अमेझिंग इंडियन्स पुरस्कार सोहळ्यातील पंतप्रधानांचे भाषण

उपस्थित सर्व मान्यवर आश्चर्यकारक भारत आणि आश्चर्यकारक भारतीय….. मी टाईम्स नाऊचे अभिनंदन करतो की त्यांनी समाजातील त्या हिऱ्यांची पारख करण्याचा प्रयत्न केला आहे जे स्वतःसाठी चमकत नाहीत. जसा हिऱ्याचा गुणधर्म असतो, खाणीतून निघून एखाद्याच्या अंगावरील लेणे होईपर्यंत हिऱ्याचा प्रवास अतिशय त्रासदायक असतो, फार खडतर असतो. अनेक अडचणींना त्याला सामोरे जावे लागते तेंव्हा कुठे तो एखाद्याच्या अंगावर चमकतो, हे ते हिरे आहेत ज्याठिकाणी समाजाला चमक येईल यासाठी ते त्रास सहन करतात, लढतात आणि असे काही केल्यानंतरच त्यांना समाधान मिळते. आमच्या देशाचे दुर्दैव राहिले आहे की, आमच्याकडे जे काही लिहिले जाते, मागच्या दोनशे, अडीचशे, तीनशे वर्षांकडे पाहिले तर बहुतांश बाबी राजघराण्यांबद्दल, राज्यकर्त्यांबद्दल, राजघराण्यांविषयी, त्यांच्या सवयी, त्यांची दिनचर्या, याच बाबी समाजासमोर येत होत्या. या देशाला गुलामीत ठेवण्यासाठी हा जाणूनबूजून आखलेल्या रणनितीचा भाग होता आणि म्हणून लोकांचे लक्ष या गजबजाटाकडे असायचे. अंधारात, दृष्टीआडही एक जग असते, अडचणीच्या काळातही मूल्यांसाठी झुंजणाऱ्या व्यक्तींची एक परंपरा आहे आणि त्याकडे फार कमी वेळा आपले लक्ष जाते. प्रेमचंद यांच्यासारख्या साहित्यिकांचे साहित्य वाचल्यास लक्षात येते की, कशाप्रकारे लोक आपले आयुष्य जगत होते, फक्त जगतच होते असे नाही, आयुष्याला सजवत होते. काही लोकांचा असा विचार आहे की, जर सुविधा असतील, व्यवस्था असेल, अनुकूल वातारवण असेल, तर काही करणे शक्य आहे. अशा विचारांचा फार मोठा वर्ग आहे आणि मी त्यांना नेहमी सांगतो की, जर तुम्हाला झोप येत नसेल तर पंचतारांकीत हॉटेलमध्ये चांगली खोली आरक्षित केली, तुम्हाला पाहिजे तेवढे तापमान ठेवले, तुम्हाला पाहिजे तशी गादी आहे, तुमच्या आवडीचे संगीत आहे, तरी तुम्हाला झोप लागेल याची शाश्वती नाही. संधी, सुविधा, व्यवस्था नेहमी समाधान देतीलच असे नाही. जर तुमच्या आतमध्ये काही धग असेल, आतमध्ये काही चमक असेल, तर ती परिस्थितीला नामोहरम करते आणि जगात ज्या-ज्या व्यक्तींनी काही केले आहे त्यांच्याकडे आपण पाहिले तर बहुतांश लोक असे आहेत ज्यांनी आयुष्यात आपली ऊर्जा जीवनाच्या संघर्षात खर्ची घातली आहे आणि त्यानंतरही ते काहीतरी देऊन गेले आहेत. जगाच्या इतिहासातील, कोणत्याही पराक्रमाची गाथा पाहा, प्रत्येक बाबतीत कोठे ना कोठे समाज ज्यांना लहान घटक मानतो, मोठ्या व्यक्तींच्या नजरेत जे छोटे लोक आहेत, त्यांचे फार मोठे योगदान आहे. रामायणात पाहिले तर, राम, लक्ष्मण, सीता सर्व काही वाचा, पण आपण त्या खारीला कधी विसरणार नाही, जिच्या कामाची प्रशंसा रामानेही केली होती. पूर्ण रामायण विसरुन जाल, पण शबरीला विसरणार नाही. श्रीकृष्णाची अनेक रुपं आठवतील पण सुदामाला विसरु शकत नाही. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या एवढ्या मोठ्या साम्राज्यात लहान-लहान मावळ्यांनी, सिंहगड जिंकण्यासाठी आपले आयुष्य खर्ची घातले, त्यांना विसरु शकत नाही. पंचप्यारे गुरु परंपरा आठवा. ते पंचप्यारे कोण होते, सामान्य व्यक्ती होत्या. एक महान परंपरा त्यांनी सुरू केली. लहान लहान व्यक्तीच इतिहास बदलतात, समाजाची विचारसरणी बदलतात. आपल्या देशाचे हे दुर्दैव आहे की, स्वातंत्र्यानंतरही आमच्या नजरा राज्यव्यवस्थांवर टिकून आहेत, राजकीय नेत्यांवर टिकून आहेत, कधी कधी वाटते की आवश्यकतेपेक्षा जास्त यांना प्राधान्य दिले जाते. जितके त्यांच्याकडे लक्ष दिले पाहिजे तेवढे दिले तर ठीक आहे पण आम्ही पाहतो की त्यांच्याकडे आवश्यकतेपेक्षा जास्त लक्ष दिले जाते. एक शिक्षक ज्याने आपल्या कार्यकाळात दोनशेपेक्षा जास्त चांगले नागरीक घडवले असतील, ज्यात अभियंते, डॉक्टर, साहित्यिक असतील त्या शिक्षकाचे नाव कधी एखाद्या चौकाला दिले जात नाही. त्यांच्या नावाचा एखादा मार्ग असत नाही. पण एखादा व्यक्ती नगरसेवक झाल्यानंतर पाहता पाहता त्याच्या नावाचा रस्ता होतो, चौक होतो, कधी कधी तर पुतळाही बनवला जातो. समाजासाठी जगणारे हे लोक राजकीय झगमगाटापासून फार दूर आहेत, त्यांची संख्या कोट्यवधी आहे. आम्ही आमचे कृषी जगत पाहू. कृषी जगताला जेवढी ताकद प्रयोगशाळांमधून मिळाली आहे, वैज्ञानिकांपासून मिळाली आहे, त्यापेक्षा जास्त गावच्या सामान्य शेतकऱ्याच्या सततच्या प्रयोगांमधून मिळाली आहे. पण, त्याकडे आमचे लक्ष जात नाही. समाजातील सामर्थ्य ओळखणे, समाज शक्ती जोडणे, सामाजिक शक्तीच्या आधारावर राष्ट्राची शक्ती जोखण्याचे प्रयत्न करणे हेच अंतिम शक्तीच्या रुपाने उभे राहते. म्हणून ज्यांनी काही ना काही दिले आहे, विपरीत परिस्थितीमध्ये आयुष्य जगून दाखवले आहे आणि विपरीत परिस्थितीतही इतरांना कसे जगायचे ते शिकवले आहे. ज्यांचे आयुष्य स्वतः एक मार्गदर्शक ठरले आहे. एका दिव्यापासून हजार दिवे उजळतात. हे जे सामर्थ्य उभे केले आहे, अशा रत्नांना भेटण्याचे भाग्य मला मिळाले. अशा असंख्य व्यक्ती आहेत, देशाच्या प्रत्येक कोपऱ्यात असंख्य लोक आहेत, त्यांचे सामर्थ्य आम्ही कसे ओळखणार? भारताची जी मूळ विचारधारा आहे ती, तेन त्यक्त्येन भुंजीथा, ही आहे. त्याग हा मूळ विचारधारेचा भाग आहे. त्यातूनच अशाप्रकारचे जीवन आकार घेते. हे जीवन इतरांसाठी प्रेरणादायी ठरते. या सर्वांची आपली एक कथा आहे, स्वतःचे एक वैशिष्ट्य आहे. आजच्या कार्यक्रमानंतर बऱ्याच लोकांचे त्यांच्याकडे लक्ष जाईल. आणखी काही करण्याची त्यांची इच्छा आणखी प्रबळ होईल. एक कमतरता नेहमी जाणवते की, अशाप्रकारचे आयुष्य जगणारे लोक आपल्या आयुष्यात तर फार संतुष्ट आहेत, कारण की ते हे सर्व स्वतःच्या समाधानासाठी (स्वांतः सुखाय) करतात. कोणीतरी तुलसीदासजींना विचारले, तुम्ही हे सर्व का करत आहात? तुलसीदासजींचे साधे सरळ उत्तर होते की यातून मला आनंद मिळतो म्हणून मी हे सर्व करतो. या त्या व्यक्ती आहेत ज्या आपल्या सुखासाठी, समाधानासाठी हे केल्याशिवाय राहू शकत नाहीत, असे केल्यानंतरच त्यांच्या मनाचे दुःख हलके होते, एवढी उंची गाठू शकतात म्हणूनच ते हे करतात. म्हणून या महान मूल्यांना आम्ही किती उजाळा देऊ, कसा उजाळा देऊ, या मूल्यांचे आम्ही कसे जतन करु? सामान्यातील सामान्य व्यक्तीला त्याची प्रेरणा कशी देऊ. अशाच संधीमधून एखादी शक्ती समोर येते. मी पुन्हा एकदा सर्व रत्नांना वंदन करतो. अभिनंदन करतो आणि त्यांनी असा आदर्श ठेवला आहे, जो ऐकणाऱ्याला, वाचणाऱ्यालाही प्रेरणादायी ठरेल. मी टाईम्स नाऊचा फार आभारी आहे की त्यांनी मला अशा रत्नांसोबत, त्यांच्या कार्याला, त्यांच्या स्वप्नांना, त्यांचे आयुष्य जाणून घेण्यासाठी, त्यांचे दर्शन करण्याची संधी मिळाली. खूप खूप धन्यवाद.