Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
وند خانوادگی بسیار قوی توصیف می کند و جمعیت این طایفه را بیست و پنج هزار نفر دانسته است که اکثریت در شهر الازیگ زندگی می کنند. کوزلی چان(Kozliçan) یا کوسِل دشان (Kuseldşan) ناحیه ای در درسیم می باشد. ویلهلم استرکر محقق آلمانی مردمان ساکن در آن را قبیله ای به این نام گفته است (Alxasî) یا الکاس گروهی از کردان علوی و سنی (حنفی) که به کردی کرمانجی و زازاکی سخن می گویند اگرچه لهجه الکساییان به نزدیک بوده و در گروه گویش های جنوبی کردی قرار می گیرد. عمدتاً در البیستان و سیورک زندگی می کنند اما در دیگر نواحی کردستان نیز سکونت دارند. مرعش () جودت ترکای اسامی الکساس و الهاس را نامی مربوط به یک ایل در عثمانی دانسته است. مارک سایکس، کاسیانی(Kassiani) را به عنوان یکی از طوایف خلکانی ایل میلان نام می برد و حضور ۵۰۰ خانواده الخاس(Al Khass) در جنوب حلب را ثبت نموده است (Xormek) را به عنوان شاخه ای از الکساس در میان مردم اورفا ذکر کرده است. خورمک ها از مردمان کُرد در کردستان ترکیه به شمار می روند. سکونت گاه اصلی آن شهرستان چات(Çat) و منطقه کوسان(Kosan) در استان ارزروم و شهرستان مَکیران(Macîran) در سیواس و شهرستان مازگیرت در د
رسیم می باشد. مَکیران دراسناد عثمانی با نام حمید آباد چیت(Çît) نیز آمده است. در مکیران ۹۰ روستا وجود دارد که علوی هستند و به زبان کردی و در ۱۰ روستای آن به ترکی صحبت می کنند. دیگر مردم مکیران ایزولی، شادی و خیرانی می باشند.&lt;/small&gt; در جلد یک کتاب "جُمَل من انساب الاشراف نوشتهٔ بلاذری" آمده است مردمان قبیلهٔ خزاعه مکه براثر نوعی بیماری جمعی کشته شدند بازماندگان به طور متمرکز در خان یونس فلسطین طبق آمار ۱۹۴۵ میلادی، ۹۹۰ نفر جمعیت داشتند همچنین چندین خانواده از خزاعه در دیوانیه عراق و اهواز سکونت دارند که دارای شجره نامه مشخص می باشند که نسب خود را به قبیلهٔ خُزاعه در مکه می رسانند .علمای عرب دربارهٔ نسب قبیلهٔ عرب زبان الخُزاعه اختلاف دارند با این وجود شجره نامه ای که بر اساس آن نسب قبیلهٔ الخُزاعه به نیای آنان از قحطان می رسد شناخته شده تر است. قحطان به همراه قوم خود، از منطقه بابِل یا شمال شبه جزیره، به سرزمین یمن رفت. قبائل قحطانی در این منطقه حکومت هایی را همچون مَعین، قَتبان، حِمیریان و سَبائیان تشکیل دادند و تمدن های یمن و فعالیت های عمرانی قبل از اسلام، مربوط به قحطانیان بوده است. برخی از قبائل قحط
انی پس از انحطاط دولت های جنوب و ویرانی سد مأرب از یمن مهاجرت کرده و در مناطق مختلف شبه جزیره عرب منتشر شدند از جمله قبیله خُزاعه به منطقه مکه و اوس و خزرج به مدینه، مهاجرت کردند. در تاریخ اعراب قحطانیان و عدنانیان را عرب مستعربه (عرب دخیل غیر خالص&lt;/small&gt;) دانسته اند. خُزاعه یکی از قبائل قحطانی بشمار می رود. در جنگ جمل، عمروبن حَمِق فرمانده پیادگان خزاعه در سپاه علی بود و در جنگ صفّین، بسیاری از خزاعیان در سپاه علی جنگیدند. از آن میان، عبداللّه بن بُدَیل و سلیمان بن صُرَد فرمانده پیادگان سپاه علی بودند و ریاست همه خزاعه با عمروبن حَمِق بود. شماری از خزاعیان سپاه علی در این جنگ کشته شدند اندیشه های عرفای پیامبر اسلام محمد و حضور قبیله ای به نام الخُزاعی در مکه احتمال روابط محمد با الکسایی ها و ریشه های ایرانی او را را تقویت می کند. الخُزاعی قبیله ای که در دورهٔ پادشاهی ساسانیان در یمن سکونت داشتند. از آنها هنگام جنگ با قصی بن کلاب نام آورده شده، قصی بن کلاب (جد چهارم محمد) با شکست خزاعی ها، حاکم مکه شد و با حبی بنت حلیل بن حبشیه خزاعی ازدواج کرد. حدیثی در جلد اول الاستیعاب فی معرفه الاصحاب نوشتهٔ ابن عب
دالبر و کتاب اسدالغابه فی معرفه الصحابه نوشتهٔ ابن اثیر روایت شده است که می گوید «او (پیامبر) از خزاعه و خزاعه از اوست.» مادیریوس، زادگاه مانی در منطقه ای به نام کوسی قرار داشت. کوسی که با نام های کاسه کاس به سومری گودوآ یاد شده در عربی به صورت کوثی نوشته، در ۲۵ کیلومتری جنوب مدائن قرار دارد و به نام تل ابراهیم شناخته می شود. عزالدین بن اثیر زادگاه ابراهیم را در کوسی میداند. ابن سعد در "کتاب طبقات الکبری" می نویسد که جد مادری ابراهیم، ​​کربانه، کسی بود که رود کوسه را کشف کرد. طبری در تاریخ الانبیاء و الملوک می گوید: مادر ابراهیم نوبا یا آنماتالا نام داشت، که او دختر کریتا بود، کسی که رود کوتی را حفر کرد. یاقوت حموی در صفحه 488معجم البلدان آورده است: از امام اول شیعیان علی پرسش شد: آیا تبار شما از قریش است؟ و پاسخ دادند: ما از کوسی هستیم. این مطلب توسط ابن منظور در کتاب لسان العرب تکرار شده است.چهاردهمین جد محمد و علی خزیمه نام داشت که فرزند مدرکه معروف به ابو خزیمه و مقلب به بأبی هذیل بود به این سبب او را أبا الهذیل می گفتند، او از نواده گان ابراهیم بود. مدرکه نیا و جد قبیله هذیل در مکه شناخته می شود .مرکز ای
ن قبیله شهر مکه بوده است.اصمعی درباره ی قبیله ی هذیل آورده است: «هذیل أکراد العرب... لشدة مداومتهم للحروب». نجد ابن بسام مورخ عرب درباره هذیل گفت: در حجار هیچ کس نتوانست آنها را شکست دهد. یاککو همن-آنتیلا اسلام شناس فنلاندی ارتباط تباری علی با مردمان کوسی را علت حمایت ساکنان کوسی یا کوتی از او میداند و می گوید: سنگرهای اولیه شیعیان تا حد زیادی در منطقه کوتا قرار داشتند. کوسی در تورات دو بار با نام کوتوم ذکر شده است. پیش از جنگ ایران و اعراب رستم فرخ هرمز سردار ایرانی در کوسی اقامت داشت و در دوران اسلامی با عبور لشکریان اسلام از آن اهمیت یافت و در عصر عباسی میدان جنگ بین آل امین و مامون بود. خاندان هارفوش از خزاعی که در بعلبک امارت هارفوش را بنا کردند.گسترش آیین شیعه در شام با حضور این خاندان و قبایل عرب هَمدانی صورت گرفت.عثمانی ها در ۹۹۹ هجری قمری هارفوشیان را خراج گذار دولت عثمانی کردند و در ۱۲۷۳هجری قمری به حضور هارفوشیان در قطنا و بعلبک پایان دادند .ترکان جمعیتی را قتل عام کردند و بازماندگان به جزیره ی کرت تبعید و برخی به دمشق گریختند.قطنا که در منابع یونانی " "کاتانیا" " یا " "کاتانی" " ذکر شده است به نام
"وادی العجم" نیز شناخته می شود در ناحیه ی کوهستانی هرمون قرار دارد. هارفوشیان جزو نخستین امیران لبنان بودند که بر ضد حضور ابراهیم پاشا و لشکر مصر در لبنان قیام کردند کوسارا (Kussara) در ملطیه به عنوان خاستگاه سلسله ای که پادشاهی قدیمی هیتی ها را تشکیل می داد، یاد می شود. آنان پس از ایجاد دولت هیتی در بغازکوی، ایالتی به نام کیزوواتنا در شمال مادنلی و غرب غازی عینتاب کنونی تاسیس کردند. در سال ۱۱۸۰قبل از میلاد به دنبال هجوم ترکیبی کاسکاها ، فریگی ها،بالکانی ها و آشور ویران شد و پادشاهی هیتی از سوابق تاریخی ناپدید گشت و بسیاری از قلمروهای آن به تصرف آشور درآمد. لورنس وادل، آسترووه آخرین پادشاه هیتی تبار در کارکمیش که توسط سارگون دوم آشور در ۷۱۸ق.م کشته شد را با پدر اولین پادشاه آریایی هند، ثبت شده در مهاباراتا "و تاریخ بودایی هند به نام دِهتراسترا که در حدود۸۰۰-۹۰۰ پیش از میلاد می زیست یکی دانسته است." لورنس وادل ادامه می دهد ختی آری ، یا «هیت ها» یا شاخه شرقی آریایی ها که از دشمنان بالکانی-آشوری گریخته و به هند حمله کردند و با آریایی سازی، هند را متمدن کردند، اکنون با مشاهدات بیشتر من مشخص شد که این قوم نیز خود
را در حماسه هایشان با عنوان هیتی- Hitt-ites می خواندند. آنها خود را به زبان بومی پالی اولیه ی خود "ختی آریو" می نامیدند و بعد ها به "کشاتریا آریا" آن را سانسکریت کردند. خاندان "دِهتراسترا" در ابتدا پادشاهی پالی زبان "،" ماگد ) را در حاشیه رود گنگ ایجاد کردند وادل مردمان چترال را تنها بازماندگان هیتی تبار در جغرافیای هند معرفی می کند.مردمانی که به نام خو وار چترالی و کهواری شهرت دارند. بررسی های ژنتیک صورت گرفته در سال ۲۰۱۹نشان داد چیترالی ها یک جمعیت ترکیبی از اجزای ژنتیکی غرب آسیا و جنوب آسیا می باشند. زبان آنان، کهواری است اما به گفتاری های دیگری از جمله پالوله، دامیلی، کلاشه، یدقه، وخی، فارسی و پشتو نیز سخن می گویند.گئورگ مورگنستیرنه خاطرنشان کرد: «کهواری، از بسیاری جهات، کهن ترین زبان در میان تمام زبان های مدرن هند است، که بخش بزرگی از زبان سانسکریت را حفظ کرده است. به زبان کهواری آرنیا، چتاری، قشقری نیز گفته می شود.گئورگ مورگنستیرنه در کتاب عناصر ایرانی در خووار زبان کهواری را در خانواده زبان های شمال غربی ایران قرار می دهد. در سیصد سال گذشته آثار ادبی چترال تحت تاثیر ادب فارسی قرار داشته است. چترال تنه
ا ۲۳کیلومتر با مرز تاجیکستان فاصله دارد.چترال در طول تاریخ خود مورد تهاجم ترکان و هپتالیان و کوشانیان هند قرار گرفته است.خاندان حاکم چترال سلسله کاتور بود که توسط شاه کاتور (۱۵۶۰) تأسیس شد.او سلسله ی مغول در چترال را سرنگون کرد.خاندان حاکم چترال نسب خود را از یک عارف صوفی به نام بابا ایوب می دانستند.این شاه نشین تا سال ۱۹۴۷پا بر جا ماند و در این سال تحت حاکمیت پاکستان درامد. کوساره(Kossarh) : پادشاهی نو هیتی بود که در شمال غربی سوریه کنونی و استان هاتای در جنوب ترکیه واقع شده بود جایی که پالاستو نام داشت. این پادشاهی مدتی پس از فروپاشی امپراتوری هیتی، در قرن یازدهم پیش از میلاد توسط "تایتا" رهبر قبیله هیتی تاسیس شد و منطقه نسبتاً وسیعی را در بر می گرفت شامل دره آمیک (Amik)، انتاکیه، مادنلی(Madenli)، حصه(Hassa) و کورتولوس(Kurtuluş). قلمرو پالاستو را در دره آمیک و غرب حلب، مهرده(maˈħarda) و شیزر در جنوب دانسته است. بنای یادبود ملکه کوپاپیا همسر تایتا در شیزر قرار دارد. قلعه های باستانی شیزر در ۲۸کیلومتری شهر حمات ("Ḥamāṯ") واقع شده است. شهر کینالوا (Kinalua) به مدت ۲۰۰ سال پایتخت پالاستو بود. آشور ناصیرپال دوم
پالاستو را تحت انقیاد خود درآورد.استعمار آشوری تا زمان سلطنت آشوربانیپال ادامه داشت در هجوم آشور، خزازو(در کتیبه آشور: "Ḫazazu") و قلعه آریبوآ در سرزمین لوهوتی به مرکزیت هَزریک (Hazrik) و بندر سوکاس در ساحل دریای مدیترانه ویران و بیت آگوسی (استان حلب) تسلیم آشور شد.آشور ناصیرپال سربازان لوهوتی را خارج از شهرهای تسخیر شده شان به چوب بست. جوزف هالیوی شرق شناس یهودی-فرانسوی کالکیس ("Khalkìs") را مرکز پادشاهی ذوبه(هیتی) دانسته است در حالی که اسناد متأخر آشوری کشف شده در دمشق، الکیسوه (Kissoué) را مرکز پادشاهی ذوبه نشان می دهد در اول سموئیل ، گفته شد که پادشاهان ذوبه با شائول ، پادشاه اسرائیل(سامریه) جنگیدند(Samuel 14:47) در عهد عتیق، رزون (عبری:Azar-Yao)معروف به هیزیون(Hezion) شاه ذوبه و دشمن فرمانروای سامریه، سلیمان ذکر شده است هیزون به همراه بازمانده ای به نام حداد از شاهی اِدوم علیه سلیمان جنگیدندبر اساس سندهای کورخ ، هادادزر شاه هیتی از نوادگان هیزیون (اول سموئیل 14:47، دوم سموئیل 8:3-12) شش بار با شلمانسر آشور جنگید و بار دیگر با ایرولنی از خاندان هیتی پَریتا در حلب ائتلافی متشکل از یازده پادشاهی را در نبرد
کرکر علیه پادشاهی آشور رهبری کردندپس از مرگ هادادزر فرزندش هزائیل ("ẖzāʾēl") شاه آرامیا شد او ۴۲ سال حکومت کرد، یورام پادشاه سامریه و پادشاهی یهودا را شکست داد. دو حمله ی آشوریان را دفع کرد و شهر گات که در زمان شائول یا داوود پادشاه تصرف شده بود را بازستاند کتیبه ی هزائیل در تاش هادتو (Hadātu) در ۳۰ کیلومتری کرچمیش و در جوار شهر کوبانی قرار دارد.کتیبه ی هزائیل به نام تخت هزائیل شناخته می شود. آخرین پادشاه این سلسله رزین در طول سلطنت خود، خراجگزار آشور بود. او علیه تیگلات پیلسر سوم شورش کرد. تیگلات پیلسر سوم در لشگر کشی سه ساله اش به آرامیا، غارت چهارپایان، بریدن مزارع و درختان سپس محاصره و ویران سازی دمشق و سرکوب رزین را انجام داد. پس از خروج تیگلات پیلسر سوم (2 پادشاهان 16:7–9)،احاز پادشاه یهودا فرستاده ای به نزد تیگلات پیلسر سوم -پادشاه آشور- فرستاد، گفت: من بندهٔ تو و پسر تو هستم و از او در برابر دشمنانش طلب یاری نمود پس از آن احاز دمشق را به تصرف درآورد و زرین را اعدام کرد جمعیتی از کرد ها در شهر ارزین و دورتیول اسکندرون و قری خان زندگی می کنند. چیای کۆرمانج (جبل الاکراد) که محل اسکان چهار قبیله ی کُرد اس
ت در جنوب هاتای قرار دارد و بین سه استان سوریه تقسیم شده است. کوه هزی (Hazzi) مرز طبیعی میان استان هاتای ترکیه و استان لاذقیه سوریه مرتفع ترین محل در چیای کۆرمانج است. در اسناد هوری و هیتی این کوه به نام هَزی("Ḫazzi" :𒄩𒊍𒍣) )و ("Ḫazi":𒄩𒍣) آمده است. یونانیان این کوه را کاسیون (Κασιον)و کازیوس (Kazios) گفتند.لین فاکس خاطرنشان می کند: «نام هیتی تا قرن نهم [پیش از میلاد] در فرهنگ نو هیتی تداوم یافت و بنابراین وقتی یونانی ها در سمت شمالی کوه هَزی مستقر شدند، همچنان قله اصلی آن را «کوه کاسیوس» نامیدند.نام های تئوفوریک یونانی کاسیودورا ("Kassiodora)" و کاسیودوروس ("Kassiodorus") بیانگر اهمیت مذهبی این کوه نزد یونانیان است شهر کساب در دامنه ی جنوبی آن قرار دارد. شهر آوارین (Avarîn) که در عربی عفرین خوانده می شود در منطقه چیای کۆرمانج بنا گردیده.امارت کیلیس، امارت کردی بود که تا زمان فروپاشی سلسله ایوبیان در سال ۱۲۶۴ بر نواحی کیلیس و حلب حکومت می کرد. حاکمان این امارت از نوادگان شیخ فخرالدین، یکی از بزرگترین فیلسوفان ایزدی بودند که به دلیل روابط حسنه با خاندان ایوبی، صلاح الدین ایوبی حکمرانی به مرکزیت شهر کیلیس در نزدی
کی عفرین را به آنان سپرد.شیخ مند به عنوان فرمانروای شاهزاده ای منصوب شد که از حلب و دمشق تا کیلیس، مرعش در ترکیه امروزی امتداد داشت .در دوران حکمرانی خاندان جان پولاد مقر حکومت به شهر حلب منتقل شد، در پایان این شاهزاده توسط حکومت عثمانی از میان رفت. پنج طایفه ی بومی عفرین عبارتند از: همچنین جمعیتی از روباری، زاگی، دینی، روژکی و شکاک در عفرین زندگی می کنند.عفرین شامل ۲۵۳ روستا است از جمله روستاهای آن خِزیانه علیا و پایین (Xaziyana Jêrîn) در مابتان و اکسِل(Axcel)و ) می باشند. روستای خَزِویه (Khazewiye) و خیدریه (Khidiriya) با ۱۴۱۳و ۲۷۰۸نفر جمعیت از بزرگترین روستاهای عفرین بشمار می روند. الدقوقی طوایفی به نام خاصوغلو در رقه و ملطیه و غازیانلودر کیلیس و کاسیکانلو در دیاربکر، ماردین، مرعش، آدیامان ملطیه و رزکان و رقه در سوریه را نام برده است. اسامی نواحی و افراد مرتبط با ایل خزل در لوح و کتیبه های آشور دیده می شود از جمله گزارش لشکرکشی شلمنسر شاه آشور که فرمان پوست کندن یکی از بزرگان شهر پرتوکه در گیزل را صادر می کند. در اشارات دیگر تیگلات پیلسر یکم سرزمین قبیله ی پوروکوزی شناخته شده در حکاری و وان ترکیه کنونی را
فتح می کند.توکولتی-نینورتای یکم قلمرو های پوروکوزی، شاریند، مهری و آلوخین را از کوتی بر می شمارد و در کتیبه خود نابودی و در آتش سوزاندن آن پس از تصرف قلمرو های آلزی، آلایا، مدنی، نیهانی، تبورزی، شوباری، کوتموهی و مومی که از کورتی ها بودند، اشاره می کند. بار دیگر تیگلات پیلسر اول به سبب آنچه "دریغ کردن خراج و مالیات توسط پوروکوسی ها و آلزی ها" گفته شد، لشکر خود را رهبری و سرزمین های آلزی و پوروکوسی که نافرمان بودند را کشتار و ویران می سازد.آشور-ناصیر-"پال" برای سرکوب شورشیان شهر کازی (Kazi) در مجاورت رود زاب سفلی اقدام می کند و پس از گذر آن شهر با سنگر مردمان بیست شهر از داگارا، بارا، کاکزی، سرزمین لولو، بوناسی، موسینا. لاربوسا، دژ کرتیارا، دور-لولوما، بونیسا ... روبرو می شود .شلمنسر یکم آشور در لشکرکشی به کوتموهی یا کوموهی : از آن سرزمین کوتی ها(Kutî) که تعدادشان به اندازه ستارگان بهشت ​​بی شمار است و غارت بلدند بر من فرود آمدند و با من جنگیدند و دشمنی برانگیختند. برای آشور و ایزدان بزرگ، سرورانم، دستم را به دعا بلند کردم و گفتم: آنها صادقانه به من وعده حسن نیت خود را دادند. اردوگاه لشکر خود را پشت سر گذاشتم،
برگزیده ترین یک سوم ارابه هایم را برداشتم، با آن ها به میان نبرد شتافتم. از مرز سرزمین اوروادری تا سرزمین کوتموهی، مناطق دورافتاده، سرزمینی گسترده، اجساد میزبانان بیشمار را من ریختم. با خون اجساد رزمندگانشان دشت وسیع را پر کردم. خزای یا خازی (Khazi یا Khazay) یکی از اقوام باستانی ذکرشده در متون تاریخی و فهرست های تحوتموس سوم، فرعون مصر،مربوطه به ۱۴۵۰ پیش از میلاد بوده است. بر اساس منابع تاریخی، موقعیت این قوم در نزدیکی Tell el Kussis، در شمال غربی مگیدو، مشخص شده است.در متون تاریخی، خزی در کنار خاتی (Hatti) و دیگر اقوام آناتولی ذکر شده است. برخی از محققان معتقدند که خازی ها ممکن است بخشی از یک کنفدراسیون قومی بوده باشند که در مناطق کوهستانی شرق دریای مدیترانه سکونت داشتند و احتمالا تحت نفوذ تمدن های بزرگ همجوار مانند کاسی های بابل، هیتی ها و مصر باستان قرار داشتند.وَرزانا شاه خزی ، در یکی از نامه های تاریخی مربوط به جنگ های جنوب سوریه ذکر شده است. در این نامه، او به شاهزاده توشولتی (Tushulti) نوشته است که شهرهای مختلفی از جمله ماتی(Mati) مورد حملهٔ خبیری ها قرار گرفته اند و شخصی از این شهر نجات یافته است. فل
ندرز پیتری در کتاب سوریه و مصر: بر اساس نامه های تل العمارنه صفحات 184 و 185 به مکان هایی مانند خزی (Khazi)، اوگاریت (Ugarit) پرداخته است .او توضیح می دهد : اوگارت (Ugarit): منطقه ای در شمال سوریه، در ساحل (نامه ی 152؛ اخبار دریافتی از طریق دریا در نامه ی 178)، که در شمال دور، در مرزهای ادعاهای مصری (نامه ی 171) قرار دارد.تنها منطقه ی باارزش در ساحل شمالی گوبلا (Gubla) دهانه ی رود اورونتس (Orontes) است که باید منطقه ای مهم بوده باشد اما در غیر این صورت ذکر نشده است.در مشرف بر این منطقه جبل أکراد (Jebel Okrad) قرار دارد که شبیه به اوگارت (Ugarit) به نظر می رسد، اما در واقع فقط به معنای "کوه کردها" (جمع: أکراد / أکراد یا Akrad/Okrad) است.با این حال، این احتمال وجود دارد که همان طور که کردها، یا کاردوخی ها (Carduchi)، در دوران یونانیان تقریباً در همین مناطق امروزی زندگی می کردند، این کوه نیز در همان دوران این نام را گرفته باشد و سرزمین اوگارت (Ugarit) همان سرزمین أکراد (Okrad) یا کردها (Kurds) بوده باشد.شواهد موجود این مکان را به وضوح مشخص می کند، حتی اگر نام آن کاملاً تطبیق داده نشود.اوشتیرُو (Ushtiru): احتمالا
ً در قسمت های بالایی دره ی لیتانی (Litany) قرار داشت، زیرا در مسیر دشمنان شمالی که به خازی (Khazi) و عزیزیه (el 'Azziyeh) نزدیک می شدند، واقع شده بود (نامه ی 252). اما ماریو لیورانی خازی یا خزی را در مکانی دیگر شناسایی نموده است . او در کتابش نوشته است :خزی یا خازی (Khazi) در بقاع لبنان (Lebanese Beq'a) در عربی امروزی: تل حزین (Tell Hizzin) قرار داشته است. کزل لو (kazallu) : کزَل له(Kazalla) که در متن اصلی "فهرست سال واراد سین" به خط اکدی یا سومری، نوشتار این گونه است: نوشتار کزل لو به شکل «ka-sà-[al-l]u-ukki» بیانگر تلفظ آن است. این مکان در منابع دوره بابلی قدیم (Old Babylonian) معمولاً به شکل «ka-zal-lu» نوشته می شده است.در گواهی های دیگر در متون کیش و ماری به صورت کسالوک(Kasaluk) یا کاسالوک یافت می شود قلمروی باستانی در میان رودان می باشد که در شمال غربی آداب، در حدود ۵۰ کیلومتری شمال بابل، واقع شده بود.در دوران پادشاه کاشتوبیلا(Kashtubila)،کازالو علیه سارگن اکدی در قرن ۲۴ یا ۲۳ پیش از میلاد جنگید. سرزمین کزل لو اولین اطلاعات موجود درباره کزل لو به تسخیر آن توسط سارگن اول آکدی اشاره دارد. به نظر می رسد این
شهر مقاومت کرده و سپس ویران شده باشد. پس از آنکه بخشی از امپراتوری آکدی شد، دوبار در سال های ۲۲۸۴ و ۲۲۶۰ پیش از میلاد شورش کرد، اما هر دو بار شکست خورد. در اواخر همان قرن، موفق به دستیابی به استقلال شد.پس از سقوط امپراتوری آکدی، اور به قوی ترین دولت در سومر تبدیل شد. کازالو توسط فرمانداری که متحد اور بود، اداره می شد. پس از سقوط اور، قلمرو کزل لو شروع به رشد کرد و کنترل بیشتری بر منطقه خود به دست آورد.در آثار منابع مربوط به سال های ۲۰۰۰-۱۹۰۰ پیش از میلاد نام دو پادشاه مستقل کزل لو به نام نامرات و لوگال-آواک که تابع ایسین یا هیچ قدرت دیگری نبودند به چشم می خورد . از سال ۱۸۹۷ پیش از میلاد، کیش و بابل، دو شهر در حال رشد، تلاش کردند تا از سلطه کزل لو آزاد شوند و سرانجام موفق به این کار شدند. پس از نبردهای سال ۱۸۸۳ پیش از میلاد، کزل لو همچنان قدرت منطقه ای خود را حفظ کرد.در سال ۱۸۶۱ پیش از میلاد، بابلی ها به کزل لو اعلان جنگ کردند و در سال ۱۸۵۴ پیش از میلاد، پادشاه این شهر، یاخزیر-ایلو(Yakhzir-ilu)، را کشتند. سپس در سال ۱۸۳۵ پیش از میلاد، کزل لو برای مدتی تابع لارسا شد و پس از چند ماه استقلال خود را بازپس گرفت. ا
ما در حدود سال ۱۸۰۰ پیش از میلاد بدست حمورابی فتح و بخشی از امپراتوری بابل شد. دانو ماش دا(dnu-muš-da) ایزد یکتای قلمرو کزل لو درنیمه اول هزاره سوم پیش از میلاد آمده است.او با صفات آگهی دهنده و ایزد باران خوانده می شد.آنتوان کاویگنو و مانفرد کریبرنیک سومر شناس و آشور شناس در کتاب دایره المعارف آشورشناسی و باستان شناسی آسیای باستان آورده اند : نام [دا]نوماشدا (Numushda) از نظر ریشه شناسی قابل توضیح نیست و به احتمال زیاد نه سومری است و نه اکدی، بلکه منشأ زبانی دیگری دارد. این نام آخرین بار در متون مربوط به سلطنت حمورابی گواهی شده است ، پس از فتح مرکز فرقه در کزل لو پرستش او در میان رودان پایان یافت تریور برایس در کتابش با عنوان " پادشاهی هیتی ها " آورده است :حمله به بابل نمی توانسته با هدف اعمال حاکمیت بر منطقه انجام شده باشد؛ زیرا بابل به سادگی از آناتولی و مرکز قدرت هیتی ها بسیار دور بود. با این حال، گمان می رود که این حمله هیتی ها به بابل به دوران سلسله آموری حمورابی پایان داد و باعث شد کاسایی ها به قدرت برسند. بنابراین، ممکن است این حمله از طریق اتحاد با کاسایی ها یا به عنوان تلاشی برای جلب حمایت آن ها صورت
گرفته باشد. آگوم (کاکریمه)رهبر کاسایی ها در ۱۵۸۰ پیش از میلاد ، از حلوان و مسیر خانقین به بابل لشکرکشی و آن شهر را فتح نمود لورنس وادل هیتی ها راکاسایی می پنداشت وادل در کتاب خود می گوید: مهاجرین هیتی در غرب از جملهِ آنان پارتولان، شاه هیتیِ ایرلند که خود و قبیله ی او پارات، را «کازی» (Kazzi) دانستند خواستگاه شاهان هیتی آناتولی در کوسارا قرار داشت و ازدواج دختران کاسایی با شاهان هیتی مانند ازدواج دختر کاداشمان انلیل اول با شاه هیتی و دختر بورنا-بوریاش دوم، شاه کاسایی، با شاه هیتی سوپیلولیوما دوم با هدف تقویت روابط بین خاندان ها صورت گرفت . در دو کتاب به اتحاد کاسایی ها و هیتی ها برای فتح بابل اشاره شده است . ۱. براساس تحلیل Richardson (2007, pp. 25–26)، کاسی ها ممکن است با هیتی ها متحد شده و از حمله آن ها به بابل در سال ۱۵۹۵ پیش از میلاد حمایت کرده باشند. ۲. Freu, Klock-Fontanille &amp; Mazoyer (2007, pp. 111–117) اشاره می کنند که این اتحاد احتمالی به سقوط دودمان آموری و به قدرت رسیدن آگوم دوم از دودمان کاسی ها منجر شد. ۲۲۰ سال پس از اشغال کزل لو بدست حمورابیِ آموری، کاسایی ها بابل را فتح نمودند.کزل لو منطقه
ای باستانی در جغرافیای مرکزی میانرودان است که شامل نواحی بغداد، فلوجه، و مناطق شرقی و جنوبی تر تا بابل می شود. این سرزمین با عنوان «جغرافیای مادیروس» شناخته می شود و محل سکونت ایل خزل بوده است.تهاجم هیتی ها و کاسایی ها به میانرودان، برخلاف روایت های تحریف شده که بخشی از تلاش های سیستماتیک اعراب برای انکار حاکمیت و مالکیت تاریخی ایرانیان بر میانرودان است و آن را اقدامی برای سلطه بر بابل می دانند، با هدف آزادسازی کزل لو صورت گرفت. فرهنگ. جامعه ی خزل از واحد های کوچک به نام خیزان(Khizan) تشکیل شده، خیزان اصطلاحی کُردی است که به چند خانواده، با ریشه ی مشترک و پیوند های فامیلی که در یک مکان سکونت دارند، گفته می شود. ایرج افشار ایل خزل را چنین توصیف می کند: خصلت مردم این ایل به گونه ای است که همواره پیوندهای خویشاوندی بر کلیه روابط حاکم است. آیین و رسوم. گاوبران (گاو ربایی): این مراسم با نیایش طلب باران به درگاه خدا انجام می شود. این مراسم هر ساله در روستاهای خزل انجام می شود و طی آن یک گاو یا گوسفند در مجاورت چشمه آب قربانی شده به شکلی که خون قربانی در چشمهٔ آب وارد شود. دربندهای بیست ونه تا سی وچهار اوستا آمده ا
ست که ضحاک که در پی نابودی جهان برمی آید قربانی های فراوانی را به درگاه آناهیتا پیشکش می کند تا آناهیتا او را در نابودی هفت اقلیم یاری دهد، ولی آناهیتا دست رد بر سینه ضحاک می زند. پس از اینکه ضحاک از درگاه آناهیتا مأیوس بازمی گردد، فریدون عزم جزم می کند که با پیشکش کردن قربانی به درگاه آناهیتا، حمایت او را در شکست دادن ضحاک به دست آورد و آناهیتا خواسته او را بر آورده می کند. گاو نماد خیر و برکت بوده و ثرَئیتَونَه در اوستا (فریدون) پیش از آنکه در پی انتقام جمشید باشد، به دلیل کشته شدن گاوش توسط ضحاک از وی کینه به دل داشت.بر اساس متن شاهنامه پایتخت و تختگاه فریدون شهری بود به نام «کوس» و زادگاه ثرَئیتَونَه (فریدون) در اوستا «وارنه» ذکر شده است. نویسندگان معاصر مکان های مختلفی را به عنوان وارنه شناسایی نموده اند از جمله قلعه ایرج، مربوط به دوره ساسانی در شهرستان ورامین روستای ورکه لاریجان در طبرستان و ناحیه ای به نام وَرِن در دهستان هرازپی جنوبی شهرستان آمل. در ادبیات شفاهی ایل خزل زادگاه فریدون تپه باستانی وراینه نهاوند با قدمت ۷۰۰۰ سال پنداشته می شود. ویار فریدون نام بخشی عریض با کف سنگی از رود گاماسیاب را مسی
ر عبور لشکر فریدون از گاماسیاب به سوی قلعه ضحاک دانسته و دشت وسیعی معروف به جاجنگ در بخش کاکاوند دلفان را محل نبرد فریدون با کاکویه نواده ضحاک می پندارند. در سال ۱۳۸۰ با بررسی های صورت گرفته توسط یعقوب محمدی فر, بقایای معماری سنگی , گونه های متنوعی از سفال در اطراف سراب ماران شناسایی شد که گاهشماری این گستره را از گودین VI, دوره ساسانی, و صدر اسلام طبق بندی نمود. محققان هنگام بررسی محوطه سراب ماران موفق به شناسایی چند ردیف از سنگ های پاک تراش با ملاطی به سانِ آنچه در بنای نیایشگاه آناهیتا کنگاور کارشده بود, شدند. شناسایی نشانه هایی از سنگ تراش هایی که حدس زده شد از سنگ های این بخش برای معبد آناهیتا استفاده شده است و پراکندگی سنگ های صیقلی در محوطه و چیدمان سنگی مانند دیوار به گونه منظم که بعید نیست دنباله آن نیز در زیرخاک مدفون باشد توضیحی بر اهمیت معنوی تپه سراب ماران است. رسم دیگری به نام هاله هاله مربوط به نیایش طلب باران در این محل انجام می شود. مِرآزه وَر: پس از پایان چله کوچک زمستان، در ابتدای اسفند به مدت پنج روز و شامل مجموعه ای از آداب و مراسمات بوده، از جمله نوبران (عیدی بران)، تهیه سومِنو (سمنو)، د
ید و بازدید، عید نو، آشتی کنان و خون بس و…. . خواستگاری :برای آگاهی یافتن از توانایی داماد در ادارهٔ زندگی، پدر عروس اورا به مدت مشخصی به کار وامی دارد، از جمله کار در مزرعه و کار در جوشکاری و آهنگری و… عروسی :مراسم ازدواج در خِزِل دو تفاوت نسبت به مراسم ازدواج در سایر نواحی کرد نشین دارد: ۱-هنگام ورود عروس به خانه ای که قرار است در آن زندگی کند اقوام داماد، دست و پا و صورت او را با ذکر دعا و با آبی که پیش تر دعا داده شده است غسل می دهند. ۲-پیش از پایان مراسم عروسی عروس و داماد هر کدام ظرفی از سمنو و حنا را در دست می گیرند، پسرانِ مجردِجوان در سوی ایستاده و عروس با قاشق کوچکی سمنو بر دهانشان می گذارد و دخترانِ مجردِ جوان در سوی دیگر ایستاده و داماد بر دست آنان حنا می گذارد و آنان برای خوشبختی این زوج دعا می کنند. در مراسم ازدواج برخی مناطق خِزِل نشین از حلوا معمولی یا حلوا کُردی استفاده می شود. عزادارای :مراسم عزاداری در خِزِل به شیوه ای خاص برگزار می شود که شامل آداب گوناگونی است. این آداب شامل: ۱-حضور خویشان و آشنایان در مراسم ۲-دفن میت ۳-مور خوانی ۴-شیون کردن (زنان زیر گونه ها و مردان پیشانی را خراش می دهن