ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਓਲੀ ਜੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੀ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ Area Development Trust ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਢਕਲ ਜੀ, ਇੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਹਿਮਾਨ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਭੋਲੇ ਬਾਬਾ ਦੇ ਭਗਤ ਗਣ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾਵੋ ਅਤੇ ਭੈਣੋਂ । ਬਾਬਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅੱਜ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਆਪ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਓਲੀ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਜਦੋਂ ਅਟਲ ਜੀ ਦਾ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦੁਖ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਸੱਜਣ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਟਲ ਜੀ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕੋਲੀ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੁਖ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਆਪਣੇਪਣ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਸੀ ਅਤੇ ਅਟਲ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਸ ਆਦਰ ਅਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ’ਤੇ ਆਏ । ਅਤੇ ਅੱਜ ਅਟਲ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ । ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਾਪੁਰਖ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਪਰੋਸਿਆ ਹੈ ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਾਂ । ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਉਤਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਨੇ ਅਟਲ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਜੋ ਚਿੰਤਨ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋ ਗਿਆਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਸੀ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤਮ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਓਲੀ ਜੀ ਦਾ, ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ, ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਾਕਰਨ ਪੂਰਵਕ ਆਭਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਬੰਧ ਹਨ, ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਬੰਧ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਤਦ ਤੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਦੀਰਘਕਾਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ people to people ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਵੱਧਦੀ । ਸਿਰਫ਼ ਕਾਠਮੰਡੂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਕਾਠਮੰਡੂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਇੰਨੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਬਣਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹਰ ਨੇਪਾਲੀ, ਹਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਕਤ ਬਣਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਅੱਜ people to people ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਨੇਪਾਲ-ਭਾਰਤ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਇਸ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਇੱਥੇ ਲੋਕਅਰਪਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾਵੋ ਅਤੇ ਭੈਣੋਂ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਾਠਮੰਡੂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾਪਣ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦਿਲ ਨਾਲ feel ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਇਹੀ ਆਤਮੀਅਤਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੋਮਵਾਰ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ । ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ, ਮੁਕਤੀਨਾਥ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਧਾਮ ਤਿੰਨਾਂ ਵੱਡੇ ਤੀਰਥਾਂ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ । ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਸਿੱਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ । ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਸ ’ਤੇ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਰਸਤਿਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ । ਕਾਠਮੰਡੂ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਦਰਮਿਆਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਸ਼ੈਵ ਕੁਰੂਵਰ ਕੀ ਥੇਵਰਮ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਹੈ । ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੰਤ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰਪੀੜੀ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਓਲੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨੇਪਾਲ-ਭਾਰਤ ਦੋਸਤੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਟੂਰਿਸਟਾਂ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਸਵਾ ਸੌ ਕਰੋੜ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੇਂਟ ਦੇਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ, ਮੁਕਤੀਨਾਥ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਧਾਮ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰੋਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਡੋਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਪਲ ਨਵੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਜੋੜਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹਾਂ । ਸੋਮਨਾਥ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ, ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਨਕਪੁਰ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀਨਾਥ ਮਸਤੰਗ ਨੂੰ ਪੁਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ । ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਮਤੀ ਘਾਟੀ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਰਾਜੇ ਭਗਵਾਨ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਧੌਲਾਗਿਰੀ ਤੇ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਾਗਰਮਾਥਾ ਅਤੇ ਕੰਚਨ ਜੰਗਾ । ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅਦਭੁੱਤ ਅਨੁਭਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧ ਆਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਸਥਾਨ ਹੈ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਤ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਹੈ। ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਜਰਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹਰ ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਭਗਵਾਨ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਦਾ ਇਹ ਧਾਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਸਥਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਕਣ ਨਾਲ ਗੁੱਥਾ ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਜੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ – ਓਮ ਮਣਿ ਪਦਮੇ ਹਮ- ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਓਮ ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਏ ਦਾ ਜਾਪ ਕਦੋਂ ਏਕਾਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਤਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ । ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਰਮਿਆਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਲੁੰਬਿਨੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੌਧ ਗਯਾ ਨੇ ਬੁੱਧ ਦਿੱਤੇ ਹਨ । ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਰਸਤਾ ਅੱਜ ਅਤਿਵਾਦ ਅਤੇ ਆਤੰਕਵਾਦ ਜਿਹੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦਰਮਿਆਨ ਆਸਥਾ, ਅਸਮਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇਪਣ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਅਨਮੋਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਾਡਾ ਗੌਰਵਪੂਰਣ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁੰਬਕਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦੀਆਂ ਉਹ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸੱਭਿਆਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਹੁਣੇ ਓਲੀ ਜੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ – ਸਰਵੇ ਭਵੰਤ ਸਖਿਨ: । ਸਰਵੇ ਸੰਤੁ ਨਿਰਾਮਯਾ: । ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਰਵੇ ਭਵੰਤੁ ਸੁਖਿਨ: । ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਧਾਰਨਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਸਥਾਨ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਇਸੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਵੇਗਾ । ਅੱਜ ਜੋ ਵੀ ਅਸੀਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਹ ਉਦੋਂ ਸਾਰਥਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਸਬਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਵੰਚਿਤ ਹੈ, ਪੀੜਤ ਹੈ, ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਊਂਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਛੂ ਰਿਹਾ ਹੈ । Reform , perform , transform ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ‘ਤੇ ਇਹ ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਸਬਕਾ ਸਾਥ, ਸਬਕਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਜਿਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਨੇਪਾਲੀ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਸਬਕਾ ਸਾਥ ਸਬਕਾ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਜਦੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ ਸਾਡੀ ਪੰਰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਬਾ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਤੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਥੀਓ ਹਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀਪਥ ‘ਤੇ ਨੇਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜ਼ੂਦ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨੂੰ , ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਜਨ – ਜਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾਤਰ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਭੂਮੀ ‘ਤੇ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ – ਭਾਰਤ ਦੋਸਤੀ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਰਹੇ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ । ਆਸਥਾ, ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਇਹ ਬੇਰੋਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ – ਨੇਪਾਲ ਦੋਸਤੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ , ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮੁਸਾਫਰ ਆਵੇਗਾ , ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਰੁਕੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਪਲ ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਅਨੰਦਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਮਨਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ ਉਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਭਾਰਤ – ਨੇਪਾਲ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਚਿਰੰਜੀਵ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਵਸਥਾ ਭਲੇ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ , ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਸਿਰਫ ਰਾਹਦਾਰੀ ਲਈ, ਯਾਤਰੀ ਲਈ, ਟੂਰਿਸਟ ਲਈ ਰਾਤ ਭਰ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਟੂਰਿਸਟਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਤਿਰਿਕਤ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਸਧਾਰਨ ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਤਦ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਸਿਰਫ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ , ਸੌਣ – ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਿਰਫ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਇੱਕ ਇਕਾਈ, ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਆਰਥਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਟੂਰਿਜਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਧਿਕਤਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਸਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਟੂਰਿਸਟਾਂ ਦਾ ਵੀ ਆਉਣ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰੁਕਣ ਲਈ ਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਟੂਰਿਸਟ ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੇਪਾਲ-ਭਾਰਤ ਦੋਸਤੀ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ , ਇੱਕ ਰਾਹਗੀਰ ਦੇ ਰੁਕਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਖੰਮ, ਇੱਕ ਦੋਸਤੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਆਰਥਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਊਰਜਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇਗਾ, ਇਸੇ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਦਾ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਆਭਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਮਸਟੈਂਕ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ event ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 22% ਜਨ ਸੰਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਿਮਸਟੈੱਕ ਦੀ summit, ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਵੇ, ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ , ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਕਲਪ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਰਹਿੰਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਓਲੀ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਸੰਕਲਪ ਇਸ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ – ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ ਓਲੀ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ , ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਉਹ ਸਾਧੂਵਾਦ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਅਭਿਨੰਦਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਨਾਲ – ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ , ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਰਥਕ ਗਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ , ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ।