Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ایات زیادی وجود دارد که در آن محمد یا علی خبر می دهند که ریش علی از خون فرق سرش رنگین می شود. عمدتاً در منابع شیعی بر روی این مطلب تأکید شده است که علی با وجود آگاه بودن از سرنوشتش، کس دیگری را به جای خود به امامت نماز جماعت نگذاشت و با وجود اینکه دیگران به وی در مورد احتمال کشته شدنش هشدار داده بودند، با خواندن ابیاتی هراس از مرگ را نفی کرده بود. علی حتی پیش بینی کرده بود که ابن ملجم قاتلش خواهد بود. رابطهٔ بین علی و ابن ملجم تنش برانگیز بود. با این همه، علی در مقام خلیفه هیچ اقدامی علیه ابن ملجم انجام نداد. به روایت ابن سعد، علی گفته بود «چگونه کسی را بکشم که هنوز مرا نکشته است»؟ حتی وقتی کسی از قبیلهٔ مراد یا کسی که از زبان خود ابن ملجم نقشهٔ قتل را شنیده بود، در این باره به علی هشدار داد، علی پاسخ داد که هر انسانی را دو فرشته که بر روی شانه هایش قرار دارند، تا لحظهٔ مرگ حافظ اند و آن لحظه را تقدیر معین می کند. شب قبل از واقعه، ابن ملجم به همراه وَردان و شَبیب بن بَجَره شمشیرهایشان را به زهر آغشتند و کنار در مسجد منتظر ماندند تا علی به منظور اقامهٔ نماز صبح به مسجد وارد شود. به محض ظاهر شدن علی، شبیب به وی
حمله برد اما شمشیرش به لغاز در اصابت کرد و خطا رفت. شبیب فرار کرد و در میان جمعیت گم شد. وردان نیز بی سروصدا گریخت، به خانه رفت و حریر از سینه باز کرد. چون پسرعمویش او را در این حالت دید، مشکوک شد و وی را کشت. تنها ابن ملجم باقی مانده بود. او در حالی که فریاد می کشید «ای علی، حکمیت خاص خداست، نه تو و یارانت» ضربتی به فرق سر علی وارد آورد و خواست بگریزد که ابو اَدماء همدانی وی را به زمین افکند. علی به خانه اش بازگشت و ابن ملجم را پیش وی آوردند. ابن مجلم به علی گفت که ۴۰ روز شمشیرش را تیز می کرده و از خدا خواسته است که با آن شرورترین مردان را بکشد. علی در پاسخ گفت خود ابن ملجم با همین شمشیر کشته خواهد شد و وی را شرورترین مردان نامید. علی در اجرای شرع اسلامی سخت گیر بود و در مورد قصاص قاتلش نیز منابع تقریباً حاکی از آن هستند که وی گفت که دقیقاً یک ضربت به ابن ملجم وارد شود. اما برخی منابع این گونه بیان نشده اند. برخی منابع می نویسند که علی فرمان داد صبر شود تا اثر ضربت بر وی معلوم شود، اگر زنده ماند خود در مورد وی تصمیم می گیرد. شیخ مفید روایت می کند که علی گفت، این قاتل همانند قاتل محمد پیامبر اسلام است و باید
کشته و جسدش سوزانده شود. برخی روایات حاکی از آنند که علی به حسن و هاشمیان توصیه کرد که به بهانه خون خواهی از وی، خون مسلمانان را نریزند و قاتلش باید دقیقاً به همان صورتی که علی کشته شد کشته شود. روایتی از ابوالعباس مبرد حاکی از آن است که علی وی را به کل بخشید. روایت دیگر می گویند علی فرمان داد که به ابن ملجم غذا و محل استراحت مناسب داده شود و اگر علی بمیرد، ابن ملجم را به وی ملحق کنند تا در آن دنیا خدا بین وی و علی قضاوت کند. دفن و آرامگاه. علی بن ابی طالب را در نزدیکی کوفه دفن کردند اما مزارش از ترس نبش قبر و بی حرمتی به آن — خصوصاً از جانب خوارج — پنهان نگه داشته شد. تا آنکه در اواسط قرن دوم ه . ق، در زمان هارون الرشید، خلیفهٔ عباسی، و به سال ۷۹۱ میلادی در فاصلهٔ چند کیلومتری از کوفه محل مزارش مشخص و آرامگاهی در آنجا ساخته شد. پس از آن این منطقه تبدیل به شهر نجف شد. همسران و فرزندان. علی ۹ زن و چندین کنیز داشت و دارای ۱۴ پسر و ۱۹ دختر بود که از میان آنان حسن، حسین، عباس، و محمد حنفیه مشهورترند. طبق منابع شیعی تعداد کل فرزندان علی ۲۷ یا ۲۸ بود. مادر محمد حنفیه، کنیزی آزادشده به نام خوله دختر جعفر حنفیه بود.
از میان فرزندان علی، ۵ نفر صاحب نسل شدند. فاطمهٔ زهرا، دختر محمد و خدیجه، همسر علی بن ابی طالب، مادر حسن و حسین، و یکی از پنج عضو آل عباست. نسل علی از فاطمهٔ زهرا به عنوان "شریف" یا "سید" شناخته می شوند. آن ها به عنوان تنها نسل بازمانده از محمد، مورد احترام شیعه و سنیاند. علی تا زمانی که فاطمه زنده بود همسر دیگری نداشت، اما پس از او با زنان متعددی ازدواج کرد. به جز ۴ فرزندی که از فاطمه داشت، بقیه فرزندانش از همسران دیگر او بودند. حسن بزرگ ترین پسر علی و فاطمهٔ زهرا و دومین امام شیعه است که طبق روایات در ۶۲۵ میلادی در مدینه به دنیا آمد. بعد از درگذشت علی، برای مدت کوتاهی در کوفه بر بخشی از سرزمین های مسلمانان خلافت کرد و سپس طبق عهدنامهٔ صلح با معاویه از قدرت کناره گرفت. او در ۶۷۰ میلادی در مدینه مسموم شد و درگذشت. حسین دومین پسر علی و فاطمه زهرا و سومین امام شیعه است که طبق بیشتر روایات در ۶۲۶ میلادی در مدینه به دنیا آمد. وی در سال ۶۸۰ میلادی علیه یزید قیام کرد و در نبرد کربلا به همراه یارانش کشته شد. در این نبرد علاوه بر حسین، شش تن دیگر از فرزندان علی نیز کشته شدند که چهار نفر آن ها پسران فاطمهٔ کلابیه معر
وف به ام البنین بودند. همچنین سه پسر حسن و دو فرزند حسین در نبرد کشته شدند. خاندان علی رهبری مسلمانان را منحصر به اهل البیت می دانستند و در دوران های مختلف قیام های متعددی ضد حاکمان وقت انجام دادند. از مهم ترین این قیام ها می توان نبرد کربلا، قیام مختار ثقفی از طرف محمد حنفیه، قیام زید بن علی و قیام یحیی بن زید ضد امویان را نام برد. بعدها خاندان علی ضد عباسیان نیز قیام کردند که از مهم ترین آنان می توان به قیام صاحب فخ و قیام محمد ابن عبدالله نفس زکیه اشاره کرد. در حالی که هیچ یک از این قیام ها موفق نبود، سرانجام ادریسیان، فاطمیان، و علویان طبرستان توانستند اولین حکومت ها از خاندان علی را تشکیل دهند. در قرآن و حدیث. آیات شیعی قرآن. در قرآن فعلی—موسوم به مصحف عثمان—هیچ اشاره مستقیمی به علی نشده است. روایت رسمی اهل سنت این است که قرآن بی کم و کاست تا زمان عثمان و بر اساس آنچه محمد به مؤمنان گفته بود، تدوین شده بود و مصحف های موازی از بین رفته بودند. با این وجود، تردید دربارهٔ کامل بودن قرآن حداقل تا آغاز قرن چهارم هجری—تسلط آل بویهٔ شیعه بر دستگاه خلافت—در بسیاری از جریان های اسلامی دیده می شود. این تردیدها منحص
ر به شیعیان نبوده—چنان که بعضی از صحابه، خوارج و حتی اندیشمندان معتزلی هم بدان باور داشتند—اما بیشترین تردیدها از جانب شیعیان بوده است؛ لذا حداقل تا قرن چهارم هجری، مصحف های دیگری—از جمله مصحف علی و مصحف عبدالله بن مسعود—که تفاوت های شگرفی با مصحف عثمان داشته اند، رایج بوده اند. اعتقاد برخی شیعیان به تحریف قرآن از آنجا سرچشمه می گرفت که بنا به روایات، به خصوص روایات شیعه دوازده امامی، معتقد بودند آیات بسیاری در وحی محمد وجود داشته که در آن ها از علی (به خصوص «ولایة علی» که معانی متفاوتی داشته) و فاطمه و فرزندانشان به عنوان بهترین الگوهای امت نام برده شده اما آن ها را حذف کرده اند. همچنین گفته اند که قرآن حاوی آیاتی دربارهٔ خیانت سران قریش به محمد بوده اما این افراد که بعد از مرگ محمد به قدرت رسیدند، آیات مورد نظر را تحریف کردند. لیکن علی قرآن اصلی را مخفی کرد و از امامی به امامی دیگر منتقل می شد تا اینکه با امام دوازدهم به غیبت برده شد. اشارات شیعی به تحریف قرآن دو دستهٔ مستقیم و غیرمستقیم هستند. اشارات غیرمستقیم به تحریف قرآن از سوی امامان را در بخش هایی از کتب روایی قرار می دادند که اساساً ربطی به تحریف قرآ
ن نداشتند. اشاره های مستقیم نیز نقل قول هایی از قرآن هستند که با آنچه در مصحف عثمان موجود است فرق دارد. تعداد چنین آیاتی در منابع شیعه، بیش از صدها مورد است و السیاری، نویسندهٔ قرن سوم، در کتاب "التنزیل والتحریف" حدود سیصد آیه را نقل کرده است. چند مورد در ادامه ذکر شده است (تفاوت با قرآن رسمی با فونت ایتالیک ضخیم نوشته شده): در شأن نزول. بر اساس آنچه در تاریخ بغداد و صواعق المحرقه گزارش شده است، نزدیک به ۳۰۰ آیه در قرآن در شأن علی بن ابی طالب نازل شده است. قرشی این تعداد از آیات نازل شده را دلیلی بر فضل و ایمان علی دانسته است. قرشی همچنین این آیات را در چند دسته تقسیم بندی کرده است: در احادیث. نبیل حسین می نویسد سنی های حامی علی بر این باورند که نوعی علی ستیزی را می توان در روایات تاریخی و احادیث اسلام مشاهده کرد و هم سو بودن سنی ها با سلسلهٔ بنی امیه باعث شده است که محدثان اولیه با گرایش شیعی، فاقد اعتبار و از سوی دیگر، راویان حدیث با گرایش ضد علی معتبر دانسته شوند. ایگناز گلدزیهر ضمن مقایسهٔ دو نسخه از سخنان محمد دربارهٔ علی که در جنگ خیبر پس از دادن پرچم به او بر زبان آورده است، اذعان می دارد که در روایات،
اضافاتی به نفع علی وجود دارد. اما از طرف دیگر برای اثبات دیدگاه خود دربارهٔ وجود علی ستیزی در روایات، دو نسخهٔ متفاوت از حدیث «مؤمن در حالی که نور ایمان در قلبش است، زنا نمی کند و مؤمن در حالی که نور ایمان در قلبش است، دزدی نمی کند» را بررسی کرده، نتیجه می گیرد که در برخی کتب، به حدیث مزبور جملهٔ «مؤمن غلو نمی کند» اضافه شده است تا شیعیان «کافر» قلمداد شوند و این جملات اضافی در لوای حدیث موجه و معتبر اصلی، به مرور زمان در اذهان مسلمانان جای بگیرد. مایکل کوپرسن در کتاب "تاریخ نگاری سنتی عربی" می نویسد عباسیان پس از آنکه پایه های قدرت خود را مستحکم کردند، به ساخت احادیث جعلی برای بنی امیه و نیز علویان مبادرت ورزیدند. آنان در روایات خود خلافت بنی امیه را خلافت فرزندان دشمنان محمد دانستند و دربارهٔ خلافت فرزندان علی نیز سعی داشتند تأکید کنند که خلافت بیشتر از آنکه به فرزندان دختر محمد تعلق داشته باشد، به فرزندان عموی محمد تعلق داشته است و مدعی بودند که فرزندان علی خلافت را از شجرهٔ خود به شجرهٔ عباس انتقال داده اند. پل کوب می نویسد در شام، احادیث راجع به تقوای علی تا زمان اسماعیل بن عیاش حمصی (درگذشته به سال ۱۸۱
یا ۱۸۲ هجری) ناشناخته بودند و حتی تا قرن سوم هجری هر کسی در مسجد امویان، مخفیانه در بحث های مربوط به «فضائل علی» شرکت می جست، به احتمال زیاد مورد هجمه قرار می گرفت. علی در آخرالزمان. نظر به حضور شدید هشدارهای آخرالزمانی در قرآن، مثلاً آیهٔ ۵۷ سورهٔ نجم، و احادیث اولیه مثل حدیث دو انگشت، بسیاری از دانشوران، از قرن نوزدهم میلادی تا امروز، محمد را یک «واعظ آخرالزمانی» محسوب کرده اند که اعتقاد داشته قیامت بسیار نزدیک است یا حتی آغاز شده است. منابع اسلامی حتی او را «رسول الملحمه» (پیامبر جنگ های آخرالزمان) هم نامیده اند. همچنین، منابع غیراسلامی معاصر محمد—که زمان نگارششان در مقایسه با منابع اسلامی به حیات او نزدیک تر است—به ماهیت آخرالزمانی جنبش محمد گواهی داده و گفته اند که محمد مژده آمدن مسیحا—منجی ادیان مسیحی-یهودی—را داده است. هرچند قرآن از عیسی به عنوان نشانهٔ قیامت یاد کرده، اما (برخلاف احادیث) سخنی از مژدهٔ مسیحا در آن یافت نمی شود. با این وجود، برخی از پیروان محمد معتقد بودند که علی بن ابی طالب، «مسیحای دوم» است. در آیه ۷ سورهٔ رعد، از دو نفر سخن به میان آمده: «تو [محمد] فقط هشداردهنده ای، و هر قومی را را
هنمایی هست.» به عبارت دیگر، نقش محمد در وقایع آخرالزمان جز هشدارِ پیوستن به آن راهنما [شخصیت مسیحایی] نبوده است. مفسران شیعه به طور متفق القولی این شخص را علی دانسته اند. در واقع، علی جایگاهی به مراتب بالاتر از محمد نزد برخی از پیروانش داشته است. کلینی، محدث شیعه، حدیثی به محمد منسوب کرده که در آن به شباهت علی و عیسی اشاره شده است: ذات مسیحایی علی—به عنوان منجی، زنده کنندهٔ مردگان و داوری کنندهٔ آخرالزمان—در خطبه ای منسوب به خود او که شبیه به باب های ۱۰:۳۰ و ۱۴:۱۱ انجیل یوحناست، دیده می شود. این خطبه که به طرق مختلف توسط منابع شیعه دوازده امامی و اسماعیلی، مثل سید جعفر کشفی دارابی بروجردی و حافظ البرسی نقل شده، چنین است: یگانگی عیسی و علی در منابع گروهی از شیعیان باطنی که مخالفانشان آن ها را «غالی» (افراطی) می نامیدند، به اوج می رسد. به گفتهٔ امیرمعزی، ریشهٔ این مطالب به زمان محمد باقر و جعفر صادق یا به اطرافیان علی و حتی شخص محمد بازمی گردد؛ مثلاً، در این منابع به علی منسوب است که: در شیعهٔ نخستین، یکی بودن عیسی و علی به عقیدهٔ «انتقال وصیت» یا «انتقال نور ولایت» مربوط بوده است. در نظر امیرمعزی، این مطالب که
به عهد الهی در کتاب مقدس شبیه است، می تواند روشن کند که منظور از «ولایة علی» در قرآن شیعی چه بوده است. (بنگرید به #آیات شیعی قرآن). موقعیت علمی و روایی. قرآن و تفسیر. به روایت اسلامی، علی در دوران حیات محمد، آیات نازل شده بر محمد را می نوشت و مصحف گردآوری شده توسط او شامل تفاسیر باطنی و تاویل برخی آیات قرآن می باشد. علی همچنین وظیفه نگارش تعهدنامه ها و پیام های محمد را عهده دار بود. او همچنین اولین کسی بود که نقطه گذاری در قرآن را وضع کرد. علی از قاریان اصلی قرآن هم بود و قرائتی از او بر جای مانده که، به گفتهٔ برخی نویسندگان کتاب های قرائات قرآن، با قرائت حفص از عاصم یکی است. در باب تفسیر، علی در میان صحابه به عنوان بزرگتری مرجع تفسیر قرآن شناخته می شده است و بسیاری از روایات هرمنوتیکی او در تفاسیر شیعی و غیرشیعی استفاده شده است. در همین رابطه از علی نقل شده است که « «کتاب خدا آن است که به وسیله آن [حقایق] را ببینید، سخن بگویید و بشنوید. بخش هایی از آن از طریق بخش های دیگر سخن می گوید، و بخش هایی از آن بر بخش های دیگر گواهی می دهد». به نوشته ذهبی، ابن عباس، معروفترین مفسر قرآن در میان صحابه پیغمیر، در نزد عل
ی تلمّذ می کرد. بنا به تعلیمات علی، قرآن وجوه گوناگونی دارد که برای درک تفصیلی آن باید از یک سو از سنّت کمک گرفت و از سوی دیگر باید به تفسیر خلاق فکری و معنوی خود رجوع کرد، زیرا قرآن مکتوبی است بین دو جلد که به زبان حرف نمی زند و بدون مترجم نمی تواند کارایی داشته باشد. در خطبه ای از نهج البلاغه، علی تأکید دارد که وحی قرار نیست عقل را به حاشیه براند یا جای آن را بگیرد بلکه کارِ وحی «کشف گنجینه های مدفون عقول» است. از این رو وحی و عقل مکمل یکدیگر می باشند. حدیث. احادیث فراوانی که از علی باقی مانده است گویای اهمیتی است که او به جمع آوری حدیث قائل می شده است. دسته ای از این احادیث که در منابع اولیه از جمله «کتاب علی» گردآوری شده است، به نقل احادیث پیغمیر اختصاص دارد. دسته دیگری سخنان و کردار خود علی را بازگو می کردند. توصیه علی به ثبت و نقل احادیث، راویانی چون عبیدالله بن ابی رافع، علی بن ابی رافع و ربیعة بن سمیع را گرد او پدیدآورد که از نخستین مؤلفان کتب روایی به حساب می آیند. علاوه بر اینها، اولین ارزیابی نظام مند احادیث را به علی نسبت می دهند. نمونه بارز کار او در این زمینه، گفتاری در مورد اختلاف بین احادیث اس
ت که به قلم آبان بن ابی عیاش بیان شده است و علل مختلف اختلاف در احادیث مربوط به پیامبر در آن مورد توجه قرار گرفته است: وجود احادیث مجعول؛ اقوالی که برخاسته از وهمِ صحابی است. احادیث ناسخ یا منسوخ؛ عام یا خاص؛ و آنهایی که روشن (محکم) یا مبهم (متشابه) هستند. به این دلایل و دلایل دیگر، علی را به عنوان یکی از عوامل اصلیِ ایجاد مبانی حدیث به عنوان یک رشته رسمی به حساب می آورند. تعداد زیادی از سخنان کوتاه علی، تبدیل به بخش هایی از فرهنگ عمومی اسلامی شده است و به عنوان ضرب المثل و کلمات قصار در زندگی روزمره نقل می شوند. همچنین، این سخنان اساس آثار ادبی گردیده و به صورت اشعار در زبان های گوناگون وارد شده اند. در قرن ۸ میلادی، نویسندگان ادبی همچون عبدالحمید یحیی امیری، به فصاحت بی نظیر خطبه ها و سخنان علی اشاره کرده اند. جاحظ، ادیب عرب در قرن سوم هجری، نیز بر همین عقیده است. آثار. در قرن ۱۰ میلادی، یکی از محققان برجستهٔ شیعی به نام سید شریف رضی تعداد زیادی از خطبه ها، نامه ها، و سخنان کوتاه علی با موضوعات گوناگون را در کتابی به نام "نهج البلاغه" جمع آوری کرد که به یکی از پرطرفدارترین و تأثیرگذارترین کتب جهان اسلام مبد
ل گشت. کتاب "جامعه" که به «کتاب علی» نیز شهره است، از جمله آثار منسوب به علی است. این اثر یکی از مهم ترین پشتوانه های حدیثی نزد امامیه است که توسط پیامبر اسلام، انشاء و به خط علی به نگارش درآمده است. این اثر به جهت رویت افراد متعدد، در خصوص انتساب به علی، نسبت به سایر آثار منسوب، برتری دارد. در منابع اهل سنت، از کتابی با عنوان "صحیفه علی" یاد شده است که در زمینه های دیه، آزادی بنده و عدم جواز قتل مؤمن در برابر کافر، روایاتی را گزارش کرده است. "کتاب الجفر" یا "کتاب جفر"، کتابی دیگر منسوب به علی است که محتوای آن، اخبار غیبی از حوادث آینده است. "مُصحَف علی" به نسخه ای از قرآن گفته می شود که توسط علی گردآوری شده است. علی یکی از اولین گردآورندگان قرآن بود و سوره های قرآن را به ترتیب تاریخ نزول چیده بود. همچنین روایت شده است که این مصحف شامل مطالب تفسیری مانند نسخ آیات نیز بود. منابع شیعی می نویسند که پس از درگذشت محمد، علی مصحفش را به گروه حکومتی جمع آوری قرآن عرضه کرد ولی با مخالفت صحابه روبرو و مجبور شد قرآن را به خانه اش برگرداند. کتاب های دیگری با عنوان "کتاب فی العلوم القرآن، کتاب الدیات و کتاب تعلیقة النحویه
" از جمله آثار منسوب به علی است. آثار دیگری نیز به علی نسبت داده شده است. از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد: "دعای کمیل" که علی آن را به شاگردش کمیل بن زیاد آموخت و در حقیقت دعایی طولانی است که هنوز هم توسط شیعیان خوانده می شود. "عهدنامه مالک اشتر" از جمله آثار علی است که خطاب به مالک اشتر نوشته و به زبان های مختلف و به صورت مجزا، چاپ و نشر شده است. "مسند علی" به مجموعه احادیثی از پیامبر اسلام گفته می شود که راوی اول آن ها علی است و در مسندهای روایی اهل سنت مانند "مسند احمد حنبل" آمده اند. بعدها افرادی احادیث علی را گردآوری کرده و آن را یک جا مسند علی نامیدند. در منابع قدیمی، گزارش های مختلفی دربارهٔ اینکه آیا علی شعر می سروده است یا نه وجود دارد. مؤلفان متعددی دیوان اشعاری را به علی نسبت داده اند ولی بسیاری از این اشعار سرودهٔ دیگران است. روش قضاوت علی نیز مورد توجه اصحابش بوده و توسط آنان گردآوری شده است. "غرر الحکم و درر الکلم" مجموعه ای از کلمات قصار علی بن ابی طالب است که توسط ابوالفتح عبدالواحد بن محمد بن عبدالواحد تمیمی آمدی، از علمای امامی قرن پنجم هجری، گردآوری شده است. ویژگی های ظاهری و اخلا
قی. زرین کوب می نویسد علی میانه بالا و فراخ شانه بود؛ و چهره ای خندان داشت. وی سخنوری توانا بود و در سخنانش ایمان و حق طلبی جلوه دارد. در معیشت زاهد بود و غالباً خود را گرسنه نگه می داشت و حتی وقتی تهیدست نبود به تجمل و تفنن نمی پرداخت. جنگجویی دلیر بود و در تقوا نمونهٔ کمال محسوب می شد. سرزنشگران وی را به جهت دقت و احتیاط در رعایت حق و دین طعنه می زدند و عامه مسلمانان مظهر پارسایی و درستی می شناختند. پایبندی به سیره محمد سبب می شد از مصلحت گرایی در سیاست بپرهیزد. منابع اسلامی گزارش هایی در خصوص زهد او در لباس و طعامش، نقل کرده اند. لئورا وچا ولیری در دانشنامهٔ اسلام می نویسد علی مردی با سر طاس و بدنی چاق و تنومند بود و پاهای کوتاه و کتفی فراخ داشت. چشم هایش دچار التهاب و بیماری بود. بدنی پرموی و ریشی بلند و سفید داشت که تا نزدیک سینه اش می رسید. وی می گوید که علی خشن و گوشه گیر بود. علی به خاطر دانش عمیقش از قرآن مشهور بود و بهترینِ قاریان قرآن به حساب می آمد. در مقابل گفته شده است که علی تنها در جنگ خیبر دچار چشم درد شد و بر طبق روایتی توسط محمد شفا یافت. همچنین گزارهٔ دانشنامهٔ اسلام در مورد خشن و گوشه گیر
بودن علی مورد انتقاد قرار گرفته است. از جمله اینکه مدلانگ، شادمانیِ چهره علی را، در کنار شهرتش به عنوان یک عدالتخواه سازش ناپذیر و جنگجوی سرسخت، را شگفت انگیز می داند. این تضاد درونی ممکن است در توصیفاتی که علی در نهج البلاغه از خردمند واقعی داشته است قابل توضیح باشد، آنجا که قلب خردمند را ساکنِ بهشت می داند در حالی که جسمش در این دنیا مشغول کار است. در تعبیر دیگری، خردمند واقعی را شادترین فرد در میان ابنای بشر می داند. ابن ابی الحدید منش لطیف و چهره بشّاش علی را عاملی برای سوء استفاده مخالفانش می داند که آن را نوعی تقصیر به حساب می آوردند. عمر از این منش علی با عنوان دُعَابَة (شوخ طبعی یا بازیگوشی متمایل به سبکسری) یاد می کند که بعدها در دوران فتنه دوم توسط معاویه و مخصوصاً عمروعاص تکرار و تقویت شد و در کارزار تبلیغاتی علیه او به کار رفت تا اعتبار او به عنوان رهبر مسلمین زیر سؤال ببرد. علی از لحاظ جسمانی بسیار نیرومند بود و در میان دشمنان خود به شجاعت و بی باکی شناخته می شد. او هیچ گاه در مقابل دشمنانش ضعف و سستی بروز نداد. علی علاوه بر تسلط به قرآن و سنت، در فن خطابه نیز مهارت داشت. یکی از خصلتهای علی که ت
قریباً در تمامی منابع از آن اسم برده شده است عدالت خواهی او است که سختگیرانه اجرا می شد و زمینه خصومت مخالفانش را فراهم می کرد. در همین زمینه به پاسخ منفی علی به درخواست کمک مالی برادرش عقیل اشاره می شود که علی حاضر نشد به خاطر او در بیت المال تصرف کند. در عوض آهن گداخته ای را به او نزدیک کرد تا نشان دهد که با این درخواست، او (علی) را به آتش (جهنم)، فراخوانده است. علی به اسلام سخت پایبند و در مورد آن سخت گیر بود. اگر به حقانیت چیزی اعتقاد داشت، بدون اغماض و تسامح با آن برخورد می کرد، اگرچه برخلاف مصالح وی یا سیاست بود. رفتار او با اشراف، اعیان، عامه مردم، عرب و ملت های مغلوب مسلمانان یکسان بود و ملاک برتری افراد را تقوا قرار می داد. در امور مالی تا حد وسواس سخت گیر بود و معتقد بود بیت المال باید به تساوی میان افراد تقسیم شود. چندین بار نزدیکانش بابت این مسئله از او رنجیدند. علی در زندگی شخصی خود ساده و بی پیرایه بود. تنها در کوچه و بازار می رفت و اگر در هنگام خرید فروشنده ای او را می شناخت، از او خرید نمی کرد. علی رغم تأثیر اختلاف های مذهبی در تاریخ نگاری مسلمانان، منابع توافق دارند که علی شخصیتی عمیقاً مذهبی
و سرسپرده به اسلام و حکومت عادلانه مطابق با قرآن و سنت بود. وی سخت گیرانه وظایف مذهبی را مراعات می کرد و از متاع دنیوی دوری می جست. برخی نویسندگان وی را فاقد مهارت و انعطاف پذیری سیاسی می دانند. در دیدگاه ها. در مورد هیچ یک از مردان صدر اسلام، مانند علی نظرات موافق و مخالف گوناگون اظهار نشده است. برخی از پیروان او، علی را تا مرتبه خداوندی بالا برده و در مورد او غلو کردند که به فرقه غلاة معروف شدند. در دیگر سو برخی از مخالفان سرسختش، عناد با وی را به جایی رسانده اند که لعن و دشنام وی (سَب علی) را در بالای منابر مجاز می شمرند. تمام مسلمانان شیعه و سنی برای علی جایگاه سیاسی، فقهی، و معنوی والایی قائل هستند. تنها در دوره ای پس از جنگ صفین، خوارج برای او احترام کمتری قائل بودند. شیعیان افرادی را که با علی یا دیگر اهل البیت آشکارا دشمنی می کنند ناصبی می نامند. اهل سنت. علی در نزد اهل سنت، خلیفه چهارم از خلفای راشدین است و از جهت آنکه یکی از صحابهٔ نزدیک محمد بوده است، جایگاه بلندی در اندیشهٔ اهل سنت دارد. هرچند این جایگاه از ابتدا به این صورت نبود و عنوان خلیفهٔ راشد برای علی تنها پس از آنکه احمد بن حنبل، علی را د
ر زمرهٔ خلفای راشدین آورد، از جانب اهل سنت مشروع تلقی شد. بعدها مؤلفان سنی به وفور نظرات فقهی، قضایی، و تاریخی علی را گزارش کردند و برخی تلاش کردند از سخنان علی علیه تشیع استفاده کرده و دکترین اهل سنت را پشتیبانی کنند. در میان اهل سنت، علی جایگاهی همانند سه خلیفهٔ دیگر دارد و بر مبنای نظریهٔ سابقون، در جایگاهی پایین تر از آنان است. بزرگ ترین مشکل اهل سنت، ترفیع مقام علی توسط محمد در احادیثی مانند «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» است که برای حل این مشکل به تفسیر این حدیث پرداخته اند. همچنین، اکثر نویسندگان سنی به برتری دانش علی در شریعت و روایت حدیث از پیامبر اذعان دارند ولی این موارد را دلیلی بر تعیین جایگاه سیاسی او توسط محمد نمی دانند. در میان اهل سنت، از لحاظ کلامی مرتبه فضیلت علی را نسبت به دیگر خلفای راشدین، به همان ترتیب خلافتش (پس از ابوبکر، عمر و عثمان) می دانند و او را از عشره مبشره می شمارند. برخی از علمای کلامی سنی مقام او را برتر از عثمان اما پس از ابوبکر و عمر می دانند. برخی از فرقه های معتزله که به "مفضله" مشهورند نیز علی را افضل صحابه و خلفا می دانند، اما از آن جا که امامت کسی که فضل کمتری دارد (م
فضول به افضل) را جایز می دانند، خلافت خلفای پیش از علی را صحیح می شمارند. شیعه. شیعه امامیه علی را پس از محمد افضل الناس (برترین مردم) می دانند و خلافت را نیز حق او می دانند، حتی در زمان خلفای پیشین؛ بنابراین شیعه سه خلیفه اول را برحق نمی دانند. در اعتقادات شیعه، علی جایگاه والایی دارد و اعتقاد به حقانیت او در رهبری مسلمانان، باور تعیین کنندهٔ شیعیان است. سخنان او مرجعی برای فقه شیعیان است و از همه مهم تر، شیعیان باور دارند که علی بر بقیهٔ صحابه برتری داشته و توسط محمد به جانشینی اش منصوب شده بود. تقوا و اخلاق علی آغازگر نوعی عرفان در میان شیعیان بوده که آنان را به صوفیان سنی مذهب نزدیک می کند. عبارت «علی ولی الله» در اذان شیعیان گنجانده شده است؛ مستعلیه مقام علی را برتر از امام می دانند. هر دوی این مذاهب به عصمت، علم غیب، و شفاعت علی اعتقاد دارند. حجم گسترده ای از ادبیات مذهبی شیعه به زبان های مختلف نظیر عربی، فارسی، اردو و ترکی به علی اختصاص یافته است. شیعیان تندرو از غالیان، اعتقاد داشتند که علی دسترسی به ارادهٔ خدا داشته است؛ از این میان نصیریه اعتقاد داشتند که خداوند در علی حلول کرده است و خطابیه مقام عل
ی را بالاتر از محمد می دانستند. در زمان فعلی، شیعیان و سنیان به علویان و بکتاشیه با دید شک آلود به قائل شدن الوهیت برای علی نگاه می کنند. کردهای اهل حق نیز اعتقادات مشابهی آمیخته با تناسخ در مورد علی دارند. امامت و ولایت. برای تبیین امامت علی، تأکید زیادی بر آیهٔ ولایت می شود: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ» بنا بر روایتی از محمد باقر، پیامبر اسلام از توضیح و تبیینِ این آیه برای مردم اکراه داشته است؛ اما مردم همان طور که انتظار داشتند پیامبر احکامی چون نماز و زکات و حج را — که در قرآن به آن اشاره شده است — برای مردم تبیین کند، در این مورد هم انتظارِ توضیح داشتند. ولی پیامبر از بیمِ اینکه مبادا مردم مُرتَدّ شوند، زیر بارِ توضیح نرفت. به اعتقاد شیعه، در همین هنگام بود که آیهٔ ۶۷ سورهٔ مائده نازل شد: «ای پیامبر آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده است [به مردم] برسان. اگر چنین نکنی، رسالتِ او را به جا نیاوردی؛ خدا تو را از مردم حفظ می کند…» پیامبر در غدیرِ خُم این فرمانِ خداوند را به جا آورد. بنا بر این دیدگاه،
در روز غدیر خم و بعد از انتصابِ علی بن ابی طالب به امامت بود که آیهٔ سوم سورهٔ مائده نازل شد: «امروز دین شما را به کمال رسانیدم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و اسلام را دین شما برگزیدم.» آیهٔ دیگری که در تبیینِ امامت علی به آن استناد می شود آیهٔ اولوالامر است: «ای کسانی که ایمان آورده اید! از خدا اطاعت کنید و از رسول و اُولُوالْاَمرِ خود فرمان بَرید.» در این آیه اطاعت از «اُولُوالْاَمر» که همان اهل بیت می باشند، در کنار اطاعت از خدا و رسولش واجب شده است. همچنین بر مبنای آیهٔ مَوَدَّت دوست داشتنِ علی به مؤمنان توصیه شده است: «بگو از شما مزدی جز دوست داشتنِ خویشاوندانم نمی خواهم.» مهم ترین حدیثی که در تأییدِ امامتِ علی به آن استناد می شود، حدیث غدیر است. حدیث دیگر گفتهٔ پیامبر خطاب به علی است که «یا علی، تو برای من مانند هارون نسبت به موسی هستی، جز آنکه بعد از من پیامبری نیست.» همچنین این روایت که: «هرکس بی امام بمیرد به جاهلیت مرده است». محمد باقر برای اثباتِ گزینشِ امام توسط خداوند، به داستان ابراهیم اشاره دارد که خداوند ابتدا او را به عنوان «عَبد»، سپس به عنوان «پیامبر»، سپس به عنوان «رسول»، بعد به عنوان «