लुधियाना येथे राष्ट्रीय एमएसएमई पुरस्कार वितरण प्रसंगी पंतप्रधानांनी केलेले भाषण

देशाच्या कानाकोपऱ्यातून आलेले लघु उद्योगांशी संबंधित बंधू-भगिनींनो , साधारणपणे असे म्हटले जायचे की, दिल्ली खूप दूर आहे ; आणि तसेच व्हायचे. एवढा मोठा विशाल देश , मात्र प्रत्येक लहान मोठी कामे दिल्लीतच व्हायची . आम्ही ती परंपरा बदलली. आमचा प्रयत्न आहे कि दिल्लीनंतरही , दिल्लीच्या बाहेर देखील खूप मोठा भारत आहे. हे आपण स्वीकारायला हवे . म्हणूनच आता दिल्ली दूरस्थ नाही , दिल्ली समीपस्थ , दिल्ली जवळ आहे ही जाणीव आहे. गेल्या काही दिवसात भारत सरकारने जेवढ्या नवीन नवीन योजना लागू केल्या , सर्व योजना भारताच्या वेगवेगळ्या केंद्रांमध्ये केल्या गेल्या. कधी कोलकात्यात, कधी रांचीमध्ये तर कधी रायपूरमध्ये , कधी भुवनेश्वर , चेन्नई , तर कधी सोनीपत हरियाणा येथे. प्रत्येक राज्याचे स्वतःचे एक माहात्म्य असते ,स्वतःची एक शक्ती असते आणि आज माझ्यासाठी आनंदाची गोष्ट आहे की लुधियानामध्ये लघु उद्योग क्षेत्राचा एक लघु भारत आज माझ्यासमोर आहे. भारताच्या कानाकोपऱ्यातून या क्षेत्रात काम करणारे लोक येथे उपस्थित आहेत . माझे सौभाग्य आहे की या क्षेत्रात योगदान देणाऱ्या सर्व उद्योजकांना सन्मानित करण्याची मला संधी मिळाली आहे . तसेही आज ज्यांचा सन्मान होणार आहे , हि संख्या सुमारे २५० इतकी आहे . कारण गेली अनेक वर्षे या जुन्या सरकारांनी देखील अनेक कामे माझ्यासाठी शिल्लक ठेवली आहेत. माझ्यासाठी खूप आनंदाची गोष्ट असती , जर त्या सव्वादोनशे -अडीचशे विजेत्यांना मी स्वतः भेटलो असतो , त्यांना सन्मानित केले असते , त्यांना केवळ भेटल्यामुळे त्यांची थोडी ऊर्जा मला मिळाली असती , जी देशासाठी उपयोगी पडली असती . मात्र वेळेला मर्यादा असतात. जर ही ऊर्जा २५० लोकांना देण्याची परंपरा सुरु असती तर येथे निम्मे लोकच राहिले असते. म्हणून आयोजक म्हणाले की शक्य असेल तर प्रत्येक राज्यातून एकेकाला प्रतिनिधी म्हणून तुमच्या हस्ते सन्मानित करू , नंतर मंत्रिमंडळाकडून प्रत्येकाला सन्मानित केले जाईल . मात्र माझ्याकडून तुम्हा सर्वाना ,तुमच्या यशस्वी प्रवासासाठी , तुमची भविष्यातील स्वप्ने साकारण्यासाठी अनेक अनेक शुभेच्छा , केवळ शुभेच्छाच नाही , भारताच्या आर्थिक जीवनात परिवर्तन घडवून आणण्यासाठी विकेंद्रीकृत अर्थव्यवस्थेला बळकटी द्या, सूक्ष्म आणि लघु उद्योगांना बळ द्या, जागतिक बाजारपेठ डोळ्यासमोर ठेवून पुढे जा , या सुरेख विचारासह भारत सरकार पूर्णपणे तुमच्या सोबत आहे, खांद्याला खांदा लावून तुमच्या बरोबर चालण्यासाठी तयार आहे. मला विश्वास आहे की , ज्याप्रकारे, आज जगातील वेगाने वाढणाऱ्या ज्या अर्थव्यवस्था आहेत , मोठी अर्थव्यवस्था ज्याला म्हणतात , त्यामध्ये भारत ही सर्वात वेगाने वाढणारी अर्थव्यवस्था आहे , दोन वर्षे दुष्काळ असूनसुद्धा . आपला शेतकरी हवालदिल झाला होता , कृषी उत्पादनात मोठी घट झाली होती , तरीदेखील उत्पादन क्षेत्राने , विशेषतः या सूक्ष्म आणि लघु उद्योगांनी कमाल करून दाखवली आणि भारताचा विकास दर केवळ खाली घसरू दिला नाही , तर तो वाढवण्यात खूप मोठे योगदान दिले आणि त्याचा परिणाम हा झाला की जागतिक बँक असो, आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी असो , पत मानांकन संस्था असो , एका सुरात सर्व जग म्हणत आहे कि भारताच्या आर्थिक घडामोडी , जिथे संपूर्ण जग २००८च्या वेळच्या स्थितीत आले आहे , मंदी आहे, एकटा भारत देश आहे, जो जागतिक अर्थव्यवस्थेला बळ देत आहे आणि त्यामागे निर्मिती क्षेत्र , सेवा क्षेत्राचे देखील खूप मोठे योगदान आहे . आज येथे आणखी तीन प्रकारच्या कार्यक्रमात सहभागी होण्याची मला संधी मिळाली . सर्वप्रथम, पंजाबमधील गावातील माता-भगिनी , प्रतीकात्मक स्वरूपात ५०० माता-भगिनींना चरखा देण्याची मला आज संधी मिळाली आणि सध्या आपण जो खादीवर भर देत आहोत , सुतकताईचे दर वाढवत आहोत , या सर्वांचा परिणाम हा आहे कि ज्या कुटुंबांमध्ये एक चरखा आहे , तेवढ्या माता-भगिनी , मी सर्व माता-भगिनींशी बोलत होतो , सरासरी दीडशे रुपयांपेक्षा अधिक दररोजची त्यांची कमाई आहे . एक प्रकारे, गृह उद्योगाच्या माध्यमातून , खादीच्या माध्यमातून एक स्वावलंबी जीवन जगण्यासाठी , स्वयंरोजगाराला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि महात्मा गांधींचे जे स्वप्न होते , अर्थव्यवस्थेचा हा पाया देखील मजबूत करण्याचे , त्यात देखील योगदान देण्याच्या दिशेने आज एक महत्वपूर्ण काम खादीच्या माध्यमातून करण्यात आले आहे . नंतर मी त्यांच्या स्टॉलवर गेलो होतो . तुम्हाला देखील मी विनंती करतो कि जरा पहा . पूर्वी जो आपण विचार करायचो , तो काळ बदलला आहे . आज खादीची गुणवत्ता पहा ,खादीचे वेष्टन पहा, खादीने कंपनी जगताशी स्पर्धा करण्याच्या दृष्टीने स्वतःला सादर करण्याचा यशस्वी प्रयत्न केला आहे . एक गोष्ट खरी आहे कि जेव्हा स्वातंत्र्याची चळवळ सुरु होती , तेव्हा खादीचे स्वतःचे एक महत्व होते . त्याकाळचा मंत्र होता ‘देशासाठी खादी ‘ . आता देश स्वतंत्र आहे आपल्याला आर्थिक क्रांतीच्या दिशेने जायचे आहे आणि म्हणूनच आजचा मंत्र आहे, ‘फॅशनसाठी खादी ‘. स्वातंत्र्यापूर्वी जो ‘देशासाठी खादी ‘ होता, स्वातंत्र्यानंतर ‘फॅशनसाठी खादी ‘. जर आपण खादीला प्रोत्साहन दिले तर ती देखील गाव ,गरीब ,सामान्य व्यक्तीच्या आर्थिक जीवनात परिवर्तन घडवून आणेल . ती आणण्याची शक्ती त्यामध्ये आहे . मी नेहमी लोकांना आग्रह करतो कि जरुरी नाही तुम्ही खादीधारी बना . खालपासून वरपर्यंत प्रत्येक गोष्ट खादीची असावी असा माझा आग्रह नाही . मात्र तुमच्या घरात पन्नास प्रकारची वस्त्रे असतात ,तर त्यात काही खादीचे देखील कपडे असायला हवेत. जर भारतातील प्रत्येक कुटुंबात काहींना काही खादीची वस्तू असेल आणि दिवाळीत जर आपण काही ना काही खादीचे विकत घेतले तर गरीबाच्या घरी दिवाळीचा दिवा लागेल . यापेक्षा मोठा जीवनातील आनंद काय असू शकतो. आज मला त्या सर्व कुटुंबातील माता-भगिनींचा आशीर्वाद घेण्याची संधी मिळाली. आज आणखी एक महत्वपूर्ण काम या पंजाबच्या धरतीवर होत आहे . आणि जेव्हा मी पंजाबच्या धरतीवर म्हणतो , तेव्हा त्याचे आपले एक महत्व आहे . यावर्षी आपण गुरु गोविंद सिंग यांची ३५० वी जयंती साजरी करत आहोत आणि आज मी पंजाबच्या धरतीवर आलो आहे , तेव्हा गुरु गोविंद सिंग यांचे पुण्यस्मरण करतानाच त्यांनी जी एक गोष्ट सांगितली होती त्याचा उल्लेख करू इच्छितो . गुरु गोविंद सिंग यांनी म्हटले होते कि ‘मानस कि जात सबई ,एक पहचान वो’ . मनुष्याची एकच जात आहे , त्यात कुणी उच्च-नीच ,स्पृश्य-अस्पृश्य असा भेदभाव नाही . गुरु गोविंद सिंग यांनी त्या काळी जात-पात , स्पृश्य-अस्पृश्य याविरोधात आवाज उठवला होता .मात्र आपल्याला माहित आहे कि समाजात आपल्या विकृती आज देखील, आपल्या दलित बांधवांबरोबर कधी-कधी अशा घटना घडलेल्या ऐकायला मिळतात, मान शरमेने खाली झुकते. स्वातंत्र्याच्या ७० वर्षांनंतर आता आपण आणखी प्रतीक्षा नाही करू शकत . आपल्याला आपल्या दिशेची धार अधिक तेज करावी लागेल आपल्या कार्याची व्याप्ती बदलावी लागेल विस्तृत करावी लागेल. आदिवासी असो, दलित असो, जेवढ्या इच्छा-आकांक्षा भारताच्या अन्य तरुणांमध्ये आहेत .त्याहीपेक्षा अधिक आकांक्षा आज माझ्या दलित बंधू-भगिनी आणि माझ्या आदिवासी बंधू-भगिनीमध्ये आहेत. जर त्यांना संधी मिळाली तर भारताचे भाग्य बदलण्यात ते देखील आपल्या मागे राहणाऱ्यांमधील नाहीत . ते आणखी जास्त योगदान देऊ शकतात. आपल्या देशात, आपले मिलिंदजी दलित समाजातील आहेत , स्वतः उद्योजक आहेत . त्यांनी संपूर्ण देशभरात एक संघटना उभी केली आहे . दलित समाजातील उद्योजकांचे दलित चेम्बर ऑफ कॉमर्स त्यांनी सुरु केले आहे . मला एकदा त्यांच्या समारंभात जाण्याची संधी मिळाली . भारतातील सर्वात मोठे उद्योजक जे ५०० कोटी पेक्षा अधिक व्यापार करतात , १०००हुन अधिक संख्येने, त्या कार्यक्रमात जाण्याची मला संधी मिळाली तिथे मला काही माता-भगिनी भेटल्या , ज्या दलित कुटुंबातील होत्या ,उद्योजिका होत्या. त्या म्हणाल्या कि आमच्या महिलांच्या संघटनेतदेखील ३०० हुन अधिक दलित उद्योजक महिलांची देखील एक संघटना आहे. आणि त्या १०० कोटीपेक्षा अधिक उलाढाल करतात. जेव्हा मी त्यांना भेटलो, तेव्हा माझ्या मनात आले कि याला आपण आणखी बळ द्यायला हवे आणि हे जे अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती , यामध्ये जी उद्यमशीलता आहे , त्याला प्रोत्साहन द्यायला हवे . म्हणूनच आज येथे जे आम्ही गेल्या अर्थसंकल्पात घोषित केले होते ,त्या अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमातीतील उद्योजकांसाठी एक केंद्र स्थापन करण्याबाबत , या लुधियानाच्या धरतीवर , संपूर्ण देशासाठी या योजनेचा मी शुभारंभ करतो. यामुळे माझे जे दलित बंधू-भगिनी आहेत , जे आदिवासी माझे बंधू-भगिनी आहेत , जे नोकरी मिळवण्यासाठी रांगेत उभे राहू इच्छित नाहीत . जे असे आयुष्य जगू इच्छितात, स्वतः अन्य लोकांना रोजगार देण्याची ताकद निर्माण करू असा ज्यांचा स्वभाव आहे , स्वप्न आहे ,त्यांच्यासाठी मी काही काम करू इच्छितो. बँकांना सांगितले आहे, ‘स्टार्ट -अप भारत,स्टॅन्ड -अप भारत ‘ या कार्यक्रमांतर्गत देशभरात सव्वा लाख बँकांच्या शाखा आहेत ,राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या . मी अन्य बँकांबाबत बोलत नाहीये, सहकारी वगैरे वेगळ्या. प्रत्येक बँकेची शाखा एका महिलेला, एका अनुसूचित जातीला ,एका अनुसूचित जमातीला एक कोटी रुपयांपर्यंत बँकेकडून निधी देईल आणि त्यांना उद्योजक बनायला मदत करेल. बघता-बघता सव्वा लाख शाखा अशा पावणेचार उद्योजकांना जन्म देऊ शकतात . किती मोठे क्रांतिकारी पाऊल उचलता येऊ शकते ? आपले दलित बंधू-भगिनी जे निर्मिती करतील , भारत सरकार ज्या वस्तूंची खरेदी करते , आम्ही राज्य सरकारांना विनंती केली आहे कि जे आपले दलित आणि आदिवासी उद्योजक आहेत , ते जे उत्पादन करतील , चार टक्के त्यांच्याकडून खरेदी करावी जेणेकरून त्यांना सहजपणे एक बाजारपेठ मिळेल आणि त्यांचे मनोबल वाढेल , समाजातील त्या वर्गाना आर्थिक घडामोडींच्या प्रवाहात आणायचे आहे जेणेकरून देशाला एका नव्या आर्थिक उंचीवर घेऊन जाण्यासाठी नवनवीन शक्तींचा स्रोत आपल्याला मिळत राहील , त्या दिशेने काम करण्याचा प्रयत्न याद्वारे होत आहे. आज येथे आणखी एका प्रकल्पाचा शुभारंभ होत आहे , झेड , ‘शून्य परिणाम, शून्य विकल्प’ . तुम्ही सर्व ही गोष्ट बऱ्यापैकी जाणता कि आता सामान्य व्यक्ती ग्राहक देखील दर्जाबाबत तडजोड करायला तयार नसतो .सुरुवातीला आपण भारतातील बाजारपेठच पाहत होतो आणि विचार करत होतो कि या वस्तू आहेत त्या शहरी भागातील थोड्या शिकल्या-सवरलेल्या लोकांमध्ये खपून जातील , याचे फिनिशिंग थोडे खराब आहे , असे करूया , ते द्वितीय श्रेणी , तृतीय श्रेणीतील शहरांमध्ये विकूया आणि हे जे अगदी साधे दिसत आहे , ते जरा गावात गेले तर विकले जाईल. बहुतांश आपल्या लोकांची विचारसरणी भारतातील बाजारपेठ ध्यानात ठेवून आहे , आणि शेवटी हा एवढा मोठा देश आहे , त्यामुळे काही वस्तू पडून तर राहत नाहीत , कोणी कपडे तयार केले , चांगल्या दर्जाचे असतील तर मोठ्या शहरात जातील आणि जरा हलक्या प्रतीचे असतील तर चला , गावातील बाजारात ठेवू , विकले जाईल. आता तो काळ नाही. विचार बदलत आहे. मात्र सर्वात मोठी गोष्ट म्हणजे भारताचा लघु उद्योजक , भारतातील सूक्ष्म उद्योजक हे केवळ भारतातील बाजारपेठ लक्षात घेऊन आपला व्यवसाय करणार का ? जर देशाची उत्तम रीतीने सेवा करायची असेल तर आपल्या सर्वांचे उद्दिष्ट असायला हवे कि आपण गुणवत्ता नियंत्रणात जागतिक दर्जा स्वीकारु आणि जगातील बाजारपेठेत आपला पाय रोवण्यासाठी भारताची ओळख बनवण्यासाठी प्रयत्न करू. दुसऱ्या जागतिक युद्धानंतर जपान उध्वस्त झाला होता. कोणी कल्पना करू शकत नव्हते कि जपान पुन्हा उभा राहील . मात्र त्यांच्या छोट्या-छोट्या लघु उद्योगांनी दर्जात तडजोड न करता निर्मिती क्षेत्रात पावले उचलली . आपणा सर्वाना माहित आहे , आपण १५-२० वर्षांपूर्वी बाजारात एखादी वस्तू खरेदी करायला जात होतो आणि जर त्यावर लिहिले असेल, मेड इन जपान , तर आपण कधी विचारत नव्हतो कि कोणत्या कंपनीने बनवले , किंमत विचारायचो, घेऊन यायचो कारण विश्वास असायचा कि दर्जात कोणतीही तडजोड नसेल. अशा प्रकारे भारताची ओळख जगातील कोणत्याही बाजारात निर्माण होऊ शकणार नाही का , त्यांनी वाचले कि मेड इन इंडिया , ते डोळे बंद करून विचार करतील कि हे योग्य असेल, चांगले असेल वाजवी दरात बनले असेल आणि तो घ्यायला तयार होईल. हे स्वप्न उराशी बाळगून आपल्याला वाटचाल करायची आहे आणि हे स्वप्न पूर्ण करायचे असेल तर शून्य दोष ही त्याची पहिली अट असेल. आणि कधी-कधी एखादा एखादा दोष खूप मोठे नुकसान करू शकतो. जर एका नाविकाला होडी घेऊन समुद्रात जायचे आहे , तर तो आपल्या होडीचे व्यवस्थित निरीक्षण करतो . कुठे छोटेसे भोक नाही ना ,हे तो पाहतो. कुणी असे म्हणेल कि एवढी मोठी बोट आहे , कोपऱ्यात एखादे छोटे भोक तर आहे , काळजी करू नका, निघा. तो जाणार नाही. त्याला माहित आहे कि एक छोटेसे भोक देखील त्याला परत येण्यासाठी कधी मदत करणार नाही , जीवन तिथेच संपेल. निर्मिती करणाऱ्यांच्या डोक्यात हे उदाहरण असायला हवे शून्य दोष असेल तरच मी जगात माझी ताकद पोहोचू शकेन आणि म्हणूनच प्रमाणीकरण , दर्जा नियंत्रण आणि त्यातूनच ब्रॅण्डिंग निर्माण होते. जागतिक बाजारपेठ आपली प्रतीक्षा करत आहे . काही लोकांना वाटते कि आपण तर एक छोटी व्यक्ती आहोत , छोटेसे यंत्र आहे, तीन कामगार आहेत-पाच कामगार आहेत -दहा कामगार आहेत,आपण काय जग पाहणार. असा विचार करू नका . आज जगात अंतराळ क्षेत्रात, उपग्रहांच्या जगात , जग भारताला अव्वल मानते. आपण मंगळ मोहीम केली. आपण मंगळयानात यशस्वी झालो आणि जगात भारत हा पहिला देश आहे जो पहिल्याच प्रयत्नात मंगळयानात यशस्वी झाला. आपल्या तरुणांची बुद्धिमत्ता, सामर्थ्य पहा . किती खर्च आला असेल. लुधियानामध्ये जर तुम्हाला ऑटोरिक्षातून एका ठिकाणाहून दुसरीकडे जायचे असेल तर बहुधा एक किलोमीटरसाठी ८-१० रुपये पडत असतील . आपण मंगळयान तयार केले . एक किलोमीटरसाठी केवळ ७ रुपये खर्च आला . एवढेच नाही, अमेरिकेत हॉलिवूडचे जे चित्रपट बनतात , हॉलिवूडच्या चित्रपटाला जितका खर्च येतो त्यापेक्षा कमी खर्चात भारताच्या वैज्ञानिकांनी , शास्त्रज्ञांनी तंत्रज्ञांनी मंगळ मोहीम कमी खर्चात करून दाखवली. एवढे मोठे यश, त्याचा जर इतिहास पहिला तर लक्षात येईल कि आज जे जगात , अंतराळ क्षेत्रात आपले नाव आहे , कधी काळी हा अंतराळ दुनियेचा कारभार कुठे होत होता , बंगलोर आणि भारतातील वेगवेगळ्या ठिकाणी ,लोकांच्या मोटार गॅरेजची जी रिकामी जागा पडून होती , तिथे दोन-चार लोक मिळून हे काम करायचे आणि कधी तुम्ही सुरुवातीच्या दिवसातील छायाचित्र पाहिली असतील तर दोघेजण सायकलवर , उपग्रहाचा एक भाग सायकलवर बांधून ओढत नेत आहेत कारण तो आकाशात जाणार आहे. कोणी कल्पना करू शकतो कि त्या दिवशी ज्याने पहिले असेल कि सायकलवरून उपग्रहाचा एक भाग घेऊन जाणारा हा देश आज जगात आपला दबदबा निर्माण करेल . लघु उद्योजकांसाठी , त्यांच्या मनात हे स्वप्न असायला हवे कि भले आज आमची वस्तू छोटी वाटत असेल , साधारण वाटत असेल , मात्र त्यामध्ये खूप मोठ्या उंचीवर पोहोचण्याची अंतर्गत क्षमता आहे , याची जाणीव ठेवून जर आपण काम केले तर आपण त्या उंचीवर पोहोचू शकतो. ती स्वप्ने उराशी बाळगून चालायला हवे. काळ बदलला आहे. उत्पादनाचे जेवढे महत्व आहे , कधी-कधी वाटते कि त्यापेक्षा जास्त महत्व वेष्टनाला आले आहे. कधी-कधी आपला माल उत्तम असतो मात्र वेष्टनातील कंजूषपणामुळे आपण मार खातो. जेव्हा पंडित नेहरू यांचे सरकार होते तेव्हा आयुर्वेदाला पुनरुज्जीवित करण्यासाठी एक आयोग स्थापन करण्यात आला होता आणि त्या आयोगाचे काम होते आयुर्वेद आपला पारंपारिक औषधोपचार आहे , तो नामशेष होत चालला आहे , त्याला पुनरुज्जीवित कसे करता येईल . तो लोकप्रिय कसा करता येईल यासाठी हाथी आयोग नेमला होता,जयसुख लाल हाथी म्हणून होते. त्यांनी त्याबाबत अहवाल सादर केला होता. तो अहवाल वाचण्यासारखा होता. त्या अहवालाच्या पहिल्या पानावर एक खूप महत्वपूर्ण गोष्ट लिहिली आहे. त्यांनी लिहिले आहे कि आयुर्वेदाला जर प्रोत्साहन द्यायचे असेल तर सर्वप्रथम त्याच्या वेष्टनावर लक्ष द्यायला हवे. हे कागदाच्या पुडीत जे आयुर्वेदिक औषध दिले जाते ,जगभरात ते चालणार नाही. त्याचे वेष्टन बदलायला हवे , आपोआप आयुर्वेदिक औषधे विकली जातील. पहिली सूचना त्यांनी केली होती , आणि मी हे ६० च्या दशकातील सांगतो आहे . आज तर आपण जाणतो कि वेष्टनाचे किती महत्व वाढले आहे ते. आपण देखील आपल्या उत्पादनाबरोबर वेष्टनाला देखील तेवढेच महत्व द्यायला हवे. आणि जसा देश. जर आपण ज्या देशाला इंग्रजी माहित नाही , जर तिथे तुम्ही तुमचे उत्पादन वेष्टनावर इंग्रजीत लिहून विकले तर कसे विकले जाईल.? तुम्हाला त्यांच्या भाषेत वेष्टन बनवावे लागेल. म्हणूनच प्रत्येक गोष्टीत शून्य दोष.सध्या या झेड योजनेंतर्गत एक मोठी स्पर्धा घेण्याचा प्रस्ताव आहे. कांस्य पुरस्कारापासून प्लॅटिनम पुरस्कारापर्यंत पाच वेगवेगळ्या स्तरावर बक्षिसे दिली जातील आणि खूप सुंदर पारितोषिके दिली जातील. कुणी प्लॅटिनम पुरस्कारापर्यंत थेट पोहोचू शकणार नाही. प्रथम त्याला खालच्या स्तरापासून पाच स्तर करत -करत पुढे जावे लागेल आणि त्याला विशेष मान्यता मिळेल. आणि त्या मान्यतेअंतर्गत जागतिक बाजारपेठेत त्याची ओळख बनेल . आमचा प्रयत्न आहे आणि माझे उद्योजकांना निमंत्रण आहे कि या ‘शून्य दोष शुन्य परिणाम’ अभियानात कमीत कमी १० लाख उद्योग या स्पर्धेत सहभागी व्हावेत . ५० निकष ठरवण्यात आले आहेत . त्या ५० निकषांसाठी स्वतःला सज्ज ठेवा. काही त्रुटी असतील तर दूर करा. तुम्ही पहाल , जागतिक बाजारपेठेसाठी आपली उत्पादने आपले स्थान बनवणे सुरु करतील आणि भारत सरकारचा हा प्रयत्न , हे प्रमाणीकरण जे आहे ते जगात उपयोगी पडेल. त्या दिशेने एक महत्वपूर्ण पुढाकार आज येथे घेण्यात आला आहे. जेव्हा मी शून्य परिणामांबाबत बोलतो, तेव्हा, जगातील देश, त्यांचे देखील स्वतःचे एक धोरण असते. जर तुमचा माल जगातील बाजारात पोहोचत असेल आणि जगातील एखाद्या स्वयंसेवी संस्थेने आवाज उठवला कि भारतातून अमुक एक वस्तू येत आहे , मात्र जर पर्यावरणाचे नुकसान करून उत्पादन होत असेल तर आम्ही त्या उत्पादनावर बहिष्कार टाकू. एवढासा आवाज जरी कुणी उठवला तरी तुमचा माल त्या देशात जाणे बंद होईल. अशा स्थितीत असे मानून चला कि ५ वर्षे -१० वर्षे कालावधीत असे काही लोक जन्माला येतील जे भारतीय उत्पादनांना आपल्या देशात प्रवेश करण्यापासून रोखण्यासाठी पर्यावरणाचा आधार घेतील. आपण आतापासून तयारी करायला हवी कि आपल्या उत्पादनामुळे पर्यावरणावर शून्य परिणाम होईल. शून्य नकारात्मक परिणाम होईल. त्यावर आपण भर द्यायला हवा आणि डंका वाजवून आपण जगाला सांगू कि आम्ही असे उत्पादन आणले आहे जे मानवजातीचे भाग्य देखील सुरक्षित ठेवते , भविष्यदेखील सुरक्षित ठेवते आणि तुमच्या गरजांची देखील उत्तम प्रकारे पूर्तता करते. म्हणूनच ‘शून्य परिणाम ,शून्य दोष’ हा मंत्र आम्हाला पुढे न्यायचा आहे. भारत सरकारने आणखी एक महत्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे आणि मला वाटते कि तुम्ही याचा लाभ उठवावा. पूर्वी भारत सरकार अशा प्रकारची जी प्रमाणपत्रे देत होते ,पुरस्कार देत होते तेव्हा तुम्ही ते आपल्या कार्यालयात लटकवत होतात. कुणी आले तर त्यांना दाखवत होतात , मात्र आता आम्ही त्याची प्रतिष्ठा अधिक व्यापक करू इच्छितो. भारत सरकार कायदेशीरपणे तुम्हाला या गोष्टीची परवानगी देत आहे कि तुम्हाला हे जे पुरस्कार मिळाले आहेत, तुम्हाला त्याचा जो लोगो मिळाला आहे तो आता तुम्ही तुमच्या कारखान्यातील जे कामगार आहेत त्यांच्या गणवेशावर लावू शकता . तुम्ही जर वर्तमानपत्रात जाहिरात देत असाल तर या लोगोचा वापर करू शकता कारण आता तो तुमच्या मालकीचा झाला. यामुळे आता तुम्हाला त्याचा अभिमान वाटेल. यापूर्वी एवढी बंधने होती कि तुम्ही त्याचा वापर करू शकत नव्हता , आम्ही त्यात शिथिलता आणण्याचा निर्णय घेतला जेणेकरून तुम्ही त्याचा योग्य प्रकारे उपयोग करू शकाल आणि यामुळे तुमचा जो कामगार असेल , जेव्हा त्याच्या छातीवर तो लावलेला असेल तेव्हा तो म्हणेल कि मी त्या कंपनीत काम करतो जी पुरस्कार विजेती कंपनी आहे आणि देशाच्या विकासात एवढे मोठे योगदान देणाऱ्या कंपनीत मी नोकरी करतो. त्याला देखील अभिमान वाटेल. त्या दिशेने काम करण्याबाबत आम्ही विचार केला आहे. असे अनेक विषय आहेत , जे मी आपल्यासमोर मांडले , या सर्व योजनाबाबत. आज लुधियानाच्या या धरतीवरून नवीन गती लाभली आहे. मी पुन्हा एकदा उत्पादन क्षेत्राला खूप महत्व देतो. स्टार्ट-अप ही आपली ताकद आहे. मुद्रा योजनेच्या माध्यमातून बँकांमधून मोठ्या प्रमाणात छोट्या-छोट्या व्यावसायिकांना पैसे देण्याचे काम केले आहे. तुम्हाला आश्चर्य वाटेल कि योजना सुरु होऊन आता सव्वा दीड वर्ष झाले आहे . दीड वर्षात सुमारे साडे तीन -पावणेचार कोटी व्यावसायिकांना दोन लाख कोटी रुपये बँकेतून हमी शिवाय देण्यात आले . त्यात नवीन रोजगार निर्मितीची ताकद आहे आणि चांगली गोष्ट ही आहे कि ह्या ज्या पावणे चार कोटी लोकांना दोन लाख कोटी रुपये मिळाले आहेत त्यामध्ये बहुतांश सुमारे ७० टक्के महिला आहेत , दलित, मागास वर्गातील लोक आहेत . ते काही करू इच्छितात. मुद्रा योजनेच्या माध्यमातून त्यांना ही संधी देण्यात आली आहे. आज तुम्ही पाहिले असेल कि उद्योजकांबरोबरच आम्ही बँकांनादेखील सन्मानित केले कारण आम्ही बँकांनादेखील स्पर्धेत आणू इच्छितो, कि सूक्ष्म आणि लघु उद्योगांना कोण त्वरित पैसे देतो , कोण जास्त पैसे देतो, कोण जास्त मदत करतो, अशा प्रकारे बँकांनादेखील आम्हाला प्रोत्साहित करायचे आहे. जेणेकरून बॅंकांमध्येही लघु उद्योजकांना पैसे देण्याबाबत स्पर्धा निर्माण व्हावी, त्यांच्यात स्पर्धा असावी आणि या छोट्या उद्योजकांना आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागू नये यासाठी जास्तीत जास्त व्यवस्था उभी राहावी,असे अनेक पैलू आहेत. त्या सर्व पैलूंना जोडून भारतात छोट्या-छोट्या उद्योगांचे एक मोठे जाळे निर्माण व्हायला हवे. आपली जी नवीन पिढी आहे ती साहस करू इच्छिते, अभिनव प्रयोग करू इच्छिते आणि ही गोष्ट खरी आहे की आता आपण असा विचार केला कि माझी ही वस्तू माझ्या आजोबांच्या काळापासून चालत आली आहे आणि यापुढेही चालेल , तर तसे होणार नाही. प्रत्येक पिढीला नाविन्यासह नवीन उत्पादन आणावेच लागेल. छोटा उद्योग असला तरीही नाविन्यपूर्ण प्रयोग करावेच लागतील. स्टार्ट-अप नावीन्यतेला बळ देतो. प्रतिभेला संधी देतो. स्टार्ट-अप द्वारा लघु उद्योग वाढावेत यासाठी अनेक नवीन गोष्टीवर काम सुरु आहे . सध्या जे स्वच्छतेचे अभियान सुरु आहे , स्वच्छतेच्या अभियानातदेखील एक खूप मोठा आर्थिक कारभार शक्य आहे. जर आपण स्वच्छतेकडे आर्थिक दृष्ट्या देखील पाहिले तर टाकाऊतून संपत्ती निर्माण करण्याच्या खूप साऱ्या संधी आहेत. आपण अशी साधने बनवायला , अशी यंत्रे बनवायला हवीत . आता जसे तुम्ही इथे एक प्रदर्शन पाहिले असेल. पाच लाख रुपयांचे एक छोटे यंत्र बनवले आहे. पाच लाख रुपयांमध्ये ते फळांचा अर्क काढून सुवासिक उत्पादने बाजारात आणू शकते. आता गरीब व्यक्ती देखील आणि मंदिरवाले देखील. मंदिराच्या बाहेर एक यंत्र बसवले तर मंदिरात जेवढी फुले चढवली जातात त्यातून उत्तम दर्जाचे अत्तर बनवून बाजारात विकता येऊ शकेल. अशी छोटी-छोटी यंत्रे कशा प्रकारे बनवता येतील, सहजपणे उपयोगी पडतील अशी यंत्रे कशी बनवता येतील , जर आपण अशा प्रकारे नावीन्य आणले, स्टार्ट-अपला प्रोत्साहन दिले, तर तुम्ही पहाल , आपण लघु उद्योग सूक्ष्म उद्योगाच्या जगात एक खूप मोठे योगदान देऊ शकतो. मी पुन्हा एकदा कलराजजी आणि त्यांच्या संपूर्ण टीमचे ,त्यांच्या सर्व मंत्र्यांचे ,त्यांच्या विभागातील सर्व अधिकाऱ्यांचे मनापासून खूप-खूप अभिनंदन करतो. ज्या वेगाने गृह उद्योगापासून लघु उद्योगापर्यंत , हे जे संपूर्ण जाळे आहे , त्याला बळ देण्याचा जो प्रयत्न होत आहे त्यासाठी विभागातले सर्वजण अभिनंदनाला पात्र आहेत. मी बादल साहेबांचा खूप-खूप आभारी आहे , पंजाब सरकारने हा कार्यक्रम यशस्वी करण्यासाठी खूप मेहनत घेतली . तो यशस्वी केला आणि बादल साहेबांनी मला भटिंडाला येण्याची आठवण करून दिली आहे , तसे मला यापूर्वीच भटिंडाला जायला हवे होते मात्र वेळेअभावी मी जाऊ शकलेलो नाही. सुमारे एक हजार कोटी रुपये खर्चून एक खूप मोठे एम्स रुग्णालय भटिंडा येथे उभारण्याची भारत सरकारची योजना आहे. मात्र मी आश्वासन देतो बादल साहेब , तुम्ही तर आम्हाला वरिष्ठ आहात . तुमची इच्छा आमच्यासाठी आदेशासमान आहे. मी नक्की भटिंड्याला येईन, शक्य तितक्या लवकर येईन. आपण एम्सचा कारभार पुढे नेऊया. मी पुन्हा एकदा तुम्हा सर्वांचे मनापासून खूप-खूप आभार मानतो . पंजाब सरकारचे आभार मानतो. खासकरून बादल साहेबांचे आभार मानतो . खूप -खूप धन्यवाद . पीआईबी/ बी.गोखले, एस. काणे