ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ 250ਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

ਮਾਣਯੋਗ ਸਭਾਪਤੀ ਜੀ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗ੍ਰਹਿ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ 250ਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ 250 ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਚੱਲੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਭਿਨੰਦਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਸਭਾਪਤੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ articulate way ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਹੁਣੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਲਿਖਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ’ਤੇ ਹੁਣ ਗੌਰ ਕਰਨਗੇ, ਲਿਖਣਗੇ ਕਿ 250 ਸੈਸ਼ਨ, ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਹੋਇਆ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਦੇ ਇੱਕ ਬਿਲ ਅਜਿਹਾ ਆਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜਾਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਉਸੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲੱਗ ਜਿਹਾ ਨਵਾਂ ਬਿਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਇਆ । ਸਮਾਂ ਬਦਲਦਾ ਗਿਆ, ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਦਨ ਨੇ ਬਦਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕੀਤਾ । ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਦਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਦ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਵਰਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਈ 20 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ stand ਲਿਆ ਸੀ ਹੁਣ ਮੈਂ stand ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ । ਲੇਕਿਨ ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ articulate ਕਰਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਵਿਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲੀਡ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਇਸ ਸਦਨ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਦਨ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਗੌਰਵ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕੇ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਅਸੀਂ ਕਿ ਕਦੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕਿ ਸਦਨ ਇੱਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੋ ਹੋਣ, ਲੇਕਿਨ ਅਨੁਭਵ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਵਿਵਸਥਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਕਿੰਨ੍ਹੀ ਉਚਿਤ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ contribution ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਤਕਾਲੀਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਗਰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਜ਼ਰਾ ਦੂਰ ਦਾ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵੀ ਅਨੁਭਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ combination ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਸਦਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਦਨ ਨੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਲ ਦੇਖੇ ਹਨ । ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਾਇਆ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਣਦੇ ਹੋਏ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ ’ਤੇ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸਦਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਤਵੰਤੇ ਦਿੱਗਜ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਦਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਭਾਗਿਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਘੜਨੀਆਂ ਸਨ । ਹੁਣ ਤਾਂ 50-60 ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਪ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ fear of unknown ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਗੁਜਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਿਸ maturity ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ । ਮਾਣਯੋਗ ਸਭਾਪਤੀ ਜੀ ਇਹ ਸਦਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਖਾਸ ਹਨ – ਇੱਕ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ permanent ਕਹੋ ਜਾਂ eternal ਕਹੋ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਹੈ ਵਿਵਿਧਤਾ diversity। ਸਥਿਰਤਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ, eternal ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤਾਂ ਭੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਦੇ ਭੰਗ ਹੋਈ ਹੈ ਨਾ ਭੰਗ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਇਹ eternal ਹੈ। ਲੋਕ ਆਉਣਗੇ, ਜਾਣਗੇ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ eternal ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਵਿਵਿਧਤਾ – ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਫੈਡਰਲ ਸਟ੍ਰਕਚਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਲ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਦੇ ਜੋ ਸੂਤਰ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ reflect ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਿਧਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਾਂ ਤਦ, ਇਸ ਸਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਾਭ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਚੁਣਾਵੀ ਅਖਾੜਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਦੇਸ਼ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਓਨੀ ਹੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਧਾਰਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਹੋਣ, ਖੇਡ ਜਗਤ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਕਲਾ ਜਗਤ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਕਲਮ ਦੇ ਧਨੀ ਹੋਣ, ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚੁਣਾਵੀ ਅਖਾੜੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀ ਇਸ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਦਾ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ richness ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ । ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 250 ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਦਾਹਰਣ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਆਪ ਹਨ । ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਲੇਕਿਨ ਇਹੀ ਤਾਂ ਰਾਜਸਭਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਦਨ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ । ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਕਾਲਖੰਡ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਿਰੋਧ ਭਾਵ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ – ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਾਲਖੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਬੈਠੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਭਾਗ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਡਗਰ-ਡਗਰ ’ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਡਗਰ-ਡਗਰ ’ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਬੈਠੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ । ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ । ਇਹ ਇੱਕ ਯਾਨੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਅਸੀਂ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ‍ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹੈ । ਮਾਣਯੋਗ ਸਭਾਪਤੀ ਜੀ, ਸਾਡੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੀ ਡਾਕਟਰ ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸਦਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ । ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਚੇਅਰ ’ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣਾ ਦਰਦ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ – ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਸਾਡਾ ਵਿਵਹਾਰ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਹੀ ਦੋ ਸਦਨਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾਡੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰੇਗੀ । ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਇਸ ਦੋ-ਸਦਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਸਾਡੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੋਵੇਗੀ । ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਦਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਸਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ, ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰੀਏ । 250 ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਇੰਨਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਅਪੇਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪੇਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪੇਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹੋਰ ਵਧੀਆ value addition ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸਦਨ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਪੇਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ….। ਜੇਕਰ ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੁਣੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸਭਾਪਤੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ 250 ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵੇਚਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਬਿਲ ਇੱਥੇ ਪਾਸ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੇ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਜੇਕਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਦੇਖਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੇ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਨੇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ । ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਇਸੇ ਸਦਨ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਮੈਂਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਆਭਾਰੀ ਵੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀਏ, ਸਮਝੀਏ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆ ਕੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਭਾਗ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖੀਏ, ਇਹੀ ਸਦਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਸਦਨ ਦੀ maturity ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ women empowerment ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵੇਂਕਰਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਗਏ ਹਨ । ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਨਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਮਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਦਨ ਨੇ ਆਮ ਵਰਗ ਦੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਾਖਵਾਂਕਰਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਤਨਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਵਿਰੋਧ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਭਾਵ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਸਦਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਜੀਐੱਸਟੀ – ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਜੀ ਵੀ ਕੋਈ, ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ । ਕਮੀਆ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸੁਧਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ-ਨਹੀਂ ਸੁਧਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ – ਇਹ ਸਾਰੀ debate ਚਲਦੀ ਰਹੀ ਲੇਕਿਨ One Nation One Tax System ਵੱਲ ਇਸੇ ਸਦਨ ਨੇ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖ ਪਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ – ਇਸੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ 1964 ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਧਾਰਾ 370 ਅਤੇ 35 (ਏ) ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਦਨ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ- ਅਖੰਡਤਾ ਲਈ ਇੰਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੋ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ। ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਦਨ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਾ 370 ਆਈ, ਉਸ ਨੂੰ introduce ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿਸਟਰ ਐੱਨ ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਇਸ ਸਦਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੇਤਾ ਸਨ, ਫਰਸਟ ਲੀਡਰ ਸਨ ਉਹ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਦਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਵੱਡੇ ਗੌਰਵ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਕੇ- ਉਹ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇੱਥੇ ’ਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਿਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਹੈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਾਜ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਿੰਮੇਦਾਰੀ ਹੈ- ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ । ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ as such ਅਸੀਂ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੀਏ ਲੇਕਿਨ at the same time ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ – ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਵੀ ਭਲਾਈ। ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਦਨ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਦਾ representation ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਦਾ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਸੰਘੀ ਢਾਂਚਾ, ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਹੀ ਤਰੱਕੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਰਾਜ ਸਭਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਹਿਭਾਗੀ ਬਣ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਅਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ । ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ ਵੀ ਚੇਤੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ – ਇਹ ਦੋ ਅਲੱਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਕ‍ਸ਼ਾ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਜ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੀਵੰਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਪੇਖਿਆਵਾਂ, ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ, ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ ਮੱਰਾ ਦੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ- ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਟੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਦਨ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਦਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਲਾਭ federal structure ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਇੱਥੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ….। ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਭਾਪਤੀ ਜੀ, 2003 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਸ ਸਦਨ ਦੇ 200 ਸਾਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਵੀ ਇੱਕ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਦ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਐੱਨਡੀਏ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪੇਈ ਜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ । ਤਾਂ ਉਸ 200ਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਟਲਾਜੀ ਦਾ ਜੋ ਭਾਸ਼ਣ ਸੀ, ਬਹੁਤ interesting ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਲਹਿਜ਼ਾ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੰਸਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ second chamber ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ second house ਨੂੰ ਕੋਈ secondary house ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾ ਕਰੇ । ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਟਲ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ second house ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ secondary house ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾ ਕਰੋ । ਅਟਲ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਰਾਜ ਸਭਾ second house ਹੈ, secondary house ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ supportive house ਬਣੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ 50 ਸਾਲ ਹੋਏ ਤਦ ਅਟਲ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ 50 ਸਾਲ ’ਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਕਵੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ – ਇੱਕ ਨਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤਦ ਤੱਕ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦੀ ਜੋ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੈ ਉਹ ਸਾਡੀ ਜੋ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ – ਇੱਕ ਕਿਨਾਰਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕਿਨਾਰਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਹੈ । ਇਹ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਟੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ । ਇਹ ਗੱਲ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਟਲ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਹੀ ਸੀ । ਇਹ ਇੱਕ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ federal structure ਹੈ, ਵਿਵਿਧਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਓਝਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ । ਲੇਕਿਨ ਸਾਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਜੋ ਹਿਤ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਟੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਭਾਵ ਨੂੰ, ਉਸ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਸਕਾਂਗੇ। ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਯਤਸ਼ੀਲ ਹਾਂ। ਰਾਜ ਸਭਾ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ checks and balance ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ checking ਅਤੇ clogging, ਇਸ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਤਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Balance and blocking, ਇਸ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਬੈਲੈਂਸ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਇਹ ਗੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਈ ਸਦਨ ਚਰਚਾ ਲਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੰਵਾਦ ਲਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਖੇ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਸਵਰ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣੀਏ । ਮੈਂ ਅੱਜ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਲੋਕ ਹੋਣਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਦੋ ਦਲਾਂ ਦਾ ਅੱਜ ਮੈਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ – ਇੱਕ ਐੱਨਸੀਪੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬੀਜੇਡੀ । ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਮ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰਨਾ, ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਦੋ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇਖੋ – ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਨੇ discipline ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ well ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਨਿ‍ਯਮ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ including my party. ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਨਿਯਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਨਾ ਐੱਨਸੀਪੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਬੀਜੇਡੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਮਤਲਬ well ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਇਹ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ including treasury bench ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੋ ਉੱਚ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖੀਏ । ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਬੈਠੀਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਦਨ ਦੇ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਐੱਨਸੀਪੀ, ਬੀਜੇਡੀ – ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਇਹ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ discipline follow ਕੀਤਾ, ਇਹ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਇਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾ‍ਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਅੱਜ ਜਦੋਂ 250 ਸੈਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਉੱਤਮ ਜੋ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸਦਨ ਦੀ ਗਰਿਮਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਤੁਹਾਡੀ ਵੇਦਨਾ, ਵਿਥਿਆ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੇ, ਇਸ 250ਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੰਕਲਪ ਲਵਾਂਗੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਵੀ ਲਵਾਂਗੇ ਤਾਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇਹ ਸਦਨ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਸਾਰੇ discipline ਨੂੰ follow ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕਰੀਏ । ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ- ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ । ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ।