ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਸੀਪੀਐੱਸਈ ਸੰਮੇਲਨ 2018 ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

Heavy Industries ਅਤੇ Public Enterprise ਦੇ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਨੰਦ ਕੀਰਤੀ ਜੀ, ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਬਾਬੁਲ ਸੁਪ੍ਰੀਯੋ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਸਹਯੋਗੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪੀ. ਕੇ. ਮਿਸ਼ਰਾ ਜੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਪੀ. ਕੇ. ਸਿਨ੍ਹਾ ਜੀ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ ਆਏ Central Public Sector Enterprise ਦੇ ਵਰਿਸ਼ਠ ਅਧਿਕਾਰੀਗਣ, ਇੱਥੇ ਹਾਜਰੀ ਹੋਰ ਮਹਾਨੁਭਵ , ਦੇਵੀਓ ਅਤੇ ਸੱਜਨੋਂ । ਸਾਡੇ ਅਨੰਤ ਗੀਤੇ ਜੀ ਗਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬੁਲ ਜੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ । Public Sector ਇਹ ਸਾਡੀ ਜੋ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ । ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ CPSE Conclave ਵਿੱਚ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ । ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ – ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਜੋ Presentation ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਨਤ, ਤੁਹਾਡਾ ਉਤਸਾਹ ਅਤੇ by and large ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ clarity of thoughts , ਇਹ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ – ਸਾਫ਼ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ । Corporate Governance ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ innovations , technology ਅਤੇ New India ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ vision , ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ । ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹਾ ਸੁਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ , ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। Presentation ਤੋਂ ਜੋ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ References ਵੀ ਇੱਕਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਣਗੇ । ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਮਰੱਰਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ । ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੀਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਥਨ ਦਾ ਲੰਮਾ ਦੌਰ ਚਲਿਆ ਹੈ । ਆਪਣੇ – ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਤ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ – ਕਿਵੇਂ ਦੇ transformative change ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ । ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਗਹਿਰਾ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਕਰ ਰਹੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ-ਬੁਲਾ ਕੇ , ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰੀਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਤਾਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ – ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੰਥਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਤਮਾਮ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ face ਕਰਦੇ ਹੋ । ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ । ਬੀਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ Public Sector ਵਲੋਂ ਜੁੜੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ Operational Freedom ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕੇ । ਸਾਥੀਓ , ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਸਰਵਜਨਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਪਕ੍ਰਮਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ fund ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ , ਨਵੀਂ technology ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ , ਵੱਖ – ਵੱਖ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ investment ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ , ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮਿਲਣਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਉਸ ਸਮੇਂ Public Sector Enterprise ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ । ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ brand ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ । Power ਦਾ production , power ਨਾਲ ਜੁੜੇ equipment ਦੀ designing, steel ਦਾ production , oil , mineral , coal ਅਨੇਕ ਸੇਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਵਰਚਸਵ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ । ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਅੱਜ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਸਗੋਂ industrial activities ਵਿੱਚ catalyst ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਸਾਥੀਓ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇੱਕ CEO ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ assessment ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਲਡਰਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕਿੰਨਾ profit ਕਮਾਇਆ । Profit Public Sector Enterprise ਲਈ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੇ ਨਾਲ – ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਜੀਵਨ ਲਈ society ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਭਲਾ ਹੋਇਆ । ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਸੌਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ । ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ PSE ਦਾ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਤਲੱਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ Profit and social Benefit Generating Enterprises । ਯਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਲਡਰਸ ਲਈ profit ਲੇਕਿਨ society ਲਈ benefit ਵੀ generate ਕਰਨ । ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ social benefit ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ , ਤੱਦ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ PSE stafff ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਦੂਰ – ਸਦੂਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਔਖੀ ਪ੍ਰੀਸਥੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ , ਕਈ ਦਿੱਕਤਾਂ ਹਨ , ਲੇਕਿਨ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਡਟੇ ਹੋਏ ਹੋ । ਦੇਸ਼ ਲਈ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ , ਹਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹੋ । ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਸਾਹਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਡੇ – ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ । ਫਿਰ ਉਹ ਚਾਹੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ‍ ਫਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਰ ਗਰੀਬ ਮਾਤਾ – ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਰਸੋਈ ਤੱਕ LPG Connection ਦੀ ਗੱਲ , ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਥਕ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ , ਤੁਹਾਡੀ presentation ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ , ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦਾਇਰਾ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮਾਂ – ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨ੍ਹੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ , ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਵੇ , ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਉੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਹੈ । ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਾਵ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ economic decision making ਵਿੱਚ idealism ਅਤੇ ideology ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ pragmatism and practicability ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਸੈਕਟਰ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੱਦ enterprise and ennovation ਉਹ ਮੰਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ , ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ guide ਕਰੇ , ਸਾਡਾ driving force ਹੋਵੇ । Private Sector ਹੋ ਜਾਂ Public Sector , success ਲਈ ਅਲੱਗ – ਅਲੱਗ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੱਦ 3 I ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਹ 3 I ਯਾਨੀ Incentives , Imagination and Institutional building . Incentives ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੱਦ Economist ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ human behavior ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ tool ਹੈ । ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ , ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ Unique Incentive Models ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਣਾ ਹੋਵੇਗਾ , ਤਾਂਕਿ ਠਹਿਰਾਵ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਅਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ । ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ Incentives ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ Financial ਹੋਣ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਹਤਰ Perform ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਫੋਟੋ ਬੁਲੇਟਿਨ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਭਰ ਤੋਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਜਰਾ ਥਪਕੀ ਲਗਾ ਦੇਣ , ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸੈਂਕੜੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ Motivate ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਮੈਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਯਾਦ ਹੈ ਮੈਂ ਬੜੋਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ Pharmaceutical ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ । ਉਹ ਕੋਈ product ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਵਰਣਨ ਉਹ ਪਬਲਿਕ ਕਰਦੇ ਸਨ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਦਵਾਈ ਦਾ ਨਾਮ ਤੁਸੀਂ ਤੈਅ ਕਰੋ । ਅਤੇ ਵੱਡੀ competition ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ । ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ scientist ਨਹੀਂ ਸੀ , ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੁਲਾਜਿਮ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਦਵਾਈ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭਦਾ ਸੀ , ਜਿਸ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ , ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਸਨ , ਵੱਡਾ function ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਜਿੰਨੀ value ਉਨ੍ਹਾਂ scientists ਦੀ ਸੀ ਓਨੀ ਹੀ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਜੋ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਹੈ , ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ । ਯਾਨੀ ਕਿਵੇਂ Incentive ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨ੍ਹੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈਏ। ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਾ ਮੈਂ ਕਿਹਾ Imagination । ਜੇਕਰ Imagination ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅੱਜ ਇਸਦੇ ਮਾਇਨੇ ਅਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਵਕਤ ਸੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ PSEs ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ । ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਅਲੱਗ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਹੈ । ਅੱਜ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਕਾਮਯਾਬ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੋ ਦਸ਼ਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਪਾਉਂਦੀਆਂ । ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਲੇਕਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ , ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ changes ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਢਾਲ ਪਾਉਣਾ । ਇੱਥੇ ਹੀ Leadership ਦੀ Imagination ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਲ ਰਿਹਾ , ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੀ ਉੱਥੇ ਮਿਲ ਦੀ ਵੱਡੀ – ਵੱਡੀ ਚਿਮਨੀਆਂ , ਉਹ ਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸੀ । ਲੇਕਿਨ Technology ਨੂੰ ਨਾ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬਿਖਰ ਗਈ । ਅੱਜ ਇੱਕ ਵੀ ਚਿਮਨੀ ਤੋਂ ਧੁੰਆ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ । ਕਿਉਂ ? Imagination ਦਾ ਅਭਾਵ ਸੀ । ਬਣੀ – ਬਣੀ ਚੀਜਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ । ਅਤੇ ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਬਦਲਾਵ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ , ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ , ਦੂਰ ਦਾ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ , ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ , ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਂਦੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਦੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਸੀ । ਅਤੇ ਹੌਲੀ – ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ Diversification and Disruption , ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ । ਅਤੇ ਤੀਜਾ I ਯਾਨੀ Institution building, ਇਹ ਸੰਭਵ: Leadership ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ Test ਹੈ । ਅਤੇ ਮੈਂ Leadership ਯਾਨੀ Political Leadership ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਅਸੀਂ ਸਭ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੀ Leadership ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਉਸ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ Leadership provide ਕਰਨੀ ਹੈ । ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ team ਦਾ formation ਜੋ ਵਿਵਸਥਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੇ । ਵਿਅਕਤੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਧਾਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਪਾਉਂਦੀਆਂ । ਸਾਥੀਓ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਅਸੀਂ PSEs ਨੂੰ ਨਵਰਤਨ ਵਜੋਂ Classify ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਵਕਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸੋਚੀਏ । ਕੀ ਅਸੀਂ New India ਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ? ਜੋ New India ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਣ ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਟੈਕਲੋਨੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਜ਼ਰੀਏ New India ਰਤਨ ਬਨਣ ਅਤੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ? ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ New India ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਿਭਾਗਿਤਾ 5 P ਫਾਰਮੂਲੇ ’ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਹ 5 P ਹਾਂ – Performance, Process, Persona , Procurement ਅਤੇ Prepare. ਸਾਥੀਓ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ Operational ਅਤੇ Financial Performance ਦਾ benchmark ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਆਪਣੇ – ਆਪਣੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਬੇਹਤਰੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ compete ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕੁਝ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ economy ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ । ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ GDP ਵਿੱਚ ਜੋ growth ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ Public Sector Enterprises ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2017-18 ਵਿੱਚ PSU’s ਵੱਲੋਂ GDP ਵਿੱਚ Net value Addition ਕਰੀਬ 5% ਦਾ ਸੀ । ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਦੁੱਗਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ । ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ collective effort ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ PSUs ਡਾਇਰੈਕਟ ਅਤੇ ਇਨਡਾਇਰੈਕਟ ਟੈਕਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ Revenue generation ਦਾ Third Arm ਬਣੇ । ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ – ‘ਉਦਯੋਗਸੰਪੰਨਂ ਸਮੁਪੈਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ’(‘उद्योगसम्पन्नं समुपैति लक्ष्मी): ਯਾਨੀ ਉਦਯੋਗ ਸੰਪੰਨ ਮਾਨਵ ਦੇ ਕੋਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਦਯੋਗ, ਸਾਡੇ PSUs ਸੰਪੰਨ ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ । ਅੱਜ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਪਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ entity ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੇफीਖੀਏ, ਤਾਂ Return on Equity ਲਗਭਗ 11% ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੇਂਚਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ CPSE ਮੈਨੇਜਮੇਂਟ ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੈਅ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਜੇ P ਯਾਨੀ Process ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ Process ਅਜਿਹੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ transparency ਵਧੇ , accountability ਵਧੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ deliver ਕਰ ਪਾਈਏ । ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੁੱਛਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ PSUs ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਲੇ 5 ਜਾਂ 10 ਸਾਲ ਵਿੱਚ Global Greatness ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਪਾਵੇਗੀ । ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ innovation ਹੋਵੇ , GDP ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ redefine ਕਰੋ , ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਿਹੜਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰੀਏ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ Tax Revenue ਤਾਂ ਵਧੇ ਹੀ Employment Generation ਦੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਬਣਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ , ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ global scenario ਵਿੱਚ competitive ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ , ਐਟੋਮਿਕ – ਸੋਲਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ working model ਤੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੀਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਸਾਥੀਓ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਿਜ਼ਨਸ environment ਵਿੱਚ globally ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ , ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ decision making ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ – ਨਾਲ flexibility ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ । ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਉਦਾਹਰਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰਿਸਕ ਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ enterprises ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਝੇਲਨਾ ਪਿਆ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ decision making ਨੂੰ streamline ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ । ਇਸ ਲਈ ਤੀਜਾ P ਯਾਨੀ Persona ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬਿਹਤਰ Decision Making ਉਦੋਂ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ talent pool ਹੋਵੇ । ਸਾਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਠੀਕ talent ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆ ਪਾ ਰਹੇ ਹਾਂ , ਕੀ ਅਸੀਂ bench strength ਬਣਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਾਂ । Flexible decision making , ਅੱਛਾ ਟੈਲੇਂਟ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ – ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ । ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ Innovation ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਜੋ presentation ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ , Tech Up India ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ । ਮੈਂ ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ – Procurement – ਸਾਥੀਓ , ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ procurement ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ Micro , Small & Medium Enterprises – MSME ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ । ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ PSUs ਨੇ 1 ਲੱਖ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਾ procurement ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਦਾ ਮਾਲ ਹੀ , ਸਿਰਫ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਦਾ ਮਾਲ ਹੀ MSME ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ । ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਮੈਕੇਨਿਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ , ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ framework ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ , ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਘੂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਲ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਵੇ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਦਯੋਗ ਹਨ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ hand holding ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ presentation ਵਿੱਚ ਉੱਲੇਖ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ Government e Market –GeM ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੋਰਟਲ ਬਣਾਇਆ । ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਵਿਵਸਥਾ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ MSME ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਨਲਾਇਨ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ 6 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ । ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ transparency ਵੀ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ MSME ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਿਲੇਗਾ । ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦੋਗੇ ਤਾਂ ਦੂਰ – ਦਰਾਜ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ । ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ MSME’s ਨੂੰ Fund Allocation ਅਤੇ technical assistance ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲੇਗਾ , ਓਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗਾ । MSME ਸੈਕਟਰ ਦੀ capacity building ਤੁਹਾਡੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਜ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚਾਓਗੇ , ਓਨਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ । ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਤਾਕੀਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਰਖੋਗੇ ਕਿ MSME’s ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ । Payment late ਹੋਣ ‘ਤੇ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ , ਉਸਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈ । ਦੇਸ਼ ਦੇ Manufacturing Sectors ਨੂੰ Central Public Sector Enterprises ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ । Rural Housing , Renewable Energy , Solar , Textile , Pharma , Tourism ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਸੈਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰਗਰਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮੈਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕੀਦ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੁਹਾਡੀ general body meeting ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੀ ਮਿਲ ਕੇ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਲਈ ਜੋ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ tourist destination ਹੋਣਗੇ – ਨਵੇਂ, ਆਗਰਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ known ਹੈ ਨਹੀਂ, ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੀਟਿੰਗ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ tourist destination ਵਾਲੇ place ’ਤੇ ਕਰਨਗੇ । ਉਸ ਦੀ ਹਵਾ ਬਣੇਗੀ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਉਣਗੇ, ਵੇਖਾਂਗੇ । Natural course ਵਿੱਚ ਉਹ tourist destination develop ਹੋਵੇਗਾ। ਅਗਰ ਮੰਨ ਲਵੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 25 destination ਤੈਅ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੌ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ । ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ general body meeting ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਦੋ, ਇੱਕ ਦੋ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਣਗੀਆਂ ਹੀ ਹੋਣਗੀਆਂ । ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਉੱਥੇ ਦੀ economy ਅੱਗੇ ਵਧੇਗੀ ਕਿ ਨਹੀਂ ਵਧੇਗੀ ? ਉੱਥੇ Infrastructure ਆਵੇਗਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ ? ਯਾਨੀ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੀ ਹੋ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਚੇਨੱਈ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ, 5 ਸਟਾਰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਕੀ ਕਦੇ ਅਜਿਹੇ destination ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ routine ਕੰਮ ਹੈ ਲੇਕਿਨ by product ਦੇਸ਼ ਦੇ tourism ਨੂੰ ਬਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਯਾਨੀ extra ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਤੱਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਜਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਜਨ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤੱਦ ਹੋਵੇਗਾ । ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ‍ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਈ ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ tourism ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਲ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਣ ਦੀ, ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਈਏ । ਸਾਥੀਓ, ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਸਾਡੀ ਤਿਆਰੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ P ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਵਾਂ P ਹੈ – Prepare. ਭਾਰਤੀ PSUs ਨੂੰ technological disruptions ਜਿਵੇਂ Artificial Intelligence , Quantum Computing , Electric Vehicles , Robotics ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 2020 ਤੱਕ Global Internet of Things ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਭਗ 20% ਤੱਕ ਹੋਵੇਗੀ । ਇਹ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਬਜ਼ਾਰ ਹੈ । ਅਨੁਮਾਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ Industrial Manufacturing ਵਿੱਚ Internet of Things ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਭਗ 60% ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਕੀ ਭਾਰਤੀ PSUs ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ Data Analysis ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ? ਸਾਥੀਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ digitization, analytics , e – mobility ਅਤੇ block – chain ਜਿਹੀ ਨਵੀਂ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ । ਇਹ ਟੈਕਲੋਨੋਜੀ ਨਵੇਂ ਬਿਜਨਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਅੱਜ ਦੀ ਤਾਰੀਕ ਵਿੱਚ financial market ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਵੇਂ innovations ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੈਪੀਟਲ ਪੂਲ ਅੱਜ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ , ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਣਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ PSUs ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਇੰਡਿਆ ਦਾ Change Agent ਬਨਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ 5 ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 5 Challenge ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ । ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਜੋ ਰੱਖੀ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ । ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ । ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਪਾਓਗੇ । ਇਹ 5 Challenge New India ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ role ਨੂੰ redefine ਕਰਨਗੇ । ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਲੇਕਿਨ ਇਨਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਮੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਖਾਕਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ : 2022, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 75 ਸਾਲ ਹੋਣਗੇ । ਕੀ 2022 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ PSUs ਆਪਣੀ Geo – Strategic Reach ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਾ ਪਾਵਾਂਗੇ ? ਅਤੇ ਵਧਾ ਪਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਵਾਂਗੇ । ਮੇਰਾ ਦੂਜਾ ਸਵਾਲ : 2022 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ PSUs ਦੇਸ਼ ਦਾ Import Bill ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ । ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ । ਮੈਂ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਇੱਥੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ । 30 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, 25 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ। ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਉਸ ਦਾ ਖੇਤ ਸੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ , ਆਓ-ਆਓ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ । 30 – 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਬਹੁਤ ਜਜਬਾ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 5 ਸਟਾਰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਬਜੀਆਂ import ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਛੋਟਾ corn ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਛੋਟਾ ਟਮਾਟਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ agriculture sector ਦਾ import ਬੰਦ ਕਰਾ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ । ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ control environment ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 5 ਸਟਾਰ ਹੋਟਲਾਂ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ – ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ import ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਠਾਨ ਲਵੇ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹੇ ਵੱਡੇ PSUs ਇੱਕ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਸਵਾਭਿਮਾਨੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਹੁਣ ਵਕਤ ਹੈ Global Economy ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ Presentation ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ । ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆਈਏ , ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਹੜੀ alternate technology ਦੇਈਏ , ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਹੜੀ equipment ਦੇਈਏ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ import ਵੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਵੇ । ਮੇਰਾ ਤੀਜਾ ਸਵਾਲ : 2022 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ PSUs ਕਿਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ , ਆਪਸ ਵਿੱਚ Innovation ਅਤੇ Research ਦਾ integration ਕਰਨਗੇ ? ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ – ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡਾ human resource ਵੀ waste ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਉਹੀ ਕੰਮ zero ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਾਡਾ co – ordination ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਇਕੱਠੇ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ jump ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ integration ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ । ਮੇਰਾ ਚੌਥਾ ਸਵਾਲ : New India ਦੇ ਡਰੀਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜੋ ਫੋਕਸ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੱਮਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕੀ ਸਾਡਾ CSR Fund ਦਾ utilisation ਉਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ roadmap ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ? ਅਤੇ ਅਸੀਂ collectively ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ । ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੱਸੇ ਕਿ ਟਾਇਲੇਟ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜੁੜ ਗਏ, ਅਸੀਂ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ contribution ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਦਲਾਅ ਦਿਖਿਆ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ । ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਫੜੀਏ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕੀ ? ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਵਾਲ : 2022 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ PSUs, ਦੇਸ਼ ਨੂੰ development ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਨਵੇਂ model ਦੇਣਗੇ ? ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਨਵਾਂ model ਅਸੀਂ ਦੇ ਪਾਵਾਂਗੇ । ਅਸੀਂ ਘਸੀ-ਪਿਟੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਚਲਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਰ ਆਵਾਂਗੇ । ਮੈਂ ਇਹ Challenge ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੈ , ਨੀਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ , ਰਣਨੀਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਰਾਸ਼ਟਰ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਬੋਰਡ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ‘ਤੇ ਮੰਥਨ ਕਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਖੁਲਣਗੇ, ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲੇਗੀ । ਸਾਥੀਓ, New World Order ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ Geo – Strategic Reach ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵਧਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਅੱਜ opportunity ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋ , ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹੋ । ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਏ ਹੋਣਗੇ । ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਨਾ ਦੇਈਏ । ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤੀ ਵਾਕਫ਼ ਹੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ PSU’s ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 500 ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੀ ਹਨ । ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ , ਆਪਣੇ – ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨ, ਆਪਣਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਈਏ , ਇਸ ’ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਚਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ Government to Government Contact ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ , ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬੇਹਤਰੀਨ ਮੌਕੇ ਹਨ PSU to PSU contact ਵਧਾਉਣ ਦਾ । ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੇ PSU’s ਬ੍ਰਾਜੀਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੋਜਾਂਬਿਕ, ਰੂਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲਿਆ ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਮੰਗ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ overseas investment ਲਈ ਅਤੇ comprehensive strategy ਬਣਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ । Strategy ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ Return on Investment ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ Geo – Strategic Reach ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜਨਾਂ MoU’s ’ਤੇ sign ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਅਨੇਕ Sister Cities ’ਤੇ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਕੀ ਸਾਡੇ PSUs ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ Industry Bodies ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ systematic ਅਤੇ planned ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ Make In India ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ? ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ । ਇੱਕ ਸਟੇਟ ਦੂਜੀ ਸਟੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ sister state ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ city ਦੂਜੀ city ਦੇ ਨਾਲ sister city ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਬਾਕੀ ਸਾਡੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾ ਕੇ ਦੇ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਮ pillar wise ਇਸ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇੱਕ MoU ਹੋ ਗਿਆ, government governable ਜਾਣਾ ਹੈ , ਤਾਂ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇਗਾ ਬਸ ਛੁੱਟੀ ਜੀ ਨਹੀਂ , ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ maximum ਅਜਿਹੇ 50 – 100 ਕਿੰਨੇ areas ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ । ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ strategic view ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ challenge ਹੈ import bill ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ । ਕਈ ਅਜਿਹੇ Products ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣੇ ਅਸੀਂ Import ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਇਸ Import ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕੁਝ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ Import bill ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਈ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣੇ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵੱਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ – ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ Product ਦਾ Import , ਦਸ – ਪੰਦਰਾਂ – ਵੀਹ % , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਿਤ ਲੱਗੇ , ਓਨਾ ਘੱਟ ਕਰਨਗੇ । • ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ Price Competitive ਹੋਈਏ ਅਤੇ Quality Sensitive ਹੋਈਏ , ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ Products ‘ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਯਾਤ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ innovations ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ Replace ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ import bill ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ । • ਸਾਥੀਓ , ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ Defence ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ । ਪਿਛਲੇ 60 – 70 ਸਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ arms import ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨੀਤੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਮੈਂ ਇਸ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ । ਤੱਦ ਤਾਂ ਕੋਈ ਇਹ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ Foreign Direct Investment ਲਈ ਰਸਤੇ ਖੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ । • ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਜੋ Defense Sector ਦੇ PSUs ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ PSUs ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ Technology Transfer ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਗੇ, Joint Ventures ਵੱਲ ਜਾਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ Make in India ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ Defense ਸੈਕਟਰ ਵੀ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣੇਗਾ । • ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਤੇਜਸ ਜਿਹੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਰਲਡ ਕਲਾਸ ਸਬਮਰੀਨ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, Warships ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਤਕਨੀਕੀ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਵੀ । ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਜ਼ਾਰ ’ਤੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹੈ , Innovation ਅਤੇ Research ਦਾ integration. • ਸਾਡੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਜਿਹੇ Council of Scientific and Industrial Research , Indian Council of Medical Research , Indian Council of Agricultural Research ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ Best R and D Infrastructure ਹੈ। CPSEs ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ Infrastructure ਹੈ । • ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ Innovative Products ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ । ਲੇਕਿਨ ਅਕਸਰ ਇਹ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ laboratories ਵਿੱਚ ਜੋ innovation ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ 2022 ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ Innovation ਅਤੇ Research ਦਾ ਇੱਕ integrated infrastructure ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਚੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ । • ਜਦੋਂ CPSEs ਅਤੇ Government Departments ਦੇ ਵਿੱਚ information sharing ਵਧੇਗੀ, ਨਵੀਂ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ innovation ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਲਾਗਤ ਤਾਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ ਹੀ, ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਹੋਰ efficient ਬਣੇਗਾ । ਇਹ sharing , ਸਿਰਫ਼ infrastructure ਹੀ ਨਹੀਂ , ਸਗੋਂ Skill pool , Modern equipments ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ , technologies , ਹਰ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਨੇ ਆਪਣੀ Balance Sheet ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ CPSEs ਦਾ ਨੇਟ Profit ਸਵਾ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਹਾ । ਇਸ ਦਾ 2% ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 2500 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ CSR ਯਾਨੀ Corporate Social Responsibility ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖਰਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । • ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ 2014 – 15 ਵਿੱਚ , ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣੇ ਸਾਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ । ਤੁਸੀਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਖ਼ਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ CSR Fund ਡੋਨੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅੱਜ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ 2014 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਪਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਐਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕ ਥੀਮ ਹਰ ਸਾਲ ਚੁਣੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ CSR ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅੰਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। • ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ 115 district ਜੋ ਦੇਸ਼ development ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਮਾਨਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਹਨ । ਅਜਿਹੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ Aspirational Districts ਵਜੋਂ ਪਹਿਚਾਨਣਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। Backward district day , Aspirational Districts ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਥੀਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੀ ? • ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨ ਆਪਣੀ Corporate Social Responsibility ਨੂੰ ਨਿਭਾਂਉਂਦਿਆਂ Skill Development ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ITI’s ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ Skill Development ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਭਿਆਨ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹੋ । • ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਪ੍ਰੇਂਟਿਸਸ਼ਿਪ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਅਤੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਵਾਓ, ਟੀਮ ਬਨਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ implement ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਦਮ ਉਠਾਓ । ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਜਿਹੇ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਧਨ ਮਿਲਣ ’ਤੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਦੁਗਣੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣਗੇ । ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ Talent Pool ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ । • ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ Incubators ਅਤੇ Tinkering labs ਬਣਾਉਣੇ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ Innovative Ideas ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ । Youth ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ Tap ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ Youth ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ Solutions ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦਾ । ਸਾਥੀਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਧਨ ਵਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਰ-ਦਰਾਜ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਥਾਨ, ਊਰਜਾ ਦੇ ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਬੰਨ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ । • ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਠਾਨ ਲਵੋ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਡੇਢ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ smart – cities ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ । • Paperless Work – Culture , Cashless Transactions , Waste management , ਅਜਿਹੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । • ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ Reach ਹੈ, Resources ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਮਾਮ ਯਤਨਾਂ ਲਈ R & D ਕਰੋ ਅਤੇ Result ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਖਾਓ । ਇਹ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇਗੀ । ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ Efficiency ’ਤੇ ਫੋਕਸ ਹੋਵੇ, Corporate Governance ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ Resources ਦੀ ਠੀਕ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ । ਸਾਥੀਓ, ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਧਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ । ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਵੀ । ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਵਰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਠਿਨਾਈ ਹੈ, ਠਿਗਨੀ ਕਠਿਨਾਈ ਹੈ, ਆਦਿ, ਹਰੇਕ ਚੁਨੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੋਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ, ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ’ਤੇ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਦਾ ਹੈ ਜੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਸੰਸਾਧਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਆਓ ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੀਏ । ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ Initiative ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ । ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਥਨ ਤੋਂ ਜੋ Ideas ਨਿਕਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਿਕਲਣਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ Implement ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਸਗੋਂ Monitoring ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ Energy ਅਤੇ Experience , Enterprise ਅਤੇ Enthusiasm ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਣਗੇ । ਮੇਰੇ ਲਈ PSU’s ਯਾਨੀ Pragati – Seva ਅਤੇ Urja . ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਹੈ S , ਸੇਵਾ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਹੈ । New India ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਯੁਕਤ, ਸੇਵਾਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਰਜ , ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ । ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ । ਭਵਿੱਖ ਵਲੋਂ ਜੁੜੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ-ਫ਼ੈਸਲੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ, New India ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ Participation ਹੋਵੇ, ਇਸੇ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੌ ਦਿਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਮੈਂ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ? 100 days ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਅੱਜ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅੱਜ ਜੋ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ date wise ਕੋਣ ਵੇਖੇਗਾ, ਕਿਵੇਂ ਵੇਖੇਗਾ , ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨਗੇ । ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖਾਕਾ ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ educate ਕਰੋ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅੱਛਾ ਲੱਗੇਗਾ । ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਵਾਂਗਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਖਾਂਗਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵਾਂਗਾ । ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਠੀਕ 100 days ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੋ-ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਦਸੀਆਂ ਹਨ ਉਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਰੋਡਮੈਪ ਲੈ ਕੇ ਦੇ responsibility ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਭਵਿੱਖ ਉੱਜਵਲ ਹੈ, ਮਾਹੌਲ ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹਨ , ਨਤੀਜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸੌ ਕਦਮ ਜਾਣਾ ਹੈ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਾਰੀਕ ਤੱਕ ਦਸ ਕਦਮ, ਇਸ ਤਾਰੀਕ ਤੱਕ ਵੀਹ ਕਦਮ, ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ achieve ਕਰਾਂਗੇ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਧਨ ਹੋਣਗੇ, ਸਾਡੀ ਟੀਮ ਹੋਵੇਗੀ । ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸ corporate word ਦੇ ਹੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫੀਸ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੇਜਮੇਂਟ ਪੜ੍ਹਣ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋਵੋਗੇ । ਤੁਹਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਰੇ । ਖ਼ੈਰ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੇਕਿਨ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਵੀ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਭਗਵਾਨ ਜਾਣੇ। ਲੇਕਿਨ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹੋਵੋਗੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬਰੀਕੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਲੇਕਿਨ ਅਜੋਕੇ ਮੰਥਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋਗੇ । ਲੇਕਿਨ ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕੀ ? Presentation specific ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਰੋਡਮੈਪ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਟਾਰਗੇਟ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਟਾਰਗੇਟ measurable ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਸਮੰਦਰ ਦੇ ਵੇਹਲ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਉਹ measurable ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ । ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋ ਬਦਲਾਵ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ । ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ । ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ।