Payamvdn/NorthPersian_fa_wiki huggingface dataset:
دازه کابل های کشتی بزرگ و سیاه آویزان است» تقویت می شود. منطقه خزر جایی است که تاک از آن نشات گرفته و هیچ گاه اهلی نشده است. سرزمین پناه و مخالفت. حافظه و تاریخ مردمی نسبت به کدام بخش از تاریخ پیچیده گیلان علاقمند است؟ هشیاری منطقه ای گذشته را چه تصاویری می سازند؟ بسیاری از روشنفکران این منطقه قائل به تصویری قدرتمند از گیلان را به عنوان سرزمینی پیوسته به استقلال خود، متمایل به قیام و سرکشی، و خادم سنتهای خاص ایرانی را برمی کشند. شایان ذکر است که این منطقه تا ضمیمه شدن آن توسط شاه عباس یکم (۱۵۸۸–۱۶۲۹) به مدت دو هزاره از اثر پایدار دولت های بسیار سازمان یافته که قلمرویشان را تا نزدیکترین نقاط به آن گسترانده بودند دور نگاه داشته شده بود. این سنت مقاومت نسبت به اشغالگران لایتموتیف آثار نویسندگان و مورخین هم منطقه ای و هم ناسیونالیست (چون صادق هدایت، احمد کسروی، محسن عزیزی، غلامحسین صادقی) است که گیلان را در گذر دوران با استفاده از تعبیر مینورسکی چون پرجمدار ایرانیت توصیف می کنند. مردمانی که در قدیم ماردی شناخته می شدند، تپوریان، کادوسیان و علی الظاهر اخیرتر، گلای جون ملتهایی کنترل ناشدنی به ظاهر می شوند که زیر با
ر رفتن به زیر یوغ امپراطوری ها نمی روند. آریان از مصاحبین اسکندر، می گوید: «به سبب دشواری پیشروی و نیز از آن جا که ماردیان نه تنها فقیر نبودند بلکه ستیزه گر بودند، کسی سرزمین شان را اشغال نکرده بود». این سنت نافرمانی و تجزیه طلبی در ادوار مختلف تاریخ ایران در زمان سلسله های هخامنشیان، پارتیان و ساسانیان پابرجا بوده است. ولی در حافظه منطقه ای و ملی گذشته، این رخدادها در قیاس با مقاومت شدیدی که ساکنین گیلان علیه اشغالگران عرب نشان دادند نتیجه اندکی دارد. مورخ محلی بر این نکته تأکید می کند: «دیلمیان دشمنی بی رحمانه ای را علیه عربها برمی انگیختند و از هر موقعیتی برای حمله به آنان استفاده می کردند که نشان دهنده وجود یک پایگاه مهم نظامی، ایجاد شده در استحکامات نظامی قزوین موسوم به باب الجنه است». «هر مسلمانی که اقلاً ۲۴ ساعت در آن با نیت مشارکت در نبرد مقدس علیه کفار بماند، جایی در بهشت را نصیب خود خواهد کرد». بنا بر نظر چندین مورخ ایران، این مقاومت نشان دهنده بخشی از یک حماسه ملی بود. از جمله احمد کسروی نوشته است: «مسلمانان فرانسه را اشغال کرده بودند، تا رود لوار رسیده بودند، و این چند مرد همچنان مقاومت می کردند!»
واقعیتها همان طور که رکایا می گوید بی شک پیچیده ترند. به هر حال، تصویر یک گیلان الحاق طلب که در نقش پناهی برای ایرانیت عمل می کند با مجموعه ای از وقایع عمده در جریان قرون هشتم و نهم میلادی که یکتایی بی امان منطقه را برجسته کرد بیشتر تقویت شد: قیام یحیی بن عبدالله زیدی، مازیار، گرویدن جمعیتهای دیلم و بیه پیش (منطقه شرق سفیدرود) به شیعه زیدی، ایجاد دولت زیدی در منطقه حاشیه دریای خزر، و حضور دودمانهای محلی که چون پاسداران سنتهای ایرانی عمل می کردند. یکی از برجسته ترین چهره های حامی این پایداری مرداویج بن زیار، بنیانگذار سلسله زیاری بود که بر مناطق متعددی در شمال ایران در قرون دهم و یازدهم میلادی سلطه داشت. او که اهل جلگه گیلان بود عقاید شدیداً ضداسلامی ابراز می کرد؛ تا ریشه های عمیق خاندان خود در سنت ایرانی را نشان دهد، او «تختی طلایی ساخته بود و تاجی مزین به سنگ های قیمتی با همان طرح خسرو انوشیروان شاه ساسانی داشت». در این زمینه، سوء استفاده های فوق العاده بوییان که شیعه دوازده امامی بودند و عنوان شاهنشاه اختیار کرده بودند و ادعای نسب داشتن از شاهان ساسانی را می کردند، از ریشه دیلمی شایان ذکر است. تصویر گیلان
به عنوان سرزمین، پناه، مخالفت و ایرانیت در دوره های متعددی در دوره حکومت دودمانهای ترکی-مغولی ارتقای بیشتری یافت. الجایتو فرمانروای ایلخانی پس از یک پیروزی پرهزینه سعی کرد این منطقه را ضمیمه کند ولی نتوانست بر آن کنترل اعمال کند. در دوره سلسله تیموری، ایالت یک دارالمرز باقی ماند. سلسله های محلی همچنان ادعای نسب نسب خاص ایرانی می کردند: اسحاقوندیان که بر بیه پس (منطقه غرب سفیدرود) سلطه داشتند ادعای نسب ساسانی و سادات امیرکیایی لاهیجان که بر بیه پیش حکم می رداندند ادعای نسب امام چهارم شیعه را می کردند. گیلان چون پناهگاهی برای اسماعیل جوان، مؤسس سلسله صفوی عمل کرد. او از ۱۴۹۳ تا ۱۴۹۹ در گیلان گوشنشینی کرد و با «هفت صوفی در جنگل در خفا به دور از زنان و کودکان و مایملک و با نیت شهادت زیست». تأسیس سلسله سفوی پایانی بر نافرمانی نبود و گیلان تا دوره شاه عباس در ۱۵۹۲ فتح نشد. همه این وقایع، چه واقعی و چه افسانه ای، موضوع گستره متفاوتی از توصیفات و تفاسیر بوده است. گرچه روشنفکران و مورخین بر این که گیلان سرچشمه نافرمانی و پرچمدار ایرانیت است توافق دارند، واقعیانی که آنان توصیف می کنند به دریافتهای مخالف ایرانیت اشاره م
ی کنند. بنا بر نظر اکثریت، مقاومت در برابر عربها، منشاهای ساسانی مورد ادعای بسیاری از دودمانهای محلی، و حفظ رسوم پیشا اسلامی گیلان را به نمادی برای تدام درازمدت و آرمان ملی کرده است. معادله زیربنایی این نگاه به تاریخ را می توان چنین فرموله کرد: گیلانیت = آریاییت = ایرانیت. جای تعجب نیست که این دیدگاه که در بین نخبگان ادیب محلی رایج است، به شدت توسط چندین تاریخنگار حرفه ای، چون عزیزی و مینوی، که بین ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ در دوره ای که رژیم پهلوی سعی داشت مشروعیت خود را به سنت چندهزارساله ایران باستان گره بزند می نوشتند، مورد حمایت و دفاع قرار داشت. این تصویر آریایی، در دوره ای که پروپاگاندای ناسیونال سوسیالیستی و فاشیسم در اوج خود قرار داشتند، مورد حمایت روشنفکرانی که از رژیم پهلوی حمایت نمی کردند هم قرار داشت. این واقعیت هم که بعدها در دهه ۱۹۶۰ مجلات کودکانی چون اطلاعات کودکان، کیهان بچه ها مرداویج را به عنوان قهرمان داستانها و کمیک استریپهای خود برگزیدند معنی دار است. این نگاه به گذشته گیلان در ارتباط، یا در تعارض، با دیگر نقش تاریخی ایالات جنوب دریای خزر، به عنوان گهواره های اسلام ملی قرار می گیرد. این نگاه با این وا
قعیت که چندین دوره مهم در توسعه تاریخی تشیع چون بنیاد دولت زیدی تحت تأثیر پناهندگان علوی، «حماسه» بویی و پناه گرفتن اسماعیل جوان در لاهیجان، همه در گیلان رخ داده است تقویت می شود. سنت نافرمانی گیلان در چندین دوره تاریخ مدرن و معاصر تقویت شد. در ۱۸۰۴، در آغاز جنگ ایران و روس، جمعیت بومی شدیداً در برابر سربازانی که بر سر راه راهشان به سوی رشت به انزلی رسیده بودند مقاومت کردند و آنان را مجبور به عقب نشینی کردند. بالاتر از همه، در جریان دوره مشروطیت، اعتراضات و قیامها به طرزی استثنایی در ایالت شدید بود. بسیاری از انجمنها در شهرها و نیز روستاها تشکیل شد، صیادان اعتصاب کردند و دهقانان با تقاضای شرایط بهتر، از پرداخت اجاره زمین شان خودداری کردند. این قیام مورد حمایت صنعتگران شهری و روشنفکران وابسته به جنبشهای دمکراتیک و سوسیالیستی قفقازی بود. دو رهبر به طور خاص خود را در نشر عقاید انقلابی در مناطق روستایی متمایز کردند: سید جمال شهرآشوب و رحیم شیشه بر. یک قیام مسلحانه، علیه ارباب اصلی در ۱۹۰۶ در تالش شکل گرفت؛ سربازان دولتی آن که در ۱۹۰۸ اعزام شدند از پس آن برنیامدند. در سال بعد، مشروطه خواهان رشت را تسخیر کردند و با
پیشروی به تهران در کنار شورشیان بختیاری در خلع محمد علی شاه مشارکت کردند.
تقی بهرامی (۱۲۷۷ تفرش ۱۳۶۶) از قدیمی ترین استادان کشاورزی نوین با درجه دکترای فلاحت از آلمان است . او یکی از پرکارترین محققان و نویسندگان موضوعات و مباحث مربوط به امور کشاورزی در تاریخ ایران است و در حدود نه هزار صفحه تألیف در امور کشاورزی دارد. از این میان نزدیک به ۸۱۰۰ صفحه مربوط به کتابهای علمی و تخصصی هستند که اغلب توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده اند. بقیه این تعداد به مقالاتی که از او چاپ شده اند اختصاص دارد. دکتر تقی بهرامی را می توان بنیان گذار تحقیقات اصلاحی و ژنتیکی جانوری در ایران دانست. زندگی. دکتر تقی بهرامی در سال ۱۲۷۷ در شهرستان تفرش زاده شد. پس از اخذ دکترای کشاورزی از دانشگاه متحده ی فریدریش شهر هاله در ایالت زاکسن آنهالت آلمان (اکنون دانشگاه مارتین لوتر هاله-ویتنبرگ) به ایران مراجعت کرد و عهده دار مشاغلی چون بازرسی فنی وزارت اقتصاد، ریاست موسسات فلاحتی اداره کل فلاحت و اداره جنگل ها در مرکز شد. سپس در ۱۳۲۰ به ریاست دانشکده کشاورزی برگزیده شد و در سال ۱۳۲۵ در شورای دانشکده کشاورزی به همراه مهندس منصور عطائی و مهندس کریم ساعی عضویت یافت. تقی بهرامی نخستین ایرانی تحصیل کرده در رشته کشاورزی
است که مطلبی دربارهٔ پسته نوشته است. او در سال ۱۳۱۳ خورشیدی مجله "فلاحت" و در سال ۱۳۲۱ خورشیدی مجله "آب و خاک" را منتشر کرد. تحقیقات اصلاحی و ژنتیکی جانوری. بخش ژنتیک جانوری، مانند ژنتیک گیاهی با افتتاح مدرسه فلاحت همراه است. دکتر تقی بهرامی را می توان بنیان گذار تحقیقات اصلاحی و ژنتیکی جانوری در ایران ذکر کرد. او مانند همتای گیاهی خود، مهندس منصور عطائی با مسافرتهای متعدد به نقاط مختلف کشور به شناسایی دام و طیور بومی سراسر کشور پرداخت. معرفی انواع نژادهای گوسفندهای بومی کشور، مثل مغانی، ماکویی، افشاری، کردی، سنجابی، قزل، بلوچی، زل؛ معرفی نژادهای معروف بز مزخز و رائینی؛ شناسایی و معرفی گاوهای بومی ارزشمند کشور مثل گلپایگانی، سرایی، سیستانی و دیگر توده هایی مثل مازندارنی، طالشی، دشتیاری و ... از فعالیت های ژنتیکی و اصلاحی تقی بهرامی است. او مرغ مرندی را به عنوان یکی از نژادهای خوب کشور معرفی کرد. در خصوص اسب ها نیز، اسب عرب، کرد، ترکمن را به صورت مکتوب از لحاظ ظاهری و بعضی از خصوصیات توصیف و معرفی شدند. تقی بهرامی در دهه بیست با انتشار دو جلد کتاب دامپروری علاوه بر توصیف مبسوط نژادهای بومی خالص به تشریح نژاده
ای دورگه پرداخت. آثار و تالیفات. برخی از آثار و کتابهای دکتر تقی بهرامی از قرار زیر می باشند:
روهینگیا (به روهینگیا:رُحَ࣪ڠۡگَ࣪ࢬ، Ruáingga، 𐴌𐴟𐴇𐴥𐴝𐴚𐴒𐴙𐴝) زبانی ست که مردم روهینگا در ایالت راخین برمه بدان صحبت می کنند. این زبان و زبان چیتاگونی که در جنوب شرقی استان چیتاگونگ بنگلادش بدان صحبت می کنند از یک خانواده هستند. خط زبان روهینگیا. زبان روهینگیا معمولا به سه الفبا نوشته می شود. قدیمی ترین الفبای مورد استفاده برای نوشتن روهینگیا، الفبای عربی است. از قرن ۱۹ به این سو، با اقتباس از فارسی و اردو، الفبای عربی برای نوشتن زبان روهینگیا به کار گرفته شد. اما این الفبا کوتاهی های خویش را نیز داشت و مناسب زبان روهینگیا که واکه ها و سیستم نواختهای پیچیده تری از فارسی و اردو داشت، نبود. این کوتاهی ها مورد نظر روهینگیازبانان قرار گرفت. در نتیجه، در سال ۱۹۷۵ میلادی، با درخواست پیران جامعه، الفبای عربی استانداردسازی شده و با نوآوریهایی، مناسب زبان روهینگیا شد. امروزه الفبای عربی روهینگیا، یکی از الفباهای مورد استفادهٔ روهینگیا می باشد. تحقیقات و امتحانها نشان داده اند که یک روهینگیازبان، در صورت آشنایی با خط عربی به دلیل یادگیری قرآن و زبان عربی در مدارس اسلامی، می تواند در عرض فقط چند ساعت، بر الفبای عربی روهینگیا
مسلط شود. الفبای دیگر زبان روهینگیا، الفبای حنیفی روهینگیا می باشد. در پی یافتن چاره ای به خاطر نامناسب بودن الفبای عربی، زبان شناس و معلمی به نام «محمد حنیف»، به جای امید داشتن به پروسهٔ استانداردسازی الفبای عربی، تصمیم به ساخت الفبای نوینی برای زبان روهینگیا گرفت. این الفبا، با الهام از خط عربی، ولی با حروف هم خوان و واکهٔ جدید برای نوشتن زبان روهینگیا ساخته شد. این الفبا، مزیت بومی بودن به مردم روهینگیا را نیز دارد، و با ابتکارات مشابه برای ساخت الفبای نوین برای زبانهایی چون ماندینگ در غرب آفریقا مقایس شده است. امروزه این الفبا پرکاربردترین الفبای زبان روهینگیا می باشد. الفبای سوم مورد استفاده برای نوشتن روهینگیا، الفبای لاتین می باشد. این الفبا مزیت ساده کردن یادگیری زبان روهینگیا برای غیر روهینگیازبانان را دارد. الفبای عربی روهینگیا. تاریخ نوشتن روهینگیا به الفبای عربی به ۲۰۰ سال پیش بر می گردد. البته که متون ادبی زیادی به این زبان موجود نیست. در طول استعمار بریتانیا بین سالهای ۱۸۲۶ و ۱۹۴۸، بیشتر مکاتبات به زبانهای انگلیسی و اردو انجام می شد. از زمان استقلال، زبان برمه ای زبان مکاتبات شد. از دههٔ ۱۹۶۰ به
این سو، پیران و بزرگان مردم روهینگیا به نیاز به الفبای استاندارد و مناسب برای نوشتار زبان خویش پی بردند. در سال ۱۹۷۵، پیران و بزرگان روهینگیا بر سر الفبای استاندارد سازی شدهٔ عربی توافق کردند. این الفبای جدید، همان الفبای پیشین است، به علاوهٔ حروف و علامت های نوین. در این الفبا ۴ حرف هم خوان جدید وجود دارد. در این الفبا همینطور ۳ حرکت واکه از عربی «◌َ» [a] (زبر)، «◌ِ» [i] (زیر)، «◌ُ» [u] (پیش) و ۳ حرکت واکهٔ نوین «◌ࣤ» [o] (زبر مجعد)، «◌ࣦ» [e] (زیر مجعد)، و «◌ࣥ» [ou] (پیش مجعد) وجود دارد. در الفبای عربی روهینگیا، استفاده از «و» و «ی» برای نشان دادن واکه ها به طور کامل حذف شده است (بجز در وام واژه ها از عربی). واکه ها فقط با حرکت نشان داده می شوند، و همین طور، نوشتن تمامی حرکات اجباری می باشد. اما از مهم ترین و منحصر به فردترین ابتکارات الفبای روهینگیا، وجود «علامت نواخت»، برای نشان دادن نواخت هجا می باشد. زبان روهینگیا زبان نواخت بر است، به این معنا که نواخت ادای هجاها در معنی واژه تاثیر دارد. زبان فارسی زبانی نواخت بر نیست اما در آن ویژگی نواخت بری به گونه ای محدود به کار می رود. یک نمونه مشهود از خاصیت نواخ
ت بری واژگان در فارسی واژهٔ «گویا» است که بسته به نحوه ادای آن می توان معنی های «روان و سلیس» یا «انگار» را برداشت کرد. حال، به دلیل نواخت بر بودن زبان روهینگیا، نشان دادن تفاوت نواخت در نوشتار ضروری می باشد. در الفبای روهینگیا، ۳ علامت نواخت وجود دارد. این علامت ها بر روی حرکات واکه، یعنی بالای «زبر» و «پیش»، و یا پایین «زیر» نوشته می شود. به عبارتی، علامت نواخت نقش حرکت روی حرکات واکه را ایفا می کند، و نقش آن تغییر نواخت ادای واکه است. علامت نواخت فقط و فقط به همراه حرکت واکه نوشته می شود. علاوه بر نقش آن، دلیل دیگر این اجبار این است که دو تا از این علامات نقطه ای هستند. پس بدون وجود حرکت واکه بین حرف هم خوان و علامت نواخت، امکان اشتباه خواندن این نقاط به عنوان نقطهٔ حرف وجود دارد. علامت هاربای به زبان روهینگیا، یک تک نقطه است که بالای زبر یا پیش، و یا پایین زیر (ساده یا مجعد) نوشته می شود. (نمونه: ) همان طور که از این مثالها پیداست، بدون وجود حرکت واکه بین علامت نواخت و حرف «د»، امکان اشتباه خواندن آن به صورت «ذ» وجود دارد. این علامت نواخت «کوتاه سطح بالا» () را نشان می دهد. علامت تِلا به زبان روهینگیا، دو
نقطه است که بالای زبر یا پیش، و یا پایین زیر (ساده یا مجعد) نوشته می شود. (نمونه: ) این علامت نواخت «بلند افت از بالا» () را نشان می دهد. علامت تانا به زبان روهینگیا، یک حلقهٔ کوچک ماهی شکل است که بالای زبر یا پیش، و یا پایین زیر (ساده یا مجعد) نوشته می شود. (نمونه: ) این علامت نواخت «بلند خیز به بالا» () را نشان می دهد. حروف با پیش زمینهٔ زرد، تنها در وام واژه ها کاربرد دارند. حروف با پیش زمینهٔ سبز، تنها در روهینگیا وجود دارند و در نه در اردو، نه فارسی، و نه عربی معادل ندارند. کیبورد تایب به الفبای عربی روهنگیا از این لینک در دسترس می باشد. الفبای حنیفی روهینگیا. الفبای حنیفی روهینگیا الفبای دیگریست که برای نوشتن روهینگیا است. با مطرح بودن بحث استانداردسازی الفبا در میان مردم روهینگیا در دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی، «محمد حنیف»، معلم حوزهٔ علمیه، با الهام از الفبای عربی، اما با نظر شخصی که الفبای عربی مناسب زبان روهینگیا نیست، الفبای نوینی را برای این زبان در سال ۱۹۸۰ میلادی اختراع کرد. مانند الفبای عربی، الفبای حنیفی از راست به چپ نوشته می شود. مانند عربی، حرفی بدون صدا، مشابه «الف» یا «همزه» در الفبای حنی
فی نقش ایفا می کند. مانند عربی، حروف حرنیفی در هر واژه، به هم چسبیده نوشته می شوند. اشکال بسیاری از حروف حنیفی، شبیه معادل عربی آنهاست، مانند حرف «𐴇» (معادل «ح» و «ه») و حرف «𐴉» (معادل «ف»). اما بسیاری دیگر از حروف، نو بوده و شبیه شکل معادل عربی خود نیستند. علاوه بر آن، در این الفبا، پدیدهٔ حروف هم آوا (یعنی حروف متفاوت که صدایی مثل هم می دهند، مثل «ذ» و «ظ») حذف شده و هر صدا فقط با یک حرف نشان داده شده است. علاوه بر آن، حرکات واکه ای به طور کل حذف شده اند. برای هر واکه، حرفی خاص در نظر گرفته شده است. در الفبای حنیفی، نواخت ها با ۳ «علامت نواخت» نشان داده می شوند. این علامت ها بر روی واکه ها قرار می گیرند. مانند عربی، در الفبای حنیفی علامت تشدید نیز وجود دارد. الفبای لاتین روهینگیا. در سال ۱۹۹۹ میلادی، زبان شناسی به نام «صدیق باسو»، الفبای لاتین روهینگیا را طراحی کرد. الفبای لاتین روهینگیا از ۲۸ حرف و یک علامت که بر روی حروف واکه ای می آید استفاده می کند. الفبای لاتین روهینگیا شامل ۲۶ حرف انگلیسی و دو حرف «Ç» و «Ñ» می باشد. حروف «Q» و «V» و «X» تنها در وام واژه ها کاربرد دارند. حرف «C» صدای معادل «ش»، حرف «Ç»
صدای «ر» با زبان برگشته (معادل «ڑ») و حرف «Ñ» معادل «نون غنه» و نشان دهندهٔ صدای درون دماغی پس از واکه می باشد. نواخت ّها در الفبای لاتین با اکسان اگو روی حروف واکه نشان داده می شوند. نواخت ها در الفبای لاتین به این صورت نشان داده می شوند: الفبای لاتین روهینگیا شامل چندین دونگاره نیز می باشد، مثل «ch» برای حرف «چ». نمونه متن. ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر
استان گیلان در ایران، شامل مناطق سرسبز شمال غربی رشته کوه البرز و بخش غربی کرانه های جنوبی دریای کاسپین است. طبیعت گیلان، پوشیده از جنگل و دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است. این استان، از شمال به دریای کاسپین و کشور آذربایجان، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می شود. گیلان از چهار پارچه (منطقه) شکل گرفته است. زبان، پوشش، قوم ها و تاریخ قومی - بومی این چهار منطقه متفاوت از یکدیگر است: زمین شناسی. رشته کوه های البرز با ارتفاع متوسط ۳۰۰۰ متر، چون یک دیوار در غرب و جنوب گیلان کشیده شده و این منطقه به جز از راه دره منجیل، راه شوسه دیگری به فلات ایران ندارد. کمترین فاصله کوه تا دریای کاسپین(در بخش حویق از شهرستان طوالش) حدوداً ۳ کیلومتر و بیشترین فاصله آن از دریا (در امام زاده هاشم) حدود ۵۰ کیلومتر است. بلندترین نقطهٔ گیلان، کوه سماموس، با ۳۶۷۸ متر ارتفاع واقع در شهرستان رودسر است. گیلان انتهای غربی رشته کوه البرز و بخش غربی جلگه های حاشیه دریای کاسپین ایران را دربر می گیرد. دره عرضی عمیق سفیدرود بین منجیل و امامزاده هاشم کمربند کوهستانی را قطع می کند. در شمال
غرب، ارتفاعات تالش به صورت حوضه ای پیوسته امتداد دارند و گیلان را از آذربایجان جدا می کنند. جز در انتهای شمالی که حیران در انتهای دره آستاراچای از ارتفاع ۱۶۰۰ متر فراتر نمی رود، ارتفاع همه آن مناطق بالای ۲۰۰۰ متر است و سه قله بالای ۳۰۰۰ متر بغرو داغ (۳۱۹۷ متر)، عجم داغ (۳۰۰۹ متر) و مولومه بند یا شامولوم ماسال ملقب به شاه معلم (۳۱۱۲ متر) دارد. در بخش شرقی و شمال شرقی آن ها جریانهایی موازی به پایین به سوی دریا جریان دارد که منجر به الگویی شانه شکل می شود. البرز غربی خود در شرق دره سفیدرود پهن تر و پرپیچ و خم تر است و سه دامنه موازی دارد؛ نماینده جنوبی ترین و پست ترین شان در گیلان آسمانسرا کوه (۲۳۷۵ متر) در منطقه عمارلو ست؛ دامنه متوسط پیوسته تر است؛ از کوه دلفک (۲۷۱۱ متر) تا کرم کوه (۳۳۸۹ متر) ادامه دارد، درحالی که دره عرضی پلرود مشخصاً دامنه شمالی را به ناتشکوه (۲۳۸۷ متر) و کوه سمام یا سماموس (۳۶۸۹ متر) که بلندترین نقطه گیلان است تقسیم می کند. همه این کوه ها ساختار زمین شناسی و تاریخ زمین ساختی بسیار پیچیده ای دارند که آن ها را به مجموعه ساختاری مرکز ایران مربوط می کند. لرزه خیزی بالا گواه در جریان بودن فعالیت
کوه سازی ست، زلزله ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ دو شهر منجیل و رودبار را تقریباً ویران کرد و حدود چهل هزار نفر را کشت و صدها روستا را تخریب کرد. گرچه همه این کوه ها مساحت بیشتری از جلگه ها دارند، ولی جلگه ها مهم ترین ویژگی خاص استان هستند و واژه گیلان هم اغلب به مناطق جلگه ای یا خصوصاً به جلگه مرکزی اطلاق می شده است. این متوازی الاضلاع کم ارتفاع، با پهنای ۳۵ کیلومتر و طول ۹۰ کیلومتر، ناهمگن بوده قابل تقسیم به دو بخش اصلی است: دلتای سفیدرود در شرق و جلگه فومن در غرب. اولی تماماً توسط سفیدرود، رودی با دبی بالا (۴۵۰ میلیون متر مکعب به طور میانگین) و محتوای آبرفتی بالا ایجاد شده است. در بالای رود محتوای آبرفتی قدیمی غلیظ وجود دارد، ولی در پایین آن، شمال آستانه، رود اغلب دارای لای و گل می شود، و مسیرش از مسیر سابق شمال شرقی اش که در زاویه برجسته دشت در دستک به دریا می پیوست عوض کرده و در حال حاضر به سوی شمال جریان یافته و دلتای زنده کوچکتری هنگام پیش رفتن به دریا بین زیباکنار و بندر کیاشهر می سازد. جلگه فومنات در غرب رسوبات آبرفتی دریایی و خطوط شنی ساحلی را با رسوبات فراوان ناشی از رودخانه های پرشمار سرازیر از ارتفاعات تالش می
آمی زند. آن ها مستقیماً به دریا نمی رسند، بلکه در تالاب انزلی یا یک خروجی به دریا جمع می شوند از لای ساحل شنی خط ساحلی جمع می شوند تالاب در نتیجه رسوبگذاری مستمراً در حال کوچک شدن و پست شدن بوده است. در مقابل، جریانات شمال تالش و شرق گیلان که حتی از پلرود هم پرآب ترند به اندازه کافی برای خنثی کردن عمل جریان ساحلی رونده بسوی شرق آبرفت نمی آورند، و نمی توانند جز یک روبان باریک منطقه کم ارتفاع تنها با پهنای چند کیلومتر بین آستارا و سفیدرود و در شرق قاسم آباد با پهنای حدود ۱۰ کیلومتر در دهانه پلرود پیرامون کلاچای بسازند. ییلاقات. مناطق ییلاقی گیلان که در حال حاضر بسیار مورد استفاده قرار می گیرند، عبارت اند از: آب و هوا. استقرار استان گیلان بین ارتفاعات البرز و دریای کاسپین، موجب پیدایش شرایط خاص آب و هوایی در در منطقه گیلان گردیده است که ویژگی بارز آن بارندگی و رطوبت زیاد، دمای معتدل و پوشش گیاهی انبوه است. وضعیت توپوگرافیک مناطق کم ارتفاع ساحل دریای کاسپین منجر به یک آب و هوای هیرکانی بسیار ویژه می شود و کل استان گیلان متعلق به این منطقه به طور خاص مرطوب و سبز است: جریانات جوی غالب شمالی-جنوبی، بر فراز دریا مرطو
ب شده، توسط مانع قوی البرز مجبور به بالارفتن شدید می شوند و نتیجتاً در همه سال به فراوانی بر جلگه و کوهپایه شمال غربی رشته کوه می بارند. نظام بارش در پاییز (سپتامبر تا دسامبر) وقتی که ناپایداری جوی در بالاترین نقطه خود است حداکثر شدیدی نشان می دهد، در زمستان و اوایل بهار متوسط است، در مه تا اوت کمترین مقدار را دارد (ولی عموماً به حد کافی زیاد هست تا بالای حد ماه های خشک بماند). بارندگی متوسط سالانه بین ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ میلی متر در طول خط ساحلی متغیر است (۱۲۳۳ در آستارا، ۱۷۵۵ در انزلی)، در گوشه جنوبغربی جلگه به سوی یک منطقه شبه مرطوب کاهش می یابد (۱۰۸۶ در فومن و ۸۵۵ در شاندرمن)، و در بخش پست تر کوه هادوباره به مقادیر خیلی زیاد تا ۱۵۰۰–۱۸۰۰ میلی متر (۲۴۰۰ میلی متر در دره بالای ماسال) می رسد. در طول دره سفیدرود، که هر بعدازظهر تابستانی باد شدید شمالی منجیل آن بر آن می وزد، کاهشی شدید منجر به منطقه شبه خشک مدیترانه مانند رودبار و منجیل می شود. دما در استان گیلان، به سبب قرارگیری در بین ارتفاعات البرز و منبع رطوبتی دریای کاسپین و برخورداری از رژیم اقلیمی معتدل خزری حالت متعادلی دارد و نوسان دما بین شب و روز و بین زمست
ان و تابستان زیاد نیست. میانگین دمای سالانه استان در حدود ۱۵٫۸ درجه سانتیگراد است. در استان گیلان حداکثر بارندگی های ماهانه در شهرها و مناطق ساحلی و جلگه ای بر ماه های پاییز منطبق است ولی نقاط دور از تأثیر رژیم اقلیم خزری نظیر رودبار و منجیل از رژیم بارندگی دیگری تبعیت می کنند و حداکثر بارندگی های ماهانه آن ها در زمستان است. هسته بیشینه بارش در سواحل دریای کاسپین در بندر انزلی قرار دارد و از این نقطه به سمت شرق و غرب به تدریج از بارندگی کاسته خواهد شد. میانگین بارندگی در سطح استان حدود ۱۵۰۶ میلی متر در سال است. پرباران ترین ماه در استان گیلان مهر ماه (اکتبر) با حدود ۲۵۷ میلی متر بارندگی است. تیر ماه نیز کم بارش ترین ماه در استان گیلان است. گونه های گیاهی و جانوری. امتیاز اقلیمی گیلان دلیل پوشش گیاهی غنی آن است. منطقه بوتانیک هیرکانی ویژگی های خاصی در ارتباط با منطقه ارو-سیبری و حتی درون استان بوتانیک یوکسینو هیرکانی دارد: مخروطیان تقریباً وجود ندارند، سرخدار تنک و تعداد زیادی از گونه های بومی که بازمانده گونه های گیاهی آرکو-ترشری هستند. سه سطح جنگل مبتنی بر ارتفاع متمایز اند: جنگلهای مخلوط هیرکانی، جنگلهای را
ش کوهی، و جنگلهای بلوط بلند کوهی و جنگل های ممرز. جنگل هیرکانی به طور دقیق زمانی جلگه ها را می پوشاند، و اکنون بخش عظیمی از بخش اول کوه ها تا ارتفاع ۱۰۰۰ متری را می پوشاند. این جنگل لایه دار است و لایه ای از درختان خیلی بلند مثل بلند مازو، درخت آزاد، و انجیلی و انواع رایجتر افرا و نارون؛ لایه از درختان کوچکتر مثل لیلکی، کلهو، و شبخسب، شمشاد در نقاط سایه دار و همه انواع درختان میوه وحشی؛ و یک زیربوته با بوته هایی مثل جل، خاس، خزه، تاک وحشی، پیچک، و دیگر گیاهان خزنده دارد. کوه های با ارتفاع متوسط حوزه راش شرقی بلند، به همراه بلوط، نمدار، افرا و نارون است. سطح بالای کوه ها بین ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ متر باقی مانده دارای جنگل فقیرتر آوری و ممرز است. مراتع قله ای اغلب جایگزین این جنگلهای بالاتر شده اند، بعضی هایشان در نقاط بلند یا شیب ها سرپوشیده خصوصیات خشکی زی ویژه نشان می دهند. به اصطلاح جزیره مدیترانه ای پیرامون رودبار و منجیل به لحاظ پوشش گیاهی ویژهٔ طبیعی و کشاورزی اش یعنی جنگل های سرو بسیار تنک و درختان زیتون اش انگشت نماست. سوسن چلچراغ در عمارلوی رودبار از گونه های منحصر به قرد گیلان است. گیاهان، جانوران و مورفولوژی
و شکل بستر تالاب انزلی، ارتباط آن با دریا و رژیم رودها آن را دارای محیط زیستی ویژه کرده است. گیاهان حاشیه ای شامل لوئی پهن، اسپرغان، سغد سلطانی، نی، سیرپوس و معروف ترین گیاه تالاب انزلی که شهرت جهانی دارد «لاله تالابی» است که تالاب را به این دلیل تالاب لاله مردابی می گویند. تنوع زیستی بالای تالاب آن را برای مطالعه پرندگان مناسب کرده است. حواصیلها، اردک سانان، مرغابی سانان کشیم بزرگ، کشیم سیاه گردن، یلوه کوچک، کاکایی و غیره از پرندگان این تالاب شمرده می شوند. گیاهان تالاب به سه دسته غوطه ور، گیاهان شناور و گیاهان حاشیه ای تقسیم می شود، گیاهان غوطه ور مثل جلبک سبز آبزی، جلبک سبز، گوشاب شانه ای، والیس نریای پیچیده، هیدری لاورتیسیلاتا (هزاربرگ)، سراتوفیلوم شناور، میریوفیلوم، ناجس مینور و گیاهان شناور مثل اوتیکولاریا، سالوین، هیدروکاریس (زیورآب)، عدسک سرنیزه ای، عدسک آبی چند ریشه ای، تراپا، مریم آبی، علف هفت پهن، علف هفت بند دورگ، پوتاموژتون، اسپیرودلا، نیلوفر آبی، لاله مرداب (سل باقالی) است. ۹۴ گونه حمایت شده و در معرض خطر انقراض پرندگان در گیلان وجود دارد. پوشش انبوه گیاهی گیلان زیستگاه گونه های وحشی چون پلنگ،
آهو و بزکوهی بوده است اما امروزه به دلیل گسترش سلاح های غیرمجاز و افزایش شکار این گونه ها تا مرز انقراض پیش رفته اند. هم اکنون کله بز و پلنگ در جنگل های گیلان در معرض خطر انقراض قرار دارند. گیلان یکی از مهم ترین زیستگاه های مرال یا گاو کوهی که یکی از سه گونه گوزن موجود در ایران و بزرگ ترین گونه آن است در جنگل های مناطق کوهستانی زندگی می کند. در چند سال اخیر با افزایش محیط بانی، تبلیغات و فرهنگ سازی مداوم از شیب کاهش جمعیت این گونه کاسته شده است. دیگر گونه منحصر به فرد و کمیاب در گیلان، سمندر باله دار جنوبی (Southern Crested Newt) است که اهمیت جهانی دارد.