Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
فخ مکانی نزدیک مکه در عربستان سعودی که در آنجا جمعی از صحابه پیامبر و از آن جمله عبدالله بن عمر مدفون هستند. واقعه فخ. شهرت عمده فخ به دلیل واقعه ای است که در روز ۸ ذی الحجه سال ۱۶۹ هـ. ق در زمان هادی عباسی در آنجا روی داد. در این روز که به یوم فخ معروف است، عده زیادی از علویان به جهت قیام بر خلیفه عباسی کشته شدند. از امام محمد تقی روایت است: پیشوای قیام کنندگان، حسین بن علی بن حسن، معروف به "صاحب فخ"، نبیره حسن مجتبی بوده است. حسین بن علی و یاران او به علت مزاحمتی که نایب حاکم مدینه برای ایشان فراهم آورده بود، شوریدند و بر مدینه مسلط شدند و با ۳۰۰ تن روی به مکه نهادند. در آن سال عده ای از عباسیان، از آن جمله عباس بن محمد و سلیمان بن ابی جعفر و موسی بن عیسی، به حج رفته بودند. این دسته با سواران خود به مقابله علویان شتافتند و در فخ به ایشان رسیدند. عباس بن محمد به حسین بن علی، در صورت تسلیم، امان داد، ولی حسین قبول نکرد. میان عباسیان و علویان جنگ درگرفت و بیش از صدتن از ایشان کشته شدند. در خروج علویان فخ دوتن از بزرگان علویان، حسن بن جعفر بن حسن و موسی کاظم از موافقت ایشان سرباز زدند.
آقا یوسف فیلمی است به نویسندگی و کارگردانی علی رفیعی و تهیه کنندگی مرتضی متولی که در سال ۱۳۹۰ در سینماهای کشور اکران یافت. آقا یوسف دومین ساخته علی رفیعی در مقام کارگردانی سینما است. خلاصه. آقا یوسف (مهدی هاشمی)، کارمندی بازنشسته است که با دخترش رعنا (هانیه توسلی) زندگی می کند. پسرش خانه و زندگی خود را رها و به کانادا مهاجرت کرده است. آقا یوسف برای برآمدن از مخارج زندگی خود و عروسش (لیلا بلوکات) از پنج سال پیش، پنهان از چشم دخترش در خانه های مردم نظافت می کند. او به شدت به دختر خود علاقه مند است. حوادثی در این خانه ها رخ می دهد که مستقیماً به او ربط پیدا می کند و زندگی او را دگرگون می سازد… این فیلم دربارهٔ بی ارتباطی آدم ها در دنیای امروز و زندگی بشر امروزی است. اولین نشانه های این بی ارتباطی، تنها شدن آدم ها و دامن زده شدن به تراژدی تنهایی انسان است.
مسئولیت حمایت یا «آر تو پی» که مختصر شدهٔ (Responsibility to Protect) است، اشاره به «اصل مسئولیت حمایت» است و بر اساس آن، حکومت نه یک امتیاز، بلکه یک «مسئولیت» است که رهبران نسبت به آحاد مردم باید دارا باشند. هر حکومتی وظیفه دارد که از مردم خود علیه کشتار دست جمعی، جنایت جنگی، پاکسازی نژادی یا قومی و جنایت علیه بشریت حمایت کند. این مسئولیت مستلزم پیشگیری از این گونه جنایات از طریق ابزارهای مناسب و ضروری است. بر این اساس یک حکومت نباید علیه مردم خودش به جنگ و کشتار دست بزند و این ستم را با «حق حاکمیت» و اصولی چون «عدم دخالت» و «برابری دولتها» توجیه کند. اگر حکومتی از زیر بار این مسولیت شانه خالی کند و علیه مردم خودش به داغ و درفش متوسل شود و جنگ و کشتار دست جمعی راه بیندازد، جامعه بین الملل حق دخالت در آن کشور را دارد. این دخالت از آغاز قهرآمیز و مسلحانه نیست. جامعه بین الملل می تواند در بدو امر با آن حکومت برخورد حقوقی کرده و از بُعد سیاسی و اقتصادی در تنگنا قرار دهد تا از آزار مردم خودش دست بردارد اما این دخالت می تواند به برخورد نظامی هم کشیده شود، دخالتی که باید تغییر اوضاع را در چشم انداز خودش داشته باشد
و به دور و تسلسل جنگ و کشتار پایان دهد. ضمناً این دخالت نظامی باید واقعاً اجتناب ناپذیر باشد؛ یعنی روش های دیپلماتیک جواب نداشته باشد. نکته دیگر اینکه این دخالت لزوماً سقوط حکومت ضد مردمی را از ابتدای امر در نظر نداشته باشد و سرنگونی حکومت خاطی (حتی اگر اعلام نشود) هدف از پیش تعیین شده آن نباشد. اصل «مسئولیت حمایت» (آر تو پی) پس از حوادث دردناکی که در رواندا در سال ۱۹۹۴ روی داد در دستور کار نمایندگان سازمان ملل قرار گرفت و کوفی عنان برای اجرایی شدن آن تلاش زیادی کرد. دوازده سال بعد در سال ۲۰۰۶ شورای امنیت سازمان ملل آن را در دو پاراگراف (پاراگرافهای ۱۳۸ و ۱۳۹) تصویب کرد. اصل «مسئولیت حمایت» (آر تو پی) در واقع می گوید: یک حکومت نباید بر ضد مردم خود باشد. اما این ضدیت آنگاه می تواند به دخالت نظامی منجر شود، که در قالب اقدام به کشتار دست جمعی، پا کسازی نژادی یا قومی، جنایت جنگی یا جنایت علیه بشریت صورت پذیرفته باشد. از نظر بیرونی چنین حکومتی خطری جدی برای خلقهای دیگر است که باید با آن مقابله کرد. حکومتهای جبار با پیش کشیدن مباحث وقت گیر که «هر کشوری بنا به مصلحت های سیاسی و اقتصادی تعبیر خاصی از حقوق بشر دارد و
باید به ویژگی های آئینی و تاریخی هر جامعه توجه نمود…» و، مناقشه بر سر تعریف «جنایت علیه بشریت» و معنی کشتار و… کوشیده اند اصل مزبور را زیر پا بگذارند و تاحدودی هم موفق شده اند. در بالکان، زمان میلوسویچ که او علیه مردم خود به جنگ و کشتار دست جمعی دست زد و شاهد آن است و نیز در وقایع لیبی، ناتو به وکالت شورای امنیت سازمان ملل، با حملات هوایی دخالت کرد. روسیه در حمله به گرجستان و فرانسه برای دخالت در میانمار (بعد از گردباد ویرانگری که در میانمار روی داد) به «آر تو پی» متوسل شدندو عنوان شد R2P یک اصل است که اقدامات اجباری را قانونی می داند. انتقادات. مسئولیت حمایت و بعضی از پیاده سازی های مشخص آن از سوی برخی دولت ها و افراد مورد انتقاد قرار گرفته است. مداخله نظامی. مسئله مداخله نظامی بر اساس اصل سوم مسئولیت حمایت جدل انگیز مانده است. کشورهای متعددی استدلال کرده اند که مسئولیت حمایت نباید به جامعه بین المللی اجازه دهد به طور نظامی در کشورها مداخله کنند، زیرا در این صورت حاکمیت مورد نقض قرار خواهد گرفت. دیگران استدلال کرده اند که این مداخله جزء لازم مسئولیت حمایت است، و به عنوان آخرین چاره برای متوقف سازی جنایات دست
ه جمعی لازم است. استدلال مرتبطی پیرامون این مسئله این است که آیا معیارهای مشخصی باید برای تعیین این که شورای امنیت باید اجازه مداخله نظامی را بدهد یا نه باید تدوین شود. مشکلات ساختاری. رولند پاریس دانشمند علوم سیاسی، از حامیان مسئولیت حمایت، استدلال می کند که مشکلات متعددی در خصوص کارامدی و مشروعیت ذاتیِ مسئولیت حمایت وجود دارد که آن را در برابر انتقادات آسیب پذیر می کند: «هر چه مسئولیت حمایت بیشتر به عنوان مبنایی برای کنش نظامی به کار گرفته شود، بی اعتبار شدنش محتمل تر است، اما به طرزی تناقض آمیز، همین مسئله در صورت استفاده نشدن از ابزارهای اعمال زور مسئولیت حمایت نیز صدق می کند.»
اوخوس دل سالادو، اوخوز دل سالادو یا نوادو اوخوس دل سالادو واقع در مرز شیلی و آرژانتین بلندترین آتشفشان جهان است. این آتشفشان در ۲۰ کیلومتری جنوب جاده ای که از مرز بین المللی در پاسو د سان فرانسیسکو می گذرد و در مرکز زنجیره ای آتشفشانی به طول بیش از ۸۰ کیلومتر قرار گرفته است. اوخوس دل سالادو همچنین دومین قلهٔ مرتفع در رشته کوه های آند پس از کوه آکونکاگوا در آمریکای جنوبی به شمار می رود مشخصات. قلهٔ مرکب اوخوس دل سالادو که در مسیری شمال شرقی-جنوب غربی امتداد یافته است و روی کالدرایی تقریباً مدفون را می پوشاند دارای شمار زیادی دهانه، مخروط آذرآواری و گنبدهای گدازهٔ آندزیتی تا ریولیتی بوده و منبع جریان های گدازهٔ هولوسینی است. همچنین مطالعات اکتشافی گونزالس فران (۱۹۷۷) و بیکر (۱۹۸۷) در منطقه، این احتمال را مطرح ساخته است که تاریخ شکل گیری قلهٔ مرکب اوخوس دل سالادو ممکن است به اواخر دورهٔ پلیستوسن برسد. مطالعهٔ این آتشفشان چینه ای در عین حال نشان می دهد که جدیدترین فعالیت های فورانی آن در اصل در امتداد کافتی شمالی-شمال شرقی به موازات قلهٔ مرکب کوه صورت گرفته و شامل شکل گیری جریان گدازه ای ضخیم و چسبناک و تشکیل دست
کم ۱۲ دهانهٔ انفجاری، گنبد گدازه و مخروط کوچک بوده است. ارتفاع. برنامهٔ جهانی آتشفشانی وابسته به مؤسسه اسمیتسونین ارتفاع کوه اخوس دل سالادو را ۶۸۸۷ متر اعلام نموده است اما منابع دیگر این ارتفاع را تا ۶۸۹۳متر نیز دانسته اند. همچنین در سال ۱۹۵۶ یک گروه اکتشافی شیلیایی ارتفاع این آتشفشان را ۷٬۰۸۳ متر اعلام کردند، یعنی بلندتر از کوه آکونکاگوا و در نتیجه بلندترین قله در نیمکره غربی. اما درستی این گزارش تأیید نگردید. دریاچه آتشفشانی. در ارتفاع ۶۳۹۰متری در دیوارهٔ شرقی کوه، دریاچه آتشفشانی دائمی به قطر ۱۰۰ متر و عمق احتمالی ۵ تا ۱۰ متر وجود دارد و گمان می رود که این دریاچه، مرتفعترین دریاچهٔ جهان باشد.
مدیریت حقوق دیجیتالی به فناوری هایی گفته می شود که سازندگان سخت افزار، ناشران، و دارندگان حق تکثیر به کار می برند تا استفاده از ابزارهای دیجیتالی یا محتوای دیجیتالی خود را کنترل کنند. این اصطلاح برای فناوری هایی استفاده می شود که نمی گذارند محتوای دیجیتال به شکلی جز آن که عرضه کنندهٔ آن می خواهد، به کار بروند. البته این اصطلاح دربارهٔ روش های دیگر برای جلوگیری از کپی که نیازمند تغییر در محتوا یا وسیله نیستند، مانند شماره سریال، به کار نمی رود. شرکت هایی مانند سونی، اپل، آمازون، مایکروسافت، و بی بی سی مدیریت حقوق دیجیتال را به کار می برند. در سال ۱۹۹۸ "قانون کپی رایت هزاره دیجیتال " در آمریکا تصویب شد که هدفش اعمال مجازات برای کسانی بود که فناوری هایی را فراهم می کنند که هدف و کارکرد اصلی شان خنثی کردن فناوری های کنترل محتوا است. به کاربردن مدیریت حقوق دیجیتال بحث انگیز است. شرکت ها می گویند که مدیریت حقوق دیجیتال برای مبارزه با نقض حق تکثیر در اینترنت و امن نگه داشتن کاربران از ویروس ها و تضمین سوددهی پدیدآورندگان آثار هنری لازم است. مخالفان می گویند که شواهدی نیست که نشان دهد این فناوری به جلوگیری از نقض حق
تکثیر کمکی کرده باشد و این که شرکت های بزرگ با گذاشتن قفل روی محصولاتشان رقابت و نوآوری را سرکوب می کنند. موافقان می گویند گذاشتن قفل بر روی دارایی های دیجیتال به همان دلیلی لازم است که گذاشتن قفل واقعی بر روی اموال شخصی برای جلوگیری از دزدی لازم است. اما مشکل اینجاست که این قفل های دیجیتال گاهی ممکن است جلوی کارهای کاملاً قانونی را هم بگیرند؛ مثلاً نگذارند که کاربران از سی دی ها و دی وی دی هایشان نسخهٔ پشتیبان بگیرند، یا نگذارند که محتوای دیجیتال در یک کتابخانه با دیگران به اشتراک گذاشته شود، یا نگذارند که پژوهشگران برای کار پژوهشی و آموزشی خود بر طبق قانون های استفادهٔ منصفانه به اثر دسترسی داشته باشند. برخی از مخالفان، مانند بنیاد نرم افزارهای آزاد، می گویند که به کاربردن واژهٔ «حقوق» در اصطلاح «مدیریت حقوق دیجیتال» گمراه کننده است، و پیشنهاد می کنند که به جای آن «مدیریت محدودیت های دیجیتال» به کار برده شود. دیدگاه آن ها این است که محدودیت هایی که دارندگان حق تکثیر با این کار می گذارند، فراتر از قانون های حق تکثیر فعلی است، و این محدودیت ها نباید در قانون های آینده نیز به رسمیت شناخته شوند. مخالفت با مدیری
ت حقوق دیجیتال. بسیاری از سازمان ها، افراد سرشناس و دانشمندان کامپیوتر مخالف DRM هستند. دو منتقد برجستهٔ DRM جان والکر، به عنوان مثال، بیان این جمله در مقالهٔ پروانهٔ دیجیتال: «چگونه برادر بزرگ و رسانهٔ بزرگ می توانند غول اینترنت را به بطری برگردانند» و ریچارد استالمن در مقالهٔ حق مطالعه و در اظهارات عمومی اش نوشته: «DRM یک مثال از ویژگی های مخرب است - یک ویژگی که برای آسیب زدن به کاربر نرم افزار طراحی شده و از این رو نمی تواند قابل تحمل باشد». استالمن همچنین اعتقاد دارد که استفاده از واژهٔ «حقوق» گمراه کننده است و واژهٔ «محدودیت» را پیشنهاد داده، برای همین عبارت «مدیریت محدودیت های دیجیتال» به عنوان جایگزین استفاده می شود. راس جان اندرسون از دانشگاه کمبریج سرپرست یک سازمان که مخالف DRM و تلاش های مشابه در بریتانیا و جاهای دیگر است. کوری دکترو، یک نویسندهٔ برجسته و وبلاگ نویس تکنولوژی، در محوطهٔ دانشگاه مایکروسافت با مضمون انتقادی از تکنولوژی، اخلاق و بازاریابی DRM صحبت کرده است. بنیاد مرزهای الکترونیکی و سازمان های مشابه مانند بنیاد فرهنگ آزاد هم برای مخالفت با DRM موضع مشخصی دارند. بنیاد زیرساخت اطلاعات آزا
د به تأثیر DRM انتقاد دارد. به این صورت که از دیدگاه بازاریابی آزاد، DRM یک مانع تجاری است. نسخهٔ نهایی مجوز همگانی گنو نسخهٔ ۳، منتشرشده توسط بنیاد نرم افزار آزاد، ماده ای دارد که DRM را از لحاظ قانونی بی ارزش می کند. به همین منظور افراد می توانند در نرم افزارهای با مجوز همگانی گنو بدون نقض قانون، DRM را زیرپا بگذارند. همچنین در ماه مه سال ۲۰۰۶ بنیاد نرم افزار آزاد کمپین "Defective by Design" جهت مقابله با DRM راه اندازی کرد. کرییتیو کامنز مجوزی را با ویژگی های توسعه، و ساختن بر اساس کار خلاقانه بدون استفاده از DRM فراهم می کند. به علاوه استفاده از DRM توسط یک مجوز، آزادی های اعطاشده توسط یک مجوز کرییتیو کامنز را محدود می کند و این نقض مبنای حقوق ادعاشده توسط هر کدام از این مجوزهای کرییتیو کامنز است. صحبت بیل گیتس دربارهٔ DRM در CES در سال ۲۰۰۶. طبق گفتهٔ او، DRM چیزی که باید باشد، نیست؛ و باعث بروز مشکلاتی برای مصرف کنندگان قانونی هنگام متمایز کردن کاربران قانونی و غیرقانونی شده است.
المعتصم بالله قذافی (۱ ژانویه ۱۹۷۷-۲۰ اکتبر ۲۰۱۱) که همچنین معتصم یا المعتصم نیز شناخته می شود؛ یکی از اعضای ارتش لیبی و مشاور امنیت ملی لیبی از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۱ بود. او پنجمین پسر معمر قذافی و یکی از اعضای دایره داخلی پدرش بود. او در جریان جنگ داخلی لیبی در شهر سرت کشته شد.
کریپتوسپوریدیوم یک انگل تک سلولی است که می تواند در انسان باعث بیماری های معده-روده ای همراه با اسهال شود. کریپتویپوریدیوم جانداری است که اغلب در بیماران مبتلا به ایدز، همراه با اسهال جدا شده است. درمان این بیماری، اغلب به صورت مراقبت تسکینی است و شامل آب رسانی مایعات، اصلاح الکترولیت ها و مدیریت درد است.
حالت نباتی (گیاهی) پایدار وضعیتی است که به علت ضایعه مغزی شدید در برخی از بیمارانی که به اغما رفته اند، رخ می دهد به نحوی که بیمار در این حالت بیدار می گردد ولی هوشیاری و آگاهی خود را مجدداً به دست نمی آورد. این حالت، آلفا-کما نیز نامیده می شود. در صورت مراقبت صحیح از این بیماران، احتمال زنده ماندن برای چندین سال وجود دارد. علل و علایم. حالت گیاهی (نباتی) پایدار معمولاً به علت آسیب های شدید مغزی همانند هیپوکسی، ضربه مغزی و ضایعات ساختمانی مغز ایجاد می شود. بیماران دارای چرخه های خواب و بیداری، کنترل نسبتاً طبیعی درجه حرارت، تنفس، دفع، تنظیم جریان خون و بلع هستند، ولی فاقد واکنش های شناختی و پاسخ های هدفمند بوده و پاسخ های رفتاری آنها به صورت واکنشهای حرکتی ابتدایی یا الگوهای احساسی-غریزی است. بنابراین در وضعیت گیاهی پایدار، آگاهی و شناخت نسبت به خود و محیط اطراف وجود ندارد و بیماران فاقد تکلم هستند. عمده ترین واکنش این بیماران، واکنش معروف گرسپ (Grasp) یا تلاش برای قاپیدن اشیاء و گرفتن دست دیگران است که در واقع جزئی از واکنش های احساسی-غریزی این گروه از بیماران به شمار می رود اما گاهی به اشتباه از سوی اطرافیا
ن، واکنش هدفمند تلقی می شود. نوار مغزی (الکتروآنسفالوگرافی) از این بیماران، حاکی از امواج آلفا با فرکانس ۸ الی ۱۲ بار در ثانیه به جای امواج آهسته است. پیش آگهی. این بیماران معمولاً در حالت نباتی باقی می مانند و امید به بهبود آنها بسیار ناچیز است و حتی مواردی که نسبتاً بهبود یافته باشند هم انگشت شمار هستند. آنهایی هم که طی زمان تا حدودی بهبود پیدا می کنند، دچار صدمات تروماتیک مغزی بوده اند و شانس بهبود (حتی نسبی) در موارد هیپوکسیک تقریباً صفر است. مواردی که گفته می شود از حالت نباتی به زندگی طبیعی بازگشته اند، حالت نباتی پایدار نبوده بلکه دچار حالت نباتی موقت بوده اند که حد واسطی بین کما و بازگشت به زندگی طبیعی است. اگرچه در اغلب این موارد نیز بازگشت توأم با آسیب های حسی یا حرکتی است اما پس از طی شدن حالت نباتی موقت، شعور و آگاهی بازگشت پیدا می کند.
مایاپان شهری پیشاکلمبی مربوط به مایاها است که امروزه بقایای آن در خاک کشور مکزیک واقع شده است. مایاپان مرکز سیاسی اداری و فرهنگی مایاها در خلال دوران پساکلاسیک این تمدن بوده است. این شهر در اوج دوران شکوفایی خود قریب ۱۷٬۰۰۰ تن سکنه داشته است.
هوناب کئو یا هوناب کو یکی از تجلی های خدای برتر در دین مایایی است. خدای برتر و آفریدگار جهان در تفکر مایاها حالت تثلیثی داشت و به صورت کوکولکان یا هوناب کو یا ایتزامنا جلوه گر می شد. نام هوناب کو در متون متاخر مانند کتاب چیلام بالام رفته است و این اعتقاد نیز وجود دارد که این ها پیشتر ایزدانی جداگانه بوده اند و همگی زیر نظر ایتزامنا قرار داشته اند اما تحت تأثیر مسیحیت، به ویژه فرقه فرانسیسکن، با ایتزامنا یکی شده و نوعی تثلیث پدید آمده است. ریشه نام. هوناب کو در زبان مایایی معنی "خدای یکتا" و "خدای تنها" را می دهد. نخستین باری که نام هوناب کو ذکر شده است در یک واژه نامه به نام موتول بوده که در آمریکای مرکزی و در سده شانزدهم نگاشته شده است. در آن واژه نامه در مدخل نام "هوناب کئو" چنین آمده است: "تنها خدای زنده و حقیقی و خدای برتر نزد مردم یوکاتان، او دیده و نمایان نمی شود چرا که غیرمادی است".
زرتشتیان ایران یک اقلیت مذهبی در کشور ایران هستند که به دین زرتشتی باور دارند. بیشتر زرتشتیان ایران ساکن استان های یزد و کرمان هستند. همچنین در سده بیستم بر اثر مهاجرت های گسترده، این اقلیت در شهرهای تهران، شیراز، اصفهان و اهواز، خراسان نیز حاضر هستند. بیشتر زرتشتیان به گویش بهدینی که از زبان های ایران مرکزی به شمار می رود صحبت می کنند. پس از انقلاب مشروطه، با تشکیل مجلس شورای ملی، در قانون اساسی مشروطه برای اقلیت های دینی هم نمایندگانی در نظر گرفته شد. از جمله، یک نماینده برای زرتشتیان. این موضوع پس از انقلاب ۱۳۵۷ هم در قانون اساسی باقی ماند و در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز یک نماینده در مجلس شورای اسلامی دارند. بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن، جمعیت زرتشتیان در سال ۱۳۹۵ در ایران ۲۳۱۰۹ نفر بوده است.
مرسداریو یا سِرُو مِرسِداریو آتشفشانی خاموش واقع در شمال آکونکاگوا دررشته کوه آند در غرب آرژانتین در مرز با شیلی است. این کوه با ۶۷۰۰ متر ارتفاع هشتمین قلهٔ مرتفع آند محسوب می شود. بلندی مرسداریو را پیشتر ۶۷۷۰ متر حساب کرده بودند که این ارتفاع آن را در جایگاه چهارم بلندترین کوه های آمریکای جنوبی قرار داده بود. در ارتفاع ۵۲۰۰ متری و در یال قله در حدود ارتفاع ۶۵۰۰ متری می توان ویرانه هایی مربوط به دوران اینکاها را مشاهده نمود. دامنه های مرسداریو همچون کوه آکونکاگوا دارای شیبی ملایم است که این موضوع کار کوهنوردی را آسانتر می سازد. نخستین صعود موفقیت آمیز به قلهٔ کوه در سال ۱۹۳۴ و توسط یک گروه اکتشافی لهستانی صورت پذیرفت. این صعودکنندگان و. اوستروسکی و آ. کارپینسکی نام داشتند.
رآکتور شیمیایی یا واکنش گاه شیمیایی وسیله ای است که در آن واکنش های شیمیایی انجام می شود و طی آن مواد اولیهٔ خام به محصولات مورد نیاز تبدیل می شوند. طراحی و بهره برداری از رآکتورهای شیمیایی از جمله مهم ترین وظایف متخصصین صنایع شیمیایی از جمله مهندسین شیمی است. طراحی رآکتور شیمیایی نیازمند شناخت درست از واکنش شیمیایی انجام گرفته در رآکتور است. برای این منظور تسلط بر علومی چون ترمودینامیک شیمیایی، سینتیک شیمیایی و ریاضیات ضروری است. رآکتورهای شیمیایی می توانند در ابعاد بزرگ و برای مصارف صنعتی یا در ابعاد کوچک جهت کاربردهای آزمایشگاهی و تحقیقاتی ساخته و تولید شوند. همچنین جنبه های اقتصادی نیز بر طراحی بهینهٔ رآکتور تأثیرگذار است. از جمله صرف هزینهٔ کمتر برای طراحی رآکتور کاراتر و کوچک تر، صرف انرژی کمتر برای تولید محصول بیشتر، رساندن مواد اولیه به بیشترین درصد تبدیل و بالا بردن راندمان فرایند و …. در طراحی رآکتورها پارامترهای زیادی از جمله: زمان اقامت (formula_1)، حجم (V)، دما (T)، فشار (P)، غلظت گونه های شیمیایی (C۱,C۲,C۳... ,Cn)، ضریب انتقال حرارت (U, h)، سرعت واکنش (r) و … دخالت دارند. رآکتورهای شیمیایی بر اس
اس نوع واکنش و موارد کاربرد در اشکال مختلف و با جزئیات خاص طراحی می شوند که پیچیدگی آن ها را زیاد می کند. اما می توان رآکتورها را در چند دستهٔ بزرگ و کلی از جمله رآکتورهای پیوسته و ناپیوسته، رآکتورها سیال بستر یا ثابت بستر، رآکتورهای لوله ای و مخزنی یا رآکتورهای همگن و ناهمگن، طبقه بندی کرد. رفتار رآکتورها معمولاً با معادلاتی موسوم به معادلهٔ رآکتور مطرح می شود که برای گونه های مختلف رآکتور متفاوت بوده و رابطهٔ ریاضیاتی بین پارامترهای مؤثر در رآکتور را بیان می کند. مفاهیم واکنش های شیمیایی. واکنش شیمیایی فرآیندی است که طی آن یک یا چند ماده به مواد دیگر تبدیل می شوند. مواد اولیه موادی با ارزش اقتصادی کمتر می باشند و در عوض محصولات موادی با ارزش بالاتر است. درک سینتیک و سازوکار واکنش یکی از نکات مهم در طراحی رآکتورهای صنعتی است. معادله سرعت، تعادلی بودن یا نبودن، فاز مواد درگیر در واکنش (جامد، مایع، گاز)، گرماگیر یا گرماده بودن و همچنین اثر کاتالیزور بر واکنش، از جمله مهم ترین نکاتی است که در طراحی رآکتور حائز اهمیت است. سینتیک واکنش. سینتیک واکنش شیمیایی عبارت است از بررسی سازوکار انجام یک واکنش شیمیایی. علم س
ینتیک شیمیایی به طور کامل به نحوه انجام واکنش، واکنش های جانبی، مواد واسط تولیدی و بسیاری از جزئیات یک واکنش می پردازد. سرعت واکنش و بستگی آن به غلظت گونه های درگیر در واکنش با استفاده از رابطه ای به نام معادله سرعت بیان می شود. به طور کلی تغییر غلظت گونه ای موجود در واکنش در واحد زمان را سرعت واکنش نسبت به آن ماده تعریف می کنند مثلاً برای واکنش ساده معادله سرعت به صورت زیر است که واکنشی از نوع درجه اول محسوب می شود: formula_2 معادله سرعت واکنش را می توان به شکل زیر هم بازنویسی کرد. باید توجه داشت که در معادله زیر علامت منفی به طور قرار دادی نشان دهنده مصرف گونه formula_3 است. به همین ترتیب برای تولید گونه formula_4 از علامت مثبت استفاده می شود. formula_5 در این معادله formula_6 عددی ثابت است که به «ثابت سرعت واکنش» معروف است و عدد formula_6 بزرگتر نشان دهنده واکنش سریع تر است. همچنین formula_8 میزان بستگی سرعت واکنش به غلظت formula_3 را نشان می دهد که به درجه واکنش نسبت به گونه formula_3 معروف است. این پارامتر معمولاً عددی بین صفر تا ۳ است. همچنین اگر گونه های واکنش دهنده بیش از یکی باشد، از جمع توان های واک
نش دهنده ها، درجه کلی واکنش حاصل می شود. روش های گوناگونی برای به دست آوردن این معادلات وجود دارد؛ اعم از روش های تئوری یا استفاده از داده های آزمایشگاهی. ترمودینامیک واکنش. بررسی واکنش ها از نظر انرژی، در حوزه مباحث ترمودینامیک شیمیایی است. گرماگیر یا گرماده بودن واکنش و میزان انرژی تبادل شده در واکنش از نکات مهم در این علم است. اهمیت این مسئله از آن جهت است که برای رآکتورها می باید سیستم های گرمایش یا سرمایش طراحی شود تا تبادل انرژی به خوبی انجام شود. وجود هر نوع اشکال یا محاسبات نادرست در سیستم تبادل انرژی موجب اخلال در انجام واکنش، کیفیت محصول، مقدار محصول و حتی خطر جانی و مالی می شود. به عنوان نمونه در واکنش های گرماده شدید، در صورتی که گرمای تولید شده در واکنش به خوبی تبادل نشود، افزایش بی رویه دما داخل رآکتور می تواند منجر به افزایش حجم و بالارفتن فشار شود، همچنین در واکنش هایی که با تولید گاز شدید انجام می شوند، ممکن است موجب انفجار شود. اثر کاتالیزورها و بازدارنده ها بر واکنش. کاتالیزورها موادی هستند که با دخالت در واکنش و تغییر مسیر واکنش، سرعت واکنش را بالا می برند. از کاتالیزورها در واکنش هایی که
در شرایط معمول با سرعت پایین انجام می شوند استفاده می شود. در نقطه مقابل مواد دیگری به نام بازدارنده ها وجود دارند که مانند کاتالیزور هستند با این تفاوت که افزودن آن به واکنش موجب کندی و حتی توقف واکنش می شود. بازدارنده ها به طور ویژه در صنایع پلیمر و برای کنترل فرآیندهای پلیمراسیون در رآکتور شیمیایی کاربرد دارد. کاتالیزورها و بازدارنده ها می توانند به صورت همگن با فاز مواد درگیر در واکنش مصرف شوند که به واکنش های کاتالیستی همگن معروف هستند. واکنش هایی که کاتالیزور و مواد درگیر در واکنش در یک فاز قرار ندارند به واکنش های کاتالیستی ناهمگن معروف هستند. این مواد معمولاً با درصد بسیار پایین و به اشکال مختلف در فرایند مورد استفاده قرار می گیرند. ممکن است کاتالیزور یا بازدارنده به صورت ثابت در رآکتور شیمیایی قرار داشته باشد و مواد واکنش دهنده پس از تماس با آن خارج شوند. در نقطه مقابل ممکن است این مواد به صورت پودر یا اشکال دیگر به داخل رآکتور تزریق و سپس از آن خارج شوند. به عنوان نمونه در فرایند کراکینگ کاتالیزوری سیال بستر، کاتالیزور زئولیت به صورت پودر به داخل رآکتور تزریق می شود. پس از اشباع شدن کاتالیزور، همراه
با فرآورده ها از فرایند خارج و پس از جداسازی و بازیابی مجدداً به داخل رآکتور تزریق می شود. به این ترتیب این چرخه پیوسته ادامه پیدا می کند و کاتالیزور در فرایند، همواره در گردش است. انواع واکنش ها. توجه به ماهیت و نوع واکنش نیز در طراحی رآکتور از اهمیت بالایی برخوردار است. مثلاً در واکنش های یک طرفه تقریباً تمام مواد واکنش دهنده با نسبت های استوکیومتری مشخص مصرف می شوند. اما در واکنش های تعادلی در یک سیستم بسته، در دما و فشار مشخص، مواد اولیه و مواد تولیدی پس از مدتی با یکدیگر به تعادل می رسند، یعنی با گذشت زمان، غلظت مواد دچار تغییر نشده و مقداری از مواد اولیه به صورت واکنش نداده در سیستم باقی می ماند. رفتار واکنش های تعادلی با اصلی به نام اصل لوشاتلیه بررسی می شود. formula_11 در واکنش های رقابتی یک یا چند واکنش جانبی، که منجر به تولید مواد بلااستفاده می شود، در کنار واکنش اصلی رخ می دهد. در این نوع واکنش ها باید پارامترهای فرایند طوری طراحی شود که بیشترین مقدار ممکن از ماده مطلوب تولید شود. formula_12 همچنین در واکنش های سری چند واکنش پشت سر هم انجام می شود تا محصول نهایی تولید شود. به عبارتی واکنش کلی از ت
رکیب چند واکنش به وجود می آید. در این نوع واکنش ها، سرعت کلی واکنش به سرعت کندترین واکنش بستگی دارد. formula_13 مفاهیم بنیادی راکتورها. رآکتورهای شیمیایی محلی برای انجام یک واکنش شیمیایی هستند. رآکتورها می توانند جهت تولید انبوه مواد شیمیایی، دارویی و مواد پتروشیمی و در واحدهای صنعتی بزرگ به کار گرفته شوند یا جهت انجام مطالعات و تحقیقات و در ابعاد کوچک به کار بروند. طراحی رآکتورها با توجه به مکانیسم واکنش و همچنین نوع واکنش و فاز مواد درگیر در واکنش متفاوت است. در طراحی رآکتورهای شیمیایی برخی از پارامترها مانند دما، فشار و دبی مواد ورودی و خروجی، توسط طراح قابل تغییر است. اما برخی پارامترها مانند ماهیت واکنش، گرماگیر یا گرماده بودن، ایجاد گاز یا تغییر در حجم مواد، از جمله مواردی است که به طبیعت واکنش مربوط بوده و در اختیار طراح قرار ندارد. از مجموع این موارد می توان نتیجه گرفت که رآکتورها در اشکال پیوسته یا بسته، بستر ثابت یا بستر متلاطم، تحت فشار یا در فشار اتمسفری یا با اثر کاتالیزور یا بدون اثر کاتالیزور طراحی می شوند. برخی از پارامترهایی که تقریباً در تمام راکتورها مطرح بوده و حائز اهمیت به جهت شناخت راکت
ور و عملکرد آن است، می توان به موارد زیر اشاره کرد: معادله رآکتور. معادله رآکتور رابطه ریاضیاتی است که پارامترهای مربوط به رآکتور مانند زمان اقامت و حجم رآکتور را به سرعت واکنش، نشان می دهند. این معادلات می توانند به صورت عمومی برای دسته ای خاصی رآکتورها مطرح شوند یا به صورت تجربی برای گونه خاصی از رآکتور به دست بیایند. زمان ماند، زمان نیمه عمر و زمان پایان واکنش. در رآکتورهای پیوسته که به طور مداوم مواد خام وارد و محصولات خارج می شوند، نمی توان زمان مشخصی برای انجام واکنش و تبدیل مواد اولیه به محصول بیان کرد. در نتیجه از کمیتی به نام زمان ماند استفاده می شود. زمان ماند متوسط زمانی است که یک ذره وارد رآکتور شده و تا زمان خروج در آنجا در حال واکنش است. این کمیت به صورت زیر نشان داده می شود: formula_14 در این معادله، formula_15 نشان دهنده حجم رآکتور، formula_16 دبی حجمی ورودی و خروجی از رآکتور و formula_1 زمان اقامت است. زمان ماند یکی از پارامترهای مورد استفاده در معادله رآکتور است. زمان نیمه عمر مدت زمانی است که نیمی از غلظت ماده اولیه تزریق شده در رآکتور، به محصولات تبدیل می شوند. به عنوان مثال در واکنش ساده