Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
زیاد آوارگان در زیرساخت های اقتصادی کرواسی تغییر ایجاد کرد. در ژوئن ۱۹۹۲ صرب های بوسنی عملیات ورباس ۹۲ و عملیات کوریدور ۹۲ را آغاز کردند. گزارش هایی از مرگ ۱۲ نوزاد تازه متولدشده در بیمارستان بانیا لوکا بر اثر کمبود مواد لازم به عنوان علت فوری این عملیات ها اعلام شد. درستی خبر مرگ این نوزادان هم چنان مورد سؤال است. بوریساو یوویچ، از مقامات صرب و از اعضای شورای ریاست جمهوری یوگسلاوی گفته است که این گزارش تنها از پروپاگانداهای زمان جنگ بوده است. عملیات کوریدور در ۱۴ ژوئن و با حملهٔ یکی از تیپ های موتوریزهٔ ارتش جمهوری صرب بوسنی به نزدیکی شهر درونتا آغاز شد. این عملیات برای ارتش جمهوری صرب بوسنی یک موفقیت کامل بود. ارتش کرواسی به گفتهٔ منابع خودشان در حدود ۱۲٬۰۰۰ نفر از نیروهای خود را از دست دادند و از شهرهای برچکو، برود و درونتا عقب رانده شدند و به کرواسی بازگشتند. در ۴ اوت ۱۹۹۲ یکی از تیپ های ارتش جمهوری بوسنی و هرزگوین تلاش کرد که محاصره سارایوو را بشکند و در نتیجهٔ این تلاش، نبرد شدیدی میان نیروهای این ارتش و نیروهای ارتش جمهوری صرب بوسنی در نزدیکی یک کارخانهٔ آسیب دیده در حومهٔ یک روستای کوچک رخ داد. نیروه
ای ارتش جمهوری صرب بوسنی توانستند حمله را خنثی کنند اما در تصرف روستای نزدیک محل حادثه در یک ضدحمله ناکام ماندند. پاکسازی قومی در شرق بوسنی. نیروهای صرب بوسنی به شهروندان غیرصرب ساکن شرق بوسنی حمله می کردند. نیروهای صرب-اعم از نظامی، پلیس، شبه نظامیان و گاهی خود روستاییان صرب ساکن شهر-خانه های شهروندان مسلمان بوسنیایی را خراب کرده یا می سوزاندند، شهروندان بوسنیایی را اسیر می کردند، می زدند یا می کشتند. مردان و زنان را از یکدیگر جدا می کردند و بسیاری از آنان را برای بازداشت به اردوگاه ها می فرستادند. پرییدور. در ۲۳ آوریل ۱۹۹۲ حزب دموکرات صرب تصمیم گرفت که به تمامی نیروهای صرب و ارتش خلق یوگسلاوی دستور تصرف منطقه پرییدور را بدهد. تا پایان آوریل ۱۹۹۲ چندین ایستگاه مخفی پلیس در این منطقه ایجاد شده بود و بیش از ۱۵۰۰ صرب مسلح، آمادهٔ تصرف منطقه بودند. اعلامیه ای توسط سیاست مداران حزب دموکرات صرب تهیه شد تا روز پس از تصرف منطقه از رادیو پرییدور پخش و در تمام روز تکرار شود. در شب ۲۹–۳۰ آوریل ۱۹۹۲ منطقه تصرف شد. نیروهای پلیس ذخیره و ایستگاه های امنیت عمومی در بخشی از شهر پرییدور جمع شدند. تنها صرب ها در آن جا حضور داش
تند و برخی از آن ها یونیفورم نظامی به تن داشتند. به افرادی که در آن جا حضور داشتند دستور تصرف کل شهر داده شد و به همین منظور، آن ها به ۵ گروه تقسیم شدند. هر گروه در حدود ۲۰ نفر عضو و یک رهبر داشت و به هر گروه دستور تصرف یک ساختمان اصلی در شهر داده شد. یکی از گروه ها باید ساختمان شورا را تصرف می کرد، یکی ساختمان اصلی پلیس، یکی ساختمان دادگاه ها، یکی بانک و آخری ادارهٔ پست. مقامات صرب، چندین اردوگاه کار اجباری ایجاد کردند و فرماندهان آن ها را نیز تعیین نمودند. کارخانهٔ کراترم در روزهای ۲۳–۲۴ مه ۱۹۹۲ تبدیل به یک اردوگاه کار اجباری شد و به اردوگاه کراترم شهرت یافت. مجتمع معدن اومارسکا که در ۲۰ کیلومتری شهر پرییدور واقع شده بود، تبدیل به یک اردوگاه دیگر شد (اردوگاه اومارسکا). اولین بازداشتگاه ها در اردوگاه در روزهای ۲۶–۳۰ مه ۱۹۹۲ ایجاد شدند. بر طبق اسناد به دست آمده از مقامات صرب از پرییدور، ۳٬۳۳۴ زندانی از ۲۷ مه تا ۱۶ اوت ۱۹۹۲ در اردوگاه نگه داشته می شدند که ۳٬۱۹۷ نفر از آن ها از مسلمانان بوسنیایی و ۱۲۵ نفر از آنان کروات بودند. اردوگاه ترنوپولیه دیگر اردوگاهی بود که در ۲۴ مه ۱۹۹۲ در روستای ترنوپولیه برپا شد. تمام
ی نگهبانان اردوگاه از نظامیان صرب بودند. دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق در بررسی های خود نتیجه گرفته که تصرف شهر، یک کودتای غیرقانونی از جانب صرب ها بوده که از قبل هم برای آن برنامه ریزی شده بود. این نقشه ها و برنامه ها هرگز از صرب ها پنهان نبود و تصرف شهر، نتیجهٔ اقدام هماهنگ ارتش، پلیس و سیاست مداران صرب بود. نیروهای ارتش خلق یوگسلاوی تحت کنترل صربستان، پیش از عقب نشینی سربازان غیربوسنیایی در ۱۹ مه، بیش از ۶۰ درصد از منطقهٔ پرییدور را تصرف کرده بودند. یکی از دلایل اصلی آن این بود که آن ها مسلح تر از بوسنیایی ها و سربازان کروات بوسنی بودند و سازماندهی بهتری هم داشتند. آن ها به مناطقی که از نظر قومیتی مخلوط بود حمله بردند. فوچا، دوبوی، زوورنیک، بیه لینا، روگاتیتسا، ولاسنیتسا، براتوناتس، پرییدور، برچکو، سانسکی موست، کلیوچ، درونتا، مودریچا، نوی گراد، بوسانسکا کروپا، برود، گلاموچ، بوسانسکی پترواتس، ویشه گراد، چاینیچه، دونیی واکوف و بخش هایی از سارایوو همه از مناطقی بودند که صرب ها آن ها را تحت کنترل خود درآوردند و مسلمانان بوسنیایی و کروات های ساکن این مناطق را اخراج کردند. در مناطقی که خلوص نژادی همگن تر
ی داشتند درگیری ها نیز بیشتر بود مانند بانیا لوکا، دوبیتسا، گرادیشکا، بیلچا، گاکو، هان پییساک، کالینوویک، نوسینیه، تربینیه و رودو. این مناطق نیز در نهایت به تصرف صرب ها درآمد و مردمان غیرصرب آن اخراج شدند. مناطق مرکزی بوسنی و هرزگوین (سارایوو، زنیتسا، ماگلای، زاویدویچی، بوگوینو، موستار، کونییتس و غیره) به مناطق تحت کنترل صرب ها در بوسنی و هرزگوین تبدیل شدند. موفقیت های شورای دفاع کرواسی در مرکز بوسنی. نیروهای شورای دفاع کرواسی - که اصلی ترین نیروی کروات در نبرد بودند - ترجیح می دادند مناطق بیشتری از خاک بوسنی را تصرف کنند و در ازای آن از دفاع از مناطق خود در بوسنی از صرب ها تا حدود زیادی صرف نظر کنند زیرا نیروهای صرب به تجهیزات سنگین مجهز بودند. در راستای رسیدن به این هدف، نیروهای شورای دفاع کرواسی با پشتیبانی ارتش کرواسی حملاتی را علیه شهروندان مسلمان بوسنیایی ساکن هرزگوین و مرکز بوسنی آغاز کردند که منجر به پاکسازی قومی در این مناطق شد. با این اوصاف بوسنیایی ها از همه طرف از جانب صرب ها و کروات ها محاصره شده بودند. هیچ راهی برای ورود و خروج مواد غذایی یا اسلحه برای آنان وجود نداشت. چیزی که بیش از همه در این
مقطع زمانی به آن ها کمک کرد، وجود مجتمع های صنایع سنگین در این کشور بود که قابلیت تبدیل به واحدهای تولید سخت افزار نظامی را داشتند. در اوت ۱۹۹۲ بلاژ کرالیویچ از رهبران سابق شورای دفاع کرواسی به دست سربازان این شورا کشته شد. وی از معدود رهبران ملی گرای کروات بود که تلاش داشت اتحاد میان کروات ها و بوسنیایی ها را زنده نگه دارد. در اکتبر ۱۹۹۲ نیروهای کروات به شهروندان بوسنیایی در شهر پروزور حمله کردند، آنان را کشتند و خانه هایشان را سوزاندند. بر طبق مدارک ارائه شده در دادگاه یادرانکو پرلیچ در دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق، اکثر شهروندان مسلمان این شهر و چندین روستای اطراف، قتل عام شدند. ۱۹۹۳. در ۷ ژانویهٔ ۱۹۹۳ یک واحد از ارتش جمهوری بوسنی و هرزگوین به فرماندهی ناصر اوریچ بین ۴۶ تا ۴۹ نفر از شهروندان صرب ساکن روستای کراویتسا را کشتند. این حمله از عمد در روز کریسمس ارتدوکس ها انجام شد زیرا در این روز صرب ها در تعطیلات کریسمس بودند و ناآماده بودند. نیروهای بوسنیایی از منطقهٔ امن سربرنیتسا برای حمله به روستاهای صرب نشین و دوباره فرار به این منطقهٔ امن استفاده می کردند زیرا عملیات نظامی در این منطقه مجاز نبود
و در نتیجه آنان در امان بودند. در مجموع بیش از ۳۰۰۰ صرب میان سال های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵ در این منطقه کشته شدند و صدها روستا با خاک یکسان شد. دلیل اصلی این که ارتش جمهوری صرب بوسنی تصمیم به تصرف این منطقه گرفت نیز همین بود. بسیاری از سربازانی که در جریان تصرف سربرنیتسا حضور داشتند اعضای خانواده خود را در جریان همین حملات از دست داده بودند. در سال ۲۰۰۶ اوریچ در دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق به اتهام جلوگیری نکردن از کشتارها مقصر شناخته شد و به ۲ سال زندان محکوم شد. در ۸ ژانویهٔ ۱۹۹۳ صرب ها کاروان سازمان ملل متحد را که حامل هاکیا تورایلیچ، معاون نخست وزیر بوسنی و هرزگوین بود متوقف کردند و او را به قتل رساندند. چندین توافق نامهٔ آتش بس میان طرفین درگیر به امضا رسید اما همهٔ توافق نامه ها در نهایت توسط یکی از طرفین درگیر نقض می شد. سازمان ملل متحد چندین بار تلاش کرد تا جنگ را متوقف کند اما هر بار ناکام ماند. سال ۱۹۹۳ زمان اوج درگیری های جنگ کروات ها-بوسنیایی ها بود. در ژانویهٔ ۱۹۹۳ نیروهای کروات به گورنیی واکوف-اوسکوپلیه حمله کردند تا هرزگوین را از بوسنی جدا کنند. در ۲۲ فوریهٔ ۱۹۹۳ شورای امنیت سازمان ملل متحد قط
عنامه ۸۰۸ شورای امنیت را به تصویب رساند که در آن عنوان شده بود «باید یک دادگاه بین المللی برای تعقیب حقوقی افراد مسئول برای نقض جدی قوانین بشردوستانهٔ بین المللی تشکیل شود.» در نیمهٔ اول سال ۱۹۹۳ سازمان ملل طرح صلح ونس-اوئن را مطرح کرد. این طرح در ۱۵–۱۶ مه همان سال، به رأی گذاشته شد و ۹۶ درصد صرب ها طرح را نپذیرفتند. این طرح، کشور بوسنی را به سه ناحیهٔ قومی تقسیم می کرد که هرکدام در دست یک گروه قومی بود. با تصویب قطعنامه ۸۲۷ شورای امنیت در ۲۵ مه ۱۹۹۳ دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق تشکیل شد. در آوریل همان سال نیز قطعنامه ۸۱۶ شورای امنیت تصویب شد که ایجاد یک منطقهٔ پرواز ممنوع را بر فراز خاک بوسنی و هرزگوین خواستار شده بود. ناتو فرماندهی عملیات منع پرواز را برای ایجاد این منطقه بر عهده گرفت. گلوله باران گورنیی واکوف. گورنیی واکوف-اوسکوپلیه شهری در جنوب دره لاشوا در بوسنی و هرزگوین است. برای کروات ها این شهر به دلیل ارتباط میان دره لاشوا و هرزگوین در دولت خودخوانده جمهوری کروات بوسنی و هرزگوین از اهمیت زیادی برخوردار بود. نیروهای کروات بیشتر مناطق تاریخی مرکز شرقی شهر را گلوله باران می کردند. شروع گلوله ب
اران رسماً از ۱۱ ژانویه ۱۹۹۳ آغاز شد. در جریان مذاکرات برای آتش بس در گورنیی واکوف، کلنل آندریچ به نمایندگی از شورای دفاعی کرواسی از ارتش جمهوری بوسنی و هرزگوین خواست تا سلاح های خود را زمین بگذارند و به شورای دفاعی کرواسی اجازه کنترل بر شهر را بدهند. این درخواست از طرف ارتش جمهوری بوسنی و هرزگوین پذیرفته نشد و حملات ادامه یافت و بسیاری از شهروندان مسلمان بوسنیایی روستاهای اطراف قتل عام شدند. در جریان پاکسازی قومی دره لاشوا، ارتش کرواسی منطقه را محاصره کرد و شورای دفاع کرواسی برای ۷ ماه منطقه را با توپخانه سنگین، تانک و تک تیرانداز مورد هجوم قرار داد. با اینکه مقامات صرب علت اصلی این حملات را حضور نیروهای شبه نظامی بوسنیایی در منطقه اعلام کردند، با این حال مقامات بریتانیایی اذعان داشته اند که هیچ نیروهای شبه نظامی بوسنیایی در این منطقه وجود نداشته است. این حملات و گلوله باران ها در مجموع صدها کشته و مجروح برجا گذاشت که اکثراً از شهروندان مسلمان بوسنیایی بودند. پاکسازی قومی دره لاشوا. پاکسازی قومی دره لاشوا به موارد متعدد جنایات جنگی که در جریان جنگ بوسنی توسط نیروهای نظامی، سیاسی و رهبری کروات های جمهوری کروا
ت بوسنی و هرزگوین علیه مسلمانان بوسنیایی در دره لاشوا انجام گرفت گفته می شود. این عملیات از می ۱۹۹۲ تا مارس ۱۹۹۳ ادامه داشت. این عملیات در راستای اهداف ملی گرایانه ای بود که توسط ملی گرایان کروات در نوامبر ۱۹۹۱ چیده شده بودند آغاز شد. شهروندان مسلمان بوسنیایی دره لاشوا همواره به دلایل سیاسی و مذهبی مورد اذیت و آزار قرار گرفتند. بسیاری از مسلمانان مورد قتل عام، تجاوز و زندان در اردوگاه قرار گرفتند و بسیاری از خانه ها و اماکن فرهنگی مربوط به مسلمانان تخریب شدند. این کشتار و پاکسازی همراه با پروپاگاندای ضدبوسنیایی در مناطق ویتز، بوسوواچا، نووی تراونیک، کیسه لیاک و اهمیچی ادامه یافت. جوان ترین قربانی یک نوزاد سه ماهه بود که به گهواره اش شلیک شده بود و مسن ترین قربانی یک زن ۸۱ ساله بود. این کشتار بزرگ ترین کشتار رخ داده در جریان درگیری های میان بوسنیایی ها و کروات ها بود. دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق این کشتار را جنایت علیه بشریت به حساب آورده و تعدادی از رهبران سیاسی و نظامی کروات را مسئول دانسته است. داریو کوردیچ متهم اصلی این پرونده بود. بر پایه اسناد متعدد موجود به دست آمده از شورای دفاع کرواسی، رهبرا
ن کروات یک برنامه جامع برای پاکسازی قومی مسلمانان بوسنیایی در دره لاشوا داشتند. بر طبق تحقیقات مرکز پژوهش و اسناد سارایوو در حدود ۲۰۰۰ نفر از ساکنان دره لاشوا در جریان این پاکسازی کشته یا مفقود شدند. جنگ در هرزگوین. جمهوری کروات بوسنی و هرزگوین کنترل بسیاری از دولت های شهری در هرزگوین را به دست گرفت و رهبران محلی بوسنیایی را برکنار کرد. این جمهوری کنترل رسانه های این مناطق را نیز در اختیار گرفت و در آن ایدئولوژی و پروپاگاندا کروات ها را تبلیغ می کرد. ارز کرواسی پول رسمی شد و زبان کروات در مدارس آموزش داده می شد. بسیاری از مقامات دولتی یا افراد در کسب وکار خصوصی خود که تبار صرب یا بوسنیایی داشتند مجبور به ترک جایگاه خود شدند. بسیاری از این افراد نیز به اردوگاه های کار اجباری فرستاده شدند. بر طبق تحقیقات دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق نیروهای شورای دفاع کرواسی در صبح ۱۷ آوریل ۱۹۹۳ به روستاهای سویچی و دولیانی در ۵۰ کیلومتری شمال شهر موستار حمله بردند. این حمله بخشی از یک حمله بزرگ تر برای تصرف شهر یابلانیتسا بود. فرماندهان شورای دفاع کرواسی در طی محاسبات خود به این نتیجه رسیدند که برای تصرف شهر به دو روز
زمان نیاز دارند و روستای سویچی در راه این شهر بود. توپخانه بخش شمالی سویچی را نابود کرد. ارتش بوسنی دست به حمله متقابل زد اما در حدود ساعت ۵ عصر فرمانده ارتش بوسنی در شهر خود را تسلیم کرد. در حدود ۷۰ تا ۷۵ سرباز نیز محاصره شدند. در مجموع ۴۰۰ شهروند مسلمان بوسنیایی دستگیر شدند. محاصره موستار. بخش شرقی شهر موستار برای ۹ ماه تحت محاصره شورای دفاع کرواسی بود و بخش عظیمی از بافت تاریخی شهر به طرز شدیدی آسیب دید. موستار به دو بخش تقسیم شده بود:بخش غربی شهر تحت سلطه نیروهای شورای دفاع کرواسی بود و نیروهای ارتش بوسنی و هرزگوین در بخش شرقی شهر متمرکز شده بودند. در ساعات اولیه ۹ می ۱۹۹۳ نیروهای شورای دفاع کرواسی با توپخانه، خمپاره و اسلحه سنگین و سبک به روی شهر آتش گشودند. نیروهای شورا بر تمامی جاده های منتهی به شهر مسلط شدند و ارتباطات خارجی با شهر قطع شد. رادیو موستار اعلام کرد که تمامی شهروندان باید یک پرچم سفید از پنجره خانه هایشان آویزان کنند. حمله به این شهر از پیش توسط شورای دفاع کرواسی طراحی و برنامه ریزی شده بود. نیروهای شورای دفاع کرواسی به بخش غربی شهر مسلط شدند و هزاران شهروند بوسنیایی را از خانه های خود اخ
راج کردند و به بخش شرقی شهر فرستادند. نیروهای شورا پل موستار را ویران کردند، یک کشتار جمعی در شهر ترتیب داد و بسیاری از شهروندان بوسنیایی مورد تجاوز قرار گرفتند. ارتش جمهوری بوسنی و هرزگوین در سپتامبر ۱۹۹۳ عملیاتی تحت عنوان عملیات نرتوا ۹۳ ترتیب داد تا به محاصره شهر پایان بدهد و مناطق تحت تصرف جمهوری کروات بوسنی و هرزگوین را بازپس بگیرد. این عملیات پس از کشتارهایی که در دو روستا علیه شهروندان کروات و اسیران جنگی انجام گرفت، توسط مقامات بوسنیایی متوقف شد. پس از جنگ رهبران شورای دفاع کرواسی نظیر یادرانکو پرلیچ، برونو استوییچ، میلیووی پتکویچ، والنتین چوریچ و بریسلاو پوشیچ و افسر اسلوبودان پرالیاک برای محاکمه به اتهام جنایت علیه بشریت، نقض کنوانسیون ژنو و نقض قوانین یا آداب و رسوم جنگ به دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق فرستاده شدند. ۱۹۹۴. کوچ اجباری شهروندان بوسنیایی از مناطق تحت کنترل صرب ها بحران آوارگان تشدید شد. کشتار مارکاله. در ۵ فوریه ۱۹۹۴ شهر سارایوو تحت پرتلفات ترین حمله تنها در طول دوران محاصره قرار گرفت که به کشتارهای مارکاله معروف شد. در این حمله یک خمپاره انداز ۱۲۰ میلی متری به مرکز یک بازار شل
وغ آتش گشود، ۶۸ نفر را کشت و ۱۴۴ نفر را زخمی کرد. فردای آن روز پطرس غالی، دبیرکل سازمان ملل متحد رسماً از ناتو درخواست کرد تا درخواست های آینده برای حملات فوری هوایی را بپذیرد. در ۹ فوریه ناتو اجازه حمله هوایی به توپخانه های در یا اطراف سارایوو که به روی شهروندان شهر آتش می گشایند را به فرماندهان خود داد. تنها یونان از طرح استفاده از حمله هوایی استقبال نکرد و آن را نپذیرفت با این حال آن را وتو نیز نکرد. ناتو هم چنین به صرب های بوسنی اولتیماتوم داد که یا سلاح های سنگین خود را تا نیمه شب ۲۰–۲۱ فوریه از اطراف سارایوو خارج کنند یا با حمله هوایی روبه رو شوند. در ۱۲ فوریه سارایوو اولین روز آزادی خود را از آوریل ۱۹۹۲ تجربه می کرد. روند خروج سلاح های سنگین صرب های بوسنی از ۱۷ فوریه آغاز شد. موافقت نامه واشینگتن. جنگ کروات ها-بوسنیایی ها رسماً در ۲۳ فوریه ۱۹۹۴ و با امضای موافقت نامه آتش بس میان ژنرال آنته روسو فرمانده شورای دفاع کرواسی و ژنرال رسیم دلیچ فرمانده ارتش بوسنی، در زاگرب به پایان رسید. در ۱۸ مارس همان سال یک موافقت نامه صلح با میانجی گری آمریکا میان جمهوری بوسنی و هرزگوین و جمهوری کروات بوسنی و هرزگوین در و
اشینگتن، دی.سی. و وین امضا شد. این توافق به موافقت نامه واشینگتن مشهور است. این موافقت نامه قلمروهای تحت سلطه نیروهای دولتی بوسنیایی و کروات را به ۱۰ کانتون خودمختار تقسیم کرد و فدراسیون بوسنی و هرزگوینایجاد شد. ۱۹۹۵. جنگ تا نوامبر ۱۹۹۵ ادامه یافت. در ژوئیه ۱۹۹۵ ارتش جمهوری صرب بوسنی به فرماندهی راتکو ملادیچ منطقه امن سازمان ملل سربرنیتسا در شرق بوسنی را اشغال کرد، در حدود ۸۰۰۰ مرد از شهروندان این منطقه را در جریان کشتار سربرنیتسا قتل عام کرد و بیشتر زنان را به منطقه تحت کنترل نیروهای بوسنیایی تبعید کرد که در جریان این تبعید تعدادی از آنان مورد تجاوز قرار گرفتند و کشته شدند. نیروهای هلندی حافظ صلح سازمان ملل که در این منطقه مستقر بودند، نتوانستند مانع تصرف منطقه و کشتارهای بعدی شوند. دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق این کشتار را به عنوان یک نسل کشی شناخت. نیروهای کروات در ۲۵ ژوئیه عملیات تابستان ۹۵ را اجرا کردند. در اوایل اوت عملیات طوفان شروع شد که در جریان آن ارتش کرواسی توانست ۱۰٬۴۰۰ کیلومتر مربع از خاک جمهوری صرب کراینا و استان خودمختار غرب بوسنی را بدست آورد و ارتش جمهوری بوسنی و هرزگوین توانست محاص
ره بیهاچ را بشکند. ارتش جمهوری صرب بوسنی نیز در این سال چندین کشتار صورت داد از جمله کشتار توزلا در ۲۵ می، کشتار سربرنیتسا در ژوئیه و کشتار دوم مارکاله در ۲۸ اوت. در همین راستا در ۳۰ اوت دبیرکل ناتو دستور اجرای عملیات نیروی عمدی را داد که در جریان آن حمله گسترده ای علیه مواضع ارتش جمهوری صرب بوسنی آغاز شد. این حملات با پشتیبانی نیروهای سازمان ملل انجام شد. در ۱۴ سپتامبر حملات هوایی ناتو به حالت تعلیق درآمد تا توافقی با نیروهای صرب بوسنی بر سر عقب نشینی سلاح های سنگین از اطراف سارایوو به دست آید. ۱۲ روز بعد، در ۲۶ سپتامبر، یک توافق اولیه میان وزیران امور خارجه بوسنی و هرزگوین، کرواسی و یوگسلاوی در نیویورک به دست آمد. در ۱۲ اکتبر طرفین به برقراری یک آتش بس ۶۰ روزه به توافق رسیدند و در ۱ نوامبر مذاکرات برای صلح در شهر دیتون اوهایو آغاز شد. در نهایت جنگ با امضای موافقت نامه دیتون در ۲۱ نوامبر ۱۹۹۵ به پایان رسید. نسخه نهایی این موافقت نامه در ۱۴ دسامبر ۱۹۹۵ در پاریس امضا شد. پس از امضای این موافقت نامه، یک واحد ۸۰٬۰۰۰ نفری از نیروهای ناتو در خاک بوسنی و هرزگوین پیاده شدند. این نیروها به سلاح های سنگین مجهز بودند و
اجازه آتش گشودن در مواقع لزوم را داشتند. این واحد برای برقراری صلح در تمامی نقاط کشور، بازسازی دوباره، بازگرداندن آوارگان به خانه هایشان، جمع آوری اسلحه از طرفین و کارهای دیگر به کار گرفته شد. تلفات. تعداد کشته شدگان و هویت قومی آن ها همواره مورد مناقشه شدید بوده است. تخمین کشته شدگان همواره عددی میان ۲۵٬۰۰۰ تا ۳۲۹٬۰۰۰ نفر بوده است. بخشی از این اختلاف آشکار به دلیل تفاوت در مفهوم کشته شدگان در جنگ است. به عنوان مثال در برخی آمارها کشته شدگان گرسنگی، سرما، بیماری یا دیگر وضعیت های ایجادشده در نتیجه جنگ را جزو کشته شدگان جنگ به حساب می آورند در حالی که دیگر آمارها اینگونه نیستند. استیون ال. بورگ و پاول اس. شاوپ در سال ۱۹۹۹ در این باره نوشته اند:رقم ۲۰۰٬۰۰۰ (یا بیشتر) کشته، زخمی و مفقود در بیشتر گزارش های رسانه ها از جنگ بوسنی تا اواخر ۱۹۹۴ مرتب ذکر شده است. بولتن مؤسسه بوسنیایی برای بهداشت عمومی کمیته جمهوری برای سلامت و رفاه اجتماعی رقم ۱۴۶٬۳۴۰ کشته و ۱۷۴٬۹۱۴ زخمی را برای کشته شدگان در قلمروهای تحت کنترل ارتش بوسنی ذکر کرد. مصطفی امامویچ رقم ۱۴۴٬۲۴۸ کشته را (به همراه کشته شدگان از گرسنگی و غیره) عمدتاً مسلمان
ذکر کرد. کمیته بین المللی صلیب سرخ و کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان اطلاعات دقیقی از رقم کشته شدگان و مجروحان جنگ ندارند. یک سند طبقه بندی نشده به تاریخ نوامبر ۱۹۹۵ از سازمان سیا رقم ۱۵۶٬۵۰۰ شهروند کشته شده در جنگ را ذکر می کند. گزارش های RDC. در ژوئن ۲۰۰۷ مرکز پژوهش و اسناد سارایوو (RDC) نتایج تحقیقات وسیع خود را منتشر کرد. این گزارش بر اساس ۹۷٬۲۰۷ نامی که به عنوان کشته شدگان و مفقودان در جنگ ۱۹۹۲–۱۹۹۵ پذیرفته شده بود، انجام شد. رئیس واحد جمعیتی دادگاه جنایات جنگی سازمان ملل این گزارش را «بزرگ ترین پایگاه داده های موجود از قربانیان بوسنیایی جنگ» خواند. بیش از ۲۴۰٬۰۰۰ داده مختلف توسط یک تیم بین المللی از کارشناسان در این گزارش جمع آوری و ارزیابی شد. مرکز پژوهش و اسناد سارایوو اعلام کرد این ها تنها داده های پذیرفته شده هستند و چندهزار داده هنوز مورد بررسی قرار نگرفته اند. بر طبق این گزارش حداقل ۳۰ درصد از قربانیان بوسنیایی زنان و کودکان بودند. در نهایت در ژوئن ۲۰۱۲ این مرکز گزارش نهایی خود را منتشر کرد. این گزارش ۱۰۱٬۰۴۰ کشته یا مفقود را دربرداشت. از بین این افراد ۶۱٬۴ درصد بوسنیایی، ۲۴٬۷ درصد صرب،
۸٬۳ درصد کروات و کم تر از ۱ درصد از دیگر قومیت ها بودند. بیش از ۵ درصد افراد نیز هویت مشخصی برای آن ها ذکر نشده بود. تعداد غیرنظامیان کشته شده ۳۸٬۲۳۹ نفر بود که ۳۷٬۹ درصد از کل جمعیت کشته شدگان را تشکیل می داد. ۸۱٬۳ درصد از کشته شدگان بوسنیایی، ۱۰٬۹ درصد از کشته شدگان صرب و ۶٬۵ درصد از کشته شدگان کروات غیرنظامی بودند. این ارقام حداقل بود زیرا هنوز ۵٬۱۰۰ قربانی را در هیچ کدام از دسته ها قرار نداده بودند. گزارش های ICTY. تحقیقات سال ۲۰۱۰ اداره دادستانی دادگاه لاهه حداقل رقم کشته شدگان را ۸۹٬۱۸۶ و درست ترین رقم را ۱۰۴٬۷۳۲ نفر اعلام کرد. تهیه کنندگان این گزارش گفته اند که این رقم احتمالاً کمی از رقم واقعی کم تر است. این رقم شامل کشته شدگان بر اثر حوادث اتفاقی ناشی از جنگ و هم چنین کشته شدگان در کشتارها را نیز شامل می شد. دیگر آمارها. تا کنون هیچ آمار دقیقی از تلفات جنگ کروات ها-بوسنیایی ها با تفکیک هویت قومی آن ها تهیه نشده است. با این حال بر طبق اطلاعات مرکز پژوهش و اسناد سارایوو از کشته شدگان، در مرکز بوسنی ۶۲ درصد از کشته شدگان یعنی ۱۰٬۴۴۸ نفری که کشته شدن آنان در این جنگ تأیید شده است بوسنیایی، ۲۴ درصد کروات
و ۱۳ درصد صرب بودند. هم چنین بر طبق اعلام سازمان ملل، ۱۶۷ نفر از نیروهای سازمان ملل از فوریه ۱۹۹۲ تا مارس ۱۹۹۵ در جنگ بوسنی کشته شدند. در بیانیه ای که هریس سیلاجیچ در سپتامبر ۲۰۰۸ به مجمع عمومی سازمان ملل متحد فرستاد بیان کرد «بر طبق آمار کمیته بین المللی صلیب سرخ، ۲۰۰٬۰۰۰ کشته شدند که ۱۲٬۰۰۰ تن از آنان کودک بودند. تا ۵۰٬۰۰۰ زن مورد تجاوز قرار گرفتند و ۲٬۲ میلیون نفر وادار به ترک خانه هایشان شدند. این جنگ یک نسل کشی واقعی بود.» البته سیلاجیچ و برخی دیگر متهم شده اند که با بزرگ نمایی در تعداد کشته شدگان سعی دارند تا حمایت جامعه جهانی را به خود جلب کنند. در گزارشی که صلیب سرخ در سال ۲۰۱۰ منتشر کرد، تعداد کل کشته شدگان در جریان جنگ های بالکان در دهه ۱۹۹۰ را در حدود ۱۴۰٬۰۰۰ نفر اعلام کرد. در سال ۲۰۱۲ سازمان عفو بین الملل اعلام کرد سرنوشت حدود ۱۰٬۵۰۰ نفر از مفقودان جنگ که اکثراً از مسلمانان بوسنیایی هستند، هم چنان نامعلوم است. اجساد قربانیان با گذشت دو دهه از جنگ هم چنان از زیر خاک بیرون آورده می شود. در ژوئیه ۲۰۱۴ اجساد ۲۸۴ قربانی از یک گور دسته جمعی در روستای توماشیتسا در نزدیکی شهر پرییدور بیرون کشیده شد. کمیسی
ون حقوق بشر سازمان ملل متحد اعلام کرده است که جنگ بوسنی موجب آواره شدن ۲٬۲ میلیون نفر شده است. چنین رقمی از زمان جنگ جهانی دوم تا کنون در اروپا بی سابقه بوده است. جنایات جنگی. پاکسازی قومی. پاکسازی قومی در جنگ ها یک پدیده ددمنشانه است. این پدیده با تبعید، مهاجرت و جایگزینی اجباری و کشتار صورت می پذیرد. بر طبق گزارش های دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق نیروهای صرب و کروات در سرزمین های تحت کنترل خود به پاکسازی قومی مبادرت نمودند و سیاست مداران آن ها تلاش داشتند تا در مناطق تحت تصرف خود سرزمین های با خلوص قومی کامل ایجاد کنند (جمهوری صرب بوسنی و جمهوری کروات بوسنی و هرزگوین). گزارش سازمان سیا در گزارشی در سال ۱۹۹۵ اعلام کرد که نیروهای صرب بوسنی مسئول ۹۰ درصد از پاکسازی های قومی در زمان جنگ هستند. بر پایه اسناد متعدد موجود به دست آمده از شورای دفاع کرواسی، رهبران کروات یک برنامه جامع برای پاکسازی قومی مسلمانان بوسنیایی در دره لاشوا داشتند. بر طبق تحقیقات مرکز پژوهش و اسناد سارایوو در حدود ۲۰۰۰ نفر از ساکنان دره لاشوا در جریان این پاکسازی کشته یا مفقود شدند. داریو کوردیچ از رهبران شورای دفاع کرواسی طراح این
برنامه بود. هم چنین مواردی هرچند نادر از تلاش نیروهای بوسنیایی برای پاکسازی قومی در مناطق تحت تصرف خود وجود دارد. نسل کشی. دیوان بین المللی دادگستری در ۲۶ فوریه ۲۰۰۷ مسئولیت مستقیم نسل کشی در صربستان را با نیروهای صرب بوسنی دانست. هم چنین این دادگاه بیان داشت که صربستان نتوانست مانع نسل کشی توسط صرب های بوسنی شود و هم چنان مسئولان آن نسل کشی ها را نیز مجازات نکرد یا آن ها را به دست عدالت نسپرد. در پیامی که پیتر گالبرایت، سفیر ایالات متحده در کرواسی در ۸ فوریه ۱۹۹۴ به کاخ سفید فرستاد، خبر از وقوع نسل کشی داد. در این پیام آمده بود که گلوله باران های بی امان ارتش رادوان کاراجیچ به سمت سارایوو، آزار و اذیت گروه های اقلیت در شمال بوسنی برای اجبار آنان به فرار از محل زندگی خود و استفاده از زندانیان برای انجام کارهای خطرناک در خط مقدم همه از شواهدی هستند که نشان می دهند یک نسل کشی در حال وقوع است. کنگره ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۰۵ در بیانیه ای اعلام کرد که «سیاست های پرخاش گرانه و پاکسازی قومی صربستان را می توان یک نسل کشی خواند.» با وجود شواهد بسیاری از موارد متعدد جنایت جنگی که توسط نیروهای صرب در مناطق مختلف
بوسنی و هرزگوین مانند سارایوو، بیه لینا، پرییدور، زوورنیک، بانیا لوکا، فوچا و ویشه گراد انجام گرفت، اما نظر قاضی ها بر اینست که معیارهای نسل کشی در نابودی مسلمانان بوسنی تنها در جریان کشتار سربرنیتسا و شرق بوسنی در سال ۱۹۹۵ مشهود است. دادگاه نتیجه گرفت که موارد متعدد جنایات صورت گرفته در جریان جنگ را می توان جنایت علیه بشریت خواند اما این اقدامات به خودی خود نسل کشی نیستند. پس از استقلال مونته نگرو در می ۲۰۰۶ دادگاه اعلام کرد مسئولیت هر اتفاقی در زمان جنگ با صربستان و مونته نگرو خواهد بود. تجاوز. تخمین زده می شود که بین ۲۰٬۰۰۰–۵۰٬۰۰۰ زن و دختر که اکثر آن ها از مسلمانان بوسنیایی بودند، در جریان جنگ مورد تجاوز جنسی قرار گرفتند. این کار یک «تجاوز گروهی» خوانده شده است که نیروهای صرب بوسنی از آن به عنوان یک سلاح در جنگ استفاده می کردند. برای نخستین بار در تاریخ حقوق قضایی دادگاه بین المللی کیفری یوگسلاوی سابق اعلام کرد که «تجاوز سیستماتیک» و «بردگی جنسی» در زمان جنگ از موارد جنایت علیه بشریت بوده است. تجاوزهای جمعی بیشتر در شرق بوسنی اتفاق افتاده است (از جمله در جریان کشتارهای فوچا و کشتارهای ویشه گراد). زنان و د