ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

ਇੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਓ । ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜਾਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੋ। ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ scalable ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੋ ਗਿਆ । ਹੁਣ ਇਹ ਰੀਅਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਸੀ । ਅਤੇ ਰੀਅਲ ਇਹ ਹੈ, actually standing ovation ਅੱਜ ਦੇ award ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ standing ovation ਦੇਵਾਂਗੇ । ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਸੀ ਇਹ ਰੀਅਲ ਸੀ । ਅੱਜ national science day ’ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਆਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭਲੀ-ਭਾਂਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਦਿਨ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਵੱਲੋਂ ਰਮਨ effect ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੀ ਉਪਲੱਬਧੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਨੋਬਲ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ । ਮੈਂ ਡਾ. ਰਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ – ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ । ਮੇਰੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ research and development ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ । ਅੱਜ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੇਤੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ । ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ’ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਰਿਵਾਰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਧਾਈ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਿਆਗ, ਤਪੱਸਿਆ ਪਰਿਵਾਰਜਨਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਯਤਨਾਂ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੈ ਜਵਾਨ, ਜੈ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਜੈ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੈ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ National Science Day ਜਿਹੇ ਆਯੋਜਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਸਾਥੀਓ, ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ theme ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਤਮਾਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਵੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ democracy, demography and demand ਇਸ ਦਾ dividend ਹੈ, ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਸਰਬ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਲਕ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ science technology or innovation ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਇਸ ਸਾਲ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ Indian Science Congress ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ । ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਾਡਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਸਪੇਸ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਨਤ ਕਰਦੇ ਜਾਓਗੇ । ਸਾਥੀਓ, ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ best ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਸਟੈਂਡਰਡ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਰ ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ। ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਡੇ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟਸ ਨੂੰ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਘੜਨਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਲਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਿਆਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਕੌਨਮੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਢਲਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਮੈਂ ਆਪਣੇ Principal Scientific Advisor ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਮੁੱਚੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ‍ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੀਮਿਤ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਅਦਭੁੱਤ ਨਤੀਜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਸਾਡਾ ਸਪੇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਮੂਨ ਮਿਸ਼ਨ ਹੋਵੇ, mars ਮਿਸ਼ਨ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ‍ ਫਿਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ । ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਸਾਡੇ ਅਨੇਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਕੌਸ਼ਲ ਨੇ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ orbit ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੰਗਲਯਾਨ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਦੇਸ਼ ਸਾਂ । ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2022 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਗਨਯਾਨ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ-ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿਰੰਗਾ ਲਹਿਰਾਏਗਾ । ਸਾਥੀਓ, ਸਾਡੇ scientist ਨੇ, ਆਪ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਮ ਮਾਨਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ ਸਾਡਾ pharma sector….. pharma ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਰਕੀਟ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਬਜ਼ਾਰ । ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਦਵਾਈਆਂ 200 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਥੀਓ, ਸਾਡੇ pharma sector ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ council of scientific and industrial research labs ਯਾਨੀ CSIR labs ਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। CSIR labs ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਜੋ ਦਵਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੌਧਿਆਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ CSIR ਦਾ ਹੋਰ ਅਧਿਕ ਵਿਸ‍ਤਾਰ ਤੈਅ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਡੇ pharma sector ਨੂੰ ਅਤੇ biotech ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਜੈਨੇਰਿਕਸ ਅਤੇ bio-similar ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨਸ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਸਾਥੀਓ, council of scientific and industrial research ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਯਤਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ ਅਰੋਮਾ ਮਿਸ਼ਨ …. ਅਰੋਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉਹ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈਕਟੇਅਰ ਭੂਮੀ ’ਤੇ ਐਰੋ‍ਮੈਟਿਕ ਪਲਾਂਟਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ CSIR ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਵਧਾਈ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ । ਐਰੋ‍ਮੈਟਿਕ ਪਲਾਂਟਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਾਇਓਫਿਊਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ CSIR ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। CSIR ਜੋ aviation bio fuel ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉਸਦਾ ਸਫ਼ਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ । 27 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ bio fuel ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਸਿਵਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਸਾਲ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਸਾਡੀ ਏਅਰਫੋਰਸ ਦੇ ਜੈੱਟ ਨੇ ਵੀ bio fuel ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ । ਸਾਥੀਓ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ fuel ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ big data, machine learning, block chain, artificial intelligence ਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਡੇਟਾ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਈਂਧਣ ਡੇਟਾ ਹੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ National Mission on Interdisciplinary cyber physical system ਅਭਿਆਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਇਸ ਅਭਿਆਨ ’ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵਿੱਚ robotics, artificial intelligence digital , manufacturing big data analysis quantum communication , and internet of things ਇਹ RND ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ । ਸਾਥੀਓ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ artificial intelligence task force ਵੀ ਬਣਾਈ । ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ industry 4.0 ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ । ਮੈਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ technology experts ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚੌਥੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਟੈਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ। ਤਾਕਿ ਭਾਰਤ manufacturing , knowledge or technology ਅਧਾਰਿਤ industry ਦੀ global hub ਬਣ ਸਕੇ । artificial intelligence ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਾਕਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ । cross disciplinary research ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਯਾਨੀ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣੇ ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਸ cell biologist ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ । ਇੱਕ chemist arts ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਸਕਣ । ਇੱਕ physicist or social scientist ਇਕੱਠੇ ਸੋਚ ਸਕਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ । ਵੱਖ-ਵੱਖ discipline or ideas ਦਾ ਇਹ ਸੰਗਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ R & D ਅਧਾਰਿਤ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਲਚਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰੇਗਾ । ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਲਚਰ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪ੍ਰਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਲ ਮਿਲੇਗਾ । ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਈ ਵੱਡੇ ਕਦਮ ਉਠਾਏ ਹਨ । ਅਸੀਂ research developments or innovation ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਾਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ । ਇਸ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿੱਚ 21 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸਮੇਤ 60 higher education institute ਨੂੰ graded autonomy ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ । IIMs ਨੂੰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇਣ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ institutes of eminence ’ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਤਾਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਬ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਸਕਣ । ਇਹ ਵੀ ਸਾਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰਤੱਵ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਯੁਵਾ ਵਰਗ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕੀਏ । ਉਸ ਵਿੱਚ scientific temper ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਸਕੀਏ । ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲਣਗੇ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, science or technology ਦਾ ਅਸਰ ਤਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਵੰਚਿਤ ਵਰਗ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਭਿਆਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਰਿਸਰਚ ਨੂੰ solution oriented ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । health care, affordable housing, clean energy, paryavaran, waste management , krishi , food processing , electric mobility , cyber security, value edition ਜਿਹੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਬਣਨਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ science fundamental ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ compromise ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ । science fundamental ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ technology local ਹੋਵੇ…… technology local ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਜਾ ਜਵਾਬ ਬਣਨਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਇਹ ਅਭਿਆਨ ਸਫ਼ਲ ਹੋਵੇ, ਇਸਦੇ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ silos ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮੁੱਚੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਅਗਰ ਇੱਕ ਬੂਟਾ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖੱਡਾ ਕੌਣ ਪੁੱਟੇਗਾ, ਬੀਜ ਕੋਈ ਬੀਜੇਗਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਾਵੇਗਾ ਇਸ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਾਨੂੰ ਟੀਚੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੱਖਣੇ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਰਸਤਾ ਸਾਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ । ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਟੈਕਨੋਕਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਉਦਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਸਮਰੱਥਾ ਹਨ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਲੇਕਿਨ competition ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਹੋਣਗੇ, ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ । ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਢੂੰਢਣ ਲਈ Prime Minister Science Technology & Innovation Advisory Council ਵੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ । ਸਾਥੀਓ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ’ਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੌਸ਼ਲ ’ਤੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰੱਥਾ (ਤਾਕਤ) ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ । ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ । ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਤਦ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਸਾਡੇ ਜਵਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ । ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ । ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ National Science Day ਦੀਆਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ।