ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪੇਈ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

ਅਟਲ ਜੀ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਡਾ ਮਨ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਅੱਠ-ਨੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ gap ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਪੁੰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਜੋ political analyst ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਬਲ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਮ ਸੰਗਠਨ ਦੋ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੰਗਠਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਤੀਜੇ ਪਾਸੇ ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਰਕਰਸ਼ਤ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ, ਜਨ-ਜਨ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕਰਨਾ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ brick by brick ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼, ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਵਿਵਸਥਾ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੌ ਸਵਾ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ established ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੰਚ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਵਾਂ ਜਿਹਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਇੰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਵੇ, ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਲ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਕਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਜੀ ਜਿਹੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਮਿਲੀ। ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਟਲ ਜੀ ਦੀ ਵਾਣੀ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਟਲ ਜੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਮਾਨਵੀ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਟਲ ਜੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ਮਤਲਬ ਦੇਸ਼ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਟਲ ਜੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ਮਤਲਬ ਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਟਲ ਜੀ ਬੋਲ ਰਿਹੇ ਹਨ, ਮਤਲਬ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਨ-ਜਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸ਼ਬਦ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪੰਜ-ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਮਾਨਚਿੱਤਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ, ਦੋ-ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਵੀ ਅਗਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਨਾ ਬੈਚੇਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਵੇਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਉਠਾ-ਪਟਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਰ ਲਵਾਂ ਮੈਂ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਤਹਿਸੀਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੋਵੇ, District ਖੇਤਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੋਵੇ, national leader ਹੋਵੇ। ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸਾਧਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ, ਹਰ ਪਲ ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਜ਼ਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਇਹ ਅਸਧਾਰਨ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਵਰਨਾ ਕੀ ਅਟਲ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਪਲ ਨਹੀਂ ਆਏ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਆ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਵਾਏ ਕੌਣ ਹੈ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ leader ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮੈਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੱਤਰ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਲੇਕਿਨ ਅੰਦਰ ਦਾ ਉਹ ਮੈਟਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਾਤਾ ਜੋੜਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਲੋਭ, ਲਾਲਚ, ਪ੍ਰਲੋਭਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਹਿਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਧਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸੰਗਠਨ ਵਧਿਆ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਧਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਲ ਵਧਿਆ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਧਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਧੀ ਇਸ ਦਾ ਜਦੋਂ ਕਸੌਟੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਇਹ ਦੀਰਘ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਦਲ ਨੂੰ ਆਹੂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਜਨ-ਸੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਨਾਸ ਸਿੰਚਿਆ ਸੀ, ਅਜਿਹੇ ਜਨ-ਸੰਘ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਮਰ ਰਹੇ। ਅਸੀਂ ਰਹੀਏ ਜਾਂ ਨਾ ਰਹੀਏ ਇਹ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਸਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ, ਐਵੇਂ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਤੇ ਕਰਕੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਸਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ, ਅਸੀਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਮਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਫਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕਮਲ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਦੀਰਘ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਸੀ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਹਟੇਗਾ, ਸੂਰਜ ਨਿਕਲੇਗਾ, ਕਮਲ ਖਿੜੇਗਾ। ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਲ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਜਨਮ ਨੂੰ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਨ ਸੰਘ ‘ਤੇ, ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇਗਾ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ,ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ‘ਤੇ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ‘ਤੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ‘ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ- ਅੰਧੇਰਾ ਛਟੇਗਾ, ਸੂਰਜ ਨਿਕਲੇਗਾ, ਕਮਲ ਖਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਹੋ ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਹੋ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਿਧਤਾ, ਇਹ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਗੌਰਵ ਗਰਿਮਾ (ਮਾਣ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੰਬਲ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਇਹ ਵੀ ਭਾਰਤ ਲਈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ value addition ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਇੱਕ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਇੱਕ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰ-ਧਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਲੇ-ਵਧੇ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਕੱਟੜਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਆਮ੍ਹਣੇ-ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਜੀਵਨ ਖਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਫਿਰ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ value addition ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਟਲ ਜੀ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਸ ਵਿਵਧਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਵਧਤਾਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਉਹੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਚਲਾਂ ਜਾਂ ਉਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਾਜੋਖਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਅਟਲ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਲਈ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵ ਲਈ, one life one mission ਕਿਵੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ-ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਕੱਲ੍ਹ ਅਟਲ ਜੀ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਜਨਮ ਜਯੰਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਿੱਕਾ 100 ਰੁਪਏ ਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ, ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ 100 ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਹੀ ਸਿੱਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਟਲ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਚਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਅੱਗੇ ਵੀ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਮੈਟਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਚਿਰੰਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੀ ਅਟਲ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਯਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤਸੱਲੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕੱਲ੍ਹ ਅਟਲ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ ਜਯੰਤੀ ਹੈ, 25 ਦਸੰਬਰ। ਸਦੈਵ ਅਟਲ, ਇੱਕ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਥਲ ਕੱਲ੍ਹ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਰਾਜਘਾਟ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਅਟਲ ਜੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪਲ ਕੱਟਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਥਲ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਦੈਵ ਅਟਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਬਣੇ ਰਹਿਣਾ ਜਿਤਨਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦੈਵ ਅਟਲ ਹੋਣਾ, ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਸੰਕਲਪ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੱਲ੍ਹ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੁਹਰਾਵਾਂਗੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਟਲ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸੇ ਅਟਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਓਹੀ ਅਟਲ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਟਲ ਚਰੈਵੇਤੀ ਚਰੈਵੇਤੀ ਦਾ ਮੰਤਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈ ਕੇ ਚਲ ਪਵਾਂਗੇ। ਇਸੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਆਭਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਏ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅਟਲ ਜੀ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਟਲ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸੀਂ ਚਾਹਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਾ ਰੱਖੀਏ ਇਸੇ ਇੱਕ ਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਅਟਲ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ।