Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
اوئیش دیش (Uišdiš) به طور مستقیم یا غیرمستقیم در دههٔ هشتم قرن هشتم - ۷۲۰ - پ. م. تحت فرمان ایرانزو پادشاه ماننا قرار داشت ولی در مرزهای پادشاهی ماننا، متصرّفات فرمانفرمایان نیمه مستقلی قرار داشتند که برای موجودیت ماننا خطرناک بودند. یکی از نواحی نیمه مستقل سرزمین ماننا، عبارت بود از ناحیهٔ اوئیش دیش تحت فرمان فردی با نام بغداده بود. محل این پادشاهی را نزدیک شهرستان بناب و روستاهای روشت بزرگ ( در تلفظ عامه به نام اییوویش) و دوش (در تلفظ عامه به نام دُش) قرار می دهند. موقعیت جغرافیایی. ناحیهٔ مزبور یکی از ایالت های کشور ماننا (در حدود آذربایجان ) به شمار می آمد و موقعیت آن در کرانه های شرقی یا جنوب شرقی دریاچه اورمیه احتمالا بناب واقع بوده . در آغاز جانشینانی از جانب دولت ماننا یا آشور بر آن حکمرانی می نمود. اما ساکنان اوئیش دیش در آن زمان نخستین کسانی بودند که پرچم استقلال خواهی را قبل از دیگر اقوام و قبایل بر دوش کشیدند. آشوریان فرمانروایان کوچک و استقلال طلب را در اراضی مستعمرهٔ خویش را بل آلی می نامیدند. اوضاع سیاسی اوئیش دیش. ایرانزو که علاوه بر کشور ماننا بر ناحیهٔ اوئیش دیش نیز فرمانروا بود در سال - ۷۱۶
پ. م. - در گذشت، در آن سال پسر وی آزا از جانب سارگون دوم بر تخت سلطنت نشست. بغداده (Bagdattu)، فرمانروای محلی اوئیش دیش به همراه چند فرمانروای دیگر علیه اَزا، پسر و جانشین ایرانزو شورید. متاتی فرمانفرمای زیکرتو و تلوسینا فرمانفرمای آندیا به همراه بغداده فرمانفرمای اوئیش دیش علیه اَزا دست نشاندهٔ آشور خروج کردند، ازا دستگیر و به هلاکت رسید. سارگون دوم بیدرنگ مداخله نمود و موفق به دستگیری بغداده شد و فرمان داد پوست از تنش بکنند و لاشهٔ او را در معرض تماشای ماننائیان قرار دهند. از مصائبی که بر سر بغداده آمد بالنسبه می توان به مفهوم بلالی پی برد در واقع اغلب فرمانفرمایان کوچک دچار چنین سرنوشتی می شدند و احتراز از بلا غیره ممکن بود. نزد عوام حاکمان دست نشانده به بلا کشیده، دردمند یا به بلالی شهره بودند.
هوشنگ استوار (زادهٔ ۹ بهمن ۱۳۰۵ تهران – درگذشتهٔ ۱۷ دی ۱۳۹۴ پاریس) یکی از برجسته ترین آهنگسازان مکتب موسیقی سمفونیک ایرانی به شمار می آید. زندگی. هوشنگ استوار به سالِ ۱۳۰۵ در تهران و در خانواده ای اهل موسیقی چشم به جهان گشود. مادرش قمرالزمان فرزند غلامرضا مین باشیان امیر پنجه (سالار معزز) از اولین زنان ایرانی بود که پیانو می نواخت و پدرش حسین استوار نیز از نخستین نوازنده های پیانو در ایران بود و در نوازندگی سازهای تار، سه تار و سنتور تبحر داشت. هوشنگ استوار پس از آموزش های اولیه موسیقی در هنرستان موسیقی و آموختن هارمونی نزد پرویز محمود پسر عمه اش که به تازگی تحصیل موسیقی در اروپا را به اتمام رسانده و به ایران بازگشته بود، در سال ۱۳۲۵ عازم اروپا شد و ابتدا در کنسرواتوار ژنو و سپس کنسرواتوار بروکسل به ادامه تحصیل در زمینه موسیقی پرداخت.استوار مدتی نیز در پاریس از آموزه های الیویه مسیان بهره برد.استوار در سال ۱۳۳۶ به ایران بازگشت و شروع به تدریس موسیقی و آهنگ سازی کرد.او پیش از انقلاب اسلامی به مدت بیست سال آموزگار آهنگسازی در هنرستان عالی موسیقی تهران بوده است. استوار در تاریخ ۱۷ دی ۱۳۹۴ در سن ۸۸ سالگی در اثر ب
یماری سرطان لوزالمعده در پاریس و در بی خبری درگذشت و خبر درگذشت وی پس از ۴ ماه و در اواسط اردیبهشت ۱۳۹۵ رسانه ای و اعلام شد. پیوند به بیرون. ّ
آستانهٔ دردناکی نقطه ای است که در آن بدن آغاز به فهمیدن درد می کند. شدتی که در آن یک محرک (مانند گرما یا فشار) آغاز به پدید آوردن حس درد در فرد می کند "شدت آستانه" نام دارد. پس اگر یک ظرف داغ با پوست تماس پیدا کند و از دمای ۴۲ درجهٔ سانتیگراد (۱۰۷ فارنهایت) حس سوختن (درد) در فرد پدید آورد به دمای ۴۲ درجه، "دمای آستانهٔ دردناکی" می گوییم. شدتی که در آن فرد حس درد برایش آغاز می شود از فردی به فرد دیگر و در بازه های مختلف زمانی برای یک فرد می تواند متفاوت باشد. در شنوایی. فشاری که در آن شنیدن یک صدا برای گوش دردناک می شود "فشار آستانهٔ دردناکی" برای آن فرد در آن زمان نام دارد. فشار دردناکی برای صدا می تواند با تغییر اندکی در بسامد تغییر می کند و البته به سن افراد هم وابسته است. کسانی که بیشتر در برابر صداهای بلند و سر و صدا بوده اند معمولاً فشار آستانهٔ دردناکی برایشان بالاتر است. اگر کسی برای مدت طولانی در برابر صداهایی نزدیک به آستانهٔ دردناکی باشد کم کم می تواند دچار ناشنوایی شود. مفهوم حجم در صداشناسی به بلندی صدا باز می گردد. در ادامه اندازه های گوناگون تراز فشار آستانهٔ دردناکی و فشار آستانهٔ دردناکی آمده
است:
خاطرات کاملاً واقعی یک سرخ پوست پاره وقت نام رمانی نوشتهٔ شرمن الکسی نویسندهٔ سرخ پوست آمریکایی و به تصویرگری اِلن فورنی است، که در سپتامبر ۲۰۰۷ میلادی انتشار یافت. این کتاب برنده چندین جایزه شده است. شرمن الکسی خودش یک کمدین، فیلم نامه نویس، تهیه کنندهٔ فیلم، و ترانه سرا است که این اولین اثر او برای بزرگسالان محسوب می شود. الکسی اظهار داشت که «من این کتاب را نوشتم زیرا بسیاری از کتاب داران، معلمان، و نوجوانان از من برای نوشتن آن درخواست نمودند». این کتاب روایت اول شخص توسط آرنولد اسپیریت جونیور، نوجوان ۱۴ سالهٔ کاریکاتوریست است. این کتاب یک رمان تربیتی است و جزئیات زندگی آرنولد در منطقهٔ اسپوکن محل زندگی سرخ پوست های آمریکایی و تصمیم او برای خارج شدن از این منطقه و رفتن به مدارس دولتی سفیدپوستها را در ریردن، واشینگتن تشریح می کند. این رمان به دلیل اشاره کردن به مسائلی چون الکلیسم، فقر، قلدری، استمناء و تحریک فیزیکی، و همچنین برای مرگ غم انگیز شخصیت هایش و استفادهٔ دشنام و ناسزا بحث برانگیز شد، از این رو برخی از مدارس آن را از کتاب خانه مدرسه حذف و گنجاندن آن را در برنامه های درسی ممنوع کردند. این کتاب با ترج
مهٔ رضی هیرمندی در سال ۱۳۹۱ توسط نشر افق منتشر شد. داستان. کتاب با توضیحات آرنولد، شخصیت اصلی داستان دربارهٔ خودش آغاز می شود: در زمان تولد مقدارِ قابل توجهی مایع مغزی نخاعی در جمجمه اش جمع شده و نتیجه این اتفاق، بی قوارگی سر و نسبت آن در مقایسه با کل بدنش است. علاوه بر این ایراد ظاهری، آرنولد چشمش ضعیف است، ۴۲ تا دندان دارد نه ۳۲ تا، به غایت لاغر است، سرش و دستانش و پاهایش بی تناسب با اندازه بدنش بزرگ شده اند و گه گاه تشنج می کند، زبانش می گیرد و از همه بدتر، مدام یکی از پاهایش به دیگر گیر می کند و آرنولد نقش زمین می شود. البته بلافاصله بعد از تولد، پزشکان آرنولد را جراحی کردند و بخشی از آن مایع اضافی را خارج کردند، اما به هر حال این اتفاق، زندگی و سرنوشت آرنولد را برای همیشه متاثر کرده بود. بقیه ساکنان قرارگاهی که آرنولد در آن زندگی و تحصیل می کند، همگی مثل خودش سرخپوستند. اما آرنولد معتقد است کله اش به تنهایی از کله تمام سرخپوست های دیگر روی هم، بزرگ تر است. اغلب ساکنان آن قرارگاه که نامش اسپوکین است، آزارش می دهند، مسخره اش می کنند و او را از خود نمی دانند. خانواده آرنولد – مثل بیشتر سرخپوست ها – به قدری
فقیرند که وقتی سگ عزیز گرامی آرنولد پیر می شود و بیمار، پدرش به جای اینکه اسکار زبان بسته را پیش دامپزشک ببرد، یک گلوله توی سرش خالی می کند. آرنولد حاضر است قسم بخورد که اسکار در دقایقی پیش از مرگ تحمیلی اش، فهمیده اوضاع از چه قرار است و حسابی بی قرار می کرده است. آرنولد تمام این چیزها را با کارتون ها و کاریکاتورهایش برای خودش ثبت کرده است. او حتی کاریکاتوری دارد دربارهٔ اینکه اگر پدر و مادرش فرصت دستیابی به آرزوها و رویاهایشان را می یافتند، چه زندگی ای برای خودشان دست و پا می کردند. زندگی آرنولد در آن قرارگاه دلگیر و با وجود تمام آن بچه های آزاردهنده بی رحم، تنها با حضور رفیق شفیقش، راودی است که کمی رنگ و بو به خود می گیرد. آرنولد او را سرسخت ترین بچه تمام قرارگاه می داند و در دل، راضی است که با وجود تمام بدشانسی هایی که از لحظه تولد آورده، حداقل راودی را در کنار خود دارد. پدر راودی، مدام او و مادرش را می آزرد و کتک می زند به همین دلیل است که راودی همیشه کلی کبودی روی دست و سر و صورتش دارد. با وجود زندگی سخت و شرایط دردآور زندگی، راودی بداخلاق، با دوستش آرنولد صادق است و به او بسیار اهمیت می دهد. آرنولد اسپی
ریت ملقب به جونیور، اصلی ترین شخصیت کتاب هیجان انگیز و فراموش ناشدنی شرمان الکسی، یعنی خاطرات صد در صد واقعی یک سرخپوست پاره وقت است. جونیور از همان نخستین سطور کتاب، با سادگی خیره کننده و صداقتی هولناک خواننده را با خود همراه و با کاریکاتورهایش، او را به فضای ذهن خود نزدیک می کند. شرمان الکسی که خود سرخپوست است، در این کتاب به دورن مایه هایی از قبیل نژادپرستی و تبعیض، فقر، قبیله و پیروی از سنن می پردازد. این کتاب، بازخوانی تمام آنچه است که از اولین حضور سفیدپوستان در قاره آمریکا بر سرخپوستان گذشته آن هم در زمینه ای مدرن و آشنا برای خوانندگان. فقر و فاقه یکی از اولین علائم قبیله های بازمانده سرخپوستان آمریکاست. آرنولد در اولین روز دبیرستان این فقر را بیش از پیش احساس می کند. آن هم درست وقتی که معلمش، آقای پی، کتاب های درسی شان را میان دانش آموزان توزیع می کرد و سهم آرنولد، دقیقاً همان کتابی بود که ۳۰ سال پیش، مادرش با آن ها درس می خوانده است. آرنولد، سرخورده و خشمگین از این اتفاق، کتاب را درست به سوی آقای پی پرتاب می کند و آرزوها و آینده اش را از دست رفته می بیند. در بخشی دیگر از کتاب، می خوانیم که آرنولد به
مدرسه ای منتقل می شود که تمام دانش آموزانش از سفیدپوستان مرفه آن اطرافند و آرنولد ما هم تنها انسان سرخپوست آن مدرسه است. او در این باره می گوید: «روزهای اول می ترسیدم که آن هیولاهای سفیدپوست مرا بکشند. و وقتی می گویم «کشتن» اصلا منظورم استعاره از ادیت و آزار نیست؛ من نگران بودم که به معنای دقیق کلمه، کلکم را در آن مدرسه بکنند» که خب البته این اتفاق نمی افتد. راوی چهارده ساله همراه با پدر و مادر، خواهر و مادربزرگش زندگی می کند و مانند بسیاری از خانواده های آن اطراف، روزهایی می رسد که حتی آه در بساط ندارند، شب ها گرسنه می خوابند و پول ندارند باک ماشینشان را پر کنند. او بعضی روزها سوار ماشین های رهگذر به مدرسه می رود و بعضی روزها هم به مدرسه نمی رود؛ چون هیچ وسیله ای نیست که او را به مدرسه برساند. آرنولد در بخشی از کتاب در معرفی والدینش می گوید: «پدر و مادر من، والدینی فقیر داشته اند که از پدر و مادری فقیر بوده اند که خود، والدینشان بسیار فقیر بوده اند». این زنجیره بلندبالا از فقر است که بسیاری از سرخپوستان آمریکا در طول سالیان مثل حلقه های زنجیر بهم وصل کرده است. جالب اینکه بسیاری از این اتفاقات را نویسنده کتاب
، شرمان الکسی در برهه هایی از زندگی اش تجربه کرده است. منتقدان بسیاری از جمله بروس بارکوت، منتقد روزنامه نیویورک تایمز، کتاب را به خاطر تلخی شیرینی ستوده اند که خواننده را در آن واحد به خنده می اندازد و اشکش را درمی آورد؛ صداقت مثال زدنی نویسنده است که خواننده را در تمام این مدت پایبند کتاب می کند.
فرَوَرتیش (فارسی باستان: "فْرَوَرتی"، اوستایی: "فْرَوَشی"، یونانی: "فرااُرتِس"، بابلی: "پَرومَرتیش"، ایلامی: "پیرومَرتیش") دومین شاه ماد بود. به گفتهٔ هرودوت فرورتیش پسر دیاکو بود و قبایل مادی را متّحد و به یک کشور تبدیل کرد. وی که به همراه دیاکو و خانواده اش به آشور تبعید شده بود، به احتمال قوی در خاک آشور تربیت شد. بعدها وی خداوند ده ایالت بیت کاری در ناحیهٔ همدان کنونی، به مرکزیت کار-کشی شد. گمان می رود آشوریان خود از روی عمد وی را به این مقام منصوب کرده باشند تا اولاً وی را از جایی که نفوذ و ریشهٔ محلی داشته است دور کرده باشند، ثانیاً بر این باور بودند که فرورتیش که دست پرورده و دست نشاندهٔ خودشان است — مانند سایر پیشوایان، شاهکان و شاهان دست نشانده — در ادامه سیاست هایی را دنبال خواهد کرد که به نفع آشوریان باشد. فرورتیش با آنکه سرنوشت اسارت پدرش دیاکو را دیده بود، همان راه پدرش را دنبال کرد و به آشور اعلان جنگ داد. برای این کار ابتدا پارس ها را تحت انقیاد خود درآورد و سپس با جلب یاری خداوندان پیشین ده دو ایالت مجاور خود قیامی را علیه آشور ترتیب داد. قیام به سرعت گسترش یافت و آشوریان قست اعظم سرزمین ماد ر
ا که در تصرف خود داشتند، از دست دادند. با مذاکرات آشور با سکاها — که متحد مادها در این قیام بودند — و خروج آن ها از اتحاد با مادها به نفع آشوریان، جریان قیام ناتمام ماند. از آن تاریخ به بعد فرورتیش توانست مهم ترین نواحی ماد را از زیر یوغ آشور نجات دهد و در سه ایالت بیت کاری، مادای و ساپاردا دولت واحدی تأسیس کند و پادشاهی مستقل ماد را برپا کند. در جریان یک کشمکش داخلی در آشور، فرورتیش فرصت را برای حملهٔ دوباره به آشور مناسب دید و بدین ترتیب در سال ۶۵۳ پیش از میلاد مجدداً به آشور یورش برد ولی کشته شد. بدین ترتیب ۲۲ سال حکومت وی بر مادها پایان یافت. برخی از مورخان معتقدند علی رغم شکست فرورتیش از آشوریان، این جنگ زمینه ساز نبردی شد که پسرش هووخشتره آن را تا سقوط دولت آشور در پیش گرفت. پس از فرورتیش، هووخشتره جانشین او شد و مدت ۴۰ سال حکومت کرد. نام. نام فرورتیش در زبان اوستایی فْرَوَشی () و در زبان فارسی باستان فْرَوَرتی () آمده است. در پارسی میانه (زبان پهلوی) هم فْرَوَرد () و فْرَوَهْر () خوانده می شده است. هرودوت تاریخ نگار معروف یونانی نام وی را به صورت فرااُرتِس ضبط کرده است. از آن جا که در زبان یونانی f و -
va- را به ترتیب به صورت ph و -o- ادا می کرده اند، لذا فرورتیش دقیقاً با فرااُرتس یونانی مطابق است. در متون بابلی از وی به نام پَرومَرتیش یاد شده است و در ایلامی هم به صورت پیرومَرتیش آمده است چرا که در زبان های بابلی و ایلامی f و v به ترتیب به صورت p و m ادا می شدند. هرلد والتر بیلی، ایران شناس انگلیسی ریشهٔ این واژه را از ریشهٔ ایرانی -"var" (پوشش، محافظت) و -"fra" (پس راندن) می داند و معنی اصلی اولیهٔ واژهٔ را «دلاور حفاظت کننده» عنوان می کند. لازم است ذکر شود نام فرورتیش هیچی ارتباطی با نام فرهاد ندارد. در متنی از زبان داریوش بزرگ در سنگ نبشتهٔ بیستون در توصیف فردی با نام فرورتیش که علیه وی قیام کرده بود، چنین آمده است: «مردی مادی به نام "فرورتیش" در ماد شورش کرد. او به مردم چنین گفت: من "خْشَثریتَه" از خاندان هووخشتره هستم.» از این متن درمی یابیم فردی به نام فرورتیش برای جلب یاری مادها خود را از بازماندگان هووخشتره می خواند و به جای نام اصلی اش فرورتیش، نام خْشَثریتَه را بر خود گذاشته است. از آن جا می توان نتیجه گرفت نام فرورتیش نمی بایست در خاندان دیاکو رایج بوده باشد ولی نام خشثریتَه وجود داشته و نام سل
طنتی و متداولی بوده است و احتمالاً هرودوت در مورد نام فرورتیش مرتکب اشتباه شده است. از آن جا که در زبان بابلی خوشهٔ -xš- اغلب به صورت -kš- ادا می شده، لذا در این زبان خشثریتَه باید به صورت کشتریتی یا کشتریتو خوانده می شده است. در سنگ نبشته های آشوری هم ذکری از فردی به نام کشتریتی — به عنوان فرمانروای کار-کَشّی — آمده است به همین دلایل فرورتیش غالباً با نام کشتریتی-خشثریتَه شناخته می شود و این دو یکی گرفته می شوند، هرچند برخی از پژوهشگران این هویّت را قابل تردید می دانند. خشثریتَه واژه ای ایرانی — گرفته شده از خْشَثرَه- — (=شکل کهن واژه «شهر»، درکعبه زرتشت در متن پارتی شهر بگونه xšahr و ایرانشهر بگونه aryān-xšahr امده )به معنی «پادشاهی»، «ملک» ،«مقتدر»، «شهریار»، «قدرت» و «قلمرو» است. تبار و خانواده. فرورتیش فرزند دیاکو و دومین شاه ماد بود که همهٔ اطلاعات مربوط به او، از هرودوت به ما رسیده است. به گفتهٔ هرودوت، فرورتیش پسر دیاکو بود و همهٔ قبایل مادی را متحد و به یک کشور تبدیل کرد. از شواهد چنین پیداست که پس از مرگ دیاکو، وی رهبری قبایل مادی را برعهده گرفت. برخی منابع بر این باورند نام فرورتیش در خاندان دیاکو
رایج نبوده و نام وی را همان خشثریتَه می دانند و ادعای هرودوت را در مورد نام فرورتیش و نیز نام پدر دیاکو و پدربزرگ فرورتیش رد می کنند. از میان فرزندان وی، تنها نام هووخشتره در منابع آمده است که پس از او جانشینش شد و توانست یک سلطنت سراسری را در ایران تشکیل دهد. دوران حکومت. بسیاری از پژوهشگران، با توجه به تقویم ها و اسناد و محاسبات میان رودان و به ویژه آشوریان، زمان سلطنت فرورتیش را بین سال های ۶۷۵ تا ۶۵۳ پیش از میلاد می دانند ولی بعضی دیگر از پژوهشگران زمان حکومت او را بین سال های ۶۵۵ تا ۶۳۳ پیش از میلاد می دانند. با اینحال برخی از دانشمندان به کلی این نظرات را رد می کنند و بر این باورند که فرورتیش از سال ۶۷۸ تا ۶۲۵ پیش از میلاد، یعنی به مدت پنجاه و سه سال حکومت کرده است. در نخستین سال های سلطنت فرورتیش، سکاها که در ناحیهٔ بین دریای مازندران و قفقاز زندگی می کردند از طریق گذر دربند قفقاز، به سرزمین ماد وارد شدند و بخش هایی از خطهٔ ماد را به اشغال خود درآوردند. به قضاوت هرودوت، شاهان ماد به ترتیبِ سال های زیر فرمانروایی کردند: بنا بر ادعای هرودوت که می گوید سلطهٔ سکاها بر ماد تا پیش از سقوط نینوا در سال ۶۱۲ پی
ش از میلاد، حدود بیست و هشت سال به طول انجامید؛ پژوهشگران آغاز گاه نگاری مادها را تا سال ۷۲۸ پیش از میلاد به عقب می بردند. این کار به آن ها اجازه می دهد تا فرورتیش، دومین شاه ماد را با کشتریتی، رهبر شورش مادها علیه آشوریان در سال ۶۷۲ پیش از میلاد تطبیق دهند و آن ها را یکی بدانند. این تطبیق براساس عبارتی در سنگ نوشتهٔ بیستون است که مدعی تاج وتخت ماد، فرورتیش نامیده می شود. این فرورتیش در سال ۵۲۲–۵۲۱ پیش از میلاد علیه داریوش بزرگ هخامنشی شورید و ادعا کرد که خشَثریه (هَشَتریتی در نسخهٔ بابلی سنگ نوشتهٔ بیستون) «از تخمهٔ هووخشتره» است. بر اساس این، جورج کامرون نتیجه گرفت که «کشتریتی» نام شاهانهٔ فرورتیش بود که ممکن است پدر هووخشتره باشد. دیاکونوف نیز به همین ترتیب عقیده دارد که خشثریه (کشتریتی) احتمالاً همان کسی باشد که هرودوت او را فرورتیش، پسر دیاکو نامیده است. دیگر تاریخ نگاران نیز موافقند که خشثریه (نه فرورتیش) نامی شاهانه بوده است زیرا کسی که نامی شاهانه دارد، به نام شاهانهٔ دیگری نیاز ندارد. با این حال، برخی از پژوهشگران تمایل دارند که تطبیق فرورتیش پسر دیاکو با کشتریتی را رد کنند یا در مورد در نظر گرفتن آن
شک دارند. افزون بر این، این نکته که چرا فرورتیش می بایست نام شاهانهٔ خشثریه را بر خود بگذارد، همچنان حل نشدنی باقی مانده است. اگر آغاز پادشاهی دیاکو را تا سال ۷۲۸ پیش از میلاد عقب ببریم، سپس از این طریق می توانیم گاه نگاری قطعی و کاملی از این سلسله ارائه دهیم: این گاه نگاری پس از آنکه رنه لابا در تعدادی از نسخه های "تاریخ هرودوت"، ۲۸ سال سلطهٔ سکاها در دوران فرمانروایی هووخشتره را نشان داد، توسط پژوهشگران رد شد و در نتیجه از نظر ترتیب تاریخی، فرورتیش نمی تواند همان کشتریتی که منابع آشوری از آن یاد می کنند باشد. ادوین گرانتوسکی معتقد است که این مشکل را می توان با استفاده از منابع میخی حل کرد، که شورش مادی ها علیه آشور را در حدود سال ۶۷۲ پیش از میلاد و پایان حکومت مادها را در ۵۵۰ پیش از میلاد تاریخ گذاری کرد. او گاه نگاری زیر را پیشنهاد می دهد: بنابراین، به گفتهٔ گرانتوسکی دودمان مادها به مدت حدود ۱۲۰ سال پا بر جا بود؛ دیاکو استیلا و فرمانروایی آشوری ها را برانداخت و سلسلهٔ ماد را بنیان نهاد. فرورتیش پارس ها را تحت انقیاد درآورد. هنگامی که هووخشتره ارتش آشوری ها را در سال ۶۱۲ پیش از میلاد شکست داد، مادها تسلط
بر آسیای علیا را آغاز کردند و این تسلط به مدت حدود ۶۲ سال ادامه داشت. همان طور که سکاها بر ماد و دیگر سرزمین ها تسلط داشتند، گفتهٔ هرودوت ویژگی افسانه ای دارد و قابل اعتماد نیست، چرا که با تاریخ واقعی مادها و دیگر کشورهای شرق نزدیک باستان در سدهٔ هفتم پیش از میلاد سازگاری ندارد. بر اساس دیگر گزارش های هرودوت، مادها به مدت ۱۲۸ سال بر تمام آسیای علیا سلطه داشتند. در این صورت، از آن جایی که سلسلهٔ مادها تا سال ۵۵۰ پیش از میلاد پا بر جا بود، آغاز حکومت آن ها نیز می بایست در سال ۶۷۸ پیش از میلاد تاریخ گذاری شود که این تاریخ، تنها چند سال پیش از شورش آن ها علیه آشور است. رابرت درو توجه کرده است که رقم ذکرشدهٔ هرودت قابل اعتماد نیست، چرا که بر اساس گفتهٔ خود هرودوت، هووخشتره فرزند فرورتیش بود که در آسیای علیا تا شرق رود هالیس (قزل ایرماق کنونی در آسیای صغیر) را تصرف کرده بود. این اتفاق نمی توانست زودتر از سال ۶۲۵ پیش از میلاد روی داده باشد. اما ممکن است که بتوان تناقض آشکار بین این دو گزارش هرودوت را با یکدیگر تطبیق داد. همان طور که پیش تر جورج راولینسون نیز مشاهده کرد، ممکن است که هرودوت، دو رقم ۲۲ و ۵۳ سال را پیش
وپس ذکر کرده باشد زیرا که منابع روایت های او به ترتیب دیاکو و فرورتیش را چنین مشخص کرده بودند. راولینسون چنین مطرح کرده است که فرورتیش به مدت ۵۳ سال و دیاکو به مدت ۲۲ سال فرمانروایی کرده اند. با این تغییر در جدول نخست، بالا، تاریخ ۶۷۸ تا ۶۲۵ پیش از میلاد را برای فرمانروایی فرورتیش به دست می آوریم؛ بنابراین، بر اساس پیشنهاد راولینسون، مجموع پادشاهی سه شاه ماد پس از دیاکو (۵۳+۴۰+۳۵) می تواند همان ۱۲۸ سالی باشد که هرودوت در کتابش (۱٫۱۳۰) گفته بود. فرورتیش سلطهٔ آشوریان را برانداخت و چنان که هرودوت می گوید، به قبایل پارسی حمله بُرد و سپس مطیع کردن همهٔ آسیا را یکی پس از دیگری آغاز کرد. نتایج کاوش های باستان شناسی گروه آلمانی در بسطام که در شمال ارومیه قرار دارد، به ما اجازه می دهد تا چنین فرض کنیم که مادها حتی پس از اینکه قبایل پارسی را مطیع کردند، به اورارتو یورش بردند؛ بنابراین، نقطهٔ آغاز دوران برتری ۱۲۸ سالهٔ مادها احتمالاً با جلوس کشتریتی/فرورتیش بود که فرمانروایی اش را چند سالی پیش از شورش موفقیت آمیز ماد علیه آشوری ها آغاز کرد و به مدت ۵۳ سال فرمانروایی کرد. دربارهٔ دیاکو، پدر فرورتیش او تنها یکی از رؤسای
ماد بود که تحکیم اتحاد قبایل مادی را آغاز کرد. ممکن است که او فقط اسماً بنیان گذار خانوادهٔ شاهی ماد بوده باشد. بر اساس پیشنهاد دیاکونوف، هرودوت رویدادها را بیش از حد ساده می انگاشت و فعالیت های چندین نسل از سران ماد را به دیاکو واگذار کرد و بنیان گذاری پادشاهی ماد را به او نسبت داد؛ بنابراین، فرمانروایی پادشاهان ماد را می توان به شرح زیر ارائه داد: جنگ با پارس. هرودوت می گوید: «فرورتیش پس از به دست گرفتن قدرت، به حکمرانی بر مادها بسنده نکرد و به سرزمین پارس ها حمله برد و توانست آن ها را شکست دهد که موجب نیرومندی بیشتر مادها شد و به او این امکان را داد تا آسیا را نیز مطیع خویش سازد؛ از این روی سرزمین های مشرق و جنوب ماد را تصرف کرد و به همهٔ ملل و اقوام، یکی پس از دیگری حمله کرد و اقوام بسیاری را فرمانبردار و همراه مادها کرد و زمینه را برای حمله به حکومت های نیرومندی از جمله سرزمین آشور و امپراتوری قدرتمند و گستردهٔ آن فراهم نمود.» برخی از مورخان، امر انقیاد پارس ها توسط فرورتیش را نادرست می دانند و آن را به هووخشتره نسبت می دهند. با این حال فرورتیش برای جنگ با آشور ابتدا می بایست اظهار انقیاد یا حداقل اتحاد
پیشوایان پارس را هم کسب کرده باشد. وی با استفاده از جنگ های ایلام و آشور و همچنین به یاری دسته هایی از سکاها که متحد وی شده بودند، توانست چیش پیش پسر هخامنش و سایر پیشوایان پارس را نسبت به فرمانروایی ماد به اظهار انقیاد یا اتحاد وادارد. جنگ با آشور. فرورتیش با آنکه سرنوشت اسارت پدرش دیاکو را دیده بود، همان راه پدرش را دنبال کرد و به آشور اعلان جنگ داد. وی که «خداوند ده» کار-کشی بود، توانست با جلب یاری مامی تیارشو خداوند پیشین ده ایالت مادای و دوساننی خداوند پیشین ده ایالت ساپاردا واقع در جنوب خط زنجان-قزوین کنونی که پیشوایان آن ایالات از جانب آشور بودند، در ماه نیسان (مارس-آوریل) سال ۶۷۳ پیش از میلاد، پیرامون نوروز آشوری قیامی را علیه آشور ترتیب دهد و ریاست این قیام را برعهده بگیرد. از آن جا که این سه نفر در آن واحد وارد عمل شدند و با پادشاهی سکاها و منّا متحد بودند، قیام به سرعت گسترش یافت و از مرز سه ایالت اولیه هم گذشت، به طوری که در اویل ماه ایار (آوریل-مه) لشکریان فرورتیش توانستند به ایالت مجاور کیشه سو برسند و دژ اصلی آن ایالت را که به همان نام «کیشه سو» معروف بود، محاصره کنند. در این رویداد، کیمری ها و
افراد مامی تیارشو هم متحد فرورتیش بودند. امر محاصرهٔ قلعه ها و دژها همچنان ادامه داشت و دژهای دیگری به نام های کاربیتو، دژ دیگری که نامش معلوم نیست، دژ سو در ناحیهٔ زنجان کنونی و دژ خارخاریان در ایالت خارخار در ناحیهٔ غرب همدان کنونی و مرز ایلام به محاصرهٔ فرورتیش و متحدانش درآمد. قیام کنندگان به درهٔ دیاله رسیدند و فرورتیش آخرین گردنه های منتهی به جلگهٔ میان رودان را هم مورد تهدید قرار داده بود و آشور تمام سرزمین ماد به جز زاموآ و پارسوآ را از دست داد. محاصرهٔ این دژها از جانب مادها بسیار مهم است چرا که علاوه بر این که نمایان گر یک روش جنگی جدید مادها است، از تحول و انقلابی بزرگ در زمینهٔ استراتژی و فنون جنگی مادها حکایت می کند و بی شک مادها در طی سالیان جنگ های پیوسته با آشوری ها، این تجربیات را آموخته بودند. از اوایل سال ۶۷۲ پیش از میلاد آشوریان کوشیدند تا با فرورتیش مذاکره کنند و بدین ترتیب چندین پیک را به نزد رهبر قیام کنندگان فرستادند. آن ها همچنین با سکاها که اتحاد بعضی از طوایف آن ها با فرورتیش موجب تهدید قلمرو آشور شده بود، وارد مذاکره شدند. پارتاتوآ پادشاه سکاها هم مذاکرات را پذیرفت و اسرحدون پادشا
ه آشور هم ناچار شد دختر خود را با وی نامزد کند. بدین ترتیب و با خارج شدن سکاها از اتحاد با مادها، قیام مادها ناتمام ماند. تأسیس پادشاهی مستقل ماد. پس از خیانت پارتاتوآ به امر قیام و ناتمام ماندن آن، آشوریان توانستند ایالات کیشه سو و خارخار را حفظ کنند اما قدرت آشور در سه ایالت اولیهٔ قیام، یعنی ایالت های بیت کاری، مادای و ساپاردا برانداخته شد و از آن تاریخ به بعد در منابع تاریخی به جای ذکر نام این سه ایالت، از پادشاهی مستقل ماد یاد می شود و در منابع آشور هم نام پادشاهی ماد به عنوان یک کشور مستقل ذکر شده است. موفقیت قیام فرورتیش و تأسیس دولت واحد توسط وی تنها می توانسته بر اثر هواداری و پشتیبانی مردم عادی و تودهٔ قوم آزاد ماد از نهضت وی بوده باشد و نشان دهندهٔ این واقعیت است که فرورتیش و شاهان ماد به توده های وسیع مردم آزاد ماد متکی بوده اند. پادشاهی ماد در زمان فرورتیش هنوز صورت یکپارچه ای به خود نگرفته بود و هنوز آن کشور مادی که در مرزهای خود مستقر شده باشد — به طوری که منابع باستانی در نظر دارند — نبوده است. تعیین وسعت پادشاهی ماد در این دوران بسیار مشکل است. مرز غربی ماد احتمالاً در مغرب خط میانه-همدان بود
ه است. تعیین سایر مرزها دشوارتر است به عنوان مثال معلوم نیست در آن زمان دولت الیپی جزو ماد بوده یا مستقل بوده است. حملهٔ مجدد به آشور و مرگ. پیرامون سال ۶۵۲ و ۶۵۳ قبل از میلاد، امپراتوری آشور درگیر یک کشمکش داخلی و بزرگ ترین بحران سیاسی تاریخی خود شد. شاماشوموکین برادر آشور بانی پال پادشاه آشور علیه وی قیام کرد و توانست متحدان زیادی را — از جمله بابلیان، کلدانیان، آرامیان و ایلام — با خود همراه سازد. فرورتیش نیز فرصت را برای حملهٔ مجدد به آشور مناسب دید. او در اتحاد با پارس ها و کیمری ها در سال ۶۵۳ پیش از میلاد وارد جنگ با آشور شد و به شهر نینوا، پایتخت حکومت آشور حمله کرد و ظاهراً در ابتدا پیروزی های ضعیفی به دست آورده بود ولی در نبردی دیگر کشته شد. روایت هرودوت از مرگ فرورتیش هم گویای همین مطالب است، وی می نویسد: «فرورتیش سرگرم مطیع ساختن آسیا گشت و قومی را بعد از قوم دیگر منقاد خویش ساخت، تا این که علیه آشوریان لشکر کشید و (همان) آشوریانی که در نینوا مسکن داشتند و پیش تر بر همه حکمروا بودند، تنها مانده بودند زیرا که متحدان از ایشان جدا شده بودند ولی با این حال وضعشان (از هر حیث) خوب بود. فرورتیش بعد از آن