‘ਇਸਲਾਮਿਕ ਹੈਰੀਟੇਜ : ਪ੍ਰਮੋਟਿੰਗ, ਅੰਡਰਸਟੈਂਡਿੰਗ ਐਂਡ ਮੌਡਰੇਸ਼ਨ’ ‘ਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

Your Majesty ਜਾਰਡਨ ਨਰੇਸ਼ ਜਨਾਬ ਅਬਦੁੱਲਾ ਇਬਨ ਅਲ ਹੁਸੈਨ, Excellencies, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਨੇਤਾ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤਿਥੀਗਣ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ, ‘ਜਾਰਡਨ ਨਰੇਸ਼’ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ਬਦਾ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। His Highness, Prince Ghazi ਦੀ ਜਿਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹੁਣੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਧੀਨ ਹੋਈਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਲਈ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੜੀ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਯੁਵਾ ਪੜ੍ਹਨਗੇ। ਜਿਸ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਆਪਨੇ ਇਸ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ accept ਕੀਤਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਗਾਓ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। Your Majesty, ਤੁਹਾਡਾ ਵਤਨ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਦੋਸਤ ਦੇਸ਼ ਜਾਰਡਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਿੱਟ ਨਾਮ ਹੈ। ਜਾਰਡਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਅਬਾਦ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਣ ਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਿਆ । Your Majesty, ਆਪ ਖ਼ੁਦ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੋ। ਆਪ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਧਰਮ ਭਾਰਤ ਪੰਘੂੜੇ ਵਿੱਚ ਪਲੇ-ਵਧੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਜ਼ਹਬ ਅਤੇ ਮੱਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਣਪੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਆਬੋਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਾਈ, ਸਾਹ ਲਿਆ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਿਛਲੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ। ਅਮਨ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਤਲਤਾ ਨੇ ਜ਼ਖਮਾ ਉੱਤੇ ਮੱਲ੍ਹਮ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਹਬ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਛੱਡੋ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਨੂਰ ਹੈ, ਕਿ ਜ਼ੱਰੇ-ਜ਼ੱਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ। Your Majesty, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਫੀਆਨਾ ਕਲਾਮਾਂ ਦੀ ਸਰਜ਼ਮੀਂ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅਜ਼ੀਮ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ ਔਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਇੱਥੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਦੇਹਲੀਜ਼’ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ। ਗੰਗਾ-ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਦੋ–ਆਬ ਦੀ ਇਹ ਦੇਹਲੀਜ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਗੰਗਾ-ਜਮੁਨਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚੀਨ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪੈਗਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਾਨਵਮਾਤਰ ਦੇ ਇਕਾਤਮ ਦੀ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ‘ਵਸੂਧੈਵ ਕੁਟੁੰਬਕਮ’ (‘वसुधैव कुटुम्बकम्’) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਲਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਣ- ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ ਆਪਣੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ‘ਤੇ। ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ‘ਤੇ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੋਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਸਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਗਾਵੇ। Your Majesty, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਦਾ ਰੰਗਾਂ ਭਰਿਆਂ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਧੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡ ਫਰਾਈਡੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਬੁੱਧ ਜਯੰਤੀ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਮਨਾਏਗਾ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ ਸਾਨੂੰ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਏਗਾ। ਇਹ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੇ ਪਰਵ ਹਨ। Friends, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ democracy ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਮਾਨਤਾ, ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕਮਿਕਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਹੈ। Indian democracy is a celebration of our age old plurality. ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ਉੱਪਰ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੈ। Friends, ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਵਿਵਧਤਾ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਬਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਵੈਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਆਤੰਕਵਾਦ ਅਤੇ ਉਗਰਵਾਦ ਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਇਹ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ , ਸਾਡੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦਾ ਪੈਗਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸੂਲ ਉਹ ਤਾਕਤ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। Friends, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਰਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਉਸ ਮਜ਼ਹਬ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਤੰਕਵਾਦ ਅਤੇ ਉਗਰਵਾਦ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼, radicalization ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਕਿਸੇ ਪੰਥ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਕੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। Your Majesty, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲੀਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਜ਼ਰਾਤ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਲਲਕ ਹੈ, ਕਿੰਨਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਜ਼ਹਨ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਅਸੂਲਾਂ ਦੀ ਤਲੀਮ ਦੇਣ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਕਾਸ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੇਖੋ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ। ਮਜ਼ਹਬ ਕਦੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਪੰਥ, ਹਰ ਫਿਰਕਾ, ਹਰ ਪਰੰਪਰਾ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰਤ ਇਹ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਾਨਵੀ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕਰ ਸਕਣ। Your Majesty, ਆਪ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਦਮ ਉਠਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਦਰਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ Amman Declaration ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਾਰਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਵਕਤ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਾਰਡਨ ਜਿਹੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤਬਕਿਆਂ ਦੇ, ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰਾਨਾ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਵੇ। ਇਸ ਬਾਬਤ ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀ ਮੌਜ਼ੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲੇਗੀ। De-radicalization ‘ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਕਦਮ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਲੇਮਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨੇਤਾ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਸਕਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਦੀ ਰਹਿਬਰੀ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ। ਮੈਂ ਆਪਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਇੱਥ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਕਬੂਲ ਫ਼ਰਮਾਇਆ। ਹਜ਼ਰਾਤ, ਇਸ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ।