ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

ਨਮਸਕਾਰ। ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਮੇਰੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਓ ਅਤੇ ਭੈਣੋਂ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਮਸਤੇ । ਇਸ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਸਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਭਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ । ਖੈਰ, ਬਾਹਰ ਠੰਢ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਅੱਛਾ ਲਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪੋਜ਼ੀਟਿਵ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਨਤਮਸਤਕ ਹਾਂ। Friends, ਇਹ ਦੂਜਾ ਮੌਕਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕੋਰੀਆ ਆ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਬੰਧਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਿਰਫ਼ business contact ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਹੈ people to people contact ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਆਪ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੋ। ਰਾਜਦੂਤ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਰਾਸ਼ਟਰਦੂਤ ਅਨੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਦਰਮਿਆਨ ਆਤਮੀਅਤਾ ਦਾ ਇਹ ਸੰਪਰਕ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੂਰਯਰਤਨਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਕੋਰੀਆਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਰੀਆਈ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਕੋਰੀਆਈ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੂਨ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਮਹਿਲਾ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਸੁਕ ਉੱਥੇ ਸਾਕਖੀ ਬਣੇ। ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੋਇਆ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਥੇ ਵੀ ਟੀਵੀ ’ਤੇ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫਿਰ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ । Friends, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ, ਬਹੁਤ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਇਆ । ਇੱਕ ਕੋਰੀਆਈ ਬੌਧ ਭਿਖਸ਼ੂ ਹਾਈਚੋ ਨੇ 8ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ । Friends, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅੱਛਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਆਪ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ research ਅਤੇ innovation ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੋਰੀਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ R & D facilities ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ Indian academics, researchers ਅਤੇ post doctoral students ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੋਰੀਆਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਆਰਥਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ । Friends, ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਆਪ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹੋਵੇਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੇਕਿਨ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਅੱਛਾ ਭਾਈ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਦਾ ਬਾਰੇ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਨੱਕ ਪਕੜ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਓ। Seoul, Busan ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਗ ਦਿਵਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ, ਜੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੋਲੀ, ਦਿਵਾਲੀ, ਵਿਸਾਖੀ- ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਤਸਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਨਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੋਰੀਆਈ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਸ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮੈਨਿਊ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਡਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਜਾਣਨ ਲੱਗੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਾਫ਼ੀ popular ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੋਰੀਆਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕਬੱਡੀ-ਕਬੱਡੀ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ਨਾ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਬੱਡੀ? ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ Silver ਮੈਡਲ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। Friends, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜਦੂਤ ਇੱਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਹਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਦੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ambassador ਹੋ। Thirty million overseas Indians, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਭਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਖ ਬਹੁਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੌਰਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉੱਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Friends, ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਸਾਲ ਜ਼ਰਾ ਖਾਸ ਹੈ, ਕਿਉਂ? ਕਿਉਂ? ਇਸ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹਾਸਲ ਕਰੀਏ । ਅਤੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂਗਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜਿਹਾ ਇੰਨਾ ਵਿਰਾਟ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਨਵ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹਾਪੁਰਖ ਦੀ ਜਿਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ । ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਕੈਨੇਡੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਦੁਨੀਆ ਹਾਲੇ ਵੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਹੋ ਤਾਂ – ਅੱਛਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ। ਕੀ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ; ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜੁਬਾਨ ’ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੁਪਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਨਵ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਅਨੋਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ 150 ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ । Friends, ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਧਦੇ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇਸ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੋਰੀਆਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਰ – ਘਰ ਤੱਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਐੱਲਜੀ, ਸੈਮਸੰਗ, ਹੁੰਡਈ ਜਿਹੇ ਕੋਰੀਆਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ – ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। Friends, ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਉਮੀਦ-ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ economy ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ ਹੈ। 2014 ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਯਾਨੀ Fragile Five ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਹਮ ਤੋ ਡੂਬੇਂਗੇ ਸਨਮ ਤੁਮਹੇ ਭੀਲੇ ਡੂਬੇਂਗੇ। ਅੱਜ ਵੱਡੀ economy ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵੱਧਣ ਵਾਲੀ economy ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ five trillion ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਬਣਨ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਦਮ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ , five trillion ਦੀ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ , ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ । ਅਤੇ ਜਦੋਂ 2014 ਵਿੱਚ , ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ , ਤਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਸੀਂ 11ਵੇਂ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਸੀ ; ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਛੇਵੇਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ , ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗੀ , ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੋ । ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ top three ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਲਵੇ । Friends , ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ease of living ਅਤੇ ease of doing business ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਹਾਂ । ਨਿਰੰਤਰ ਹੋ ਰਹੇ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ indirect tax reform , goods and service tax , GST ਅੱਜ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ । ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਰਥਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਜੀਐੱਸਟੀ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਅਸੀਂ cashless economy ਦੇ ਵੱਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਕਦਮ ਵਧਾਏ ਹਨ , ਅਸੀਂ fiscal discipline ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ease of doing business ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ global ranking ਵਿੱਚ 65 ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਛਾਂਲ ਲਗਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ , ਇੰਨੀਆਂ ਵਿਵਿਧਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ , developing country , ਇਹ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ jump ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੀ ? World Bank ਦੇ ਚੈਅਰਮੈਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ especially ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਸੀ – ਬੋਲੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ surprise ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ determination ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਨਤੀਜਾ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਕਿ ਲਿਆਵੇ । ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਲਦੀ – ਆ ਗਏ , ਮਤਲਬ ਹੁਣ ਮੌਜ ਕਰੋ , ਇਹ ਮੋਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਆਇਆ , ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ jump ਲਗਾਇਆ , ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾ ਰਹੇ ਸਨ ; ਮੈਂ ਕਿਹਾ , ਮੈਨੂੰ ਵਾਆਦਾ ਕਰੋ 50 ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਗੇ ? Top Fifty ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਵੇਗਾ ? Friends , ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ investment ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ bright spot ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ two hundred sixty three billion dollar ਦਾ FDI ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ । Friends , ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੁਣੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਏ ਹੋਣਗੇ , ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ . . . . ਬੋਲੋ ਨਾ . . ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਕੀ? ਜੇਕਰ ਆਏ ਹੋਵੋਗੇ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ । ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ – ਕਰੀਬ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 33 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ । ਅਤੇ ਇੱਕ Report ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ , ਉਸ ਦੇ fifty percent ਇਕੱਲੇ ਹਿੰਦੁਾਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ । ਅਤੇ ਖਾਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ , ਜਦੋਂ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕ ਹਨ , ਇਹ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਖਾਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ saving ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਕਰ ਗਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ 12 billion dollar ਜਮ੍ਹਾਂ ਹਨ । ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ financial inclusion ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਬੜੀ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ । ਮੁਦਰਾ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ hundred and twenty eight million ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ninety billion dollar ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਾ micro credit ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ , ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 74 percent ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ first time ਹਨ , ਬੈਂਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ , ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਆ ; ਯਾਨੀ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ revolution ਹੈ , ਤੁਸੀਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਸਮਾਜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅੱਜ affordable pensions ਅਤੇ insurance ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਕੀਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 90 ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ , ਯਾਨੀ 90 ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਹੈ । 90 ਪੈਸੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀ । ਇੰਨੇ ਕੁ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਨਾਲ ਗ਼ਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਦੋ – ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਸੋਰੈਂਸ ਪੱਕਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ health insurance scheme , ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਭਾਰਤ , ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਦੀਕੇਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ । 50 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਯਾਨੀ 50 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ – ਅਮਰੀਕਾ , ਕੈਨਡਾ , ਮੈਕਸੀਕੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ total population ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ । ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਚੀ ਮੂਰਤੀ statue of unity , ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲੀ ਹੈ । Digital India ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ । ਅੱਜ ਕਰੀਬ – ਕਰੀਬ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਕੋਲ biometric identity ਹੈ । ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਵਾ ਲੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ optical fiber ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ । Friends , ਅੱਜ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ world leaders ਦੀ ਪੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ । ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ TB ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਨੇ 2030 target ਬਣਾਇਆ ਹੈ , ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਟਾਰਗੇਟ 2025 ਰੱਖਿਆ ਹੈ । ਅਤੇ 130 ਕਰੋੜ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ 2025 ਵਿੱਚ ਇਹ goal achieve ਕਰਕੇ ਰਹਾਂਗੇ । ਅੱਜ clean energy ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ । International solar alliance ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ global leadership ਤੋਂ green economy , ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ renewable energy ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ । ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਧੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋ , ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਲੋਕ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਕੀ ? India ! ਪਕੜ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ , ਹਨ? ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ । Friends , ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਰੀਆਈ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ । Make in India ਅੱਜ Global brand ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ । ਕੋਰੀਆ ਜਿਹੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਸੀਂ electronics manufacturing ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ hub ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ । Friends , ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਸ ਊਰਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਨੂੰ Seoul Peace Prize ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ । ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਸ 130 ਕਰੋੜ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਸਿਰਫ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ । ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ , ਹਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ । ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ , ਦਿਨ – ਰਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਭਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਕੁੰਭ ਦਾ ਮੇਲਾ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣਗੇ , ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਲੇਕਿਨ ਤੁਹਾਡੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣਗੇ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁੰਭ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ । ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਉਹ – ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਛਵੀ ਉੱਭਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਭਾਰਤ – ਹਾਲਾਕਿ ਕੁੰਭ ਦਾ ਮੇਲਾ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀ – ਹਰ ਦਿਨ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ daily ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਕੁੰਭ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਰਮਿਆਨ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਚਾਰ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ । ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਲੋਕ ਉਸ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ – ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ । ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ , ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਕੁੰਭ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹਨ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸਵੱਛਤਾ – ਇਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਵਰਨਾ ਸਾਡਾ ਸੁਭਾਅ ਸੀ , ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਧਿਆਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ , ਸਾਨੂੰ ਆਦਤ ਹੋ ਗਈ , ਅਰੇ ਚਲਦਾ ਹੈ , ਚਲੋ ਯਾਰ । ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸਵੱਛਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਇਹ , ਇਹ ਦੇਸ਼ ਜੇਕਰ ਠਾਨ ਲਵੇ – ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜਿਊਂਦਾ – ਜਾਗਦਾ ਸਬੂਤ ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਕੁੰਭ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ । ਦੋਸਤੋ , ਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਹੈ , ਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਟੂਰਿਜਮ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ । ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ , ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ ਹਨ , ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ – ਦੇਵੋਗੇ ? ਸਭ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ – ਮੋਦੀ ਕਿੱਥੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ , ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਹਵ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਚਲਿਆ ਗਿਆ , ਹੁਣ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਵੇਗਾ , ਕੌਣ ਯਾਦ ਰੱਖੇਗਾ । ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ , ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ , ਮੰਗਾਂ – ਅਵਾਜ਼ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਸਚਮੁੱਚ ਵਿੱਚ ਮੰਗਾਂ ? ਕੀ ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਹਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ , ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ – ਕਿਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਵੋਗੇ , ਕਿਤੇ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਵੋਗੇ , ਕਿਤੇ management ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਵੋਗੇ – ਤਾਂ ਲੋਕਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ – ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਠਾਣ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੰਜ non – Indian families ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇਖਣ ਲਈ ਧੱਕਾ ਮਾਰੂੰਗਾ? ਇੰਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕੀ? ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਣ ਕਿ ਮੈਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ investment ਕਰਾਂ , ਹਰੇਕ ਦੇ ਕੋਲ ਕਿੱਥੇ ਪੈਸੇ ਹਨ ਭਾਈ , ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ , ਥੋੜ੍ਹਾ – ਬਹੁਤ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੰਜ non – Indian families ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਾਂਗਾ , ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਾਂਗਾ , ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗਾ । ਤੁਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੂਰਿਜਮ ਕਿੰਨਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ ਹੈ , ਮੈਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ ਸਾਡੇ Embassy ਨੂੰ ਕਿ ਕਿੰਨਿਆਂ ਨੇ ਵੀਜ਼ਾ ਮੰਗਿਆ ਭਾਈ , ਦੱਸੋ । ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਲਓ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ , ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹਸ ਰਹੇ ਹੋ । ਮੈਂ ਆਵਾਂਗਾ , ਮੈਂ ਆਵਾਂਗਾ , ਵਾਰ – ਵਾਰ ਆਵਾਂਗਾ , ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ । ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਵਾਂਗਾ ਤਦ‍ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ ਇਹ । ਦੇਖੋ – ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇਗੀ । ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ – ਵੈਸੇ ਠੰਢ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪ ਇੱਥੇ ਆਏ , ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ , ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਆਭਾਰੀ ਹਾਂ । ਧੰਨਵਾਦ ।