పరీక్షా పే చర్చా 2.0 లో ప్రధాన మంత్రి ప్రసంగం

పరీక్షలకు తయారవుతున్న విద్యార్థులను కలిసే అవకాశం గత సంవత్సరం కూడా నాకు లభించింది. ఈ ఏడాది కూడా నాకు ఆ అవకాశం లభించింది. మిమ్మల్ని అందరి ని కలుసుకొనే అవకాశాన్ని నాకు ఇచ్చినందుకు విద్య శాఖ కు నేను ఎంతో కృతజ్ఞుడి ని. సుమారు గా అన్ని రాష్ట్రాల కు చెందిన విద్యార్థులు ఇక్కడ కు తరలి రావడం నాకు ఎంతో ఆనందం కలిగించింది. ఒక రకం గా ఇది ఓ బుల్లి భారతదేశం. మరో కోణం లో చూస్తే దేశ భవిష్యత్తు అంతా నా ముందు ఉంది. ఈ రోజు నేను ఇక్కడ కు వచ్చి మీతో భేటీ కావడాని కి కొద్ది సమయం క్రితం- నేటి ఉదయం- పూర్వ రక్షణ మంత్రి శ్రీ జార్జి ఫెర్నాండెజ్ కన్నుమూశారు. ఆయన ఎంతో వైవిధ్యం గల, ఒక సైనికుని వంటి నాయకుడు. ఆయన ఒక చోట పుట్టారు, మరో చోట పని చేశారు, ఇంకో చోటు నుండి ప్రజాప్రతినిధి అయ్యారు. ఆయన భారతదేశం లోని భిన్న ప్రాంతాల్లో నివసించారు. అత్యవసర పరిస్థితి విధించిన వేళ దేశం లో ప్రజాస్వామ్యాన్ని పున:స్థాపించడానికి ఆయన ఎంతో పోరాటం చేశారు. గత కొన్ని సంవత్సరాలు గా అనారోగ్యం బారిన పడి స్పృహ లో లేకుండా మంచం మీదనే ఉన్నారు. ఈ రోజు న ఆయన ఈ ప్రపంచాన్ని వీడారు. జార్జి సాహబ్ కు నేను నివాళి అర్పిస్తున్నాను. మిత్రులారా, అనుభవం అనే అంశం మీద గత ఏడాది పరీక్షా పే చర్చా కార్యక్రమం జరిగింది. డిమాండు కు అనుగుణం గా ప్రపంచం లోని వివిధ ప్రాంతాల వారు కూడా ఈ రోజు న తమ అభిప్రాయాలను ప్రకటించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నారు. అలాగే అన్ని రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం ఉండేలా జాగ్రత్తలు తీసుకుని విద్యార్థులందరితోనూ ఇక్కడ చర్చిస్తాం. సీనియర్ విద్యార్థులు, జూనియర్ విద్యార్థులు అందరికీ అవకాశం ఉంటుంది. వారి సంరక్షకులు, తల్లితండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు లేకపోతే ఈ చర్చ పరిపూర్ణం కాదు. అందుకే విద్యార్థుల జీవితాల తో నేరుగా సంబంధం ఉన్న వారిని కూడా ఈ చర్చలో భాగస్వాములను చేసి, చర్చించే అవకాశాన్ని కల్పించారు. కొద్ది క్షణాల క్రితం జరిగిన నృత్య ప్రదర్శన లో చూపించింది ప్రస్తావించకపోతే నా ప్రసంగానికి అర్ధం ఉండదని నేను భావిస్తున్నాను. ప్రతి ఒక్క అంశం అందులో ఉంది. ఆ నృత్యం ఇక్కడ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరిలో మాత్రమే కాక నాలోను, ఈ కార్యక్రమాన్ని చూస్తున్న అందరిలోనూ కూడా కొత్త విశ్వాసాన్ని, కొత్త ఆశ ను చిగురింపచేసింది. వారందరి ని నేను అభినందిస్తున్నాను. కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించిన రైనా కు ప్రత్యేక ప్రశంసలు. రెండు చేతులు, ఒక కాలు లేకపోయినా ఆవిడ అద్భుత ప్రదర్శన ను ఇవ్వడమే కాకుండా జీవితం పైన అసాధారణమైన ఆసక్తి ని ప్రదర్శించారు. మనం ఇప్పుడు ఒక పాత వీడియో ను పరిశీలిస్తున్నామే అనుకోండి.. మనం ప్రస్తుతం ఈ కార్యక్రమం లో ఉన్నామన్న సంగతి ని అంతా మరిచిపోవాలని నేను విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను. మీరంతా మీ కుటుంబంతో, మీ కుటుంబ సభ్యులతో చర్చిస్తున్నట్లు భావించండి. మీ కుటుంబం లో ఒక ప్రముఖుడు మీ తో ముఖాముఖి మాట్లాడుతున్నారన్న అనుభూతి ని పొందండి. వాతావరణం తేలిక గా, స్నేహపూర్వకం గా ఉంటే అప్పుడు నేను కూడా ఎంతో నేర్చుకోగలుగుతాను. నేను ఇక్కడ కు బోధన లు చేయడానికి రాలేదు. తల్లితండ్రులకు గాని, ఉపాధ్యాయులకు గాని.. చివరకు విద్యార్థులకు గాని ఏదో బోధించాలని నేను అనుకోవడంలేదు. నేను ఇక్కడ ఉన్నందు వల్ల మీ అందరితో సమానంగా కలిసిమెలిసి మీ ఆలోచనల ను ఆకళింపు చేసుకోగలుగుతాను. మనం ఇప్పుడు చర్చ ను ప్రారంభిద్దాం, ఏ విద్యార్థి నుండి మొదలుపెడదాం ? అనుసంధానకర్త – సర్, ఈ సారి దేశ విదేశాలకు చెందిన విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, తల్లితండ్రులు కూడా ఇక్కడ ఉన్నారు. మొదట కోల్ కాతా కు చెందిన టీచర్ రోలీ దత్తా మిమ్మల్ని ఒక ప్రశ్న అడగాలనుకుంటున్నారు. టీచర్ – హలో సార్, నా పేరు రోలీ దత్తా. కోల్ కాతా కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం లో జీవశాస్త్రాన్ని బోధిస్తుంటాను నేను. విద్యార్థుల భవిష్యత్తు కేవలం పరీక్షల మీదనే ఆధారపడి ఉందని భావించే తల్లితండ్రులకు ఒక టీచర్ గా నేను ఏం చెప్పాలంటారు ? అనుసంధానకర్త- సర్, ఢిల్లీ లోనే ఉండి సివిల్ సర్వీసులకు తయారవుతున్న కేరళ కు చెందిన రోహిత్ శ్రీ ది కూడా ఇదే తరహా ప్రశ్న. ప్రశ్న – గౌరవ ప్రధాన మంత్రి గారూ, అభివాదాలు. నా పేరు రోహిత్ శ్రీ . మాది కేరళ. ప్రస్తుతం ఢిల్లీ లో ఉంటూ యుపిఎస్ సి పరీక్ష కు తయారవుతున్నాను. సర్, మా తల్లితండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు కూడా మా మీద ఎన్నో అంచనాలు పెట్టుకున్నారు. ఆ కారణం గా మేం తీవ్ర ఒత్తిడి తో సతమతం అవుతున్నాం. మీ మీద కూడా దేశ ప్రజలు ఎన్నో ఆశలు, అంచనాలు పెట్టుకున్నారు. ప్రధాన మంత్రి గారూ, ఆ అంచనాలను అందుకునేందుకు మీరు ఏం చేస్తున్నారు ? మేం ఆ అంచనాలను ఎలా అందుకోవాలి ? ధన్యవాదాలు. అనుసంధానకర్త – గౌరవ ప్రధానమంత్రి గారూ, ఇప్పుడు వారి లో మీరు స్ఫూర్తి ని నింపండి. మోదీజీ – రోహిత్, మీరు కేరళ కు చెందిన వారే అయినా నా కన్నా బాగా హిందీ మాట్లాడుతున్నారు. మీరు 10వ తరగతి లేదా 12వ తరగతి ఫైనల్ పరీక్షకు సిద్ధం అవుతున్నప్పుడు మీకు అర్ధం కావడంలేదా ? ఎప్పుడూ స్నేహితుల తోనే ఫోన్ ఎందుకు మాట్లాడటం ? ఆ కంప్యూటర్ ను విడచిపెట్టి చదువుకోవడం మొదలుపెట్టండి. మీరు చేస్తున్నదేమిటి ? వంటి ప్రశ్నలు అప్పుడప్పుడూ కొన్ని సందర్భాల్లో పదేపదే విని ఉంటారు. అవునా, కాదా ? నాకు నిజం చెప్పండి. ప్రతి ఒక్కరూ పరీక్ష అనే దానిని పక్కన పెట్టండి. అలా అని దాని ని గురించి పట్టించుకోవద్దన్నది లేదా తరువాత చూసుకోమని నేను చెప్పడం లేదు. మీరు పరీక్ష ను జీవితం తో ముడి పెట్టుకొని కాకుండా కేవలం 10 వ తరగతి లేదా 12వ తరగతి పరీక్ష అనుకోండి. ఆ భారం మీ మీద తగ్గిపోతుంది. దాని వల్ల మీరు చదువు మీద ఎక్కువ శ్రద్ధ పెట్టగలుగుతారు. 10వ తరగతి పరీక్ష ఫెయిలైతే ఇక జీవితం వ్యర్ధం అని వారు చెబుతారు. జీవితం అనేది పరీక్ష జరిగే ప్రదేశానికే పరిమితం అయింది కాదు. వెలుపల చాలా పెద్ద ప్రపంచం ఉంది. చాలా రోజుల క్రితం నేను ఒక పద్యం చదివాను, అది నాకు పూర్తి గా గుర్తు లేదు. కానీ ఒక లైను అర్ధం మాత్రం చెప్పగలను. “కొన్ని ఆటబొమ్మలు విరిగిపోయినా బాల్యం అంతటితో ముగిసినట్టు కాదు” అనేది దాని అర్ధం. ఈ ఒక్క వాక్యం ఎంతో పెద్ద సందేశాన్ని ఇస్తుందని నేను నమ్ముతున్నాను. పరీక్షలో మంచి ప్రతిభ ను చూపించలేకపోయినా అక్కడితో జీవితం ఆగిపోదనేదే ఆ వాక్యం అందించే సందేశం. జీవితం లో అనుక్షణం ఎదురయ్యే సవాళ్ల మీద దృష్టి పెట్టడం అత్యవసరం. అలా చేయగలిగితే అది మనని శక్తివంతులను చేస్తుంది, కొత్త ఉత్తేజాన్ని ఇస్తుంది. మన జ్ఞానాన్ని ప్రదర్శించే అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. సవాళ్ల ను ఎదుర్కొనకపోతే మన జీవితం స్తంభించిపోతుంది. స్తంభించిపోయేది జీవితం కాదు. జీవితం అంటే వేగం, జీవితం అంటే కలలు, జీవితం అంటే మనం సాధించాలనుకునే దాన్ని సాధించేందుకు పూర్తి శక్తియుక్తులను కేంద్రీకరించడం. ఇది చేయలేకపోతే జీవితానికి అర్ధమే ఉండదు. కొన్ని సందర్భాల్లో పిల్లల మనసు మరో రకంగా ఉంటుంది. మనం ఒక దశ కు చేరాం, చేసేది ఏదైనా సరైనదే అవుతుంది, అమ్మానాన్న లు దాన్ని అర్ధం చేసుకోరు అని భావిస్తాం. అది నిజమేనా, వారికి ఏమీ అర్ధం కావడం లేదా ? మొదట విద్యార్థుల కు నేను చెప్పేదొకటే. తల్లితండ్రులు చెప్పేది శ్రద్ధ గా వినండి, తీవ్రం గా ప్రతిస్పందించవద్దు. వారు చెప్పేది మీరు ఆసక్తి గా వినగలిగితే మీరు దాన్ని ఆనందించగలుగుతారు. మీరు వారి మాటల పట్ల శ్రద్ధ పెట్టారని మీ తల్లితండ్రుల కు కూడా ఒక భావన కలుగుతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో వారు చెప్పేది మీకు అర్ధం కాకపోవచ్చు, అప్పుడు అమ్మని అడగండి దాని అర్ధం ఏమిటని. అప్పుడే ఆమెకి మీరేం వివరించి చెప్పనక్కరలేదు. ఆమెకే అర్ధం అవుతుంది పరిస్థితి. అలా ప్రవర్తన కూడా ముఖ్యమే. తల్లితండ్రులు మంచి మూడ్ లో ఉన్నప్పుడు చెప్పండి. మీరేం చెప్పారో అర్ధం చేసుకునేందుకు నేనెంతో ప్రయత్నించాను, అయినా పూర్తిగా అర్ధం కాలేదు. ఎలా చేయాలో మీరే చెప్పండి అని అడగండి. అక్కడితో మీ పరీక్ష పూర్తయినట్టే. వారి పరీక్ష మొదలవుతుంది. ఏం సమాధానం చెప్పాలో తెలియక వారే ఆలోచనలో పడతారు. అంటే తల్లితండ్రులు మౌనం వహించే పరిస్థితి ని కల్పించాలన్నది నా సందేశం కాదు. కొన్ని సందర్భాల్లో వారేం చెబుతున్నారో మనం సరిగ్గా వినకపోయినప్పడే సంఘర్షణ తలెత్తుతుంది. వారేం చెబుతున్నారో విన్నప్పుడే తల్లితండ్రుల తో స్నేహపూర్వకమైన సంభాషణ మొదలవుతుంది, వారు మీకు సహాయం చేసే ఆలోచన చేస్తారు. తల్లితండ్రులకు కూడా ఒక మాట.. మీరు మీ చిన్నప్పటి కోరికల ను పిల్లలపై రుద్దవద్దు. మీరు డాక్టర్ కావాలనుకున్నారు, కానీ గుమాస్తా అయ్యారు. అందుకే మీ ఆశలన్నీ పిల్లల మీద రుద్దేందుకు ప్రయత్నిస్తారు. అలా తమ ఆకాంక్షల ను పిల్లల మీద రుద్దే తల్లితండ్రులు విజయాన్ని సాధించలేరు. అందుకే, అలా చేయకండి. మీ పిల్లల శక్తి సామర్ధ్యాలు ఏమిటన్నది తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేయండి. తల్లితండ్రుల కు ఇందుకు ప్రత్యేక శిక్షణ ఏమీ అవసరం లేదు. చిన్న పిల్లలు నడవడం ఎలా నేర్చుకున్నది మీరందరూ కళ్లారా చూసిందే. అడుగులు వేస్తారు, పదే పదే పడిపోతారు. అప్పుడు తల్లి ఏం చేస్తుంది ? చప్పట్లు కొట్టి ప్రోత్సహిస్తుంది, అప్పుడే పడిపోవడం తప్పు కాదని బిడ్డ కి అర్ధం అవుతుంది. పిల్లలు నడవడం నేర్చుకునే సమయం లో చప్పట్లు కొడుతూ వారిని ప్రోత్సహించండని తల్లి కి ఒక ప్రధాన మంత్రి బోధించాలా ? లేదూ అలా చేయాలని ఆమె ఎక్కడైనా చదువుకుందా ? పిల్లలు నడక నేర్చుకుంటున్నప్పుడు ఆమె ఏం చేస్తుంది ? పిల్లల కు ఇష్టమైన వస్తువులను పట్టుకుని నిలబడి అక్కడకు రమ్మని అడుగుతుంది కదా ? కానీ పిల్లలకు అన్నీ వచ్చాయి, వారిపై తాను ప్రత్యేకంగా దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం లేదని తల్లితండ్రులు భావించే దశ కూడా జీవితంలో వస్తుంది. అలా అనుకున్నా కూడా తప్పు చేసినట్టే. తల్లితండ్రులు నిరంతరం పిల్లల పట్ల శ్రద్ధ తీసుకుంటూ వారికి సౌకర్యవంతంగా ఉండేలా అన్నీ చూస్తూ పిల్లల్లో స్ఫూర్తి నింపాలి. ఊరికే తిడుతూ కూర్చుంటే మాత్రం ఎలాంటి సానుకూలమైన మార్పు రాదు. ఆకాంక్షల విషయానికి వద్దాం. ఆకాంక్ష కలిగి వుండటం మంచిదే. అది చాలా అవసరమైన విషయం. ఆకాంక్ష ఉన్నప్పుడే దానికి అనుగుణం గా మనం ఏదైనా చేయాలని కూడా భావిస్తాం. అలాంటి ఆకాంక్షే లేని నాడు, మీరే చెప్పండి.. తల్లితండ్రుల కు జీవితం ఉన్నట్టేనా, ఏదైనా మెరుగ్గా చేయాలని వారు అనుకోగలరా, అంతకన్నా మరణం కోసం ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు. ఒక రోగి కి మంచి వైద్యుడు, మంచి ఆసుపత్రి ఉన్నంత మాత్రాన కోలుకోవడం సాధ్యమవుతుందా ? అలాగే నిరాశా నిస్పృహల్లో ఉన్న కుటుంబం, సమాజం ఏదైనా సాధించగలుగుతుందా ? అందుకే జీవితం ముందుకు నడిచేందుకు ఆశలు, ఆకాంక్షలు ఎంతో అవసరం. మీరు ఒక ఐఎఎస్ కావాలనుకున్నారు, అలాగే సమాజం మీద మీకు ఎన్నోఆకాంక్షలు ఉన్నాయి, అంతమాత్రాన నిరాశ కు స్థానం ఎక్కడిది ? మోదీ మాలోని ఎన్నో ఆకాంక్షలను తట్టి లేపారని ప్రజలంటూ ఉంటారు, 125 కోట్ల మంది ప్రజలకూ 125 కోట్ల ఆకాంక్షలు ఉండాలనే నేను కోరుకుంటాను. ఆ ఆకాంక్షల ను వ్యక్తం చేయడం కూడా అవసరమే. కానీ ఆ ఆకాంక్షల తో మనం సతమతం అయిపోకూడదు, వాటి ని చేరుకోగల సామర్థ్యాలు పొందే ప్రయత్నం చేయాలి. అనుసంధానకర్త- సర్, జమ్ము నుండి కృష్ణకుమార్ శర్మ తన సమస్య ను మీకు వెల్లడి చేయాలనుకుంటున్నారు. ప్రశ్న- నమస్తే సర్, నా పేరు కృష్ణ కుమార్ శర్మ. నేను జమ్ము లోని రూపనగర్ లో ఉంటున్నాను. ఈ రోజల్లో పిల్లలే కాదు, తల్లితండ్రులు గా మేం కూడా ఎవరి పిల్లలు ఎంత ఎక్కువ స్కోర్ చేయగలుగుతారనే ఒత్తిడి ని ఎదుర్కొంటున్నాం. దానిని తగ్గించుకోవడం ఎలా, ధన్యవాదాలు సర్. అనుసంధానకర్త – గౌరవనీయ ప్రధాన మంత్రి గారూ, ఈశాన్య ప్రాంతాని కి చెందిన నీలాకుమారి ది కూడా అలాంటి ప్రశ్నే. ప్రశ్న – సర్, నేను మణిపుర్ లోని ఇంఫాల్ లో ఉంటున్నాను. పిల్లల పరీక్ష సమయం లో ఒత్తిడి నుండి బయటపడడం ఎలా ? అని ఒక తల్లి గా, ఒక ఉద్యోగిని గా నేను మిమ్మల్ని అడగాలనుకుంటున్నాను. ధన్యవాదాలు సర్. అనుసంధానకర్త – బెంగళూరు కు చెందిన విద్యార్థిని లావణ్య ప్రశ్న. ప్రశ్న – శుభోదయమండి. నా పేరు లావణ్య. బెంగళూరు లో క్వీన్స్ రోడ్డు లో ఉన్న సెయింట్ మేరీ పబ్లిక్ స్కూల్ లో నేను చదువుకుంటున్నాను. మా తల్లితండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, మమ్మల్ని అమితంగా ప్రేమించే వారు సృష్టించే భయాల నుండి విద్యార్థులు గా మేం బయటపడడం ఎలా ? అనుసంధానకర్త – తల్లితండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, వారిని ఎంతో ప్రేమించే వారి ఒత్తిడి నుండి విద్యార్థులు బయటపడడం ఎలా ?. పిల్లలు, తల్లితండ్రులు కూడా ఒత్తిడి గురించి మాట్లాడుతున్నారు. మీ సమాధానం కోసం ఆసక్తిగా ఎదురు చూస్తున్నాం. మోదీజీ – మీరు కలలు కలిగివుండండి, ఆకాంక్షలనూ కలిగివుడండి. తప్పు లేదు. కానీ ఒత్తిడే పరిస్థితి ని విషమం చేస్తుంది. ఉదాహరణ కు మీ పిల్లల కోసం మీరు ఆహారాన్ని ఎంతో బాగా తయారుచేస్తారు, అయితే ఆహారం తీసుకోవాలని మీరు ఒత్తిడి చేశారనుకోండి, అది తీసుకోకుండానే వారు బయటకు వెళ్లిపోతారు. అదేనా మనం చేయాల్సింది ? ఇది జరగకూడదు అనే జాగ్రత్త మాత్రమే ఉండాలి. ఒత్తిడి తో ప్రతిచర్య మొదలవుతుంది. కానీ తల్లితండ్రులు అలా ఎందుకు ప్రవర్తించాలి ? దానికి మనస్తత్వశాస్త్రం పరంగా కూడా ఒక కారణం ఉంది. తల్లితండ్రులు కుటుంబం లో జరిగే ఏదైనా వేడుక కు హాజరైతే విజిటింగ్ కార్డు లు మార్చుకున్నట్టుగానే తమ పిల్లల రిపోర్ట్ కార్డుల ను కూడా బయటకు తీస్తారు. తమ పిల్లలు సాధించిన విజయాల గురించి తల్లితండ్రులు సమాజం అంతటికీ చెప్పేయాలన్న తపన తోనే సమస్య మొదలవుతుంది. తమ పిల్లల విజయాలు, వైఫల్యాలే సామాజిక జీవితానికి కీలకం అని తల్లితండ్రులు భావిస్తారు. సమాజం లో వారికి ఎప్పుడూ ఒక హోదా ఉండేలా చేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు. దాంతో పిల్లలపై ఒత్తిడి తీసుకువచ్చే అలవాటు ఏర్పడుతుంది. కానీ ఇలాంటి ఒత్తిడి కి గురి చేయాలని వారనుకోరు. అందుకే ఏది చేసినా సరైన విధంగానే చేయాలి. వాస్తవాని కి ఒక వయసు వచ్చిన తరువాత తల్లితండ్రులు పిల్లలతో బంధాన్ని తగ్గించుకుంటారు. పిల్లలు చిన్న వారుగా ఉన్నప్పుడు వారి తప్పులు చర్చిస్తారు. నిన్న పాల సీసా పడేశారు, వేడి టీ కప్పు పడేసి గాయాలు చేసుకున్నారని చెప్పుకుంటూ ఉంటారు. పిల్లలు మరీ చిన్న వారు గా ఉన్నప్పుడే వారి ని గురించి ఎక్కువ శ్రద్ధ తీసుకోవాలనుకుంటారు. కానీ ఏడు లేదా ఎనిమిది ఏళ్ల వయస్సు వచ్చిన తరువాత కూడా వారిలో వస్తున్న మార్పు ఏమిటి, వారి ఆసక్తి ఏమిటి, వారు ఏం చేస్తున్నారు, ఎలా చేస్తున్నారు వంటివి జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తూ ఉండాలి. 3 లేదా 6 నెలల పిల్లలుగా ఉన్నప్పుడే కాదు, ఏడెనిమిది సంవత్సరాల వయస్సు లో కూడా వారు ఏదో ఒక పని చేయడం లో మునిగిపోయినప్పుడు కూడా చూస్తూ ఉండాలి. పరిశీలించడం అంటే వారు ఒకే మార్గంలో ఉండేలా తీర్చి దిద్దడం కాదు. వారిలోని బలాల ను గుర్తించడం. దీని వల్ల ఎలాంటి ఒత్తిడుల కు తావు లేని వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. అనుసంధానకర్త- గౌర‌వ‌నీయులైన ప్ర‌ధాన‌ మంత్రి గారూ! మా మ‌ధ్య ఒక త‌ల్లి- మ‌ధుమిత సేన్ గుప్తా ఉన్నారు. ఆమె అసమ్ వాస్త‌వ్యురాలైనప్ప‌టికీ ఢిల్లీ లో నివ‌సిస్తున్నారు. ఆమె ఒక విష‌య‌మై కాస్త క‌ల‌త‌చెందుతున్నారు గానీ, అదో సాధార‌ణ‌మైన స‌మ‌స్యే అని నా అభిప్రాయం. త‌న స‌మ‌స్య ను గురించి ఆమె మీతో చెప్ప‌ద‌ల‌చారు. ప్ర‌శ్న‌క‌ర్త: గౌర‌వ‌నీయులైన ప్ర‌ధాన‌ మంత్రి గారూ, శుభాకాంక్ష‌లు. నా పేరు మ‌ధుమిత సేన్ గుప్తా. నా కుమారుడు 9వ త‌ర‌గ‌తి చ‌దువుతున్నాడు. ఇంత‌కుముందు మా అబ్బాయి చ‌క్క‌గా చ‌దివే వాడు. ఉపాధ్యాయులు కూడా అత‌డిని మెచ్చుకునే వారు. కానీ, కొద్ది రోజులుగా ఆన్‌లైన్ ఆట‌ల్లో ప‌డి, అత‌ని ఏకాగ్ర‌త దెబ్బ‌తిన్న‌ది. అత‌ని కి న‌చ్చ‌జెప్ప‌డానికి నేనెంత‌గానో ప్ర‌య‌త్నించినా నా మాట వినేలా చేయ‌లేక‌పోయాను. ఈ ప‌రిస్థితి ని ఎలా చ‌క్క‌దిద్దాలో ద‌య‌చేసి నాకు మార్గ‌నిర్దేశం చేయండి. ధన్యవాదాలు. మోదీజీ: అది పియుబిజి యేనా ? బ‌హుశ: ఫ్రంట్‌లైన్ కావ‌చ్చునేమో! అది స‌మ‌స్య మాత్ర‌మే కాదు.. ప‌రిష్కారం కూడా. సాంకేతిక విజ్ఞానానికి మ‌న పిల్ల‌లు దూరం గా ఉండాల‌ని మ‌నం భావిస్తే, అది ఒక జీవిత కాలం వెనక్కు వెళ్ల‌డ‌మే. కాబ‌ట్టి, సాంకేతిక‌త ప‌రం గా వారి ని ప్రోత్స‌హించాల్సిందే. అయితే, సాంకేతిక‌త‌ ను ఎలా ఉప‌యోగించాల‌న్న‌దే ప్ర‌ధానాంశం. ఈ సాంకేతిక‌త అత‌డి ని ఒక రోబో లా త‌యారు చేస్తోందా లేక మెరుగైన వ్య‌క్తి గానా ? తల్లితండ్రులు కాస్తంత‌ శ్ర‌ద్ధ చూపి అప్పుడ‌ప్పుడూ భోజ‌న స‌మ‌యం లో ఇలాంటి వాటిపై చ‌ర్చిస్తే బాగుంటుంది. సాంకేతిక ప‌రిజ్ఞానం లో కొత్త‌ద‌నం ఏమిట‌ని వారు ప్ర‌శ్నించ‌వ‌చ్చు. మార్కెట్‌ లోకి ఎలాంటి యాప్స్ వ‌స్తున్నాయ్‌ ? ఆ యాప్‌ ల‌లో ప్ర‌ధానాంశాలేమిటి ? త‌దిత‌రాల‌పై వారితో మాట్లాడాలి. త‌ద్వారా తాము అన్వేషించే వాటి పై తల్లితండ్రులు కూడా ఆస‌క్తి చూపుతూ మ‌ద్ద‌తిస్తార‌న్న భావ‌న పిల్ల‌ల్లో క‌లుగుతుంది. అందువ‌ల్ల‌- మ‌నం వారిని నిరుత్సాహప‌ర‌చరాద‌న్న‌ది మొద‌టి అడుగు. ఇప్పుడిక్క‌డ హాజ‌రైన‌వారి లో దాదాపు ప్ర‌తి ఒక్క‌రి చేతి లో మొబైల్ ఫోన్ ఉండ‌టం నేను గ‌మ‌నించాను. తామిక్క‌డ ప్ర‌ధాన‌ మంత్రి తో కార్య‌క్ర‌మం లో కూర్చుని ఉన్నామ‌ని త‌మ స్నేహితుల‌కు తెలియ‌జేసేందుకు వారిలో కొంద‌రు ప్ర‌య‌త్నిస్తూ ఉండి ఉంటారు. దీనివ‌ల్ల జ‌రిగేదేమిటి? క్ర‌మేణా మ‌నం కుంచించుకుపోతూ మ‌రింత ఇరుకు మ‌న‌స్త‌త్వాన్ని అల‌వ‌ర‌చుకునే ప్ర‌మాదం ఉంది. ఇది మ‌న‌కు, మ‌న జీవితాల‌కు పెద్ద న‌ష్టాన్నే క‌ల‌గ‌జేస్తుంది. సాంకేతిక విజ్ఞానం మ‌న వికాసాని కి, విశాల దృక్ప‌థాని కి, మ‌న శ‌క్తిసామ‌ర్థ్యాల‌ కు ఉత్తేజ‌మివ్వ‌డానికి త‌ప్ప‌క ఉప‌యోగ‌ప‌డాలి. ఈ దిశ‌ గా ఉపాధ్యాయులు కూడా ఈ అంశాలను గురించి త‌ర‌చూ చ‌ర్చిస్తూండాలి. అలా చేసిన‌ప్పుడే అది కుదురుకుంటుంది. లేక‌పోతే ఆట మైదానాల్లో పిల్ల‌లు లేని ప‌రిస్థితే కొన‌సాగుతుంది. చ‌దువు లో చ‌క్క‌గా రాణించడ‌మే అద్భుత‌మ‌ని తల్లితండ్రులు కొన్ని సంద‌ర్భాల్లో భావిస్తుంటారు. అయితే, ప‌రీక్ష‌లు స‌మీపించే త‌రుణం లో పిల్ల‌లు అనారోగ్యం పాలైతే భ‌యాందోళ‌న‌ల‌కు గుర‌వుతారు. పిల్ల‌లు చ‌దువుపై శ్ర‌ద్ధ చూప‌డం మంచిదే.. కానీ, వారు ఆట మైదానాల్లో కొంత స‌మ‌యం గ‌డ‌ప‌టమ‌న్న‌ది కూడా చాలా ముఖ్యం. ఈ వాస్త‌వాన్ని గురించి మీరంతా యోచించాలి. నేను ముఖ్య‌మంత్రి గా ఉన్నప్ప‌టి నుండే ఇటువంటి విష‌యాల‌పై క్ర‌మం త‌ప్పకుండా పిల్ల‌ల‌ తో మాట్లాడుతూ వ‌స్తున్నాను. ఈ కార్య‌క్ర‌మ రూపం, స్వ‌భావం నేడు మారిన‌ప్ప‌టికీ కొన‌సాగిస్తూనే ఉన్నాను. ఇందులో భాగం గా నేనొక విష‌యం గ‌మ‌నించాను. కొన్నిసార్లు ఈ కార్య‌క్ర‌మాని కి హాజ‌రైన పిల్ల‌ల్లో ఎంత‌మందికి క‌ష్ట‌ప‌డినందువ‌ల్ల రోజులో నాలుగు సార్లు చెమ‌టప‌ట్టింద‌ని నేను ప్ర‌శ్నించేవాడిని. అయితే, త‌మ‌కు అలాంటి ప‌రిస్థితే రాదని చివ‌ర‌కు గ్రామీణ ప్రాంతాల‌నుండి వ‌చ్చిన పిల్ల‌లు కూడా నా ప్ర‌శ్న‌కు బ‌దులిచ్చే వారంటే మీరు ఆశ్చ‌ర్య‌పోక త‌ప్ప‌దు. మ‌నం ఎలాంటి జీవితాన్ని గడుపుతున్నాం ? ఆట మైదానాల్లో ఆట‌ పాట‌ల‌ తో గ‌డ‌ప‌డం కూడా మ‌న జీవితం లో ఒక భాగం.. మ‌న‌కు కొత్త బ‌ల‌మిచ్చేది అదే. కాబ‌ట్టి, సాంకేతిక విజ్ఞానాన్ని ఎలా ఉప‌యోగించుకోవాలో త‌ప్ప‌క ఆలోచించాల్సిందే. సాంకేతిక‌త అన్న‌ది ఓ శ‌క్తిమంత‌మైన ఉప‌క‌ర‌ణ‌మ‌ని నేనూ అంగీక‌రిస్తాను. సాంకేతిక ప‌రిజ్ఞానానికి నేను గ‌ట్టి మ‌ద్ద‌తుదారు ను. కేవ‌లం సాంకేతిక ప‌రిజ్ఞానం వ‌ల్లే నేను ప్రస్తుతం అనేక దేశాల‌తో, అక్క‌డి ప్ర‌జ‌ల‌తో సంబంధాలు నెర‌ప‌గ‌లుగుతున్నాను. ప్ర‌తి అంశాని కి రెండు కోణాలు ఉంటాయి: ఒక‌టి మ‌నిషి కుదించుకుపోయేలా చేస్తే రెండోది మ‌రింత వికాసం దిశ‌గ న‌డిపిస్తుంది. ఈ నేప‌థ్యం లో మీ ఆందోళ‌న వాస్త‌వ‌మైందే.. అయితే, మీరు అత‌నితో స‌మ‌యం గ‌డ‌పండి. కొన్ని సంద‌ర్భాల్లో ఏదైనా ప‌ని అప్ప‌గించండి. ఈశాన్య భార‌తం లో అన్నం వండే ప‌ద్ధ‌తి భిన్నం గా ఉంటుంద‌ని నేను విన్నాను.. కాబ‌ట్టి, ఆ ప‌ద్ధ‌తేమిటో సాంకేతిక ప‌రిజ్ఞానం సాయం తో నాకు తెలిసేలా చేయ‌గ‌ల‌వా నాన్నా? అని మీ బాబు ను అడ‌గండి. అప్పుడు త‌న త‌ల్లి నాగాలాండ్ కొత్త వంటకాల గురించి సాంకేతిక ప‌రిజ్ఞానం సాయంతో తెలుసుకోవాల‌ని ఆస‌క్తి చూపుతున్న‌ట్లు అత‌డు భావిస్తాడు. ఆ విధంగా సాంకేతిక‌త మీ ఇద్ద‌ర్నీ మ‌రింత చేరువ‌ చేసే వ‌న‌రు గా మారుతుంది. సాంకేతిక‌త సాయం తో కొత్త విష‌యాల‌ను అర్థం చేసుకోగ‌ల‌మ‌ని, మ‌న జీవితాల‌ను అది మ‌రింత సుల‌భ‌త‌రం చేయ‌గ‌ల‌ద‌ని అత‌డికి తెలిసేలా చేయండి. అలా అత‌డు సాంకేతిక‌త సాయం తో త‌న త‌ల్లి నాగాలాండ్ ప‌ద్ధ‌తి లో అన్నం వండ‌టం తెలుసుకోవాల‌ని కోరుతున్న‌ట్లు భావిస్తాడు. ఆ ర‌కంగా సాంకేతిక ప‌రిజ్ఞానం మీ ఇద్ద‌ర్నీ ఒక్క‌టి చేసే మంత్రం అవుతుంద‌న్న మాట‌! అది అత‌డి మ‌న‌సు లో కొత్త సాంకేతిక‌త‌పై జిజ్ఞాస ను పెంచుతుంది. జీవితాని కి ప‌నికివచ్చేది ఏదైనా నేర్చుకోగ‌ల‌గ‌డమ‌న్న‌ది క్ర‌మంగా అల‌వ‌డుతుంది. అలాగే ఇవాళ అంత‌రిక్షం లో ఏదో జ‌రిగింద‌ని విన్నానంటూ అత‌డి వ‌ద్ద ప్ర‌స్తావించండి.. లేదా తుపాను వస్తోంద‌ని తెలిసిందంటూ ఆస‌క్తి చూపితే, దానికి సంబంధించిన నివేదిక‌లు ఎలా వ‌స్తాయో తెలుసుకునేందుకు అత‌డెలా ప్ర‌య‌త్నిస్తాడో గ‌మ‌నించండి. మీరు క్ర‌మేణా అత‌డి ని సాంకేతిక‌త స‌ద్వినియోగం వైపు ప్రోత్స‌హిస్తూ వెళ్లండి.. అలా బిడ్డ పురోగ‌మ‌నం వైపు వెళ్లేలా ఊహించుకోవాలి. స‌మ‌యాన్ని వృథా చేసే బ‌దులు, కేవ‌లం ఆన్‌లైన్‌ ఆట‌ల్లో మునిగిపోయే బ‌దులు, ప్లే స్టేశన్ నుండి ఆట‌ మైదానం వైపు న‌డ‌పండి. ఆ విధం గా అన్ని విధాలా ఆ వైపు న‌డిచేలా మ‌నం ప్ర‌య‌త్నిద్దాం. అలా చేయ‌డం వ‌ల్ల త‌న త‌ల్లి నాగాలాండ్ ప‌ద్ధ‌తి లో అన్నం వండ‌టం నేర్చుకోవాల‌ని భావిస్తోంద‌ని, ఆమెకు ఆ ప‌ద్ధ‌తి తెలియ‌జెప్పాల‌ని అత‌డు నిర్ణ‌యించుకున్న‌ట్ల‌యితే మీ ఇద్ద‌రూ ఏకీభావానికి వ‌స్తున్న‌ట్లే. అదే మార్గం లో సాంకేతిక ప‌రిజ్ఞానాన్ని పెంచుకోవ‌డానికి అత‌డ కూడా ప్ర‌య‌త్నించ‌డం మొద‌లుపెడ‌తాడు. అటువంటివి అత‌డు ఎద‌గ‌టానికి దోహ‌ద‌ప‌డ‌తాయి. మెల్ల‌గా, స్థిరంగా అనేక విష‌యాల‌ను నేర్చుకుంటాడు. కొన్నిసార్లు అంత‌రిక్షం లో విశేషాల ను గురించి మీరు అత‌డి ని అడ‌గవచ్చు లేదా ఇవాళ తుపాను వ‌స్తోంద‌ని మీకు తెలిసింద‌ని చెప్పండి. తుపాను కు సంబంధించిన వార్త‌లు ఎలా చెప్ప‌గ‌లుగుతున్న‌దీ గ‌మ‌నించాల్సిందిగా కోరండి. అప్పుడు మీ బిడ్డే మెల్ల‌గా సాంకేతిక ప‌రిజ్ఞానం సాయం తో దాన్ని గురించి తెలుసుకునే ప్ర‌య‌త్నం చేస్తాడు. స‌మ‌యం వృథా చేయ‌డానికి బ‌దులు లేదా త‌ప్పుదోవ‌ లో న‌డిచే బ‌దులు మెరుగైన రీతి లో స‌మ‌యాన్ని స‌ద్వినియోగం చేసుకునేందుకు య‌త్నిస్తాడు. ఆ విధంగా ప్లే స్టేశన్ (ఆన్‌లైన్ గేమ్స్‌) వైపు నుండి ఆట మైదానం వైపు మ‌ళ్లుతాడు.. కాబ‌ట్టి మ‌నం ఇలా ప్ర‌య‌త్నించాల‌న్న మాట‌. ప్ర‌యోక్త‌: ప్రధాన మంత్రి గారూ, ఫరీదాబాద్ వాస్తవ్యులు వంశ్ అగర్వాల్ ఈ కార్యక్రమాని కి హాజరయ్యారు. ఆయన ఒక విభిన్నమైన ప్రశ్న ను అడుగుతున్నారు? వంశ్ గారూ.. ప్ర‌శ్న‌క‌ర్త: ప్రధాన మంత్రి గారూ, శుభోదయం.. నా పేరు వంశ్ అగర్వాల్. నేను మానవ్ రచనా ఇంటర్ నేశనల్ స్కూల్ లో 10వ తరగతి చదువుతున్నాను. నా ప్రశ్న ఏమిటంటే.. మన లక్ష్యాన్ని నిర్ణయించుకోవడం ఎలా ? మన విధానం సంప్రదాయకం గా ఉండాలా ? సదా గొప్ప లక్ష్యాలనే నిర్ణయించుకోవాలా ? ఈ విషయం లో మీ అనుభవం ఏమిటో సెలవివ్వండి. ధన్యవాదాలు. అనుసంధానకర్త- గౌరవనీయులైన ప్రధాన మంత్రి గారూ, దీనిపై దయచేసి మీరు ఏదైనా సలహా ఇవ్వండి. మోదీజీ: ముందుగా నేను మిమ్మల్ని ఓ ప్రశ్న అడుగుతాను. వీలైనంత స్వల్ప లక్ష్యాన్ని ఏర్పరచుకోవాలన్న అంశం తో మీలో ఎందరు ఏకీభవిస్తారు ? చేతులెత్తి సూచించండి. అటువంటి వారెందరు… ఇద్దరుముగ్గురు మాత్రమే చేతులెత్తారు. సరే… వీలైనంత గొప్ప లక్ష్యాన్ని ఎంచుకోవాలని భావించే వారు ఎందరున్నారు ? ఇలా ప్రజాస్వామ్య పద్ధతి లో నిర్ణయిద్దాం. గుజ‌రాత్‌ లో మేం తరచుగా- ‘‘లక్ష్యం గురి తప్పినా పర్వాలేదు గానీ… లక్షించిన దానికన్నా తక్కువ సాధించడం క్షమార్హం కాదు’’ అన్న ఓ నానుడి వింటుంటాం. అంటే- లక్ష్యం సాధించకపోయినా క్షమించవచ్చుగానీ, అంతకన్నా స్థాయి తగ్గితే మాత్రం క్షమించడం కుదరదన్న మాట. మీరొక లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించుకునే సమయంలోనే అది మన శక్తికి తగినదిగా ఉండాలి తప్ప అసాధ్యమైనది ఎంచుకోరాదు. ఇక్కడ పైనున్న ప్రదేశాన్ని నేను అందుకునే ప్రయత్నం చేశాననుకుందాం.. నేను ప్రయత్నిస్తున్నాను కానీ, సాధ్యం కాలేదు. నేనొక అడుగు పైకి ఎగరగలిగితే అందుకోగలను లేదా పట్టుకోగలను. కాబట్టి ఓ కొత్త లక్ష్యానికి ఇది స్ఫూర్తినివ్వగలదు. సదా గొప్ప లక్ష్యాలను నిర్దేశించుకోవడం తప్ప మనం చేతులు కట్టుకు కూర్చోవడమన్నది తగదు. నేను సి.ఎ. చేస్తున్నానని నన్ను కలిసిన చాలా మంది పిల్లలు చెప్పారు. అంతమంది సి.ఎ. చేస్తున్నారంటే నాకెంతో ఆశ్చర్యం వేసింది. నేనిప్పుడు చెబుతున్నది ఇరవై ఏళ్ల కిందటి మాట. వారెందుకీ పనులు చేస్తున్నారు ? నేను వారి కుటుంబ సభ్యుల గురించి, ఇతర విషయాలగురించి సమాచారం సేకరించాను. నాకు తెలిసిందేమిటంటే.. వారేమీ చేయడం లేదని చెప్పడం చాలా కష్టం. అబ్బాయిలు 20-22 ఏళ్ల వారు.. వారికి ఏదైనా పెళ్లి సంబంధం వచ్చిందంటే వారేమీ చేయడం లేదని చెప్పడం తల్లితండ్రులకు చాలా కష్టం. కాబట్టే చాలా సులభం గా మా అబ్బాయి సి.ఎ. డిగ్రీ చేస్తున్నాడని చెబుతారు. అంటే.. ఇది లక్ష్యం కాదన్న మాట. ఇది కేవలం మీ భద్రత కోసం ప్రయోగించే ఓ కుయుక్తి. ముందుగా మన తల్లితండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, ఇతరుల దృష్టి లోనో… ప్రధాన మంత్రి ప్రసంగ సందర్భం లోనో కాకుండా మన దృష్టి లో మనమేమిటో మనకు పూర్తిగా తెలియాలి. నా కోసం నేను నిర్దేశించుకున్న స్వప్నాల స్థాయి ఏమిటో తరచి చూసుకున్నప్పుడు- నేనింత వరకూ సాధించగలనన్న వాస్తవం మీకు తెలుస్తుంది. కాబట్టి మీరు ఈ దశ లో ఆగిపోరాదని, మరో ఐదడుగులు ముందుకు వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంటారు. మన లక్ష్యం మన శక్తి సామర్థ్యాలకు తగినదిగా ఉండాలి. మన స్వప్నం సాకారం దిశ గా అవి మనను నడపాలి. మన కలలు కల్లలు అయినప్పుడు మన శక్తి కూడా క్రమేణా క్షీణిస్తుంది. అటువంటి జీవితం మనకు తగదు. కాబట్టి మన లక్ష్యం ఏమిటో స్పష్టం గా నిర్దేశించుకోవాలన్నది నా అభిప్రాయం. మన ముందు రెండు రకాల లక్ష్యాలు ఉంటాయి. ఒకటి, తుది లక్ష్య సాధన. రెండోది, అంచెలంచెల విజయ లక్ష్యం. మీరు గమనించే ఉంటారు.. ఒక పెద్ద పర్వతాన్ని అధిరోహించాలని నిర్ణయించుకున్న వ్యక్తి ముందుగా చిన్నచిన్న గుట్టల ను ఎక్కడం, ఆ పని ని సాధించిన తరువాత మరింత పెద్దకొండ కొమ్ము ను చేరడం చేస్తాడు. మనమూ అలాగే చేద్దాం. నా అభిప్రాయం లో, అలా చేస్తే మనం దీర్ఘకాలం జీవించడం తో పాటు మనం ఎంచుకున్న గమ్యం వైపు సాగి లక్ష్యాన్ని చేరుకోగలం కూడాను. ఒకవేళ మనం విజయాన్ని సాధించలేకపోతే, ఎక్కడ వెనుకబడ్డామో ఆత్మశోధన చేసుకొని సమీక్షించుకోవాలి. మన కృషి లో లోపం ఉన్నపుడు లేదా ప్రణాళిక సరిగా లేనపుడు, ఈ దశలవారీగా వేసిన అడుగులను సమీక్షించుకుంటే నిర్దేశిత లక్ష్య సాధన లో మనకు అపజయం ఎదురవదు. ఎందుకంటే ఎప్పటికప్పుడు మార్గాన్ని సరిదిద్దుకుంటూ ముందుకెళ్తాం గనుక. కాబట్టి లక్ష్య నిర్దేశం ఒక్కటే చాలదు. దాన్ని సాధించడం కోసం మనం ఏ మేరకు దీక్ష వహిస్తున్నాం ?, ఏ స్థాయి లో శక్తి సామర్థ్యాలను వినియోగిస్తున్నాం ?, ఏ విధానంలో దేనికి ఎంత సమయాన్ని వెచ్చిస్తున్నాం ?.. వీటన్నింటిపైనా మీకు అవగాహన ఏర్పడినప్పుడు మీరు మీ లక్ష్యాన్ని సాధించగలరన్నది నా విశ్వాసం. ఆ లక్ష్యమే మిమ్మల్ని మరింత సమర్థుల్ని చేస్తుంది. అనుసంధానకర్త- ప్రధాన మంత్రి గారూ, తమిళ నాడు నుండి ఒక విద్యార్థి నరేంద్రన్ తన మనోభావాన్ని మీతో పంచుకోవాలని భావిస్తున్నారు. ప్రశ్నకర్త: నమస్కారం ప్రధాన మంత్రి గారూ, నా పేరు నరేంద్రన్.. తమిళ నాడు నుండి మాట్లాడుతున్నాను. మీకు ప్రేరణనిచ్చేదేమిటి ? మీరు మీ సమయాన్ని ఎలా నిర్వహించగలుగుతున్నారు ? ధన్యవాదాలు. అనుసంధానకర్త- మేము పరీక్షల్లో లేదా ఆటల్లో లేదా ఏదైనా పోటీ లో గెలవలేకపోతే లేదా ఏదైనా సమస్య ఎదురైనప్పుడు- ఈ దేశాన్ని ఉన్నత శిఖరాలకు చేర్చడం కోసం మీరు చేస్తున్న నిరంతర కృషి మాకు ప్రేరణనిస్తుంది. మీలో ఉన్నదేమిటి.. మీకు ప్రేరణనిచ్చి మిమ్మల్ని ఉల్లాసంగా, ఉత్సాహంగా ఉంచుతున్నదేమిటి ? రోజులో 17 గంటల దైనందిన కార్యాచరణ లో తలమునకలవుతున్నప్పటికీ మీలో అలసట కనిపించకపోవడం లోని రహస్యం ఏమిటంటారు ? మా లక్ష్య సాధన కోసం మా సమయాన్ని సముచితంగా వినియోగించుకోవడం ఎలా ? గౌరవనీయులైన ప్రధాన మంత్రిగారూ… దయచేసి వివరించండి. మోదీజీ: మీరంతా మీ కుటుంబంలో ఒక విషయాన్ని గమనించే ఉంటారు; కొన్నిసార్లు మీకు అలసట అనిపించవచ్చు… కొన్నిసార్లు ఏమీ తోచకపోవచ్చు… మీ మనసు మరేదో చేయాలని భావించవచ్చు… కానీ మన ఇంట్లో తల్లి కి కూడా ఒక శరీరం ఉందని, ఆమెకూ అలసట ఉంటుందని మీలో ఎవరైనా, ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా ? ఆమె అనారోగ్యం తో బాధపడుతూండవచ్చు.. కొన్ని సందర్భాల్లో కాసేపు విశ్రమించాలని ఆమె కు అనిపించవచ్చు… అయినప్పటికీ, తన అనారోగ్యాన్ని పక్కనబెట్టి పాఠశాల నుండి వచ్చే తన బిడ్డలను సాదరం గా ఆహ్వానించడం కోసం తలుపు దగ్గర చిరునవ్వు తో ఎదురుచూస్తూ ఉంటుంది. ఏక కాలం లో ఎన్నో పనులు చేసే అమ్మ కు అంత శక్తి ఎక్కడిదో, అదెలా సాధ్యమైందో బిడ్డలు ఎవరైనా అమ్మ ను అడిగి ఉంటారా ? రోజు కు 24 గంటలైతే- వంటింట్లో 8 గంటలు పోగా, మిగిలిన సమయలో ఫోన్ మోగినప్పుడల్లా జవాబివ్వడం, ఎవరైనా వస్తే తలుపులు తీయడం, అతిథులెవరైనా వస్తే ఓ గ్లాసు నీళ్లివ్వడం, పనిమనిషి రాకపోతే ఆమెకు కబురు పంపడం… వగైరాలన్నీ ఆమెకు ఎలా సాధ్యమవుతున్నాయి? ఎలాగంటే- అది తన కుటుంబమని, అందరూ తనలో భాగమేనని ఆమె భావిస్తారు కనుక.. ఇవన్నీ తాను చేయకపోతే మరెవరు చేస్తారు ? అని తన మనస్సు లో అనుకుంటారావిడ. ఈ విధంగా ‘మనది’ అన్న భావన హృదయం లో జనించినప్పుడు శక్తి దానంతటదే పుట్టుకొస్తుంది.. అలసట అన్నది ఎన్నడూ దరిజేరదు. రాత్రి విశ్రమించే సమయం దాకా ప్రతి క్షణం ఆలోచిస్తూంటాను. పడక గది కి చేరే ముందే మరునాడు ఏమేం చేయాలో రూఢి చేసుకుంటాను.. ఆ రోజంతా ఏమేం చేశానన్న తలపు ను మది లోకి రానీయను. ఎటువంటి ఆలోచనలూ లేకుండా నిద్రించి, కొత్త శక్తి-ఉత్సాహాలతో తెల్లవారుజామున మేలుకుని సూర్యోదయం తో నవోత్తేజం పొందుతాను. నా సమయ నిర్వహణ విషయానికొస్తే- మనం ఎవరినైనా కలవడానికి అనుమతి కోరినప్పుడు.. తాము తీరిక లేని పనుల్లో ఉన్నామని, ప్రస్తుతం సమయం లేదని వారు చెబుతున్నారంటే.. అది కచ్చితంగా అబద్ధమే. అంటే- తన సమయాన్ని ఎలా సద్వినియోగం చేసుకోవాలో వారికి తెలియదన్న మాట. మీకున్న సమయమేమిటో, దాన్ని సముచితంగా వాడుకోవడం ఎలాగో తెలిస్తే మీకు ఇలాంటి పరిస్థితి రాదు. మీలో కొద్దిమంది తమ 24 గంటల దైనందిన జీవితాన్ని వారానికి ఒకసారైనా విశ్లేషించుకునే వారు ఉండొచ్చు. మీరొక పనిచేయండి- గడచిన వారం లో ఉదయం నుండి సాయంత్రం దాకా ఏమేం చేశారో, మీ సమయాన్ని ఎలా వినియోగించారో గుర్తు కు తెచ్చుకొని ఓ కాగితం పైన రాయండి; ‘‘నేనెందుకిలా చేశాను… అరె! నేను ఏమీ చేయకుండానే సమయం వృథా చేశాను. ఈ సమయం నిరామయం గా గడిపాను, అర్థం లేని ఆలోచనలు చేస్తూండిపోయాను’’ అని మీకు అనిపించవచ్చు.. ఎందుకూ కొరగాని ఓ అరడజను విషయాల కోసం నేను సమయం వృథా చేశానే అన్న అవగాహన వస్తుందని నేనంటాను. లేదు లేదు.. ఇలాంటి విషయాల కోసం నా సమయం వెచ్చించకుండా నిర్మాణాత్మకమైన పనేదైనా చేయాలని నిశ్చయించుకుంటారు. సమయ నిర్వహణ మనకు సాధ్యమైందే. మన చేతిలో ఉన్నదే. ఇదెంతో సులభం కూడా. ఇందుకోసం ఏ ఎం.బి.ఎ వంటిదో చదవాల్సిన పనిలేదు లేదా ఏదో పెద్ద ఆక్స్‌ఫ‌ర్డ్‌ పుస్తకాన్ని చదవాల్సిన అగత్యం కూడా లేదు. మీరు కేవలం మీ ఇంట్లో పనిచేసే పని మనిషి ని గమనిస్తే సరిపోతుంది. ఈ రోజుల్లో మన కుటుంబాల్లో పనిచేసేందుకు వచ్చే మహిళలు చాలా తక్కువ మంది ఉంటున్నారు. వారు కూడా రోజు కు 10 నుండి 12 గంటల పాటు పని చేస్తుంటారు. అయితే, ఏ ఇంట్లో ఏ వేళకల్లా పని కి వెళ్లాలో వారికి చక్కగా తెలుసును. ఓ ఇంట్లో ఉదయం 7 గంటలకు గిన్నెలు తోమడం, మరో ఇంట్లో 11 గంటలకు బట్టలు ఉతకడం, మధ్యాహ్నం 12 గంటలకు ఇంకొక ఇంట్లో వంట చేయడం తన విధులు అనే సంగతి ఆమె కు తెలుసును. ఆమె సైకిలుమీదనో, స్కూటీ పైనో రావచ్చు.. వాహనాల రాకపోక ల రద్దీ లో చిక్కుకుపోవచ్చు. అయినప్పటికీ వారి సమయ నిర్వహణ పక్కా గా ఉంటుంది. సాయంత్రం 3-4 గంటల దాకా ఆమె చాలా కుటుంబాల్లో పనులు చక్కబెడుతుంది. అయినా, సమయ నిర్వహణ పకడ్బందీ గా ఉంటుంది. అయితే, మనం అలాంటి వారి ని అనుసరించడమో, గమనించడమో చేసి ఉండం. అయితే, ఇంటి పని చేసే వారు స్కూలు ముఖం చూసి ఉండకపోవచ్చు. ఏ తరగతులకూ హాజరైన వారు కాకపోవచ్చు. కానీ, తాము పని చేసే ఇళ్లలో ఏ ఇంటి కి ఎంత సమయం కేటాయించాలో వారి కి బహుచక్క గా తెలుసు. ఏదైనా ఇంట్లో ఎవరైనా ఆలస్యం గా స్నానం చేసినందువల్ల దుస్తులు ఉతకడం ఆలస్యం అయ్యే పరిస్థితి ఉంటే పనిమనిషి ఏం చేస్తుందో గమనించే ఉంటారు. ‘‘ఇవాళ ఉతకలేను.. పర్వాలేదు.. వాటి ని పక్కన ఉంచండి.. రేపు వచ్చినపుడు ఉతికేస్తాను’’ అంటుంది. ఎందుకంటే.. తన సమయాన్ని ఆమె కచ్చితం గా విభజించుకుంది కాబట్టి. అవునా.. కాదా ? మీరు వాళ్లను గమనించడమో, పరిశీలించడమో చేసి ఉండరు కాబట్టే మీకు సమయ నిర్వహణ ఒక సమస్య గా అనిపిస్తోందంటాను. జీవితం లో విజయాలు సాధించిన వ్యక్తుల ను చూడండి.. వారిపై సమయం ఒత్తిడి అనేది ఉండదు. వారు ఎప్పుడూ నవ్వుతూ పనిచేస్తుంటారు. రైలు ఎక్కడం కోసం వారు ఎన్నడూ పరుగులు పెట్టరు. కొన్ని సార్లు వారు తమ భోజనాన్నో కళ్లజోడు నో లేదా ఏదైనా పుస్తకాన్నో ఇంట్లో మరచిపోవచ్చు. కానీ, వారు ఎన్నడూ కలవరపడరు. సమయంపరమైన ఒత్తిడి అన్నది వారి లో కనిపించదు. వారి కి ప్రతి విషయం పకడ్బందీ గా ఉంటుంది.. ఎందుకంటారు ? ఎందుకంటే సమయం విలువ ఏమిటో వారి కి బాగా తెలుసును. ‘‘సమయం డబ్బు కన్నా విలువైంది’’ అని మనం చాలాసార్లు వింటూంటాం.. కానీ, అంతటి విలువైన సమయాన్ని వృథా చేయడం మన నైజం. కాబట్టి- ఏదేమైనా సరే… ‘నేనిక సమయాన్ని వృథా చేయను’ అన్న దృఢ నిశ్చయానికి మనం రావాలి. మీకున్నట్లే నాకున్నదీ 24 గంటలే. ఈ విషయం లో దైవం వద్ద గొప్ప సామాజిక న్యాయం ఉంది. అది ఎలాగంటే సంపన్నులు కావచ్చు, పేదలు కావచ్చు.. ప్రతి ఒక్కరికీ దైవం ఇచ్చింది 24 గంటలనే. అందువల్ల అత్యుత్తమ సమయ నిర్వహణ ను అలవరచుకోవడం చాలా సులభం అన్నది నిస్సందేహం గా వాస్తవం. అనుసంధానకర్త- సర్, పఠాన్ కోట్ నుండి అమిత్ చౌహాన్ అనే విద్యార్థి. పరీక్షార్ధి: సర్, ఆసక్తి తో, సరదాగా చదవడం ఎలాగ ? అనుసంధానకర్త- సర్, ఒత్తిడి లేకుండా ఆసక్తి తో సరదా గా ఎలా చదవాలో చెప్పండి. గౌరవనీయులైన ప్రధాన మంత్రి గారూ, పరీక్షల్లో ఒత్తిడి ని గురించి కాఠ్ మాండూ నుండి సుప్రీత్ డెగోల్ అడుగుతున్నారు. ఆయన విద్యార్థి. పరీక్షార్థి: శుభోదయమండీ. నా పేరు సుప్రీత్ డెగోల్. నేను కశ్మీర్ కు చెందిన విద్యార్థి ని. పరీక్షలు మన వ్యక్తిత్వాన్ని మెరుగు పరుస్తాయా లేదా ఆటంకం కలిగిస్తాయా చెప్పండది. ధన్యవాదాలండి. అనుసంధానకర్త- పరీక్షలు అనే మాట ను మనం ప్రాథమిక తరగతుల నుండే వింటూ ఉంటాం. ఇది మన వ్యక్తిత్వం లో భాగం. గౌరవనీయులైన ప్రధాన మంత్రి గారూ, పరీక్షలు వ్యక్తిత్వాన్ని మెరుగు పరస్తాయా? లేదా ఇవి మన వ్యక్తిత్వ వికాసాని కి ఆటంకం కలగ జేస్తాయా ? గౌరవనీయులైన ప్రధాన మంత్రి గారూ, రెండు ప్రశ్నలకు కలిపి సమాధానం చెప్పండి. మోదీజీ: చూడండి. నియమాలు, పరీక్షలు చెడ్డవని కాదు. వీటిని మనం ఎలా చూస్తాం, ఎలా ఎదుర్కుంటాం అన్న దాని మీదే ఇది ఆధారపడి ఉంటుంది. నియమాలను నిందించకూడదు. నా సిద్ధాంతం ఏమిటంటే నియమం మనల్ని పరీక్షిస్తుంది. ఉదాహరణకు ఒక వ్యక్తి ఒలింపిక్స్ క్రీడల్లో పాల్గొనాలని అనుకున్నాడనుకోండి. అతను తహసీల్, జిల్లా, రాష్త్ర, అంతర్రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయి లో ఆడకపోతే ఎలా సఫలం అవుతాడు ? అతను ప్రతి దశ లోనూ నియమాలను, కఠిన పరీక్షలను ఎదుర్కోవలసిందే. అందుకని మనం పరీక్షలకు హాజరు కావాలి. నియమాలు ఒక అవకాశం. దీన్ని ఒక అవకాశం గా తీసుకుంటే మీకు ఇష్టంగా ఉంటుంది. ఒక సవాలు ను ఎదుర్కోవాలంటే ప్రతి మనిషి కి దైవం నుండి ప్రత్యేకమైన శక్తి ప్రసాదించబడింది. ఒక్కొక్క సారి మీరు మామూలు స్వరం లో మాట్లాడతారు. కానీ గుంపులో ఉన్న మనిషి ని పిలవాలంటే దానికి కావలసిన శక్తి మీ గుండెలోంచి వస్తుంది. మీరు గట్టి గా మాట్లాడతారు. అంత గట్టి గా ఓ సైనికాధికారి కూడా మాట్లాడకపోవచ్చు. అది ఒక్క సారి మీ హృదయంలోంచి వచ్చినా ఆ శక్తి మీలో నిబిడీకృతమై ఉందన్న మాట. మీలోని ఏ శక్తి బయటకు వచ్చిందో మీరు గమనించాలి. మీరు స్నేహితులతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు మీరు హృదయం నుండి మాట్లాడడం గమనించి ఉంటారు. అంటే దైవం నుండి మీకు అనేక సామర్థ్యాలు లభించాయి. అయితే ఆ సామర్థ్యాన్ని అంచనా వేసే పని ముట్టు మీ దగ్గర లేదు. రెండవది పరీక్షల కోసమే మనం జీవితాన్ని వెచ్చించకూడదు. జీవితాన్ని అనుభవించాలి. మన కోసం మనం జీవించి, జీవితాన్ని అనుభవించినప్పుడు మనకు జ్ఞానం కలిగినట్టు అనిపిస్తుంది. మనం జ్ఞానం సంపాదించడం మొదలు పెడితే, మార్కులు వాటంతట అవే వస్తాయి. అవి మీ ముంగిటకే వస్తాయి. కానీ మనం పొరపాట్లు చేస్తాం. మార్కు ల కోసం తాపత్రయ పడతాం. ఈ క్రమం లో మన జీవితం వ్యర్థం అవుతుంది. అందుకని మొదట మన జీవితాన్ని ప్రేమించాలి. తగినంత జ్ఞానాన్ని సంపాదించాలి. మార్కుల గురించి మరచి పోవాలి. అవే మీ వెంట రావడమే కాక మిమ్మల్ని త్వరితంగా చేరుకోవాలని అవే పరుగులు తీస్తాయి. ఒక అవకాశాన్ని మీరు సరిగ్గా అంచనా వేయగలిగితే పరీక్షలు భారం అనిపించవు. ప్రతి పరీక్షను పండుగలాగా భావించాలి. లేదా దాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఓ అవకాశం గా భావించాలి. ఉత్సాహం గా ఉండడానికి ఈ మానసిక స్థితి తో ఉండాలి. అనుసంధాన కర్త- గౌరవనీయులైన ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ గారూ, సలీం అని అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థి. ఆయన మిమ్మల్ని ఒక ప్రశ్న అడగాలనుకుంటున్నారు. పరీక్షార్థి సలీం: అభినందనలు. నా పేరు మహమ్మద్ సలీం. నేను అలీ గఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయంలో మొదటి సంవత్సరం విద్యార్థి ని. 12వ తరగతి లో ఉత్తీర్ణులైన తరువాత విద్యార్థుల మది లో మెదిలే మొదటి ప్రశ్న.. మన కెరియర్ ను ఎలా ఎంపిక చేసుకోవాలి అనేదే అనుకుంటున్నాను. అలాగే ఒక విద్యార్థి 10వ తరగతి ఉత్తీర్ణుడైన తరువాత "ఎలాంటి చదువు ను ఎంపిక చేసుకోవాలి?" అని ఆలోచిస్తాడు. తమ బిడ్డ ఆసక్తి ఏమిటో గమనించకుండా తల్లితండ్రులు సైన్స్ చదవాల్సిందిగా ఒత్తిడి చేస్తారు. ఈ విషయం లో మార్గ నిర్దేశం చేయండి. ధన్యవాదాలండీ. అనుసంధానకర్త- నేను ప్రవేశ పరీక్షకు సిద్ధం అవుతున్నాను. ఇది పట్టభద్ర స్థాయి విద్యార్థుల జీవితం లో కొత్త దశ. మంచి ఉద్యోగం సంపాదించడానికి, మంచి కోర్సు ఎంపిక చేసుకోవడానికి సలహా చెప్పండి. పరీక్షార్థి : గౌరవనీయమైన ప్రధాన మంత్రి గారూ, కొంత మంది పిల్లల అభిరుచులు భిన్నం గా ఉంటాయి. కొంతమంది బాగా రాయగలరు. మరి కొంత మంది బాగా పాడతారు. ఇంకొంత మంది బాగా నృత్యం చేస్తారు. వాళ్లందరూ సైన్సులో, లెక్కల్లో బాగా ప్రతిభావంతులు కావాలని లేదు. మన దేశం లో ఇవే గొప్పవనుకుంటున్నారు. లెక్కల్లోనో, సైన్సు లోనో బాగా చేయలేక పోయినా ఇతర రంగాల లో బాగా చేయగలమని తల్లితండ్రులకు ఎలా చెప్పాలి. ఒక అంశం లో మనం నిష్ణాతులం కాకపోతే పోయేదేమీ లేదు. శాంభవి: అభినందనలండీ. నా పేరు శాంభవి శుక్లా. రాజ్ ఘాట్ లోని వసంత కళాశాలలో బి.ఎ. మూడవ సంవత్సరం చదువుతున్నాను. ఇది బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయ అనుబంధ కళాశాల. ఇది నేను మాస్టర్స్ డిగ్రీ కోసం సిద్ధం కావలసిన సమయం. మంచి ఉద్యోగం సంపాదించడానికి, వృత్తి లో ఉండే అవకాశాలను తెలియజేయండి. ధన్యవాదాలండీ. అనుసంధానకర్త- గౌరవనీయులైన ప్రధాన మంత్రి గారూ, దయచేసి ఈ ప్రశ్నల విషయంలో మార్గదర్శనం చేయండి. మోదీజీ: మీ బాధలు న్యాయమైనవే. పిల్లల కు సరైన సలహా ఇచ్చే వారు లేకపోవడం సహజం. ముఖ్యమైన ఈ దశ లో సరైన మార్గదర్శనం అవసరం. అది మీకు అందదు. జనం ఎప్పుడూ తమ అనుభవాలు చెప్తూ ఉంటారు. తండ్రి ఒక సలహా ఇస్తే, తల్లి మరో సలహా చెప్తారు. మీ బాబాయో, మామయ్యో ఇంకో సలహా ఇస్తారు. ఇవన్నీ మిమ్మల్ని గందరగోళంలో పడేస్తాయి. ఈ గందర గోళానికి కారణం ఏమిటంటే మనం ఏం చేయదలచుకున్నామో మనకే తెలియక పోవడం ప్రధాన కారణం. నాకు అత్యంత ఇష్టమైంది ఏది ? నాకు దేనిమీద ఆసక్తి ఉంది ? నాకు ఆసక్తి ఉన్న అంశాల గురించి ఇంతవరకు ఏమైనా చేయగలిగానా ? "నా కలలు ఏమిటి ?" అన్న ప్రశ్న తరువాత వస్తుంది. మొట్ట మొదట మీకు అత్యంత ఇష్టమైంది ఏమిటో గుర్తించండి. అప్పుడు మీ తల్లితండ్రుల ను ఒప్పించడం సులభం అవుతుంది. "నేను 8వ తరగతిలో ఉండగా ఇలా చేశాను." "9వ తరగతిలో ఉండగా ఇలా చేశాను." "నా ఉపాధ్యాయులు నాకు ఈ విషయం చెప్పారు." "అప్పుడు నా తహసీల్ లో పోటీ పరీక్ష జరిగినప్పుడు నేను పాల్గొన్నాను." "నాకు ఈ అంశం బాగా వచ్చు.’’ ‘‘కొన్ని సార్లు మనతో సన్నిహితంగా ఉండే ఉపాధ్యాయుడి దగ్గరకు వెళ్లి "అయ్యా/అమ్మా! మీరు నాకు నాలుగేళ్ల నుండి చదువు చెప్తున్నారు. ఇప్పటి దాకా నేను బాగా చదువుతున్న విషయం మీకు తెలుసు. నా గురించి మీ అభిప్రాయం ఏమిటి ? నేను ఏం చేయాలో చెప్పండి." అని అడగండి. ఉపాధ్యాయులకు తమ విద్యార్థులకోసం ఇలాంటి వాటికి తీరిక ఉండదనుకోవడం సరైంది కాదు. ఉపాధ్యాయుడి తో విద్యార్థి కి సాన్నిహిత్యం ఉంటే ఉపాధ్యాయుడి కి కూడా సాన్నిహిత్యం ఉంటుంది. "నేను ఈ విద్యార్థికోసం కొంచెం సమయం వెచ్చించి అతనికి/ఆమెకు సలహా ఇవ్వాలి." అనుకుంటాడు. అనేక మంది అనేక రకాల సలహాలు ఇవ్వడం, మీ తల్లితండ్రులు ఏం చెప్తున్నారు అన్నది సమస్య కాదు. గందరగోళం మీలోనే ఉంది. ఎందుకంటే మీరేం చేయదలచుకున్నారో మీకే తెలియదు. నాకు ఒక సంఘటన బాగా గుర్తుంది.. అది 1977 కో, 1978-79 కో సంబంధించింది. అప్పుడు నేను విద్యార్థులతో సంప్రదించడానికి బరోడా విశ్వవిద్యాలయంలోని విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు వెళ్తుండే వాడిని. నేను వారిని కలుసుకునే వాడిని, వారితో మాట్లాడే వాడిని. జీవితంపట్ల వారి వైఖరి ఏమిటి, వారి ప్రణాళికలు ఏమిటి అని అడిగేవాడిని. పట్టభద్రుడు కావడమే తమ లక్ష్యమని వారు చెప్పే వారు. ఆ తరువాత ఏం చేయాలో వారికి తెలియదు. ఒక సందర్భం లో కొందరు విద్యార్థులను ఇదే ప్రశ్న అడిగితే ఒక విద్యార్థి "నేను పాలకుడిని కావాలనుకుంటున్నాను" అన్నాడు. నేను అతడిని మందలించి "మీకు రాజకీయాలలో చేరాలని ఉందా" అని అడిగాను. ఆ విద్యార్థి "లేదు నేను రాజకీయాలలోకి వెళ్లను. కానీ నేను ప్రభుత్వ అధికారి ని, బాబు ను కావాలనుకుంటున్నాను. రాజకీయ నాయకులు ఇవ్వాళ్ళ ఉంటారు. రేపు పోతారు. అధికారులు ఎప్పుడూ ఉంటారు అన్నాడు. ఈ కథ 40 ఏళ్ల కిందటిది. ఆ విద్యార్థి జీవితంలో ఏం చేయాలనుకుంటున్నాడో స్పష్టం గా ఎరుకే. ఆ విద్యార్థి ఏమయ్యాడు అని ఇటీవల నేను వాకబు చేస్తే అతడు ప్రభుత్వ అధికారి అయ్యారని, పెద్ద హోదాలో ఉన్నారని చెప్పారు. నేను ఈ మాట లను ఎందుకు చెప్తున్నానంటే మన మనస్సు లో ఆలోచన స్పష్టం గా ఉండాలి. మీ ఆలోచనలు స్పష్టంగా ఉండాలి. మీ విశ్వాసాల మీద మీకు నమ్మకం ఉండాలి. మీ సహజ జ్ఞానాన్ని మీరు నమ్మాలి. ఈ పద్ధతి అనుసరించి మీ కలలను నెరవేర్చే సాహసం మీకు ఉంటే, సంకల్ప బలం ఉంటే, మనసు, మెదడు, శరీరం ఆ దిశగా ప్రయత్నిస్తే మన సరైన దారిలో ఉన్నట్టు లెక్క. సైన్సు, గణితాని కి జీవితం లో కచ్చితం గా ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. అయితే మన సమాజం లో మరో కల కు ప్రాధాన్యం లేదు అన్న అభిప్రాయం ఉంది. అది తప్పు. మనం సైన్సు కు, గణితాని కి ప్రాధాన్యం ఇచ్చినా ఆ రంగం లో ప్రతిభావంతులయ్యే వారు అంతగా ఉండరు. ఇది ఆందోళనకరమైంది. తొలి దశ లోనే విద్యార్థులకు సరైన ప్రేరణ లేకపోతే సమాజం లో అలాంటి దృష్టి లేదని నేను భావిస్తున్నాను. మన సమాజం లో ఇలాంటి అంశం లేదని నేను భావిస్తున్నాను. అదే సమయం లో కొంత మంది ఉపాధ్యాయులు, పాఠశాలలు, సంరక్షకులు ఈ అంశాల పై ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకుంటే ఆ విద్యార్థులు జీవితం లో విజయం సాధిస్తారు. కొంతమంది "పట్టభద్రుల" ఫ్యాక్టరీ లో చేరాలన్న ఆలోచన ఉంది. పట్టభద్రుల జాబితా లో చేరాలనుకుంటున్నారు. ఇది కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. అందువల్ల మీ భయం సహజమైందే. ఒత్తిడి కి లొంగ కూడదని మీకు సలహా ఇస్తాను. మీ శక్తి పై ఆధారపడి మీరు పని చేయండి. మీకు సహాయపడతారనుకునే వారి నుండి సహాయం తీసుకోండి. మీ నిర్ణయాలు తప్పు అని నేను అనడం లేదు. కానీ మీ చుట్టూ ఉన్న వారి సలహా తీసుకుంటే మీరు కచ్చితంగా సరైన దిశలో ఉన్నట్టే. విద్యార్థి జెనిత్: శుభోదయమండి. నా పేరు జెనిత్. నేను మాస్కో లోని కేంద్రీయ విద్యాలయం లో 9వ తరగతి విద్యార్థి ని. గత సంవత్సరం మీరు తల్లితండ్రుల కు చాలా సలహా లను ఇచ్చారు. దీని వల్ల మా తల్లితండ్రుల వైఖరి లో మార్పు వచ్చింది. పరీక్షల తాలూకు నా భయాన్ని గురించి ఇప్పుడు నేను వారి తో మాట్లాడగలుగుతున్నాను. వైఫల్యాన్ని గురించి, భయాన్ని గురించి మాట్లాడగలుగుతున్నాను. నువ్వు సాధించగలవు అని వారు చిరునవ్వు తో చెప్తే, నాకు చాలా ప్రేరణ అందుతుంది. మీకు చాలా ధన్యవాదాలండీ. మోదీజీ: మీరు ఆ ఘనత ను నాకు ఆపాదించారు. కానీ అది మీ తల్లితండ్రులకే దక్కుతుంది. దీని తరువాత వారు సరైంది ఏదన్నది గ్రహించారు. వారి యొక్క పాత ధోరణి ని విడనాడారు. వారి అహంభావాన్ని వదులుకున్నారు. కొత్త గా ఆలోచించడం మొదలు పెట్టారు. తల్లితండ్రుల సానుకూల వైఖరి వారి పిల్లల కు గొప్ప శక్తి గా పని చేస్తుంది. మీరు కొంత మందిని గమనించి ఉంటారు. కొంత మంది ముగ్గురు నలుగురు విద్యార్థులను మాత్రమే ఇష్టపడతారు. వాళ్లనే కొన్ని ప్రశ్నలు అడుగుతారు. వారితో మాట్లాడతారు. అది వారికి ఇష్టం. ఈ పిల్లలు ఏదైనా సరిగ్గా చేయగలరనుకుంటారు. దీని వల్ల తరగతి లోని ఇతర విద్యార్థులు ఈ పిల్లల ను చూసి అసూయ పడతారు. దీనితో ఉపాధ్యాయుడికి, విద్యార్థులకు మధ్య దూరం పెరుగుతుంది. అంటే సమానత్వ భావం లేదన్న మాట. తల్లితండ్రులు తమ స్నేహితుల ఇంటికి వెళ్లినప్పుడు వాళ్ల పిల్లలు ఏదో సాధించారని తెలిస్తే వెంటనే వారి పిల్లలను పిలిచి వాళ్ల కొడుకు ఎం సాధించాడో చూడండి అని కరకు గా అడుగుతారు. 25 మంది, అంతకన్నా ఎక్కువ బంధువులున్నప్పుడు మోహన్ కొడుకు ఏం సాధించాలో చూడు అని అంటారు. చాలా మందికి ఇటువంటి అలవాటు ఉంటుంది. మీరు ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు మీ మేనమామ కొడుకు ఏం సాధించారో చూడండి అంటారు. అప్పుడు ఆ పిల్లవాడు చాలా బాధ పడతాడు. అది అతను ఊహించి కూడా ఉండదు. అతని మనస్సు పైన గాఢమైన ముద్ర పడుతుంది. అది అతను ఊహించి కూడా ఉండడు. మన బాధ్యత ఏమిటంటే ఆ పిల్లవాడి ని ప్రోత్సహించడం. ఒక పిల్లవాడు చదువుల్లో వెనుకబడి ఉండవచ్చు. కానీ అతను ఎందుకు వెనుకపడి ఉన్నాడు?. ఎందుకంటే మీరు అతడి ని 90% మార్కులు తెచ్చుకున్న విద్యార్థితో పోలుస్తున్నారు. అందుకే కొన్ని సందర్భాల్లో బాధ పడతారు. కానీ "కిందటి సారి నువ్వు 55% శాతం మార్కులు తెచ్చుకున్నావు. ఈ సారి 60 శాతం మార్కులు తెచ్చుకున్నావు. ఎంత బాగా చేశావు. నిన్ను చూసి నేను గర్వపడుతున్నాను. ‘‘55 శాతం నుండి 60 శాతం మార్కులు తెచ్చుకోగలిగానన్న సంతోషం అతడిని 60-90 మార్కులు తెచ్చుకునేలా చేయవచ్చు. ఒక విద్యార్థి 60 శాతం మార్కులే తెచ్చుకున్నాడని మీరు పదే పదే నిరుత్సాహపరిస్తే, అతను 60 శాతం కాక 40 శాతం మార్కులే తెచ్చుకుంటాడు. 60 శాతం నుండి 70 శాతానికి వెళ్లడు. అందుకని ప్రోత్సహించే వాతావరణం కావాలి. మన పిల్లల ను మనం నిరుత్సాహపరిస్తే, వాళ్లను ఎన్నటికీ శక్తిమంతులు గా చేయలేం. నేను ప్రభుత్వం లో ఉన్నాను. నేను ఒక అధికారి కి ఏదైనా చెప్పాలనుకుంటే అతను ఎక్కడైనా కనిపిస్తే నేను అతడి ని "ఈ పని ఎలా చేద్దాం" అని అడుగుతాను. కానీ అతను చాలా మంది ఉన్నప్పుడు కలిస్తే, అతడి ని ప్రోత్సహిస్తాను. ఆ పొగడ్త నిజమైందే. అతను అంతకు ముందే చాలా కష్టపడి పని చేశాడు. అతను ప్రధాన మంత్రి వెనుక ఉండి ఉండవచ్చు. కానీ అతని శ్రమ వృథా పోదు. ఇది అందరం ఒక జట్టు గా పని చేయాలనడానికి చాలా అవసరం. మీరు ఇంతకు ముందు చేసిన విషయాలను పోల్చి చూసుకోవాలి. మీరు గతం లో చేసిన దాని కన్నా ఎక్కువ పని చేసి మీ రికార్డు ను మీరే బద్దలు కొట్టాలి. అప్పుడు మీకు విచారం ఉండదు. మీరు ఆపకుండా మూడు గంటలు పని చేయగలరనుకుందాం. మీరు మూడు గంటలు పని చేయగలిగితే మూడున్నర, నాలుగు గంటల పాటు పని చేయడం గురించి ఆలోచించాలి. మరో బాలుడు అయిదు గంటలు పని చేయవచ్చు. మీరు అయిదు గంటలు పని చేయగలరనుకుంటే మూడున్నర గంటలే పని చేయగలమన్న ఆలోచన వదిలి వేయాలి. ఈ మార్పు చాలా అవసరం. ఈ పద్ధతి లో పని చేయగలిగితే మీకు ఆందోళన ఉండదు. విద్యార్థి జయ్ ప్రీత్ సింగ్ : న‌మ‌స్కారం స‌ర్‌, నా పేరు జ‌య్‌ప్రీత్ సింగ్ శాహ్ పురి. నేను సెంట్ర‌ల్ స్కూల్‌, టెహ‌రాన్ ఎంబ‌సీ స్కూల్‌ లో చ‌దువుతున్నాను. నేను టెహరాన్ (ఇరాన్‌) నుండి మాట్లాడుతున్నాను. స‌ర్‌, నేను మిమ్మ‌ల్ని ఒక ప్ర‌శ్న అడ‌గాల‌నుకుంటున్నాను. ఉదాహ‌ర‌ణ‌ కు మీరు దేనినైనా నేర్చుకున్న‌ప్పుడు దాని కి ప్ర‌శంస‌లు ల‌భిస్తే దాని ని మ‌రింత గా నేర్చుకోవాల‌న్న ఆసక్తి మీకు పెరుగుతుంది. కానీ మ‌న త‌ల్లితండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు ఈ ప‌ద్ధ‌తి ని ఎందుకు పాటించ‌రు ? త‌ర‌గ‌తి లోని ఒక‌రిద్ద‌రు మిన‌హా మిగిలిన వారు, మంచి చేసినా ఎలాంటి ప్ర‌శంస‌ కు నోచుకోరు. మ‌రి మీకు కూడా ఇలాంటి అనుభ‌వం ఏదైనా ఉందా ? ధ‌న్య‌వాదాలు. మోదీజీ: ముందుగా ఆలోచించాల్సింది అస‌లు ఇలాంటివి మ‌న ముందుకు ఎందుకు వ‌స్తున్నాయి. మ‌న దృష్టి ఎందుకు ఇలాంటి వాటి వైపు వెళుతున్న‌ది ? దీని కి కార‌ణం మ‌నం విప‌రీత జాగ‌రూక‌త ను క‌లిగివుండ‌టం, మ‌న‌కు మ‌నం బ‌ల‌హీనులు గా ఉండ‌డ‌మే. ఇత‌రులు ఎవ‌రైనా పొగిడితేనో లేక ప్ర‌శంసిస్తేనో త‌ప్ప నేను చేసిన ప‌ని కి నాకు సంతోషం క‌ల‌గ‌క‌పోవ‌డం అది. కానీ ఆత్మ‌విశ్వాసం క‌లిగిన వారి కి, ఇత‌రుల ప్ర‌శంస‌ల‌ తో ప‌ని లేదు. ప్ర‌శంస‌ లు కురిపించినా లేకున్నా ఒక‌టే. వారు దేనినీ ప‌ట్టించుకోరు. అత‌డు త‌న‌పై తాను విశ్వాసం పెంపొందించుకుంటాడు. నేను ఏమ‌ని విశ్వ‌సిస్తానంటే ముందుగా మీరు మీ పై విశ్వాసాన్ని పెంచుకోవాలి. ఇత‌రులు ఎవ‌రైనా మ‌న‌ల్ని ప్ర‌శంసిస్తారా లేదా అన్న‌ది వేరే విష‌యం. ఒక‌సారి కాకుంటే ఇంకోసారి అయినా ఉపాధ్యాయుడు మిమ్మ‌ల్ని గుర్తించే వాతావ‌ర‌ణం క‌ల్పించ‌గ‌ల‌న‌ని మీరు భావించాలి. గుర్తుపెట్టుకోండి. వారి ని మీరు స‌వాలు చేయ‌వ‌ద్దు. వారి హృద‌యాలు గెలుచుకునేందుకు కృత‌నిశ్చ‌యులు కండి. మీరు ఒక‌సారి ఇందుకు కృత‌నిశ్చ‌యులైతే, బాల్యం లో శ‌క్తి ఉంద‌ని మీరు విశ్వసిస్తారు. మూడు నెల‌ల్లో ఉపాధ్యాయుడి మ‌న‌స్సు ను గెలుచుకుంటారు. మ‌ధ్య‌లో మ‌రో అంశం ప్ర‌స్తావ‌న‌ కు వ‌చ్చింది. ఒక ఉపాయం నా మ‌ది లో మెదిలింది. కొన్ని సంద‌ర్భాల‌ లో ఏం జ‌రుగుతుందంటే, విద్యార్థి కుటుంబ‌ స‌భ్యులు అత‌ని పై ఎంతో శ్ర‌ద్ధ‌ తో ఉన్నార‌ని అనుకున్న‌ప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు కూడా విద్యార్థి ప‌ట్ల ఎంతోశ్ర‌ద్ధ‌ తో ఉంటాడు. చాలా మంది త‌ల్లితండ్రుల‌కు వారి పిల్ల‌ల‌ కు చ‌దువు చెప్పే టీచ‌ర్ ఎవ‌రన్నది తెలియ‌దు. వారు 7వ త‌ర‌గ‌తి చ‌దువుతున్నారా, 8వ తరగతా, లేక 9వ తరగతా లేక 10వ‌ త‌ర‌గ‌తి చ‌దువుతున్నారా లేక 12వ తరగతి చ‌దువుతున్నారా అన్న‌ది కూడా తెలియ‌దు. ఎప్పుడైనా త‌ల్లితండ్రులు త‌మ స్నేహితుల‌తో క‌లసి తమ పిల్ల‌ల పుట్టిన రోజు సంద‌ర్బం గా టీచ‌ర్‌ ను క‌లుస్తున్నారా ? ఈ రోజు మా టీచ‌ర్ పుట్టిన రోజు అని విద్యార్థి చెప్పిన‌పుడు త‌ల్లితండ్రులు ఏనాడైనా ఉపాధ్యాయుడి ని క‌లసి వారికి పుట్టిన రోజు శుభాకాంక్ష‌లు తెలిపారా ? టీచ‌ర్ పుట్టిన రోజు న వారిని క‌లసి విద్యార్ధి ఇంట్లో మూడు నాలుగు గంట‌లు ఉంటే, మీ వ‌ద్ద‌ 5, లేదా 6 గంట‌లు ఉంటున్నాడ‌ని చెప్పి, అత‌ని జీవితం మీ చేతి లో ఉంద‌ని ఉపాధ్యాయుడి తో చెప్పి, మీకు అభినంద‌న‌లు తెలప‌డానికి వ‌చ్చాన‌ని తెలిపారా ? ఇప్పుడు చెప్పండి, టీచ‌ర్ ఎలా ఫీల్ అవుతాడో. ఈ విద్యార్థి ని నాకు అప్ప‌గించారు. ఇక ఇవాళ్టి నుండి ఇత‌డి బాధ్య‌త నాది అని ఆ టీచ‌ర్ త‌ప్ప‌క భావిస్తాడు. పిల్ల‌ల సంర‌క్ష‌కుల పాత్ర ఇంత‌టి తో అయిపోదు. ఎవ‌రూ ఉపాధ్యాయుడి ని త‌మ ఇంటి కి పిల‌వ‌రు. త‌ల్లితండ్రులూ టీచ‌ర్ ఇంటికి వెళ్ల‌రు. ఎప్పుడైనా విద్యార్థి వ‌చ్చి టీచ‌ర్ మంద‌లించాడ‌ని త‌ల్లితండ్రుల‌ తో చెబితే మాత్రం, తల్లితండ్రులు అందులోని వాస్త‌వాలు ఏమిటో తెలుసుకోకుండా, అతను చెప్పేది వాస్త‌వ‌మా కాదా అన్న‌ది తెలుసుకోకుండా కొంద‌రు ఆర్‌ టిఐ కింద ద‌ర‌ఖాస్తు చేస్తా, ఎఫ్‌ఐఆర్ దాఖ‌లు చేస్తా అని అంటుంటారు. ఎంతో మంది త‌ల్లితండ్రులు వారి పిల్ల‌ల‌ త‌ప్పిదాల‌ను గ‌మ‌నించ‌రు. ఇలాంటివి వారికి మంచి అనిపించ‌వచ్చేమో గాని పిల్ల‌ల జీవితం లో అది స‌మ‌స్య‌లు తెచ్చిపెడుతుంది. టీచ‌ర్‌, యాజ‌మాన్యం, విద్యార్థులు, త‌ల్లితండ్రులు ఐక‌మ‌త్యం తో మంచి సంబంధాల ను క‌లిగివుంటే ఎంతో మంచిది. ఎవ‌రి కి తోచిన‌ట్టు వారు చేస్తే, అది స‌రికాదు. వీరంద‌రి మ‌ధ్య సంబంధాలు స‌హ‌జ‌సిద్దం గా వృద్ధి చెందాలి. అప్పుడు అవి సత్ఫలితాల‌ ను ఇస్తాయి. మ‌న‌కు బోధించే గురువుల‌ ప‌ట్ల మొత్తం కుటుంబం గౌర‌వ‌ భావం తో ఉండాలి. అప్పుడు గురువు త‌న విజ్ఞానాన్ని అంతా మీకు అందిస్తాడు. ఆ ర‌కం గా ఉపాధ్యాయుడు మీ ప‌ట్ల ప్ర‌త్యేక శ్ర‌ద్ధ‌ తో ఉండ‌డాన్ని మీరు గ‌మ‌నిస్తారు. విద్యార్థి స‌రా: నేను 12వ త‌ర‌గ‌తి చ‌దువుతున్నాను. పరీక్ష‌ల‌ లో అడిగే ప్ర‌శ్న‌ల‌ కు, మేం చ‌దివే చ‌దువుల ప్ర‌యోజ‌నాని కి మ‌ధ్య స‌మ‌న్వ‌యం ఉండ‌డం లేద‌ని నాకు అనిపిస్తున్న‌ది. మా ఉపాధ్యాయులేమో మీరు, మంచి వ్య‌క్తులుగా ఉండాల‌ని అంటారు. కానీ ప్ర‌శ్న‌ప‌త్రం లో ప్ర‌శ్న‌లు మాత్రం దానిని ప్ర‌తిబింబించేవి గా ఉండ‌డం లేదు. మ‌న ప‌రీక్ష‌లు మ‌న విద్య విస్తృత ల‌క్ష్యాని కి అనుగుణం గా ఉండాల‌న్న సూచ‌న ఉంది.. టీచ‌ర్లు, విద్యార్థులు, త‌ల్లితండ్రులు, ప‌రీక్ష‌ల నిర్వాహ‌కులు దీనిని గ‌మ‌నించాల‌ని అంటాను. గౌర‌వ‌నీయ ప్ర‌ధాన‌ మంత్రి గారి ని ఈ విష‌యం పై వారి ఆలోచ‌న‌లు తెలియ‌జేయాల్సిందిగా కోరుతున్నాను. మోదీజీ : చూడండి, బోధ‌న‌ లోనే ఇవ‌న్నీ ఉన్నాయి. బోధ‌న అనేది రాత్రికి రాత్రి వ‌చ్చిన‌దేమీ కాదు. వేలాది సంవ‌త్స‌రాలు గా, కొత్త విష‌యాలు ఈ మాన‌వ జీవ‌న వికాసం లో చేరుతూ వ‌చ్చాయి. కొత్త కొత్త విధానాలు ట్రెండ్ వ‌చ్చింది. అయితే స‌మ‌స్య, మ‌నం విద్య‌ ను మ‌న జీవితాల‌ నుండి తొల‌గించి దాని కి ప‌రీక్ష‌ల‌ తో ముడిపెడుతుండ‌డం వ‌ల్ల వ‌స్తున్న‌ది. ఉదాహ‌ర‌ణ‌ కు పాఠ‌శాల త‌ర‌ఫున మీరు విద్యార్థి గా ఏదైనా ప‌ర్యాట‌క ప్రాంతానికి వెళ్లి ఉంటారు. ఐదో త‌ర‌గ‌తి , ఆరో తరగతి, ఏడో త‌ర‌గ‌తి విద్యార్థులు పాఠ‌శాల బ‌స్సు లో విహార యాత్ర‌ కు వెళ్తారు. విద్యార్థులంద‌రూ, స‌రిగ్గా టీచ‌ర్ ఎలా వ‌రుస‌ లో వెళ్లాల‌ని చెప్పారో అలాగే వెళ్తారు. అంతేనా కాదా ? చేతులు వెనుక కు పెట్టుకొని టీచ‌ర్ చెప్పిన‌ట్టు న‌డుచుకుంటూ యాత్ర ను పూర్తి చేస్తారు. ఉపాధ్యాయుడు చెప్పిన‌ దాని తో జీవితాని కి సంబంధం లేదా ? అదే క్ర‌మ‌శిక్ష‌ణ‌. అంటే నా ఉద్దేశం, మీరు చేతులు వెనుకకు పెట్టుకు వెళ్ల‌న‌వ‌స‌రం లేద‌ని చెప్ప‌డం కాదు. ఉపాధ్యాయుడు మ‌న‌కు చెప్పే వాటి ప‌ట్ల మ‌నం ఎరుక క‌లిగి ఉండం. టీచ‌ర్ మ‌న‌కు ఏం చెప్తారు ? పాఠ్యక్రమం లో ఉన్న విష‌యాల‌పై మ‌న‌కు అవ‌గాహ‌న ను క‌ల్పిస్తారు. దాని ని మ‌న జీవితాని కి ఎలా అన్వ‌యించుకోవాలి అన్న‌ది బోధించరు. వాస్త‌వాని కి విద్య‌ కు సంబంధించిన ప్ర‌తి పార్శ్వాని కి గ‌ల ఔచిత్యాన్ని తెలియ‌జేయ‌డం టీచర్ హాబీ కావాలి. నేను ఇక్క‌డ ఒక చిన్న‌ విష‌యాన్ని ప్ర‌స్తావిస్తాను. నా చిన్న‌త‌నం లో ఒక టీచ‌ర్ ఉండే వారు. నేను ఒక ప్ర‌భుత్వ ప్రైమ‌రీ పాఠ‌శాల‌ లో చ‌దువుకున్నాను. మా గ్రామం గైక్వాడ్ సంస్థానం లో ఉండేది. గైక్వాడ్ రాజు కు ఒక గుణం ఉండేది. త‌న సంస్థానం ప‌రిధి లో ఎక్క‌డైనా, ప్రాథమిక పాఠ‌శాల‌, బాలికల విద్య‌ త‌ప్ప‌నిస‌రి. అక్క‌డ తపాలా కార్యాలయం ఏర్పాట‌య్యేది. గ్రంథాలయం ఉండేది. ఇవి అక్కడి ప్ర‌త్యేక‌త‌లు. ఆయ‌న ప‌రిపాలించిన చోటంతా ఇటువంటి ఎన్నో స‌దుపాయాలు ఉండేవి. మాగ్రామం లో వారి పాఠ‌శాల, ప్ర‌భుత్వ పాఠ‌శాల ఉండేది. నేను అక్క‌డ చ‌దువుకునే వాడి ని. మా టీచ‌ర్‌ కు ఒక ప్ర‌త్యేకత ఉండేది. విద్యార్ధులంద‌రికీ ఆయ‌న ఏం చెప్పేవారంటే, మీ ఐదుగురూ లేవండి.. నువ్యు ఐదు పెస‌ర‌ప‌ప్పు గింజ‌ లు తీసుకు రా, నువ్యు ఏడు పెస‌ర‌గింజ‌ లు తీసుకురా, నువ్వు తొమ్మిది పెస‌ర గింజ‌ లు తీసుకురా అని చెప్పి, ఇత‌రుల‌ కు నువ్వు మూడు శ‌న‌గ ప‌ప్పు లు తీసుకు రా, నువ్వు ఐదు బియ్య‌పు గింజ‌ లు తీసుకు రా అని పురమాయించే వారు. అలాగ కొన్నిప‌ప్పు లను తీసుకు ర‌మ్మ‌నే వారు. మ‌రీ ఎక్కువ కాదు. కొన్నింటి ని మాత్ర‌మే. అంటే విద్యార్ధి తాను ఐదు పెస‌ర గింజ‌ లు తీసుకు రావాల‌ని గుర్తు పెట్టుకోవలసి వుంటుంది. అంతే కాదు, పెస‌ర్లంటే ఏమిటో అత‌ను ఇంట్లో అడిగి తెలుసుకుంటాడు. వాటి ని జాగ్ర‌త్త‌గా తీసుకు వ‌స్తాడు. అత‌ని కి పెస‌ర్లంటే ఏమిటో చెప్పాల్సిన ప‌ని లేదు. ఇంకా చిన్న‌ప్పటికి సంబంధించిన ఒక సంగతి ని చెప్తాను. ఒక‌ టీచ‌ర్ ఉండే వారు. ఆయ‌న ఈ గింజ‌ల‌న్నింటి ని క‌లిపేసే వారు. ఆ తరువాత ఐదుగురు పిల్ల‌ల ను పిలిచి అందులో ఒక‌రి ని ఐదు శ‌న‌గ గింజ‌ లు తీసి చూపించ‌మ‌నే వారు. అలా లెక్క‌ లు రావ‌డ‌మే కాదు, శ‌న‌గ గింజ‌ లు ఏమిటనేది తెలిసేది. ఇత‌రుల‌ ను ఐదు బియ్య‌పు గింజ‌ లను తీసి చూపించ‌మ‌నే వారు. అదీ వారి బోధ‌న ప్ర‌త్యేక‌త‌. ఇదేమీ చిన్న‌ విష‌యం కాదు. వారు త‌మ బోధ‌న‌ ను జీవితాని కి అన్వ‌యింప చేయ‌గ‌లిగారు. బోధ‌న‌ కు ఒక ప్ర‌త్యేక ప‌ద్ధ‌తి అంటూ ఉంది. కాదంటారా ?. ప్ర‌తి ఒక్కటి ప‌రిగ‌ణ‌న‌ లోకి తీసుకోవలసిందే. అది పాట‌ కావ‌చ్చు,సంగీతం కావ‌చ్చు, అనుభూతులు, కల‌ లు.. ఇలా అన్నీ. కానీ మ‌న కుటుంబం, ఉపాధ్యాయుల కు ర్యాంకింగ్‌, ర్యాంకింగ్‌, ర్యాంకింగ్ .. వీటిపైనే త‌ప‌న‌. స‌మ‌స్య అక్క‌డే మొద‌లవుతుంది. జీవితం స‌వాళ్ల‌ కు సిద్ధం కానివ్వండి. జీవన‌ ప‌రిధి ని విస్తృతం కానివ్వండి. ప్ర‌తి దాని లో ఆత్మ‌శోధ‌న చేసుకుంటూ పోతే, మీ జీవితం లో మార్పు ను , అలాగే మీ చుట్టూ ఉన్న వారిలో మార్పు ను చూడ‌గ‌లుగుతారు. విద్యార్థి మొల్లి సింగ్‌: న‌మ‌స్కారం, గౌర‌వ‌నీయులైన ప్ర‌ధాన‌ మంత్రి గారు, నా పేరు మొల్లి సింగ్ ఠాకూర్‌ తేజ్‌ సింగ్‌, ఆగ్రా నుండి. నా ప్ర‌శ్న ఏమిటంటే, ఎంతో మంది విద్యార్ధులు ఇంటి కి దూరం గా ఉంటూ చ‌దువుకుంటుంటారు. కొత్త ప్ర‌దేశాని కి వారు త్వ‌ర‌గా అల‌వాటుప‌డ‌లేక‌పోతారు. నా విద్యార్థులు ఇంటి మీద ధ్యాస‌ తో బెంగ‌పెట్టుకుని వ్యాకులత స‌మ‌స్య‌ ను ఎదుర్కొనే వారు ఉంటారు. వారు ఇటువంటి స‌మ‌స్య‌ ను ఎలాగ ఎదుర్కోవాలి?, తల్లితండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు వారికి ఎలా స‌హాయం చేయవ‌చ్చు ? తెలియజేయండి. మీకు ధ‌న్య‌వాదాలు. మోదీజీ: భార‌త్‌ వంటి దేశం లో ఈ వ్యాకులత అనేది ఒక ఆందోళ‌న‌క‌ర స‌మ‌స్య‌. ఈ ఒత్తిడి ని సుల‌భ‌ ప‌ద్ధ‌తుల‌ లో త‌గ్గించే మార్గాలు భార‌తీయ మౌలిక సామాజిక‌ వ్య‌వ‌స్థ‌ లో ఉన్నాయి. అయితే దుర‌దృష్ట వ‌శాత్తు, స‌మాజంలో చోటు చేసుకున్న మార్పులు.. మార్పులు వ‌స్తుంటాయి, అలా అని మార్పు లు చెడ్డ‌వి కాదు. అయితే కొన్ని కార‌ణాల వ‌ల్ల ఇటువంటి ప‌రిస్థితి ఏర్ప‌డుతోంది. ఇంత‌కు ముందు మ‌న‌కు ఉమ్మ‌డి కుటుంబ వ్య‌వ‌స్థ ఉండేది. తండ్రి కి చెప్పుకోలేని విష‌యాన్ని త‌ల్లి కి చెప్పుకునే వారం. ఆ ర‌కం గా మ‌న‌స్సు కుదుట‌ప‌డేది. కొన్ని కొన్ని విష‌యాల‌ ను నానమ్మ‌ కు చెప్పుకొనే వారు. నేను మా అమ్మ‌ ను కూడా అడ‌గ‌గ‌ల‌ను అని అనుకునే వారు. ఈ ర‌కం గా త‌న భావాల‌ ను వ్యక్తం చేసే అవ‌కాశం ఉండేది. ఇప్పుడు మ‌నం భావాల‌ ను వ్య‌క్తం చేసే దిశ‌ కు బ‌దులు అణచివేసే దిశ‌ గా వెళ్తున్నాం. అలా ఈ కుకర్ పేలుతున్న‌ది. దీని కి ప్ర‌ధాన కార‌ణం ఒత్తిడి పెరిగిపోవ‌డం. ఇందుకు వారు వారి యొక్క భావాల‌ ను వెలిబుచ్చడానికి అవ‌కాశాన్ని క‌ల్పించాల్సివుంది. తల్లితండ్రులు వారి వారి అభిరుచుల‌ కు అనుగుణం గా వారు త‌మ పిల్ల‌ల‌ తో మాట్లాడాలి. అత‌ను హాస్ట‌ల్‌ కు వెళ్లినా, అత‌ను త‌న త‌ల్లితండ్రుల‌ కు అన్ని విష‌యాలూ చెబుతాడ‌న్న భ‌రోసా ఉండాలి. అలాగే వారు మీతో ఎవ‌రు వెళ్లారు, మీతో ఎవ‌రు ఫోన్‌ లో మాట్లాడారు వంటి విష‌యాల‌ ను వారు అర్థం చేసుకుంటారు. ఇది లేక‌పోతే స‌మ‌స్య‌లు సృష్టిస్తుంది. ఇక రెండోది, వ్యాకులత అనేది ఆక‌స్మికం గా వ‌చ్చేది కాదు. ఈ విష‌యం లోనూ తల్లితండ్రులు బాధ్య‌త వ‌హించాలి. ఇది సుదీర్ఘ ప్ర‌క్రియ‌. కొన్ని సంద‌ర్భాల‌ లో ఆక‌స్మికం గా ఏదైనా జ‌ర‌గ‌వ‌చ్చు. అది వేరే విష‌యం. అయితే చాలా సంద‌ర్భాల‌ లో ఇది క్ర‌మం గా వ్యాపిస్తూ ఉంటుంది. జాగ్ర‌త్త‌ గా గ‌మ‌నించే తల్లితండ్రులు దీని ని గుర్తించ‌గ‌లుగుతారు. తొలి దశ‌ లో ఎంత చెప్పినా వారు స‌రిగా తిన‌రు. లేదా మ‌రో సారి కూర్చుని అదే ప‌ని గా తింటుంటారు. ఉన్న‌ట్టుండి బ‌రువు పెరిగిపోతారు. మాన‌సికం గా వీరికి ఏమైందని అనుకుంటుంటారు. ఏదో జ‌రుగుతోంది. ఎందుకు ఒత్తిడి కి గురి అవుతున్నారు? అని ఆలోచించ‌డం మొద‌లుపెడ‌తారు. మామూలు కంటే ఎక్కువ తిన‌డం, మామూలు గా ప‌గ‌టిపూట నిద్ర‌ పోని వారు మ‌ధ్యాహ్నం ఇంటి కి వ‌చ్చి పడుకోవడం, త‌న గ‌ది కి వెళ్లి ముఖాని కి ఏదో అడ్డు పెట్టుకుని కూర్చోవడం.. ఇటువంటివి. వీరి కి ఏం జ‌రుగుతోంది ? ఈ స‌మ‌యం లో తల్లితండ్రులు ప‌రిస్థితి ని జాగ్ర‌త్త‌ గా గ‌మ‌నించి, వారు అత‌ని ని తిరిగి త‌మ కుటుంబం తో క‌ల‌ప‌లేరా ? చిన్న‌పిల్ల‌ ల విష‌యాని కి వ‌స్తే, వారి స్థానిక సంర‌క్ష‌కులు వారి తో మ‌రి కాస్త ఎక్కువ స‌మ‌యం గ‌డ‌పాలి. ఒక‌ సారి వారి ని త‌మ ఇంటి కి పిలిపించుకుని మాట్లాడాలి. వారి కి అది న‌చ్చితే అత‌ని కి కొత్త కుటుంబం దొరికిన‌ట్టు. రెండో విష‌యం. మ‌నం కౌన్సిలింగ్‌ కు సిగ్గుప‌డ‌కూడ‌దు. కొన్ని సంద‌ర్భాల‌లో తల్లితండ్రులు, త‌మ బిడ్డ కౌన్సిలింగ్ తీసుకుంటున్న స‌మాచారం బ‌హిర్గ‌తం కారాద‌ని భావిస్తుంటారు. మ‌న ప్ర‌తిష్ఠ‌ తో పాటు పిల్ల‌ల ప్ర‌తిష్ఠ పోయిన‌ట్టు భావిస్తుంటారు. నిజాని కి మ‌నం ఇలా వ్య‌వ‌హ‌రించకూడ‌దు. మాన‌సిక ఒత్తిడి కి గురౌతున్న‌ దానికి సంబంధించి ఏ చిన్న ల‌క్ష‌ణాలు క‌నిపించినా మ‌నం కౌన్సిలింగ్ తీసుకోవాలి. పిల్లల‌ తో క‌లిసి పని చేసే నిపుణులు పిల్ల‌ల‌ లో అంత‌ర్గ‌తం గా ఉన్న స‌మ‌స్య‌ల‌ ను తొల‌గించ‌డం లో మంచి నైపుణ్యాన్ని క‌లిగివుంటారు. హాస్ట‌ల్‌ లో ఉన్న వారికి, నా చిన్న అనుభ‌వాన్ని గురించి, ప‌రిష్కారాన్ని గురించి చెప్తాను. ఏదో ఒక స‌మ‌స్య మీ మ‌ది లో మెదిలి మీకు స‌మ‌స్య‌ గా ప‌రిణ‌మించ‌వ‌చ్చు. లేదా, మీ బాధ‌ ను మీరు బ‌య‌ట‌కు తెల‌ప‌లేని విష‌యం ఏదైనా మీ దృష్టి కి రావ‌చ్చు. ఏం చేయ‌న‌వ‌స‌రం లేదు. హాస్ట‌ల్ వెలుప‌ల‌కు రండి. నోట్‌బుక్ తీసుకుని అందులో రాయండి. అలా రాస్తూ ఉండండి. ఏం జ‌రిగింది, ఎందుకు అలా జ‌రిగింది?, ఎవ‌రు చేశారు?. మీరు ఎందుకు అలా ఫీల్ అవుతున్నారు ? అనే విష‌యాలు అలా రాస్తూ ఉండండి. సినిమా జ‌రుగుతున్న‌ట్టు రాయండి. దాని ని చ‌ద‌వకండి. దాని ని చించివేయండి. ఆ ముక్క‌ల‌ ను మీ పాకెట్‌ లో వేసుకోండి. ఇది స్వ‌చ్ఛ్ భార‌త్‌- దాని ని బ‌య‌ట ఎక్క‌డా పారేయ‌కండి. ఇప్ప‌టికీ మీకు ఓదార్పు ల‌భించ‌క‌పోతే, మ‌ళ్లీ రాయండి. ఇంత‌కు ముందు మీరు ఎనిమిది పేజీ లు రాస్తే, ఇప్పుడు అది మూడు లేదా నాలుగు పేజీల‌ కు వ‌స్తుంది. మ‌ళ్లీ దాని ని చించివేయండి. ఆ ముక్క‌ లు జేబు లో వేసుకోండి. మూడో సారి రాయండి. ఇప్పుడు అది ఒక‌ పేజీ కో, ఒక‌టిన్న‌ర పేజీ కో ప‌రిమిత‌ం అవుతుంది. మ‌న‌స్సు లో ఉన్న భావాల‌ ను కాగితం పైకి తీసుకు రండి. ఇలా కాగితం పైకి వ‌చ్చే కొద్దీ మీ మ‌న‌స్సు తేలిక‌ ప‌డుతుంటుంది. ఆ ర‌కం గా మీరు పూర్తిగా ఉపశమనం లభించిన భావ‌న ను పొందుతారు. దీని ని ఎవ‌రో చ‌దువుతార‌న్న భ‌య‌మూ మీకు ఉండ‌దు. మ‌నం ఎవ‌రికీ ఎందుకు చెప్పం?. ఎందుకంటే, నేను ఈ విష‌యాన్ని చెప్తే అంద‌రూ న‌న్ను అవ‌మానిస్తార‌ని భ‌యం. మ‌న‌ లో కొంత చోటు ఉంటుంది. రాయండి. దాని ని చించేయండి. దాని ని మీరు మాత్ర‌మే చూడ‌గ‌లుగుతారు. అమ్మ కోపం గా ఉంది, ఇంకా ఇటువంటివే ఏవైనా ఉంటే, వాటి ని మీరు కాగితం పైన పెట్టండి. మీ మ‌న‌స్సు లో ఉన్న‌దంతా కాగితం మీదకు వ‌చ్చేస్తుంది. ఇది అంతిమ ప‌రిష్కారం కాక‌పోవ‌చ్చు. అయితే, ఇది ఒక చిన్న ప‌రిష్కారం. ఈ చిన్న‌ ప‌రిష్కారం కూడా ఆ స‌మ‌యం లో త‌గినంత బ‌లాన్ని ఇవ్వ‌వ‌చ్చు. ఇది కొన్నిరోజుల‌ పాటు మీకు అండ‌ గా ఉండ‌వ‌చ్చును. తిరిగి నిల‌బ‌డ‌డాని కి స‌హాయ‌ప‌డ‌వ‌చ్చు. ఇక రెండోది మ‌నం హాస్ట‌ల్‌ లో ఉన్న‌ప్పుడు మ‌నం ఆధార‌ప‌డ‌ద‌గ్గ ఒక టీచ‌ర్ లేదా సీనియ‌ర్ స్టూడెంట్‌ ను ఎంచుకోవాలి. వారి కి మీ ఆలోచ‌న‌ల‌ ను చెప్పండి. వారి కి చెప్పండి, మా అమ్మ‌ నుండి ఫోన్ కాల్ రాలేద‌ని. ఇదేమీ పెద్ద విష‌య‌మేమీ కాదు. వారి కి చెప్పండి. వాళ్లు దాని కి స‌మాధానమిస్తారు. అత‌ను మీకంటే పెద్ద‌వాడైతే, అమ్మ ఏదో ప‌ని లో తీరిక లేకుండా ఉండివుండ‌వ‌చ్చు, దాని ని గురించి బాధ‌ప‌డ‌కు అని ధైర్యం చెప్ప‌గ‌ల‌డు. ఇవాళ నా పుట్టిన రోజు. నాకు ఎవ‌రి వ‌ద్ద‌ నుండి కూడా ఫోన్ కాల్స్‌ రాలేదు. ఏమో ఇంట‌ర్ నెట్ సంధానం స‌మ‌స్య ఉందేమో. మ‌నం ఇవి ఏవీ తెలుసుకోకుండా మ‌న కోపాన్ని అమ్మ‌ మీద ప్ర‌ద‌ర్శిస్తుంటాం. అది సాంకేతిక సంబంధ స‌మ‌స్య అయి ఉండ‌వ‌చ్చును. ఈ రోజు నా పుట్టిన రోజు. అమ్మ‌ ద‌గ్గ‌ర‌ నుండి కాల్ రాలేదు. ఆందోళ‌న చెంద‌కండి. చాకొలెట్ కొనుక్కోండి. మిత్రుల‌ తో పంచుకోండి. ఒత్తిడి గ‌ల జీవితానికి స్నేహితులు కొంత ఊర‌ట‌. జీవితం లో కొంత బోళాత‌నం ఉండాల‌ని నేను న‌మ్ముతాను. నేను చిన్న వ‌య‌స్సులో నుండే ఇంటి కి దూరంగా ఉంటూ వ‌చ్చాను. అందువ‌ల్ల నేను జీవితాన్ని భిన్న‌మైన కోణం లో ద‌ర్శించాను. నా జీవితంలో ఎన్నో ఎత్తుప‌ల్లాల ను చూశాను. అవ‌న్నీ నాకు జీవించాల‌ని నేర్పించాయి. నా జీవితం భిన్న‌మైంది క‌నుక ఇది ఎవ‌రికీ ఉప‌యోగ‌ప‌డ‌క‌పోవ‌చ్చేమో అనుకున్నాను. ఇది ఒక చిన్న ప్ర‌య‌త్నం. పిల్ల‌లు , సంర‌క్ష‌కులు, ఉపాధ్యాయులు మాన‌సిక ఒత్తిడి ని తేలిక‌ గా తీసుకోకూడ‌దు. దీని ని అత్యంత ప్రాధాన్య‌ం గల అంశం గా చూడాలి. మీరు త‌గిన విధం గా సంభాషిస్తూ, స‌మ‌యాన్ని స‌ద్వినియోగం చేసుకుంటూ ఉంటే ఒత్తిడి నుండి సుల‌భం గా బ‌య‌ట‌ప‌డ‌వ‌చ్చును. మ‌న భార‌తీయ స‌మాజం లో ఇటువంటి వాటి ని సుల‌భం గా భ‌రించ‌వ‌చ్చు. ఇటువంటి వాటి తో మ‌నం పోరాడ‌వ‌చ్చు. ఇది మ‌న జీవితాని కి బాట‌ వేయ‌వచ్చు. ఈ దిశ‌ గా మీరంతా ముందుకు సాగుతార‌ని నాకు విశ్వాసం ఉంది. ఇది చివ‌రి ప్ర‌శ్న అని నేను అనుకుంటున్నాను. మీ అంద‌రితో మాట్లాడ‌డం సంతోషం గా ఉంది. మీరంద‌రూ మంచి ప్ర‌శ్న‌లు అడిగారు. మీ అంద‌రి తో మాట్లాడే అవ‌కాశం నాకు కూడా ద‌క్కింది. సంర‌క్ష‌కుల‌ ను నేను కోరేది ఏమిటంటే, మీరు 14 ఏళ్ల వ‌య‌స్సు లో ఉన్న‌ప్పుడు మీ మ‌న‌స్సు లో ఆలోచ‌న‌ లు ఎలా ఉండేవి?, మీ త‌ల్లితండ్రుల ప్ర‌వ‌ర్త‌న ప‌ట్ల మీరు ఎలా స్పందించే వారు ? ఇటువంటి వాటి ని గుర్తు కు తెచ్చుకోండి. అప్పుడు మీకు, మీ బిడ్డ‌ కు మ‌ధ్య మాన‌సిక ఒత్తిడి కి సంబంధించిన స‌మ‌స్యలు ఉండ‌వు. మీ అనుభ‌వం మీ పిల్ల‌ల‌ తో ఎలా వ్య‌వ‌హ‌రించాలో మీకు నేర్పుతుంది. మీరు మీ త‌ల్లితండ్రుల‌ నుండి నేర్చుకున్న‌ది మీకు నేర్పుతుంది. అయితే చాలా మంది తల్లితండ్రులు 50 ఏళ్ల పైబ‌డిన వారు. వారు త‌మ పిల్ల‌లు త‌మ‌ తో 50 సంవ‌త్స‌రాలు పైబ‌డిన‌ వారి వలె వ్య‌వ‌హ‌రించాల‌ని అనుకుంటూ ఉంటారు. తల్లితండ్రులు త‌మ‌ను తాము 14 ఏళ్ల వయస్సు వారి గా భావించి పిల్ల‌ల‌ ను అర్థం చేసుకోవ‌డానికి ప్ర‌య‌త్నించాలి. ఇది కుటుంబం లో చాలా వ‌ర‌కు స‌మ‌స్య‌ల‌ ను ప‌రిష్క‌రిస్తుంది. మ‌రొక్క‌సారి మీ అంద‌రికీ నేను అభినంద‌న‌ల ను తెలియజేస్తున్నాను. ఈ ప‌రీక్షల‌ ను ఒక పండుగ‌ లాగా జ‌రుపుకోండి. మీరు సాఫల్యాన్ని సాధిస్తారు. జ‌వాబు ప‌త్రాల‌ మీద ప‌డే సంఖ్య లే అంతిమ జీవితం కాదు. మ‌నం మ‌న‌ల్ని ఎడ్యుకేట్ చేసుకుంటూ మ‌న‌ల్ని మ‌న‌మే మెరుగుపరుచుకోవాలి. జీవితం లో చదువుకోవడం ఎంత ముఖ్య‌మో, శిక్ష‌ణ కూడా అంతే ముఖ్య‌ం. జీవితం లో ఈ స‌మ‌తూకాన్ని పాటించండి. మీ అంద‌రి కి ఇవే నా అభినంద‌న‌లు. ధ‌న్య‌వాదాలు.