नवी दिल्लीत भारत – इटली तंत्रज्ञान शिखर परिषदेच्या समारोप सत्रात पंतप्रधानांनी केलेले भाषण

महामहीम, पंतप्रधान जुसैप्पे कोन्ते , मंत्रिमंडळातील माझे सहकारी डॉ. हर्षवर्धन , तंत्रज्ञान शिखर परिषदेला उपस्थित तंत्रज्ञान विश्वाशी निगडित भारत आणि इटलीचे सर्व सहकारी, स्त्री आणि पुरुष गण , नमस्कार चाओ, कोमे स्ताई विशेषतः इटलीहून इथे आलेल्या सर्व अतिथींचे हार्दिक स्वागत आहे. बेनवेनुतो इन इंडिया मित्रांनो , ही 24 वी (चोविसावी ) तंत्रज्ञान शिखर परिषद आहे. या शिखर परिषदेत भागीदार देश म्हणून इटलीची भागीदारी आणि त्याचबरोबर पंतप्रधान कोन्ते यांची गौरवास्पद उपस्थिती , हा आमच्यासाठी अभिमानाचा विषय आहे. इथे येण्यापूर्वी आमच्या औपचारिक भेटीदरम्यान पंतप्रधान कोन्ते यांच्याबरोबर माझी सविस्तर चर्चा झाली आहे. भारताबरोबरच्या संबंधांप्रति त्यांचा उत्साह आणि त्यांची कटिबद्धता मी स्वतः अनुभवली आहे. हे वर्ष आमच्यासाठी महत्वपूर्ण आहे कारण भारत आणि इटलीच्या राजनैतिक संबंधांचे हे ७० वे वर्ष आहे. याच वर्षी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील आमच्या सहकार्याला ४० वर्षे पूर्ण होत आहेत. या शुभप्रसंगी पंतप्रधान कोन्ते यांच्या भारत दौऱ्याला एक वेगळेच महत्व आहे. मित्रांनो , हा असा काळ आहे जिथे तंत्रज्ञानाशिवाय आयुष्याची कल्पना करणे अवघड आहे. आज जवळपास प्रत्येक व्यक्तीचे आयुष्य कुठल्या ना कुठल्या प्रकारे तंत्रज्ञानाशी जोडलेलं आहे. गेल्या वर्षात तर तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात वेगाने परिवर्तन झाले आहे. याचा वेग एवढा गतिमान आहे की एका तंत्रज्ञानाचा प्रभाव समाजाच्या शेवटच्या टोकापर्यंत पोहचत नाही तोवर त्याहून उत्तम तंत्रज्ञान येते. अशा परिस्थितीत बदलत्या तंत्रज्ञानाबरोबर चालण्याचे आव्हान सर्व देशांसमोर आहेच , पण त्याचबरोबर अनेक नवीन संधी देखील आहेत. भारताने तर तंत्रज्ञानाला सामाजिक न्याय , सक्षमीकरण , समावेशकता , सक्षम सरकारी यंत्रणा आणि पारदर्शकतेचे माध्यम बनवले आहे. तळागाळातील शेवटच्या व्यक्तीपर्यंत सरकारी सेवा प्रभावीपणे पोहचतील याकडे लक्ष दिले जात आहे. विशेषतः डिजिटल तंत्रज्ञानाचा व्यापक पायाभूत आराखडा विकसित केला जात आहे, जेणेकरून सामान्य माणसाला अधिक सुलभपणे सुविधांचा लाभ मिळू शकेल. तंत्रज्ञानाला आम्ही जीवन सुलभतेचे एक महत्वपूर्ण माध्यम मानतो. मित्रांनो, आज जगातील सर्वात मोठ्या थेट लाभ योजनेपैकी एक योजना भारतात सुरु आहे. सरकारी मदत थेट लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यांमध्ये जमा केली जात आहे. जन्माच्या दाखल्यापासून म्हातारपणीच्या निवृत्तिवेतनापर्यंत अनेक सुविधा आज ऑनलाईन उपलब्ध आहेत. केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या ३०० पेक्षा अधिक सेवा उमंग ऍपच्या माध्यमातून एकाच मंचावर आणण्यात आल्या आहेत. डिजिटल भरणाचे व्यवहार आजकाल महिन्याला अंदाजे अडीचशे कोटी वेगाने वाढत आहेत. देशभरात ३ लाखांहून अधिक सामायिक सेवा केंद्रांतून गावागावांमध्ये ऑनलाईन सेवा दिल्या जात आहेत. गेल्या चार वर्षात भारतात एक जीबी डेटाची किंमत ९० टक्क्यांहून अधिक कमी झाली आहे. भारतातला हा स्वस्त डेटा देशातल्या प्रत्येक व्यक्तीपर्यंत डिजिटल तंत्रज्ञान पोहचवण्याचे प्रभावी माध्यम बनत आहे. मित्रांनो, भारत आयटी सॉफ्टवेअरची आपली ओळख आता पुढील स्तरावर घेऊन जाण्यासाठी पुढे मार्गक्रमण करत आहे. भारतात आम्ही वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून तंत्रज्ञान दृष्टिकोन विकसित करण्यावर भर देत आहोत. देशभरात अटल टिंकरिंग लैबच्या माध्यमातून शाळांमध्ये नवोन्मेषासाठी, भविष्यातील तंत्रज्ञानासाठी पोषक वातावरण विकसित केले जात आहे. अटल इनोव्हेशन मिशनच्या माध्यमातून देशभरात अशा युंवकांचे जाळे तयार केले जात आहे जे चौथ्या औद्योगिक क्रांतीचा मजबूत स्तंभ बनतील. सरकारच्या या अथक प्रयत्नांचाच हा परिणाम आहे की जागतिक बौद्धिक संपदा संघटनेच्या (WIPO) च्या जागतिक नाविन्यपूर्ण संशोधन निर्देशांकाच्या क्रमवारीत आम्ही २१ स्थानांनी झेप घेतली आहे. याशिवाय आज जगातील दुसरी सर्वात मोठी स्टार्ट-अप परिसंस्था भारतातच आहे. भारतात जे संशोधन होत आहे त्यामध्ये गुणवत्तेवर देखील भर दिला जात आहे. भारताचा अंतराळ कार्यक्रम याचे उत्तम उदाहरण आहे आणि याचे यश इटलीला देखील जाणवले आहे. आज भारत इटलीसह जगातील अनेक देशांचे उपग्रह अतिशय कमी खर्चात अंतराळात पाठवत आहे. हे उपग्रह तंत्रज्ञानाचा लाभ घराघरापर्यंत पोहचविण्यास उपयुक्त ठरत आहेत. मित्रांनो, आज जेंव्हा जग, इंडस्ट्री 4.0 ची चर्चा करत असतांना भारत आणि इटलीच्या प्राचीन संस्कृतींमध्ये विज्ञान आणि तंत्रज्ञानामधील सहकार्य मजबूत केल्यास नवीन संधी तर निर्माण होतीलच मात्र आव्हानांचा सामना देखील आपण प्रभावीपणे करू शकू. मित्रांनो, आज भारत जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या मोठ्या अर्थव्यवस्थांपैकी एक आहे. भारताची विशाल युवा लोकसंख्या, तंत्रज्ञान आणि नवोन्मेषाची परिसंस्था, एकत्रितपणे जगाच्या विकासाचे एक शक्तिशाली इंजिन सिद्ध होणार आहे. तर इटलीकडे विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाचा समृद्ध वारसा आहे. निर्मिती क्षेत्रात इटलीचे नाव उत्तम दर्जासाठी ओळखले जाते. म्हणूनच भारत आणि इटली एकत्रितपणे उच्च दर्जाच्या संशोधनात आपले सहकार्य अधिक मजबूत करू शकतात. या सहकार्याच्या माध्यमातून आपण आव्हानांवर तोडगा काढण्यासाठी समान तंत्रज्ञान तोडगा तयार करू शकतो. दोन्ही देशांच्या लोकांचे जीवनमान सुधारण्यासाठी , पर्यावरण स्वच्छ बनवण्यासाठी , मानव कल्याणासाठी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान यामधील सहकार्य मजबूत करणे पूर्वीच्या तुलनेत सर्वाधिक आवश्यक असण्यामागे हेच कारण आहे की, दोन्ही देशांचा वैज्ञानिक समुदाय आणि उद्योग प्रमुख एकत्र येऊन संशोधन आणि नवोन्मेषाच्या क्षेत्रात सहकार्य करत आहेत. नवीकरणीय ऊर्जा, पर्यावरण विज्ञान, न्यूरो विज्ञान आणि माहिती तंत्रज्ञानापासून सांस्कृतिक वारशाच्या संरक्षणापर्यंत सर्वच क्षेत्रात आमचे व्यापक सहकार्य आहे. मित्रांनो, सहकार्याचा हा मार्ग मजबूत करण्याबरोबरच संशोधन आणि विकासाचे परिणाम प्रयोगशाळांपर्यंत मर्यदित राहू नयेत तर त्याचा लाभ समाज, जनतेपर्यंत देखील पोहचेल हे सुनिश्चित करण्याचे आमचे उद्दिष्ट आहे. म्हणूनच मी नेहमी म्हणत असतो की, “विज्ञान हे सार्वकालिक आहे, तंत्रज्ञान स्थानिक असायला हवे.” भारतात आम्ही ऐतिहासिक वारशाच्या संरक्षणासाठी विज्ञान आणि वारसा संशोधन उपक्रम म्हणजेच “श्री” ची सुरुवात केली आहे. ऐतिहासिक स्मारकांचे संरक्षण आणि जतन करण्यासाठी तंत्रज्ञानाशी निगडित उपाय शोधणे हा यामागचा उद्देश आहे. तंत्रज्ञान, पर्यटन आणि इतिहास- तिघांचा संगम या उपक्रमात दिसून येतो. मला विश्वास आहे की विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि नवोन्मेषाला प्रोत्साहन देऊन विकासाची नवीन गती सुनिश्चित होईल. आपल्या द्विपक्षीय संबंधांच्या विकासात देखील त्यांची महत्वपूर्ण भूमिका असेल. हाच या तंत्रज्ञान शिखर परिषदेचा उद्देश आहे. मला विश्वास आहे की गेल्या दोन दिवसांत शिखर परिषदेत झालेल्या चर्चेमुळे उभय देशांदरम्यान तंत्रज्ञान हस्तांतरण, संयुक्त उपक्रम आणि बाजारपेठेतील पोहोच वाढवण्यात मदत मिळेल. ही परिषद आपल्या सामायिक भविष्याच्या चर्चेत महत्वपूर्ण भूमिका पार पाडेल. मित्रांनो, आज भारत-इटली द्विपक्षीय औद्योगिक संशोधन आणि विकास सहकार्य कार्यक्रमाच्या Iपुढील टप्प्याच्या सुरुवातीची घोषणा करताना मला अतिशय आनंद होत आहे. यामुळे आपले उद्योग आणि संशोधन संस्था कुठल्याही अडथळ्यांशिवाय नवीन उत्पादन आणि प्रोटोटाईप्स विकसित करू शकतील. “Know how” ला “Show how” मध्ये बदलणे ही काळाची गरज आहे. दोन्ही देशांमध्ये आर्थिक संबंध अधिक मजबूत करण्यासाठी आम्ही याबाबतही सहमत झालो आहोत की आर्थिक सह्कार्यावरील संयुक्त आयोगाच्या (JCEC) मार्गदर्शनाखाली एका सीईओ मंचाची स्थापना केली जावी . त्याचबरोबर दोन्ही देशांमध्ये दोन-मार्गी गुंतवणुकीला चालना देण्यासाठी, व्यापारात येणाऱ्या अडचणी करण्यासाठी एक जलद गती यंत्रणा तयार करण्यावर देखील सहमती झाली आहे. भारत आणि इटली LAD म्हणजे Life Style Accessories Design क्षेत्रात सहकार्य वाढवण्यावर सहमती झाल्याने मला आनंद आहे. यात देखील चामडे क्षेत्र , वाहतूक आणि वाहन संरचना म्हणजेच TAD वर विशेष भर दिला जाईल. त्याचबरोबर मला हे सांगताना देखील आनंद होत आहे की, दोन्ही देश सांस्कृतिक वारशाचे संरक्षण, नवीकरणीय ऊर्जा, आयुष् विज्ञान आणि भौगोलिक स्थिती यांसारख्या निवडक क्षेत्रांमध्ये कौशल्यावर आधारित भरत-इटली सर्वोत्कृष्टता केंद्राची स्थापना करतील. यामुळे केवळ उच्च दर्जाची विद्यापीठे, संशोधन संस्था आणि उद्योग एकमेकांना जोडले जाणार नाहीत तर आपल्यासमोर येणाऱ्या आव्हानांवर तंत्रज्ञानाद्वारे तोडगा काढता येऊ शकेल. मित्रांनो, तंत्रज्ञान शिखर परिषद यशस्वी झाल्याबद्दल मी सर्व आयोजकांचे मनापासून हार्दिक अभिनंदन करतो.भागीदार देश म्हणून सहभागी होण्याचे आमचे निमंत्रण स्वीकारल्याबद्दल मी इटलीच्या सरकारचे देखील मनापासून आभार मानतो. तंत्रज्ञान शिखर परिषदेत सहभागी झालेल्या सर्वांचे देखील मी खूप-खूप आभार मानतो. तुम्हा सर्वांचे योगदान आणि उपस्थिती या शिखर परिषदेच्या यशासाठी महत्वपूर्ण ठरली आहे. मी पुन्हा एकदा पंतप्रधान कोन्ते यांचे आभार मानतो, त्यांनी या कार्यक्रमाची शोभा वाढवली. एवढेच नाही, त्यांनी भारत-इटलीच्या नवीन भागीदारीच्या नवनिर्माणाला आपले वैयक्तिक मार्गदर्शन, दृष्टिकोन आणि कटिबध्दतेची अमूल्य भेट दिली आहे. ग्रात्सिए मिल्ले खूप-खूप धन्यवाद!!!