Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
ارنست بای کوروما (زاده ۲ اکتبر ۱۹۵۳)، رئیس جمهور اسبق کشور سیرالئون از سپتامبر ۲۰۰۷ به مدت دو دوره ۵ ساله، تا سپتامبر ۲۰۱۷ بود. وی قبل از ورود به سیاست در سال ۲۰۰۲، بیش از ۲۴ سال مشغول به کار در صنعت بیمه خصوصی بود. کوروما، مدیر عامل شرکت اعتماد بیمه از سال ۱۹۸۸ تا سال ۲۰۰۲، و همچنین مدیر عامل یکی از بزرگترین شرکت های بیمه در سیرالئون بود. او سال ۱۹۷۶ فارغ التحصیل از دانشگاه خلیج ، قدیمی ترین دانشگاه در غرب آفریقا، شد. وی، عضو پارلمان سیرالئون به نمایندگی از منطقه خود ، از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۷ بوده و در سال ۲۰۰۵، رهبر اقلیت پارلمان سیرالئون انتخاب شد و تا ریاست جمهوری در سال ۲۰۰۷ در این سمت باقی ماند. انتخابات ریاست جمهوری سیرالئون سال ۲۰۰۷ و ۲۰۱۲. کوروما در دور اول از حزب اپوزیسیون کنگره ملی متحد با کسب حدود ۶۰ درصد آرا توانست بر سولومان بروا از حزب حاکم ملت با کسب ۲۰ درصد آرا، پیروز شود. او جایگزین احمد تجان کابا، رئیس جمهور سابق سیرالئون شد. کوروما برای دومین بار در انتخابات ریاست جمهوری سیرالئون سال ۲۰۱۲، با کسب ۵۸٫۷ درصد آرا توانست در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری سیرالئون پیروز شود. جولیوس مآدا، مهمترین رقی
ب وی ۳۷٫۴ درصد آرا را بدست آورد. بر اساس قانون اساسی سیرالئون، کوروما نمی تواند برای سومین بار رئیس جمهور شود.
گابریل اس. مَکْت یک بازیگر آمریکایی است. مَکْت بیشتر برای بازی در فیلم "روح" شناخته می شود. از نقش های مهم اخیرش می توان به بازی در نقش هاروی اسپکتر در مجموعهٔ تلویزیونی "سوتس"، که از شبکهٔ یواس ای نتورک پخش می شود، اشاره کرد.
انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری مصر از ۲۶ تا ۲۸ مه ۲۰۱۴ برگزار شد. انتخابات برای شهروندان خارج از مصر از ۱۵ مه به مدت ۵ روز برگزار شد. پیشینه. در پی کودتای ۲۰۱۳ مصر و برکناری محمد مرسی رییس جمهور قانونی مصر، دولت موقت قرار شد طی دوره ای انتقالی در اوایل سال آینده انتخابات را برگزار کند در فروردین ۱۳۹۲ در اقدامی بی سابقه دادگاه مصر ۵۲۹ اخوانی را به اتهام خشونت طی محاکمه ای سه روزه به اعدام محکوم کرد، از جمله محمد بدیع رهبر اخوان المسلمین مصر و سعد کتاتنی رئیس مجلس پیشین مصر. اخوان المسلین این اقدام را نسل کشی خواند. داوود اغلو وزیر خارجهٔ ترکیه این اقدام را دشمنی با مردم سالاری خواند و جان کری وزیر خارجهٔ آمریکا خواستار لغو این حکم شد. کری پیش از این گفته بود که جوانان مصری بی هیچ انگیزه ای دینی وارد میدان تحریر شده بودند و اخوان المسلمین انقلاب را ربوده بود و هدف از کودتای ارتش را تلاش برای بازگرداندن مردم سالاری خوانده بود که خشم اخوان را برانگیخته بود. گفته شده که ارتش مصر می داند اگر اخوان المسلمین آزاد باشد مانند گذشته در انتخابات خواهد بُرد و با این کار در صدد حذف رقیب و در دست گرفتن قدرت است. برگزاری. ان
تخابات از ۹ صبح تا ۲۱ در ۵ خرداد و نیز از ۹ تا ۲۲ در ۶ خرداد برگزار گردید. انتخابات در حالی آغاز شد که اخوان المسلمین و جنبش مشروعیت تحریمش کرده بودند. شیخ یوسف قرضاوی از حامیان سرشناس محمد مرسی شرکت در انتخابات را حرام اعلام کرده بود. با این حال شیخ احمد طیب شیخ دانشگاه ازهر با انداختن رای خود مردم را به انتخابات دعوت کرد. نمایندگان حمدین صباحی در برخی منطقه ها دستگیر شدند که با اعتراض مردم مواجه شد. به رغم اینکه انتخابات اجباری بود و دولت برای کسانی که در انتخابات شرکت نکنند ۵۰۰ پوند مصر (حدود ۷۰ دلار آمریکا) جریمه در نظر گرفته بود، انتخابات یک روز تمدید شد. واکنش ها به تمدید انتخابات منفی بود. بهابازار (بورس) مصر ۶ میلیارد پوند سقوط کرد. بسیاری از حامیان حمدین صباحی انتخابات را تحریم کردند و از نمایندگی های دفتر او خارج شدند. نتیجه. در انتخابات مصر که از ۵ تا ۷ خرداد ۱۳۹۳ برگزار شد، از مجموع ۲۵٬۵۷۸٬۲۲۳ رای سیسی با ۲۳٬۷۸۰٬۱۰۴ رای موفق به کسب ۹۶٫۹۱٪ و صباحی با به دست آوردن ۷۵۷٬۵۱۱ رای ۳٫۰۹٪ رای ها را به دست آورد. در انتخابات خارج مصر نیز از مجموع ۳۱۸٬۰۳۳ رای ۳۱۳٬۸۳۵ رای درست بود که از آن میان سیسی با ۲۹۶٬۶۲۸
رای موفق به کسب ۹۴٫۵۲٪ و صباحی با به دست آوردن ۱۷٬۲۱۷ رای ۵٫۴۹٪ آراء را به دست آورد. در تهران نیز سیسی ۱۸ رای و صباحی ۸ رای آورد .
پاتریک یوهانس آدامز یک هنرپیشه کانادایی است. او بیشتر برای بازی در نقش مایک راس در مجموعهٔ تلویزیونی کت شلواری ها که از شبکه یواس ای نتورک پخش می شد، شناخته شده است. او در فیلم "خشم" و سریال "بچه رزماری" بازی کرده است.
سومان یا هامور خالدار قهوه ای از ماهیان خلیج فارس است. این گونه روی کرانه های صخره ای مرجانی و بسترهای سنگی از عمق ۵ متر تا عمق ۲۸۰ متر زیست می کند. تغذیه آن از ماهیان کوچک، خرچنگ ها و سَرپاوَرها صورت می گیرد. ویژگی ها. رنگ عمومی بدن سومان قهوه ای است که در بخش شکمی روشن تر می شود و بدن مملو از خال های قهوه ای تیره شش گوش و گرد است، سرپوش آبششی دارای ۳ عدد خار، فلس های روی سر از نوع مدور و فلس های روی بدن از نوع شانه ای می باشند. خط جانبی دارای ۱۳۰ فلس، پیش سرپوش برانشی در لبه خلفی دندانه دار است و قدری در گوشه استطاله پیدا می کند و در آنجا دندانه ها کمی ردیف تر می گردند، اولین کمان آبششی دارای ۳۱ عدد خار آبششی کوتاه، باله پشتی ۱۱ شعاع سخت و ۱۷ شعاع نرم شکمی و یک شعاع سخت و ۵ شعاع نرم دارند. حاشیه انتهای باله دمی سفید رنگ می باشد و رنگ عمومی بدن قهوه ای است. بیشینهٔ اندازه بدن سومان به ۷۵ سانتیمتر می رسد. صید سومان توسط قلاب دستی، تور گوشگیر و گرگور و ترال کف انجام می گیرد. منابع. ۱- صادقی، ناصر، ۱۳۸۰: ویژگی های زیستی و ریخت شناسی ماهیان جنوب ایران، انتشارات نقش مهر، ۴۳۸ ص. ۲- بلگواد، ه، لوپنتین، ب، ۱۹۴۴: ماه
یان خلیج فارس، ترجمه اسماعیل اعتماد و بابا مخیر، ۱۳۶۹، انتشارات دانشگاه تهران، ۲۵۷ص. ۳- نوربخش، حسین، ۱۳۷۰: پژوهشی پیرامون صید، دریا و ابزیان خلیج فارس، انتشارات امیر کبیر.
کورش و ذوالقرنین کتابی است شامل بر ۱۱ مقاله در مورد کوروش بزرگ، تحت ویرایش عسگر بهرامی منتشر شده است. مجموعهٔ حاضر دربردارندهٔ مقالات ارائه شده در همایش «کورش هخامنشی و ذوالقرنین» است که در ششم خردادماه ۱۳۸۹ از سوی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد. در این همایش، گذشته از چند سخنرانی افتخاری، سیزده مقالهٔ پذیرفته شده از سوی دبیرخانه نیز ارائه شد. با این همه یک مقاله (خضر و ذوالقرنین) که تا هنگام برگزاری همایش آماده نشده بود، نیز به این مجموعه افزوده شد. همچنین از میان دهها مقالهٔ ارزشمند که پیشتر در این زمینه ها منتشر شده اند و اغلب آنها اکنون در دسترس پژوهشگران نیستند، یک مقاله (کورش و کیخسرو) را با توجه به موضوع، و کسب اجازه از نویسندهٔ آن، به این مجموعه افزوده ایم. این دو مقاله را در بخش «پیوستها» آورده ایم که در پایان آن نیز فهرستی زیر عنوان «پاره ای نوشته ها در بارهٔ کورش بزرگ، پادشاه هخامنشی» آمده است. و سرانجام اینکه برای کامل تر شدن کتاب، گزارشی از روند برگزاری همایش و سخنرانیهای ارائه شده را هم به آغاز آن افزوده ایم. گفتنی است که برای یکدست شدن مجموعه کوشیده ایم تا جای ممکن رسم الخط همهٔ مقالات
به یک شیوه درآید، جز مقالهٔ «ذوالقرنین: اسکندر یا کورش؟» که به خواست و تأکید نویسنده، به شیوهٔ ایشان آمده است.
ریک هافمن یک بازیگر آمریکایی است. او بیشتر برای بازی در نقش پاتریک ون دورن در مجموعه جیک در حال پیشرفت شناخته می شود و از نقش های مهم او می توان به بازی در نقش لوئیز لیت (لویس) در مجموعهٔ تلویزیونی کت شلواری ها که از شبکه یواس ای نتورک پخش می شد، اشاره کرد. از فیلم های معروف او می توان به بازی در فیلم محکوم شده، روز شکرگزاری، پستی و من عاشق کار شما هستم اشاره کرد.
مگان، دوشس ساسکس (ریچل مگان مارکل؛ زادهٔ ۴ اوت ۱۹۸۱) مدل و بازیگر سابق آمریکایی و همسر شاهزاده هری، دوک ساسکس است. او بیشتر برای بازی در نقش ریچل زین در مجموعه تلویزیونی "کت شلواری ها" که از شبکه یواس ای نتورک پخش می شد، شناخته شده است. اوایل زندگی. مگان مارکل در سال ۱۹۸۱ در شهر لس آنجلس متولد و در همان جا بزرگ شد. مادر آفریقایی-آمریکایی تبار او مربی یوگا است و پدر او هم که اصلیتی دانمارکی-ایرلندی دارد، مدیر فیلمبرداری بود. او در یک کالج دخترانهٔ کاتولیک تحصیل کرد و بعد از آن در سال ۲۰۰۳ از دانشگاه نورث وسترن در رشتهٔ تئاتر و روابط بین الملل فارغ التحصیل شد. مارکل پیش از شروع حرفهٔ بازیگری، شغلی نیمه وقت در حوزهٔ سیاست داشت. او بعد از پایان سال سوم دانشگاه، در سفارت آمریکا در بوئنوس آیرس، پایتخت آرژانتین، مشغول به کار شده بود. زندگی خصوصی. مگان در سال ۲۰۱۱ پس از هفت سال دوستی با ترور انگلسون، تهیه کنندهٔ سینما، ازدواج کرد و دو سال بعد در سال ۲۰۱۳ از یکدیگر جدا شدند. بعد از این جدایی، مگان با روری مک لوری، بازیکن گلف و سپس با کوری ویتیل، آشپز مشهور کانادایی، رابطه داشت. مگان مارکل و شاهزاده هری که از ژوئن ۲۰۱۶
با هم دوست بوده و قرار می گذاشتند و اوایل نوامبر ۲۰۱۷ بدون اعلام عمومی، نامزد کردند. نامزدی آنها در ۲۷ نوامبر ۲۰۱۷ به صورت رسمی از طریق دربار سلطنتی بریتانیا اعلام شد و ازدواج این زوج در ۱۹ ماه مه ۲۰۱۸ در کلیسای سنت جرج انجام گرفت. مارکل اعلام کرد که پس از ازدواج با هری قصد دارد از بازیگری کناره گیری کند و وقت خود را به فعالیت های بشردوستانه اختصاص دهد. اولین فرزند دوک و دوشس ساسکس، آرچی هریسن مونتباتن-وینزر، در ۶ مهٔ ۲۰۱۹ متولد شد. دومین فرزند آن ها، لیلیبت دایانا مونتباتن-وینزر، در ۴ ژوئن ۲۰۲۱ به دنیا آمد. فعالیت های بشر دوستانه. مگان مارکل فعالیت های بشر دوستانه هم داشته است. در سال ۲۰۱۶، او به عنوان سفیر بین المللی سازمان چشم انداز جهانی کانادا (World Vision Canada) برای کمپین آب پاکیزه به کشور آفریقایی رواندا، سفر کرد. او همچنین به عنوان یک حامی در سال ۲۰۱۴ برای کمپین برابری جنسیتی نهاد امور زنان سازمان ملل متحد، فعالیت می کرد و در همان سال هم سفری به افغانستان داشت. علاوه بر این، مارکل از مشاوران خیریهٔ بین المللی دنیای جوان (One Young World) است. او سخنرانی هایی هم دربارهٔ برابری جنسیتی و برده داری مد
رن در سال ۲۰۱۴ در دوبلین و در سال ۲۰۱۶ در اتاوا داشت.
هپاتکتومی یا کبد برداری به عمل جراحی برداشتن (حذف) تمام یا قسمتی از کبد گفته می شود. این عبارت همچنین برای حذف کبد در حین پیوند کبد به کار می رود. ریشه شناسی. کلمه هپاتکتومی (Hepatectomy) اشتقاقی از زبان یونانی و لاتین است. در زبان لاتین کلمه hēpaticus به معنای کبد است و ectomy- که از زبان یونانی می آید(ektomē) به معنای حذف کردن می باشد. تاریخچه. اولین هپاتکتومی توسط Ichio Honjo (دانشگاه کیوتو) در سال ۱۹۴۹ میلادی به انجام رسید. و Jean-Louis Lortat-Jacob در سال ۱۹۵۲ میلادی خانم ۵۸ ساله ای که با تشخیص سرطان کولون در بیمارستان بستری شده بود و دارای متاستاز به کبد بود را مورد عمل قرار داد. اندیکاسیون ها. بیشترین هپاتکتومی ها برای درمان نئوپلاسم کبدی؛ چه به صورت خوش خیم و چه بد خیم مورد استفاده قرار می گیرد. نئوپلاسم های کبدی خوش خیم شامل آدنوم هپاتوسلولار، همانژیوم، هیپرپلازی کانونی ندولر می باشد. شایع ترین نئوپلاسم های (سرطان) بد خیم کبدی شامل متاستاز به کبد می باشد، که بیشتر متاستازها مربوط به سرطان روده بزرگ است. رایج ترین سرطان کبد اولیه از نوع کارسینوم هپاتوسلولار می باشد. هپاتکتومی همچنین برای درمان سنگ کیس
ه صفرا یا انگل داخل کیست کبدی به انجام می رسد. تشخیص و مراقبت های قبل از عمل. سرطان کبد با نیاز به هپاتکتومی از روش های زیر تشحیص داده می شود: تکنیک جراحی. عمل جراحی هپاتکتومی یکی از اعمال بزرگ یا ماژور می باشد که زیر بیهوشی عمومی به انجام می رسد. این عمل به صورت لاپاراتومی انجام می شود. به طور معمول برش دو طرفه زیر دندهای یا شورون (chevron) مورد استفاده می گیرد و ممکن است به خط وسط گسترش یابد (برش Calne یا مرسدس بنز). ممکن است هپاتکتومی به صورت آناتومیکی باشد یعنی خطوط برش مطابق با یک یا چند قسمت از بخش های عملکردی کبد باشد (رجوع شود به آناتومی کبد) یا به صورت غیر آناتومیکی یا غیر منظم. هپاتکتومی آناتومیکی به طور معمول ترجیح داده می شود زیرا در آن درصد خونریزی و فیستولهای صفراوی کمتر است، البته هپاتکتومی غیر آناتومیکی نیز می توند به خوبی نوع آناتومیکی باشد. در طول هپاتکتومی جهت کاهش خونریزی از مانور پرینگل (Pringle manoeuvre) استفاده می شود، با این حال این می تواند منجر به آسیب برقراری مجدد جریان خون در کبد به علت ایسکمی شود. مراقبت های بعد از عمل. بعد از هپاتکتومی فرایند بهبود آغاز می شود. زمان مورد نیاز بس
تگی به شرایط بیمار دارد و از بیماری به بیمار دیگر متفاوت است. بیماران در روزهای ابتدایی بعد از جراحی درد را تجربه می کنند و به این منظور از داروهای ضد درد استفاده می شود. بیمار برای مدتی دچار خستگی یا ضعف است و همچنین اسهال بوده و احساس پری در شکم می کند. بیمار باید از نظر خونریزی، عفونت، نارسایی کبد، یا مشکلات دیگر تحت مراقبت قرار گیرد تا در صورت بروز مشکل اقدامات پزشکی فوری به انجام برسد. بعد از هپاتکتومی توتال و بعد از پیوند کبد بیمار به طور معمول برای چند هفته در بیمارستان تحت مراقبت قرار می گیرد. بیمار گیرنده کبد در طول این مدت تحت نظارت کامل تیم پزشکی است و داروهایی جهت جلوگیری از رد پیوند دریافت می نماید که ممکن است باعث پف صورت، فشار خون بالا یا افزایش موهای بدن شوند. عوارض و خطرات احتمالی. عوارض ریوی از جمله:
نشانگان ادواردز (Edwards Syndrome) (که با نام تریزومی ۱۸ نیز شناخته می شود) نوعی ناهنجاری کروموزومی است که به دلیل سه تایی شدن کروموزم هجدهم رخ می دهد. کروموزوم اضافی ممکن است کاملاً جدا یا چسبیده به کروموزوم دیگر باشد. این تریزومی معمولاً در اثر اشتباه در مرحله ی جداشدن کروموزوم های هومولوگ در میوز (یا پدر یا مادر) اتفاق می افتد. بیماریزایی. هرچند این بیماری پس از سندرم داون دومین تریزومی شایع است ولی اصولاً نادر است و تقریباً یک در هر ۶۰۰۰ تولد زنده رخ می دهد. ۸۰٪ از جنین های مبتلا به این نشانگان دختر هستند. بیشتر جنین های مبتلا به دلیل نقایص قلبی و کلیوی قبل از زایمان می میرند. نوزادان مبتلا ممکن است همه یا برخی از این مشکلات را داشته باشند: نقایص قلبی (نقص دیواره بین بطنی، نقص دیواره بین دهلیزی، مجرای شریانی باز)، ناهنجاری های کلیوی، برآمدگی احشا جنین (امفالوسل)، بن بست مری، اشکالات دستگاه گوارش، عقب ماندگی ذهنی، اختلال رشد، دیسفاژی (دشواری در بلع)، تنگی نفس و آرتروگریپوزیس (اختلالات در مفاصل و عضلات) برخی از ناهنجاری های ظاهری که مبتلایان به این نشانگان دچار آن هستند عبارتند از میکروسفالی (سر کوچک)، گوش
های کوچک و بدشکل، فک کوچک غیرعادی (میکروگناتیسم)، لب شکری، بینی به سمت بالا، تنگی شکاف چشمی، فاصله ی زیاد چشم ها، افتادگی پلک، کوتاهی استخوان سینه، دست های گره کرده، کیست کوروئید پلکسوس، انگشت شست یا ناخن های کم رشدیافته، دست چنبری رادیال، انگشتان چسبیده ی دوم و سوم پا، پاچنبری، گودی کف پا و نهان بیضگی در پسران. در رحم شایع ترین شاخصه، ناهنجاری های قلبی به همراه ناهنجاری های دستگاه عصبی مرکزی مانند شکل سر غیرعادی می باشد. شایع ترین ناهنجاری درون جمجمه ای، وجود کیست های کوروئید پلکسوس است که به صورت بسته های پر از مایع روی مغز قرار گرفته اند. هر چند وجود این کیست ها الزاماً مشکل ساز نیست اما می تواند نشانه ی تریزومی ۱۸ باشد. گاهی اوقات نیز زیاد بودن مایع آمنیوتیک (در کیسه ی جنین) یا پُلی هیدرآمنیوس دیده می شود. پانویس. syndrome Edwards syndrome
سندرم پاتو (Patau syndrome) حضور یک کروموزوم اضافی ۱۳ در سلول است؛ در نتیجه به جای دو نسخه از یک کروموزم سه نسخه از آن وجود دارد. تریزومی معمولاً در اثر اشتباه در مرحله جداشدن کروموزوم های هومولوگ در میوز (یا پدر یا مادر) اتفاق می افتد. بیماریزایی. سندرم پاتو بیماری بسیار نادری است و حدود یک در هر ۲۰،۰۰۰ تولد زنده روی می دهد. در این بیماری ناهنجاریهای مغزی (مانند عقب ماندگی ذهنی و میکروسفالی)، ناهنجاریهای عضلانی اسکلتی و پوستی (پلی داکتیلی و لب شکری) و ادراری مشاهده می شود. پانویس. syndrome Patau syndrome
اندرو تریدگل برنامه نویس رایانه اهل استرالیا است که بیشتر به خاطر مشارکت در پروژه سرویس دهنده فایل سامبا و همچنین به خاطر همکاری در اختراع کردن الگوریتم rsync شناخته می شود. او همچنین به خاطر آنالیز کردن الگوریتم ها و پروتکل های انحصاری به منظور پیاده سازی نسخه ای آزاد و متن باز از آن پروتکل یا الگوریتم شناخته می شود. تریدگل یکی از اصلی ترین توسعه دهندگان سامبا است. او به آنالیز کردن پروتکل SMB پرداخته است که این پروتکل در سیستم عامل مایکروسافت ویندوز برای سرویس اشتراک گذاری فایل در شبکه و گروه های کاری استفاده می شود. او یک اختصاص دهنده سلسله مراتبی حافظه به نام talloc نوشته است که در اصل بخشی از سامبا محسوب می شود. او در پایان نامه دکتری خود، در توسعه rsync و به خصوص الگوریتم مورد استفاده آن همکاری کرد. rsync ابزاری مؤثر برای انتقال دادن فایل ها تحت شبکه و همگام سازی آنها است. تریدگل نویسنده اصلی rzip است که از الگوریتمی مشابه الگوریتم rsync استفاده می کند. در سال ۲۰۰۵، بنیاد نرم افزارهای آزاد، جایزه پیشرفت در نرم افزار آزاد را به تریدگل اهدا کرد. در سال ۲۰۰۸، هم انتشارات اورلی و گوگل، جایزه متن باز آوریلی
را به تریدگل اهدا کردند.
حسن و قبح افعال موضوعی در علم کلام است که به منشأ نیکی و بدی رفتارهای انسان می پردازد. طبق دیدگاه شیعه و معتزله برخی افعال ذاتاً بد و نبایسته و برخی ذاتاً خوب و بایسته هستند و به عبارت دیگر حسن و قبح افعال ذاتی است و انسان مستقل از شرع با عقل مستقلاً خود قادر به تشخیص آن می باشد. این دیدگاه قائل به حسن و قبح ذاتی عقلی افعال است. در مقابل اشاعره معتقدند حسن و قبح افعال ذاتی نیست بلکه شرعی است و انسان برای تشخیص آن نیازمند راهنمایی شرع است و باید حسن و قبح افعال را به طور تعبدی بپذیرد. تاریخچه و تطور نظریه حسن و قبح. برخی از محققان معتقدند که نظریه حسن و قبح سه مرحله تاریخی را پشت سر گذاشته است: معناشناسی. حُسن و قُبح از مباحث عمده در کلام اسلامی و به تَبَع، مبحثی در اصول فقه به شمار می آید. این بحث ناظر به ارزش هنجاری عمل است. لغت «قبح» در قرآن کریم تنها یک بار به صورت «مقبوحین» آمده است که به معنای زشتی چهره است، ولی «حسن» در قرآن دفعات زیادی به کار رفته است. ازجمله در «احسن» درمقابل «احساء»، «حسنة» درمقابل «سیئة»، به کار رفته اند. سیر حسن و قبح از زیبایی شناسی به سوی علم اخلاق بوده است. نصرالله پورجوادی بر ا
ین باور است که حسن به همراه کلمهٔ «ملاحت» از واژگان قرآن است که در زبان و ادب پارسی به معنای خوبی و نیکویی و درمقابل قبح به کار رفته است. محسن جوادی و محمدی شیخی در معناشناسی ای که برای حسن و قبح کرده اند چهار معنای عمده را چنین ذکر کرده اند: زمینه های شکل گیری. زمینه قرآنی. گرچه حسن و قبح و به عنوان یک نظریه مستقیماً در قرآن دیده نمی شود ولی به نظر حجت الاسلام پاکتچی زمینه های طرح آن در آیاتی که بتاکید مرتکب شدن ظلمی توسط خداوند را مردود می شمارند می توان مشاهده کرد. گرچه که نمی توان نظریه حسن و قبح را به صورت مستقبم در ضمن آیات قرآنی مشاهده کرد و دلالتی برای آن یافت ولی از سیاق ضمنی آیات و زمینه های طرح آنان می توان این نکته را دریافت که این نظریه به صورت ضمنی می توان از آیات قرآن استخراج شود. در برخی آموزه های قرآنی به این نکته اشاره شده است که خداوند مرتکب ظلم نمی شود. علاوه بر این برخی آیات قرآن تصریح دارند که خداوند در روز قیامت هیچ ستمی روا نخواهد داشت. نمونه ای از این آیات را می توان در ذیل دید: وَوُضِعَ الْکِتَابُ فَتَرَی الْمُجْرِمِینَ مُشْفِقِینَ مِمَّا فِیهِ وَیَقُولُونَ یَا وَیْلَتَنَا مَالِ هَذَ
ا الْکِتَابِ لَا یُغَادِرُ صَغِیرَةً وَلَا کَبِیرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا یَظْلِمُ رَبُّکَ أَحَدًا ﴿۴۹﴾و کارنامه [عمل شما در میان] نهاده می شود آنگاه بزهکاران را از آنچه در آن است بیمناک می بینی و می گویند ای وای بر ما این چه نامه ای است که هیچ [کار] کوچک و بزرگی را فرونگذاشته جز اینکه همه را به حساب آورده است و آنچه را انجام داده اند حاضر یابند و پروردگار تو به هیچ کس ستم روا نمی دارد. دسته دوم از اوامر قرآنی ناظر به عنوان هایی است که قبل از پیدا شدن حکم شرعی مطلوبیت داشته اند مانند عنوان قسط که در موارد گوناگونی دیده می شود: وَلَا یَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَکْتُبُوهُ صَغِیرًا أَوْ کَبِیرًا إِلَی أَجَلِهِ ذَلِکُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَی﴿۲۸۲﴾ و چون گواهان احضار شوند، نباید خودداری ورزند؛ و از نوشتن (بدهی) چه خرد باشد یا بزرگ، ملول نشوید، تا سررسیدش (فرا رسد). این (نوشتنِ) شما، نزد خدا عادلانه تر، و برای شهادت استوارتر. لذا عنوان قسط و عدل و داد از جمله عناوینی است که گویا پیش تر از نزول قرآن معنای خود را
داشته است و شرایع آسمانی نیز برای بر پا داشتن آن آمده اند. علاوه بر این می توان به عنوان های فحشا و و منکر نیز اشاره کرد که مربوط به ارزش گذاری اعمال پیش از ورود شرع اند. البته این عناوین متعلق نهی خداوند قرار گرفته اند و متعلق امر شیطان. از جمله عناونی دیگر پیش از ورود حکم می توان به مفاهیم خباثت و طیبات سخن گفت. طیبات ناظر به آن نعمات خداوندی است که از مؤمنان خواسته می شود تا آن ها را بر خود حرام نکنند. کسی که طیبات را بر خودش حرام می کند در لسان قرآن نکوهش شده است. در حدیثی که از هند این ابی هاله فرزند خدیجه در وصف پیامبر، از حسن و قبح به جای طیب و خبیث استفاده شده است: «یحسن الحسن و یصوبه (او یقویه) و یقبح القبیح و یوهنه»: یعنی پیامبر امر حسن و نیکو را نیکو می داند و تأیید می کند و امر زشت و قبیح را خوار می شمارد. زمینه های بین ادیانی. اصحاب ادیان نیز بحث از حسن و قبح را در کنار بحث هایی چون عدل در پی گرفته اند. شهرستانی در کتاب نهایه الاقدام به ادیانی همچون ثنویه، تناسخیه و براهمه د راین زمینه اشاره کرده است. مانویان نیز به اتصاف اعمال به حسن و قبح ذاتی باور داشته اند. تناسخیه مورد نظر در متون اسلامی، با
مانویه اشتراک نظر دارند. براهمه نیز به این نکته اشاره کرده اند که عقل تام بر آنچه پیامبر می آورد می تواند ما را دلالت و راهنمایی کند و لذا ضرورت نبوت را انکار کرده اند. آن نیز بر این آورند که خداوند حکیم، خلق را تنها به آن چیزی که عقولشان رهنمایی و دلالت می کند ملزم به تعبد نمی کند. پاکتچی معتقد است که در صف آرایی اصحاب ادیان در باب حسن و قبح ذاتی می توان گفت که مانویانو براهمه موافق معتزله بوده اند و یهودیان و زردشتیان در تقابل با معتزله قرار می گیرند. وی بر این باور است که ادیان فاقد شریعت بر حسن و قبح ذاتی تأکید دارند چنان که دین مسیحی همانند براهمه و مانویان فاقد یک شریعت فراگیر و جامع است. زمینه های حدیثی. یکی از نکات راجع به روایاتی است که پیرامون جایگاه عقل در قیاس با ادله نقلی و سمعی است. در سده دوم قمری می توان گفت که عقل مورد توجه بوده است چنان که کتاب العقل داوود ابن محبر از آن حکایت دارد. محبر حسن معرفت به خدا و حسن طاعت را ناشی از عقل می داند. وی همچنین معتقد است کسی که عقل ندارد بتیع دین هم ندارد. در عین حال وی عقل را ابزاری می داند که با آن امر و نهی الهی را در می یابد. نکته مهم اینجاست که عقل
در احادیث امامیه جایگاهی بس ویژه دارد چنان که از آن با عنوان ما عبد به الرحمان و اکتسب به الجنان یاد شده است. بر اساس حدیثی که از امام صادق نقل شده است عقل تا بدان جا پیش می رود که نشان می دهد که خداوند را امری و نهی ای است که باید پیروی شود در حالیکه چیستی آن ها را در نمی یابد. در میان امامیه احادیثی وجود دارد که نشان می دهد نوعی موازات میان عقل و نقل وجود دارد و رابطه آن دو صرفاً طولی نیست. در حدیثی از امام صادق (ع)، عقل حجتی میان بندگان و خداست و در وصیت امام موسی کاظم (ع) خداوند حجت های ارسالی خود را با عقل تکمیل کرده است؛ و عقل حجت باطن دانسته شده است. این احادیث را می توان دال بر تشخیص حسن و قبح به واسطه عقل دانست. علاوه بر این حدیثی از امام صادق دربارهٔ سپاهیان عقل و سپاهیان جهل وجود دارد که دال بر نوعی عقل عملی و تشخیص حسن و قبح است. حسن و قبح نزد فرقه های کلامی. حسن و قبح نزد معتزله. متکلّمان معتزله:مسألهٔ حسن و قبح عقلی از اصول مورد قبول همه متکلمان معتزلی می باشد. شهرستانی آنجا که عقاید مورد اتفاق معتزله را بیان نموده، گفته است: «و اتّفقوا علی أنـّ اصول المعرفة، و شکر النّعمة واجبة قبل ورود السّمع
، و الحسن و القبح یجب معرفتهما بالعقل، و اعتناق الحسن، و اجتناب القبیح واجب کذلک» محور کلام معتزله را اصول پنجگانه:توحید، عدل، وعد و وعید، منزلة بین المنزلتین، امر به معروف و نهی از منکر، تشکیل می دهد، و قاعدهٔ حسن و قبح عقلی از مبادی اصل عدل به شمار می رود، زیرا توصیف افعال الهی به عدل و حکمت، و پیراسته بودن او از کارهای ناروا متوقف بر این است که افعال در ذات خود حسن یا قبیح بوده، و عقل بر ادراک حسن و قبح آن ها (فی الجملة) توانا باشد. قاضی عبد الجبار معتزلی در این باره می گوید: «الأصل الثّانی من الأصول الخمسة، الکلام فی العدل و هو کلام یرجع إلی أفعال القدیم تعالی جلّ و عزّ، و ما یجوز علیه و ما لا یجوز». آنگاه می گوید: «نحن إذا وصفنا قدیم تعالی بأنّه عدل حکیم، فالمراد به أنّه لا یفعل القبیح أو لا یختاره، و لا یخلّ بما هو واجب علیه، و أنّ أفعاله کلّها حسنة»، و پس از آنکه استدلال متکلمان عدلیه بر اثبات مدعای مزبور را یادآور شده گفته است: «فإن قیل:قولکم إنّه تعالی لا یختار قبح لعلمه بقبحه و بغنائه عنه، ینبیء علی انّه یقبح من تعالی فعل من الأفعال، و نحن لانساعدکم علی»، و در پاسخ گفته است: «قیل له إنّ القبیح إنّما
قبح لوقوعه علی وجه، فمتی وقع علی ذلکـ الوجه وجب، سواء وقع من اللّه تعالی، أو من الواحد منّا، و هذه لةکبیرة اختلف الناس فیها». مقصود از «مسئله کبیرة» همان قاعده حسن و قبح عقلی است که نامبرده در ادامه بحث خود به بررسی آن پرداخته است. معتزله خدا را خالق اعمال انسان و حیوان نمی دانند و عباد را در فعل حسنات و سیّئات، مستقلّ دانسته اند و ارادهٔ حقّ را دخیل در امور بندگان نمی دانند و می گویند:افعال عباد، مخلوق خود آنان است و اعمال و افعال حیوانات دیگر نیز، مربوط به قدرت خدا نیست. عقیده دارند که مشیّت حق، به امر و نهی تعلّق نگرفته است و حق تعالی، مرتکب کبائر را بدون توبه نمی آمرزد. اینان حقّ تعالی را شیئی از اشیاء می دانند و کعبی از جملهٔ بزرگان معتزله، این عقیده را اجماعی معتزله می داند. این که فعل را مستقل از خدا می دانند را می توان بر این معنی تفسیر کرد عقل انسان خود قبح و حسن افعال را فی نفسه تشخیص می دهد. دی گیمارت مفهوم عدل نزد معتزله را که معنایی تنگاتنگ با حسن و قبح ذاتی دارد چنین بیان می کند که خدا نه تنها به معنای واقعی کلمه «ظلم» نمی کند، بلکه در تمام امور، بالضرورة آنچه راکه (از لحاظ اخلاقی) خوب است، انج
ام می دهد و از انجام هر فعلی که (از لحاظ اخلاقی) بد است، مبرّاست. در اولین صورت بندی های کلامی از حیث تاریخی در باب حسن و قبح می توان به چهره مهم ابوالهذیل علاف اشاره کرد که حسن و قبح را با بحث عدل خداوند مطرح می کرد. مقصود وی از عادل بودن خداوند این چنین بیان شده است که خداوند هیچ کار قبیحی را انجام نمی دهد و از هیچ کار حسنی هم اجتناب نمی کند و هر چیزی که خداوند انجام می دهد اصلح آن چیزی است که می تواند انجام شود. در نظر علاف معتزلی خداوند قادر بر ظلم و کذب هست ولی به سبب حکمت و رحمتش محال است که چنین کند. از نظر ابوالهذیل عقل دارای دو جنبه غیراختیاری و اختیاری است که تشخیص حسن و قبح از وجوه غیر اختیاری عقل است. در منظومه فکری وی بر هر مکلف این تکلیف وجود دارد که قبل از ورود نقل و سمع، نیکویی امر حسن و زشتی امر قبیح دانسته شود و امور حسنی همانند راستگویی و عدالت را انجام دهد و از اعمال قبیحی همچون دروغ و ظلم اجتناب کند. بشر بن معتمر یکی دیگر از معتزلیان که از معتزلیان بغداد شمرده می شود در همین راستا باور داشت خداوند قادر است تا کودکان را به ظلم عذاب کند ولی با این شرط که همان زمانی که این کار را انجام می ده