ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਆਣੰਦ ਵਿਖੇ ਅਮੁਲ ਚੌਕਲਟ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ  ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

ਮੰਚ ’aਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਓ ਅਤੇ ਭੈਣੋਂ। ਕੇਮ ਛੋ? ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪੰਡਾਲ ਵੀ ਛੋਟਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਉੱਧਰ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਆਏ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਆਭਾਰੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਲਗਭਗ 1100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਜਾਂ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 40 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮੁਲ ਬਰਾਂਡ, ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਜੋ delegates ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ, ਕੁਝ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਮੁਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਕੁਝ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਜਦੋਂ ਸੁਣਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇੰਨਾ ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਮੁਲ ਇੱਕ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਮੁਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਮੁਲ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਛੋਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ achievement ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਕੋਈ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਦਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ milk processing ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ alternate ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ model ਵੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਰਥ ਰਚਨਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਰਥ ਰਚਨਾ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਧੰਨਾ ਸੇਠਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ। ਦੁਨੀਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਰਗੇ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੀਜ ਨੂੰ ਬੀਜਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਤੀਜੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਧੰਨਾ ਸੇਠਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ, ਜਨ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਨਾਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਬਣੇਗੀ, ਪਣਪੇਗੀ, ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ model ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ alternate ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਅਮੁਲ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ ਦੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਈ, ਉਹ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਅਤੇ ਦਰਿਆਪੁਰ ਤੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਏ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਭਾਈ ਜਿੱਤਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੋਟ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਵੋਟ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣੇ। ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ urban development ਦਾ ਪਲਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, urban development ਦੀ planning ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਇਹ concept ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ introduce ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ cooperative housing society ਦਾ। ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕੰਮ, ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਮਿਲੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਏ ਦੇਸਾਈ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ housing society ਬਣੀ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ, ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ, ਰਚਨਾ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਏ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਤੇ 28 ਜਨਵਰੀ nineteen twenty seven, 28 ਜਨਵਰੀ, 1927 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ model ਹੈ ਵਿਕਾਸ ਦਾ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੋਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਏ ਦੇਸਾਈ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਗਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਗਰ ਇਸ ਸਹਿਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੀ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰਤਾ-ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ, ਸਹਿਕਾਰਤਾ-ਇਹ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਜਨਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਅਮੁਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉੱਤਰ ਗੁਜਰਾਤ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਦੁੱਧ ਸਾਗਰ ਡੇਅਰੀ ਬਣੀ, ਬਨਾਸ ਡੇਅਰੀ ਬਣੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਵਾਨ ਜੇਕਰ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਜੋ ਦਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਅਕਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉੁਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਸੀ, ਅੱਜ ਜੋ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸਾਨ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਕ ਮੰਡਲੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਖੋਜਿਆ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੈ ਜਾਏ ਤਾਂ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੇਚ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਵਸ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਬੈਠੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ। ਕੱਛ-ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਡੇਅਰੀ ਬਣਾਉਣਾ-ਚਲਾਉਣਾ ਇੱਕ ਬੋਝ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਕੱਛ-ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਸੀਂ ਰੂਪ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ encourage ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅੱਜ ਲਗਭਗ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਲਈ, ਕਿਸਾਨ ਲਈ, ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਣਾ, ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ-ਹਲਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੱਛ ਵਿੱਚ white desert ਰਣਉਤਸਵ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਰਣਉਤਸਵ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਭੁਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਛ ਦੀ economy ਨੂੰ vibrant ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ camel ਦਾ milk ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਊਂਟਣੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ nutrition value ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੀ ਗੁਨਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ camel ਦੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ, ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਾਰਟੂਨ ਬਣਦੇ ਸਨ, ਮਖੌਲ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅਜਿਹੇ-ਅਜਿਹੇ ਭੱਦੇ comment ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਅਮੁਲ ਦੀ camel ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਚੌਕਲਟ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਡਬਲ ਕੀਮਤ camel ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਅੱਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗੈਰਜ਼ਰੂਰੀ ਲੋਕ ਕੀ ਹਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਊਠ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮਾਰਕੀਟ ਮਿਲੇਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਬਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਮੁਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ, nutrition ਲਈ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਪੋਸ਼ਣ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ initiate ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਇਹ conviction ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਾ, ਜੇਕਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਦੇ ਬਿਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਸਾਡਾ ਭਾਰਤ ਵੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਇੱਥੇ solar energy and cooperative movement, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ 11 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ cooperative ਬਣ ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਉਹ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਖਰੀਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ cooperative ਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਰੋਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹਰ ਵਕਤ ਸਦਾ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ-ਇੱਕ ਜਨਧਨ, ਦੂਜਾ ਵਨਧਨ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਗੋਬਰਧਨ। ਜਨਧਨ, ਵਨਧਨ, ਗੋਬਰਧਨ। Waste ਵਿੱਚੋਂ Wealth, ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਜੋ Waste ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ Wealth ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੈਸ ਬਣਾਉਣਾ, ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ Dakor Umreth ਕੋਲ ਸਾਡੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 10-12 ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਗੋਬਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੋਬਰ ਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਬਣਾਕੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੈਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 11 ਕਿਸਾਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸੋਲਰ ਪੰਪ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ, ਖੇਤੀ ਵੀ ਚਲਦੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸੋਲਰ ਦੀ ਵੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 11-11 ਪਿੰਡ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉੱਤਮ ਗੋਬਰਧਨ ਦਾ ਵੀ ਮਿਸ਼ਨ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਚਰੋਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ, ਅਨੇਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੰਮ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜੋ ਸੰਸਕਾਰ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮੁਲ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੋਬਰਧਨ ਯੋਜਨਾ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਅਭਿਆਨ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। waste ਵਿੱਚੋਂ wealth ਹੋਵੇਗਾ, clean energy ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ’ਤੇ depend ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਪਏਗਾ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗਾ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜੇਕਰ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਰੂਪ, ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮੁਲ ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਮੁਲ , ਕਦੇ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣਾ, ਇਹ ਅਮੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਨਵਾਂ ਸੋਚਣ, ਨਵਾਂ ਕਰਨ, ਸਾਹਸ ਕਰਨ, ਇਹ ਅਮੁਲ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜੋ ਪੂਰੀ ਟੋਲੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਜੋ work culture ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਜੋ professionals ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜੋ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ, ਸਭ ਦਾ ਮੈਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਸੀ ਹਨ, ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਮੁਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ professionals ਨੂੰ, ਅਮੁਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਇੱਕ ਤਾਕੀਦ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਮੁਲ ਦੇ 75 ਸਾਲ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 75 ਸਾਲ ਹੋਣਗੇ, ਦੋਨੋਂ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕੀ ਅਮੁਲ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਟੀਚਾ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਵੇਂ target ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਸ 75 ਸਾਲ ਨਮਿਤ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ 75 ਸਾਲ ਬਣਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਹੈ 75 ਸਾਲ ਵਿੱਚ। ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਟੀਚਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ milk processing ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦਸ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਅਮੁਲ ਚਾਹੇ, ਸੰਕਲਪ ਕਰੇ ਕਿ ਕੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 75 ਸਾਲ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਅਸੀਂ ਦਸ ਨੰਬਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਤਿੰਨ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਚਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਭਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਸਾਂ। ਅਭਾਵ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਸਾਂ। ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸੋਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਲੱਗ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਕਟ ਅਭਾਵ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ ਬਹੁਤਾਤ ਦੀ। ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਗਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਂ ਸੀ ਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਕਣਕ ਤੱਕ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਪੇਟ ਭਰਦੇ ਸਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਸਫੇਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਈ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀ, ਖੇਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਈ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਭਰੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ, ਉਸਦੀ processing ਹੁੰਦਾ ਹੈ, value addition ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਨਾ ਵਧਾਉਂਦੇ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ processing, ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ product ਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਟਿਕਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ product, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ value addition ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਣੰਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸਾਨ ਮਹਾਉਤਸਵ ਲਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਥੀ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਸੀ, ਕੋਟ ਪੈਂਟ, ਟਾਈ ਪਹਿਨ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ-ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਭਾਈ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਏ ਹੋ, ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ? ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ- ਆਪਣੇ ਯਹਾਂ ਸਰਦ ਹੋਏ ਜਨਾ, ਸਰਦ ਮਾਨੇ ਪਾਂਦੜਾ, ਐਨੋ ਪਾਵਡਰ ਬਨਾਵਰੀ ਬੇਚੂੰ ਸੂੰ, ਅਨੇ ਬਹੁਤ ਮੋਟੀ ਕਮਾਈ ਕਰੂੰ ਸੂੰ।’ ( आपणे यहां सरद होए जना, सदर माने पांदड़ा, ऐनो पावडर बनावरी बेचूं सूं, अने बहुत मोटी कमाई करूं सूं।) ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ value addition। ਯਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਦ ਵੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜੋ ਥੋਂ, ਪਾਂਦੜਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾ ਥਾਂ ਨੀਚੇ ਪੜਤਾ ਥਾਂ। ਪਣ ਐਨੀ nutrition value ਨੀ ਖ਼ਬਰ ਨੋ ਥੀ। ਕੋਈ ਏ ਕਾਮ ਮੇਂ ਲੋਗਯੋ ਨੋ ਤੂ। (पहले सरद वो पहलां पड़ो थों, पांदड़ा पहले पड़ा थां नीचे पड़ता थां, पण ऐनी nutrition value नी खबर नो थी। कोई ए काम में लोग्यो नो तू।) ਸਾਡੇ ਹਰ ਐਗਰੋ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਟਮਾਟਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਟਮਾਟਰ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਡਾਊਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਟਮਾਟਰ ਦੋ ਦਿਨ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਟਮਾਟਰ ਦੀ value addition ਹੁੰਦੀ ਹੈ, processing ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ketchup ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਜਿਹੀ ਬੋਤਲ ਵਿੱਚ ਪੈਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦਾ processing, ਉਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ agriculture product ਦਾ ਵੀ processing, value addition, ਮੁੱਲ ਵਾਧਾ, ਇਸ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਪਦਾ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਡੇਅਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ-ਅਮਰੇਲੀ ਅਤੇ ਬਨਾਸ ਡੇਅਰੀ ਨੇ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਫੇਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕੀਤੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ sweet revolution ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈ ਇਸ ਦੁੱਧ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਵੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਹਿਦ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੁੱਧ ਲੈਣ ਜਾਈਏ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਦ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਈਏ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਕਰਨ। ਅਮਰੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਬਨਾਸ, ਦੋਨੋਂ ਡੇਅਰੀ ਅੱਜ ਸ਼ਹਿਦ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ਹਿਦ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਤੋਂ ਅੱਜ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾ ਸ਼ਹਿਦ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਿਕੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਪਾਸੇ extra ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੀ ਖੇਤ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੇਕਰ ਉਸ ’ਤੇ ਸੋਲਰ ਪੈਨਲ ਲਗਾਓ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁੱਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਗਾ ਦਿਓ, ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ 2022, ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 75 ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਥ ਜੁੜੀਏ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ take home ration, ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਬਾਲ ਅਮੁਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੁੱਧ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, centrally ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਵੱਡਾ ਕੁਕਿੰਗ ਦਾ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਈਏ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਗੱਡੀ ਦੁੱਧ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸਵੇਰੇ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਜੋ ਸਕੂਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਟਿਫਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਲੈ ਜਾਈਏ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਟਿਫਿਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਟਿਫਿਨ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਗਰਮ-ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਲੀ ਟਿਫਿਨ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਏ। ਕੋਈ extra transportation ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਅਰਾਮ ਨਾਲ, ਸਾਡੀ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਧ ਮੰਡਲੀ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਪੈਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ management ਕਰੀਏ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸਕੌਨ ਰਾਹੀਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਭੋਜਨ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਵਿਵਸਥਾ ਤਹਿਤ ਖਾਣਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ multiple utility, ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਵਾਂਗੇ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸੀਮਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਧਰਮਚ ਦੇ ਸਾਡੇ ਲੋਕ, ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਗੋਚਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ’ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ encroachment ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਫਲਾਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਢਿਕਾਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਧਰਮਚ ਦੇ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ cooperative society ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਗੋਚਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ cooperative ’ਤੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ daily, green grass home delivery ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਉਸ ਸਮੇਂ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੋਮ ਡਿਲਿਵਰੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ green grass, ਜੇਕਰ ਦੋ ਪਸ਼ੂ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕਿਲੋ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਗੋਚਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ development ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪਏ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈਏ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੀਏ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅੱਜ ਅਮੁਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਚਰੋਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਉੱਤਮ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਉਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਇਸ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ, ਬਹੁ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤਿਅੰਤ ਮਾਣ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣੇਗੀ। ਇਸੇ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬੋਲੋਗੇ- ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਕੀ ਜੈ ਕਿਉਂ ਭਾਈ, ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਚਰੋਤਰ ਹੈ। ਅਵਾਜ਼ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਕੀ ਜੈ। ਇਹ ਬਾਤ ਹੋਈ, ਸ਼ਾਬਾਸ਼। ਧੰਨਵਾਦ।