Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ولسوالی پُلِ خُمری یکی از ۱۵ ولسوالی ولایت بغلان، به مرکزیت شهر پلخمری در شمال افغانستان است. پُلِ خُمری از ولسوالی های درجه اول و صنعتی ولایت بغلان بوده، ۶۴۰ کیلومترمربع مساحت دارد و یازدهمین ولسوالی بزرگ بغلان می باشد. این ولسوالی با ۲۴۲٬۸۵۹ نفر جمعیت در سال ۱۳۹۹، پر جمعیت ولسوالی ولایت بغلان است. جغرافیا. ولسوالی پُلِ خُمری از شمال با ولسوالی های بغلان جدید، از شرق با ولسوالی نهرین و از جنوب با ولسوالی های دهنه غوری و دوشی محدود می باشد. پلخمری مرکز این ولسوالی ۲۰۴ کیلومتر از کابل فاصله دارد و بر سر راه کابل-مزارشریف واقع شده است. ولسوالی پُلِ خُمری از ولسوالی های سرسبز و صنعتی ولایت بغلان است که حدود ۳۹۴ نفر در هر کیلومتر مربع آن زندگی می کنند. آب و هوای پُلِ خُمری گرم و مرطوب است و متوسط دما ۱۸ درجه سانتی گراد است. گرم ترین ماه آن، ماه اسد با ۳۲ درجه سانتی گراد و سردترین ماه آن، ماه دلو با ۲ درجه سانتی گراد می باشد. میزان بارش به طور میانگین ۶۹۸ میلی متر در سال است. مرطوب ترین ماه آن، ماه حوت با ۱۹۷ میلی متر و خشک ترین ماه آن، ماه اسد با ۲ میلی متر بارندگی است.
ولسوالی تاله و برفک یکی از ۱۵ ولسوالی ولایت بغلان، به مرکزیت شهر تاله و برفک در شمال افغانستان است. تاله و برفک از ولسوالی های درجه دوم و ولایت بغلان بوده، ۳٬۱۸۱ کیلومترمربع مساحت دارد و بزرگ ترین ولسوالی بغلان می باشد. این ولسوالی با ۴۴٬۸۵۲ نفر جمعیت در سال ۱۳۹۹، هشتمین ولسوالی پر چمعیت ولایت بغلان است. جغرافیا. ولسوالی تاله و برفک به شکل مثلث در جنوب غربی ولایت بغلان قرار دارد و از شمال غرب با ولسوالی دوشی، از جنوب با ولایت پروان و از جنوب غرب با ولایت بامیان محدود می باشد. تاله و برفک مرکز این ولسوالی ۱۲۳ کیلومتر از شهر پلخمری فاصله دارد. ولسوالی تاله و برفک از ولسوالی های کوهستانی و مرطوب ولایت بغلان است که حدود ۱۴ نفر در هر کیلومتر مربع آن زندگی می کنند. آب و هوای تاله و برفک سرد و خشک است و متوسط دما ۲ درجه سانتی گراد است. گرم ترین ماه آن، ماه اسد با ۱۸ درجه سانتی گراد و سردترین ماه آن، ماه دلو با ۱۴- درجه سانتی گراد می باشد. میزان بارش به طور میانگین ۸۸۱ میلی متر در سال است. مرطوب ترین ماه آن، ماه حوت با ۷۷۱ میلی متر و خشک ترین ماه آن، ماه اسد با ۱۳ میلی متر بارندگی است.
ولسوالی جلگه یکی از ولسوالی های چهارده گانه ولایت بغلان درشرق این ولایت، دریک نقطه ای حساس و استراتژیک اخذ موقعیت نموده است، که می تواند ولسوالی های نهرین، برکه، خوست واندراب را با هم متصل بسازد، این ولسوالی ۶۲۹٫۹ کیلومترمربع مساحت دارد و سیزدهمین ولسوالی بزرگ بغلان می باشد. این ولسوالی با ۲۶٬۹۷۱ نفر. است جمعیت در سال ۱۳۹۹، سیزدهمین ولسوالی پر جمعیت ولایت بغلان است. آب و هوا. جلگه آب و هوای کاملاً چهار فصلی دارد، بهار آن بارش های پیهم باران و برف و هوای نسبتاً معتدل دارد، درین فصل باران شدید صورت می گیرد که باعث جاری شدن سیلاب که در نتیجه ای آن زمین های کشاورزی تخریب گردیده و راهای مواصلاتی این ولسوالی باولسوالی های همجوار کاملاً قطع می شود، درفصل تابستان هوا نسبتاً گرم گردیده باعث آب شدن برف های بلند کوه ها می گردد درنتیجه آب خیزی های سیلگونه که سبب تخریب سربندهای آب و مانع رفتن دانش آموزان به مکاتب می گردد، درفصل خزان هوا نسبتاً معتدل و مایل به سردی می گراید این فصل در ولسوالی جلگه فصل جمع آوری میوه جات، سبزیجات، و غله جات می شود. اما درفصل زمستان فصل که نام و نشان خودرا به خاطره ها گذاشته مردم می تواند در
فصل قبلی آماده گی های لازیم خودرا اتخاذ نمایند، در این فصل هوا خیلی سرد و یخبندان است که دما دراین فصل زیر صفر می باشد، که باعث بندش راه ها نیز می گردد، واین فصل را می توان فصل ذخیره گاه آب نامید، که برف درکوه ها ذخیره می شود ودرفصل تابستان از آب شدن آن برف های ذخیره شده مردم از آب آن در زراعت و باغداری شان استفاده ای اعظمی می نمایند، حتی از آب اضافی آن ولسوالی نهرین نیز سود زیاد می برند. (محقق محمد قاسم آرین) کوه ها. ولسوالی جلگه درانحصار کوه های بلند از شرق کوه های چون پلفی، مالک اژدر، از غرب چون کوه زر کمر و ارتفاعات شهید، ازشمال کوه تنگی و شمال غرب کوه تیرسنگ، و از جنوب کوه ماسان و جنوب غرب کوه قصبه (سنگر مشهور مجاهدین درزمان جهاد و مقاومت). زیارتگاه. ولسوالی جلگه دارای زیارتگاه های نیز می باشد مانند خواجه هجران، خواجه پسته، خواجه غار، چهل چنار، خواجه کوه شیر (مالک اژدر) پنجه شاه و خواجه اولیا. آثار باستانی. این ولسوالی چنانچه که در اواخر دیده شده است دارای آثار باستانی نیز بوده است. مانند پوزه ای کمر (اثراز سلسله ساسانیان درآن دیده شده) به تعداد ۷۵قطعه سکه ساسانی ویک کوزه از آنجا از اثر کندن کاری سرک به
تاریخ ۵/۱۲/۱۴۰۱ یافت شده است که فعلآ در موزیم ملی کشور ثبت و راجستر شده است، بالشت آیخانم که از تنگی به اثر راه و سرک سازی یافت گردیده بود به موزیم ملی انتقال گردیده است. گذرگاه ها. کوتل های مشهور ولسوالی جلگه که این ولسوالی را به ولسوالی های همجوار آن وصل می سازد این کوتل ها ولسوالی جلگه را در مواقع اضطرار و بندش راه مردم را کمک می کند تا احتیاجات شان را از ولسوالی های همجوار ازین طریق مرفوع سازند. کوتل شیندره و دوابی که درشمال و شمال غرب ولسوالی جلگه قرار دارند این ولسوالی را با ولسوالی نهرین وصل می سازد. کوتل شرشر که درشمال شرق ولسوالی جلگه قرار دارد که این ولسوالی را به ولسوالی برکه وصل می کند. کوتل یخپج: این کوتل در غرب ولسوالی جلگه قرار دارد که ولسوالی جلگه را نیز به ولسوالی نهرین وصل می کند. کوتل پلفی وخاروزار :این دوکوتل درشرق ولسوالی جلگه قرار گرفته است این ولسوالی را به ولسوالی خوست ولایت بغلان وصل می سازد. کوتل مرغ: این کوتل از مشهورترین کوتل های ولسوالی جلگه می باشد درجنوب ولسوالی جلگه موقعیت داشته که این ولسوالی را به ولسوالی ده صلاح اندراب وصل می سازد که از معروفترین کوتل های ولایت بغلان به شمار
می آید که درزمان بندش سالنگ ازین کوتل به عنوان شاه راه شمال و جنوب افغانستان نیز استفاده می شود. معاون: این ولسوالی از داشتن معادن به دور نبوده که معادن زیادی ذغال سنگ در دل کوه های خود جا داده است، مانند معدن ذغال سنگ یخپج، چهارده، یرم علیا، معادن سرب و یخک نیز در قریه یرم علیا موجود است. مراکز بهداشت و درمان. ولسوالی جلگه از نداشتن بهداشت و درمان طی سالیان زیاد رنج می برد خوشبختانه دراواخر یعنی درسالهای حکومت جمهوریت مورد توجه خاص قرار گرفته که چند باب کلینیک درین ولسوالی تأسیس و مورد استفاده اهالی جلگه قرار گرفت که از جمله می توان کلینیک بدون بستر در قریه گدری، کلینیک بدون بستر در قریه زرد اسپان و کلینیک ده بستر مرکزی ولسوالی جلگه واقع قریه محمد داد می باشد، ساختمان ۳۰بستر جدید را تأسیس در مرکز ولسوالی درزمان جمهوریت احداث شده اما متأسفانه تا اکنون تشکیل و پرسونل از طرف ادارات مربوطه در نظر گرفته نشده نام گرفت. مکاتب. ولسوالی جلگه دارای شش باب لیسه می باشد که عبارتند از لیسه خواجه هجران در میان قریه های گدری و خواجه هجران موقعیت دارد، لیسه عبدالغفار شهید در دهنه قریه ای وریچی موقعیت دارد، لیسه دخترانه و پ
سرانه قریه محمد داد مرکزی ترین و با کیفیت ترین لیسه های ولسوالی جلگه از بدو تأسیس تا اکنون می باشد، لیسه یرم علیا در قریه یرم علیا موقعیت دارد و لیسه ای حمیدالله شهید که در قریه سیاه ریگ اخذ موقعیت نموده است. متوسط ها: مکتب متوسطه غوری سنگ که در قریه ای گدری موقعیت دارد، متوسطه زرد اسپان و متوسطه ای خواجه اولیا که در وسط قرا ای خواجه اولیا و ماه سان که در دامنه ای کوتل مرغ موقعیت دارد. ابتدایه ها: ابتدایه ای سیاه ریگ در قریه گدری، ابتدایه خواجه هجران در قریه خواجه هجران، ابتدایه ای پنجشیری و دره گی درمیان پنجشیری و دره گی موقعیت دارد، ابتدایه ای پسرانه و دخترانه عبدالغفار شهید در قریه وریچی، ابتدایه یرم سفلی در قریه یرم سفلی، ابتدایه ای یخپج در قریه یخپج موقعیت دارد. مدارس دینی: مدرسه علوم دینی سید علی سید در قریه گدری، دارالحفاظ پسرانه در قریه خواجه هجران، دار الحفاظ قریه وریچی، دارالحفاظ پسرانه و دخترانه قریه محمد داد، شایان ذکر است که در دارالحفاظ پسرانه و دخترانه ای قریه محمد داد یک دور فارغ التحصیل پسران و دختران دستار و چادر فضیلت را درسال ۱۴۰۱ به سر بستند، دارالحفاظ یرم سفلی، یرم علیا، زرد اسپان و دارا
لحفاظ سیاه ریگ. از پژوهش محمد قاسم (آرین). زراعت. درین شکی نیست که مردم جلگه زراعت پیشه می باشند، مردم همه مصروف کشت و کار زراعت ازقبیل گندم، جو، جواری، زغر، تربک، شرشم نخود ولوبیا می باشد. میوه جات: این ولسوالی درتربیت و پرورش درختان مثمر مانند سیب، بلخی (ناک) شفتالو، زرد آلو، الوبالو، گیلاس، انگور، چهارمغز، بادام، سنجد وتوت می باشد، از جمله مشهورترین میوه های آن که در بازارهای داخلی و خارجی مشتری خوبی دارند سیب و بلخی (ناک) می باشند. دامداری. مردم این ولسوالی در پرورش دام داری وطیور از تجربه ای خوبی برخوردار اند در پرورش چون بز، گوسفند، گاو، ودام طیور دست بالا دارند. که دام های خویش را در فصل بهار و تابستان در ییلاق های چون شهید، خواجه غار، خشکک، دامنه های کوه مالک اژدر، زرد اسپان، خواجه اولیا، ماسان، ششبند چهارده، شلخه زار، قره جنگل، تنگی، خواجه پسته، غوری سنگ که چراه گاه های این ولسوالی و ولسوالی های همجوار می باشند به چرا می برند. جنگلات: کوه های این ولسوالی که بعض شان نامبرده شده و بعض شان نام برده نشده اند، پوشیده از درختان چون ارچه، پسته، بید، بشال، قره غاچ، مترق، زرک، یخمه، شندل، ارغوان، ایرغی وغیره
می باشد. درسالهای نه چندان دور حدوداً بیست سال پیش از دیدگاه محقق کاملاً کوه های این ولسوالی که پوشیده از جنگل بوده است، به اثر بی توجهی دولت و مردم این جنگلات کاملاً نابود گردیده ودر اواخر حدودآ ده سال قبل توجهی که مردم نمودند واز جیب شخصی شان محافظان را گماشتند تا از جنگلات مراقبت نمایند، به فضل خداوند بزرگ این جنگلات بار دیگر رنگ و رخ دیگر را به کوه های این ولسوالی به ارمغان آورد تا طبیعت و محیط زیست بار دیگر منظره ای زیبای را تقدیم به مردم ماحولش نماید. گیاهان و درختان دارویی. گیاهان و درختان دارویی مانند زرک، مترق، بربو، بوغمکی، سپند، هژدم، هزول، کروچ، زیره، شیرین بویه، یارلنگ، گزنده خار، کاسنی واسپاغول، اسمای که برگیاهان و درختان دارویی گرفته شده برگرفته شده از طرف مردم محلی و بومی می باشد. خوراکی های طبیعی. این ولسوالی خوراکی های طبیعی را در کوه ها و زمین های خویش می رویاند مانند: قارچ، سبدان (کچالوی کوهی) قوزه قرنی، گوشی بره، شورک، چولانی، چندکان، گندم علفک و غیره می باشند. بر گرفته شده از برگه های تحقیقاتی محمد قاسم (آرین). جغرافیا. ولسوالی خواجه هجران به شکل مستطیل است و از شمال شرق با ولسوالی گذرگا
ه نور، از جنوب با ولسوالی ده صلاح، از جنوب غرب با ولسوالی اندراب، از غرب با ولسوالی نهرین و از شرق با ولسوالی خوست و فِرِنگ محدود می باشد. جلگه مرکز این ولسوالی ۹۳ کیلومتر از شهر پلخمری فاصله دارد. ولسوالی خواجه هجران از ولسوالی های کوهستانی ولایت بغلان است که حدود ۱۲٫۸ نفر در هر کیلومتر مربع آن زندگی می کنند. آب و هوای خواجه هجران سرد و خشک است و متوسط دما ۸ درجه سانتی گراد است. گرم ترین ماه آن، ماه اسد با ۲۲ درجه سانتی گراد و سردترین ماه آن، ماه دلو با ۹- درجه سانتی گراد می باشد. میزان بارش به طور میانگین ۷۵۳ میلی متر در سال است. مرطوب ترین ماه آن، ماه حوت با ۱۷۷ میلی متر و خشک ترین ماه آن، ماه اسد با ۳ میلی متر بارندگی است.
ولسوالی خِنجان یکی از ۱۵ ولسوالی ولایت بغلان، به مرکزیت شهر خنجان در شمال افغانستان است. خِنجان از ولسوالی های درجه دوم ولایت بغلان بوده، ۱۱۸۹٫۴ کیلومترمربع مساحت دارد و هفتمین ولسوالی بزرگ بغلان می باشد. این ولسوالی با ۴۵٬۴۱۱ نفر جمعیت در سال ۱۳۹۹، نهمین ولسوالی پر جمعیت ولایت بغلان است. تونل سالنگ در جنوب این ولسوالی موقعیت دارد و جادهٔ اصلی کابل-مزار شریف نیز از این ولسوالی می گذرد. جغرافیا. ولسوالی خِنجان به شکل ذوزنقه است و از شرق با ولسوالی اندراب، از شمال و شرق با ولسوالی دوشی و از جنوب با ولایت پروان محدود می باشد. خِنجان مرکز این ولسوالی ۷۳ کیلومتر از شهر پلخمری فاصله دارد. ولسوالی خِنجان از ولسوالی های کوهستانی ولایت بغلان است که حدود ۳۸ نفر در هر کیلومتر مربع آن زندگی می کنند. آب و هوای خِنجان سرد و خشک است و متوسط دما ۴ درجه سانتی گراد است. گرم ترین ماه آن، ماه اسد با ۱۷ درجه سانتی گراد و سردترین ماه آن، ماه دلو با ۱۱- درجه سانتی گراد می باشد. میزان بارش به طور میانگین ۶۴۶ میلی متر در سال است. مرطوب ترین ماه آن، ماه حوت با ۱۴۵ میلی متر و خشک ترین ماه آن، ماه اسد با ۵ میلی متر بارندگی است.
ولسوالی «خوست و فِرِنگ» یا حوزهٔ خوست ها ( خوست، فرنگ، گذرگاه نور) از ولسوالی های ولایت بغلان، به مرکزیت شهر دوآبی در شمال شرق افغانستان و در دامنه کوه های هندوکش قرار گرفته است. اسم دو آبی به دلیل قرار داشتن آن بین دو دریا می باشد. دوآبی بازار اصلی خرید و فروش مردم خوست می باشد. تمام باشنده گان این ولسوالی ها تاجیک ها بوده و به زبان فارسی صحبت می کنند. این ولسوالی با ولایات پنجشیر و تخار و ولسوالی های اندراب و نهرین هم سرحد است. خوست ها به دلیل قرار گرفتن آن میان کوه های هندوکش، از طبیعت زیبایی برخوردار است. دانایی و علمیت مردم این ولسوالی زبان زد عام و خاص است که از زمانه های دور بدینسو، این دیار زادگاه شعرا، نویسندگان، ادیبان و شخصیت های بی بدیل بوده است. مردمان این ولسوالی همچنان در عیاری و شجاعت هم نظیر ندارند، درین ویژگی ها مردم خوست شهرت ملی دارند. از مشهور ترین غذا های خوستی ها برنج اَو، قتخی و فیلمرغ پلو می باشد. نباید فراموش کرد که مردم این ولسوالی به مهمان نوازی هم مشهور هستند.خوست و فِرِنگ ۱۷۹۹ کیلومترمربع مساحت دارد و سومین ولسوالی بزرگ بغلان می باشد. این ولسوالی با ۷۱٬۳۴۵ نفر جمعیت در سال ۱۳۹۹،
سومین ولسوالی پر چمعیت ولایت بغلان است. شاعر بزرگ ادب پارسی (سوزنی) در وصف این ولسوالی چنین سراییده است؛ خوار باد و خسته دل بدخواه جاه و دولتش گر به بغداد است و ری یا در طخارستان و «خوست» الحال حوزه خوست ها؛ متشکل از سه واحد اداری (خوست، فرنگ، گذرگاه نور) می باشد که تمام این نواحی بنام واحد (خوست) یاد شده و ساکنین این شهرستان نیز بنام واحد (خوستی) مسمی هستند و دارای ارزش های مشترکی می باشند. در تاریخ خوست با ظبطهای مختلف خوست، خوشت، خست، خاست، خاشت و خاس یاد شده است. -یاقوت حموی در کتاب معجم البلدان گوید؛ خوست ناحیتی از نواحی طخارستان و از اعمال بلخ بوده، آنرا یک قصبه و چهار درهٔ سبز و خرم و پر درخت است. و در جایی نیز چنین گفته؛ خوست ناحیتی بوده است از بلاد فارس و نزدیک دریا. -حدود العالم؛ شهرکهایی اند بر حد فرغانه و ایلاق، سامی سبرک، شهرکی است خرم و آبادان. برفکسوم، حنح، و " خوست " شهرکهایی اند با کشت و برز بسیار. و نیز گفته است؛ خوست شهرکی است بماوراءالنهر با کشت و برز بسیار و اندک مردم. -ابو سعید گوید؛ خوست شهرکی بوده از نواحی بلخ و آنرا خَوشت نیز می گفتند. -شهرستان خوست از چند نگاه در تاریخ صفحات شمال قاب
ل تمکین است؛ ۱_ به خاطری که بسیاری از آثار تمدن های قدیمی درین ناحیه هنوز وجود دارند. ۲_ مخفی گاه بسیاری از اقوام و مردم اصیل آریایی است، و هنوز در این محل مردمان به نام های سمرقندی ها و غیره زندگی می کنند که حکایت از این روایت می کند. ۳_ در صفحات شمال تنها منطقهٔ است که به روایت تاریخ بنا به نسبت صعب العبور بودن دست چنگیز به اینجا نرسیده است. ۴_ مردمان این مرز و بوم به حدی مبارز و بی باک هستند که احمدشاه مسعود را پناه دادند. و پایگاه دائمی مسعود در خوست بود و بیشتر اوقات را در خوست سپری می نمود و به یمن اقامت طولانی او، اینک یکی از واحدهای اداری حوزه خوست بنام گذرگاه نور مسمی است. ۵_ قشون سرخ شوروی هنگام حمله به این ولسوالی متحمل تلفات زیادی شدند که بدون هیچ دست آوردی دوباره اخراج شدند. ۶_ طالبان در زمان حکومت اول شان نتوانستند این ولسوالی را تصرف نکند. و مردمان خوستی چنان تسخیر ناپذیر و آزادی خواه هستند که در شکست نیروهای شوروری نقش برازنده یی داشتند. عالمان دین، دانشمندان، شاعران، ادیبان و مجاهدین قهرمان و بی نظیر و بی شماری در این دامنه پرورش یافتند که شاهکاری ها و کارکردهای شان هنوز زنده است. -سرزمین سرب
ازان گمنام؛ خستکی های جرم بدخشان از خوست بغلان به آن جا رفتند: در بسیاری از سندهای تاریخی، کلمه خُستک یا خُوستک را به معنا بیان می کنند که، مردم این دره در پی تحولات تاریخی از منطقه خوست و فرنگ ولایت بغلان به این دره آمده اند و نام این دره به نام خُستک و یا «خُوستک» نامگذاری شده است. به گواهی مدرک های تاریخی در خوست فرنگ ولایت بغلان کسی به نام «نیزک» که فرماندهی بخش از لشکر ابو مسلم خراسانی را به عهده داشت به قطغن آمده و در ساحه قطغن مسکن گزین شده است. بر اساس اسناد تاریخی، یکی از نواده های نیزک که شخص مالدار بود از قطغن به دره خُستک رفته و به همین لحاظ نام این دره به نام خستک مسما شده است. ساکنین خوستده و فرنگرد شهرستان فرخار استان تخار نیز از باشنده های اصلی خوست بغلان هستند. ز بسکه نسخهٔ تحقیق ما پریشان است نظر به کاشغر و دل به «خوست» می باشد پدر بیدل که شغل سپاهی داشته قطعاً از خراسان به هند رفته بوده است. پوهاند سرورِ همایون به استناد بابرنامه می گفت، بیشتر فرماندهان سپاهِ بابر از همین خوست و فرنگ بودند که امروز جزو بغلان است. پوهاند همایون می گفت پس از آنکه بابر به قدرت رسید برای خوستی ها هدایای زیادی ف
رستاد. محمود داداش رستمی در صفحه ۲۰۹ مقاله اش زیر عنوان بیدل در آینه تاریخ می نویسد: «بیدل از خوستِ بدخشان از توابع قطغن می باشد». او هم به استناد دانشنامه ادب فارسی استدلال می کند که «بسیاری از شاعران، عالمان و منصب داران سپاه و مردمان خوست از آن دیار به دربار شاهانِ مغولی شتافتند. اما در مورد خوست اگر شبهه ای باشد علامه دهخدا به نقل از معجم البلدان می گوید:» خوست . [خ َ] (اِخ) ناحیتی از نواحی طخارستان و از اعمال بلخ، آنرا یک قصبه و چهاردرهٔ سبز و خرم و پردرخت. به تر دماغی هوش تو جهل می خندد کز اهل هند، عبارات «خوست» می پرسی ازین دو شعر بیدل نیز دانسته می شود که نسبت ایشان به همین دیار (خوست و فرنگ) است. ابو صالح الحکم بن المبارک خوستی حافظ منسوب به این ناحیه است. او از مالک و حماد بن زید حدیث روایت کرده و ثقه بوده است. وی در ملک «ری» به سال (۲۱۳ ه .ق) وفات یافت. در مورد ابوصالح خوستی در دایرة المعارف چنین آمده است؛ ابو صالح حکم ابن مبارک خوستی از جمله روات ثقه و تبع تابعین و حافظ قرآن کریم و معاصر امام قتیبه، متقی و متورع بوده و از مالک ابن انس و حماد ابن زید اخذ حدیث نموده و عبدالله بن عبدالرحمن سمرقندی و
دیگران هم از وی حدیث استماع نموده اند. وفاتش به روایت سمعانی در ملک «ری» در سال ۲۱۳ هجری واقع شده است. جغرافیا. ولسوالی خوست و فِرِنگ به شکل مستطیل است و از شرق با ولایت تخار، از شمال با ولسوالی های فرنگ و غارو و گذرگاه نور، از غرب با ولسوالی های خواجه هجران و ده صلاح و از جنوب با ولسوالی پل حصار و از جنوب شرق با ولایت پنجشیر محدود می باشد. خوست و فرنگ مرکز این ولسوالی ۱۳۶ کیلومتر از شهر پلخمری فاصله دارد فایبر نوری در ولسوالی خوست و فرنگ فعال شد فورجی افغان بیسیم کارمه ساخت بندی برقی ۱۶ مگاوات برق. آب و هوا. آب و هوای خوست و فِرِنگ سرد و خشک است و متوسط دما ۲ درجه سانتی گراد است. گرم ترین ماه آن، ماه اسد با ۱۶ درجه سانتی گراد و سردترین ماه آن، ماه دلو با ۱۳- درجه سانتی گراد می باشد. میزان بارش به طور میانگین ۷۸۸ میلی متر در سال است. مرطوب ترین ماه آن، ماه حوت با ۱۹۶ میلی متر و خشک ترین ماه آن، ماه اسد با ۱۰ میلی متر بارندگی است. مشاهیر. ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی: ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بن عبدالخالق ارلاس، (۱۰۵۵–۱۱۳۳) متخلص به بیدل، و نیز مشهور با نام بیدل دهلوی، شاعر پارسی سرای سبک هندی در او
اخر قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم هجری است. دایرةالمعارف افغان افزود: ابو المعانی میرزا عبدالقادر بیدل فرزند میرزا عبدالخالق اصالتاً متعلق به ولسوالی خوست و فرنگ ولایت بغلان افغانستان است، بنا به مسایلی به هندوستان رفت و شاعر ملکوتی اورنگ زیب پادشاه شد. به این دلیل که دو دختر اورنگ زیب در هنگام اعزام به ولسوالی خوست ازدواج کرده بودند، هر هدیه یی به خراسان مخصوصاً به ولسوالی خوست ارسال می شد. پدر بیدل که شغل سپاهی داشته قطعاً از خراسان به هند رفته بوده است. پوهاند سرورِ همایون به استناد بابرنامه می گفت، بیشتر فرماندهان سپاهِ بابر از همین خوست و فرنگ بودند که امروز جزو بغلان است. پوهاند همایون می گفت پس از آنکه بابر به قدرت رسید برای خوستی ها هدایای زیادی فرستاد. محمود داداش رستمی در صفحه ۲۰۹ مقاله اش زیر عنوان بیدل در آینه تاریخ می نویسد: «بیدل از خوستِ بدخشان از توابع قطغن می باشد». او هم به استناد دانشنامه ادب فارسی استدلال می کند که «بسیاری از شاعران، عالمان و منصب داران سپاه و مردمان خوست از آن دیار به دربار شاهانِ مغولی شتافتند. اما در مورد خوست اگر شبهه ای باشد علامه دهخدا به نقل از معجم البلدان می گوید
:» خوست . [خ َ] (اِخ) ناحیتی از نواحی طخارستان و از اعمال بلخ، آنرا یک قصبه و چهاردرهٔ سبز و خرم و پردرخت. ازین دو شعر بیدل نیز دانسته می شود که نسبت ایشان به همین دیار (خوست و فرنگ) است: ز بس که نسخهٔ تحقیق ما پریشان است نظر به کاشغر و دل به خوست می باشد به تر دماغی هوش تو جهل می خندد کز اهل هند عبارات خوست می پرسی غزلیات - بیدل دهلوی و بعضی مبابع زادگاه ایشان را ولایت بدخشان افغانستان می دانند. و بعضی دیگر گویند: «ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل» فرزند «میرزا عبدالخالق» در سال ۱۰۵۴هـ. ق در پتنه در ایالت بهار هندوستان به دنیا آمد و در آنجا رشد کرد و تربیت یافت. سال تولد او از «انتخاب» و «فیض قدس» در می آید. او شاعر پارسی گوی است که از ترکان جغتایی برلاس یا ارلاس بدخشان بود؛ وی بیشتر عمر خود را در شاه جهان آباد دهلی زندگی کرد و آثار منظوم و منثور خود را ایجاد کرد. او در سال ۱۰۷۹ ه .ق بخدمت محمداعظم بن اورنگ زیب پیوست. سپس، به سیاحت پرداخت، و سرانجام، در «سال ۱۰۹۶ ه . ق» در دهلی سکنی گزید، و نزد آصف جاه اول، (نظام حیدرآباد) دکن منزلت بلند داشت. بیدل در روز پنج شنبه چهارم صفر سال «۱۱۳۳ ه . ق» در دهلی زندگی را ب
درود گفت و در صحن خانه اش، در جایی که خودش وصیت کرده بود، دفن گردید. -در مورد ابوصالح خوستی در دایرة المعارف چنین آمده است. ابو صالح حکم ابن مبارک خوستی از جمله روات ثقه و تبع تابعین و حافظ قرآن کریم و معاصر امام قتیبه، متقی و متورع بوده و از مالک ابن انس و حماد ابن زید اخذ حدیث نموده و عبدالله بن عبدالرحمن سمرقندی و دیگران هم از وی حدیث استماع نموده اند. وفاتش به روایت سمعانی در ملک «ری» در سال ۲۱۳ هجری واقع شده است الحاج مولوی عبدالولی» راجی»، فرزند مرحوم مولوی صاحب محمد عارف خان» مشتاق» رح فرزند مولانا عبدالغفور که بتاریخ بیست و نهم ماه دلو سال ۱۳۵۲ در قریه وغو ولسوالی خوست متولد گردیده. از آوان طفولیت در دامان علم پرور خانواده در نزد پدر بزرگوار و برادر ارشد خود محترم مولوی عبدالهادی» نادم» تحت تربیه و تعلیم قرار گرفته. در سن بیست و پنج سالگی تمام علوم مروج زمان را موفقانه به پایان رسانیده دستار فضیلت بست. بلافاصله در مدارس دینی مختلفی به تدریس اندوخته های خویش پرداخت، که صدها شاگردان را در علوم اسلامی تحت تعلیم قرار داده در علوم و فنون مروجه وقت دارایی ید طولی و سر آمد روزگارش پنداشته می شد. در سال ۱۳۸۳
عازم بیت الله شریف گردیده در جریان مراسم حج با علماء و مشایخ حرمین شریفین کسب تعارف و بعد از مناظره و مباحثات با اوشان مورد تمجید و تقدیر قرار گرفت. در سال های بعد وارد میدان کارزار انتخاباتی گردیده با گرفتن آرائی کافی از تمام حوزه های ۱۴ گانه به ویژه حوزه های خوست، فرنگ و گزرگاه نور به صفت وکیل منتخب در شورای ولایتی و بعداً به صفت سناتور انتخابی به مجلس سنای کشور راه یافته با گرفتن آرای اکثریت سناتوران کشور به حیث منشی اول در مجلس سنای پارلمان افغانستان انتخاب گردید. در این مدت چندین بار به نماینده گی از افغانستان در کنفرانس های متعدد اشتراک و سخنرانی داشته من جمله کنفرانس حمایت از انتفاضه فلسطین منعقد در تهران که سخنرانی وی دران وسیله تعارف و دوستی اش با آقای خالد مشعل رئیس جنبش حماس فلسطین گردیده و نیز در راس هیاتی از مجلسین شورای ملی به کشورهای پاکستان، هندوستان، فلیپین، ترکیه و غیره بوده است. موصوف آثار و نوشته های هم دارند که من جمله رساله بیان حقیقت و مجموعه اشعار راجی و زیور طبع. همچنان بر خی آثار دیگر شان همچون زن در آئینه شریعت و اژدها در آستین تا هنوز چاپ نگردیده است. استاد امیرجان مقبل در دهکدهٔ «
وغو» ولسوالی خوست ولایت بغلان دیده به جهان گشود. استاد مقبل، نویسنده، شاعر، مرد پر شور، دراک و زیبا قلمی بود. وی تحصیل یافتهء دارالمعلمین اساسی قندز و از جمله پیشتازان تحریک جوانان مسلمان به شمار می رفت که از مناظر مختلف، چون قلم شیوا، فهم تند، غرور بلند و جوانمردی میان دوستان و همرزمان خود، معروف و زبانزد بود و تا هنوز هم یاد می شود. او (تعذیب شدهء زندان مخوف حزب دموکراتیک)، مجال یافت تا مدتی را با همسنگران سپری نماید و سپس با رفتن نا بهنگام، داغ های حسرتباری را بدل دوستان بجا بگذارد؛ یادداشت: شرح احوال بیشترشان در کتاب ( یادنامهء شهداء و فرهیختگان خوست) به ثبت رسیده، دوستان علاقمند که در کابل اند، می توانند آن کتاب را از کتابخانهء دفتر شورای مردمی خوست و فرنگ و گذرگاه نور، واقع حصهء اول خیرخانه، بدست آورده و علاوه از وی، با چهره های بیشتری از شهداء و بزرگان خوست و فرنگ آشنا شوند. دکتور میرزا محمد روستایی دکتور میرزا محمد روستایی یک شخصیت دانشمند، فرهیخته، علمی، یک نویسنده ی فهیم، و از چهره های سرشناس جامعهٔ علمی افغانستان می باشد. وی در دهکدهٔ «وغو» شهرستان «خوست و فرنگ» ولایت «بغلان» چشم به جهان گشود. دکتو
ر روستایی تحصیلات خود را تا درجهٔ دکترا در رشتهٔ ادبیات در کشور تاجیکستان به پایان رسانیده است. وظایف و سمت ها بگونه متناوِب: - ریاست امور ورثه شهدأ و معلولین. - سرپرستی ریاست معارف در ولایت بغلان. - عضو علمی شعبه زبان و ادب پارسی دری / مرکز زبانها و ادبیات اکادمی علوم. - معاونیت اتحادیه خبرنگاران افغانستان/ کابل. - ریاست کتابخانه اکادمی علوم/ کابل. - ریاست نشرات اکادمی علوم. - ریاست اسناد و ارتباطات اکادمی علوم. - ریاست دانشگاه رویان. نام آثار علمی چاپ شده: - مولانا خسته از نظر دوستان و معاصرینش. - شناختی از میرزا عبدالقادر بیدل(رح). - بررسی تحولات اخیر در شوروی سابق... . - استوار ترین قامت جاویدانه تاریخ افغانستان. - اساسات حقوق بشر در اسلام. - عارف چاه آبی و ویژه گیهای اشعارش. - بازتاب تحولات آسیای مرکزی در اشعار عارف چاه آبی. نام آثار چاپ ناشده: - نهضت اسلامی افغانستان (موجود در آرشیف دایرة المعارف جهادی معاصر افغانستان). - بررسی احوال مهاجرین تاجیکستان در سه ولایت شمال (آماده چاپ). - بررسی و ثبت احوال مهاجرین افغانستان در مربوطات ایالت شمال غربی پاکستان،(موجود در آرشیف دایرة المعارف جهادی معاصر افغانستان
). - بررسی بحران فعلی و ضرورت ایجاد صلح در افغانستان (آماده چاپ). محمد اکرام اندیشمند در سال 1336 خورشیدی (1957عیسوی ) در دهکده قلعه کهنه ولسوالی خوست ولایت بغلان چشم به جهان گشود. دوران ابتدایی و متوسط را در مکتب بازار تگاب دهنه خواند و دوران ثانوی را در لیسه مرکز خوست به انجام رساند. در سال 1355 خورشیدی به دانشکده ادبیات و علوم بشری دانشگاه کابل راه یافت و از رشته اجتماعی ات(جغرافیه و تاریخ) این دانشگاه فارغ شد. وی پس از حمله نظامی شوروی به صف جهاد و مقاومت پیوست. طی سی سال اخیر (1981-2010عیسوی) در بخش های مختلف فرهنگی، کار رسانه ای و تعلیم و تربیه وظایف مختلفی را در داخل و خارج کشور چون: آمر مکاتب داخل افغانستان، رئیس مطبوعات داخلی حکومت موقت ، رئیس رادیو صدای افغانستان، رئیس نشرات رادیو افغانستان، مدیر مسئول نشریه سنگر، مدیر مسئول هفته نامه مجاهد، سر دبیر هفته نامه پیمان، مشاور فرهنگی و نشراتی در وزارت معارف و مجلس سنا به انجام رساند. نویسندگی را از سال 1356 آغاز کرد و از آن سال تا اکنون صدها مقاله و ده ها رساله و کتاب در مسایل مختلف تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نوشت. افزون بر صدها مقاله در مطبوعات چاپ