Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ن سپاه طاهری کشته شدند. پس از پایان جنگ، علویان وارد آمل شدند و آن را بار دیگر فتح کردند. اسپهبد پادوسبانیان نیز به فرمان داعی کبیر، برای تعقیب اسپهبد باوندی فرستاده شد و بدین ترتیب او توانست کوهستان کارن را فتح کند و اسپهبد قارن باوندی به گرگان نزد سلیمان بن عبدالله پناه برد. خود داعی نیز پس از ۱۵ روز از آمل به سوی چمنو رفت و برای دومین بار ساری را فتح کرد. پس از شکست های پیاپی سلیمان بن عبدالله از شاه طاهریان، محمد بن عبدالله، درخواست کمک کرد و سپاهی به سرداری «عناتور بن بختانشاه» و «جسنف بن ماس» به استراباد گسیل شد. از سویی عده ای از سپاهیان داعی در قارن کوه بودند و عدهٔ دیگری از دیلمیان پس از به دست آوردن غنائم، به وطنشان مراجعت نموده بودند. بنابرین داعی کبیر ابتدا از ساری به آمل و سپس به چالوس عقب نشست. در این هنگام خبر پیوستن وهسودان، حاکم دیلم، به طاهریان نیز شایع شده بود. پیروزی نهایی بر طاهریان. وهسودان، حاکم دیلمیان، پس از اندکی چهار هزار تن از جنگجویان دیلمی را نزد داعی کبیر فرستاد و سرانجام دو سپاه در چمنو اردو زدند. در ابتدای نبرد، سپاهیان علوی شکستی را متحمل شدند که موجب عقب نشینی آنان به آمل گش
ت؛ لیکن اندکی بعد دوباره هجوم آورده و در ۸ ذی الحجه ۲۵۲ هجری، طاهریان را شکست دادند و سپاهیان دیلمی در شهر ساری به قتل و غارت روی آوردند سپس عده ای از سرداران طاهری را به قتل آوردند. سلیمان بن عبدالله، خود نیز از ساری گریخت؛ ولیکن اقوام و اموالش به دست علویان افتادند. داعی پس از این پیروزی چند ماه در ساری ماند و سپس به شهر آمل بازگشت و «سید حسن بن محمد بن جعفر عقیقی» را که از اقوامش بود، در ساری به حکومت نشاند. سلیمان بن عبدالله نیز از استراباد به محمد بن زید، برادر داعی کبیر، نامه ای نوشت و در آن از محمد درخواست و التماس نمود که نزد برادرش وساطت و شفاعت نموده، خانواده و بستگانش را از بند رها نماید. داعی کبیر نیز با درخواست برادرش موافقت نمود و آن افراد را به استراباد فرستاد. اختلاف در میان هواداران؛ شورش های مخالفان. اسپهبد قارن پور شهریار نیز پس از شکست طاهریان در نبرد چمنو، به وساطت مصمغان، تسلیم شد و دو فرزندش، مازیار و سرخاب را در سال ۲۵۲ قمری نزد داعی فرستاد. بدین ترتیب علاوه به دشت های طبرستان، مناطق کوهستانی به دست علویان افتاد. پس از مدتی «محمد بن نوح»، سردار طاهری، علیه داعی شورید و اسپهبد قارن به و
ی پیوست؛ لیکن شکست خورد و سپاهیانش پراکنده شدند. از سوی دیگر مصمغان با یکی از سرداران علوی، به نام فضل رفیقی، اختلاف یافت و از حکومت داعی جدا گشت. در آمل نیز فرمانده ای دیلمی به نام «جایی بن لشکرستان» به مردم ستم پیشه کرد که با شورش روبرو شده و به قتل رسید. «حسن بن محمد عقیقی» نیز در این هنگام مصمغان را از عزلت درآورد و به سپاهیان علوی ملحق نمود. فردی به نام «رستم بن زبرقان» نیز در «مهران رستاق» شورید و با محمد بن روح طاهری متحد شد. داعی ابتدا «هرمزد کامه» و «عباس عقیلی» را برای سرکوبش فرستاد که شکست خوردند، سپس حسن بن محمد عقیقی را مأمور سرکوبش نمود. در نبردی که پیش آمد، حسن عقیقی توانست چهارصد اسیر بگیرد و به ساری بازگردد. اسپهبد قارن بار دیگر از «ابراهیم بن معاذ»، حاکم قومس، یاری خواست اما حسن عقیقی بار دیگر به کوهستان ساری رفته و قیام را سرکوب نمود. سپس داعی به آمل رفت و حسن عقیقی را به جای خود در ساری گذاشت. اسپهبد قارن نیز این بار با اتحاد محمد بن روح و مصمغان، به شهر یورش بردند. حسن عقیقی ابتدا از شهر خارج شد و به «ترجی» رفت لیکن توانست با نیروهای کمکی داعی کبیر، مخالفان را شکست دهد. فتح استرآباد. سلیم
ان بن عبدالله، پس از شکست در برابر داعی، از استرآباد (گرگان کنونی) به خراسان رفت و در جای خود نمایندگانی را قرار داد. داعی کبیر نیز پس از سرکوب مخالفان داخلی، در تاریخ ۳ ذی الحجه ۲۵۳ هجری قمری، «محمد بن ابراهیم» و «لشکرستان دیلمی» را در رأس سپاهی به سوی استرآباد اعزام نمود که توانستند آن شهر را نیز فتح کنند. نبرد با لشکریان روس. پس از آنکه روس ها متوجه اعلام استقلال طبرستان شدند، در زمان ایگور، شاهزادهٔ کی یفی حاکم بر روس های واریاگ، با لشکری مجهز به این منطقه حمله ور گشتند. این افراد که از راه دریا آمده بودند، توانستند جزیرهٔ آبسکون را تصرف کنند. داعی پس از اطلاع از ورود مهاجمان روس به آبسکون، سپاهی را برای مقابله با آنان به درون جزیره فرستاد و توانست آنان را بگریزاند. تعدادی سکه از زمان حسن بن زید در اطراف آبسکون پیدا شده که حاوی آیه ای هستند با شرح «»؛ مفهوم این آیه چنان است که «به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل گردیده، اجازه جهاد داده شده است؛ و خدا بر یاری آن ها تواناست.» برخی مورخان احتمال داده اند، وجود چنین آیه ای روی سکه ها به جهت تشویق مردم به دفع روس ها از آبسکون بوده باشد. مقابله با عباسیان. خلافت مست
عین؛ رو به البرز جنوبی. گسترش قلمرو داعی و محبوبیتش نزد مردم شهرهای سامرا و کوفه، موجب واکنش خلفای عباسی گشت. المستعین بالله، که معاصر داعی و دوازدهمین خلیفه عباسی بود، لشکری را به شهر همدان اعزام نمود؛ ولیکن در محرم سال ۲۵۲ هجری، سرداران عباسی وی را از خلافت عزل نموده و «معتز بالله» را به جایش نشاندند. علویان نیز پس از سیطرهٔ کامل بر مناطق کوهستانی و جلگه ای طبرستان، به سوی مناطق جنوبی البرز روی آوردند. جستان بن وهسودان، حاکم دیلم و گیلان، در این نبرد نیز داعی را همراهی نمود. ابتدا شهر بزرگ ری و سپس قزوین، ابهر و زنگان به تصرف علویان درآمدند. داعی ری را به «محمد بن جعفر» و قزوین را به «جستان بن وهسودان» سپرد. یک بار در ری شورشی رخ داد که محمد بن جعفر از شهر بیرون شد، ولی اندکی بعد به شهر بازگشت. این مورد سوء استفاده طاهریان قرار گرفت و محمن بن جعفر از میکال سردار طاهری شکست خورد و به نیشابور تبعید شد، ولی داعی موفق شد از نو ری را به اشغال خود درآورد. قزوین با اکثریت سنی مذهب با گرایش شافعی خود، از اهداف آشکار علویان بود. حاکم آن در سال ۲۵۰، حسن بن اسماعیل بن محمد کرکی موفق شده بود با شکست دادن حاکم طاهری ری
وارد آن شود. در ربیع الاول ۲۵۱، نیروهای علوی به رهبری حسین الکوکبی که گفته شده فرمانده محافظان شخصی داعی بوده، در قزوین و زنجان شورش کردند. در سال ۲۵۲، احمد بن عیسی و حسین ابن احمد الکوکبی که دو تن از سرداران داعی بودند با حمایت جستانیان دیلم، به ری یورش بردند، بسیاری از مردم را کشتند و بسیاری دیگر را به اسارت گرفتند. عبدلله بن عزیز، حاکم ری، سپاه جدیدی گرد آورد، بازگشت، و احمد بن عیسی را شکست داد و او را به نیشابور تبعید کرد. خلافت معتز. از شروع حکومت معتز مدت چندانی نگذشت که وی خبر فتوحات داعی در مناطق جنوبی البرز را شنید. او در سال ۲۵۳ هجری قمری برای سرکوب حسن بن زید، ارتشی را به فرماندهی «موسی بن بغا» و سرداری «مُفْلِح» از عراق به طبرستان گسیل داشت. موسی بن بغا ابتدا در همدان مستقر شد و سپس مفلح را برای فتح ری فرستاد. مفلح ابتدا به قزوین و سپس ابهر، زنجان را فتح کرد. حاکمان شهرهای قزوین و زنجان با اسامی «حسین ابن احمد» و «عبیدالله بن علی» پس از هجوم مفلح به طبرستان گریختند، داعی پس از فرار آن ها، هر دو را در برکه ای غرق کرد و پس از مرگ، جسدشان را در سردابی رها کرد. وی بعدها که دربرابر یعقوب شکست خورد و گر
یخت، جسد این دو تن را از سرداب بیرون کشیده و دفنشان کرد. سرانجام نیز در ۲۵۵ هجری توانست ری را بازپس بگیرد او بعد از پیروزی، از راه قومس به استرآباد رفت. «احمد بن محمد سکنی» که از عوامل طاهریان بود، در استرآباد، با مفلح متحد شد. سپاهیان خلیفه ابتدا گرگان و سپس تمیشه، ساری و مامطیر را یکی پس از دیگری فتح کردند. در طول این مدت چند نبرد نیز رخ داد که هربار علویان در آن شکست خوردند. در این زمان ده هزار نفر پیرامون داعی گرد آمده بودند و پادوسبان سوم نیز در کنار او بود. لیکن داعی یارای مقاومت دربرابر مفلح را نداشت. مفلح آمل را فتح کرد و خانه های علویان را به آتش کشید و به تعقیب داعی پرداخت و حتی چالوس را تصرف کرد. داعی پس از شکست های متوالی به کلار پناهنده شد و دیلمیان نیز حاضر به همکاری با وی نشدند. خلافت مهتدی؛ شورش علویان در بصره. پس از مرگ معتز عباسی، خلیفه عباسی، مهتدی بر تخت نشست. خلیفهٔ جدید فرمان داد که همهٔ نیروهای نظامی عباسیان به عراق بازگردند تا بتواند با «صاحب الزنج» در بصره مقابله کند. در ماه جمادی الآخر سال ۲۵۵ قمری، پیغامی از گرگان به دست مفلح رسید که او را به سامرا فراخواند. موسی بن بغا نیز همراه سپ
اهیان عباسی به عراق بازگشت و در جای خود احمد بن محمد سکنی را قرار داد. داعی کبیر هم با بهره گیری از این فرصت در ۲۵۵ قمری آمل، سال بعد آن ری، در ۲۵۷ قمری گرگان و در ۲۵۹ قمری قومس را گشود و احمد بن سکنی نیز به وی متمایل شده و به یاران وی پیوست و حکومت داهستان و به نقلی دیگر استرآباد را به دست گرفت. مقابله با صفاریان. یعقوب لیث صفار، حاکم صفاریان، پس از برانداختن دودمان طاهریان از نیشابور راهی طبرستان شد. بهانهٔ وی برای این لشکرکشی تعقیب عبدالله سگزی (یا عبدالله بن محمد سِجزی) بوده است، زیرا وی یعقوب را ترور کرده بود. یعقوب پیش از ورود به خاک طبرستان، مخفیانه با احمد بن سکنی ارتباط برقرار کرده و او را با خود متحد نمود و در برابر به او قول باقی ماندن بر سر حکومتش را داد، سپس نامه ای به حسن بن زید نوشت و عبدالله بن صالح و دو برادر او را از داعی خواست. حسن بن زید آن ها را تحویل نداد و یعقوب از دهستان و گرگان، به سوی ساری رفت و آنجا حسن بن محمد عقیقی، به مقابله با او برخاست. سرانجام صفاریان توانستند ساری را در سال ۲۶۰ هجری قمری، فتح کنند. سید عقیقی به آمل عقب نشینی نمود و نیروهای علوی در آن شهر متمرکز گشتند ولیکن یع
قوب با شکست دادن علوی ها، داعی را وادار به گریختن سوی گیلان و دیلم کرد. یعقوب چهار ماه به تعقیب و گریز در طبرستان ادامه داد ولی مردم از تحویل دادن حسن بن زید، که حال متواری شده بود، به یعقوب خودداری می کردند. در این مدت، باران شدیدی باریدن گرفت که چهل روز پیاپی بارید؛ درحالی که سپاه صفاری از مناطق خشک و بیابانی سیستان آمده بودند و به این بارش ها عادت نداشت، عده ای از افراد او نیز از زمین لرزه و صاعقه تلفات دادند، چهل هزار نفر از سربازان، تمامی شترها و هزاران اسب نیز مُردند و اسباب و وسایل را سواران دیلمی به غارت می بردند، همچنین هرگاه شهری را فتح می کرد، نایبی بر آن شهر انتخاب می کرد که عوام بر آن ها می شوریدند. چنانچه «لیث بن فنه» را بر رویان و «پادوسبان سوم» را بر طبرستان نشاند ولی حکمش تحقق نیافت. یعقوب لیث، در این نبردها فقط توانست مقداری غنیمت کسب کند و محمد بن زید، برادر داعی، را دستگیر کرده و به سیستان بفرستد. سرانجام برای جبران کردن تلفات سنگینش در طبرستان، خراج دو ساله را به زور از مردم گرفت و پس از شنیدن اخبار نامطلوب از خراسان، مجبور به ترک طبرستان شد؛ سپس به حاکم ری نامه ای نوشت و از او خواست که س
گزی را به وی واگذارد. حاکم ری نیز بدان جهت که گرفتار سرنوشت علویان نشود، پناهندگانش را تحویل داد. یعقوب این افراد را در شادیاخ با میخ های آهنین، به دیوار کوباند و به نقلی گردن زد. استیلای یعقوب بر طبرستان و گرگان موجب آزرده شدن خلیفه عباسی شد، علی الخصوص که در این مناطق وی به رعایا و عامه ستم رساند. سرانجام داعی در سال ۲۶۱ قمری، دوباره حکومت طبرستان را به دست گرفت. وی دستور داد، به انتقام کمک های مردم چالوس به سپاهیان یعقوب لیث، شهرشان را به آتش کشیدند. او ساری را تسخیر کرد و تا گرگان پیشروی کرد و در صفر ۲۶۳ به برادرش محمد بن زید ملحق شد. یعقوب که به عراق لشکرکشی کرده بود از عباسیان شکست خورد و خلیفه حاکمانی برای خراسان تعیین کرد، و نیشابور محل مناقشه گروه های مختلف نظامی قرار داشت. سکه هایی ضرب شده در نیشابور در سال ۲۶۲ که نام داعی را بر خود دارند امروزه در دست است که احتمال می دهد علویان توانسته باشند نیشابور را فتح کنند. سرکوب شورش ها. نبرد با ترک نژادها و شورش لیث بن فنه. پس از سیطرهٔ دوبارهٔ داعی بر طبرستان، عده ای از صحراگردان ترک نژاد، با بیش از هزار تن نیرو، از سوی داهستان به استراباد و گرگان رفته و ب
ه کشتار و غارت مردم روی آوردند. از آمل نیز خبر شورش «لیث بن فنه» شایعه گشت. داعی ابتدا ترک های نامسلمان را شکست داد و سپس محمد بن ابراهیم را به جای خود در گرگان نهاده، به سوی آمل رفت. لیث گریخت و به ری پناه برد. حاکم ری نیز در نبردی از سپاهیان علوی شکست خورد و داعی دستور داد تا لیث را سر بریدند. شورش دیلمیان در گرگان. با خروج داعی از گرگان، عده ای از دیلمیان که در آن شهر مانده بودند، دست به غارت و تجاوزگری زدند و از عوامل داعی سرپیچی نمودند. حسن بن زید نیز برادرش، محمد، را در رأس سپاهی راهی گرگان کرد. شورشیان به سوی خراسان گریختند و عامل طاهری در شهر اسفراین، شاری، را تحریک کردند تا گرگان را تصرف نماید. وی عاملان داعی را به آمل عقب نشاند؛ ولیکن وقتی بزرگان گرگان نزد شاری رفته و خیانت دیلمیان را شرح دادند، وی سیاستش را نسبت به شورشیان تغییر داد. شاری با توصیهٔ گرگانی ها، به محل گردهمایی دیلمیان هجوم برد و در یک روز سه هزار تن از آنان را به قتل آورد، سپس خود به خراسان رفت و داعی بار دیگر به گرگان بازگشت. وی فرمان داد تا بیش از هزار نفر از دیلمیان خطاکار را دستگیر کرده و دست و پایشان را قطع کردند. رستم بن قارن ب
اوندی، که در این زمان سرزمین های پدریش به دست داعی افتاده بود، نیز در تحریک دیلمی ها نقش داشت. شورش رستم باوندی و خروج سید عقیقی. عده ای از دیلمیان از ترس مجازات هایی که داعی بر آنان روا داشت، گریختند و به رستم بن قارن در کوهستان های طبرستان پناه بردند. اسپهبد باوندی که ناخواسته با نیرویی هزار نفری مواجه شد، پیاپی عده ای از آنان را به قلمرو داعی فرستاده و غارتگری می کرد. رستم به دروغ، به قاسم بن علی، حاکم علوی قومس، خبر رساند که لشکر «محمد بن مهدی» از نیشابور در حال حمله به قومس هستند. پس از آن که این خبر به گوش داعی رسید، وی از رستم خواست که به کمک قاسم بن علی رود. وی نیز با لشکریانش، به قومس هجوم برد و قاسم بن علی را دستگیر کرده و در «قلعهٔ شاه دزد» در هزارجریب حبس کرد، قاسم بن علی نیز در آن زندان وفات یافت. رستم پس از آن نیز نامه ای به «احمد بن عبدالله خجستانی» فرستاد و او را تحریک کرد تا با یکدیگر گرگان را تصرف کنند. سپس خودش استرآباد را و احمد خجستانی گرگان را فتح کردند. پس از تصرف این دو شهر، شایعه شد که داعی کشته شده. سید حسن بن محمد عقیقی، حاکم ساری و پسرخالهٔ داعی، با این بهانه که حکومت علویان نبایست
ی بدون رهبر بماند، از مردم بیعت گرفت و خود را حاکم علویان خواند. داعی پس از شنیدن اوصاف سید عقیقی، لشکری به سرکردگی «طاهر بن ابراهیم» را به سوی ساری فرستاد. سید عقیقی پس از شنیدن خبر زنده بودن داعی و لشکرکشی طاهر بن ابراهیم، از ساری گریخت و به اسپهبد رستم باوندی ملحق شد. داعی نیز از وی درخواست بازگشت نمود که فایده ای نداشت. پس از مدتی داعی نیروهایش را گردآورد و مناطق از دست رفته را بازپس ستاند. هنگامی که سپاهیان عبدالله رستم شکست خوردند، خجستانی به نیشابور و رستم بن قارن به کوهستان بازگشتند و سید عقیقی به همراهی چند تن از یارانش، در بیابان ها تنها ماند. سرانجام محمد بن زید وی را دستگیر کرده و نزد داعی در ساری فرستاد. سید عقیقی با ملاقات داعی اظهار پشیمانی نمود؛ ولی داعی کبیر فرمان مجازات را صادر کرده و به وسیله یک ترک رومی، در محلهٔ «دروازه گرگان» ساری گردن زده شد و جسدش را در قبرستان زرتشتیان و به روایتی یهودیان دفن کردند. داعی از فرصت موفقیت خود استفاده کرد و برادرش محمد را گسیل داشت تا قلمروی رستم را تسخیر کند. ابو طلحه منصور بن شورکوب شورشی ای در نیشابور که با علویان همپیمان شده بود مادر احمد را دستگیر و
نیشابور را تسخیر کرد و بدین ترتیب جنوب غربی خراسان به کنترل علویان درآمد. سکه هایی به نام داعی کبیر در این دوره در نیشابور ضرب شده است. مرگ. سال شمار حکومت حسن بن زید حسن بن زید در اواخر عمرش بیمار شد و این بیماری یک سال ادامه داشت. وی در این دورهٔ زمانی حتی نمی توانست سوار اسب شود. برهمین اساس برادرش، محمد بن زید، در گرگان و خودش در آمل مستقر بودند. دامادش، احمد بن محمد، نیز کارهایش را در آمل انجام می داد. وی پیش از مرگ وصیت نمود که برادرش پس از او رهبری علویان را برعهده گیرد و از احمد بن محمد خواست که در آمل و شهرهای اطراف آن برای محمد بیعت جمع نماید. سرانجام داعی در روز دوشنبه، ۳ رجب ۲۷۰ هجری قمری درگذشت و او را در همین شهر دفن کردند. وی پیش از مرگ، برای خود در محله ای به نام «راستکوی» در آمل، آرامگاهی بنا کرد و پس از مرگش او را در این آرامگاه دفن نمودند. در زمان اولیاءالله آملی این آرامگاه مشرف بر ویرانه ای بوده است. میراث. گرچه حکومت علویان در نواحی جنوبی دریای خزر عمر چندانی نداشت، ولی تا قرن ها تأثیرات فرهنگی آن قابل مشاهده بود. ایجاد جوامع زیدی در شهرهای دیلمستان تا خراسان و پس از آن انتقال فرهنگ زیدی
در چند مرحله به یمن و نتیجتاً رشد و شکوفایی فرهنگی یمنی ها در اثر این حکومت کوتاه مدت بوده است. خانواده. حسن بن زید دارای فرزند پسر نبوده؛ در نام دختر وی نیز اختلافاتی مابین مورخان وجود دارد. برخی دخترش را «ام الحسن» معرفی کرده اند که با پسردایی خود، ابوالحسین احمد بن محمد، ازدواج نموده (در منابع اولیه به عنوان داماد داعی از او نام برده شده)، درحالی که عده ای وی را خواهر داعی دانسته و احمد بن محمد را به معنای شوهرخواهرش می دانند. برخی نیز دختر داعی را «کریمه» ذکر کردند که از کنیزی به دنیا آمده و پیش از رسیدن به سن ازدواج وفات یافته بود. خصوصیات اخلاقی. حسن بن زید علیه مخالفان خود بسیار سخت گیرانه برخورد می کرد. چنانچه در سنت رسمی زیدیه، داعی کبیر را به عنوان امام نمی شناسند، احتمالاً دلیلش رفتارهای خشونت آمیز وی بوده. چنانچه گروهی از زیدیان طبرستان به «ابوجعفر زُباره»، نیای خاندان بنوزباره نیشابور ساکن در مدینه، نامه ای نوشته و با شکایت از رفتارهای حسن بن زید، از او خواستند تا برای امامت زیدی ها به طبرستان رود. ابوجعفر زباره نیز چنین کرد، اما در طبرستان با پیمان شکنی روبرو شد و در نبردهایی که میان وی با حسن
بن زید درگرفت، شکست خورد و راهی "آبه" یا "آوه" شد و در همان جا ساکن گشت. حسن و محمد بن زید، هیچ کدام در سال های پس از خود به عنوان امام زیدی شناخته نشدند، به ویژه پیروان نوادهٔ ابراهیم بن قاسم، یعنی «یحیی الهادی الی الحق» بنیادگذار زیدیه در یمن، آن ها را متهم به بیدادگری کرده اند. الهادی اندکی پیش از ظهورش در یمن، در زمان حکومت محمد بن زید به آمل سفر کرده بود. زیدیان متعلق به مدرسهٔ قاسم بن ابراهیم در طبرستان نوادهٔ او را به عنوان مرجع خود در امور مذهبی می دانستند، حتی اگر آن ها از حکومت حسن بن زید و برادرش حمایت می کردند. تعدادی از طبری های زیدی، پس از روی کارآمدن الهادی در یمن به او پیوستند و حامی وی گشتند. ابونصر بخاری در گزارشی می گوید «داعی به روزگار حکومتش گروهی از دانشمندان بزرگ و سادات برجسته و مهتران علوی را کشت.» همچنین در کتاب "تاریخ قم" از قتل «محمد بن علی خزری» توسط داعی و به وسیلهٔ زهر، سخن گفته شده. حسن عسگری، امام شیعیان امامیه، نیز از کشتار داعی به علت خبرچینی زیدیان، شکوه کرده است. ابن اسفندیار نیز گفته است داعی هر کسی که علاقه ای به مسوّده داشت را به قتل می رساند. حتی سمعانی گزارشی دارد که
یکی از اهالی استرآباد در زمان داعی حسن بن زید تمام اموالش را فروخت تا از ظلم او خلاص شده و به نیشابور کوچ کند. همچنین گزارش هایی از «جهاد با کفار» و قتل دو هزار کافر در دیلم و تقسیم غنائمشان، یا در جایی قطع دست و پای هزار دیلمی، که پس از نصیحت های داعی به سرقت و فسادشان ادامه دادند، وجود دارد. حسن بن زید پیش از آن که بمیرد، خبر مرگ خود را در شهر آمل منتشر کرد و تشییع جنازه ای برای خود ترتیب داد و افرادی که از مرگ او شادمان شده بودند و علیهش اقدام کردند را در مسجد جامع شهر محاصره کرده و به قتل رساند و اجسادشان را در گودالی در شرق مسجد انداخت که سال ها به «مزار شهدا» معروف بوده است. یکی از دلایل خشونت داعی کبیر و برادرش علیه دیگر علویان را احتمالاً ترس این دو از رقابت دیگر سادات برای رسیدن به حکومت و گرفتن جایگاهشان بوده است. از آنجا که در مذهب زیدیه هر یک از سادات می توانند با قیام علیه ظلم به مقام «امامت» دست یابند و وجود چند امام در یک زمانه نیز ممکن بوده است، داعی و برادرش حتی به تمایلات احتمالی دیگر سیدها واکنش نشان می دادند. مذهب. حسن بن زید پیرو شاخهٔ جارودیه در مذهب زیدیه بوده است. او در سیاست های مذهبی
خویش، رسوم، فقه و کلام معتزلی را به شکلی رسمی اجرا می کرد. وی جنبش خود را بر سه اصل بنا نمود که در زمان گرفتن بیعت از اهالی کلار نیز بر این اصول تأکید کرده است: وی پس از رسیدن به حکومت، مذهب زیدیه را دین رسمی کشور اعلام نمود و در بخشنامه ای صادر کرد و در آن نوشت: این بیانیه با اعتقادات زیدیان امروزی تفاوت داشته و به اعتقادات شیعیان دوازده امامی نزدیک تر است. گرچه اغلب مورخان وی را زیدی می دانند، تعدادی نیز وی را امامی معرفی کردند، که نمی تواند صحیح باشد و او طبعاً یک زیدی با فقه حنفی بوده است. کتاب های "الابانه" و "حسبه" از تألیف های اوست که زیدی بودنش را اثبات می کند. ارتباط با شیعیان امامیه. طبری در کتابش از کشف ارتباطات مابین حسن بن زید و برادرزاده اش، محمد بن علی بن خلف (خالد) العطار، توسط جاسوسان دستگاه عباسی حرف به میان آورده و این در صورتی است که این فرد از هواداران علی النقی بوده و این مکاتبات مخفی به دستگیر شدن تعداد زیادی از رهبران شیعه امامیه در بغداد انجامید. از طرف دیگر گزارش هایی از سخت گیری داعی بر شیعیان امامی وجود دارد و در این دورهٔ زمانی اختلاف عمیقی میان زیدی ها و امامی ها ایجاد شده بود و
به آن ها مرتباً «اصحاب السیف» و «اصحاب الامامة» می گفتند. مواجهه عبدالعظیم حسنی با حسن بن زید نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ زیرا تا سال ۲۵۰ هجری عبدالعظیم حسنی در تبرستان زندگی می کرد اما از سال ۲۵۰ که داعی کبیر وارد تبرستان شد، او از تبرستان خارج و به ری مهاجرت کرد و در نهایت در سال ۲۵۲ در ری از دنیا رفت. با توجه به جایگاه ویژه عبدالعظیم حسنی در نزد امامیه مخصوصاً تاکیدات که از سوی امامان معصوم شبیه داشته است عدم همراهی با داعی کبیر و قیام علویان تبرستان محل سؤال است که آیا از روی تقیه بوده است یا عدم اعتقاد به قیام؟ نظراتی دربارهٔ سفیدی پرچم داعی. داعی رنگ سفید را برای پرچم خود برگزید؛ این پرچم ها بعدها نشانهٔ مشخص وی گشت و در لشگرگاه هایش آن را به روی درختان آویزان می نمود. خلفای عباسی از پوشش سیاه بهره می بردند و برهمین اساس «سیاه جامگان» یا «مسوده» خوانده می شدند، اغلب آنان نیز اهل تسنن بودند؛ لیکن داعی کبیر شیعه بود و مخالف مذهبی آنان به شمار می رفت و از پوشش های سفید رنگ استفاده می کرد. توجه به مرقد ائمه. روی کار آمدن داعی مقارن با مرگ متوکل عباسی و روی کار آمدن منتصر بود. منتصر که خود را «شیعه» می خو
اند، سعی در نزدیکی با علویان داشت و اجازه به مرمت ابنیه شیعیان داد. داعی کبیر در این فرصت هر جا دخمه و مقبره ای ساخت و حرم امام حسین که در عهد متوکل تخریب شده بود را اندکی بازسازی کرد. بنا بر نقلی، حسن بن زید نخستین فردی بود که بر مرقد علی بن ابی طالب در نجف، دیواری بنا کرد و به تعمیر آنجا پرداخت. این در حالی است که عده ای دیگر محمد بن زید را نخستین فردی می دانند که قبر علی را تعمیر نموده است. زبان و ادبیات. در زمان حکومت داعی کبیر فضای جامعهٔ طبرستان در کوهستان و جلگه متفاوت بود. در شهرهای دشت زبان عربی غالب شده بود و بحث پیرامون قرآن و گرایش های مذهبی و دسته بندی های دینی بسیار بود و از این بستر افرادی مانند محمد بن جریر طبری رشد یافتند که هیچ عنایتی به طبرستان ندارند. حتی سه قرن بعد، هنگامی که ابن اسفندیار تاریخ سرزمین طبرستان را به نگارش درآورد، زبان عربی در آن می چلبد. اما در کوهستان های طبرستان فضای متفاوتی وجود داشته. در آنجاست که زبان طبری به بقای خود ادامه می دهد و مرزبان بن رستم، شاهزادهٔ باوندی، کتاب هایی به این زبان نوشته است. گرچه بیانیهٔ رسمیت تشیع در زمان داعی کبیر در دشت های طبرستان ابلاغ گشت
و جلگه نشینان طبرستان به این مذهب درآمدند ولی در کوه ها حتی تا دو قرن بعد، هنوز نشانه هایی از ادیان باستانی مردم وجود دارد. آثار حسن بن زید. حسن بن زید مؤلف کتاب هایی با نام های و "البیان" بوده است که امروزه از آن ها هیچ اثری نمانده است. از آنجا که سادات علوی طبرستان در ادبیات عربی دستی داشته اند، بارگاه آنان محل «نشو و نما و ملجاء و ملاذ» پژوهشگران دینی و سایر ادیبان زمانه بوده است. به عنوان مثال، قصیدهٔ «ابی مقاتل ضریر»، شاعر نابینای رازی، در وصف حسن بن زید، هنوز هم شهرت بسیاری دارد. همچنین کتاب "اخبار الخلفاء صولی" حسن بن زید را شاعر و آگاه به نقد شعر] معرفی می کند و شعرهایی را به او نسبت می دهد. از جمله ابیاتی که فی البداهه به همراه خانوادهٔ سلیمان بن عبدالله برای او فرستاد. در همین سال او پس از ورود به شهر ساری، ابوالغمر هارون بن محمد، شاعری که علیه او اشعاری سروده بود، را به محبس انداخت و او را متهم به جاسوسی برای عباسیان کرد و تا زمانی که قصیده ای در حمایت داعی نسرود، او را آزاد نکرد. سکه ها. برنهارد دارن، در کتاب "کاسپیا"، نوشته است، یک سری سکه در اطراف آبسکون پیدا کرده اند که تاریخشان مربوط به دوره ف
رمانروایی حسن بن زید است. این سکه ها حاوی آیه ای هستند که می گوید: «». مفهوم این آیه چنان است که «خداوند به کسانی که درحال جنگ بودند اجازه داد چون به ایشان ظلم می شد.» ارنست کونیک، مورخ روس، احتمال داده که این آیه را بدان جهت نوشته اند که در آن دوره روس ها آبسکون را تصرف کرده بودند و داعی می خواست با این آیه مردم را تشویق به جنگیدن با متجاوزان کند. گفتنی است که چند سکه این گونه در فرح آباد هم پیدا شده است. سکهٔ دینار طلایی از حسن بن زید، در کتابخانه و موزه ملی ملک در تهران نگهداری می شود که در سال ۲۵۸ هجری، با ضخامت ۱ میلیمتر و قطر ۲ سانتیمتر و ۱ میلیمتر، ضرب شده است.
محمود شاهرخی(۱۳۰۶ بم-۱۳۸۸ تهران) دانش آموختهٔ علوم اسلامی و شاعر معاصر ایرانی بود. تخلص شعریش جذبه بود. وی در حوزه علمیه نجف و مدرسه فیضیه درس خوانده بود. و در سال ۱۳۸۱ به عنوان چهره ماندگار انتخاب شد و علاقه ی خاصی به متون عرفانی به ویژه عطار داشت. شعر او به نام «دلیران و مردان ایران زمین»، علی رغم ارزش کم ادبی و تقلیدی بودن، در کتاب فارسی دهم چاپ شد و طعن و لعن بسیاری از دانش آموزان را برانگیخت. زندگی. محمود شاهرخی در سال ۱۳۰۶، در بم از توابع استان کرمان به دنیا آمد. وی مادرش عمومی بود، منتسب به میرزا حسین ملقب به رونق علی کرمانی است و دوران کودکی و تحصیلات ابتدایی را در بم گذراند و تحصیلات متوسطه را در کرمان و یزد به پایان برد. پس از آن در مدرسه معصومیه کرمان، که خاص طلاب علوم دینی است به فراگرفتن مقدمات زبان عربی پرداخت. شاهرخی در همان زمان با سید محمد و متخلص به مجذوب از اهالی یزد که برای وعظ و خطابه به بم آمده بود آشنا شد و سر انجام به همراه او، به یزد رفت و در خانه او ساکن شد و در مدرسه خان یزد به ادامه تحصیل پرداخت و دختر او را به عقد خود درآورد. شاهرخی پس از آن برای مدتی در یزد به تحصیل اشتغال داشت و
سپس به نجف رفت و در مدرسه کبرای آخوند خراسانی اقامت گزید و به تحصیل ادامه داد. شاهرخی پس از چندی به علت ضعف مزاج و هوای نامساعد نجف، به بیماری ریه مبتلا شد و ناگزیر به ایران مراجعت کرد و در فیضیه قم به تحصیل پرداخت، سپس به علت تشدید بیماری به تهران آمد و در یکی از آسایشگاه ها بستری شد. او پس از بهبود و سلامتی، درگیر امور معیشتی شد و به همین علت از کسوت طلبگی بیرون آمد و در بخش خصوصی به فعالیت پرداخت. شاهرخی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، همکاری خود را با صدای جمهوری اسلامی آغاز کرد و به نوشتن مقالات و برنامه هایی با عناوین «تا به خلوتگاه خورشید»، «تا به سرمنزل عنقا»، «سیری به پای دل» و «نوای نی» در زمینه ادب و عرفان پرداخت. شعرهای «شاهرخی» پس از پیروزی انقلاب به صورت پراکنده در بیشتر مطبوعات کشور، جُنگ های ادبی و مجموعه شعرهای مختلف گردآوری شده، انتشار یافته است. او از زمره شاعرانی بود که پس از آغاز جنگ ایران و عراق، بسیاری از شعرهای خود را در موضوع جنگ سرود و در شب های شعر دفاع و مقاومت و همایش های سراسری شعر حضور گسترده داشت. او در طول فعالیت خود، با بسیاری از مراکز ادبی و فرهنگی از جمله حوزه هنری، صدا