Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
مت بر برادوست و ارومیه را به رسمیت شناخته بود؛ ولی بازسازی دیمدیم حرکتی در جهت استقلال بود که می توانست قدرت صفویه را در شمال غرب به خطر بیندازد؛ در واقع، نه عثمانیان و نه صفویان کنترل مستحکمی بر کردستان، آذربایجان و ارمنستان نیافته بودند. بسیاری از کردها ازجمله فرمانروایان مکری (غرب و جنوب دریاچه ارومیه) پیرامون امیرخان بسیج شده بودند. پس از یک محاصره شدید و طولانی به رهبری حاتم بیگ وزیر اعظم صفوی از نوامبر ۱۶۰۹ تا تابستان ۱۶۱۰ دمدم تسخیر شد و همه محافظان آن قتل عام شدند. شاه عباس دستور قتل عام در برادوست و مکری را داد، ایل ترک افشار را دوباره در منطقه ساکن کرد و بسیاری از قبایل کرد را به خراسان فرستاد. این دو امارت ماندند گرچه خیلی ضعیفتر شدند و امرای برادوست دو بار با صفویان در دمدم نبرد کردند. در سال ۱۷۲۹ میلادی، تهماسب قلی سپهسالار (نادرشاه) یوسف پاشا حاکم عثمانی ارومیه را در دمدم مغلوب کرد و دستور داد تا قلعه را ویران کنند. اگرچه بعدها او در مظان اتهام قرار گرفت. به نظر می رسد نوکیشی به تشیع در دوران صفویه، در میان مردم بومی ارومیه حالتی ایزوله داشته است؛ تا جایی که امروز کردها و تعدادی روستا هنوز بر مذ
هب تسنن هستند. نفوذ طریقت تسنن نقشبندی را می توان از این امر که در سال ۱۰۴۹ق/۱۶۳۹م، سلطان مراد عثمانی، شیخ محمود ارموی را که ۳۰ تا ۴۰ هزار طرفدار دو آتشه داشت، در دیاربکر اعدام کرد فهمید. برای سال ۱۰۶۵ق/۱۶۵۵م ما گزارش پرجزئیات اولیای چلپی را داریم. شوربختانه سفرنامه اولیای چلپی بسیار درهم و برهم است. او برج و باروی شهر و دیوارهای گچ مالی شده آن را توصیف می کند و می گوید که: «همچون قویی سفید» به نظر می آید. محیط شهر ۱۰ هزار گام، ارتفاع دیوارها ۷۰ ذراع و پهنایشان ۳۰ ذراع، پهنای جوی شهر ۸۰ ذراع و دور تا دورش ۱۵ هزار ذراع بوده. مشعل ها در طول شب دیوارها را روشن می کردند. نیروی مستقر در پادگان آن شامل ۴ هزار نفر و ۳۱۰ اسلحه بود. خان ۱۵ هزار سرباز و ۲۰ هزار نوکر یا خدمتکار داشت. شهر ۶۰ محله، ۶ هزار خانه و ۸ مسجد جامع داشت؛ از آن جمله مسجد اوزون حسن آق قویونلو که بنایش توسط پسرش یعقوب به پایان رسید. ۳۰۰ هزار روستایی نیز در ۱۵۰ روستای دشت ارومیه زندگی می کردند. اولیای چلپی شهر را «فوق العاده باشکوه» توصیف می کند و فهرستی از مکان های مقدس، مکتب ها، مدارس، کافه ها و نرخ قیمت ها ارائه می دهد. در سده ۱۸ میلادی که سرنوشت
ارومیه به سرنوشت افشارهای مستقر در دشت ارومیه گره خورده بود، رئیسشان به عنوان بیگلربیگی نائل آمد. روئسای آنان به طور مکرر با همسایگانشان می جنگیدند و حتی گاهی به شرق دریاچه ارومیه نیز لشکرکشی می کردند. عثمانی ها طی نبرد ۱۷۲۴م کردهای حکاری را برای دفع افشارها —که آذوقه ارتش ایران را تأمین می کردند— به خدمت گرفتند. وقتی ترک ها در سال ۱۷۲۵م به زمامداری این سرزمین رسیدند، حکومت موروثی طایفه قاسملو افشار را بر ارومیه -با عنوان خانات ارومیه- به رسمیت شناختند. نادر مراغه، مهاباد و دیمدم را در سال ۱۷۲۹م از ترک ها بازپس گرفت ولی حکیم اوغلو پاشا علی و رستم پس از یک ماه مقاومت مذبوحانه در سال ۱۷۳۱ ارومیه را اشغال کردند. ارومیه به رئیس ایل بنیانشین حکاری واگذار شد. تنها پس از قرارداد ۱۷۳۶م بود که ترک ها از آذربایجان بیرون رفتند. پس از انقراض افشاریان در ۱۱۶۱ق/۱۷۴۸م، آزادخان یکی از فرماندهان ارتش نادر، فرزند یکی از روئسای افغان ابتدا به شهرزور رفته و از کشمکش میان افشاریان کمال استفاده را کرده و ارومیه را تصرف کرد. او ارومیه را با رضایت فتح علی خان گرفت. ارومیه به پایتخت امیرنشین زودگذر آزاد تبدیل شد. نام کوه اوغان داغی د
ر شمال ارومیه به نظر می آید که از اسم این حاکم افغان به یادگار مانده است. محمدحسن خان قاجار در سال ۱۱۶۹ق/ ۶–۱۷۵۵م آزاد را در گیلان شکست داده و ارومیه را تصرف کرد. فتح علی خان افشار به محمد حسن خان پیوست. با مرگ او علی خان افشار دوباره به صحنه برگشت و از ارومیه، مراغه و تبریز را تصرف کرد. کریم خان زند ارومیه را در زمستان ۱۱۷۳ق/۶۰–۱۷۵۹م محاصره کرد. ارومیه پس از محاصره چند ماهه گرفته شد. تا سال بعد آذربایجان جزئی از قلمرو کریم خان شد. پس از پایان سلسله زندیه، افشارهای ارومیه به همراه شقاقی های سراب و دنبلی های خوی، ائتلافی علیه قاجاریان تشکیل دادند ولی موفقیتی حاصل نکردند. فتحعلی شاه قاجار به محمد علی خان اجازه داد که تا هنگام مرگ بر حکومت ارومیه قرار داشته باشد. او با خواهر حسین قلی خان افشار ازدواج کرد. پسرانش نخستین حاکمان ارومیه بودند که از طرف حکومت مرکزی منصوب می شدند. سربازان روس طی جنگ ایران و روسیه، در سال ۱۸۲۸م ارومیه را چند ماه اشغال کردند. در نبود حاکم شهر -شاهزاده ملک میرزا قاسم- بیگلربیگی نجف قلی خان افشار بر ارومیه حکم می راند. شیخ عبیدالله از اهالی شمدینان در سال ۱۸۸۰م به آذربایجان حمله کرد. کرده
ا ارومیه را محاصره کردند و تا مرز تسلیم شدن شهر پیش رفتند که خان ماکو سررسید و شهر را نجات داد. دوره معاصر. پس از درماندگی روسیه به دلیل شکست های پی درپی در جبهه شرق دور، عثمانی در اوت ۱۹۰۶ منطقه ارومیه -به جز شهر ارومیه- را به بهانه اختلافات مرزی -چون که هیچگاه مرز ایران و عثمانی مشخص نبود- اشغال کرد. سربازان عثمانی با شروع جنگ بالکان به آنجا فراخوانده شدند. پس از درگیری های تبریز، در دسامبر ۱۹۱۱م سربازان روس، ارومیه را اشغال کردند. در طی جنگ جهانی اول ارومیه چندین نوبت دست به دست گشت. پس از فروپاشی ارتش روسیه در سال ۱۹۱۷م، مسئولیت حقیقی اداره امور در شهر به دست شورای مسیحیان آشوری (موتاوا) سپرده شد. پس از یک سلسله رویدادهای پی درپی غم انگیز و وقایع خونینی چون کشتار مسلمانان ارومیه به دست مسیحیان در ۲۲ فوریه ۱۹۱۸، ترور مطران مارشیمون به دست کردهای طرفدار سمکو در ۲۲ فوریه، رسیدن ۲۰ هزار ارمنی پناهجو از وان، جنگ های بین آشوری ها و ترک ها در نتیجه همهٔ جمعیت آشوریان در جلگه ارومیه جمع شدند. این جمعیت ۵۰ تا ۷۰ هزار نفری از آشوریان به سوی جنوب حرکت کردند تا تحت الحمایه بریتانیا قرار گیرند. این مهاجرت دسته جمعی به
همراه زنان، کودکان و رمه ها از طریق صائین قلعه و همدان، در میان نبرد با ترک ها و کردها صورت گرفت. پناهجویان در بعقوبه -در نزدیکی شمال بغداد - اسکان یافتند. پس از رفتن آشوریان، سونتاگ، عالی جناب اسقف کاتولیک و اچ فلاومر، مبلغ باپتیست در اوت ۱۹۱۸م در ارومیه به قتل رسیدند. اسماعیل آقا معروف به سمکو شکاک در سال ۱۲۹۹ش به کمک ارشدالملک شهر ارومیه را گرفت. پس از رسیدن نیروی ارتش در سال ۱۳۰۱ش سمکو متواری شد و مدتی بعد کار او پایان گرفت. پس از ویرانی و خالی از سکنه شدن شهر، آرامش بر ارومیه حکمفرما شد. رفته رفته حکومت مرکزی در تهران توانست قدرت خود را در غرب دریاچه ارومیه به دست آورد. اوضاع شهر ارومیه در دوره پهلوی رفته رفته بهبود یافت. رقابت سیاسی روس ها و انگلیسی ها مانع از ایجاد خط آهن در شمال غربی ایران طی جنگ جهانی اول شد. طی توافقی بین راشین دیسکانت و لوپن بانک، خط آهن جلفا-تبریز احداث شد. این خط یک شاخه ۳۰ مایلی نیز داشت که در سال ۱۹۱۶م به شهر ارومیه رسید. در دوره پهلوی نام شهر ارومیه به رضائیه تبدیل و پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹م دوباره به نام سابق بازگشت. وضعیت طبیعی. جغرافیا. ارومیه با داشتن موقعیت ممتاز جغرافی
ایی در ۲۰ کیلومتری دریاچه ارومیه قرار دارد. ارتفاع ارومیه ۱۳۳۲ متر از آب های آزاد است. ارومیه در دشت ارومیه واقع شده است که ارتفاعاتی چون کوه سیر، کوه قیزقلعه، کوه جهودها، کوه چهل مر شهیدان، کوه ماه، کوه علی پنجه سی و کوه علی ایمان آن را احاطه کرده اند. در واقع ارومیه بین دریاچه ارومیه و دیوارهٔ کوه های غرب استان واقع شده است. موقعیت جغرافیایی. شهر ارومیه روی مدار ۳۷ درجه و ۳۲ دقیقه در نیم کره شمالی از خط استوا قرار گرفته است. همچنین این شهر روی نصف النهار ۴۵ درجه و ۲ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. رودخانه ها. رودخانه شهرچای یا برده سور از دره بیقار ترکیه سرچشمه می گیرد و پس از عبور از ناحیه کوهستانی دشت ارومیه از میان شهر عبور می کند و به دریاچه ارومیه می ریزد. آب و هوا. آب و هوای ارومیه با متوسط درجه حرارت ۸/۹ درجه سانتی گراد در تابستان تقریباً گرم و در زمستان سرد است. دوره بارندگی از اواخر مهر و ابتدای آبان شروع شده و تا خرداد ادامه دارد. میانگین دوره بارش ۹۳ روزه در ارومیه ۳۶۰ میلی متر و میانگین بارش بلندمدت ارومیه ۲۳۸/۲ میلی متر است. روزهای یخبندان ارومیه در آبان ۱۹ روز، در آذر ۲۷ روز، د
ر دی ۳۰ روز، در بهمن ۲۸ روز، در اسفند ۱۴ روز و در فروردین ۶ روز است. در مجموع ۱۲۰ روز از سال در ارومیه یخبندان است. میانگین سرعت باد در ارومیه ۱۰/۵ متر بر ثانیه است؛ که اردیبهشت و اسفند با ۱۶ متر بر ثانیه حداکثر سرعت باد و دی و بهمن با ۷ متر بر ثانیه حداقل سرعت باد را دارند. زمین لرزه ها. استان آذربایجان غربی از استان های زلزله خیز ایران است. با این حال تاکنون زلزله شدیدی در ارومیه رخ نداده است. از زلزله های اخیری که در ارومیه رخ داده اند می توان به زلزله سال ۱۳۰۰ق/۱۸۸۳م؛ زلزله ۴ ریشتری فروردین ۸۷ به مرکزیت سیلوانه، زلزله مرداد ۹۱ که دنباله زلزله اهر و ورزقان بود، این زلزله نسبتاً شدید در دو مرحله به فاصله ۱۰ دقیقه از هم رخ داد و زلزله ۴٫۶ ریشتری در مهرماه سال ۹۲ به مرکزیت سیلوانه اشاره کرد. آخرین زلزله ارومیه به مرکزیت سرو و به بزرگی ۴٫۲ ریشتر در شهریور سال ۱۳۹۴ رخ داد. مردم. زبان. آذری های ارومیه به زبان ترکی آذربایجانی و لهجه ایرانی شمال غربی آن که مشابه لهجه مردم تبریز است، صحبت می کنند و کردهای ارومیه به لهجه کرمانجی از زبان کردی سخن می گویند. آشوری ها به زبان سریانی یا آشوری سخن می گویند؛ که گونه ای از
آرامی شرقی است. ارمنی ها نیز در میان خود به زبان ارمنی سخن می گویند. قومیت. ارومیه یک شهر چند قومیتی با ادیان و مذاهب گوناگون است. اکثریت مردم ارومیه را آذری ها و کُردها تشکیل می دهند و همچنین اقلیتی از مسیحیان (آشوری و ارمنی) در آنجا سکنی دارند. این منطقه از دیرباز محل زندگی اقوام و ادیان مختلف بوده است. این شهر در ارتفاع ۴۴۰۰ پا از سطح دریاست بین ۳۰۰۰۰ و ۴۰۰۰۰ نفر سکنه دارد. مذهب. بیشینهٔ آذری های ارومیه شیعه مذهب هستند اما در عین حال تعداد زیادی آذری های سنی مذهب حنفی و شافعی نیز در آن زندگی می کنند. مذهب اکثریت کردهای ارومیه نیز سنی است. همچنین اقلیتی از مردمان آشوری و ارمنی در این شهر زندگی می کنند. در سال ۱۹۰۰ میلادی حدود نیمی از جمعیت شهر ارومیه مسیحی اعم از آشوریان و ارمنی ها بودند اما بسیاری از آن ها در میان درگیری های روسیه و عثمانی در سال ۱۹۱۸ شهر را ترک کردند. پس از عقب نشینی روس ها از این منطقه بیشتر مسیحیان باقی مانده در شهر ارومیه قتل عام شدند. در زمان رضاشاه پهلوی آشوریان ایران دعوت به بازگشت به این شهر شدند و چندین هزار نفر از آن ها به این شهر بازگشتند. بنا به روایتی نیز جوانمردی (از فرقه های
تصوّف) را اولین دفعه اخی ترک ارومیه ای، پدر جدّ حسام الدین چلبی، مرید مولانا، در آناتولی منتشر ساخت. تجارت. از گذشته ارومیه با قرارگیری بر سر چهارراه قفقاز ،میان رودان ،آسیای صغیر و شرق دریاچه ارومیه از اوضاع بازرگانی نیکویی برخوردار بوده است. در واقع ارومیه با قرارگیری بر سر راه های تجارتی به عنوان گمرکی برای صادرات و واردات کالا از ایران به دیگر نقاط و بالعکس بوده است. همچنین ارومیه محلی برای خرید و فروش محصولات کشاورزی و عشایری مردم اطراف این شهر بوده است. جمعیت. در سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت ارومیه ۶۶۷٬۴۹۹ نفر بود. از این تعداد ۳۳۴٬۱۳۴ نفر مرد و ۳۳۳٬۳۶۳ نفر زن بود. این تعداد در قالب ۱۹۷۷۴۹ خانوار بودند. ارومیه دهمین شهر پرجمعیت ایران و دومین شهر شمال غربی ایران بعد از تبریز است. ارومیه جزو شهرهای پرتراکم در استان آذربایجان غربی است. جمعیت شهر ارومیه در سرشماری ها از سال ۱۳۳۵ به بعد به صورت زیر بوده است. فرهنگ و پوشش. دارالنشاط ، پاریس ایران ، شهر آب ، شهر ادیان، مذاهب و اقوام از القاب ارومیه است. آداب و رسوم. ترک های آذربایجانی اعیاد و مراسم هایی چون نوروز، عید قربان و … را مانند دیگر اقوام ایرانی با تفاوت
هایی ناچیز برگزار می کنند. موسیقی آشیقی یکی از شاخصه های مردم ترک زبان جهان است که در ایران دارای مکتب های متفاوتی است در این میان مکتب عاشیقی ارومیه بنا به نظر کارشناسان و استادان این هنر در سراسر جهان اصیل ترین و قدیمی ترین مکتب عاشیقی است که تا به امروز اصالت خود را حفظ کرده است. همچنین موسیقی عاشیقی دارای سبک متفاوت و منحصربه فردی است این هنر و فرهنگ آذربایجان پس از تلاش ها و رقابت استان های عاشیقی خیز به نام استان آذربایجان غربی و شهر ارومیه در فهرست به شماره ۱۶۵ در میراث میراث فرهنگی ناملموس کشور ثبت ملی شد. عاشیق ها از دوران قبل از اسلام در بین مردمان ترک تبار وجود داشته اند. در سال های قبل از انقلاب اسلامی، عاشیق ها اغلب در قهوه خانه های آذربایجان های شرقی و غربی اجرا می داشتند. تبریز مرکز شرقی عاشیق ها و ارومیه مرکز غربی آن ها بود. در ارومیه بر خلاف تبریز عاشیق ها همواره به صورت تکی اجرا می کردند. آشوری ها و ارمنی ها نیز اعیاد و مراسم های مختص به خود را دارند که بیشتر کلیسا برگزار می کنند. آشوری ها نخستین قومی بودند که مسیحی شدند. پس از آن یکی از حواریون تمام آنان را در دریاچه ارومیه غسل تعمید داد. پ
س از آن همه ساله آشوریان این روز را جشن می گیرند. جشن روز مادر نیز همه سال در نخستین جمعه سال نو میلادی، به یادبود مریم مقدس برگزار می شود. نوسردیل یا آب پاشان یکی ازجمله دیگر اعیاد آشوریان است. در این روز که حتی بین غیرآشوریان ارومیه نیز شناخته شده است آشوریان به روی یکدیگر آب می پاشند. کردها نیز مراسم ها و اعیاد مختص به خود را دارند که مانند دیگر مناطق کردنشین اهل سنت ایران است. شهردار ارومیه در سال ۱۳۸۹ عنوان کرد: «ارومیه با بهره مندی از اقوام و پیروان ادیان و مذاهب مختلف می تواند خود را به عنوان پایتخت فرهنگی آذربایجان مطرح کند.» سینما. قدمت سینما در ارومیه به دهه ۴۰ خورشیدی می رسد.&lt;ref name="بازسازی کلی دو سینمای ارومیه/ قدمت سینماها به دهه 40 می رسد"&gt;&lt;/ref&gt; هم اکنون ارومیه دارای ۵ سینما است که از آن ها تنها ۳ سالن به صورت نیمه فعال به کار خود ادامه می دهند. سینما آزادی با نام قبلی سینما تخت جمشید که در سال ۱۳۴۰ خورشیدی تأسیس شده، سینما ایران و سینما انقلاب که در سال ۱۳۴۴ تأسیس شدند تنها سینماهای حال حاضر در ارومیه اند. همین اندک سینماها نیز به دلایل گوناگونی چون عدم رسیدگی، بحران مخاطب در سی
نمای ایران و … به صورت نیمه فعال هستند؛ به طوری که تنها در ایام اکران فیلم های پرفروش دایرند&lt;ref name="تنها سه سینما در آذربایجان غربی دایر است/ تعطیلی 13 سینما"&gt;&lt;/ref&gt; و گاهی به محل اجرای کنسرت تبدیل می شوند. قرار بر این است که سینماهای فرسوده ارومیه دوباره احیا و مرمت شوند ؛ مانند سینما تربیت ارومیه که متعلق سازمان هلال احمر ایران است. کتابخانه. در مجموع ۱۳ کتابخانه عمومی ارومیه ۱۸ هزار نفر عضویت دارند. سیاست. شهرداری. اداره امور شهرداری در ابتدا در اختیار بلدیه رضائیه بود. در دوره پهلوی بلدیه به شهرداری تبدیل شد. شهرداری رضائیه سابق که در دوره جمهوری اسلامی به ارومیه تغییر نام یافت ابتدا محل مشخصی نداشت؛ تا اینکه در ابتدای دوره پهلوی اول ساختمانی را به آن اختصاص دادند تا مشترکاً با استانداری آذربایجان غربی از آن استفاده کند. پس از سفر رضاشاه به ارومیه و احداث ساختمان شهرداری در اطراف میدان ایالت، شهرداری ارومیه در سال ۱۳۰۷ خورشیدی به عنوان ۲۲امین شهرداری در ایران به طور رسمی کار خود را آغاز کرد. کنسولگری ها. کنسولگری ترکیه در ارومیه یک مکان دیپلماتیک و سیاسی در شهر ارومیه که زیر نظر سفارت ترکیه
در تهران به فعالیت می پردازد. "مهمت بولوت" سرکنسول کنونی این کنسولگری در ارومیه است. مکان های تفریحی. دریاچه ارومیه. دریاچه ارومیه -که در دوره پهلوی دریاچه رضائیه نامیده می شد- یک دریاچه آب شور در شمال غرب ایران است. این دریاچه استان آذربایجان شرقی و غربی را از یکدیگر جدا می کند. دریاچه ارومیه بزرگ ترین دریاچه در خاورمیانه و دومین دریاچه آب شور بر روی کره زمین بود. دریاچه ارومیه در ارتفاع ۴۱۸۳ پایی از سطح دریا، در ۳۷ درجه تا ۳۸/۵ درجه عرض شمالی و ۴۵ درجه تا ۴۶ درجه طول شرقی قرار دارد. طول آن ۱۴۰ کیلومتر در راستای شمال-جنوب و عرض آن ۸۵ کیلومتر در ۸۵ کیلومتر در گستره شرق-غرب با مساحت سطح آب ۵ تا ۶ هزار کیلومتر مربع است. در تصویر برداشته شده توسط ناسا تغییرات جغرافیایی این دریاچه مشاهده می گردد. پارک ملی دریاچه ارومیه. پارک ملی دریاچه ارومیه با نام سابق دریاچه رضائیه در شمال غرب ایران قرار دارد. این دریاچه که بزرگ ترین دریاچه ایران است در سال هایی که میانگین بارندگی را داشته باشد ۴۷۰ هزار هکتار مساحت دارد. دریاچه ارومیه به شدت شور است؛ بدین ترتیب هیچ ماهی در آن یافت نمی شود. موجودات زنده آن جلبک و میگوی آب شور
هستند. این دریاچه غذای فراوانی را برای شمار زیادی از مرغابی ها فراهم، مکان مهمی برای جفت گیری فلامینگوهای بالغ ،اردک های غاز نما و پلیکان های سفید است. ۱۸۶ گونه پرنده در دهه ۷۰ میلادی در این پارک ثبت شدند. این دریاچه ۴ جزیره با اندازه متوسط و نزدیک به ۱۰۰ جزیره کوچک -یا تنها برون زد صخره های بزرگ- دارد. بسیاری از این ها با فراهم آوردن مکان هایی برای زاد و ولد پرندگان، نه تنها یک زیبایی دیدنی بلکه اکوسیستم منحصربه فردی دارند که شایسته حضور در برنامه انسان و زیست کره را دارند. به دلیل بستن سد بر روی رودخانه های منتهی به دریاچه و نپرداختن حق آبهٔ آن این دریاچه تقریباً خشک شده است. آموزش. عمومی. قبل از دورهٔ پهلوی، آموزش عموماً در مکتب خانه ها صورت می گرفت. مکتب خانه ها در محلات بزرگ، پرجمعیت شهر و اغلب در شبستان مساجد، تکایا یا در منازل شخصی مکتبداران دائر می شدند. معمولاً تعلیم الفبا از کتاب «آنادیلی» (زبان مادری) که به زبان ترکی آذربایجانی بود آغاز می شد و پس از آن که کودکان الفبا را یادمی گرفتند و با خواندن و نوشتن آشنا می شدند کتاب هایی نظیر قرآن، تنبیه الغافلین، صرف میر و غیره تدریس می شد. نخستین مدرسه به س
بک نوین ،۱۷ پیش از دارلفنون در سال ۱۲۵۱ق در ارومیه تأسیس شد. عالی. نخستین مرکز آموزش پزشکی در ایران در سال ۱۳۰۰ قمری توسط آمریکایی ها در شهر ارومیه ایجاد شد. فعالیت های این مؤسسه تا زمان حیات بنیان گذار آن جوزف کاکرن ادامه یافت. آموزش عالی در سال های بعد با ایجاد دانشکده کشاورزی ارومیه که بعدها با افزودن دانشکده های مختلف به دانشگاه ارومیه گسترش یافت. اکنون ۲۲ هزار دانشجو در دانشگاه ارومیه ،۴۶ هزار دانشجو در دانشگاه آزاد ارومیه و ۴۰۰۰ نفر در دانشگاه صنعتی ارومیه در مقطع تحصیلات عالی مشغول به تحصیل می باشند. مدارس علوم دینی. نخستین حوزه علمیه قم در سال ۱۱۴۲ خورشیدی ایجاد شد. هم اکنون این مدرسه علمیه با نام حوزه امام خمینی ارومیه شناخته می شود و ۱۵۰ طلبه در آن درس می خوانند. مدارس علمیه علوم دینی صلاح الدین ایوبی ارومیه، نور و حوزه علمیه تازه تأسیس زینب کبری -مخصوص بانوان- از دیگر مدارس علمیه ارومیه است. معضلات شهری. آلودگی هوا. ارومیه به دلیل ترافیک های فراوان، بالا رفتن میزان دی اکسیدکربن، بی توجهی به رعایت ایجاد واحدهای تولیدی و صنعتی و جانمایی آن ها یکی از آلوده ترین شهرهای کشور است. از دیگر شاخص های آلوده
کننده غیرانسانی در ارومیه ورود ریزگردها از کشور عراق و پدیده وارونگی هوا است که در ۹۰ روز سال رخ می دهد. از مواردی که در آینده برای ارومیه خطرساز می شود خشک شدن دریاچه ارومیه و طوفان های نمک آن است. کمربند سبز در اطراف ارومیه یکی از راه حل های آلودگی هوا در ارومیه است. ترافیک. ارومیه با داشتن ۸۰ خودرو به ازای هر ۱۰۰۰ نفر که از تهران با رقم ۶۲ خودرو به ازای هر ۱۰۰۰ نفر نیز بیشتر است دومین شهر پرترافیک ایران بعد از تهران است. روزانه بیش از ۲۵۰ هزار خودرو در سطح شهر تردد می کنند که خیابان ها و معابر سطح شهر جوابگوی این تعداد خودرو نیستند. بیشتر این ترافیک در مرکز شهر و به خصوص در خیابان های امام، باکری، کاشانی، مدنی، منتظری، مطهری، طالقانی ایجاد می شود. بیشتر این ترافیک به دلیل ورود خودروهای تک سرنشین به مرکز شهر ایجاد می شود. توقف های دوبله نیز این ترافیک را تشدید می کند. از دیگر مسائلی که این ترافیک را بیشتر نمایان می کند وجود مراکز اداری، تجاری، درمانی و… در مرکز شهر است. ازجمله راهکارهای شهرداری برای رفع این معضل ایجاد طرح ترافیک و زوج و فرد در داخل محدوده مرکزی شهر در برخی خیابان ها، ایجاد فرهنگ پیادرو در ش
هروندان ، ایجاد کمربندی به دور شهر برای خروج سفرهای درون شهری به خارج از شهر ، توزیع متوازن امکانات ، تقویت سیستم حمل و نقل عمومی ازجمله بی آرتی ، طرح های توسعه ای از قبیل انتقال پادگان ۶۴ ارومیه به خارج از شهر و امتداد خیابان های اطراف آن&lt;ref name="احوال ترافیک ارومیه رو به بهبودی/ امتداد خیابان امام بالاخره بازگشایی می شود"&gt;&lt;/ref&gt; ، توزیع مدارس و آموزشگاه در نقاط مختلف شهر ، احداث پروژه های روگذر و ایجاد تقاطع های غیر همسطح است. حاشیه نشینی. حاشیه نشینی یکی از چالش های ارومیه است که از آن با نام هایی چون اسلام آباد یا زورآباد یاد می شود. به طوری که ۲۵ هزار نفر تاکنون طبق برنامه پنجم توسعه در حاشیه ارومیه ساماندهی شدند. تنها در ۷ ماهه منتهی به دی ۱۳۹۲ با افزایش ساخت و سازهای حاشیه شهر ۷۵۰ هکتار به محدوده شهر اضافه شده است. مناطق اسلام آباد، حسین آباد، حاجی پیرلو، علی آباد، وکیل آباد، کوی لاله سالار، قره باغ و روستاهای الواج و دیگاله از مناطق حاشیه ای ارومیه را تشکیل می دهند. حاشیه نشینان جمعیت ۱۵۰ هزار نفری را در شمال غرب شهر تشکیل می دهند. حاشیه نشینی معضلاتی چون افزایش جرایم در این محلات و تخری
ب زمین های کشاورزی را نیز به همراه دارد. مهاجرت به ارومیه روندی رو به رشد دارد. بخش ها. گسترش شهر. بافت شهر ارومیه از نظر قدمت به ۳ قسمت تقسیم می شود. هسته اولیه شهر که قدیمی ترین قسمت شهر است؛ در محدوده بازار قدیمی شهر قرار دارد. با آنکه شهر قدمتی چند هزار ساله دارد ولی از قدمت قدیمی ترین محلات آن بیش از یک صد سال نمی گذرد. همزمان با مرکز استان شدن ارومیه، خیابان های باکری، خیام، عسکرآباد و … از دل این منطقه عبور عبور کرده، محل استقرار مراکز اداری شد. بافت میانی شهر نتیجه عدم کشش جمعیتی بافت مرکزی و ایجاد خیابان ها و کوچه ها به دور هسته مرکزی شهر است. این قسمت از شهر بیشتر حاصل ساخت و سازهای دهه ۳۰ تا ۵۰ خورشیدی است. معماری این قسمت از شهر مشابه هسته مرکزی ولی با مصالح مدرن است. نشانه های خیابان بندی و کوچه های پهن تر -از قسمت میانی- از ویژگی های بافت میانی است. بافت سوم شهر نیز که به دور بافت سوم ایجاد شده عمدتاً در سال های پس از انقلاب و بیشتر در نتیجه مهاجرت به شهر ارومیه است. این بافت در نتیجه تبدیل اراضی کشاورزی در شمال غرب و جنوب شهر به مناطق مسکونی ایجاد شده است. مناطق شهرداری. هم اکنون ارومیه دارای ۴
منطقه شهرداری است. ولی افزایش مناطق شهرداری ارومیه به دلیل افزایش وسعت شهر در دستور کار شهرداری قرار دارد. فضای سبز. تعداد ۷۰ پارک در مساحتی بالغ بر ۶۵۰ هکتار در شهر ارومیه وجود دارد. هم اکنون سرانه فضای سبز برای هر نفر ۸ و نیم متر مربع است که قرار است تا ۴ سال آینده به ۱۲ متر مربع افزایش یابد. ترابری. فاصله شهر ارومیه با برخی از مناطق شهری ایران: فرودگاه. شهر ارومیه دارای فرودگاه فعال بین المللی است. پروازهای داخلی فرودگاه بین المللی ارومیه به تهران، مشهد، رشت و شیراز و پرواز خارجی به ترکیه، عربستان و امارات دایر است. شرکت های هواپیمایی آسمان، ایران ایر و آتا جابه جایی مسافران فرودگاه ارومیه را به عهده دارند. راه آهن. ایستگاه راه آهن ارومیه که در سال ۱۳۹۷ افتتاح گردید و از طریق خط راه آهن مراغه-ارومیه به طول ۱۸۰ کیلومتر به راه آهن آذربایجان متصل می شود. ترمینال. پایانه شبانه روزی شهید کاملی ارومیه با جابه جایی روزانه ۱۷ هزار نفر جابه جایی مسافرین از دیگر شهرها به ارومیه و بالعکس را انجام می دهد. به دلیل عدم کارشناسی برای ساخت این ترمینال، ترمینال ۱۸ هکتاری در جاده سرو قرار است ساخته و جایگزین این ترمینال بش
ود. اتوبوس تندرو. به منظور کاهش ترافیک و روان سازی رفت وآمد در معابر عمومی ارومیه شهرداری ارومیه به ایجاد سامانه اتوبوس تندرو در ارومیه مبادرت ورزید. کلنگ این پروژه در تیر ماه ۱۳۹۲ زده شد. این سامانه در ارومیه شامل ۲ خط اتوبوس است. خط ۱ به طول ۱۳ کیلومتر و دارای ۱۴ ایستگاه از شهرک ایثار تا میدان خاتم الانبیا، مناطق ۲ و ۳ شهرداری را به یکدیگر متصل می کند. این خط ۵۴٪ از جمعیت ارومیه را پوشش می دهد. خط ۲ نیز از شهرک بهداری تا میدان شهدا کشیده شده است. تاکسی. شهر ارومیه داردای بیش از ۷ هزار دستگاه تاکسی است؛ که این تعداد ۳۵ درصد از سهم حمل و نقل درون شهری را در ارومیه به عهده دارند. از این تعداد یک هزار و ۲۷۶ تاکسی پلاک قرمز فعال و ۲ هزار و ۴۲ دستگاه تاکسی پلاک سفید و مربوط به آژانس ها هستند. ورزش. از مهم ترین اماکن ورزشی ارومیه مجتمع تختی واقع در خیابان کاشانی است که دارای ۲ زمین فوتبال، زمین تنیس، سالن ورزش باستانی، بوکس، تیراندازی، جودو، تکواندو و ژیمناستیک است. سالن ورزشی ۶۰۰۰ نفری غدیر ارومیه که در سال ۱۳۸۶ تأسیس شده از دیگر مکان های ورزشی مهم در ارومیه است. فوتبال. تنها تیم فوتبال ارومیه در لیگ های ایران نو
د ارومیه است که در لیگ آزادگان بازی می کند. والیبال. همان طور که آبادان را با فوتبال و مازندران را با کشتی می شناسند، ارومیه با والیبال شناخته می شود. تاریخ ورود والیبال به ارومیه به ورود مبلغان مذهبی به ارومیه برمی گردد. مردم شهر که از سال ۱۲۹۵ با بازی مبلغان امریکایی در حیاط سفارت آمریکا با این ورزش آشنا شده بودند ورزش های سنتی را رها نموده و به والیبال روی آوردند. ارومیه از دهه ۴۰ در والیبال وارد تیم داری شد. هم اکنون از ارومیه با عنوانی چون قطب والیبال ایران یا پایتخت والیبال آسیا یاد می کنند. همچنین مسابقات جام کنفدراسیون والیبال آسیا ۲۰۱۰ در استادیوم شش هزارنفری غدیر ارومیه برگزار شد. جشنواره جهانی جام تموز. جام تموز هر ساله و با شرکت بازیکنانی از کشور ایران و دیگر کشورها با اقلیت آشوری چون عراق و سوریه در تابستان در شهر ارومیه برگزار می شود.&lt;ref name="آذربایجان غربی نماد تعامل ادیان و مذاهب/ جشنواره جام تموز در ارومیه آغاز شد"&gt;&lt;/ref&gt; مراکز درمانی. نخستین بیمارستان، به شیوه نوین، در ارومیه توسط جوزف کاکرن از اعضای میسیون آمریکایی در سال ۱۳۰۰ تأسیس شد. در این بیمارستان علاوه بر خدمات پزشکی، آ
موزش نیز داده می شد. پس از آن در سال ۱۳۰۴ میسیون خواهران نیکوکار یک درمانگاه در ارومیه ایجاد کرد. چندی بعد جمعیت شیر و خورشید سرخ (حلال احمر کنونی) ارومیه با ابتکار علی اکبر درخشانی پس از تهیه مقدمات و روشن نمودن اذهان اهالی، با سرمایه اولیه چهار ریال که از سوی آیت الله مجتهد عرب باغی پرداخت شد و با کمک های گسترده مردم، تشکیل شد که در مدت کوتاهی دارای مریضخانه و پست های سحّی و نیز حمام هایی در شهر و چند قریه اطراف شد. این اولین مریضخانه ایرانی در منطقه بود. تا قبل از آن تنها مریضخانه متعلق به میسیون مذهبی آمریکایی ها بود، که وظیفه اصلی خود را در تبلیغات دینی می دیدند. تأسیس مریضخانه ایرانی تأثیر بسیار خوبی روی مردم داشت و باعث شد آن ها اعانات خود را به جمعیت مذکور چندین برابر کنند.بیمارستان شوروی نیز در سال ۱۳۲۲ شعبه ای در ارومیه تأسیس کرد. در سال ۱۳۸۷ خورشیدی تعداد تخت های بیمارستانی موجود شهر ارمیه ۱٬۶۱۲ تخت بوده است که شامل ۹۶۶ تخت در بیمارستان های دولتی، ۳۸۴ تخت در بیمارستان تحت پوشش تأمین اجتماعی و ۲۶۲ تخت در بیمارستان های بخش خصوصی است. شهر ارومیه یکی از سه مرکز پیوند مغز استخوان در ایران و تنها مرکز پی