संविधान दिनानिमित्त राज्यसभेत झालेल्या चर्चेदरम्यान पंतप्रधानांचे वक्तव्य

सभागृहाला आदरपूर्वक अभिवादन करतो. या महत्त्वाच्या विषयावर 50 सन्माननीय सदस्यांनी सविस्तरपणे आपले विचार मांडले. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या 125 व्या जयंतीनिमित्त एक चांगला उपक्रम आणि जेव्हा सर्व पक्षांच्या प्रमुखांसोबत अधिवेशनापूर्वी बैठक झाली होती, तेव्हा प्रत्येकाने एकमुखाने या उपक्रमाचे स्वागत केले होते, त्याला पाठिंबा दिला होता. तसे पाहिले तर या उपक्रमाचा मूळ विचार आमचा होता, असा आम्ही दावा करत नाही. माझ्या माहितीशिवाय आणखीही काही असू शकते. 2008 साली महाराष्ट्रात काँग्रेस सरकारने 26 नोव्हेंबर हा संविधान दिवस म्हणून साजरा करण्यास सुरुवात केली होती. त्यांनी आणखी एक चांगले काम केले होते ते म्हणजे राज्यघटनेचा प्रस्तावना शाळांमध्ये त्यांनी विद्यार्थ्यांकडून वाचून घेण्याचा उपक्रम घेतला होता. जेव्हा मी गुजरातमध्ये होतो, तेव्हा मला हा प्रयोग फार आवडला. कारण आपण 15 ऑगस्ट साजरा करतो, 26 जानेवारी साजरा करतो. 15 ऑगस्ट रोजी आपण क्रांतीकारकांना वंदन करतो, वृत्तवाहिन्यांवर चर्चा घडून येतात, वर्तमानपत्रांमध्येही छापून येते. 26 जानेवारीला फार काही होत नाही. परेडवरच सर्वांचे लक्ष केंद्रीत असते. भारतासारख्या लोकशाहीप्रधान देशात एक बाब निश्चित आहे, ती म्हणजे आमच्यासाठी चालता-बोलता मार्गदर्शन करणारा जर कोणता घटक असेल तर ती आपली राज्यघटना आहे. पुढे जाण्यासाठी जर कोणता मार्ग आहे तर ती आपली राज्यघटना आहे. कठीण प्रसंगांमधून सोबत चालण्यासाठी, एकमेकांना जोडण्याचे काम राज्यघटना करते. आपल्या येणाऱ्या पिढ्यांना आपण राज्यघटनेची माहिती करुन दिली पाहिजे. एवढेच नाही तर राज्यघटनेतील कलम काय आहेत, कोणत्या परिस्थितीत राज्यघटनेची निर्मिती झाली, कोण कोणत्या महापुरुषांनी कशाप्रकारे योगदान दिले आणि त्यांची दूरदृष्टी कशी होती. एवढा वैविध्यपूर्ण देश आणि तोही गुलामीच्या काळात त्यांना करावा लागलेला अडचणींचा सामना. या सर्वांना बाजूला सारुन भारताचा जो मूळ आत्मा आहे, भारताची जी मूळ विचारधारा आहे, त्याच्या प्रकाशात भारतासमोर जी आव्हाने आहेत, त्या आव्हानांचा सामना करण्यासाठी एखादी व्यवस्था विकसित करावयाची होती. हे काम किती महान होते. सभागृहातील सर्व महापुरुषांचे नाव देणे कठीण आहे, मात्र आम्ही सर्वांचा आदर करतो. हा कार्यक्रम संविधानसभेत बसलेल्या ऋषितुल्य व्यक्तीमत्वांना वंदन करण्यासाठी आहे. त्यांचा आदर करण्यासाठी आहे. आणि अशाप्रकारचा कार्यक्रम पूर्वी झाला नव्हता, तो काही गुन्हा ठरत नाही. आम्हाला सुचले आम्ही केले. यामागचा आमचा उद्देश असा आहे की, आगामी शतकांमध्ये पुढील पिढ्यांना हे सर्व समजले पाहिजे. असे नाही की, माझ्या पक्षातील एखादी व्यक्ती असेल तरच मी आठवण काढली पाहिजे. अशाप्रकारे देश चालत नाही. कोणत्या विचारांचे होते, कोणत्या पक्षाशी संबंधित होते या आधारावर आपण निर्णय घेऊ शकत नाही. हा देश म्हणजे प्रत्येकाच्या सकारात्मक योगदानाचा परिणाम आहे आणि प्रत्येकाच्या सकारात्मक योगदानाला आपल्याला जोडायचे आहे. तेव्हा कुठे राष्ट्र सार्वभौम होते आणि म्हणून 26 नोव्हेंबर साजरा करण्यामागे एक विचार आहे की, देश फक्त विचारप्रणालींमध्ये अडकून राहता कामा नये, जे संविधान सभेची जोडले होते त्यांच्या भावनांशी देश जोडला पाहिजे. आम्हाला यात काही शंका वाटत नाही की, त्या बैठकीत असलेले बहुतांश लोक काँग्रेसच्या विचारधारेचे होते. पण आमच्यामध्ये हे सांगण्याच हिमंत आहे की, आम्हाला त्यांचा अभिमान आहे. आमच्यामध्ये हिमंत आहे, आमच्यावर संस्कार आहेत त्यांचा आदर करण्याचे, त्यांचे अभिनंदन करण्याचे. हे आमचे संस्कार आहेत. याकडे आम्ही सकारात्मक दृष्टीकोनातून पाहिले पाहिजे. सूचना आल्या पाहिजेत, फार काही मोठ्या प्रमाणात आल्या नाहीत तरी चालेल पण आल्या पाहिजेत. कारण हे सभागृह आहे, याकडून फार अपेक्षा आहेत. याठिकाणी आपण पक्ष आणि विरोधी पक्ष, पक्ष आणि विरोधी पक्षापेक्षा कधी कधी निःपक्ष ही झाले पाहिजे. आगामी पिढ्यांना आपल्या राज्यघटनेविषयी कशाप्रकारे मार्गदर्शन करता येईल, राज्यघटनेप्रती त्यांची आस्था कशी वाढेल. निराशेच्या काळातही त्यांना वाटले पाहिजे की, हां काही लोक अशाप्रकारचे आहेत, गडबड सुरू आहे मात्र ही एक जागा अशी आहे की याठिकाणाहून कधी ना कधी सूर्यप्रकाश दिसून येईल. ही भावना आगामी पिढ्यांमध्ये निरंतर भरणे आवश्यक आहे. म्हणून हा संवादाचा एक प्रयत्न झाला आहे आणि म्हणून याठिकाणी हे यशस्वी झाले तर कनिष्ठ पातळीवर हे लवकरच झिरपेल. सरकारमध्ये असलेल्या आम्हा लोकांना वाटत नाही की प्रत्येकवेळी यावर अशाप्रकारची चर्चा होवो (वाद-विवाद), असे आम्ही म्हटलेही नाही. 125 वर्ष, बाबासाहेब आंबेडकर आणि त्यांचे योगदान आम्ही कमी लेखू शकत नाही. आम्ही त्यांची मोठ्या प्रमाणात झालेली उपेक्षाही पाहिली तसेच उपहासही पाहिला आणि नाईलाजाने त्यांचा स्वीकार केलेलाही पाहिला. मी मुद्दाम याठिकाणी आम्ही हा शब्द वापरत आहे, मी किंवा आपण ही भाषा मी वापरत नाही. खालून आज दबाव आला आहे की आज हा देश बाबासाहेब आंबेडकरांच्या महान कार्याला नाकारू शकत नाही. या वास्तवाचा आम्ही स्वीकार केला पाहिजे आणि म्हणून 125 वी जयंतीदिनी राज्यघटनेवर चर्चा होत आहे, बाबासाहेब आंबेडकरांवर चर्चा झाली पाहिजे. तसेच संविधासभेतील सर्व महापुरुषांना आम्ही वंदन करत आहोत. बाबासाहेब आंबेडकरांसह सर्वांना आम्ही वंदन करत आहोत. सर्वांचा आदर करत आहोत आणि हीच भावना घेऊन आगामी वाटचाल करावयाची आहे. एक मात्र खरे आहे की, आपल्या येथे कुटुंबांमध्ये ही बाब सांगितली जाते, समाजजीवनातही सांगितली जाते, लोककथांमध्ये सांगितले जाते. चांगल्या गोष्टींचे पुन्हा पुन्हा स्मरण केले पाहिजे. चांगल्या काळात तसेच कठीण काळातही याचे स्मरण केले पाहिजे. सामाजिक जीवनासाठी हे अनिवार्य आहे. एखादे मुल कितीही मोठे झाले तरी, जेव्हा तो आपले गाव सोडून जायला निघतो, दहावेळा जात असेल तरीही आई म्हणते की, बाळा, चालू गाडीत चढू नकोस, खिडकीतून बाहेर पाहू नकोस. मूल मोठे झाले आहे, यापूर्वी दहावेळा बाहेर गेला आहे. त्यावेळीही त्याने हे ऐकले आहे. पण आईचे मन म्हणते की, मुलाला पुन्हा एकदा आठवण करुन दिली पाहिजे, बाळा काळजी घे. ही आपली परंपरा आहे. म्हणून डॉ कर्णसिंहजी जे याठिकाणी बसले आहेत. ते माझ्यासमोर मोठ्या प्रमाणात संस्कृत श्लोक आणून ठेवतील, कारण आपल्याकडे म्हटले जात असे करत-करत अभ्यास के जड़मति होत सुजान ।