته است که کمبوجیه که از اعمال مذهبی مصریان حیرت زده شده بود، معبد آپیس و خدایان دیگر را منهدم کرد. استرابون همان توضیحات را برای توجیه تخریب معابد هلیوپولیس و طیوه، ارائه داده است. بسیاری از پژوهشگران، در مطالعات تازه ای که براساس کاوش های باستان شناسی، از جمله کاوش هایی در سراپیوم ممفیس، مدفن گاوهای آپیس انجام شده است، به نتایج تازه ای دربارهٔ اتهامات مورخان به کمبوجیه دست یافته اند و معتقدند تصویری که هرودوت از کمبوجیه ارائه داده کاملاً نادرست است. بر پایهٔ نوشته های رسمی درون مقبرهٔ گاوهای آپیس، مشخص شده که یک گاو د
ر ششمین سال سلطنت کمبوجیه مُرده بود. این در حالی ست که در این زمان، کمبوجیه به نوبه و اتیوپی رفته بود و در مصر نبود. گاو بعدی هم در ماه اوت سال ۵۲۵ پیش از میلاد مُرده و در تابوتی از جنس سنگ گرانیت قرار گرفته و دفن شده است. این واقعه چهار سال پس از مرگ کمبوجیه و در چهارمین سال سلطنت داریوش اول روی می دهد. در کنار مقبرهٔ گاو آپیسی که در دوران کمبوجیه مُرده است، کتیبه ای به بلندای ۶۶ سانتیمتر و پهنای ۴۴ سانتیمتر وجود دارد که نشان می دهد به دستور کمبوجیه مراسم خاکسپاری با تشریفات ویژه ای انجام شده و تابوت گرانبهایی را نیز برای آپیس هدیه داده است. متن کتیبه چنین است: بر سنگ تابوت هم نوشته شده: در سمت چپ کتیبهٔ مذکور، کمبوجیه دیده می شود که در برابر آپیس زانو زده و بالای سرش نام و عنوان های «نماد هوروس، پروردگار آفتاب درخشان، فرعون مصر بالا و پایین. پروردگار رع، کمبوجیه خداوندگار مهربان و سرور دو کشور» را نوشته اند. به هر حال داستان هرودوت را نمی توان در پوند اوجاهورسنه دانست که بنابر آن، حضور کمبوجیه در سائیس علت دیگری داشته و آن، پرستش الههٔ نه ایث بوده است. داستان هرودوت را آشکارا بعدها کاهن های مصری و برای بدنا
م کردن کمبوجیه بافته اند. تنها می توان گفت پس از سرکوب قیام مصر، چند معبد غارت شده که دلیل آن هم، نه خصومت کمبوجیه با عقیده های مصری ها، که روی برتافتن ایشان از تابعیت شاه هخامنشی بوده است. بنابراین با دلیل می توانیم باور کنیم که کمبوجیه نیز مانند سلف و خلف خویش، کوروش بزرگ و داریوش بزرگ، کوشید تا از سیاست کلی ایرانیان بر پایهٔ مسامحه و سازگاری پیروی کند. واقعهٔ بردیا. بنا به روایت هرودوت، بردیا به همراه کمبوجیه به مصر رفت ولی پس از مدتی بین آن ها اختلافاتی ایجاد شد و کمبوجیه دستور داد برادرش به ایران بازگردد و مخفیانه فرمان قتل او را صادر کرد که در بین راه توسط مأموران دولتی کشته شد. اما بنا بر سنگ نبشتهٔ داریوش در بیستون، کمبوجیه قبل از حرکت به سوی مصر، بردیا را به قتل رسانید. هرودوت می گوید، بردیا پس از فتح مصر در این کشور بود و کمبوجیه بخاطر رشک بر او فرمان داد تا او به ایران برگردد. پس از رفتن او، کمبوجیه بیمناک بود و ترس از این داشت که بردیا او را بکشد و خود بر تخت بنشیند. او به پرکساسپ فرمان داد تا به پارس برود و بردیا را به طور پنهانی بکشد. پرکساسپ نیز چنین کرد و بنا بر گفتهٔ برخی، بردیا را در شکارگاه
ی کشت و برخی دیگر نیز می گویند که او را در دریای اریتره در آب غرق کرد. پس از کشتن بردیا، جز چند تن از مردم، کسی از راز کشتن او باخبر نبود؛ از جملهٔ آنان پیشکار کمبوجیه بود که کاخ شاهی را در دست داشت. این مرد برادری داشت که به بردیا شباهت بسیاری داشت. او طرحی اندیشید و به برادر خود گفت که تو باید به نام پسر کوروش بر تخت شاهی بنشینی. بردیای دروغین بر تخت نشست و دو برادر به سراسر کشور و از جمله به مصر، پیک و پیغام فرستادند که از این پس باید فرمانبردار بردیا پسر کوروش بود نه کمبوجیه. کمبوجیه اندکی بعد از این واقعه و پس از اعتراف به کشتن بردیا در نزد بزرگان پارس که در بستر مرگ او حضور داشتند، پس از هفت سال و پنج ماه شاهی درگذشت. بزرگان پارس حرف کمبوجیه را باور نکردند و گمان کردند که او چنین گفته است تا آن ها را به ستیزه با بردیا برانگیزد. پرکساسپ نیز که با مرگ کمبوجیه خود را در امان نمی دید کشتن بردیا را انکار می کرد. بدین ترتیب بردیای دروغین با مرگ کمبوجیه بی رقیب شد. او مالیات سه سال را به مردم کشورهای شاهنشاهی بخشید و نیز آنان را از خدمت جنگی معاف ساخت. اما برخی از پژوهشگران معاصر در درستی قتل بردیا توسط کمبوجی