स्टँड अप इंडिया मोहिमेच्या शुभारंभाप्रसंगी पंतप्रधानांचे नोएडा, उत्तर प्रदेश येथील भाषण

मोठ्या संख्येने जमलेल्या माझ्या बंधु आणि भगिनिंनो. आज बाबू जगजीवन राम यांची जयंती आहे. राष्ट्रसेवेसाठी त्यांनी आपले आयुष्य खर्ची घातले. त्यांची जयंती समता दिवस म्हणून साजरी केली जाते. दलित कुटुंबामध्ये जन्मलेल्या जगजीवनराम यांनी राष्ट्राचा गौरव वृद्धींगत करण्यासाठी बरेच कष्ट घेतले. त्यांनी सामाजिक परिस्थितीला कधी आपल्या आड येऊ दिले नाही. तर, अशा बाबू जगजीवनराम यांच्या जयंतीदिनी भारत सरकार, स्टँड अप इंडिया, कार्यक्रमाचा आरंभ करत आहे. बाबू जगजीवनराम यांचे एक वैशिष्ट्य होते. ते नेहमी गुणवत्तेसाठी प्रयत्नरत होते. शिष्यवृत्तीसुद्धा गुणवत्तेच्या आधारावर मिळावी असा त्यांचा आग्रह होता. गुणवत्तेशिवाय मिळालेले स्वीकारण्यास ते नकार देत असत. फार कमी लोकांना आठवत असेल की, भारतात प्रथम जी कृषी क्रांती, हरित क्रांती झाली त्यावेळी देशाचे कृषीमंत्री बाबू जगजीवनराम होते. फार कमी लोकांना माहित असेल की, 1971 च्या युद्धात भारताने विजय मिळवला, त्यावेळी देशाचे संरक्षणमंत्री बाबू जगजीवनराम होते. पण देशात काही कारणांमुळे अशा महापुरुषांचे योगदान इतिहासात जवळपास विसरल्यासारखेच आहे. आम्ही या मताचे आहोत की, राजकीय विचार कोणतेही असतील, पक्ष कोणताही असेल, पण देशासाठी सर्वस्व अर्पण करणारे सर्वांसाठी आदरणीय आहेत, आम्हा सर्वांसाठी प्रेरणादायी आहेत. बाबू जगजीवराम यांच्या जयंतीदिनी यापूर्वी भारत सरकारने एखादा कार्यक्रम सुरू केल्याचे मला तर आठवत नाही. पण आज माझ्यासाठी हा गौरव आहे, त्याचे एक कारणही आहे, आम्ही एक योजना सुरू केली आहे. योजना अशी आहे की, आमचे आदिवासी बंधु-भगिनी, आमचे दलित बंधु-भगिनी, ते कुठपर्यंत नोकरीची प्रतीक्षा करत राहणार आणि सरकारही किती जणांना नोकरी देणार आणि जर अशीच परिस्थिती राहिली तर समाजातील दलित, पीडित, शोषित, वंचित, या माझ्या बंधु-भगिनींचे काय होणार, या युवकांचे काय होणार? माझा असा विश्वास आहे की, ईश्वराने जी शक्ती आणि सामर्थ्य, जी समज आणि प्रतिभा आम्हाला दिली आहे, तशीच ती माझ्या दलित परिवारांनाही दिली आहे आणि माझ्या आदिवासी परिवारांनाही दिली आहे. पण, आम्ही ती लोकं आहोत, ज्यांना संधी मिळाली, आणि त्यांना संधी मिळाली नाही. जर संधी मिळाल्यानंतर आम्ही काही करणार असू, तर संधी मिळाल्यानंतर माझे दलित आणि आदिवासी बंधु-भगिनी सुद्धा तेवढेच चांगले काम करु शकतात आणि देशासाठी मोठे योगदान देऊ शकतात. आणि म्हणून, आयुष्याच्या प्रत्येक क्षेत्रात समाजातील शेवटच्या घटकाला पुढे येण्याची संधी मिळाली पाहिजे. त्याला कोणाच्या मेहरबानीने जगण्याची गरज पडली नाही पाहिजे, जर त्याच्याकडे पुरुषार्थ, श्रम, धाडस, बुद्धी, क्षमता असेल. जर थोडीसुद्धा सुविधा मिळाली तर तो नवे, भव्य असे स्वप्न साकार करणारे आयुष्य जगू शकतो आणि याच विचाराने स्टँड अप इंडिया ची कल्पना समोर आली. 15 ऑगस्ट रोजी लाल किल्ल्यावरुन मी घोषणा केली होती, स्टार्ट अप इंडिया, स्टँड अप इंडिया. स्टँड अप इंडिया, योजनेअंतर्गत 15 ऑगस्ट रोजी लाल किल्ल्यावरुन घोषणा केली होती की, भारतातील प्रत्येक बँकेची शाखा आपल्या क्षेत्रातील एक दलित, जर त्या ठिकाणी दलित वस्ती नसेल तर आदिवासीला आणि एका महिलेला कर्ज देईल. आज देशात सव्वा लाख बँक आहेत. एक लाखापेक्षाही जास्त ठिकाणी त्यांचा विस्तार झाला आहे. सामान्यरित्या जर एखादा उद्योग, व्यापर सुरू होत असेल तर प्रस्थापित शहरांमध्येच होतो आणि त्याठिकाणीच त्याचा विस्तार होतो. आमच्या या योजनेअंतर्गत सव्वा लाख बँक ज्यावेळी कर्ज देतील त्यावेळी सव्वा लाख ठिकाणी काही ना काही उद्योग सुरू होईल आणि अडीच लाख लोकांकडून अडीच लाख उपक्रम सुरू होतील. एका जिल्ह्यात, एका जागेवर, ज्याठिकाणी विकास आहे त्या ठिकाणीच नाही, हे विस्तारीत काम आहे आणि म्हणूनच प्रत्येक शाखेला सांगितले आहे की, तुमची जबाबदारी असेल की, तुमच्या क्षेत्रातील एखादा युवक, जो दलित वा आदिवासी असेल, एक महिला, या दोन व्यक्तींना तुम्ही कर्ज दिले पाहिजे आणि त्यांना नवीन व्यवसाय, उद्योग सुरू करण्यास मदत केली पाहिजे. तुम्ही कल्पना करु शकता की, आज जे नोकरी मागणारे (जॉब सिकर) आहेत ते नोकरी देणारे (जॉब क्रिएटर) होतील. जे आज नोकरी शोधत आहेत, ते नोकरी देणारे होतील. जर अशी अडीच लाख युनिट सुरू झाले तर, कोणी एका व्यक्तीला रोजगार देईल, कोणी दोन व्यक्तींना देईन, कोणी पाच व्यक्तींना देईन, आमच्या देशातील युवकांसाठी रोजगाराच्या नवीन संधी प्राप्त होतील. ही जी स्टँड अप योजना आहे. मुद्रा योजना आणि स्टँड अप योजनेत एक मोठा फरक आहे. मुद्रा योजनेत तारणाशिवाय उद्योजक बँकेकडून जर पुढे काही करायचे असेल तर पैसे घेऊ शकतो. पेपर विक्रेता, जर त्याला कमाई करायची असेल तर पैसे घेऊ शकतो. चहा विक्रेता, चणे विकणारे, धोबी, न्हावी, छोटे छोटे लोक ज्यांना व्याजाने पैसे घेण्याची वेळ येते. सावकार त्यांना लुटतात. जर त्याने एकवेळ पैसे घेतले तर तो व्याजाच्या चक्रातून बाहेरच येत नाही. आयुष्यभर तो कर्जबाजारी राहतो आणि देशात सहा कोटीपेक्षा जास्त लोक अशा कामात आहेत, जे देशाच्या आर्थिक कारभारात महत्वाचा घटक आहेत. छोटे छोटे लोक आहेत, लहान दुकानदार आहेत. कोणाला पाच हजार पाहिजेत, कोणाला दहा हजार पाहिजेत, कोणाला पन्नास हजार पाहिजेत. बँकेचा दरवाजा या लोकांसाठी बंद होता आणि ते इतके गरीब होते की कोणी त्यांची जबाबदारी घेत नसे. आम्ही मुद्रा योजने अंतर्गत अशा लोकांसाठी विनातारण कर्ज देण्याची सुविधा सुरू केली आहे. आताच अरुणजी सांगत होते की, आमचे लक्ष्य सव्वा लाख कोटीपेक्षाही कमी होते, पण आम्ही त्याच्याही पुढे गेलो आहेत आणि सुमारे सव्वा तीन कोटी पेक्षा जास्त लोकांनी याचा लाभ घेतला आहे. आज ते आपला व्यवसाय चालवत आहेत. आपल्या व्यवसायाचा विकास करत आहेत आणि व्याजाच्या जाचातून मुक्त आहेत, पण मुद्रा योजनेअंतर्गत दहा लाखांपर्यंतच कर्ज मिळते. ही जी दलित परिवारांसाठी योजना सुरू केली आहे, आदिवासी परिवारांसाठी योजना सुरू केली आहे, महिलांना उद्योजक बनवण्यासाठी ही जी योजना सुरू केली आहे, त्या अंतर्गत 10 लाखापासून एक कोटीपर्यंत रक्कम बँक त्यांना देईल आणि त्या बँकेच्या क्षेत्रात काम सुरू होईल आणि देशात एक लाखापेक्षा अधिक जागेवर काही ना काही काम सुरू होईल. एकटे उत्तर प्रदेश राज्य असेल, दिल्ली असेल, जयपूर, मुंबई, अहमदाबाद असेल असे नाही. तर छोट्या छोट्या जागी काम सुरू झाले पाहिजे. या देशाला पुढे न्यायचे आहे आणि म्हणून प्रत्येक बँकेच्या शाखेला..कोणतीही एक बँक, तिच्या शंभर शाखा आहेत आणि बँक दोनशे व्यक्तींना एकाच जागी देणार असेल, तर ते आम्हाला मान्य नाही. जर शंभर शाखा असतील तर, ज्या ठिकाणी शाखा असेल, त्याच ठिकाणी द्यावे लागेल, कारण त्या मागास भागाचाही विकास झाला पाहिजे. या योजनेअंतर्गत ही तरतूद करण्यात आली आहे. आज तुम्ही पाहिले असेल. सामान्य कुटुंबातील व्यक्ती, त्यांना एका योजनेअंतर्गत सहभागी केले आहे आणि मी भाई मिलिंद यांचे अभिनंदन करतो, की त्यांनी दलित युवकांमध्ये एक नवीन चेतना जागृत केली आहे. ते स्वतः उद्योजक आहेत, पण त्यांनी निश्चय केला आहे की, दलित युवकांना आत्मसन्मानाने जगणे, स्वतःच्या पायावर उभा राहणारे, देशाच्या विकासात योगदान देणारे असे तयार करायचे आहे. मला तर आश्चर्य वाटले, त्यांनी दलित महिलांचीही एक संघटना उभी केली आहे. मी त्यादिवशी गेलो होतो, तर 300 महिला उद्योजक, त्या कोट्यवधींचा कारभार पाहत आहेत, जर ही शक्ती असेल तर ही शक्ती लक्षात घेऊन एक योजना तयार केली तर देशाच्या विकासाचे नवे शिखर कसे गाठता येईल, याचे आम्ही उत्तम उदाहरण देऊ शकतो. माझ्यासाठी वैयक्तिरित्या आजचा कार्यक्रम हा उत्तमातील उत्तम असा मी समजतो कारण मी पाहत आहे की, माझे दलित बंधू, माझे आदिवासी बंधू यांच्या आयुष्यात परिवर्तन घडून येणार आहे. समाजामध्ये ते सन्मानपूर्वक आयुष्य जगतील. नव्या पिढीला रोजगार पुरवण्याचे बळ त्यांच्यामध्ये येईल. अशाप्रकारची रचना असणे, हे आपल्या समाजात एक मोठे परिवर्तन ठरणार आहे. आज आणखी एक कार्यक्रम यासोबत जोडला आहे. प्रमुख कार्यक्रम तर माझा स्टँड अप इंडिया हा होता, पण आमचे महेश शर्माजी, आपल्या परिसरात ई-रिक्षासाठी बऱ्याच दिवसांपासून प्रयत्नरत होते. त्यांचा आग्रह होता की, हा कार्यक्रम सुद्धा याचवेळी करावा. मी सांगितले, नक्की करु, आणि मला आता रिक्षावाल्यांच्या परिवारांसोबत चहासोबत चर्चा करण्याची संधी मिळाली आहे. मी त्यांचे म्हणणे ऐकत होतो. त्यांनी पूर्वी भाडयाची रिक्षा घेऊन, दिवसरात्र मेहनत करुन, आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह केला आहे. पण जास्त पैसे तर भाडयासाठी, ज्याच्याकडून रिक्षा घेतली आहे त्याला जात असत. स्वतःच्या खिशात फार कमी पैसे येत, मेहनत फार करावी लागत असल्यामुळे वय झाले की काम होत नसे, रिक्षा ओढण्याची ताकद राहत नसे. अशाप्रकारचे त्यांचे आयुष्य होते. भारत सरकारने एक नवीन योजना तयार केली. या योजनेअंतर्गत माझे मित्र भाई ब्रिजेश हे काम अतिशय चांगल्या पद्धतीने करत आहेत आणि पाच हजारपेक्षा जास्त, 5100 ई-रिक्षा वाटप आज होत आहे. आता हे लोक स्वतःच्या ई-रिक्षाचे मालक बनतील, जे कालपर्यंत भाडयाच्या रिक्षावर गुजराण करत होते. योजना अशी आहे की, दिवसाच्या कमाईतील थोडी रक्कम, थोडे पैसे घालून ते मालक बनतील. दुसरे, ई-रिक्षा असल्यामुळे शरीराला जे कष्ट पडत होते, ते कमी होतील. दिवसभर जास्त प्रवास होईल, जास्त काम होईल. आज एक मोबाईल ऍप्लीकेशनही सुरू केले आहे ओला (Ola). जो व्यक्ती मोबाईलवर हे डाऊनलोड करेल, त्याला एका क्लिकच्या माध्यमातून जवळच्या ई-रिक्षावाल्याकडे सूचना करता येईल. दोन-चार मिनिटात रिक्षा तुमच्यासमोर हजर असेल. आता मी रिक्षात बसून आलो. याच तंत्रज्ञानाने रिक्षा बोलावली होती आणि त्याच रिक्षात बसून मी आलो. खिशात पैसे नसले तरी चालेल, जर तुमचे जन-धन खाते असेल, रुपे कार्ड असेल तर मोबाईल फोनच्या माध्यमातून पाच रुपये, सात रुपये, दहा रुपये, जे काही भाडे असेल तर मोबाईलच्या माध्यमातून देऊ शकता, अगदी आरामात. पूर्वी चार व्यक्तींनी जरी रिक्षासाठी हात केला तर, कोणी रिक्षावाला पाहत नसे, आज तुम्ही मोबाईल फोनच्या माध्यमातून ऑटोरिक्षा, ई-रिक्षा बोलवू शकता. ई-रिक्षात बसून तुम्ही जाऊ शकता. या व्यवस्थेमुळे त्यांना ग्राहकाचा शोध घेत फिरण्याची गरज नाही, नाही तर ते इकडे-तिकडे पाहत असत, कोणी मिळते का, आता याची आवश्यकता नाही. ते एका जागी उभै राहतील, जशी मोबाईल फोनवर सूचना आली की पुढे जाईल. यामुळे त्याचा इंधनावरील खर्च होणार नाही. यात फ्युल बॅटरी आहे. ज्यापद्धतीने पाच हजार रिक्षा मिळाल्या आहेत, त्याच प्रकारे या रिक्षा चार्ज करण्यासाठी एनर्जी बँक सुद्धा तयार केली आहे. ज्याठिकाणी सौर ऊर्जेच्या माध्यमातून बॅटरी चार्ज होईल. तुमची ई-रिक्षा बॅटरी डाऊन झाली असेल तर तुम्ही त्या ठिकाणी जाऊन तुमची बॅटरी द्या, दुसरी घेऊन जा, चार्जिंगचे पैसे द्या, तुम्ही दिवसभर गाडी चलवू शकता. यामुळे शेकडो लोकांना सौर ऊर्जेच्या माध्यमातून बॅटरी चार्जिंग करण्याची दुकाने सुरू करण्याची संधी मिळेल आणि आग्रह असा आहे की, ही ई-रिक्षा ज्यांना मिळेल ते रिक्षाचे मालक नाहीत. जे फक्त चालक (ड्रायवर) आहेत आणि भाडयाची रिक्षा चालवत आहेत, म्हणजे गरीब व्यक्तीला मिळेल आणि गरीब, पीडित, शोषित, यांना आपल्या पायावर उभे राहण्याचे बळ मिळेल या दिशेने आमच्या सर्व योजना आज काम करत आहेत. त्याचा परिणाम असा आहे की, आज याठिकाणी 5100 ई-रिक्षा गरीब परिवारांच्या हाती जात आहेत आणि त्यांचे चेहरे पाहिल्यानंतर दिसत होते की, त्यांना सर्व माहिती आहे, आमचे प्रशिक्षण झाले आहे. काही दुरुस्ती करायची असेल तरे तेसुद्धा आम्हाला शिकवले आहे, ई-रिक्षा कशी चालवयाची याचे प्रशिक्षण दिले आहे, बँकेसोबत व्यवहार कसा करायचा हे शिकवले आहे. ऍपच्या माध्यमातून सूचना आली तर कसे जायचे हे शिकवले आहे, म्हणजे एकप्रकारे कौशल्य विकासाचे (स्कील डेव्हलपमेंट) काम या सर्व कुटुंबांमध्ये झाले हे. ई-रिक्षाच्या माध्यमातून पर्यावरणाचाही लाभ आहे. संपूर्ण जग ग्लोबल वार्मिंगने त्रस्त आहे. आम्हाला परदेशातून तेल आयात करावे लागत आहे, अरबो-खरबो रुपयांचा खर्च आहे. आता त्या तेलातही बचत होईल, कारण ई-रिक्षाची बॅटरी सौर ऊर्जेवर चालणार आहे. धूर होणार नाही, यामुळे सामान्य व्यक्तीच्या आरोग्यालाही फायदा आहे. जगभर ग्लोबल वार्मिंगची चिंता आहे, त्याचा उपायसुद्धा याच्या माध्यमातून मिळेल, त्या कामाचा आरंभ तुमच्या या शहरामधून होत आहे. मी अर्थमंत्री श्री अरुण जेटली यांचे अभिनंदन करतो, त्यांनी बँकींग क्षेत्र, तुम्ही पाहिले असेल, आपल्या देशात अर्थमंत्रालय म्हणजे कार्यालयीन फाईल्स, बिल पास करणे, न करणे याच्यापुढे अर्थमंत्रालयाचे काम देशाला माहित नव्हते. अर्थमंत्रालयाशी जोडणारे लोक म्हणजे, शेअर बाजारवाले, मोठे उद्योजक असत. प्रथमच तुम्ही पाहत असाल की, अर्थमंत्रालयाने जनतेमध्ये सहभागी होऊन जन-धन योजना, विमा योजना, जीवन ज्योती विमा योजना, मुद्रा योजना, स्टँड अप योजना, रुपे कार्ड, या माध्यमातून देशाचे अर्थमंत्रालय गरीब व्यक्तीशी जोडले आहे. ही 21 व्या शतकातील पहिली घटना आहे, बंधु आणि भगिनिंनो, प्रत्येक विभागाला कसे गरीबांच्या कामी लावले जाऊ शकते, गरीबांच्या विकासासाठी कसे कामाला लावले जाऊ शकते, याचे हे जिवंत उदाहरण आहे. आपल्या देशात बँकांचे राष्ट्रीयकरण झाले होते, गरीबींच्या नावावर. पण मला दुःखाने सांगावे लागत आहे की, स्वातंत्र्याच्या 70 वर्षानंतरही, देशातील 40 टक्के लोक असे होते, ज्यांना कधीच बँकेचे तोंड पाहण्याचे भाग्य लाभले नव्हते. आम्ही निर्णय घेतला. मागच्या वेळी मी 15 ऑगस्टला सांगितले होते, आणि काही दिवसांतच सर्व बँकेचे कर्मचारी, मी सार्वजनिकरित्या बँकांच्या सर्व कर्मचाऱ्यांचे अभिनंदन करतो, त्यांचे आभार मानतो. त्यांनी घरोघरी जाऊन, बँकेच्या कामकाजाची वेळ संपल्यानंतरही काम केले, शनिवार-रविवारी काम केले, देशातील गरीब व्यक्तींना बँकेचे खाते जोडून दिले. आम्ही सांगितले होते की, झिरो बॅलेन्स वर बँक खाते सुरू होईल. तुमचा एक रुपयाही असणार नाही. फोन, स्टेशनरीसाठीचा खर्च, आठ आणे तो ही होणार नाही. फक्त तुम्ही खाते सुरू करा. तुमचे बँक खाते सुरू करा. आम्ही गरीबांना सांगितले होते, तुमच्या पैशांची आवश्यकता नाही, फक्त तुम्ही जोडले जाणे महत्वाचे आहे. पण माझ्या देशातील गरीबांची श्रीमंती पाहा, देशाने श्रीमंतांची गरीबी पाहिली आहे, बँकांकडून पैसे घेऊन पळ काढणे, यावर उपाय शोधला जात आहे. पण एक गरीब व्यक्ती पाहा, ज्याला आम्ही म्हटले होते झिरो बॅलन्सवर तुमचे खाते सुरू करता येईल, पण त्याची इमानदारी पाहा, त्याची श्रीमंती पाहा, तो म्हणाला, नाही- नाही मोदीजी आम्ही असे करणार नाही, आम्ही काही देऊ इच्छितो. आज मी अभिमानाने सांगतो की पंतप्रधान जन-धन योजने अंतर्गत गरीबांनी जी बँक खाती सुरू केली आहेत, त्यात कोणी पन्नास रुपये, कोणी शंभर रुपये, कोणी दोनशे रुपये जमा केली आहेत. ही रक्कम 35 हजार कोटीपेक्षाही जास्त आहे. 35 हजार कोटी. ही आहे माझ्या देशातील गरीबांची श्रीमंती. देशातील गरीबांची श्रीमंती पाहून सरकारलाही वाटते, या गरीबांसाठी राबले पाहिजे. पूर्ण सरकार गरीबांसाठी स्व-स्वाहा करायची वेळ आली तरी हरकत नाही, या भावनेने मी कार्यरत आहे. मला वाटते की, देशातील गरीबांची देशाच्या विकासयात्रेत भागीदारी निश्चित झाल्यानंतरच देश पुढे जाईल. आमच्या सर्व योजना देशातील गरीबांना विकासयात्रेत भागीदार बनवण्यासाठी एका सुनिश्चित आराखड्याअंतर्गत सुरू आहेत. एकानंतर एक योजना, पहिल्या योजनेशी संलग्न दुसरी योजना. या सर्व योजनांअंतर्गत एक असे आर्थिक क्षेत्र ज्याला अद्याप स्पर्श झाला नव्हता, कोणी विचार केला नव्हता, अशा क्षेत्रात प्रवेश करण्याच्या दिशेने आम्ही प्रयत्नरत आहोत. मी पुन्हा एकदा अर्थमंत्रालयाचे सह्रदय अभिनंदन करतो. अर्थमंत्रालयाच्या अधिकारी चमूचे अभिनंदन करतो कारण त्यांनी देशाला उत्तम अर्थसंकल्प दिला. तसेच गरीबांसाठी एकानंतर एक अशा योजना तयार करुन गरीबांना बळ देण्याचे कार्य केले. म्हणून ते अभिनंदनासाठी पात्र आहेत. आज ज्या परिवारांना ई-रिक्षा मिळाली आहे, त्यांच्याशी मी बोललो आहे, पण बाकीचे लोक त्यावेळी नव्हते, त्यांना मी काही सांगू इच्छितो. ई-रिक्षावाले तुम्ही माझे एक काम करणार का? करणार? नक्की करणाश्र? तुम्ही मला वचन द्या की तुम्ही तुमच्या मुलांना शिकवणार. राजकीय व्यक्ती तुमच्याकडे मत मागण्यासाठी येतात, मी तुमच्याकडे तुमच्या मुलांच्या शिक्षणाची भीक मागत आहे. त्यातही तुम्ही मुलींच्या शिक्षणाकडे लक्ष द्या. तुम्ही पाहा, मग काही दिवसांतच तुम्हाला ई-रिक्षा चालवायची आवश्यकता राहणार नाही. तुमची मुले, तुमच्या परिवाराला एका नव्या उंचीवर नेतील. म्हणून सरकारच्या योजनांचा लाभ तुमच्या मुलांना सर्वात प्रथम मिळाला पाहिजे आणि तो शिक्षणाच्या रुपाने मिळाला पाहिजे. तुमचे आयुष्य तर बदलेल, भारताचे भविष्यही बदलेल आणि म्हणून मी आज ई-रिक्षा वाल्यांना शुभेच्छा देतो. माझे दलित कुटुंबियांना ज्यांना आजपासून स्टँड अप इंडिया अंतर्गत कर्जपुरवठा सुरू झाला आहे, सव्वा लाख शाखांमधून पुढे येऊन, त्याठिकाणचे युवक, या संधीचा लाभ घेतील आणि तेसुद्धा समाजत एक आघाडीचे उद्योजक, व्यापारी, धाडसी बनून देशाला नव्या रुपाने मदत करतील या अपेक्षेसह तुम्हा सर्वांचे खूप-खूप आभार।