Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
در روش شناسی تطبیقی خود نمونه ای برای چگونگی تحقیق اخلاق به عنوان یک موضوع دانشگاهی. [19] آلن وود روش شناسی تطبیقی الهام گرفته از سیجویک را به عنوان «الگوی استاندارد» روش شناسی تحقیق در میان اخلاق شناسان معاصر توصیف می کند. [20] شهرت سیجویک به عنوان یک فیلسوف، علی رغم اهمیتی که برای اخلاق شناسان معاصر داشت، در دهه های پس از مرگش به شدت کاهش یافت و او برای بخش بزرگی از نیمه اول قرن بیستم به عنوان چهره ای جزئی در فلسفه در نظر گرفته می شد. بارت شولتز استدلال می کند که این ارزیابی منفی با سلیقه گروه هایی که در سال های پس از مرگ سیجویک در کمبریج تأثیرگذار بودند توضیح داده می شود: فیلسوفان زبان عادی ویتگنشتاینی ، بقایای ایده آلیسم بریتانیا ، و مهم تر از همه، گروه بلومزبری . [21] با این حال، جان دی ، توضیح شولتز را به چالش می کشد، و در عوض این سقوط علاقه به سیجویک را به تغییر درک فلسفی بدیهیات در ریاضیات نسبت می دهد، که این موضوع را زیر سؤال می برد که آیا بدیهی سازی مدل مناسبی برای معرفت شناسی بنیادگرایانه ای از آن نوع که سیجویک امتحان کرد ارائه می دهد. ساختن برای اخلاق [22] اقتصاد. سیجویک در زمانی در اقتصاد کار می
کرد که جریان اصلی اقتصاد بریتانیا در حال گذار از اقتصاد کلاسیک آدام اسمیت ، دیوید ریکاردو و جان استوارت میل به اقتصاد نئوکلاسیک ویلیام استنلی جوونز و آلفرد مارشال بود . سیجویک به این تغییرات پاسخ داد و ترجیح داد بر شباهت های اقتصاد قدیم و جدید تأکید کند، و تصمیم گرفت کار خود را بر اساس اصول اقتصاد سیاسی JS Mill ، با ترکیب بینش های Jevons، بنا کند. [23] سیجویک معتقد بود که علاقه به خود یکی از عناصر اصلی انگیزه انسانی است. او معتقد بود که این منفعت شخصی در دنیای اقتصاد فایده بی نظیری دارد و نباید مردم را سرزنش کرد که می خواهند کالایی را به بالاترین قیمت ممکن بفروشند یا کالایی را با کمترین قیمت ممکن بخرند. او تفاوت بین توانایی یک فرد برای قضاوت صحیح منافع خود و توانایی گروهی از مردم برای رسیدن به نقطه حداکثر شادی گروهی را متمایز کرد. او دو تفاوت در نتایج تصمیمات فردی و گروهی یافت. یکی از نمونه های این ایده این است که زندگی چیزی بیش از انباشت ثروت است، بنابراین همیشه به نفع جامعه نیست که صرفاً به دنبال حداکثر کردن ثروت باشد. این تأثیر ممکن است به دلیل محدودیت های فرد، از ویژگی هایی مانند جهل، نابالغی و ناتوانی ب
اشد. این می تواند یک قضاوت اخلاقی باشد، مانند تصمیم برای محدود کردن فروش الکل به یک فرد به دلیل نگرانی از سلامتی آنها. نمونه دوم این واقعیت است که نتایج به حداکثر رساندن ثروت برای جامعه به سادگی همیشه امکان پذیر نیست، زمانی که افراد در آن جامعه همگی در تلاش برای به حداکثر رساندن ثروت فردی خود هستند. احتمالاً تناقضاتی پدیدار می شود که باعث می شود یک فرد به دلیل اعمال فرد دیگر، حداکثر ثروت کمتری داشته باشد، بنابراین امکان حداکثرسازی ثروت در سطح جامعه را نمی پذیرد. مشکلات نیز ممکن است به دلیل انحصار رخ دهد . [24] سیجویک به دلیل کار خود در مورد این موضوع که الهام بخش کار آرتور سیسیل پیگو به نام The Economics of Welfare است، تأثیر عمده ای بر توسعه اقتصاد رفاه خواهد داشت . [24] آلفرد مارشال ، بنیانگذار دانشکده اقتصاد کمبریج، سیجویک را به عنوان "مادر و پدر روحانی" خود توصیف می کند. [25] فراروانشناسی. سیجویک مادام العمر به ماوراء الطبیعه علاقه داشت. این علاقه، همراه با مبارزات شخصی او با اعتقادات مذهبی، انگیزه ای برای گردهمایی او از همکاران جوان علاقه مند به ارزیابی شواهد تجربی برای پدیده های ماوراء الطبیعه یا معجزه
آسا بود. این گردهمایی به عنوان "گروه سیجویک " شناخته می شود و پیشینی از انجمن تحقیقات روانی است که سیجویک را به عنوان بنیانگذار و اولین رئیس به حساب می آورد. [26] سیجویک نگرانی های خود را با فراروانشناسی به تحقیقات خود در اخلاق مرتبط می کند. او معتقد بود که اگر به طور تجربی نشان داده شود که توصیه های خودپرستی عقلانی و فایده گرایی به دلیل پاداش رفتار اخلاقی پس از مرگ، مطابقت دارند، می توان دوگانگی عقل عملی را خارج از اخلاق فلسفی حل کرد. به گفته بارت شولتز، علی رغم نقش برجسته سیجویک در نهادینه سازی فراروان شناسی به عنوان یک رشته، او «تاثیر بسیار منفی و مخربی بر آن داشت، شبیه به نقش زدایی کنندگان اخیر فراروان شناسی». او و همکارانش در گروه سیجویک به دلیل افشای رسانه های تقلب مشهور شدند. [27] یکی از این رویدادها افشای کلاهبرداری Eusapia Palladino بود . [28] [29] دین. سیجویک که در کلیسای انگلستان بزرگ شد، از مسیحیت ارتدوکس فاصله گرفت و در اوایل سال 1862 خود را به عنوان یک خداباور و مستقل از مذهب مستقر توصیف کرد. [24] تا پایان عمر، اگرچه او مسیحیت را «ضروری و غیرقابل جایگزینی» می دید – از منظر جامعه شناختی به آن نگا
ه می کرد، اما نمی توانست به آن به عنوان یک دین بازگردد. [3] آثار. آرتور و النور میلدرد سیجویک ، هنری سیجویک ، 1906 "اخلاق انطباق و اشتراک" . 1870. "روش های اخلاق"؛ لندن، 1874، چاپ هفتم 1907. نظریه تکامل در کاربرد آن در عمل ، در ذهن ، جلد اول، شماره 1 ژانویه 1876، 52-67، اصول اقتصاد سیاسی . لندن، 1883، چاپ سوم 1901. محدوده و روش علم اقتصاد . 1885. طرح کلی تاریخ اخلاق برای خوانندگان انگلیسی. 1886 ویرایش پنجم 1902 (بزرگ شده از مقاله اخلاق او در دائرةالمعارف بریتانیکا ویرایش یازدهم ). عناصر سیاست . لندن، 1891، چاپ چهارم 1919. "فلسفه عقل سلیم" ، در ذهن ، سری جدید، جلد چهارم، شماره 14، آوریل 1895، 145-158. علم اقتصاد و اقتصاد ، فرهنگ نامه اقتصاد سیاسی پالگریو ، 1896، ج. 1، (تجدید چاپ شده در The New Palgrave: A Dictionary of Economics ، 1987، v. 2، 58-59.) اخلاق عملی . لندن، 1898، چاپ دوم 1909. فلسفه؛ محدوده و روابط آن . لندن، 1902. سخنرانی هایی درباره اخلاق تی آی گرین، آقای هربرت اسپنسر و جی. مارتینو . 1902. توسعه سیاست اروپا 1903، چاپ سوم 1920 مقالات و آدرس های متفرقه . 1904. سخنرانی در مورد فلسفه کانت و سایر سخنر
انی ها و مقالات فلسفی . 1905. منابع. 2. ناشناس (9 نوامبر 1895). "Eusapia را ترک کنید!". مجله پزشکی بریتانیا . انجمن پزشکی بریتانیا 2 (1819): 1182. بروک، کریستوفر نوجنت لارنس؛ لیدر، دامیان ریهل (1988). "1: مقدمه". تاریخچه دانشگاه کمبریج: 1870-1990 . انتشارات دانشگاه کمبریج. پ. 1. ISBN 9780521343503. در سال 1869، هنری سیدگویک، که به یک آگنوستیک متعهد تبدیل شده بود، با استعفا از یاران ترینیتی خود، به بقای آزمون های مذهبی در کمبریج اعتراض کرد. برایس، جیمز (1903). "هنری سیدگویک". مطالعات زندگینامه معاصر . نیویورک: مک میلان. شابک 9780790544946. کالینی، استفان (1992). «تجربه معمولی زندگی متمدن: سیاست سیدویک و روش تحلیل تأملی». در شولتز، بارت (ویرایش). مقالاتی در مورد هنری سیدگویک . انتشارات دانشگاه کمبریج. صص 333-368. شابک 0-521-39151-2. دین، فیلیس (1987). "سیدویک، هنری". نیو پالگریو: فرهنگ لغت اقتصاد . جلد 4. صص 328-329. د لازاری-رادک، کاتارزینا; سینگر، پیتر (4 ژانویه 2010). رازداری در نتیجه گرایی: دفاع از اخلاق باطنی. نسبت . وایلی. 23 (1): 34-58. doi : 10.1111/j.1467-9329.2009.00449.x . دی، جان (12 نوامبر 2007). «
معرفت شناسی سیدویک». Utilitas . انتشارات دانشگاه کمبریج. 19 (4): 435-446. doi : 10.1017/S0953820807002737 . S2CID 144210231 . مدما، استیون جی. (1 دسامبر 2008). ""از دست دادن دینم": سیدویک ، خداباوری و مبارزه برای اخلاق سودمندی در تحلیل اقتصادی " . تاریخ اقتصاد سیاسی . Nussbaum، Martha (6 ژوئن 2005). «معرفت شناسی گنجه» . ملت . ایالات متحده. فیلیپس، دیوید (2011). اخلاق سیدویکی نیویورک: انتشارات دانشگاه آکسفورد. رالز، جان (سپتامبر 1980). «ساخت گرایی کانتی در نظریه اخلاق». مجله فلسفه . The Journal of Philosophy, Inc. 77 (9): 515-572. رالز، جان (1981). «پیشگفتار روشهای اخلاق ». روشهای اخلاق (چاپ هفتم). ایندیاناپولیس: شرکت انتشارات هکت. پ. v-vi. شابک 978-0915145287. شولتز، بارت (2009) [2004]. هنری سیدگویک - چشم جهان: بیوگرافی فکری . انتشارات دانشگاه کمبریج. doi : 10.1017/CBO9780511498336 . شابک 9780511498336. شولتز، بارتون (2019). "هنری سیدگویک" . دائرةالمعارف فلسفه استنفورد . آزمایشگاه تحقیقات متافیزیک، دانشگاه استنفورد . بازیابی شده در 10 فوریه 2020 . Sidgwick, Henry (16 نوامبر 1895). "خروج یوسپیا" . مجله پزشکی ب
ریتانیا . انجمن پزشکی بریتانیا 2 (1820): 1263. doi : 10.1136/bmj.2.1820.1263-e . S2CID 220131916 . سیدگویک، هنری (1981) [1907]. روشهای اخلاق (چاپ هفتم). ایندیاناپولیس: شرکت انتشارات هکت. شابک 978-0915145287. اسمارت، JJC ؛ ویلیامز، برنارد (1973). اسمارت، JJC (ویرایش). فایده گرایی: برای و علیه . نیویورک: انتشارات دانشگاه کمبریج. شابک 978-0-521-09822-9. ویلیامز، برنارد (2009) [1982]. "دیدگاه جهان: سیدگویک و جاه طلبی های اخلاق". حس گذشته: مقالاتی در تاریخ فلسفه . انتشارات دانشگاه پرینستون ص 277-296. doi : 10.1515/9781400827107.277 . شابک 978-0-691-13408-6. وود، آلن (2008). اخلاق کانتی . نیویورک: انتشارات دانشگاه کمبریج. شابک 978-0521671149. این مقاله شامل متنی از یک نشریه است که اکنون در مالکیت عمومی است : Chisholm, Hugh , ed. (1911). " سیدویک، هنری ". دائرةالمعارف بریتانیکا . جلد 25 (ویرایش یازدهم). انتشارات دانشگاه کمبریج. پ. 39.
خواستگاری به معنای پیشنهاد ازدواج است. خواستگاری به این موارد هم می تواند اشاره داشته باشد:
از اوایل قرن چهاردهم، رهبران جنبش صفوی نشانه های روشنی از تمایل به دستیابی به قدرت دنیوی در کنار اقتدار دینی از خود نشان دادند، و این تمایل ابتدا موجب نگرانی و سپس دشمنی فعال حاکمان وقت غرب ایران و عراق شد. با وجود اینکه سه رهبر متوالی صفوی (جنید در ۱۴۶۰، حیدر در ۱۴۸۸ و علی در ۱۴۹۴) در میدان نبرد کشته شدند، شتاب جنبش به اندازه ای بود که انقلاب را به سرانجامی موفق رساند و در سال ۱۵۰۱ سلسله صفوی را بنیان نهاد. قدرت شاهان صفوی بر سه پایه متمایز استوار بود: حق الهی پادشاهان ایران؛ ادعای نمایندگی حاکمان صفوی از جانب مهدی، دوازدهمین امام شیعیان اثناعشری، که چهره ای موعود است و ظهور او از غیبت نویدبخش عصری از صلح و عدالت جهانی است؛ و جایگاه آنان به عنوان «مرشد کامل»، یا راهنمای کامل معنوی طریقت صوفیان صفوی. با این حال، در دوره ای که درست پیش از تأسیس حکومت صفوی بود، هیچ تردیدی نیست که تبلیغات مذهبی صفویان (دعوت) حتی فراتر از این ادعاهای گسترده می رفت، و مدعی می شد که رهبر صفوی نه تنها نماینده مهدی، بلکه خود مهدی، یا حتی تجسم خداوند است. دودمان شیعه مذهب صفوی، پس از سال های طولانی حکومت بیگانگان بر ایران و ، توانست د
ر اوایل سدهٔ دهم قمری (حدود ۵۰۰ سال پیش) با تکیه به مذهب شیعهٔ دوازده امامی یک کشور مستقل ایرانی بنیان نهادند. هواداران تشیع و صوفیان در قرن نهم هجری قمری افزایش پیدا کردند. نام این دودمان از شیخ صفی الدین اردبیلی (نیای شاه اسماعیل صفوی) گرفته شده است. شاه اسماعیل برای گسترش مذهب شیعه، محقق کرکی را از منطقهٔ جبل عامل به ایران دعوت کرد. پژوهش گران حوزهٔ اندیشهٔ سیاسی اسلام و ایران دربارهٔ تحولات اندیشهٔ سیاسی دورهٔ صفوی دچار چنددستگی آرا هستند. برخی این باور هستند اساساً دگرگونی نوینی در اندیشه و عملکرد سیاسی در این دوره صورت نگرفته است، ولی گروه دیگری از پژوهش گران، دورهٔ صفوی را سرآغاز نوزایی ایران، تشیع و اندیشه های شیعی می دانند. باورها، سیاست و ایدئولوژی صفوی ها به شیعه دوازده امامی، تأثیر ژرفی در شکل دادن ایران امروزی داشته است. زمانی که صفوی ها به قدرت رسیدند، مردم ایران بیش تر معتقد به مذهب تسنن بودند. جمعیت های شیعیان نیز، بیش تر در شهرهای مشهد، سبزوار، قم، کاشان، مناطق شمالی ایران و در میان قوم لر ساکن بودند. با به قدرت رسیدن شاه اسماعیل و اعلام رسمیت تشیع، بیش تر مردم ایران به این مذهب روی آوردند و
تسنن، بیش تر به مناطق مرزی تبدیل شد. از دلایل رسمی کردن مذهب تشیع به وسیله صفوی ها، ایجاد وحدت و یگانگی میان مردم، مشخص کردن ایران از دیگر کشورهای اسلامی و تأمین استقلال کشور بود. یکی از پیامدهای این اقدام، دشمنی حکومت های سنی مذهب، مانند امپراتوری عثمانی در غرب ایران و خان نشین بخارا در شرق بود، که سبب بروز جنگ های طولانی و سخت میان آن ها و افزایش قدرت علمای مذهبی شد. از نظر شاهان صفوی، مجتهد نایب امام زمان بود و بر جان و مال مردم تسلط داشت. در این دوره، افراد زیادی به تحصیل علوم دینی پرداختند. فقط در زمان شاه عباس تا حدی از قدرت و نفوذ آنان کاسته شد. با به دست گرفتن قدرت سیاسی در ایران در سال ۱۵۰۱، مهم ترین اقدام صفویان، اعلام مذهب شیعه اثناعشری (یا دوازده امامی) به عنوان دین رسمی دولت جدید بود؛ اقدامی که پیامدهای گسترده ای در پی داشت. این اقدام تا حدودی ایران را از جریان اصلی اسلام جدا کرد و عامل مهمی در جلوگیری از ادغام ایران در امپراتوری عثمانی بود. تحمیل تشیع همچنین موجب تقویت دولت مرکزی و افزایش آگاهی از هویت ملی (در مقابل هویت قومی) شد. به میزانی که صفویان برای جانشینان خود یک نظام اداری متمرکز، ارتشی
دائمی و کشوری با مرزهای مشخص بر جای گذاشتند، می توان گفت که آن ها پایه های دولت مدرن ایران را بنا نهادند. پیشینه و پیش زمینه. ناتوانی زمامداران محلی و بدهی پادشاهان و امیران تیموری و آق قویونلوها در بحران ها و جنگ داخلی باعث گردید تا هنگامه ای باارزش در اختیار صفویان قرار گیرد. همچنین نهضت های مردمی زمینه های فکری مناسب را برای به قدرت رسیدن صفویان و رسیدن آن ها به حکومت سیاسی فراهم آورد. قیام دوبارهٔ سربداران، ظهور سپیدپوشان بکتاشیه و همچنین سیاه پوشان نوربخشی، فعالیت فرقهٔ حروفیه، نقطویان و همچنین شورش مشعشعیان، از این دست نهضت های شیعی به شمار می رفت. برخی از این قیام ها حتی بعدها توسط خود صفویان سرکوب و در مواردی پشتیبانی می شد.در منطقه خاورمیانه و در خلال حکمرانی پادشاهان صفوی، ایران با دولت های سنی مذهب قدرتنمدی همانند عثمانی همسایه بود که اغلب دشمنان دودمان صفوی به شمار می رفتند. رهبران و پیشوایان صفوی با هدف قدرتمند کردن پادشاهی و حکومت خود، به یکسان سازی و همگون کردن دین ها و مذهب های گوناگون و پراکنده در ایران پرداختند. اجبار و تحت فشار قرار دادن جمعیت اکثریت سنی به منظور تغییر مذهب خود به شیعه دوا
زده امامی از راه کارهای پادشاهان صفویه بود. شاه اسماعیل یکم و مبارزان قزلباش یک قدرت رهبری مهاجم را به وجود آوردند، این توان رهبری و نظامی یک پشتیبانی و ذخیره بزرگ اجتماعی، فکری و روحی برای آنان محسوب می شد. این حمایت مردمی بازتابی بود از مجموعه نفرت ها و کینه ها که در خلال ۱۰ قرن در جامعه تشیع و توده روستایی و شهری نسبت به حکومت های اموی، عباسی، غزنوی، سلجوقی، تیموری، خوارزمشاهی و از این دست، بر روی هم انباشته شده بود، این تمایل و پتانسیل ذهنی مردم، کمک فزاینده ای در به قدرت رسیدن صفویان کرد. ظهور صفویه با مذهب رسمی شیعه، ایران را از دیگر کشورهای همسایه مسلمان جدا گذاشت این در حالی است که در آن روزگار دولت عثمانی در اوج قدرت بود و به ویژه پس از فتح قسطنطنیه، تهدید بزرگی برای کشورهای اروپایی محسوب می شد. از این رو کشورهای مسیحی اروپا بر آن شدند روابط محکم بازرگانی و سیاسی با ایران برقرار کنند زیرا دولت سنی عثمانی را خطری بزرگ می پنداشتند از این بابت که آن ها پیشروی ها و فتوحاتی در شرق اروپا برای خود کسب کرده بودند، بنابراین کشورهای اروپایی روابط دوستانه خود را همچنان که با تیمور و جانشینان او و دولت های قره ق
ویونلو و آق قویونلو داشتند با دولت شیعه صفوی بیش از پیش گسترش دادند. قبایل قزلباش که از هواداران و حامیان شیوخ صفوی بودند، جایگاه الهی برای آنان قائل بودند و حتی ادعا ارتباط مستقیم آنان را در بیداری و خواب با امامان شیعه به آسانی باور داشتند. شاه اسماعیل یکم و اجداد وی پشتاپشت خویشتن را تجلی گاه و مظهر زنده خداوند می دانستند و پس مانده غذای آن ها را به جهت تبرک و شفای بیماران به قیمت گزاف می خریدند. ولادیمیر مینورسکی باعث اعتقاد به این طرز فکر و اعتقاد مذهبی به شاه را، قبایل نیمه بیابانی ترکمن می داند که نهایتاً خاندان صفوی را به تاج و تخت رساندند. سازمان مذهبی سیاسی صفویه سازمانی مخصوص و منحصربه فرد بود. در تشکیلات صوفیان صفوی، ریاست ارشد، با نام "پیر یا مرشد" همواره با یکی از افراد خاندان صفوی بود. همچنین مقررات حاکم بر تشکیلات صفوی بر پایه اطاعت بی و چون و چرا اعمال شده بود. در بین نهضت های تشیع در ایران، نهضت و جنبش صفویان به دلیل جایگاه مذهبی-سیاسی ویژه ای که به دست آورد، دارای اهمیت است. صفویان موفق به ایجاد نوعی همبستگی و تمرکز مذهبی شدند، آنان بدعت گذار زمامداری معنوی-دنیوی بودند. ایدئولوژِی و بینش حک
ومت صفوی این بود که اصولاً بنای دولت و زمامداری را بر دو ستون قوی قرار داد که یکی مذهب شیعی و دیگری ملیت ایرانی بود. یکی برعواطف و شعائر ویژهٔ شیعی استوار بود و دیگری بر ملیت ایرانی و سنت های قومی تکیه زده بود. به همان میزان که تشیع در قرن نهم رواج می گرفت سلسله های صوفیان شیعی مذهب نیز بیشتر می شدند و نیروهای آن ها افزایش می یافت. قدیم ترین سلسله شیعی مذهب این زمان سلسله صوفیه صفویه پیروان شیخ صفی الدین اسحق اردبیلی بودند که به تدریج در آذربایجان و بلاد اطراف قدرتی به هم رساندند و در تمام قرن نهم بر اثر پیوند ازدواج با ترکمانان آق قویونلو و عوامل مساعد دیگر در حال توسعه قدرت و فراهم آوردن دستگاهی شبیه سلطنت بودند تا چنان که می دانیم در آغاز قرن دهم به سلطنت ایران رسیدند. سلسله شیعه مذهب صفویه پس از سال های طولانی حکومت بیگانگان بر ایران، توانستند در اوایل سده دهم قمری با تکیه به مذهب شیعه دوازده امامی یک کشور مستقل شیعه و ایرانی بنیان نهند. شیخ امین الدین جبرئیل، پدر شیخ صفی الدین اردبیلی که در کلخوران نزدیکی اردبیل سکونت داشت پیروان زیادی داشت. زمانی که صفویان در سال ۱۵۰۱ میلادی کنترل سیاسی ایران را به دست
گرفتند، مهم ترین اقدام آن ها رسمی کردن تشیع دوازده امامی به عنوان دین رسمی کشور بود. این تصمیم پیامدهای بزرگی داشت. این کار ایران را از بیشتر کشورهای مسلمان دیگر متمایز کرد و به محافظت از کشور در برابر سلطه امپراتوری عثمانی کمک نمود. رسمی کردن تشیع به عنوان دین دولتی همچنین باعث تقویت دولت مرکزی شد و به ایجاد حس وحدت ملی در میان مردم، فراتر از تقسیمات قومی، کمک کرد. به دلیل اینکه صفویان نظام حکومتی قدرتمندی، ارتشی منظم و مرزهای مشخص از خود به جا گذاشتند، آن ها به عنوان بنیان گذاران دولت مدرن ایران شناخته می شوند. نیاکان شاهان صفوی. نام سلسله صفویه از شیخ صفی الدین اردبیلی (نیای شاه اسماعیل یکم) گرفته شده است. وی و پیروانش سنی مذهب و دارای تفکرات و منش صوفی گرایانه بودند. محل و مرکز عبادت و گردهمایی آن ها خانقاهای اردبیل بود. در کتاب نزهة القلوب نوشته حمدالله مستوفی که ۶ سال پس از مرگ شیخ صفی الدین اردبیلی به پایان رسیده، نگارنده در مورد مذهب در اردبیل می نویسد: «اکثر بر مذهب شافعی اند و مرید صفی الدین علیه الرحمه اند. » صفویان مدعی بودند که نسب شان به فیروزشاه زرین کلاه و نهایتاً به امام هفتم شیعیان، موسی کاظ
م می رسد که البته بسیاری از پژوهشگران و شجره پردازان این ادعای آنان را نمی پذیرند و شیخ صفی را سنی شافعی و نیای او را به غیر بزرگان شیعه نسبت می دهند. به نقل از کتاب "سلسله النسب صفویه" نوشته ابدال زاهدی، نسب صفی الدین اردبیلی به موسی کاظم هفتمین امام شیعیان و نهایتاً به علی بن ابی طالب می رسد. ادعای سید بودن دودمان صفوی تا خاندان علی بن ابی طالب فقط یک قسمت از شجره نامه صفی الدین اردبیلی را دربر گرفته است که تا جدش فیروزشاه زرین کلاه پیش می رود. به نظر می رسد که از فیروزشاه زرین کلاه تا شیخ صفی الدین اردبیلی عموماً صحیح باشد ولی از نسل چهارم که فیروزشاه زرین کلاه را به امام هفتم شیعیان، موسی کاظم ربط می دهد نادرست و جعلی می نماید و تحریف نویسندگان بعدی دربار صفوی است. این موضوع را نویسنده کتاب "پیدایش دولت صفوی" (میشل مزاوی) بنا بر کتاب صفوة الصفا که بنا بر ادعای احمد کسروی تحریف شده است، بیان می دارد. در کتاب "عالم آرای صفوی" نقل شده است که شیخ صفی الدین اردبیلی از شاگردان شیخ زاهد گیلانی بود و اثرات شدیدی از وی گرفت. شیخ زاهد گیلانی پیش بینی کرده بود اولاد شیخ صفی الدین اردبیلی روز به روز پیشرفت کرده و این
ترقی شان تا زمان حجت بن حسن مستدام خواهد بود. به نقل از کتاب تاریخ نگارستان نوشته مدرس گیلانی، این عقیده در دوره های بعدی پس از شیخ صفی الدین اردبیلی نیز قوت گرفت تا جایی که پایداری دولت صفوی را تا ظهور مهدی دانستند. نخستین شیوخ صفوی همانند شیخ صفی الدین اردبیلی، شیخ صدرالدین موسی، خواجه علی سیاهپوش، شیخ ابراهیم، شیخ جنید و شیخ حیدر (پدر شاه اسماعیل یکم، بنیان گذار پادشاهی صفویه) به دلیل داشتن مریدان فراوان، همواره موجب دغدغه خاطر پادشاهان معاصر خود بودند. در زمان چهار رهبر نخست طریقت اردبیل (شیخ صفی الدین اردبیلی، شیخ صدرالدین موسی، خواجه علی سیاهپوش و شیخ ابراهیم) این طریقت مرکز مهمی برای گسترش و اشاعه آیین صوفی گری در آذربایجان بود. در خلال این دوره از حیات این طریقت، هیچ نوع نشانه محسوسی از تشیع دوازده امامی مشاهده نشده است. رده های نخست از بنیان گذاران حکومت صفویه اصرار داشتند که کیش صفویان را از آغاز شیعی معرفی کنند. این که کدام یک از مردان دودمان صفوی نخستین بار از تسنن به شیعه گرایش یافتند، نظرات متفاوتی ابراز شده است. برخی می گویند شیخ صدرالدین موسی فرزند و جانشین شیخ صفی الدین اردبیلی که می خواست ن
فوذ خویش را بر توده های مردم حفظ کند به شیعه دوازده امامی پیوست. برخی نیز، اعلام نظر رسمی مذهبی شیعی را با آغاز پادشاهی صفوی هم زمان می دانند. دکتر سید محمدباقر حجتی در حاشیه ترجمه کتاب "تاریخ شیعه" از قول برخی مورخین می نویسد: « نخستین کسی که از این سلسله اظهار تشیع نمود شاه اسماعیل یکم است. » در بقعه اردبیل، صوفیان صفوی زندگی خاصی داشتند، روزهای ویژه ای از سال را به صورت مستمر در ذکر و دعا بودند و در خوراک و پوشاک امساک می کردند. شاه اسماعیل یکم و نیاکان او پشتاپشت، خویشتن را تجلی گاه و نمود زنده خداوند می دانستند. حرکت به سوی قدرت سیاسی در شیوخ صفویه از شیخ جنید تحرک و پویایی بیشتری گرفت. وی همانند جدش خواجه علی سیاهپوش تحت تأثیر مذهب شیعه قرار گرفته بود و از دید خود تغییراتی را نیز در آن به وجود آورد. نخستین کسی که از دودمان صفوی خود را سلطان نامید شیخ جنید بود. در کتاب "تاریخ عالم آرای امینی" نوشته فضل اله روزبهان خنجی (نویسنده سنی دربار سلطان یعقوب پسر اوزون حسن) به بیان نگارنده و نقل از ولادمیر مینورسکی آورده شده است: « جای تاسف است که شیخ صفی الدین اردبیلی که خود از تمام محرمات پاک بود به فرزندان خود
یاد نداد تا پیرامون مسائل دنیوی نگردند. وقتی که امر جانشینی به شیخ جنید رسید نحوه زندگانی خود را تغییر داد و هر لحظه در پی تصرف سرزمینی و ناحیه ای برآمد. » شیخ جنید در خلالی که در قونیه بود در اثر مجادلات و گفتگوهای مذهبی با روحانیون سنی از آنجا رانده می شود. حیدر فرزند جنید پس از پدرش مرشد مریدان و طرفداران گردید. اوزون حسن (پدر بزرگ شاه اسماعیل یکم از طرف مادری) پادشاه آق قویونلو پشتیبان جنید و حیدر بود. حیدر برای صوفیان مرید خود تاجی از سقرلات (نوعی پارچه پشمی) سرخ ساخت که مدعی بود طرح آن را علی بن ابی طالب در خواب به او الهام کرده است. حیدر در بینش مذهبی که صفویان در آینده به عنوان ایدئولوژی به کار بردند، تغییر عمده ای به وجود آورد. در کتاب عالم آرای صفوی و عالم آرای عباسی نوشتهٔ اسکندر بیگ ترکمان آمده است که آنچه از شیخ حیدر به صورت سنتی در خاندان صفوی به جا ماند، کلاه ۱۲ ترک قزلباش الهام گرفته شده از شیعه دوازده امامی یا تاج حیدری است که او پس از دیدن خوابی آن را متداول کرد. در شمال غربی ایران و شمال شرقی ترکیه امروزی مریدان خانقاه صفویه، شیخ جنید و شیخ حیدر را پیشوای خود قرار داده و تا مرز پرستش از وی
پیروی می کردند و در راهش جانبازی می کردند. شیخ حیدر با حرارت و شوری بیشتر از پدرش شیخ جنید و برای جلب مریدان بیشتر و فداکارتر دست به ایجاد مذهبی زده که مذهب حیدریه نام گرفته است اساس این مذهب بر تشیع تعصب آمیز و دشمنی فراوان با اهل تسنن قرار گرفته بود. مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی در عهد صفوی مکانی مقدس به شمار می رفت و حکم بست و پناهگاه داشت. کسانی که در آنجا متحصن می شدند حتی اگر از جانب شاه محکوم به اعدام بودند، جانشان در امان بود؛ مثلاً سلطان حسین خان شاملو برای حفظ جانش از دست اسماعیل قلی بیگ شاملو به این آرامگاه پناه برد. شاه اسماعیل یکم. شاه اسماعیل یکم در دوران کودکی در لاهیجان بود و تحت حمایت و تربیت کارکیا میرزا علی حاکم لاهیجان قرار گرفت. کارکیا میرزا علی موجبات و وسایل آموزش و تربیت او را فراهم آورد. وی تأثیر تربیتی بر اندیشه های شاه اسماعیل گذارد. رهبری روحانی فرقه صفویه که تربیت شاه اسماعیل یکم را بر عهده داشت، متشکل از یک سازمان مجهز بود که در راس آن برجسته ترین اولیای مذهبی و اجتماعی صفوی آن را بر عهده داشتند. این تشکیلات که دارای قدرت فوق العاده ای بود، بازمانده و تکامل یافته همان مکتبی بود که
در دوره شیخ صفی الدین اردبیلی بنیان یافته بود. اسماعیل هنگامی که در گیلان بود از محضر مولانا شمس الدین لاهیجی خواندن قرآن و آثار عربی را یادگرفت. شاه اسماعیل یکم و مبارزان قزلباش یک قدرت رهبری مهاجم را به وجود آوردند، این توان رهبری و نظامی یک پشتیبانی و ذخیره بزرگ اجتماعی، فکری و روحی برای آنان محسوب می شد. مبنای اطاعت قزلباشان از شاه اسماعیل یکم، اعتقاد آنان به وی به عنوان رئیس خانقاه اردبیل و نه آموزه های شیعه دوازده امامی بود. شاه اسماعیل پس از به قدرت رسیدن مذهب شیعه دوازده امامی را مذهب رسمی کشور ایران اعلام کرد. شاه اسماعیل همچنین دستور داد در اذان عبارت های "اشهد ان علیا ولی الله" و "حی علی خیر العمل" که جزئی از اذان شیعه دوازده امامی است، ادا شود. شاه اسماعیل یکم پس از سرکوبی مشعشعیان که از غلوکنندگان شیعی بودند و اعمال افراطی و خلاف عادت (مثل شمشیربلعی) انجام می دادند، دستور داده بود کنترل شدید مذهبی بر اندیشه ها و اقدامات آن ها انجام گیرد. در نقلی دیگر شاه اسماعیل یکم در شیراز امر کرد روحانیون سنی جمع شوند و فرمان داد تا خلیفه های سه گانه (ابوبکر، عمر و عثمان) را دشنام گویند ولی آن ها از این کار خ
ودداری کردند و شاه دستور داد آن ها را کشتند. شاه اسماعیل یکم پس از پیروزی بر شیبک خان در نبرد مرو به قزلباشان دستور داد تا مردم سنی مذهب را مجبور به دشنام گویی به خلفای سه گانه کنند و هرکس سر باز می زد می کشتند. از دیگر اقدامات شاه اسماعیل یکم در روند سیاست تغییر مذهبی، کشتار فضلا و دانشمندان سنی مذهب بود که حاضر به دست برداشتن از باورهای خود نشدند. برای نمونه می توان به قاضی نوراله شوشتری، شیخ الاسلام هراتی و قاضی میبدی اشاره کرد. بر اساس سنت و عرف مردم آن زمانه، شاه اسماعیل یکم از امامان شیعه هبوط کرده و از نسل آنان بوده است. شاه اسماعیل برای گسترش تشیع، محقق کرکی را از منطقه جبل عامل به ایران دعوت کرد. وی با پشتیبانی شاه به راه اندازی مدارس علمی و نیز رونق دادن به حوزه علمیه برخی از نواحی از جمله اصفهان پرداخت. حسن بیگ روملو در احسن التواریخ می گوید هنگامی که شاه اسماعیل تصمیم گرفت شیعهٔ دوازده امامی را به عنوان یک مذهب رسمی در ایران برقرار سازد، نمی توانست کتابی پیدا کند که حاوی اصول بنیادی مذهب تشیع باشد، بنابراین پس از تلاش زیاد در یک کتابخانه خصوصی کتابی از علامه حلی به نام "قواعد الاسلام" یافت. شاه ته