മുന്‍ പ്രധാനമന്ത്രി അടല്‍ ബിഹാരി വാജ്‌പേയിയുടെ സ്മരണാര്‍ത്ഥമുള്ള നാണയം പുറത്തിറക്കി പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തിയ പ്രസംഗം

അടല്‍ജി ഇന്ന് നമുക്കൊപ്പമില്ല. അത് വിശ്വസിക്കാന്‍ പ്രയാസമാണ്. രോഗം കാരണം എട്ടൊമ്പത് വര്‍ഷമായി അദ്ദേഹത്തെ രാഷ്്ട്രീയ വേദികളിലൊന്നും കാണാനുണ്ടായിരുന്നില്ല. സജീവ പൊതുപ്രവര്‍ത്തനം അവസാനിപ്പിച്ചിട്ടും, ഇത്ര കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും രാഷ്ട്രം അദ്ദേഹത്തിന് ഇത്ര ആദരവോടും ബഹുമാനത്തോടും കൂടി വിട ചൊല്ലിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം രാഷ്ട്രത്തിലുണ്ടാക്കിയ സ്വാധീനമാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. അത് വളരെ അപൂര്‍വ്വമാണ്. ആദര്‍ശങ്ങളുടെയും താഴേക്കിടയിലുള്ള ഒരു സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ പാര്‍ട്ടി പ്രവര്‍ത്തകരുടെ സംഭാവനയുംകൊണ്ട്് എങ്ങനെയാണ് ഇതുപോലെയൊരു സംഘടന കല്ലോടുകല്ല് കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകര്‍ ഒരുവേള വിശദമായ വിശകലനം നടത്തിയേക്കാം. അദ്ദേഹം പൊരുതുക മാത്രമല്ല, തന്റെ ആദര്‍ശത്തിലേക്ക് സാധാരണക്കാരെ ആകര്‍ഷിക്കുകയും സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് സംഘടന കെട്ടിപ്പടുക്കുക കൂടിയാണ് ചെയ്തത്. ഇതുപോലെ മഹത്തായ ഒരു രാജ്യത്തും ജനാധിപത്യത്തിലും, ഒരുവശത്ത് 125 വര്‍ഷം മുമ്പു സ്ഥാപിതമായ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറയുള്ള ഒരു പാര്‍ട്ടി. മറുവശത്ത് ഒരു പുതിയ പാര്‍ട്ടി. കുറഞ്ഞ സമയം കൊണ്ട് രാജ്യത്തുടനീളം സ്വാധീനം നേടാനും സംഘടനാ തലത്തില്‍ വലിയൊരു പാര്‍ട്ടിയായി മാറാനും അതിന് സാധിച്ചു. അതാണ് അടല്‍ജിയും അദ്ദേഹത്തിനൊപ്പമുള്ളവരും തുടക്ക കാലത്തു നിര്‍വഹിച്ച ദൗത്യം. യോജിച്ചുള്ള പ്രവര്‍ത്തനമാണ് നടന്നത്. താഴേത്തട്ടില്‍ പ്രവര്‍ത്തകര്‍ കൈകോര്‍ത്ത് പിടിച്ചു ഗ്രാമാന്തരങ്ങളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ജനങ്ങളുമായി നേരിട്ടു സംവദിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. അടല്‍ജിയുട ശബ്ദം ഭാരതീയ ജനതാ പാര്‍ട്ടിയുടെ മാത്രം ശബ്ദമായിരുന്നില്ല, മൂന്നു നാല് പതിറ്റാണ്ടുകാലം അത് നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ സാധാരണക്കാരുടെ ആശയാഭിലാഷങ്ങളുടെ ശ്ബ്ദമായിരുന്നു. അടല്‍ജി സംസാരിക്കുക എന്നാല്‍ അതിനര്‍ത്ഥം രാജ്യം മുഴുവനും സംസാരിക്കുന്നുവെന്നായിരുന്നു; രാഷ്ട്രം അത് ശ്രദ്ധിക്കുന്നുവെന്നായിരുന്നു; രാജ്യത്തെ മുഴുവനാളുകളുടെയും വികാരങ്ങള്‍ അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു എന്നായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ജനങ്ങളെ ആകര്‍ഷിക്കുകയും സ്വാധീനിക്കുകയും മാത്രമല്ല ചെയ്തത്, അവരുടെ ഉള്ളില്‍ വിശ്വാസം ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ആത്മവിശ്വാസം കേവലം ഒരു സംഘത്തെക്കൊണ്ടുള്ളതല്ല, മറിച്ച് അഞ്ചാറു പതിറ്റാണ്ടു കാലത്തെ കഠിനാധ്വാനംകൊണ്ടുള്ളതാണ്. ഇന്നിപ്പോള്‍ രാഷ്ട്രീയ പാര്‍ട്ടികള്‍ രണ്ടോ അഞ്ചോ വര്‍ഷക്കാലം അധികാരത്തിലിരുന്നാല്‍പ്പോലും അവര്‍ അസഹിഷ്ണുക്കളും നിരാശപ്പെടുത്തുന്നവരുമായി മാറുന്നു; നേതാവ് താലൂക്ക് തലത്തിലോ ജില്ലാ തലത്തിലോ സംസ്ഥാന തലത്തിലോ ദേശീയ തലത്തിലോ ഉള്ളവരായാലും ഇതുതന്നെയാണു സ്ഥിതി. വര്‍ഷങ്ങളോളം പ്രതിപക്ഷത്തായിരുന്ന ഒരാള്‍ യോഗിയെപ്പോലെ രാജ്യത്തിനു വേണ്ടി ശബ്ദം ഉയര്‍ത്തിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ആര്‍ക്കെങ്കിലും സങ്കല്‍പ്പിക്കാനാകുമോ? രാഷ്ട്രീയ കോലാഹലങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ തങ്ങള്‍ക്കൊപ്പം ചേരാന്‍ അടല്‍ജിയോടു മറ്റു രാഷ്ട്രീയ പാര്‍ട്ടികള്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്ന അസാധാരണ സംഭവങ്ങള്‍ ഉണ്ടാകാറുണ്ടായിരിക്കും. അവര്‍ അദ്ദേഹത്തെ നിര്‍ബന്ധിച്ചിരിക്കാം, ‘ ഞങ്ങള്‍ക്കൊപ്പം ചേരൂ, ഞങ്ങള്‍ താങ്കളെ നേതാവാക്കാം; നിങ്ങള്‍ക്കു ഞങ്ങള്‍ ഇതുതരാം, ഇതുതരാം…’ അത്തരം കാര്യങ്ങള്‍ നടന്നിരിക്കാമെന്ന് ഞാന്‍ ഊഹിക്കുകയാണ്. എനിക്കുറപ്പില്ലെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ ചിത്രം നോക്കുമ്പോള്‍ അത് വ്യക്തമാണ്. പക്ഷേ, അദ്ദേഹത്തിന്റെയുള്ളില്‍ ആ ധൈര്യമുണ്ടായിരുന്നു. സ്വന്തം ആശയങ്ങളും ആദര്‍ശങ്ങളുമായാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതത്തെ ചേര്‍ത്തുനിര്‍ത്തിയത്. അത്യാര്‍ത്തിയിലും പ്രലോഭനങ്ങളിലും അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും വീഴാതിരുന്നതിനു കാരണം ഇതാണ്. പാര്‍ട്ടിയുടെയാണോ ജനാധിപത്യത്തിന്റെയാണോ നേതൃത്വത്തിന്റെയാണോ വികാസത്തിന് ഊന്നല്‍ നല്‍കേണ്ടത് എന്നതിന്റെ പരീക്ഷയായി അതു മാറിയപ്പോള്‍ സ്വന്തം ദീര്‍ഘവീക്ഷണംകൊണ്ട് തന്റെ പാര്‍ട്ടിയേക്കാള്‍ ജനാധിപത്യത്തിന് അദ്ദേഹം മുന്‍ഗണന നല്‍കി. ജനാധിപത്യത്തെ സജീവമായി നിലനിര്‍ത്തുക എന്നതിനപ്പുറമുള്ള ഒരു പ്രതീക്ഷയുടെ പേരിലുമല്ല അദ്ദേഹം വിയര്‍പ്പും രക്തവും നല്‍കി വികസിപ്പിച്ച ജനസംഘത്തെ ഭാരതീയ ജനതാ പാര്‍ട്ടിയുമായി ലയിപ്പിച്ചത്. അദ്ദേഹം അത് തെളിയിച്ചു. സ്വന്തം ആദര്‍ശങ്ങളുടെ പേരില്‍ ജനതാ പാര്‍ട്ടി വിമര്‍ശിക്കപ്പെട്ടപ്പോള്‍ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ചെലവില്‍ പാര്‍ട്ടിയുടെ പ്രസക്തി ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ഗൂഢാലോചന എന്ന തോന്നലാണുണ്ടായത്. ആ സമയത്ത് അദ്ദേഹം വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു, ‘നിങ്ങള്‍ നിങ്ങളുടെ വഴി തെരഞ്ഞെടുക്കൂ. ഞങ്ങള്‍ ഞങ്ങളുടെ ആദര്‍ശങ്ങളില്‍ വിട്ടുവീഴ്ചയ്ക്കില്ല. രാജ്യത്തിനു വേണ്ടി മരിക്കാന്‍ ഞങ്ങള്‍ തയ്യാറാണ്. പക്ഷേ, ആദര്‍ശങ്ങളില്‍ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുകയേയില്ല’. അദ്ദേഹം പുറത്തുപോവുകയും ഒരിക്കല്‍ക്കൂടി പുതിയ ഒരു പാര്‍ട്ടിയുടെ വിത്തിടുകയും ഇന്നു നാം സുഗന്ധം അനുഭവിക്കുന്ന താമര രാജ്യത്തിന്റെ മുക്കുമൂലകളില്‍ വിരിയുകയും ചെയ്തു. ഇരുട്ട് നീങ്ങുകയും സൂര്യനുദിക്കുകയും താമര വിടരുകയും ചെയ്യുന്നതിനേക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് ദീര്‍ഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുണ്ടായിരുന്നു. പുതിയ ഒരു പാര്‍ട്ടി ജന്മമെടുത്തു; അത് ശരിക്കുമൊരു കഠിനകാലമായിരുന്നു! ജനസംഘത്തിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസവും ആദര്‍ശങ്ങളിലുള്ള ബോധ്യവും പ്രവര്‍ത്തകരുടെ കഠിനാധ്വാനത്തിനു പുറത്തുള്ള കഠിനാധ്വാനവും സങ്കല്‍പ്പിച്ചു നോക്കൂ. ഉറച്ച ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ഇങ്ങനെ പ്രവചിക്കാന്‍ സാധിച്ചത് -” ഇരുള്‍ നീങ്ങും, സൂര്യനുദിക്കുകയും താമര വിടരുകയും ചെയ്യും”. നിങ്ങള്‍ക്ക് അതിനെ പ്രവചനമെന്നോ അതിനുള്ളിലെ ദിശകാട്ടലെന്നോ പറയാം. പക്ഷേ, നമുക്കെല്ലാവര്‍ക്കു അതിപ്പോള്‍ അനുഭവസ്ഥമാണ്. നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ വൈവിധ്യം എന്നത് നമ്മുടെ അന്തസ്സുയര്‍ത്തുന്ന ഒന്നാണ് എന്ന് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. പക്ഷേ, അതേസമയം അത് നിലനിര്‍ത്താനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തവും നമുക്കുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടുകളും വൈവിധ്യവും ഇന്ത്യയുടെ കരുത്തിന് മൂല്യവര്‍ധന നല്‍കുന്നുമുണ്ട്. ഒരേതരം നേതൃത്വവും ആശയങ്ങളും മനോഭാവവും സംസാരത്തിന്റെ ഒരേ രീതിയും രാജ്യത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തിനു നന്നല്ല. അടല്‍ജി ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള നേതാക്കള്‍ വ്യത്യസ്ഥ ആദര്‍ശങ്ങളില്‍ വളരുകയും സ്വന്തം ജീവിതം രാജ്യത്തിനു വേണ്ടി സമര്‍പ്പിക്കുകയും നേതൃത്വം നല്‍കുകയും സംവാദങ്ങളും ചര്‍ച്ചകളും നടത്തുകയും ഒരാള്‍ മറ്റൊരാളെ തോല്‍പ്പിക്കാന്‍ കഠിനമായി ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തവരായിരുന്നു. അപ്പോഴും അവരെല്ലാം ജീവിച്ചത് രാജ്യത്തിനു വേണ്ടിയാണ്. ഈ നേതൃശക്തി ഇന്ത്യയുടെ വൈവിധ്യത്തിന് ഒരു മൂല്യവര്‍ധനവും കൂടിയായിരുന്നു. ഈ വൈവിധ്യത്തെ സമ്പന്നമാക്കിയ ബഹു മാനങ്ങളുള്ള വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു അടല്‍ജി. ഇന്ത്യയുടെ പൊതുജീവിതത്തിലും രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലും അദ്ദേഹത്തിനും അദ്ദേഹത്തെപ്പോലുള്ളവര്‍ക്കും ഒരേതരം പദവി നല്‍കുകതന്നെ വേണം. ഇത് രാജ്യത്തെ സമ്പന്നമാക്കുകയും ഭാവി തലമുറകളെ പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ഏതു വഴി തെരഞ്ഞെടുക്കണം എന്നു ചിന്തിക്കാനും തീരുമാനിക്കാനും ഭാവി തലമുറകളെ ഇത് അനുവദിക്കും. ഭാവി തലമുറകള്‍ക്ക് പൊതുജീവിതത്തിലും സ്വകാര്യ ജീവിതത്തിലും അടല്‍ജിയുടെ ജീവിതം എല്ലായ്‌പ്പോഴും പ്രചോദനം നല്‍കുകയും രാജ്യത്തിനു വേണ്ടി സമര്‍പ്പിക്കാനും ‘ഒരൊറ്റ രാജ്യം ഒരൊറ്റ ദൗത്യം’ എന്ന മന്ത്രത്തിനൊപ്പം പ്രവര്‍ത്തിക്കാനുമുള്ള മനോഭാവം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗശേഷം, നാളെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒന്നാമത്തെ ജന്മദിനമായിരുന്നു. ഇന്ന്, അതായത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ തലേന്ന് ഇന്ത്യാ ഗവണ്‍മെന്റ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണാര്‍ത്ഥം നൂറു രൂപ നാണയം രാജ്യത്തെ ജനങ്ങള്‍ക്കു വേണ്ടി പുറത്തിറക്കുകയാണ്. ഇത് വെറുമൊരു നൂറ് രൂപ നാണയം മാത്രമാണെന്ന് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. എന്തുകൊണ്ടെന്നാല്‍ കഴിഞ്ഞ അമ്പത് വര്‍ഷമായും ഇപ്പോഴും രാജ്യത്തിനു വേണ്ടി തുടിക്കാന്‍ നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങളെ നിലനിര്‍ത്തിയ ഒരു നാണയമായിരുന്നു അടല്‍ജിയുടെ ജീവിതം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതസ്മരണ എന്നും നിലനിര്‍ത്താനും അത് ഒരു നാണയത്തിലൂടെ പ്രകടിപ്പിക്കാനുമുള്ള ശ്രമമാണ് നമ്മുടേത്. അത് എല്ലായ്‌പ്പോഴും നമ്മെ പ്രചോദിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. അടല്‍ജിയോടുള്ള സ്‌നേഹം പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള നമ്മുടെ എളിയ ശ്രമമാണിത്. അതില്‍ നമുക്ക് വലിയ സംതൃപ്തിയും സന്തോഷവുമുണ്ട്. നാളെ, ഡിസംബര്‍ 25 അടല്‍ജിയുടെ ജന്മവാര്‍ഷികമാണ്. രാജ്ഘട്ടിനു സമീപത്തെ സ്മാരകം സന്ദര്‍ശി ‘സദൈവ അടല്‍’ ദിനമായി ആ ദിനം നാം ആചരിക്കും. അടല്‍ജിയില്ലാതെതതന്നെ അവിടെ ഓരോ നിമിഷവും ചെലവഴിക്കേണ്ടി വരും. ആ സമയത്ത്, ഈ സ്മാരകം നമ്മെ വീണ്ടും വീണ്ടും പൊതുജീവിതത്തില്‍ ഉണ്ടാകേണ്ട ഉറച്ച നിലപാടുകളേക്കുറിച്ച് ഓര്‍മിപ്പിക്കും. അതുകൊണ്ട് ഇതു നമ്മുടെ ദൃഢനിശ്ചയം തന്നെ ആയേ പറ്റുകയുള്ളു. നാളെ, വീണ്ടുമൊരിക്കല്‍ക്കൂടി നാം ഈ ദൃഢനിശ്ചയം അവിടെ ആവര്‍ത്തിക്കും, നമ്മെത്തന്നെ സമര്‍പ്പിക്കും, ഉലയാത്ത ആ വിശ്വാസത്തിലേക്ക് നാം മുന്നേറും, ഇടറാത്ത സ്വപ്‌നത്തിലേക്ക്, സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനു വേണ്ടി പ്രസാദാത്മകമായ ചിലതു ചെയ്യാന്‍ ‘ചരൈവതി ചരൈവതി’ എന്ന അതേ മന്ത്രത്തിലേക്ക്. ഇതേ ഊര്‍ജ്ജത്തോടെ, ഈ കൂടിച്ചേരലില്‍ പങ്കാളികളായതിനു ഞാനെന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ അടിത്തട്ടില്‍ നിന്ന് എല്ലാവര്‍ക്കും നന്ദി അറിയിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെിന്റെയും നമ്മുടെയും ആഗ്രഹങ്ങള്‍ യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാക്കാന്‍ എല്ലാ പരിശ്രമവും നാം നടത്തും. ഈ വികാരവായ്‌പോടെ ഞാന്‍ അടല്‍ജിയെ ഹൃദയത്തിന്റെ അടിത്തട്ടുകൊണ്ട് വന്ദിക്കുന്നു. വളരെയധികം നന്ദി.