Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
تیره خاص،از بازماندگان یک شخص خاص مطرح تاریخی می باشد که ان تیره و طایفه به ان نسبت داده می شود، زیرا وقتی که از قدرت وحکومت یک شخصی در یک منطقه ای یاد می شود، آن حاکم یا ایلخان، جنگجویانی داشته و عواملی داشته ، چوپانان وآهنگران و مرشدان و میرزابنویس ها و نوازنده ها و صنعتگران و طبیبان خاص خود را داشته است، و همجی آنها دراتحاد ایلی و طایفه ای آن زمان در آن مکان خاص بوده اند، و وقتی هم که کوچ کرده اند، همگی باهم کوچ کرده اند. اما مساله حیاز اهمیت در نسب شناسی هر تیره و طایفه ای، مرور شیوه های ازدواجی آنها هم می باشد، مثلا خانواده منصوب به قرا قویونلوها، تماما از شیوه ازدواج خاصی پیروی می کرده اند و بسیار هم. غزدواج ها طبقاتی بوده است، یعنیفرزندان ایلخانان و خان ها و کلانترهای هر طایفه، با سایر خانواده ها وصلت نمی کردند حتی اگر جزئی از ایل خودشان هم محسوب میشده، و فقط همدادی داشته اند، فرزندان جهانشاه قراقویونلو وجه تسمیه. طایفه فارسیمدان ،امروزه یکی از هشت طایفه بزرگ ایل بزرگ قشقایی است، قبل از تشکیل اتحاد ایلی قشقایی در زمان شاه عباس، اسم این طایفه ، فارس و مدان بوده است که رئس آن شخصی به نام یوسفعلی بیگ فارس
یمدان بوده دلیل نامگذاری فارس و مدان هم این بوده که شخص یوسفعلی بیگ از نوادگان «میرزایوسف بن جهانشاه قراقویونلو »بوده و در زمان حکومت قراقویونلوها، جهانشاه،حکومت ایلات فارس را به پسرش «میرزایوسف» سپرده است و قراقویونلوها ترک بودند که با ریاست آنها بر ایلات فارس، خودبخود دوگروه فارس ها و ترک ها(مدان ها) در ایلات فارس شکل می گیرد، در نظام ایلخانیگری که بعداز دوران تیموریان در ایران حکمفرما بوده، جهانشاه هرکدام از مناطق ایران یا همان قلمرو قراقویونلوها را به یکی از پسرانش سپرده بوده است، حکومت مناطق یزد وکرمان را به شاهزاده میرزا قاسم، حکومت مناطق بغداد را به شاهزاده میرزا محمد ، حکومت مناطق ماکو را به حسنعلی میرزا و حکومت فارس را به میرزا یوسف سپرده بوده است. چنانچه از اسناد تاریخی و سنگ قبور طایفه فارسیمدان پیداست تا اواخر دوران قاجار برای طایفه فارسیمدان عنوان طایفه ایمور به کار می رفته است. ایمور نام یکی از فرزندان اغوزخان، نیای ترک ها است برخی معتقدند به دلیل مهاجر بودن این طایفه ترک زبان و عدم آشنایی با زبان فارسی به این نام مشهور شده اند. برخی دلیل آن را مهارت مردان این طایفه در اسب سواری و شهرت آنان به ف
ارِسِ میدان می دانند. خاستگاه. برای طایفه فارسیمدان ها و حتی هیچکدام از طوایف قشقایی، نمی توان خواستگاه مشخصی را تعیین کرد.دلیل آن نیز این اصل است که اتحاد ایلات قشقایی، تشکلی از اتحاد خاندان های ترک زبان (ترکمان) سیاسی هستند که در طول تاریخ در سیاست و جنگ آوری نقش ویژه داشته اند.از آنجا که طبق منابع موجود پیدایش ایل قشقایی به زمان شاه عباس و مصادف با حمله پرتغالیها به ایران می باشد،هرکدام از طوایف قشقایی از منطقه ای از فلات پهناور ایران وآناتولی و قفقاز می توانند باشند. اماایل قشقایی، حتی قبل از ایجاد اتحاد ایلی در زمان شاه عباس، نیز در نیمه جنوبی ایران(ولایت فارس) وجود داشته است که به فارس ها ومدان ها شهرت داشته اند.قبل از بقدرت رسیدن شاه عباس، برادرش شاه حیدر ولیعهد بوده که شاه عباس با کمک استاجلوها و قاجارها،دریک توطئه وحودتا ،برادرش راترور کرده وخودش برتخت نشسته است و چون شاه حیدر از حمایت ترکمان ها برخوردار بوده لذا شاه عباس اقدام به سرکوب ترکمان ها می کند که درنتیجه شورش حسن بیگ ترکمان از بازماندگان قراقویونلو ها و یوسفعلی بیگ فارسیمدان درفارس، از مهمترین آنها بشمارمی روند.که شاه عباس به شیراز لشکرکشی
می کند و ترکمانها در بالای تنگه قرآن شیراز اردو می زنند، شاه عباس خدئه ای بکارمیبرد و پیغام میفرستد که شاه شیراز را ترک نکند مگر که با یوسفعلی بیگ جام بنوشد،{اشاره به آشتی واصلاح بین آنها دارد} و بدین شیوه یوسفعلی بیگ فارس ومدان به نزد شاه می آید که در مهمانی بصورتی ناغافل اورا ترور می کنند، و حسن بیگ نیز یاغی میشود، بعدازین واقعه، ایلخانی ایلات فارس را به امیرقاضی شاهیلو می سپاردو ایلفارس ها ومدان ها در ایل قشقایی ادغام می گردد، و از سایر نقاط ایران ، بازماندگان خانواده های سلطنتی قراقویونلوها، آق قویونلوها و جنگاوران سپاهی ایلات دیگر ترک زبان را به جنوب کوچ می دهند و ایل قشقایی شکل می گیرد، شخص امیرقاضی شاهیلو نیز از نسل فرزندان میرزاقاسم بن جهانشاه بوده که میرزاقاسم در زمان حکومت قراقویونلوها، از طرف پدرش جهانشاه به حکومت یزد وحرمان منصوب بوده اما بعلت رقابت بر سر جانشینیبر تخت پدر، توسط برادرش «حسنعلی میرزا»کشته می شود و ازآن سبب که همسر میرزا قاسم دختر ملکه دسپینا خاتون «دختر ژان چهارم و حاکم ترابوزون ترکیه» و اوزون حسن آق قویونلو بوده ، بعداز مرگ میرزاقاسمعلی، فرزندانش با اوزون حسن واق قویونلوها متحد شد
ه اند، که این اتحاد باعث فروپاشی و سقوط حسنعلی میرزا و قراقویونلوها میشود، و اق قویونلوها قدرت می گیرند. بعداز اوزون حسن، نوه دختری اش شاه اسماعیل با تشکیل دولت صفوی، قدرت را دردست می گیرد و فرزندان میرزاقاسم قراقویونلو نیز بعلت فامیلی و پسر خاله بودن با شاه اسماعیل، به هسته قدرت صفویه بسیار نزدیک بودند، اما در نهایت در زمان شاه عباس که به ایلخانی و ریاست ایلات فارس منصوب می شوند به سرعت سایر وابستگان و بازماندگان قراقویونلوها را از سایر نقاط شمالغرب ایران و عراق بسمت فارس جذب می کنند.و ایل قشقایی شکل می گیرد. از مهمترین این گروه ها ، بازماندگان ولد میرزا (فرزند پیر بوداغ) از موصل، بازماندگان میرزامحمد از بغداد قرا اسکندر از تبریز ، بازماندگان امیر علشکور بیگ همدانی از مناطق همدان، بازماندگان آق قویونلوها از مناطق شام و شمال عراق وجنوب ترکیه، بازماندگان قرامحمد از شمالغرب ایران میتوان نام برد. در نظام طوایف الملوکی آن زمان ،به علت مسایلی نظیر بهداشت، آب و هوا و اقلیم، صنعت دامپروری، تمام طوایف ترکمانقلمرو های جرمسیری برای فصل زمستان و سردسیری برای فصل تابستان داشته اند فلذا تمام ترکمامان قراقویونلو و آق قویون
لو و طوایف بهارلو و بیات و شاملو و سایر ایلات هم در مناطق مرکزی ایران نظیر ساوه و قم و خلجستان به عنوان قلمرو و مراتع جرمسیری و هم در مناطق شمالغرب و اذربایجان و شرق ترکیه نیز بعنوان مناطق سردسیری، مدام در حال کوچ بوده اند ترکانی که هسته اولیه طایفه فارسیمدان را تشکیل می دهند، خود را ترکانی می دانند که از ایمور ترکیه به جنوب ایران مهاجرت کرده اند. برخی از طایفه فارسی مدان نیز معتقدند که اصل آنها از طایفه خلج می باشد و قبل از نقل مکان به جنوب ایران، در منطقه خلجستان اقامت داشته اند برخی از آنها نیز معتقدند قبل از رسیدن به فارس، مدتی در منطقه کهگیلویه اقامت داشته اند. درتاریخ آمده است که آنها در کوچ بزرگ، به فلات ایران آمده اند و از ساکنان قدیمی ایران هستند. بر اساس اسناد تاریخی، ابوالقاسم بیگ، رهبر این ایل و جمعی از یارانش در ماه اکتبر ۱۵۹۰ به دلیل همراهی با یعقوب خان ذوالقدر(حاکم فارس) در مخالفت با شاه عباس مورد غضب دولت قرار گرفته اند بنابراین در اواخر قرن شانزدهم میلادی، این طایفه در فارس حضور داشته است. ییلاق و قشلاق. امروزه طایفه فارسیمدان بیشتر در شهرهای والاشهر، کازرون و نیز اقلید، داراب، شیراز، فیروزآب
اد، فراشبند، سمیرم، دشتستان، دشتی ،بافت و گچساران زندگی می کنند. تقریبا تمام ساکنین دهستان دادین از ترکان فارسیمدان هستند. تیره ها. در کرمانشاه چندین خاندان وجود دارند که ادعا می کنند از طایفه ایمور اوجاقی قشقایی بوده اند که اواخر دوره قاجار به کرمانشاه تبعید شده اند.
اردک مشک یک اردک وابسته به آب است که بومی جنوب استرالیا است و تنها عضو زنده سرده Biziura است.
شش بلوکی، یکی از طایفه های ایل قشقایی است که در پرورش و نگهداری دام مهارت فراوان دارند. تیره ها. رحیملو،دوست محمدلو، هیبت لو، آرّیق لو، آغاجاری، آهنگر، علی قیالو، اسلاملو، بچگانلو، برزگرلو، بهلول لو، ابلوردی، پیرمُرادلو، تراکمه، تول لو، جعفرلو، جیغال لو، چهارمحال لو، داش دمیرلو، کوهی، دوقّوزلو، سلوک لو، سوهرانلو، شاملو(قزلباش ها)، شورباخورلو، عرب چیرپانلو، عرب شال لو، عرب شاملو، عرب شانلو، علمدارلو، عمله، قاسیملو، قجرلو، قره یارلو، قورد، کله لو منابع. http://www.gachsaran.org
بوبی پرویی یک گونه پرنده از بوبی ها است که بومی پرو است و محدودهٔ پراکندگی آن سواحل آمریکای جنوبی از شهر پونتا پریناس در پرو تا کانسپسیون در شیلی است. دومین گونه فراوان از پرندگان دریایی است که در سواحل پرو زیست می کند و دومین گونه مهم از پرندگان دریایی است که کود مرغی (گوانو) تولید می کنند. در میانه سده بیستم، جمعیت بوبی پرویی به حدود سه میلیون پرنده رسیده بود (Tovar et al. 1987).
کشکولی بزرگ یکی از طایفه های ایل قشقایی است که طایفه کشکولی کوچک و طایفه قراچه از آن جدا شده است. مردم این طایفه ریشه ای ترک دارند . وجه تسمیه. نام کشکولی احتمالاً از «کشکول کرمان» گرفته شده است. از سوی دیگر، ریشه کلانتران این طایفه به زندیه بر می گردد. حسین خان زند اولین کلانتر این طایفه بوده است که همراه کریم خان زند به فارس آمده و دخترش نازلی با «جانی خان» با نخستین ایلخانی قشقایی ازدواج کرده است. تاریخچه. مادر و همسر اسماعیل خان صولت الدوله (ایلخانی قشقایی از ۱۹۰۴ تا ۱۹۳۰)، از طایفه کشکولی بودند. خوانین طایفه کشکولی از قدرت و ثروت بسیاری برخوردار بودند که از معروفترین آنها می توان به «سهراب خان کشکولی» که در کنار رئیسعلی دلواری، رشادتهای بسیاری در مبارزه با انگلیس از خود نشان داد. همچنین عبدالله خان، جعفرخان و جان پولادخان از طایفه کشکولی کوچک اشاره نمود. صولت الدوله به علت مخالفت کلانتران این طایفه با او در جریان مالیات جاده شیراز-بوشهر و حمایتشان از انگلیسی ها، دو طایفه قراچه و طایفه کشکولی کوچک را از این طایفه جدا کرد. باقیمانده طایفه کشکولی، تحت نام «کشکولی بزرگ» خوانده می شود. تبعید کلانتران. طایفه ک
شکولی بزرگ به همراه کلانترانشان، الیاس خان و اسفندیارخان در واقعه شورش عشایری فارس در سال ۱۳۰۸ شمسی نقش مؤثری ایفا نمودند و در سال ۱۳۱۱ کلانترها به شمال کشور تبعید شدند. پس از سقوط رضاشاه در سال ۱۳۲۰ شمسی، طایفه کشکولی بزرگ مانند سایر طوایف دوباره شیوه کوچ نشینی را پیش گرفت و سران تبعیدی آن به ایل بازگشتند. طایفه کشکولی بزرگ در این دوران مستقل از ایل قشقایی اداره می شد. پس از جنگ جهانی دوم الیاس خان به عنوان نماینده به مجلس شورای ملی راه یافت. بر خلاف مخالفت طایفه کشکولی بزرگ با صولت الدوله، این بار پس از انقلاب اسلامی، آنان نیز همراه با سایر قشقایی ها به مخالفت با حکومت پرداخته و به کوه های جنوب فارس رفتند. ییلاق و قشلاق. قشلاق: بخش های وسیعی از شهرستان های کازرون، ممسنی و گچساران ییلاق: بخش ارژن شهرستان شیراز، شهرستان سپیدان و بخش هایی از شهرستان بویراحمد جمعیت. جمعیت این طایفه در سال ۱۳۴۲ حدود ۴۸۶۲ خانوار، در سال ۱۳۵۲ شمسی ۳۶۷۶ خانوار و در سال ۱۳۶۰، بالغ بر ۵۲۷ خانوار (۲۷۹۳۵ نفر) بوده است؛ و در سال ۱۳۶۶ دارای ۴۷ تیره و ۲۵۱۷ خانوار بوده است.
کشکولی کوچک، یکی از طایفه های ایل قشقایی است که به علت نافرمانی از صولت الدوله از طایفه کشکولی بزرگ جدا شدند.این طایفه همانند کشکولی بزرگ اصالتن ترک تبار هستند. وجه تسمیه. نام کشکولی احتمالاً از «کشکول کرمان» گرفته شده است و پس از سقوط سلسله زندیه در اواخر قرن هجدهم، گروه هایی از کردها و لرها را به خود جذب کرده است. از سوی دیگر، ریشه کلانتران این طایفه به زندیه بر می گردد. حسین خان زند، اولین کلانتر این طایفه بوده است که همراه کریم خان زند به فارس آمده و دخترش نازلی با «جانی خان» نخستین ایلخانی قشقایی ازدواج کرده است. تاریخچه. مادر و همسر اسماعیل خان صولت الدوله (ایلخانی قشقایی از ۱۹۰۴ تا ۱۹۳۰)، از طایفه کشکولی بودند پس ایشان روابط خوبی با کلانتران طایفه کشکولی داشت. در سال های قبل از جنگ جهانی اول، کلانتران و خوانین طایفه کشکولی از دولت انگلستان حمایت کردند و در دوران جنگ در قضیه مالیات جاده شیراز-بوشهر، به جانبداری از انگلیسی ها علیه صولت الدوله و متحد آلمانی اش (ویلهلم واسموس) موضع گرفتند بنابراین رابطه صولت الدوله با این طایفه به دشمنی تبدیل شد. پس از جنگ جهانی اول، صولت الدوله کشکولی ها را تنبیه کرد، او
کلانتران کشکولی را که به مخالفت با او برخاسته بودند عزل کرد و قدرت طایفه کشکولی را تنزل داد. از آن پس دو گروه، طایفه «قراچه» و طایفه «کشکولی کوچک» از طایفه کشکولی جدا شدند. باقی مانده طایفه، تحت نام «کشکولی بزرگ» خوانده می شوند. کشکولی کوچک تیره هایی از جمله تیره اخچلو را شامل می شده که بعدها تیره های دیگری از جمله تیره کرمانی به آن اضافه می گردد و گسترش پیدا می کند. ابتدا به نام «کشکولی کرمانی» و بعد تحت عنوان کشکولی کوچک نامیده می شود. رئیس طایفه کشکولی کرمانی به هنگام آمارگیری طوایف برای اخذ مالیات، نام طایفه خود را «کشکولی کوچک» معرفی می کند. تیره ها. کشکولی کوچک ۱۵ تیره دارد که عبارتند از: آخچه لو، کرمانلو، لک، بلو، نفر، اُریاد، کهواد، بهی، عمله جات، لر، پاگیر، سهم الدینی، عالیوند و فیلوند برخی از تیره های این طایفه لر می باشند که بعدا به این طایفه پیوستند مثل تیره لر(بویراحمدی)، لک(لرستانی)، کهواد(ممسنی)، عالیوند(ممسنی)، عده ای از فراش(لرستانی)،(عده ای از چگینی لرستانی) پاگیر(بختیاری)، فیلوند(بختیاری). ییلاق و قشلاق. ییلاق: کاکان، ساران، تُل خانی قشلاق: فیروزآباد، خاردان، زتردان و مشرق دشت لار است.
گئورگ فابریسیوس (زاده ۲۳ آوریل ۱۵۱۶- درگذشته ۱۷ ژوئیه ۱۵۷۱) شاعر، مورخ و باستان شناس آلمانی بود.
پروژه سیارک شناسی آسیاگو-دی ال آر برای شناسایی دنباله دارها و سیارکهایی است که در نزدیک به زمین هستند. این پروژه پیوند دهندهٔ بخش اخترشناسی دانشگاه پادوا و دی ال آر-موسسه تکنولوژی سنسور فضا و اکتشافات سیاره ادلرزهف (Adlershof) در برلین آلمان است. دی ال آر کوتاه شدهٔ مرکز هوا و فضای آلمان (Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt) است که همراه رصدخانه اخترفیزیک آسیاگو در اتحادیه بین المللی اخترشناسی با کد ۲۰۹ مشخص شده است. مدیران اصلی این پروژه چزاره باربیری در پادوا-آسیاگو و گرهارد هان در برلین-دی ال آر هستند. این پروژه با یو دی ای اس (اوپسالا-سوئد و دی ال آر-برلین) همکاری می کند.
خاله سوسکه نام یک متل ایرانی است و در مورد سوسکی است که برای سفر به همدان دچار مشکلاتی می شود. او در پاسخ به خواستگارهای متعدد خود در پایان با «آقاموشه» ازدواج می کند. این متل از دوره قاجار تاکنون در ده ها روایت گوناگون چاپ و منتشر شده است. به گونه ای که به یکی از تکراری ترین عناوین کتاب های کودک در ایران تبدیل شده است. همچنین نمایشنامه ها و فیلمنامه های متعددی بر اساس این حکایت تهیه شده است. این متل به برخی زبان های دیگر نیز ترجمه شده است. در این موضوع که این حکایت نمونه ای از کلیشه های جنسیتی علیه زنان بوده یا نمادی از اراده زن ایرانی است اختلاف نظر وجود دارد. راوی اولیه داستان و زمان تقریبی پیدایش آن مشخص نیست، ولی ریشه این متل در روایت کنونی آن احتمالاً به دوره قاجار بازمی گردد. این داستان همچنان در حال نقد، بررسی و بازنویسی است. تاریخچه. حکایت خاله سوسکه افسانه ای ایرانی است که ریشه در ادبیات عامه ایرانیان دارد و سینه به سینه از مادربزرگ ها منتقل شده است. داستان یا دست کم روایتی از آن که اکنون شناخته شده تر است، مربوط به دوره قاجار و مقارن ورود تنباکو به ایران است. چرا که در روایت فعلی، «کشیدن قلیان بلور
» نشانه رفاه و اشرافیت زنان بوده است. از دیگر سو، چادری از جنس پوست پیاز، نشان می دهد که روایت اصلی داستان نیز مربوط به پیش از ورود اسلام به ایران نیست. محل زندگی و کار آقاموشه، قصر حاکم است. هانا ناصرزاده از همین موضوع نتیجه می گیرد که واقعه در زمانی رخ داده که حکومت ملوک الطوایفی وجود داشته و حاکم موردنظر، مسئولیت اداره مکان اتفاق افتادن قصه (شهری نزدیک به همدان) را از طرف حاکم کل (که اگر زمان وقوع عهد قاجار دانسته شود، در تهران ساکن بوده)، بر عهده داشته است. انتشار. یک نمونه مکتوب و مصور از این قصه همراه با داستان های سلیم جواهری و چهار درویش بدون تاریخ منتشر شده است و نوشین نفیسی آن را در میان دو کتاب به تاریخ های ۱۲۷۵ و ۱۲۸۲ معرفی نموده است. در این جزوه چند صحنه داستان نیز به تصویر کشیده شده است. قهرمان داستان شلوار پرچین و چادر سیاه پوشیده و روبنده ای بلند دارد که تا زانو می رسد و تنها دو سوراخ مقابل چشمان دارد. یکی از نقاشی های کتاب، دکان قصاب را با گوسفندان آویخته با دنبه های ضخیم نشان می دهد و دیگری دکان نانوا را با توتک های مختلفی که روی پیشخوان گسترده است. به هرحال در دوره قاجار قصه خاله سوسکه همرا
ه با قصه هایی همچون خاله قورباغه و شنگول و منگول به چاپ مصور می رسیده اند. برخلاف سال های پیش از انقلاب که منظومه های فولکوریک، به دقت توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ثبت می شد و این امر یکی از اهداف برنامه ریزی شده این مؤسسه بود، امروزه این هدف یکی از اهداف کاملاً فراموش شده این سازمان و ناشران دیگر قلمداد شده و افسانه های فولکوریکی همچون خاله سوسکه فقط با اهداف تجاری و برای سلیقه های فردی و بازارپسند به طور مکرر منتشر می شوند. در میان عناوین کتاب های منظومی که در سال های ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۲ برای کودکان در ایران منتشر شده، سه عنوان «شنگول و منگول»، «کدوی قلقله زن» و «خاله سوسکه» دارای بیشترین تکرار بوده اند. بازنویسی. در ابتدای سال ۱۳۹۰ کمیته آموزش و ترویج شورای کتاب کودک در نخستین نشست تخصصی خود به تحلیل و نگاهی نو به این افسانه کهن پرداخت. در پایان سال ۱۳۸۹ نیز این داستان به همراه برخی دیگر از داستان های فولکوریک ایرانی بازنویسی و بازآفرینی شدند. شکوه قاسم نیا، شاعر کودکان نیز از جمله کسانی است که بازآفرینی هایی در زمینه خاله سوسکه داشته است. کارهایی همچون مجموعه شعر «خاله سوسکه و آقا موشه» و مجموعه شعر «
خاله سوسکه و وروجک» از نمونه کارهای او در این زمینه است. به گفته شهرام رجب زاده، این کارهای قاسم نیا با انتظاری که از شعر می رود فرسنگ ها فاصله داشته و «سری کاری هایی» است که فقط حول یک شخصیت «سر انداخته» شده است. مهدی آذریزدی نیز در یک مجموعه قصه منتشر نشده به نام قصه های مکتبخانه، داستان خاله سوسکه را بازنویسی کرده است. خسرو صالحی اثری پژوهشی را با عنوان خاله سوسکه در سال ۱۳۸۷ راهی بازار کتاب نموده است. در این اثر ۴۰۰ صفحه ای، ۱۵۰ روایت منتشر شده از متل خاله سوسکه بررسی شده است. این کتاب دارای یک مقدمه ۴۰ صفحه ای است. خارج از ایران. در سال ۱۳۸۱ کتاب «خاله سوسکه کجا می ری؟» در کشور ژاپن منتشر شد. نگاره های این کتاب به قلم مرتضی زاهدی و در سبک اکسپرسیونیسم پدید آمده بود. همچنین روت براون، قصه گوی کانادایی نسخه منحصربه فردی از این قصه پدیدآورده است. این نسخه کتاب از پارچه ساخته شده و به کتابخانه تحقیقاتی شورای کتاب کودک ایران نیز هدیه شده است. خلاصه داستان. پدر خاله سوسکه از بی شوهر ماندن دخترش خسته می شود و به او پیشنهاد می کند به همدان برود و همسر «مش رمضون» بشود و «نان گندم بخورد، قلیان بلور بکشد، منت بابا
نکشد». خاله سوسکه با چادری از پوست پیاز و کفش هایی از چوب گردو به سوی همدان به راه می افتد. در طول مسیر کسبه بازار همچون قصاب و نانوا از وی خواستگاری خشنی می کنند که با پاسخ سرد خاله سوسکه مواجه می شوند. خاله سوسکه از آنان می پرسد که اگر همسر آنان شود، در موقع دعوا او را چگونه خواهند زد. خواستگاران هریک به فراخور شغل خود روش خشونت باری برای تنبیه احتمالی او در نظر می گیرند و خاله سوسکه به همین دلیل از ازدواج با آنان منصرف می شود. آخرین خواستگار «آقا موشه» است که با لحنی ملاطفت آمیز از وی خواستگاری می کند و در پاسخ به پرسش تکراری او، عنوان می کند که به جای تنبیه احتمالی، با دم نرم خود سرمه به چشم عروس خواهد کشید. ازدواج این دو سر می گیرد؛ ولی خاله سوسکه در نهر آب می افتد و پس از نجات به وسیله آقا موشه و به کمک نردبان طلا، بیمار می شود و آقاموشه که مشغول پختن شوربا برای تیمار همسر بیمار خود است، به داخل دیگ آش می افتد و می میرد. به همین دلیل خاله سوسکه پس از آن سیاهپوش می شود. نقد و تحلیل. سیاهپوش بودن سوسک در عزای شوهر، دوستداری حیوانات و جان بخشیدن به خودی ترین و چندش آورترین حشرات و جانوران و تعیین مثبت و من
فی بودن شخصیت ها، نه براساس جنس، نه بر روال داستان از نکات مهم این قصه است. هانا ناصرزاده احتمال می دهد که این قصه، روایتی واقعی از قصه پرداز آن است. ثریا قزل ایاق، پزوهشگر بازی های سنتی ایرانی نیز خالق این قصه را یک زن می داند که در این قصه با هوشمندی و ظرافت از حق خود دفاع کرده است. هانا ناصرزاده خاستگاه داستان را غرب کشور و شهرهای اطراف همدان می داند. جایی که امکان سفر به همدان با پای پیاده وجود داشته است. در قصه هیچ اشاره ای به وسایل حمل و نقل نمی شود. سمیرا اصلان پور این قصه را متعلق به کودکان نمی داند. به گفته وی بسیاری از قصه ها و افسانه های عامیانه ای که برای کودکان گفته می شود، همچون این قصه، اصلاً موضوعات کودکانه ای ندارد. هفته نامه سلامت در شماره ۲۳۳ خود به تحلیل طنز این داستان از دیدگاه نشانه شناسی پزشکی پرداخت. شهرام شکیبا نیز مطلب طنزی با موضوع قصه خاله سوسکه دارد. نقد جنسیتی. خاله سوسکه دختری از جامعه ای سنتی است که در انتظار گشوده شدن بخت خود نمی نشیند و دست روی دست نمی گذارد، بلکه با به دست گرفتن ابتکار عمل، خود آینده اش را رقم زده و برای خود همسری می گزیند. او سرانجام از میان خواستگاران کاسب
کار و مالدار، موشی نرم خوی و خوش زبان، هرچند ندار را انتخاب می کند. موشی که سرانجام جان در ره عشق او (پختن شوربایی برای خاله سوسکه بیمار) می گذارد. ابزار و تنها برگ برنده خاله سوسکه در جذب خواستگاران، جلوه گری زنانه است. دنیای خاله سوسکه، دنیایی کاملاً مرد سالار است. این پدر است که تصمیم می گیرد دختر را به شوهر بدهد. شوهری که (در برخی روایت ها) حرمسرایی دارد و از زنان ریزنقش خوشش می آید. در طول مسیر سفر خاله سوسکه، مردان به خود اجازه می دهند که بی مقدمه از نام و نشان و قصد او از سفرش پرس و جو کنند. در داستان دلیل این رفتارهای جنسیتی، عدم استقلال اقتصادی زنان عنوان می شود. فقط مردان قصه هستند که نقشی اقتصادی و اجتماعی (بقال، قصاب،...) در جامعه دارند و خاله سوسکه سرانجام با ازدواج با آقاموشه «سر و سامان» می گیرد. تنها جایی در قصه که آقاموشه نقش جنسیتی را زیر پا می گذارد و دست به آشپزی می زند، تاوان سختی می پردازد. از ابتدای داستان هم پدر خاله سوسکه به دلیل ناتوانی اقتصادی تصمیم به ازدواج دخترش با مش رمضون می گیرد. در این میان ایده آل های خاله سوسکه نیز اغلب اقتصادی است. وقتی او در جوی آب افتاده و آقا موشه قصد ن
جات او را دارد، خاله سوسکه به کمتر از نردبان طلا برای نجات خویش راضی نمی شود. از ابتدای داستان نیز توجیه خاله سوسکه برای آغاز سفر، خوردن نان گندم و قلیان بلور در خانه مش رمضون است. با این حال شروط خاله سوسکه برای ازدواج مادی نیست. او در هنگام پاسخ دادن به خواستگاران خود بر جنبه مبادله گری ازدواج و مهریه سنگین تأکید نمی کند. او فقط به دنبال همسری است که در کنار او عمر را به پیری برساند. شادی صدر، فعال حقوق زنان، قصه خاله سوسکه را بزرگترین مثال کلیشه های جنسیتی در ادبیات کودک می داند. خاله سوسکه نمادی از ارادهٔ زن ایرانی و آرزوهای دست نیافته و فروخورده اش تصویر شده است. هانا ناصرزاده خاله سوسکه را دختری مستقل و آزاداندیش، ولی محدود به عرف و محدودیت های موجود اجتماعی می داند. خاله سوسکه زنی است که از سرکوفت های خانه پدری به تنگ آمده و به ناچار تن به ازدواج با «مش رمضان» (که شاید خاله سوسکه جای نوه او باشد) داده است. پولدار بودن مش رمضان از لقب مشهدی و دوره ای که داستان به آن تعلق دارد برمی آید. آذردخت بهرامی خاله سوسکه را زنی میانسال می دانست که به دنبال شوهر مطلوب خویش می گردد. خاله سوسکه زنی متکی به نفس است که
در اجتماع، به مزاحمت ها و اهانت های رندان جواب دندان شکن می دهد؛ ولی به گفته هانا ناصرزاده، او کتک خوردن از همسر را به عنوان یک اصل غیرقابل تغییر پذیرفته است. خاله سوسکه اصل را بر این گرفته که گریزی از تنبیه بدنی ندارد. در واقع پیام ضمنی قصه این است که کتک زدن زن در جامعه امری است بدیهی و نهادینه شده. نهایت تدبیری که خاله سوسکه می تواند بیندیشد این است که تن به ازدواج با چه کسی دهد تا کمتر کتک بخورد. به گفته فریده پورگیو، داستان سرا حتی تلاش نمی کند تا آزار جسمی زن توسط شوهر را به چالش بکشد، بلکه در صدد پذیرش آن و القای طبیعی بودن چنین رفتاری است. در دیدگاهی دیگر و به گفته حبیب الله لزگی، اگرچه این قصه خشونت را به عنوان یک واقعیت اجتماعی طرح می کند، ولی خواننده را به پذیرش آن ترغیب نمی کند و وی را به عصیان در برابر این پدیده فرا می خواند. از سوی دیگر فعل کتک خوردن هیچ گاه در داستان از حرف به عمل در نمی آید. نقد ادبی. جمال الدین اکرمی، خاله سوسکه را نه یک قصه و داستان، بلکه یک متل معرفی می کند که لحن روایی آن، نمایه مسلط بر آن است. وی خاله سوسکه را در ردیف «اتل متل» و « «دویدم و دویدم» برمی شمرد. محمدهادی محم
دی و زهره قاینی نیز خاله سوسکه را متل معرفی کرده و اضافه می کنند: «خاله سوسکه از متل های ویژه کودکان… و قصهای سرگرم کننده و شادیبخش است که تنها برای سرگرمی کودک پدید آمده و آموزه های اخلاقی و آموزشی ندارد» احمدرضا احمدی، شاعر کرمانی نیز خاله سوسکه را به دلیل تحمیل همیشگی فضای ادبیات بزرگسال به ادبیات کودک شعر یا داستان نمی داند. بلکه آن را خرده روایت و قصه عامیانه ای می داند که به دنبال پایان قصه است. عبدالحسین زرینکوب قصه هایی از قبیل خاله سوسکه را در ردیف افسانه های زنجیری قرار می دهد. در افسانه های زنجیری زبان فارسی، شخصیت های داستان پی در پی از یکدیگر سؤال می پرسند تا بالاخره به جواب اصلی برسند. این سؤالات در قالب عبارت های موزون هستند که به صورت ترجیع تکرار می شود. اولریش مارزلف نیز خاله سوسکه را در شمار قصه های زنجیره ای و با شماره ۲۰۲۳ در کتاب خود به نام «طبقهبندی قصه های ایرانی» جای داده است. فیلم. در سال ۱۳۸۸ فیلم مستند خاله سوسکه به کارگردانی نادره ترکمانی ساخته شد. این فیلم به روایت تغییرات افسانه خاله سوسکه، از اولین روایت چاپی تا زمان ساخت فیلم پرداخته بود. در این فیلم سحر ولدبیگی در نقش خاله سوس
که نقش آفرینی کرده است. علی رغم تمایل استانداری همدان به ساخته شدن این فیلم در این استان، فیلم در بازار سرپوشیده اراک ساخته شده است. این فیلم برداشت آزادی از تحقیقات مندرج در کتاب «خاله سوسکه از اولین روایت چاپی تا امروز» نوشته و پژوهش «خسرو صالحی» است. کارگردان این فیلم با توجه به قابلیت بصری بالای افسانه خاله سوسکه، ابزار تکنولوژی و جلوه های ویژه سینمای ایران را برای تقویت فضای فانتزی مورد نیاز این گونه افسانه ها بسیار اندک دانسته است. این فیلم در فرهنگسرای انقلاب تهران نقد شده است. خاله سوسکه بر آثار سینمایی دیگری نیز تأثیر غیرمستقیم داشته است. در سکانسی از فیلم گبه اثر محسن مخملباف، شخصیت اصلی فیلم که مردی میانسال و مجرد است، به دنبال دختر روستایی جوانی به سرچشمه می رود. دختر که با لباس قشقایی مشغول شستن ظرف است، در پاسخ به خواستگاری مرد می پرسد: «اگر از دستم عصبانی بشی چطوری تلافی می کنی؟» و مرد که منشأ سؤال دختر را می داند پاسخ می دهد «برات شعر می خونم» تئاتر و نمایش عروسکی. در آبان ماه سال ۱۳۹۰ یک گروه نمایش عروسکی از اصفهان، نمایشی بر اساس این داستان را به کارگردانی اعظم مختاری در جشنواره بین الملی تئ
اتر کودک و نوجوان در همدان و همچنین هشتمین جشنواره سراسری تئاتر ماه به روی صحنه برد. این نمایش برنده لوح تقدیر و جوایزی از این دو جشنواره گردید.