“ਪਰੀਕਸ਼ਾ ਪੇ ਚਰਚਾ 2020” ’ਮੌਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮੂਲ-ਪਾਠ

ਨਮਸਤੇ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਦੋਸਤ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ 2020, ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਇਹ 2020 ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਨਵਾਂ decade ਹੈ ਨਵਾਂ ਦਹਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਹਾਕਾ ਜਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਓਨਾ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਦਹਾਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਵੀ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੋ 10ਵੀਂ-12ਵੀਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਦਹਾਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣੇ, ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣੇ, ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ, ਨਵੇਂ ਅਰਮਾਨ, ਨਵੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨੇਕ-ਅਨੇਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਜਾਨਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਅਗਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਕਹੇ ਕਿ ਇੰਨਾ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਤਾਂ ਕਹਾਂਗਾਂ “ਪਰੀਕਸ਼ਾ ਪਰ ਚਰਚਾ”। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਕੁਝ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਇਦ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਤਹਿਸੀਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਯੁਵਾ ਮਨ ਕੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਯੁਵਾ ਮਨ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯੁਵਾ ਮਨ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ – ਇਹ ਮੈਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤੀ ਫੀਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਕੇ ਕਿ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਇਹ ਬੱਚੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈਕਾਥੌਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਜਵਲ ਭਵਿੱਖ ਕਿੰਨੀ ਨਵੀਂ imagination ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਯੁਵਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਵਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ, ਹੁਣ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਂ ਪਰੀਕਸ਼ਾ ਪਰ ਚਰਚਾ ਨਾ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਗਰ ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ editorial ਵੀ ਨਹੀਂ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ 10ਵੀਂ, 11ਵੀਂ, 12ਵੀਂ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੋਗੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁਣ 10ਵੀਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ 12ਵੀਂ ਹੈ, ਕੌਣ ਸਮਾਝਾਏਗਾ ਤੈਨੂੰ, ਅਜਿਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਦਿਨ ਵਿੱਚ 100 ਵਾਰ ਇਹ dialogue ਸੁਣਦੇ ਹੋ ਨਾ? ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਬੋਝ ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਲਕਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਮੈਂ ਵੀ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰ ਲਵਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਦੂਜਾ – ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ “ਪਾਰਕੀ ਮਾਂ ਕਾਨ ਵਿੰਧੇ” ਯਾਨੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਦਾ ਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਨਿੰਮ ਦੀ ਪੱਤੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਸਾਂ, ਉਹ ਲਕੜੀ ਮਾਂ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਮੀ-ਪਾਪਾ ਰੋਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਕੋਈ ਬਾਹਰ ਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ register ਠੀਕ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ guardian, ਤੁਹਾਡੇ teacher ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਲੱਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਪਣੇਪਣ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ – ਤੁਹਾਡਾ ਦੋਸਤ ਬਣ ਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਦਦਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੋਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਹਾਂ । ਯਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ, ਫਿਰ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ ਅਜਿਹਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਫੈਸ਼ਨ ਹੈ #withoutfilter, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵੀ #withoutfilter ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ। ਕੋਈ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਹਲਕੀਆਂ-ਫੁਲਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਗਲਤੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਮੇਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਟੀਵੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਾ ਆਏਗਾ। ਮੈਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਅਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ ਦੋਸਤੋ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਤਾ – ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸੰਬੋਧਨ ਨਾਲ ਸਭਾਗਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸਵ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਭਾਗਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ 25 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ 30 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਿਕ ਅਤੇ ਅਭਿਭਾਵਕ ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਣਯੋਗ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਭਾਵਕਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਆਓ ਹੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਾਂ “ਪਰੀਕਸ਼ਾ ਪੇ ਚਰਚਾ” 2020 ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਆਕਰਸ਼ਨ ਵੱਲ। ਮਾਣਯੋਗ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਨ, ਬਾਨ, ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਭੂਮੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਜਮਾਤ 10ਵੀਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਯਸ਼੍ਰੀ ਇੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੋ ਯਸ਼੍ਰੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਨਕਰਤਾ – Good Morning, Sir, I Yashri from Swami Vivekanand Government Model School, Rajasthan. My classmates and I are appearing for board exam this year – ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਬਹੁਤ ਵਾਰ mood off ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। So Sir , please motivate us and give some suggestions to face the exams without any stress and nervousness . Thank You . ਪ੍ਰਸਤੁਤਕਰਤਾ – ਧੰਨਵਾਦ ਯਸ਼੍ਰੀ। ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ, ਯਸ਼੍ਰੀ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਡ ਔਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ? ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ – ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਮੂਡ ਔਫ ਹੋਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਕੀ ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੂਡ ਔਫ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਤੋਂ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੂਡ ਔਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, ਤੁਸੀਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਮਾਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ 6 ਵਜੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਚਾਹ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਦੇਖਣਾ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋ ਬੜੀ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਲੇਕਿਨ ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ਘੜੀ ਦੇਖਦੇ ਹੋ 6 ਵਜੇ ਕਿ ਨਹੀਂ ਵਜੇ। ਤਾਂ ਗੜਬੜ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ 15 ਮਿੰਟ ਅੰਦਰੋਂ ਤੂਫਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਸਮਝਦੀ ਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ 10ਵੀਂ ਦੇ exam ਹਨ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ, ਮੈਂ 6 ਵਜੇ ਚਾਹ ਲਈ ਬੋਲਿਆ ਸੀ – ਮੂਡ ਔਫ। ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਸੋਚਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ – ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ ਲੇਕਿਨ ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੋਚਿਆ – ਅਰੇ ! ਮਾਂ ਇੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਇੰਨੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮਾਂ 6 ਵਜੇ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕੀ, ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ । ਮੈਂ ਜ਼ਰਾ ਦੇਖਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਮੂਡ ਔਫ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੂਡ ਚਾਰਜ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਪੇਖਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਏਨਾ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਪੇਖਿਆ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆ ਹੀ ਇੱਕਦਮ ਮੂਡ ਡਾਊਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਅਸੀਂ ਆਦਤ ਬਣਾ ਦੇਈਏ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਸੀਂ 5-6 ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਖੇਡਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਖੇਡਣ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਹਾਲੇ ਆਇਆ ਨਹੀਂ । ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ 5 ਜੋ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2 ਅਜਿਹੇ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਕਾਹਲੇ ਪੈ ਜਾਣਗੇ, ਯਾਰ ਆਇਆ ਨਹੀਂ-ਯਾਰ ਆਇਆ ਨਹੀਂ, ਲੇਟ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, 3 ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਰੇ ਯਾਰ ਛੱਡ, ਆਵੇਗਾ । ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਇਹ ਮੂਡ ਦੀ ਨਾਲ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ motivation ਅਤੇ de-motivation ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ – ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਨਾ ਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ । ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰ ‘ਚੋਂ ਗੁਜਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁਜਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ motivated ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਕਦੇ ਇੱਕ ਦਮ ਨਾਲ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ de-motivate ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ । ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋ ਚੰਦਰਯਾਨ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਰਹੇ ਸੀ। ਚੰਦਰਯਾਨ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ contribution ਸੀ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ? ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਸਭ scientist ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ demotivate ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਰਹੇ ਸੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਵਿਫਲਤਾ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਇੱਕ ਸੀਕਰੇਟ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੋਦੀ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ Surety ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓਗੇ ਅਤੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ? ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲਾਸਟ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਸਨ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਇੰਟਿਸਟਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ’ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਨਾਉ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਕੁਝ ਅਣਹੋਣੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ ਪੂਰਾ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਲਗਾ ਕਿ ਕੁਝ ਅਣਹੋਣੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ । ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਠੀਕ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਟ੍ਰਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਠੀਕ ਹੈ, ਕਰੋ, ਮੈਂ ਬੈਠਾ ਹਾਂ । ਫਿਰ 10 ਮਿੰਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਾਇੰਟਿਸਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਬੈਠਾ, ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅੰਦਰ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ,ਕਰੀਬ 3 ਵਜ ਗਏ ਸਨ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੋਟਲ ਗਿਆ । ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਚੈਨ ਨਾਲ ਬੈਠ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਸੌਣ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਜੋ ਪੀਐੱਮਓ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਧਾ-ਪੌਣਾ ਘੰਟਾ ਇੰਜ ਹੀ ਬਿਤਾਇਆ, ਮੈਂ ਚੱਕਰ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰੋ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਓ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬੇਚਾਰੇ ਸੌਂ ਗਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਦੇਖੋ ਸਵੇਰੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਦਲ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਸਵੇਰੇ ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਦੇਰ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਇੰਟਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ 3 ਵਜ ਗਏ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਕੀ ਸਵੇਰੇ 7.30-8.00 ਵਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕੀ, ਮੈਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੋਟਿਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਇੰਟਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੀਤੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਦਲਿਆ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਟੀਵੀ ’ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉਤਸਾਹ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤਸੀਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ ਹੋ। ਅਗਰ ਉੱਥੇ ਰੁਕ ਗਏ, ਫਿਰ ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਲਗਾ ਦਿਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਤੈਅ ਕਰੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ motivation, demotivation ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ 2001 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਮੈਚ ਸੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੋਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋ ਗਈ। 2001 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਸੀ। ਫੌਲੋ ਔਨ ਹੋਣਾ ਪਿਆ, ਬੁਰੇ ਹਾਲ ਸਨ, ਦੁਬਾਰਾ ਖੇਡਣ ਆਏ ਤਾਂ ਵਿਕੇਟ ਜਾਣ ਲਗੀ। ਸਾਰਾ ਮਾਹੌਲ demotivation ਦਾ ਸੀ, Audience ਵੀ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਤਸਾਹ ਵਧਾਓ। ਲੇਕਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਰਾਹੁਲ ਦ੍ਰਵਿੜ ਅਤੇ ਵੀਵੀਐੱਸ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਿਚ ’ਤੇ ਜੋ ਕਮਾਲ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆ ਗਏ ਮੈਚ ਨੂੰ। ਮਾਹੌਲ ਪੂਰਾ demotivation ਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ, ਕਿਵੇਂ ਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜੁਟ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜੂਝਾਗੇ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਬਾੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੇ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਵਾਂਗੇ। ਨਤੀਜਾ ਦਿੱਤਾ। 2002 ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਖੇਡਣ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਬੌਲਰ ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਉਂਸਰ ਨਾਲ ਚੋਟ ਆਈ ਪੂਰਾ ਜਬੜਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਪੱਟੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਦਰਦ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਚੋਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ । ਦੰਦ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅਨਿਲ ਬੌਲਿੰਗ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਦ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ । ਰੋਂਦੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇ ਅਗਰ ਉਹ ਨਾ ਵੀ ਖੇਡਦੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਜਿੰਮਾ ਹੈ ਠੀਕ ਹੈ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਲਗਾਓ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰੋ। ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਰਾ ਦੀ ਵਿਕੇਟ ਲੈਣੀ ਯਾਨੀ ਵੱਡੀ achievement ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਯਨ ਲਾਰਾ ਦੀ ਵਿਕੇਟ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਚ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਕਸ਼ਾ ਹੀ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ। ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ motivation ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਨੇਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ, emotions ਨੂੰ manage ਕਰਨ ਦਾ ਮੇਰਾ ਤਰੀਕਾ, ਉਸ ’ਤੇ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਉਸ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਮੂਡ ਔਫ ਹੋਵੇਗਾ ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਪਲ ਦੋ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ manage ਵੀ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਸਵਸਥ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਸਕਾਂਗੇ। ਧੰਨਵਾਦ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਪ੍ਰਸਤੁਤਕਰਤਾ – ਟੀਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਨਿਰਾਕਰਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਗਿਆ ਮਾਣਯੋਗ। ਹੁਣ ਮੂਡ ਇੱਕਦਮ ਫ੍ਰੈਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸਰ। ਧੰਨਵਾਦ। ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਸਥਲੀ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਜਮਾਤ 10ਵੀਂ ਦੇ ਮਯੰਕ ਨੇਗੀ, Blooming Vale Public School, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਤੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। May be have the question please? ਪ੍ਰਸ਼ਨਕਰਤਾ – ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਹੋਦਯ, ਸ਼ੁਭ ਸਵੇਰ। ਮੈਂ Blooming Vale Public School, ਕੋਟਦਵਾਰ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਜਮਾਤ 10 ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ। ਸਫ਼ਲ ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕ ਜੁਕਰਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਖ਼ਰ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਣਯੋਗ ਮਹੋਦਯ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਹੇਤੂ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕਿੰਨਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰੀਏ? ਧੰਨਵਾਦ। ਪ੍ਰਸਤੁਤਕਰਤਾ – ਧੰਨਵਾਦ ਮਯੰਕ। ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ, ਮਯੰਕ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਕੀ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ Marks ਹਨ? ਪੀਐੱਮ – ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪਏ ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ-ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ Turning Point ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ Marks ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨ ਵੀ ਉਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਭ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗਾ, ਇੱਕ ਵਾਰ Marks ਲੈ ਆਓ। ਮਾਂ-ਬਾਪ ਵੀ ਇਹੀ ਇੱਕ environment create ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰੇ ਭਾਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ 10ਵੀਂ ਵਧੀਆ ਕਰ ਲਓ, ਫਿਰ ਕੋਈ problem ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ 11ਵੀਂ ਵਿੱਚ ਆਏਗਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਹਿਣਗੇ, ਭਈ ਗੱਲ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ 12ਵੀਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਹੈ ਯਾਰ, ਇਸ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਦਿਓ। ਫਿਰ ਕਹਿਣਗੇ Entrance Exam ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਦਿਉ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਰਾ motivate ਕਰੋ, ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਲੇਕਿਨ ਕਿਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਲੇਕਿਨ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਅੰਕ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਇੱਕ Examination, ਇਹ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ, ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਾਂਗਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ – ਇਹ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜੋ ਮੂਡ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰੋ । ਇਹ ਹੋਇਆ, ਚੰਗਾ ਗੱਲ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਚੰਗਾ ਗੱਲ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਲੁੱਟ ਗਈ, ਇਹ ਸੋਚ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਪਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੋਪ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀ । ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਸਾਨ – ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, technology adopt ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੱਧਤੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਆਧੁਨਿਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਇਸ ਸੋਚ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ1 ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੁਝਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਚੀਜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਸਤੁਤਕਰਤਾ– ਧੰਨਵਾਦ ਮਾਨਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ। ਆਪਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਚ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸੂਤਰ ਹਨ। The next question comes from the heart of India, the State of Madhya Pradesh. Prajakta Atankar, a student of class IXth of Kendriya Vidyalaya, Jabalpur, joins us to ask her question. Could we have the question please? ਪ੍ਰਸ਼ਨਕਰਤਾ– My name is Prajakta Atankar, from Kendriya Vidyalaya, Jabalpur M ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੋਗੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਹੈ ਕਿ ਆਪ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਦੀ ਵੀ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾ ਪਾਲੀਏ। ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਲ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਬਣਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵੀ ਵਿਫ਼ਲ। ਲੇਕਿਨ ਅਗਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਕਰੋਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਕਰੇਗਾ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਇਹ ਐਗਜ਼ਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਖਿੜਕੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਲਈ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਹੀ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੇਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਗਰ ਇਹ ਮਿਜਾਜ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਤਨਾਓ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਐੱਚਆਰਡੀ ਮਿਨਿਸਟਰੀ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਟੀਚਰਸ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਅਭਿਭਾਵਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਪਰੀਕਸ਼ਾ ਪੇ ਚਰਚਾ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ, ਆਪ ਸਾਰੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਭਾਰਤ ਹੈ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਏਗਾ,ਤਦ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਜਿਹੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਅਤੇ ਅਗਰ ਅੱਜ ਤੋਂ 30-40 ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੇ ਹੋਵੋਗੇ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਗਰ ਜੀਵਿਤ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਹਿ ਮਿਲ ਜਾਓਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਗਰਵ ਨਾਲ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਰਵ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਜੋ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਲੈਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦੀ 2020 ਵਿੱਚ, 20 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਗਰਵ ਅਨੁਭਵ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਰਵ ਨਾਲ ਕਹਾਂਗਾ, ਹਾਂ ਯਾਰ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਇੱਕ ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਐਜੁਕੇਸ਼ਨ ਇੰਸਟੀਟ੍ਰਿਊਸ਼ਨਨ, ਕਰੋੜਾ ਬਾਲਕ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਬਾਲਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਮਾਧਿਆਮ ਨਾਲ, ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਮਾਧਿਆਮ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਲ੍ਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਅੱਗੇ ਵਧੀਏ, ਮੇਰੀਆਂ ਆਪ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ-ਅਨੇਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਲਕ- ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਲਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਟੀਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੀਐੱਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਾਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਸਭ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਨੂੰ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਲੇਕਿਨ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ ਅਤ ਹਰ ਪਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਅੱਗੇ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਇਸੇ ਇੱਕ ਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਸਾਰਿਆ ਨੂੰ ਅਨੇਕ-ਅਨੇਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ।