Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
له بی آنکه شاه مرده باشد، است. این تصور که چون شطرنج از راه جهان اسلام به اروپا آمده است و مات در عربی به معنی مرده است و شاه مات به معنی شاه مرده است، اشتباه می باشد. مقدم پیشنهاد می کند که ریشه شناسی واژه مات از فعل ماندن در فارسی آمده است؛ که در زبان لاتین maneo و در زبان یونانی meno است و یعنی شاه به صورت ترک شده مانده است و در برگردان رسمی غافلگیر ترجمه شده است. در حالت نظامی به آن حمله شده است (نه غافلگیر) و در واقع به شاه در حالت مات حمله شده است و وی ترک شده است.
علی مرتضی صمصام بختیاری (۱۹۴۵–۳۰ اکتبر ۲۰۰۷) کارشناس ارشد شاغل در شرکت ملی نفت ایران بود. اخذ مدرک کارشناسی ارشد بختیاری، مقارن بود، با آغاز به کار شرکت ملی نفت ایران، در سال ۱۹۷۱ میلادی. او همچنین مشاور نفت مرکز تخلیه تجزیه و تحلیل نیز بوده است. صمصام بختیاری، دکترای خود را در رشته مهندسی شیمی، از دانشگاه صنعتی زوریخ در شهر زوریخ، سوئیس دریافت نمود. او همچنین به صورت پاره وقت، مدرس دانشکده فنی، دانشگاه تهران بود. علی مرتضی صمصام بختیاری، نوه صمصام السلطنه، صدراعظم ایران، در زمان احمدشاه قاجار و فرزند «مرتضی قلی خان صمصام»، آخرین ایلخان رسمی بختیاری، می باشد. بختیاری نویسنده تعدادی از مقالات در مورد «قله ها و فرورفتگی ها» است، که این مقاله ها، عمومأ در مورد تاریخ ایران مدرن می باشند. صمصام بختیاری در سال ۲۰۰۴، در فیلمی مستند، در ارتباط با موضوع «نفت در نقطه اوج»، حضور داشت. این فیلم، «پایان حومه نشینی» نام داشت و در کشور کانادا ساخته شده بود. کارگردان این فیلم، گریگوری گرین بود. دکتر بختیاری، در تاریخ ۳۰ اکتبر ۲۰۰۷ و در اثر حمله قلبی، در شهر تهران، درگذشت.
گنگستا رپ یکی از سبک های موسیقی هیپ هاپ است. در این گونه معمولاً از زد و خورد و درگیری های خیابانی و همچنین مفاهیم خلاف عرف جامعه همچون استفاده آزاد از مواد مخدر و تشویق به بی اعتنایی به قوانین و دشمنی با پلیس گفته می شود. از خوانندگان مطرح این سبک می توان آیس-تی، گروه ان. دابلیو. ای.، دکتر دره، توپاک، و امینم ونوتوریوس بی.آی.جی، اسنوپ داگ، بیگ ال، فیفتی سنت را نام برد.
استاندارد ایزو ۱۵۹۲۴ کدهایی است که برای نمایش دادن حروف نوشتاری کاربرد دارد و به صورت دو بخشی مشخص می شوند. هر حرف نوشتاری در بخش اولش حروف اختصاری دارد و در بخش دومش عدد دارد که مجموعه حروف و عددها نمایش دهنده آن اسکریپت است. اسکریپت (حروف نوشتاری). گروه های گرافیکی کاراکتر به عنوان اسکریپت در نظر گرفته می شوند که برای نوشتن در یک زبان یا چند زبان به کاربرده شود.کد استاندارد برای اسکریپت در ابتدا از ایزو ۶۳۹–۲استخراج می گردد و در صورت نبودن در این استاندارد از نام لاتین اش آن زبان استفاده می شود به عنوان مثال برای زبان Gujarātī از کد ISO 639 guj, ISO 15924 Gujr استفاده می شود.
کِرِم های ضدآفتاب که معمولاً با نام "کِرِم آفتاب" هم شناخته می شوند موادی هستند که با مالیدن آن ها بر روی سطح پوست، از آن در برابر اثرات مضر نور آفتاب محافظت می کنند و جهت جلوگیری از آفتاب زدگی استفاده می شود. کِرِم های ضدآفتاب می تواند به صورت لوسیون، اسپری، ژل، یا دیگر داروهای موضعی وجود داشته باشد این مواد با فرمول های گوناگونی ساخته می شوند و اگر درست مصرف شوند می توانند تا اندازه زیادی جلوی تأثیر پرتو فرابنفش آفتاب و اثرات منفی آن برپوست را بگیرند. سازمان های پزشکی در ایالات متحده آمریکا از جمله انجمن سرطان آمریکا توصیه به استفاده از کرم های ضدآفتاب به دلیل کمک به پیشگیری از کارسینوم سلول سنگفرشی نموده اند. این در حالی است که برخی مشتقات به کار رفته در ترکیب کرم های ضدآفتاب از جمله اکسی بنزون و غیره، تأثیرات مخربی بر محیط زیست دریایی و آبزیان دارند و برای همین در ژانویه ۲۰۲۰ کشور پالائو به عنوان نخستین کشور اقدام کننده برای نجات مرجان ها و آب سنگ مرجانی که از جاذبه های گردشگری این کشور به شمار می روند استفاده از هرگونه کرم های ضدآفتاب را ممنوع اعلام کرده است. پیشینه. نخستین ضدآفتاب را یک شیمیدان استرالیا
یی به نام میلتون بلیک در سال ۱۹۳۲ (میلادی) ساخت. کرم ضدآفتاب نخستین بار به صورت گسترده در جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار گرفت. در آن زمان ارتش ایالات متحده مواد گوناگون را برای جلوگیری از سوختگی با نور آفتاب آزمایش می کرد. اثر نور آفتاب. نور آفتاب از طول موج های متفاوتی تشکیل شده است. پرتو فرابنفش طول موج خاصی از نور خورشید است که خود به دو قسمت A و B تقسیم می شود که هر دو آن ها برای پوست زیان بار هستند. پرتو فرابنفش گونه B در صورت تماس با پوست بر روی لایه خارجی پوست که اپیدرم نام دارد تأثیر می گذارد و باعث ایجاد آفتاب سوختگی می شود. این گونه از پرتو آفتاب نمی تواند از شیشه عبور کند و در نتیجه وقتی پنجره ها بسته باشند توسط شیشه جذب شده و وارد اتاق نمی شود. نوع دیگر پرتو فرابنفش یعنی A به نواحی عمقی تر پوست نفوذ می کند و می تواند باعث آسیب های شدیدتری در پوست شود علاوه براینکه از شیشه هم عبور می کند. برای همین در یک اتاق با پنجره های بسته هم وجود دارد. هم گونه A و هم گونه B با شکستن کلاژن پوست، ساخت رادیکال های آزاد و مهار سازوکارهای ترمیم پوست، می توانند باعث ایجاد کک ومک، چروک و از همه مهم تر سرطان پوست شون
د. چگونه می توان از تأثیرات مخرب نور خورشید جلوگیری کرد؟. نور خورشید پرتوهای نامرئی فرابنفش را به زمین ارسال می کند که این پرتوها می توانند باعث آسیب رساندن به پوست شوند به همین دلیل باید از پوست در برابر نور خورشید محافظت کرد. مطمئن ترین روش برای محافظت از پوست اجتناب از قرار گرفتن در معرض نور آفتاب است. تا حد امکان در ساعاتی خورشید در وسط آسمان است از بیرون رفتن خودداری کنید. در برخی از نواحی جغرافیایی نور خورشید مستقیم تر می تابد و شما در ساحل، استخرهای روباز، دریاچه ها، اقیانوس، محیط های سرباز و حتی در برف بیشتر دچار آفتاب سوختگی خواهید شد. اگر در این محیط ها قرار دارید و از پوست خود محافظت نکرده اید احتمال آفتاب سوختگی پوست افزایش خواهد یافت. در صورتی که مجبور هستید بیرون بروید باید از نکات مرتبط با حفظ سلامت پوست پیروی کنید. انواع ضدآفتاب. ضدآفتاب یکی از مهمترین مراقبت های پوستی است که برای محافظت از پوست در برابر آفتاب و اشعه مضر UV ضروری است. هنگام انتخاب یک محصول ضدآفتاب، مهم است که انواع مختلفی که در دسترس هستند را در نظر بگیرید. در ادامه، به برخی از انواع رایج ضدآفتاب می پردازیم: این تقسیم بندی تنه
ا چند نمونه از انواع ضدآفتاب هستند و هر کدام از آن ها ممکن است ویژگی ها و مزایای خاص خود را داشته باشند. همچنین، برای انتخاب مناسب ترین ضدآفتاب برای پوست خود، به عواملی مانند نوع پوست، فصل سال، میزان فعالیت در فضای باز و سایر نیازهای شخصیتان توجه کنید. اثرات ضدآفتاب ها. ضدآفتاب ها از خواص شیمیایی (جذب پرتو) یا فیزیکی (مسدود کردن پرتو) برای جلوگیری از نفوذ پرتو A و B آفتاب به پوست استفاده می کنند. توان آن ها در محافظت از نور آفتاب با واحد SPF (Sun Protection factor) بیان می شود. معیارهای کارایی ضدآفتاب. فاکتور محافظتی خورشید (SPF): استاندارد UVB. SPF یک معیار نسبی از میزان انرژی خورشیدی (تابش UV) مورد نیاز برای ایجاد آفتاب سوختگی بر روی پوست محافظت شده در مقایسه با پوست محافظت نشده است. این فاکتور عمدتاً نشان دهنده میزان محافظت در برابر UVB است. SPF به زمان قرار گرفتن در معرض نور خورشید مرتبط نیست. این باور که SPF 15 به فرد اجازه می دهد 15 برابر بیشتر در آفتاب بماند، نادرست است. میزان انرژی خورشیدی دریافتی به شدت تابش (زمان روز، موقعیت جغرافیایی) بستگی دارد، نه فقط به مدت زمان. برای مثال، یک ساعت قرار گرفتن در
معرض آفتاب صبح ممکن است معادل 15 دقیقه در اواسط روز باشد. افزایش محافظت خطی نیست. SPF 15 حدود 93% از پرتوهای UVB را فیلتر می کند، SPF 30 حدود 97%، SPF 50 حدود 98% و SPF 100 حدود 99% را فیلتر می کند. آکادمی درماتولوژی آمریکا (AAD) استفاده از حداقل SPF 30 را توصیه می کند. محافظت طیف گسترده: ضرورت مقابله با UVA. یک ضدآفتاب «طیف گسترده» (Broad-Spectrum) از پوست در برابر هر دو پرتو UVA و UVB محافظت می کند. ضدآفتاب های اولیه فقط در برابر UVB محافظت می کردند؛ افزودن فیلترهای UVA پس از درک خطرات آن، یک پیشرفت بزرگ بود. پرتوهای UVA عامل اصلی چین و چروک، افتادگی و سایر علائم پیری نوری هستند و همچنین نقش مهمی در ایجاد سرطان پوست دارند. قرار گرفتن در معرض هر دو پرتو UVA و UVB بدون محافظت، به DNA سلول های پوست آسیب می رساند. در ایالات متحده، یک محصول برای اینکه بتواند برچسب «طیف گسترده» داشته باشد، باید یک آزمون خاص FDA را پشت سر بگذارد. فقط محصولات طیف گسترده با SPF 15 یا بالاتر می توانند ادعا کنند که خطر سرطان پوست و پیری زودرس پوست را کاهش می دهند. سیستم PA+: کمی سازی محافظت در برابر UVA. سیستم «درجه محافظت از UVA» (P
A) در ژاپن توسعه یافت تا به مصرف کنندگان یک شاخص واضح و مشخص از سطح محافظت در برابر UVA ارائه دهد، چیزی که SPF به اندازه کافی آن را نشان نمی دهد. این سیستم بر اساس آزمون «تیرگی پایدار رنگدانه» (PPD) است که میزان تابش UVA لازم برای ایجاد تیرگی پوست (برنزه شدن) را اندازه گیری می کند. سطوح رتبه بندی:. این سیستم که در ژاپن آغاز شد، به طور گسترده در بسیاری از کشورهای آسیایی استفاده می شود و به طور فزاینده ای در سطح جهانی به عنوان روشی برتر برای اطلاع رسانی کارایی UVA به مصرف کنندگان شناخته می شود. این یک استاندارد برچسب گذاری الزامی در ایالات متحده یا اروپا نیست. مقاومت در برابر آب: عملکرد تحت شرایط خاص. اصطلاحات «ضدآب» (waterproof) و «ضدتعریق» (sweatproof) توسط FDA ممنوع شده اند، زیرا ادعاهایی گمراه کننده هستند؛ همه ضدآفتاب ها در نهایت شسته می شوند. محصولات می توانند با برچسب «مقاوم در برابر آب» (Water Resistant) برای 40 دقیقه یا 80 دقیقه عرضه شوند. این ادعا باید با آزمایش هایی تأیید شود که در آن افراد برای مدت زمان مشخصی در آب غوطه ور می شوند و پس از آن، محصول همچنان باید سطح محافظت SPF اعلام شده خود را ارائه ده
د. حتی با یک محصول مقاوم در برابر آب، استفاده مجدد بلافاصله پس از شنا، تعریق یا خشک کردن با حوله ضروری است. خوبی استفاده. کرم های ضدآفتاب می توانند از ابتلا به عارضه ملانوما جلوگیری نمایند. همین طور می تواند در پیشگیری از کارسینوم سلول-سنگفرشی که گونه ای از سرطان های پوست می باشد مؤثر باشد. شواهد بسیار کمی هم از تأثیر کرم های ضدآفتاب در جلوگیری از سرطان سلول پایه ای وجود داردنازک شدن لایه اوزون، خطر تأثیرات منفی اشعه های فرابنفش خورشید بر پوست را افزایش داده است. ضدآفتاب سد راه این اشعه ها می شود و احتمال آفتاب سوختگی را کاهش می دهد. برای همین توصیهٔ اول متخصصان پوست انتخاب یک کرم ضدآفتاب خوب و استفاده روزانه از آن است. کرم های ضدآفتاب، حداکثر محافظت از لایه های پوستی شما را در برابر تشعشعات زیان بار خورشید (UVA و UVB) را انجام می دهند. این محصولات ضدآب و ضد تعریق هستند و بسیار با دوام بوده و ماندگاری طولانی مدت دارند. همچنین دارای پوشانندگی بالای پوست و در عین حال بافتی نرم و سبک هستند. این کرم ها به حفظ رطوبت لایه های پوست شما کمک می کنند و مانع از پیری زودرس آن می شوند.
کیش و مات ممکن است به یکی از مقاله های زیر مربوط باشد:
یک مدیر پنجره پُشته ای که با نام مدیر پنجره شناور نیز شناخته می شود، به مدیر پنجره ای گفته می شود که همه پنجره ها را در یک لیست ویژه رسم می کند و با استفاده از تکنیکی موسوم به الگوریتم نقاش، امکان همپوشانی پنجره ها را فراهم می کند. تمام مدیر پنجره هایی که اجازه همپوشانی پنجره ها را می دهند، اگر از نوع مدیر پنجره ترکیبی نباشند، از رویکرد مدیر پنجره پشته ای بهره می برند، هر چند ممکن است که به طور صد در صد از متدهای آن استفاده نکنند. مدیر پنجره هایی که از رویکرد مدیر پنجره پشته ای استفاده نمی کنند، اجازه همپوشانی پنجره ها را هم نمی دهند. به این مدیر پنجره ها، مدیر پنجره آجرنمایی گفته می شود. مدیر پنجره پشته ای با رسم فقط یک پنجره در زمان واحد، اجازه همپوشانی به پنجره ها را می دهد. پشته سازی یا نقاشی مجدد (اشاره به الگوریتم نقاش دارد)، به رندر کردن هر پنجره تحت عنوان یک تصویر و رسم آن بر روی صفحه گفته می شود، حال ممکن است که در زمان رسم این تصویر، قسمت هایی از پنجره هایی که قبلاً رسم شده بودند توسط پنجره تازه رسم شده، پاک شده یا اصطلاحاً پوشانده شوند. غالباً یک فرایند از طریق میزکار اجرا می شود و با رسم یک یک پنج
ره ها و همه پنجرهٔ فرزند از آخر به اول، شکل وجودی خود را بدست میاورد. پنجره ها به ترتیب وارد یک پشته می شنوند که به این روش Z-order میگویند. منابع. ویکی پدیای انگلیسی.
پادشاهی ماد (؛ ، ) حکومتی ایرانی بود که در سده های میانی هزارهٔ یکم پ.م.، از حدود ۶۷۸ پ.م. تا حدود ۵۴۹ پ.م. ابتدا صرفاً در ناحیه سکونت مادها در شمال غربی ایران و سپس بر بیشتر فلات ایران حکمرانی می کرد. هرچند که دوران پادشاهی شاهان ماد و مدت پادشاهی آن ها و نیز ترتیب شان مورد مناقشه است، اما به گفتهٔ هرودوت، سلسلهٔ مادها شامل چهار شاه بوده است که به یک خانواده تعلق داشتند و به مدت ۱۵۰ سال فرمانروایی کردند و نام آن ها عبارت بود از دیاکو، فرورتیش، هووخشتره و ایشتوویگو. از میان این شاهان، تنها به هووخشتره و ایشتوویگو در "متون میخی" اشاره شده است. با این وجود، پژوهشگران برای یافتن نام دیاکو و پسرش فرورتیش در دیگر منابع مرتبط تلاش کرده اند. از این روی، رئیس قبیلهٔ ماننا، دَیائوکو نام داشت که چندین بار در متون آشوری نو (و نیز سال نامه ها) از دورهٔ سارگون دوم نامش ذکر شده است و با دیاکو که هرودوت ذکر کرده است، یکی دانسته می شود. از او در منابع آشوری به عنوان والی ماننا (šaknu) یاد شده است که با شاه اورارتو علیه فرمان روای ماننا متحد شده بود، اما توسط سارگون اسیر شد و در سال ۷۱۵ پ.م. همراه با خانواده اش به سرزمین سوری
ه تبعید گردید. او ظاهراً در همان جا درگذشت. به مادها در سال نامه های آشوری نو از سال ۸۳۶ پ.م. به بعد تا اواخر سوگند فئودالی اسرحدون (۶۷۲ پ. م) اشاره شده است، آن ها توسط شاهک نشین های کوچک اداره می شدند: پادشاهی مرکزی تأسیس نشده بود و اساس چیزهایی که بعداً به دیاکو، قاضی افسانه ای نسبت داده شد، هنوز وجود نداشت. هنگامی که امپراتوری آشور در سال ۶۱۲ پ.م. سقوط کرد، مادها نقش مهمی ایفا کردند. پایان حکومت مادها نیز با وجود افسانه هایی که در پیرامون کوروش وجود دارد، همچنان در تاریکی است. واژه شناسی. نام ماد در یونانی به صورت Μῆδοι (میدیا)، در فارسی باستان 𐎶𐎠𐎭 (آوانگاری: Māda-) (مادَ)، در آشوری و اکدی به گونهٔ Mādāya (مادایَه) و در عبری به شکل מָדַי (مَدَی) آمده است. نخستین اشاره به مادها، در متون آشوری به سال ۸۳۴ پ.م. و به دورهٔ شلمنسر سوم بازمی گردد. ریشهٔ نام ماد به زبان های ایرانی بازمی گردد و شاهد آن در زبان فارسی باستان "Māda-" است که در حالت مفرد مذکر آمده است. به عقیدهٔ دیاکونوف، معنای دقیقی از این واژه مستفاد نمی شود. اما وویچیخ اسکالموفسکی رابطه ای میان این نام و واژهٔ "med)h)-" به معنای «مرکزی، واقع شده در
وسط» در زبان نیاهندواروپایی را مطرح کرد و به "madhya-" در زبان های هندوآریایی و "maidiia-" در زبان نیاایرانی که هردوی آن ها یک معنا دارند ارجاع داد. پیش زمینه. حدود سه-چهار سده پس از شروع زوال شهرهای عصر برنز در فلات ایران، مردمان ایرانی زبان به تدریج وارد این سرزمین شدند. قوم ماد بخشی از مردمانی بود که در مهاجرت آریایی ها به فلات ایران، شرکت داشتند. این قوم، در روزگار خود به آریاییان مشهور بودند و یکی از قبایل آنان، "آری زانتو" نام داشت؛ نامی که به معنای "دودمان آریاییان" است. این شهرت در آن روزگار تنها به قوم ماد محدود نمی شد و پارس ها نیز آریا شناخته می شدند. مطابق منابع کهن آشوری، یونانی و ایرانی در مجموع معلوم می گردد که شش طایفهٔ تشکیل دهندهٔ اتحاد مادها عبارت بودند از بوسی ها، ستروخاتی ها، بودی ها آریزانتایی ها و مغها و سرانجام پارتاکانی ها. مطابق منابع یونانی، در سرزمین کمنداندازان ساگارتی (زاکروتی، ساگرتی) مادی های ساگارتی می زیسته اند که شکل بابلی-یونانی شدهٔ نام خود یعنی زاگرُس (زاکروتی، ساگرتی) را به کوهستان غرب فلات ایران داده اند. نام همین طوایف است که در اتحاد طوایف پارس نیز موجود است و خط پیون
د خونی طوایف ماد و پارس از جمله از منشأ همین طایفهٔ ساگارتی ها (زاکروتی، ساگرتی) است. آنچه از متون آشوری برمی آید، آن است که مادها از سدهٔ نهم تا هفتم پ.م. نتوانسته بودند چنان پیشرفتی بیابند که سبب هم گرایی و اتحاد و سازمان یافتگی قبایل و طوایف پراکندهٔ ماد بر محور یک رهبر و فرمان روای برتر و واحد که بتوان وی را پادشاه کل سرزمین های مادنشین نامید شده باشند. پادشاهان آشور در ضمن لشکرکشی های پرشمار خود به قلمرو سکونت مادها، همواره با شمار فراوانی از «شاهان محلی» روبه رو بوده اند و نه یک پادشاه واحد حاکم بر کل سرزمین های مادنشین. بعدها، در سده های نهم و هشتم پ.م. قدرت مادها تا حدی زیادی افزایش یافت و نقش آن ها برجسته شد و سرانجام در سدهٔ هفتم پ.م. سرتاسر غرب ایران و برخی از مناطق نزدیک آن به مادها تعلق یافت؛ بنابراین، مرزهای ماد در طول چند صدسال، به تدریج و رفته رفته تغییر کرد؛ با این حال، گسترهٔ جغرافیایی دقیق ماد ناشناخته باقی مانده است. لشکرکشی های آشوری ها به سرزمین ماد. با آغاز سدهٔ نهم پ.م. آشوری ها به طور منظم به مناطق شمال غرب ایران که در آن زمان ده ها شاهک نشین خُرد در آن جا وجود داشت یورش می بردند و به
غارت می پرداختند. آشوری ها می توانستند از طریق دو مسیر به ماد دست یابند: از سوی شمال، از سوی گیزیل بوندا و ظاهراً در امتداد جادهٔ امروزی بیجار به همدان؛ از سوی شمال غرب از طریق مسو در کنار مرز غربی گیزیل بوندا یا از طریق کیشِسیم در امتداد جادهٔ سنندج به همدان. آشوری ها همیشه در امتداد راه کوهستانی جادهٔ بزرگ خراسان، از طریق خارخار، آرازیاش و بیت بارو که بخش شمالی الیپی را تشکیل می داد و سرانجام از طریق بیت همبان، از ماد به آشور بازمی گشتند. همهٔ این سرزمین ها در کوه های زاگرس، میان اسدآباد از سوی شرق، خارج از جلگهٔ همدان و درهٔ ماهی دشت از طرف غرب واقع شده بودند که درهٔ ماهی دشت جزو بیت همبان محسوب می شد. آشوری ها نه فقط از طریق ماد بلکه از سوی شمال، از طریق پرسوا و سرزمین های همسایه نیز به جادهٔ خراسان دسترسی داشتند. در این صورت، آشوری ها با عبور از کنار مسیر سنندج-بیستون یا پاوه-کرمانشاه، در سوی چپ نه تنها ماد، بلکه خارخار و کیشسیم قرار می گرفتند. منبع شناسی. نخستین اشاره به نام مادها در سالنامهٔ بیست و چهارم شلمنسر سوم، یعنی سال ۸۳۶ پ.م. بازمی گردد، هنگامی که به نَمری حمله کرد. کتیبه های آشوری آکنده از گز
ارش هایی دربارهٔ تاخت وتازهای سپاه آشور در سرزمین های مادنشین و گشوده شدن شاهک های مادی هستند. در متن های آشوری، برای نمونه در کتیبه های تیگلات-پیلسر سوم، بدون اشاره به نام قبیله های مادی، از مادها همچون گروهی شناخته شده و نیرومند و با عنوان هایی چون «مادهای دوردست»، «مادهایی که در نزدیکی بیابان نمک هستند»، «مادهای نیرومند»، «مادهایی که در نزدیکی کوه بیکنی هستند» و «مادهای شرق» یاد شده است. از میان این شاهان، تنها به هووخشتره و ایشتوویگو در متون میخی اشاره شده است. با این وجود، پژوهشگران برای یافتن نام دیاکو و پسرش فرورتیش در دیگر منابع مرتبط تلاش کرده اند. از این روی، رئیس قبیلهٔ ماننا، دَیائوکو نام داشت که چندین بار در متون آشوری نو (و نیز سال نامه ها) از دورهٔ سارگون دوم نامش ذکر شده است و با دیاکو که هرودوت ذکر کرده است، یکی دانسته می شود. از او در منابع آشوری به عنوان والی ماننا یاد شده است که با شاه اورارتو علیه فرمانروای ماننا متحد شده بود، اما توسط سارگون اسیر شد و در سال ۷۱۵ پ.م. همراه با خانواده اش به سرزمین سوریه تبعید گردید. او ظاهراً در همان جا درگذشت. منابع یونانی، به ویژه "تاریخ هرودوت" دربارهٔ
پادشاهی ماد گزارش هایی داده اند، اما این گزارش ها غالباً اندک و آمیخته به افسانه اند. اطلاعاتی پراکنده از مورخینی چون هکاته وجود دارد که همین اطلاعات را مورخان بعدی نیز در آثارشان بازتاب داده اند. نخستین کسی که گزارشی جامع در مورد مادها ارائه کرد، هرودوت بود. در میان منابع کهن یونانی موجود که دربارهٔ مادها سخن گفته اند، مهم ترین آن ها هرودوت و کتزیاس هستند که نوشته های هرودوت تاحدودی قابل اعتماد است و پژوهش های نوین باستان شناسی هم در پاره ای از موارد، گفته های او را تأیید می کنند؛ اما نوشته های کتزیاس جنبهٔ داستان سرایی و تفریح انگیز دارند و تقریباً در تمامی مواردی که هرودوت و کتزیاس دربارهٔ واقعهٔ یکسانی صحبت کرده اند، گفته های آنان بسیار با هم اختلاف دارند و در مواردی که بتوان این اختلاف ها را از روی منابع دیگر بررسی کرد، گفته های کتزیاس نادرست است. متون عهد عتیق کتاب مقدس نیز تا حدودی برای بازسازی تاریخ ماد مورد استفاده قرار می گیرند. این متون در دوره های تاریخی گوناگونی نوشته شده اند و به جز برخی از قسمت های کتاب های عزرا و دانیال که به زبان آرامی نوشته شده اند، همهٔ این متون به زبان عبری نگاشته شده اند
. کتاب های پیامبران ناحوم و حبقوق که تقریباً هم زمان بوده اند و در سدهٔ هفتم پ.م. می زیستند، سقوط فوری دولت آشور را شرح می دهند. ناحوم سقوط مصیبت بار نینوا را که در سال ۶۱۲ پ.م. توسط مادها و بابلی ها تسخیر شد را گزارش کرده و حبقوق دربارهٔ تسخیر آشور در سال ۶۱۴ پ.م. توسط مادها سخن می گوید. احتمالاً پیشگویی های هر دو کتاب به زمانی که دولت آشور هنوز پابرجا بوده تعلق دارند ولی در دوره ای بوده اند که سرانجام مصیبت بار دولت آشور، آشکار به نظر می رسید. جغرافیا. در پایان هزارهٔ دوم پ.م. قبیله های مادی، استقرار در قلمروی غرب ایران که بعدها ماد نامیده شد را آغاز کردند؛ جایی که در آن زمان نشیمن گاه شاهک نشین های فراوان و گروه های قومی و زبانی گوناگونی مانند گوتی ها، لولوبی ها، کاسی ها و هوری ها بود. بعدها، در سده های نهم و هشتم پ.م. قدرت مادها تا حدی زیادی افزایش یافت و نقش آن ها برجسته شد و سرانجام در سدهٔ هفتم پ.م. سرتاسر غرب ایران و برخی از مناطق نزدیک آن به مادها تعلق یافت؛ بنابراین، مرزهای ماد در طول چند صد سال، به تدریج و رفته رفته تغییر کرد؛ با این حال، گسترهٔ جغرافیایی دقیق ماد برای ما ناشناخته باقی مانده است. د
ر دورهٔ نخستین، مرزهای غربی شاهک نشین های ماد که از یکدیگر مستقل بودند، از مرزهای غربی دشت همدان فراتر نمی رفتند. اطلاعات ما دربارهٔ حدود شمالی و شرقی ماد بسیار اندک است. با این حال، سرزمین اصلی ماد، آن گونه که آشوری ها از اواخر سدهٔ نهم پ.م. تا آغاز سدهٔ هفتم پ.م. آن را می شناختند، از سوی شمال به گیزیل بوندا محدود می شد که گیزیل بوندا در کوه های قافلان کوه در شمال دشت همدان قرار داشت؛ از سوی غرب و شمال غرب نیز محدودهٔ آن از دشت همدان فراتر نمی رفت و به کوه های زاگرس محدود می شد، به جز در جنوب غربی که مادها تا دره های زاگرس را در اختیار داشتند که این مرز در دامنهٔ کوه های گرین واقع شده بود و ماد را از الیپی، پادشاهی ای در نواحی پیشه کوه به سمت جنوب کرمانشاه، جدا می کرد. از سوی جنوب نیز مرز ماد به منطقهٔ ایلامی سیماشکی محدود می شد که امروزه با درهٔ خرم آباد تطبیق داده می شود. به نظر می رسد که قلمروی ماد از سوی شرق و جنوب شرقی به دشت کویر و سرزمین پَتوشَرا محدود بود؛ سرزمین پتوشرا چنان که توسط شاهان آشوری توصیف شده است، در حاشیهٔ کویر نمک (احتمالاً دشت کویر) واقع شده بود. رشته کوه نزدیک پتوشرا را آشوریان «بیکنی
» می نامیدند و از آن با عنوان «رشته کوه لاجورد» یاد می کردند. پژوهشگران معمولاً آن را با کوه دماوند که در شمال شرق تهران قرار دارد، برابر می دانند. پتوشرا ظاهراً همان منطقه ای ست که در فارسی میانه به صورت پَدشخوار ذکر شده است، جایی که در سده های میانی استخراج لاجورد از آن گواهی شده است. لاجورد که به عنوان خراج به آشوری ها پرداخت می شد، «به واسطهٔ تجارت با مادی های مناطق شرقی به دست می آمد.» پتوشرا و کوه بیکنی، احتمالاً دوردست ترین قلمرو حکومت مادها بود که آشوری ها در طول بزرگ ترین توسعهٔ خویش در نیمهٔ دوم سدهٔ هشتم پ.م. و دههٔ نخست سدهٔ هفتم پ.م. به آن نفوذ کرده بودند. با این حال، لوییس لوین استدلال می کند که کوه بیکنی به احتمال زیاد می بایست با رشته کوه الوند تطبیق داده شود که در غرب همدان قرار دارد؛ این تطبیق توسط استوارت کلیفورد براون و تعدادی دیگر از پژوهشگران مورد قبول واقع شده است. اگر تطبیق بیکنی با رشته کوه الوند درست باشد، به این معناست که آشوری ها هرگز از این کوه ها عبور نکردند و همهٔ سرزمین های مادی که تسخیر کردند یا برایشان شناخته شده بود، در غرب همدان قرار داشت. هگمتانه. هگمتانه، پایتخت پادشاهی م
اد، پایتخت تابستانی هخامنشیان و ساتراپ نشین ایالت ماد از دوران هخامنشیان تا ساسانیان بود. "دانشنامه ایرانیکا" بنیان گذاری ماد را سال ۷۰۸ پ.م. به مرکزیت هگمتانه و توسط دیاکو ذکر می کند. نام این شهر در سنگ نوشتهٔ داریوش بزرگ در بیستون در زبان فارسی باستان «هَمگمَتانَ»، در ایلامی «اَگ-مَ-دَ-نَ» و در زبان اکدی «اَ-گَ-مَ-تَ-نُ» ثبت شده است. معمولاً چنین تفسیر می شود که این واژه از «هَنگمَتَ» به معنای «محل گردآمدن» مشتق شده است و نتیجه گرفته می شود که پیش از شکل گیری دولت ماد، نوعی گردهمایی مردمی در اینجا انجام می شد. هرودوت به یک گردهمایی مادها که در آن دیاکو به شاهی برگزیده شد، اشاره می کند ولی محل آن را مشخص نمی کند. واژهٔ ایلامی «هَل. مَتَ. نَ» به معنای «سرزمین مادها» احتمالاً نباید درست باشد چرا که شهر پایتخت مادها نمی توانست نامی ایلامی داشته باشد یا «سرزمین» نامیده شود. جرج کرزن، پیشنهاد کرده است که با توجه به اینکه در آن جا هفت شهر، هگمتانه نامیده می شوند و چهارتای آن ها در پارس قرار دارند، این نام در واقع برای پایتخت یا شهر شاهی تعیین شده بود. در منابع باستانی و دیگر منابع، برای هگمتانه نام های مختلفی ذکر
شده است: در زبان یونانی «اِکباتانا، اِگباتانا»، در زبان لاتین «اکباتانا، اکباتانا، اکباتانیس پارتیوروم» در زبان آرامی «اَحمِتَ»، در زبان ارمنی «اَحمَتَن، هَمَتَن، اِکبَتَن» و در زبان فارسی میانه «هَمَدان». بنا بر هر دو زمینهٔ تاریخی و باستان شناسی، تطبیق هگمتانه با همدان، قطعی است. با این حال، کمبود آثار باقی ماندهٔ قابل مشاهده از دوران پیش از اسلام در این منطقه، باعث شده که برخی از نخستین بازدیدکنندگان اروپایی، مکان های جایگزینی همچون شوش، کنگاور و تخت سلیمان را برای هگمتانه پیشنهاد دهند. با توجه به موقعیت و منابع استراتژیک هگمتانه، این محوطه احتمالاً پیش از هزارهٔ یکم پ.م. اشغال شده بود، هرچند که شواهد تاریخی و باستان شناختی در این مورد وجود ندارد. بنا به گفتهٔ هرودوت، هگمتانه در اواخر سدهٔ هشتم پ.م. به عنوان پایتخت مادها توسط دیاکو برگزیده شد. هرودوت مجتمع شاهانه شامل قصر، خزانه داری و اقامت گاه نظامی که بر روی تپه ای ساخته شده بودند را توصیف می کند و می گوید که این مجتمع توسط هفت دیوار متحدالمرکز که هر دیوار داخلی از دیوار بیرونی بلندتر بود و بر آن اِشراف داشت، ساخته شد. علی رغم دو سده درگیری در مناطق ماد
ی مرکز زاگرس، آشوری ها هیچ گونه گزارش روشنی از هگمتانه ارائه نداده اند و ممکن است که آن ها هرگز در شرق الوند پیش روی نکرده باشند. سنت های قدیمی دیگری، منشأ شهر هگمتانه را به سمیرامیس افسانه ای یا به جمشید نسبت می دهند. گاه نگاری تاریخ سیاسی. دوران پادشاهی شاهان ماد و مدت پادشاهی آن ها و نیز ترتیب شان مورد مناقشه است. دربارهٔ گاه نگاری سیاسی شاهان ماد نظرات گوناگونی ابراز شده است که مهم ترین آن ها در ادامه آمده است. هرودوت. به گفتهٔ هرودوت، پادشاهی ماد دارای ۴ شاه بود که به یک دودمان تعلق داشتند و به مدت ۱۵۰ سال فرمانروایی کردند. به قضاوت هرودوت، شاهان ماد به ترتیبِ سال های زیر فرمانروایی کردند: بنا بر ادعای هرودوت که می گوید سلطهٔ سکاها بر ماد تا پیش از سقوط نینوا در سال ۶۱۲ پ.م. حدود بیست وهشت سال به طول انجامید؛ پژوهشگران آغاز گاه نگاری مادها را تا سال ۷۲۸ پ.م. به عقب می بردند. این کار به آن ها اجازه می دهد تا فرورتیش، دومین شاه ماد را با کشتریتی (خشتریته)، رهبر شورش مادها علیه آشوری ها در سال ۶۷۲ پ.م. را تطبیق دهند و آن ها را یکی بدانند. این تطبیق براساس عبارتی در سنگ نوشتهٔ بیستون است که مدعی تاج وتخت ماد