పూర్వ ప్ర‌ధాని అట‌ల్ బిహారీ వాజ్‌పేయీ గౌర‌వార్థం స్మార‌క నాణెం విడుద‌ల కార్య‌క్రమం లో ప్ర‌ధాన మంత్రి ప్ర‌సంగం

అట‌ల్ గారు మనకు ఇక లేరు. దీని ని న‌మ్మ‌ాలంటే క‌ష్టం గా ఉంది. ఆయన తన అనారోగ్యం కార‌ణంగా గ‌డ‌చిన 8-9 సంవ‌త్స‌రాలు గా రాజ‌కీయ యవనిక‌ మీది నుండి మరుగున పడ్డారు. ప్ర‌జా జీవనం లో ఏ కార్య‌క్ర‌మం లోనూ ఆయన పాలుపంచుకోలేదు. అయిన‌ప్ప‌టికీ, అంతటి సుదీర్ఘ కాలం గ‌డ‌చిపోయిన త‌రువాత, ప్ర‌జా జీవ‌నం లో తరం వారీ అంతరం చోటు చేసుకొన్నాక కూడా దేశ ప్ర‌జ‌లు ఆయ‌న కు ఇచ్చిన‌టువంటి ఘ‌న‌ గౌర‌వ ఆద‌ర‌ణ‌ లను చూస్తూ వుంటే ఆయ‌న జీవితం అత్యంత గొప్ప త‌పస్సు మాదిరి గా పెను ప్ర‌భావాన్ని మ‌న పైన చూపించింద‌ని తోస్తున్నది. ఇలా జ‌ర‌గ‌డమనేది చాలా అరుదైనటువంటిది. అటువంటి ఒక సంస్థ ను ఒక సీదా సాదా రాజ‌కీయ ప‌క్షానికి చెందిన దిగువ స్థాయి కార్య‌క‌ర్త‌ల యొక్క తోడ్పాటు తోను, ఆ ప‌క్షం యొక్క సిద్ధాంతాల ప్రాతిప‌దిక‌ న ఒక్కొక్క ఇటుకే పేర్చుతూ ఏ విధం గా నిర్మించార‌నే అంశం పై ప్ర‌పంచ‌ వ్యాప్త రాజ‌కీయ విశ్లేష‌కులు ఒక స‌మ‌గ్ర‌మైన విశ్లేష‌ణ ను బహుశా ఏదో ఒక‌ రోజు న చేసి తీరుతారు. ఆయ‌న ఒక సంస్థ ను నిర్మించ‌డానికి, మ‌రి అలాగే, త‌న సిద్ధాంతాల ప‌ట్ల సామాన్య మాన‌వుడి ని ఆక‌ర్షింప చేసేందుకు, అత‌డిని ప్ర‌భావితం చేసేందుకు కూడా ఎంత‌గానో శ్ర‌మించారు. ఇంత‌టి ఘ‌న‌మైన దేశం లో, ప్ర‌జాస్వామ్యం లో ఒక ప‌క్క 125 సంవ‌త్స‌రాల క్రితం వేళ్ళూనుకొన్న రాజ‌కీయ పునాది క‌లిగిన‌టువంటి ఒక ప‌క్షం ఉండ‌గా, మ‌రొక ప‌క్క- దేశం అంత‌టా ఆధిప‌త్యాన్ని ప్ర‌ద‌ర్శించిన‌టువంటి, దేశవ్యాప్తంగా విస్త‌రించిన‌టువంటి ఒక నూత‌న రాజ‌కీయ ప‌క్షం ఉండింది. సంస్థ ప‌రంగా చూసిన‌ప్పుడు అది స్వ‌ల్ప కాలం లోనే ఒక విశాల‌ ప‌క్షం గా మారింది. ఆ ప‌క్షాని కి దాని యొక్క ఆరంభిక సంవ‌త్స‌రాల లో అట‌ల్ గారు మ‌రియు ఆయ‌న బృందం నాయ‌క‌త్వం వ‌హించారు. ఉమ్మ‌డి ప్ర‌య‌త్నాలు జ‌రిగాయి. మారుమూల ప్ర‌దేశాల లో అట్ట‌డుగు స్థాయి న ఉన్న కార్య‌క‌ర్త‌ల తో చేతి లో చేయి వేసి పార్టీ ప‌ని చేసింది. ప్ర‌జ‌ల తో నేరు గా సంబంధాలను పెట్టుకోవ‌డానికి ప్ర‌య‌త్నించింది. అట‌ల్ గారి స్వ‌రం మూడు, నాలుగు ద‌శాబ్దుల పాటు భార‌తీయ జ‌న‌తా పార్టీ యొక్క స్వ‌రంగా మాత్ర‌మే కాకుండా, మ‌న దేశం లోని సాధార‌ణ ప్ర‌జానీకం ఆశ‌ల, ఆకాంక్ష‌ల యొక్క వాణి గా ఉండిపోయింది. అట‌ల్ గారు మాట్లాడుతూ ఉన్నారంటే యావ‌త్తు దేశ ప్ర‌జ‌లు మాట్లాడుతూ ఉన్నార‌ని, ఆ మాట‌ల‌ను యావ‌త్తు దేశం వింటోంద‌ని, మరి అలాగే ఆయ‌న దేశం లోని ప్ర‌తి ఒక్క వ్య‌క్తి భావోద్వేగాల‌ ను వ్య‌క్తీక‌రిస్తున్నార‌ని కూడా అర్థం. ఆయ‌న ప్ర‌జ‌ల ను ఆక‌ర్షించ‌డం, వారిని ప్ర‌భావితుల ను చేయ‌డం తో పాటు వారిలో విశ్వాసాన్ని నింపారు. ఇది కేవ‌లం ఒక బృందం వ‌ల్ల కాలేదు; 5, 6 ద‌శాబ్దుల క‌ఠోర శ్ర‌మ యొక్క పర్యవసానం. ప్ర‌స్తుతం రాజ‌కీయ ప‌క్షాల స్థితిగ‌తుల‌ను చూస్తే, వారు అధికారం లో నుండి రెండు లేదా అయిదు సంవ‌త్స‌రాలు వైదొలగారంటే- స‌ద‌రు నాయ‌కుడు త‌హ‌సీలు స్థాయి కి చెందినా, లేదా జిల్లా స్థాయి కి చెందినా, లేదా రాష్ట్ర స్థాయి కి చెందినా, లేదా జాతీయ స్థాయి కి చెందినా- అస‌హ‌నం గా మారిపోవ‌డంతో పాటు ఆశాభంగం చెందుతారు కూడాను. ఎవ‌రైనా ప్ర‌తిప‌క్షం లో ఏళ్ళ త‌ర‌బ‌డి ఉండి, దేశ ప్ర‌జ‌ల వాణి ని ఒక త‌ప‌స్వి మాదిరి గా వినిపిస్తూనే ఉండ‌టాన్ని ఏ ఒక్క‌రైనా ఊహించ‌గ‌ల‌రా ? ఇది ఒక అసాధార‌ణ‌ ఘ‌ట‌న‌. దీని కి కార‌ణం రాజ‌కీయ‌ ప‌ర‌మైన సంక్షోభం త‌లెత్తిన‌ప్పుడు ఇత‌ర రాజ‌కీయ ప‌క్షాల లో చేరాల్సిందిగా అట‌ల్ గారి ని కోరిన‌టువంటి సంద‌ర్భాలు త‌ప్ప‌క ఉండే ఉంటాయి. వారు ఆయ‌న తో ‘మాతో క‌ల‌సి రండి, మేం మిమ్మ‌ల్ని నాయ‌కుడి ని చేస్తాం; మీకు ఇదో, అదో ఇస్తాం..’ అని చెప్పి ఉండ‌వ‌చ్చును. అటువంటివి జ‌రిగి ఉంటాయ‌ని నేను ఊహిస్తున్నాను. ఖ‌చ్చితం గా నాకు తెలియ‌దు గాని రాజ‌కీయ చిత్రాన్ని చూస్తే గనక ఇది జ‌రిగే ఉంటుంది. అయితే ఆయ‌న లోప‌ల సాహసం ఉంది. ఆయ‌న త‌న జీవితాన్ని త‌న ఆలోచ‌న‌ల తో, సూత్రాల తో ముడి పెట్టుకున్నారు. ఈ కార‌ణం గానే ఆయ‌న ఎన్న‌డూ అత్యాశ‌ కు, ప్ర‌లోభాల‌ కు లోబ‌డలేదు. విస్తరించాల్సింది పార్టీ నా , లేక ప్ర‌జాస్వామ్యాన్నా, లేక నాయ‌క‌త్వాన్నా అనే అంశం పైన శ్ర‌ద్ధ వ‌హించ‌వ‌ల‌సి వ‌చ్చిన ప‌రీక్ష ఎదురైనపుడు ఆయ‌న త‌న ముందు చూపు తో పార్టీ కి బ‌దులు, ప్ర‌జాస్వామ్యానికి ప్రాధాన్యాన్ని ఇచ్చారు. ఆయ‌న తన రక్తం తోను, స్వేదం తోను పెంచి పోషించినటువంటి జ‌న సంఘ్ ను ఎటువంటి అంచ‌నా లేకుండా కేవ‌లం ప్ర‌జాస్వామ్యాన్ని స‌జీవం గా ఉంచాల‌న్న ఉద్దేశం తో భార‌తీయ జ‌న‌తా పార్టీ లో విలీనం చేశారు. ఆయ‌న దీనిని రుజువు చేశారు. అయితే, సూత్రాల పేరిట జ‌న‌తా పార్టీ ని విమ‌ర్శించ‌వ‌ల‌సి వ‌చ్చిన‌ప్పుడు ప్ర‌జాస్వామ్యాన్ని, దేశాన్ని ప‌ణం పెట్టి పార్టీ యొక్క ఔచిత్యాన్ని ధ్వంసం చేయాల‌ని ఒక కుట్ర ప‌న్నిన‌ట్లు క‌నిపించింది. ఆ స‌మ‌యం లో ఆయ‌న ‘మీరు మీ మార్గాన్ని ఎంచుకోండి. మా విలువ‌ల తో మేం రాజీ ప‌డ‌లేం. దేశం కోసం మేం ప్రాణాల‌ను అర్పించ‌గ‌లం. కానీ, మా సూత్రాల తో ఎన్న‌టికీ రాజీ ప‌డ‌లేం’ అంటూ విన‌మ్రం గా చెప్పారు. ఆయ‌న నిష్క్ర‌మించారు. మ‌రి మ‌రోసారి ఒక కొత్త పార్టీ కి బీజం ప‌డింది. అదే క‌మ‌లం. మ‌రి ఈ రోజు న దేశం లోని ప్ర‌తి మూల‌న క‌మ‌లం యొక్క పరిమళాన్ని మ‌నం చ‌విచూడ‌వ‌చ్చును. ‘చీక‌టి సమసిపోతుంద‌ని, సూర్యుడు మ‌ళ్ళీ ఉద‌యిస్తాడ‌ని, క‌మ‌లం విక‌సిస్తుంద‌ని’ఆయ‌న‌ కు దీర్ఘ‌కాలిక దార్శ‌నిక‌త ఉండింది. ఒక కొత్త పార్టీ జననం జరిగింది; అదీ కేవలం కొద్ది గంట‌ల్లోనే! జ‌న సంఘ్ ప‌ట్ల ఆత్మ విశ్వాసం, ఆయ‌న ఆలోచ‌న ప‌ట్ల న‌మ్మ‌కం, ఆయ‌న క‌ఠోర శ్ర‌మ ప‌ట్ల, మ‌రి అలాగే ఆయ‌న కార్య‌క‌ర్త‌ల క‌ఠోర శ్ర‌మ ప‌ట్ల ఉన్న‌టువంటి ఆత్మ విశ్వాసాన్ని ఊహించుకోండి. ఆ విశ్వాసం ఎంత బ‌ల‌మైందంటే, ఆయ‌న ‘‘చీక‌టి స‌మ‌సి పోతుంది. రవి ఉద‌యిస్తాడు. క‌మ‌లం మ‌ళ్ళీ విర‌బూస్తుంది’’ అని ఆయ‌న అంచనా వేయగ‌లిగారు. మీరు దీనిని ఒక జోస్యం గానో, లేక అంత‌రంగం లో నుండి వెలువ‌డిన వాక్కు గానో పిల‌వ‌వ‌చ్చు. అయితే, దీనిని ఇప్పుడు మ‌న‌మంతా అనుభూతించవ‌చ్చును. మ‌న దేశం లో ఉన్న‌టువంటి భిన్న‌త్వం మ‌న గౌర‌వాన్ని ఇనుమ‌డింప జేసేదే. అయితే, అదే స‌మ‌యం లో దానిని కాపాడుకోవ‌ల‌సిన బాధ్య‌త మన మీద ఉంది. రాజ‌కీయ అభిప్రాయాలు, రాజ‌కీయ నాయ‌క‌త్వం లో భిన్న‌త్వం సైతం భార‌త‌దేశ శ‌క్తి కి విలువ‌ ను జోడిస్తున్నాయి. ఒకే విధ‌మైన నాయ‌క‌త్వం, ఆలోచ‌న‌, దృక్ప‌థం, మ‌రి ఒకే ర‌క‌మైన వాగ్ధోర‌ణి దేశ భిన్న‌త్వాని కి మంచిది కాదు. అందుక‌ని భిన్న‌మైన‌టువంటి సిద్ధాంతాల తో పెరిగిన వారిలో ఒక‌రు గా అట‌ల్ గారు కూడా ఉన్నారు. మ‌రి దేశం కోసం వారు వారి యొక్క జీవితాల‌ ను అంకితం చేసుకున్నారు. వారు నాయ‌క‌త్వాన్ని అందించారు. వాదోప‌వాదాల లో, చర్చోపచర్చల లో నిమ‌గ్నం అయ్యారు. ఒక‌రిని మ‌రొకరు ఓడించుకోవ‌డం కోసం గ‌ట్టి పోరు స‌లిపారు. అట‌ల్ గారు ఒక బ‌హుళ పార్శ్వాలు క‌లిగిన‌టువంటి వ్య‌క్తి. ఈ త‌ర‌హా వైవిధ్యాన్ని ఆయ‌న సుసంప‌న్నం చేశారు. ఆయ‌న కు, ఆయ‌న వంటి వారికి భార‌త‌దేశ రాజ‌కీయ జీవితం లో, ప్ర‌జ‌ల లో స‌మ స్థానాన్ని ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. ఇది దేశాన్ని సమృద్ధం చేస్తుంది. అలాగే, భావి త‌రాల‌కు స్ఫూర్తిదాయ‌కం గానూ నిలుస్తుంది. ఇది త‌రాల‌ కు ఆలోచించ‌డాన్ని, అలాగే, ఏ మార్గాన్ని ఎంపిక చేసుకోవాలో నిర్ణ‌యించుకోవ‌డానికి అవ‌కాశాన్ని ప్రసాది స్తుంది. అట‌ల్ గారి జీవితం భావి త‌రాల‌కు.. ప్ర‌జా జీవ‌నం, వ్య‌క్తిగ‌త జీవ‌నం, దేశం ప‌ట్ల అంకిత భావాన్ని వృద్ధి చేసుకోవ‌డం ల‌తో పాటు, ‘ఒకే జీవితం, ఒకే ఉద్య‌మం’ మంత్రాన్ని ఆధారం చేసుకొని ప‌ని చేయ‌డానికి స‌దా ప్రేర‌ణ‌ ను అందిస్తుంద‌ని నేను న‌మ్ముతున్నాను. ఆయ‌న అస్త‌మించిన అనంత‌రం రేప‌టి రోజు న అట‌ల్ గారి ప్ర‌థ‌మ జ‌యంతి వ‌స్తోంది. నేడు, అంటే ఆయ‌న జ‌యంతి క‌న్నా ఒక రోజు ముందు భార‌త ప్ర‌భుత్వం 100 రూపాయ‌ల విలువైన స్మార‌క నాణేన్ని దేశ ప్ర‌జ‌ల‌కై జారీ చేస్తున్నది. ఈ 100 రూపాయ‌ల నాణెం కేవ‌లం ఒక నాణెం అని నేను విశ్వసించ‌డం లేదు. ఎందుకంటే అట‌ల్ గారి జీవితం మ‌న హృద‌యాల లో గ‌త 50 సంవ‌త్స‌రాలు గా గూడు ను క‌ట్టేసుకున్న ఒక నాణెం గా ఉంది. అది అలాగే ఉండిపోతుంది. మేం ఆయ‌న జీవితాన్ని శాశ్వ‌తంగా ఉంచే ఒక ప్ర‌య‌త్నాన్ని చేశాం. దాని ని మ‌న కు ఎల్ల‌ప్ప‌టి కి స్ఫూర్తి ని ఇస్తూ ఉండేట‌టువంటి ఒక నాణెం రూపం లో ప్ర‌ద‌ర్శిస్తున్నాం కూడా. అట‌ల్ గారి కి మ‌న కృత‌జ్ఞ‌త‌ ను వెలిబుచ్చే ఒక చిన్ని ప్ర‌య‌త్నం ఇది. ఈ కార‌ణం గా మేం అత్యంత తృప్తి గాను, సంతోషం గాను ఉన్నాం. రేప‌టి రోజు న డిసెంబ‌ర్ 25వ తేదీ అట‌ల్ గారి జ‌యంతి. ఆ రోజు ను రాజ్ ఘాట్ ద‌గ్గ‌ర లోని ‘స‌దైవ్ అట‌ల్‌’ స్మార‌క స్థ‌లాన్ని సంద‌ర్శించ‌డం ద్వారా మ‌నం జరుపుకొంటాం. అక్క‌డ అట‌ల్ గారు లేకుండానే ప్ర‌తి ఒక్క క్ష‌ణాన్ని మ‌నం గడపవ‌ల‌సి ఉంటుంది. ఆ కాలం లో ఈ స్మార‌కం మ‌న‌ని నిల‌దొక్కుకొనేట‌ట్లు చేస్తుంది. మ‌రి ప్ర‌జా జీవ‌నం లో తొణ‌కకుండా ఉండ‌టం అనేది ఎవ‌రి జీవితం లో నైనా స్థిరంగా ఉండ‌ట‌మంత ముఖ్య‌మైన‌టువంటిది. కాబ‌ట్టి, ఇదే మ‌న సంక‌ల్పం కావ‌చ్చు. మ‌రొక్క మారు ఈ తీర్మానాన్ని మ‌నం రేప‌టి రోజు న వ‌ల్లె వేసుకొని మ‌న‌ని మ‌నం అంకితం చేసుకొని, అదే అచంచ‌ల న‌మ్మ‌కం తో, మొక్క‌వోని స్వ‌ప్నాల తో సామాన్య మాన‌వుడి శ్రేయం కోసం ఏదైనా సానుకూల‌మైన ప‌ని ని చేసేందుకు ‘చ‌రైవ‌తి చ‌రైవ‌తి’ మంత్రం తో ముందుకు పోదాం. ఈ ప్రేర‌ణ తో నేను నా హృద‌యాంత‌రాళం లో నుండి ఈ కార్య‌క్ర‌మాని కి హాజ‌రు కావాల‌ని స‌మ‌యాన్ని వెచ్చించిన ప్ర‌తి ఒక్క‌రి కి ధ‌న్య‌వాదాలు తెలియ‌ జేయాల‌నుకుంటున్నాను. ఆయ‌న కోరిక‌ల తో పాటు మ‌న కోరిక‌ల‌ను నెర‌వేర్చుకోవ‌డం కోసం స‌కల ప్ర‌య‌త్నాలు చేస్తామ‌ని నేను ఆశిస్తున్నాను. ఈ భావ‌ం తో నా అంత‌రంగం లో నుండి అట‌ల్ గారి కి నేను వంద‌నాన్ని ఆచ‌రిస్తున్నాను. అనేకానేక ధ‌న్య‌వాదాలు.