രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങളിലെ അംഗങ്ങളുമായി വീഡിയോ ബ്രിഡ്ജ് വഴി നടത്തിയ ആശയവിനിമയത്തിന്‍ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ പ്രസംഗം.

നമസ്‌തേ, വിദൂര ഗ്രാമങ്ങളില്‍ നിന്ന് ഇത്രയേറെ അമ്മമാരും സഹോദരിമാരും എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കാനെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇത്തരമൊരു സൗഭാഗ്യം ലഭിച്ച ശേഷം ആര്‍ക്കെങ്കിലും ജോലി ചെയ്യാനുള്ള ഊര്‍ജ്ജവും ധൈര്യവും ഉണ്ടാകാതിരിക്കുമോ? നിങ്ങളുടെ സ്‌നേഹവും വാല്‍സല്യവുമാണ് രാജ്യത്തിനു വേണ്ടി എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാന്‍ എനിക്കു കരുത്ത് നല്‍കുന്നത്. ഉറച്ച തീരുമാനങ്ങളുള്ള, സംരംഭകത്വത്തിന് സമര്‍പ്പിതരായിട്ടുള്ളവരാണ് നിങ്ങള്‍. ഒരു സംഘമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നതെങ്ങനെ എന്ന് നിങ്ങള്‍ക്കറിയാം, കൂട്ടായ യത്‌നം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് എങ്ങനെയാണെന്നും. എന്റെ പാവപ്പെട്ട അമ്മമാരും സഹോദരിമാരും -അവരില്‍ ഭൂരിപക്ഷത്തിനും അധികം പഠിക്കാന്‍ അവസരം ലഭിച്ചിട്ടില്ല. അവരുടെ ടീം സ്പിരിറ്റിനെക്കുറിച്ചും ജോലി വിഭജനം നടത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഒരുമിച്ചു പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ലോകത്തിലെ ഉന്നത സര്‍വകലാശാലകള്‍ക്കു പോലും ഒരു ധാരണയും ഉണ്ടാകില്ലെന്നു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. സ്ത്രീശാക്തീകരണത്തേക്കുറിച്ച് നാം സംസാരിക്കുമ്പോള്‍, തങ്ങളുടെ കരുത്തിനെയും പ്രാപ്തിയെയും കഴിവുകളെയും കുറിച്ച് സ്ത്രീകള്‍ക്ക് സ്വന്തം മതിപ്പുണ്ടാവുക എന്നതാണ് പരമ പ്രധാനം. ഒരു സ്ത്രീയെ ഒരു കാര്യവും പഠിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല. അവരില്‍ത്തന്നെയുണ്ട് നിരവധി കാര്യങ്ങള്‍. പക്ഷേ, അവര്‍ക്ക് അവസരം ലഭിക്കുന്നില്ല. എന്ന് നമ്മുടെ അമ്മമാര്‍ക്കും സഹോദരിമാര്‍ക്കും അവസരം കിട്ടുന്നുവോ, അന്ന് അവര്‍ അത്ഭുതങ്ങള്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കും. എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും അവര്‍ മറികടക്കും. സ്ത്രീശക്തി നോക്കൂ, അവര്‍ക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യാന്‍ പറ്റാത്തതായി ഒന്നുമില്ല. സ്വന്തം കുടുംബത്തിലോ, ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിലോ സമൂഹത്തിലോ മാറ്റം വരുത്താനായി പ്രഭാതം മുതല്‍ രാത്രി വരെ എത്ര കൃത്യമായാണ് ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ സമയം വിനിയോഗിക്കുന്നത്. നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ സ്ത്രീകള്‍ പ്രാപ്തിയുള്ളവരാണ്, എന്തും ചെയ്യാനുള്ള കരുത്ത് അവര്‍ക്കുണ്ട്, ഒരു പോരാട്ടത്തിനുള്ള ധൈര്യം അവര്‍ക്കുണ്ട്. സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം അവരെ സാമ്പത്തികമായി സ്വയംപര്യാപ്തരാക്കുകയാണെന്ന് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. സാമ്പത്തികമായി സ്വാശ്രയരാകുന്ന ദിവസം സ്ത്രീ ആത്മവിശ്വാസമുള്ളവരാകും, കുട്ടികള്‍ എന്തൊക്കെ ചെയ്യാമെന്നും എന്തൊക്കെ അരുതെന്നും മാര്‍ഗ്ഗനിര്‍ദേശം നല്‍കാന്‍ അവര്‍ക്ക് കഴിയും. ഇതൊക്കെ ചെയ്യൂവെന്നും അല്ലെങ്കില്‍ അത് ചെയ്യരുതെന്നും ഭര്‍ത്താവിനോടും പറയാന്‍ അവര്‍ക്ക് പറ്റും; അതുകൊണ്ടാണ് വനിതകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിലെ സ്ത്രീ പങ്കാളിത്തം വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നത്. സ്ത്രീക്ക് സാമ്പത്തികാധികാരം വര്‍ധിക്കുന്നതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം സാമൂഹിക തിന്മകളിലുമുണ്ടാകും. സ്ത്രീകള്‍ സാമ്പത്തികമായി ശാക്തീകരിക്കപ്പെടുമ്പോള്‍ അവര്‍ തങ്ങളെത്തന്നെ മറന്ന് സാമൂഹിക തിന്മകള്‍ക്കെതിരേ പൊരുതാന്‍ തയ്യാറാകും. ഇന്ന് ഏത് മേഖലയില്‍ നോക്കിയാലും അവിടെയൊക്കെ വന്‍ തോതില്‍ സ്ത്രീകള്‍ ജോലി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. നമ്മുടെ അമ്മമാരും സഹോദരിമാരുമില്ലാതെ നമുക്കെങ്ങനെ നമ്മുടെ മൃഗസംരക്ഷണ മേഖലയേക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനാകും? വളരെക്കുറച്ച് ആളുകള്‍ക്കു മാത്രമേ അക്കാര്യം അറിയൂ. എന്നാല്‍ അവര്‍ ഗ്രാമങ്ങളില്‍ പോവുകയും ഈ കാര്യങ്ങള്‍ കാണുകയും ചെയ്താല്‍ അപ്പോള്‍ അവര്‍ക്ക് മനസ്സിലാകും കാര്‍ഷികവൃത്തിയില്‍ നമ്മുടെ അമ്മമാരുടെയും സഹോദരിമാരുടെയും പങ്ക് എത്രത്തോളമാണെന്ന്. ഒരര്‍ത്ഥത്തില്‍ കാലി വളര്‍ത്തല്‍ നൂറു ശതമാനവും സ്ത്രീകളെ ആശ്രയിച്ചു നില്‍ക്കുന്നതാണ്. ഇന്ന് നമ്മുടെ രാജ്യത്ത് എത്രതന്നെ പാല്‍ ഉല്‍പ്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും നമ്മുടെ അമ്മമാരും സഹോദരിമാരും അതില്‍ നൂറു ശതമാനം സംഭാവന ചെയ്യുന്നുവെന്നാണ് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നത്. കാലി വളര്‍ത്തലിന് കഠിനാധ്വാനം ആവശ്യമാണ്. നമ്മുടെ അമ്മമാരും സഹോദരിമാരും പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രാമങ്ങളില്‍ ജീവിക്കുന്നവര്‍ സ്വാശ്രയ ഗ്രൂപ്പുകളില്‍ നിന്നുള്ള പ്രോല്‍സാഹനംകൊണ്ട് അവരുടെ നിരവധി ആവശ്യങ്ങള്‍ കൂട്ടായി നടത്തുന്നു. ഈ പ്രയത്‌നങ്ങളുടെ സാധ്യത വ്യാപിപ്പിക്കുകയും അതിന്റെ ഗുണഫലം പരമാവധി ആളുകളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയും വേണം. കേന്ദ്ര ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ ദീന്‍ദയാല്‍ അന്ത്യോദയ യോജന- ദേശീയ ഗ്രാമീണ ഉപജീവന ദൗത്യം- യുവജനങ്ങളുടെ ചെറുകിട സംരംഭങ്ങളിലെ പ്രവര്‍ത്തകരുടെ സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങളിലൂടെ നിരവധി കാര്യങ്ങള്‍ നടപ്പാക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. ഞാന്‍ വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീയെ പരിചയപ്പെട്ടു. പക്ഷേ, സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങളുടെ അര്‍ത്ഥം അവര്‍ ശരിയാംവിധം മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. സെല്‍ഫ് ഹെല്‍പ്പ് ഗ്രൂപ്പ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷില്‍ കൃത്യമായി ഉച്ചരിക്കാന്‍ പോലും അവര്‍ക്ക് സാധിക്കും. ഈ വാക്ക് വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. അതിന്റെ ഹിന്ദി വാക്ക് ഞാന്‍ ഉപയോഗിച്ചാല്‍ ഞാനെന്താണ് പറയാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നതെന്ന് അവര്‍ അത്ഭുതപ്പെടും. ആ വാക്ക് എങ്ങനെ ഇത്രത്തോളം ജനകീയമായി എന്ന് പറയാനാണ് ഞാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നത്. ഒരുവിധത്തില്‍, നമ്മുടെ സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ സ്ത്രീകളുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പാവപ്പെട്ട സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയുടെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഈ സംഘങ്ങള്‍ സ്ത്രീകളെ ബോധവതികളാക്കുന്നു. അവരെ സാമ്പത്തികമായും സാമൂഹികമായും ശാക്തീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രാജ്യത്തെ രണ്ടര ലക്ഷം ഗ്രാമങ്ങളിലെ കോടിക്കണക്കിനു പാവപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങളിലെത്താന്‍ ദേശീയ ഗ്രാമീണ ഉപജീവന ദൗത്യത്തിനു കീഴിലുള്ള ദീന്‍ദയാല്‍ അന്ത്യോദയ യോജന ശ്രമിക്കുകയും വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. അവര്‍ക്ക് സുസ്ഥിരമായ ഒരു ഉപജീവന മാര്‍ഗ്ഗമുണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള ലക്ഷ്യം നിശ്ചയിച്ചു. എല്ലാ ഗ്രാമങ്ങളിലും ഈ പദ്ധതി ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിനും കോടിക്കണക്കിനും സ്ത്രീകളിലേക്ക് എത്തുകയും അവരുടെ ജീവിതങ്ങളെ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളെയും അവരുടെ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും അഭിനന്ദിക്കാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ജില്ലാതലങ്ങളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരോട് എനിക്ക് അഭ്യര്‍ത്ഥിക്കാനുള്ളത് ജില്ലകളില്‍ നടക്കുന്ന ഇത്തരം കാര്യങ്ങളേക്കുറിച്ച്, അവരുടെ വൈകാരിക കഥകള്‍, ഒന്നോ രണ്ടോ പുസ്തകങ്ങള്‍ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക. അതൊരു ഗവണ്മെന്റ് രേഖ പോലെയാകരുത്. അത്തരമൊരു നല്ല പ്രവൃത്തി ചെയ്താല്‍ അത് ആ ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ക്കും അവരുടെ കുടുംബാഗങ്ങള്‍ക്കും വളരെ നല്ല ജോലി ചെയ്ത സന്തോഷം ലഭിക്കും. ഇതുവരെ 45 ലക്ഷത്തിലധികം സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ രൂപീകരിക്കുകയും അഞ്ചു കോടിയിലധികം സ്ത്രീകള്‍ അതില്‍ സജീവമായി ഇടപെടുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നറിയുന്നത് നിങ്ങളെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തും. ഈ കുടുംബങ്ങളിലെ ഒന്നിലധികം അംഗങ്ങള്‍ പണം സമ്പാദിക്കുന്നു. അത് കുടുംബത്തില്‍ വരുമാന സ്രോതസ്സ് വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. നിങ്ങളുമായി കൂടുതല്‍ ചില വിവരങ്ങള്‍ പങ്കുവയ്ക്കാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ഗവണ്‍മെന്റ് രൂപീകരിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, 2011-14ലെ സ്ഥിതിയിലേക്കു നിങ്ങള്‍ നോക്കിയാല്‍ അഞ്ച് ലക്ഷം സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ മാത്രമാണ് അന്ന് രൂപീകരിച്ചിരുന്നത് എന്നു കാണാം. ഈ സംഘങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നത് 50-52 ലക്ഷം കുടുംബങ്ങള്‍ മാത്രവും. നമ്മുടെ ഗവണ്‍മെന്റ് വന്ന ശേഷം 2014 മുതല്‍ 2018 വരെയുള്ള കാലയളവില്‍ ഇതിനു മുന്‍ഗണന നല്‍കുകയും ഇത് പ്രധാനപ്പെട്ടതായി പരിഗണിക്കുകയും ചെയ്തു. കഴിഞ്ഞ നാലുവര്‍ഷംകൊണ്ട് 20 ലക്ഷത്തിലധികം പുതിയ സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ രൂപീകരിക്കുകയും 2.25 ലക്ഷത്തിലധികം കുടുംബങ്ങള്‍ ഇതുമായി കണ്ണിചേരുകയുമുണ്ടായി. അതായത്, സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങളുടെ എണ്ണം നാലിരട്ടി വര്‍ധിക്കുകയും അതിന്റെ ഗുണം അനുഭവിക്കുന്ന കുടുംബങ്ങളുടെ എണ്ണം നാലിരട്ടിയിലധികം വര്‍ധിക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ വേഗതയും പൊതുജനക്ഷേമത്തില്‍ നാം എത്ര പ്രതിജ്ഞാബദ്ധരാണ് എന്നതുമാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നത്. നമ്മുടെ അമ്മമാരുടെ കാര്യത്തില്‍ നാം എത്രത്തോളം പ്രതിബദ്ധതയുള്ളവരാണ് എന്നാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നത്. ഈ പദ്ധതിക്ക് കീഴില്‍ പാവപ്പെട്ട സ്ത്രീകളുടെ സംഘങ്ങള്‍ക്ക് പരിശീലനം മുതല്‍ സാമ്പത്തിക സഹായം വരെയും വിപണനം മുതല്‍ നൈപുണ്യ വികസനം വരെയും എല്ലാത്തരം സഹായവും നല്‍കുന്നു. ഞാന്‍ നേരത്തേ പറഞ്ഞതുപോലെ രാജ്യത്തെ വിവിധ മേഖലകളില്‍ നിന്നുള്ള സംയം സഹായ സംഘാംഗങ്ങള്‍ നമുക്കുണ്ട്. രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയില്‍ പങ്കാളികളാകുന്ന ആ അമ്മമാരെയും സഹോദരിമാരെയും ഒരിക്കല്‍ക്കൂടി ശ്രവിക്കാന്‍ എനിക്ക് അതീവ ആകാംക്ഷയാണുള്ളത്. സ്വന്തം കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് സംഭാവന ചെയ്യുന്നവരാണ് അവര്‍. അവരില്‍ ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയവരുണ്ടാകാം, അല്ലാത്തവരുണ്ടാകാം. സാധ്യമായത്ര കുറഞ്ഞ ചെലവില്‍ നൂതന രീതികള്‍ ഉപയോഗിച്ച് വിജയകരമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നവരാണ് അവര്‍. നോക്കൂ! ഈ ആളുകളുടെ ജീവിതങ്ങളില്‍ എത്ര വലിയ മാറ്റമാണ് സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്! സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ ഇതിലൊരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു എന്നാണ് നമ്മുടെ കണ്‍മുന്നിലുള്ള ഉദാഹരണങ്ങളില്‍ നിന്നു മനസ്സിലാകുന്നത്. സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങളുടെ ശൃംഖല രാജ്യമാകെ വ്യാപിച്ചു. അത് വ്യത്യസ്ഥ മേഖലകളിലേക്കും വ്യത്യസ്ഥ ഇനങ്ങളിലേക്കും ചേര്‍ക്കപ്പെട്ടു. ഗവണ്‍മെന്റ് അവര്‍ക്ക് അത്യാവശ്യ പരിശീലനവും സാമ്പത്തിക സഹായവും അവരുടെ പുരോഗതിക്കുള്ള അവസരങ്ങളും ലഭ്യമാക്കി. സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ വനിതാ കര്‍ഷകര്‍ക്കു വേണ്ടിയും കാര്‍ഷിക മേഖലയ്ക്കും വേണ്ടി ഒരു പരീക്ഷണം നടത്തി. 33 ലക്ഷം വനിതാ കര്‍ഷകരെ പങ്കെടുപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പരിശീലനം നല്‍കി ഒരു വനിതാ കര്‍ഷക ശാക്തീകരണ പദ്ധതി നടപ്പാക്കി. ഇതിനു പുറമേ മുഴുവന്‍ സമയവും ഗ്രാമ തലത്തില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കാന്‍ ഇരുപത്തിയയ്യായിരത്തിലധികം കമ്യൂണിറ്റി ലൈവ്‌ലിഹുഡ് റിസോഴ്‌സ് പേഴ്‌സണ്‍മാരെ തെരഞ്ഞെടുത്തു. ഇന്നിപ്പോള്‍ ഏത് മേഖലയിലും, പ്രത്യേകിച്ചും കൃഷിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മേഖലകളില്‍, മൂല്യവര്‍ധനയും അധിക വില ലഭിക്കലും പ്രധാനമായി മാറി. രാജ്യത്തെ കര്‍ഷകര്‍ക്ക് ഇപ്പോള്‍ മൂല്യനവര്‍ധനവിന്റെ പ്രാധാന്യം മനസ്സിലായി എന്നതില്‍ എനിക്ക് സന്തോഷമുണ്ട്. അവര്‍ അത് നടപ്പാക്കുകയും അതില്‍നിന്നു നേട്ടം കൊയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ചില സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ ഈ മൂല്യ ശൃംഖലാ സമീപനം ചോളം, മാമ്പഴം, തോട്ടകൃഷി, പാലുല്‍പ്പാദനം എന്നിവ പോലുള്ള ചില പ്രത്യേക മേഖലകളില്‍ നടപ്പാക്കി. രണ്ട് ലക്ഷത്തിലധികം സ്വയം സഹായ സംഘാംഗങ്ങള്‍ക്ക് ഇതിന്റെ പിന്തുണ ലഭിച്ചു. നാം ബീഹാറിലെ പാടലീപുത്രത്തിലുള്ള അമൃതാ ദേവി ജിയേക്കുറിച്ച് കേള്‍ക്കുകയും പാവപ്പെട്ട സ്ത്രീകളുടെ കുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിതം അവിടെ എങ്ങനെ മാറ്റി എന്ന് അറിയുകയും ചെയ്തതേയുള്ളു. ബീഹാറില്‍ നിന്നുള്ള കുറച്ചുകൂടി ഉദാഹരണങ്ങള്‍ എനിക്ക് പങ്കുവയ്ക്കാനുണ്ട്. മികച്ച പരിശീലനം നേടി രണ്ടര ലക്ഷത്തിലധികം സ്വയം സഹായ സംഘാംഗങ്ങള്‍ നല്ല നിലയില്‍ നെല്‍കൃഷി ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ രണ്ടു ലക്ഷത്തിലധികം അംഗങ്ങള്‍ പുതിയ രീതികളിലൂടെ പച്ചക്കറികള്‍ ഉല്‍പ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനു പുറമേ, കോലരക്കുകൊണ്ടുള്ള മെഴുകുവളകള്‍ നിര്‍മിക്കുന്ന കൂട്ടായ്മകളും ഉല്‍പ്പാദക സംഘങ്ങളും ബീഹാറില്‍ രൂപീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ബീഹാറില്‍ നിന്നുള്ള വളകള്‍ നമ്മുടെ രാജ്യത്തും പുറത്തും അവയുടെ രൂപകല്‍പ്പനയുടെ പേരില്‍ പ്രശസ്തമാണ് എന്നത് അഭിമാനകരമാണ്. ഇഷ്ടിക നിര്‍മാണം സമീപകാലത്ത് ഏതുവിധമാണ് തങ്ങളുടെ ജീവിത നിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തിയത് എന്ന് ഛത്തീസ്ഗഡില്‍ നിന്നുള്ള മീണാ മഞ്ജു ജി പറഞ്ഞു. ഇഷ്ടിക നിര്‍മാണത്തിന് നിരവധി യൂണിറ്റുകള്‍ സ്ഥാപിച്ചു. ഏകദേശം രണ്ടായിരം സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ ഇതുമായി സഹകരിച്ചു. അവരുടെ വാര്‍ഷിക ലാഭം ഒരു കോടി രൂപയായി എന്നത് നമ്മെയെല്ലാം അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന, സന്തോഷകരമായ കാര്യമാണ്. സമാനമായി, സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങള്‍ നിര്‍മിച്ച 200 തരം ഉല്‍പ്പന്നങ്ങള്‍ വിറ്റഴിക്കുന്നതിന് ഛത്തീസ്ഗഡിലെ 22 ജില്ലകളില്‍ ബിഹാന്‍ വിപണികള്‍ സ്ഥാപിച്ചു. ഛത്തീസ്ഗഢുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വ്യക്തിപരമായ ഒരു അനുഭവം പങ്കുവയ്ക്കാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞാന്‍ കുറച്ചു ദിവസങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പ് ഛത്തീസ്ഗഢ് സന്ദര്‍ശിച്ചത് നിങ്ങള്‍ ടിവിയില്‍ കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും. അവിട എനിക്ക് ഒരു ഇ – റിക്ഷ ഓടിക്കാന്‍ അവസരം ലഭിച്ചു. ആ ഇ-റിക്ഷ ഓടിച്ചിരുന്നത് ഒരു സ്ത്രീയാണ്. നേരത്തേ നക്‌സല്‍ ആക്രമണ പ്രദേശമായിരുന്നു ഛത്തീസ്ഗഢിലെ ആ സ്ഥലം. ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ പ്രശ്‌നം പരിഹരിക്കാന്‍ ഗവണ്‍മെന്റ് ശ്രമിക്കുകയും അതിന്റെ ഫലമായി നിരവധി ഇ-റിക്ഷകള്‍ അവിടെ ഓടിത്തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. രാജ്യത്തെ വിദൂര പ്രദേശങ്ങളില്‍ യാതൊരു ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങളുമില്ലാത്ത നിരവധി ഗ്രാമങ്ങളുണ്ട്. ഈ പദ്ധതിക്ക് കീഴില്‍ ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ആളുകള്‍ക്ക് വാഹനം വാങ്ങുന്നതിന് സാമ്പത്തിക സഹായം ലഭ്യമാണ്. ഇത് ഗതാഗതം എളുപ്പമാക്കുന്നുവെന്നു മാത്രമല്ല ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങള്‍ക്ക് നല്ല ഒരു വരുമാന സ്രോതസ്സ് കൂടിയാണ്. ഈ പദ്ധതിക്ക് കീഴില്‍ എങ്ങനെ തങ്ങള്‍ക്ക് നൈപുണ്യ പരിശീലനം ലഭിച്ചുവെന്നുള്ള നിരവധി കാര്യങ്ങള്‍ രേവതിയില്‍ നിന്നും വന്ദനാ ജിയില്‍ നിന്നും നാം കേട്ടതേയുള്ളു. പരിശീലനത്തിലൂടെ എങ്ങനെ മാറ്റങ്ങള്‍ സാധ്യമാക്കാം എന്നതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ് അവര്‍. ദീന്‍ദയാല്‍ അന്ത്യോദയ പദ്ധതിക്ക് കീഴില്‍ ഗ്രാമങ്ങളിലെ യുവജനങ്ങള്‍ക്ക് നൈപുണ്യ വികസനത്തില്‍ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നല്‍കുന്നു. യുവജനങ്ങള്‍ക്ക് തൊഴിലിനും സ്വയംതൊഴിലിനുമാണ് പരിശീലനം നല്‍കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് രാജ്യത്തെ യുവജനങ്ങള്‍ക്ക് അവരുടെ പ്രതീക്ഷകള്‍ക്കും അഭിലാഷങ്ങള്‍ക്കുമനുസരിച്ച് പുരോഗതി പ്രാപിക്കാം. ഇത് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തില്‍ പ്രസാദാത്മകമായ മാറ്റമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യും. രാജ്യത്തെ മുഴുവന്‍ ജില്ലകളിലും ഒരു ഗ്രാമീണ സ്വയംതൊഴില്‍ പരിശീലന കേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കും. അതോടെ യുവജനങ്ങള്‍ക്ക് തങ്ങളുടെ വീടിനടുത്തുതന്നെ പരിശീലനം ലഭിക്കും. സാമ്പത്തിക പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ ഏര്‍പ്പെടാനുള്ള പരിശീലനവും ഈ കേന്ദ്രങ്ങളില്‍ യുവജനങ്ങള്‍ക്ക് നല്‍കും. ഈ വര്‍ഷം മെയ് മാസത്തോടെ രാജ്യത്ത് അറുന്നൂറോളം ഗ്രാമീണ സ്വയംതൊഴില്‍ കേന്ദ്രങ്ങള്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചു തുടങ്ങും. ഈ കേന്ദ്രങ്ങള്‍ മുഖേന ഏകദേശം 28 ലക്ഷം യുവജനങ്ങള്‍ക്കാണ് പരിശീലനം നല്‍കുക. 19-20 ലക്ഷം യുവജനങ്ങള്‍ക്ക് തൊഴില്‍ ലഭ്യമാക്കും. മധ്യപ്രദേശില്‍ നിന്നുള്ള സുധാഭാഘെല്‍ ജിയെ നാം ഇപ്പോള്‍ കേട്ടതേയുള്ളു. സാനിട്ടറി നാപ്കിനുകള്‍ പാക്കു ചെയ്യുന്ന ജോലിയിലാണ് അവര്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. മധ്യപ്രദേശിലെ 35 ജില്ലകളില്‍ സാനിട്ടറി പാഡ് നിര്‍മാണ യൂണിറ്റുകളുണ്ട്, ഇവയില്‍ സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങളിലെ 5,500 അംഗങ്ങള്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു. മധ്യപ്രദേശില്‍ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദാഹരണം കൂടി പങ്കുവയ്ക്കാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്ത് അഞ്ഞൂറോളം ആജീവിക ഫ്രഷ് സ്‌റ്റോറുകള്‍ തുറന്നു. ഓരോ വര്‍ഷവും ഒരു ടണ്ണിലധികം സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങള്‍ ഈ സ്്‌റ്റോറുകള്‍ വഴി വില്‍ക്കുന്നു. ഇന്നിപ്പോള്‍ ആജീവിക അവിടെ ഒരു ബ്രാന്‍ഡ് ആയി മാറിക്കഴിഞ്ഞു. സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ വഴി ബാങ്കിംഗ് മേഖലയില്‍ എന്ത് പരീക്ഷണമാണ് നടത്താനാകുന്നത് എന്ന് രേഖാ ജിയോടു സംസാരിച്ച് മനസിലാക്കാന്‍ ഇതാ ഇപ്പോള്‍ ശ്രമിച്ചു. ഗ്രാമീണ, വിദൂര മേഖലകളില്‍ ബാങ്കിംഗ്, സാമ്പത്തിക സേവനങ്ങള്‍ ലഭ്യമാക്കുന്നതിന് സ്വാശ്രയ സംഘാംഗങ്ങളെ ബാങ്ക് മിത്ര, ബാങ്ക് സഖി എന്നീ നിയമനങ്ങള്‍ നല്‍കി നിയോഗിച്ചു. ഇപ്പോള്‍ രാജ്യത്താകമാനം രണ്ടായിരത്തോളം സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങള്‍ ബാങ്ക് മിത്രയും ബാങ്ക് സഖിയുമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു. അവര്‍ മുഖേന 350 കോടി രൂപയുടെ വിനിമയം നടന്നതായാണ് എനിക്ക് അറിയാന്‍ കഴിഞ്ഞത്. നോക്കൂ! എങ്ങനെയാണ് ഒരു കമ്യൂണിറ്റി റിസോഴ്‌സ് പേഴ്‌സണായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത്? ദീര്‍ഘകാലമായി നിരവധി സ്ത്രീകള്‍ ഇതുമായി സഹകരിച്ചു പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് നിങ്ങള്‍ക്കറിയാം. അവര്‍ സ്വന്തം നിലയില്‍ അത് ചെയ്യുകയും പുതിയ ഗ്രാമങ്ങള്‍ സന്ദര്‍ശിച്ച് മറ്റു സ്ത്രീകള്‍ക്ക് പ്രചോദം നല്‍കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പരിപാടി രണ്ട് ലക്ഷം കമ്യൂണിറ്റി റിസോഴ്‌സ് പേഴ്‌സണ്‍മാര്‍ മുഖേന രാജ്യമാകെ മുന്നോട്ടു പോകുന്നു; എല്ലാ ദിവസും ഈ എണ്ണം വര്‍ധിച്ചു വരികയും ചെയ്യുന്നു. ദീന്‍ദയാല്‍ ഉപാധ്യായ യോജന മുഖേന ഗവണ്‍മെന്റ് ഗ്രാന്റുകള്‍ക്ക് പുറമേ ബാങ്ക് വായ്പകളും സംഘടിപ്പിക്കാന്‍ വ്യവസ്ഥയുണ്ട്. സ്വന്തം സംരംഭം വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് ബാങ്ക് വായ്കള്‍ ആളുകളെ സഹായിക്കുന്നു. വായ്പയുടെ തിരിച്ചടവും സമയബന്ധിതമായി നടത്താനാകും എന്ന് അറിയുന്നതില്‍ നിങ്ങള്‍ക്കെല്ലാം സന്തോഷമുണ്ടാകുമല്ലോ. സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ മുഖേന ബാങ്കുകളിലേക്കുള്ള തിരിച്ചടവ് ഒരിക്കലും വൈകാറില്ല എന്നാണ് ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടുള്ളത്. ഏകദേശം 99% തിരിച്ചടവും പൂര്‍ത്തിയായി. ഇതാണ് നമ്മുടെ പാവപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങളുടെ മൂല്യങ്ങള്‍. ഇതാണ് നമ്മുടെ പാവപ്പെട്ടവരുടെ സമ്പന്നതയുടെ കരുത്ത്. പപ്പടം വിറ്റ് താനും തനിക്കൊപ്പമുള്ള മറ്റ് 30 സ്ത്രീകളും ലാഭമുണ്ടാക്കുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് ലക്ഷ്മി ജിയില്‍ നിന്നാണ് നാം ഇപ്പോള്‍ കേട്ടത്. സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങള്‍ ഉല്‍പ്പാദിപ്പിക്കുന്ന സാധനങ്ങള്‍ ന്യായ വിലയ്ക്കാണ് വില്‍ക്കുന്നത് എന്ന കാര്യത്തിലേക്ക് ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ ഉല്‍പ്പന്നങ്ങള്‍ക്ക് ശരിയായ വിധമുള്ള വിപണി ലഭ്യമാക്കുന്നതിന് എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും വര്‍ഷത്തില്‍ രണ്ട് സരസ് മേള നടത്താന്‍ കേന്ദ്ര ഗവണ്‍മെന്റ് ഗ്രാന്റ് നല്‍കുന്നുണ്ട്. അതിനു നല്ല ഫലപ്രാപ്തിയാണുള്ളത്. സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങളുടെ ഉല്‍പ്പന്നങ്ങള്‍ക്ക് ഓരോ വര്‍ഷവും ആവശ്യക്കാര്‍ വര്‍ധിച്ചു വരുന്നതുകൊണ്ട് അവരുടെ വരുമാനവും വര്‍ധിക്കുന്നു. ഇതിനു പുറമേ, സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങള്‍ക്ക് ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ ജെം ഇ -വിപണികള്‍ വഴിയും ലാഭമുണ്ടാകുന്നു. സുതാര്യത വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നതിനും പ്രോല്‍സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും ഡിജിറ്റല്‍ രീതികളിലുള്ള സംഭരണം ഗവണ്‍മെന്റ് പ്രോല്‍സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇപ്പോള്‍ ഗവണ്‍മെന്റ് ടെണ്ടറുകള്‍ ഈ രീതിയിലാണ്; പൊതുസംഭരണത്തിനും സ്വീകരിക്കുന്നത് ഇതേ രീതി തന്നെ. തങ്ങളുടെ ഉല്‍പ്പന്നങ്ങളെല്ലാം ഗവണ്‍മെന്റ് പോര്‍ട്ടലില്‍ രജിസ്റ്റര്‍ ചെയ്യണമെന്ന് സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങളിലെ എന്റെ മുഴുവന്‍ സഹോദരിമാരോടും ഞാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഇതിലേതെങ്കിലും ഉല്‍പ്പന്നം ഗവണ്‍മെന്റിന് ആവശ്യം വന്നാല്‍ അത് നിങ്ങളുടെ പക്കലുണ്ടെന്ന് അങ്ങനെ അറിയാന്‍ സാധിക്കും. നോക്കൂ! നിങ്ങള്‍ ചെമ്മരിയാടിനെ വളര്‍ത്തുകയും രോമക്കമ്പിളികള്‍ ഉല്‍പ്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ നിങ്ങള്‍ക്കൊരു ഉപദേശം തരാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞാന്‍ ഗുജറാത്തിലായിരുന്നപ്പോള്‍ ഞാനൊരു പരീക്ഷണം നടത്തി. ചെമ്മരിയാടിനെയും കോലാടിനെയും വളര്‍ത്തിയിരുന്നവര്‍ക്ക് ഞാന്‍ മുടി വെട്ടിയൊതുക്കുന്ന ഉപകരണം സമ്മാനിച്ചു. കത്രികയ്ക്കു പരം ആടുകളുടെ രോമം അതുകൊണ്ടു മുറിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. താടി മുറിക്കാന്‍ ബാര്‍ബര്‍മാര്‍ ട്രിമ്മര്‍ മെഷീനുകള്‍ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഞാന്‍ ചെമ്മരിയാടുകളെ വളര്‍ത്തുന്നവര്‍ക്ക് ട്രിമ്മര്‍ മെഷീനുകള്‍ സമ്മാനിച്ചു. കത്രിക കൊണ്ട് മുറിക്കുമ്പോള്‍ ലഭിക്കാത്തത്ര നീണ്ട മുടികള്‍ ഈ ഉപകരണം കൊണ്ട് മുറിക്കുമ്പോള്‍ ലഭിക്കുമെന്ന് ഞാന്‍ പറഞ്ഞു. നിങ്ങള്‍ക്ക് കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ അത്ഭുതം തോന്നാം; ആ ഉപകരണംകൊണ്ട് മുറിച്ചപ്പോള്‍ അവുടെ ജോലി ഭാരം കുറയുകയും ആടുകള്‍ക്ക് വേദന ഒഴിവായിക്കിട്ടുകയും ചെയ്തു. രോമങ്ങളുടെ നീളം കൂടുതലായപ്പോള്‍ വിപണിയില്‍ കൂടുതല്‍ വില കിട്ടാന്‍ തുടങ്ങി. നിങ്ങളുടെ സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങളിലുള്ള സഹോദരിമാര്‍ക്ക് ഈ വിധം പരിശീലനം നല്‍കിയാല്‍ ചൂടു പകരുന്ന വസ്ത്രങ്ങള്ളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഏറെ ജോലി ലഭിക്കും. നീണ്ട ആട്ടിന്‍രോമങ്ങള്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ വരുമാനം നല്‍കും. നിങ്ങള്‍ ഈ ദിശയില്‍ ചിന്തിക്കണം. മൃഗങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള പാല്‍ ശേഖരിച്ചു വില്‍ക്കുന്നതു പോലെ തന്നെ പണം സമ്പാദിക്കാന്‍ ഇത് നല്ല മാര്‍ഗമാണെന്നു നേരത്തേ കുപ്‌വാഡയില്‍ ഞാന്‍ കണ്ടിരുന്നു. എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ കഥകളും നിങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളും മനസ്സിലാകും. ആരെങ്കിലും അവരെ ശ്രദ്ധിക്കുകയാണെങ്കില്‍, തുറന്ന മനസ്സോടെ ശ്രദ്ധിക്കുകയാണെങ്കില്‍, പ്രസാദാത്മക ഭാവത്തോടെ ശ്രദ്ധിക്കുകയാണെങ്കില്‍ ഓരോ കഥയും ശരിക്കും പ്രചോദനം പകരുന്നതാണെന്ന് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്തുമാത്രം ശക്തിയാണ് നമമുടെ രാജ്യത്തെ അമ്മമാര്‍ക്കും സഹോദരിമാര്‍ക്കുമുള്ളത്? ചെറിയ പിന്തുണ ലഭിച്ചാല്‍ അവരെങ്ങനെ സ്വന്തം ലോകം സൃഷ്ടിക്കും? അവര്‍ക്ക് ഒന്നിച്ചു പ്രവര്‍ത്തിക്കാനാകുന്നു; അവര്‍ക്കെങ്ങനെ നേതൃത്വം നല്‍കാനാകുന്നു, ഒരു നവ ഇന്ത്യയ്ക്ക് വേണ്ടി അവരെങ്ങനെ കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുന്നു. ഈ കഥകള്‍ പുതുതായി ചിലത് ചെയ്യാനുള്ള ആവേശം എല്ലാ സ്ത്രീകള്‍ക്കും നല്‍കുന്നു. എന്നാല്‍ നിരാശ പടര്‍ത്തുന്ന ആളുകള്‍ക്ക് ക്ഷാമമില്ല. തിന്മ പരത്തുന്നവര്‍ക്കും ക്ഷാമമില്ല. പക്ഷേ, സത്യസന്ധതയുടെ പാത വെടിയാതിരിക്കുക. കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുന്നവരുടെ സേവനം നമുക്ക് അവസാനിപ്പിക്കാനാകില്ല. നമുക്കു നമ്മുടെ സ്വന്തം കരുത്തുകൊണ്ട് രാജ്യത്തെ മുന്നോട്ടു നയിക്കണം, നമുക്കുതന്നെ പുരോഗതിയുണ്ടാക്കണം, നമ്മുടെ കുടുംബങ്ങളെ മുന്നോട്ടു നയിക്കണം, നമ്മുടെ കുട്ടികള്‍ക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം നല്‍കണം, ബുദ്ധിമുട്ടുകളെ മറികടന്ന് ജീവിക്കണം. ഓരോ ആളും എല്ലാവര്‍ക്കും കരുത്തു പകരുന്നത് നിരാശയ്ക്ക് എതിരേ പൊരുതിക്കൊണ്ടാണ്; ഇതാണ് രാജ്യത്തിന്റെ കരുത്ത്. നിങ്ങളെ കേട്ടപ്പോള്‍ എനിക്ക് അതൊരു നല്ല അനുഭവമായി. അതില്‍ നിന്നെനിക്ക് ഊര്‍ജ്ജം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു; പ്രചോദനവും. ഈ വിഷയങ്ങള്‍ ഇന്ന് ഈ പരിപാടിയില്‍ നിങ്ങള്‍ ചര്‍ച്ച ചെയ്തുവെന്ന് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. നിങ്ങളിലൊരോരുത്തര്‍ക്കും എന്തെങ്കിലുമൊക്കെ പറയാനുണ്ടെന്നും ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു; എല്ലാവര്‍ക്കും ഒരു കഥയുണ്ട്; എല്ലാവര്‍ക്കും ഒരു അനുഭവമുണ്ട്; ബുദ്ധിമുട്ടുകളില്‍ നിന്ന് പുറത്തുവരാന്‍ എല്ലാവരും ഓരോ വഴി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. അത് നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം നേട്ടമാണ്. അത് നിങ്ങളുടെ കഠിനാധ്വാനവും ധീരതയുമാണ്. ഇതിന്റെ യശസ്സ് നിങ്ങള്‍ക്കു മാത്രമാണ്, മറ്റാര്‍ക്കുമല്ല. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളില്‍ നിന്നല്ലാതെ മറ്റാരില്‍ നിന്നും ഇത്ര മഹത്തായ പ്രചോദനം ലഭിക്കുകയുമില്ല. പറയാന്‍ ഏറെയുണ്ടായിരിക്കുകയും എന്നാല്‍ അവസരം ലഭിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സഹോദരിമാരോട് എനിക്ക് പറയാനുള്ളത്, നിങ്ങളുടെ ചിന്തകള്‍ എന്നെ അറിയിക്കൂ എന്നാണ്. ഞാന്‍ ഇതും എന്റെ മന്‍ കി ബാത്പരിപാടിയില്‍ പങ്കുവയ്ക്കാം. കാരണം, ഇത്തരം ഉദാഹരണങ്ങളില്‍ നിന്നാണ് രാജ്യത്തിനു പ്രചോദനം ലഭിക്കുന്നത്. കലഹിക്കുന്നവര്‍ അത് തുടരട്ടെ. പക്ഷേ, അധ്വാനിക്കുന്നവര്‍ക്ക് പ്രചോദനം ലഭിക്കും. നമുക്ക് ഇപ്പോള്‍ ഈ പ്രവര്‍ത്തിയുമായി മുന്നോട്ടു പോകാം. മൊബൈല്‍ ഫോണ്‍ ഉപയോഗിച്ചു പരിചയചിക്കാന്‍ ഞാന്‍ നിങ്ങളോടാവശ്യപ്പെടുകയാണ്. ഇനി മൊബൈല്‍ ഫോണ്‍ ഇല്ലെങ്കില്‍ നിങ്ങളുടെ പ്രദേശത്ത് പൊതു സേവന കേന്ദ്രം നിങ്ങള്‍ക്ക് കാണാനാകുമല്ലോ. അവിടെ നിങ്ങള്‍ക്ക് നരേന്ദ്ര മോദി ആപ്പ് കാണാനാകും. നിങ്ങള്‍ ദയവായി ആ കേന്ദ്രത്തില്‍ പോവുകയും നിങ്ങളുടെ സ്വയം സഹായ സംഘത്തിന്റെ ചിത്രം കാണിക്കുകയും ചെയ്യുക. നിങ്ങളോട് ഞാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, നിങ്ങളുടെ സ്വയം സഹായ സംഘത്തിലെ സഹോദരിമാരുടെ വിജയഗാഥയെക്കുറിച്ച് ആ ആപ്പുവഴി അഭിമുഖം റെക്കോഡ് ചെയ്യുക. നിങ്ങളെങ്ങനെ ബുദ്ധിമുട്ടുകള്‍ തരണം ചെയ്തുവെന്നും നല്ല കാര്യങ്ങള്‍ എങ്ങനെ ചെയ്തുവെന്നും ആപ്പില്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് ഉള്‍ക്കൊള്ളിക്കാം. ഞാനതിലൂടെ കടന്നുപോകും, വായിക്കും, ശ്രദ്ധിക്കും. നിങ്ങള്‍ക്ക് ആപ്പില്‍ അത് ലഭ്യമാകുന്നുവെങ്കില്‍ മറ്റുള്ളവര്‍ക്കും ലഭിക്കും. സമയം കിട്ടുമ്പോള്‍ അതില്‍ ചിലത് എന്റെ മന്‍ കി ബാത് പരിപാടിയില്‍ പങ്കുവയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. നിങ്ങള്‍ അത് സ്വന്തം നിലയില്‍ നേടുകയും കോടിക്കണക്കിന് നിങ്ങളെപ്പോലുള്ള സഹോദരിമാര്‍ക്ക് പ്രോല്‍സാഹനം നല്‍കുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇപ്പോള്‍ പൊതുസേവന കേന്ദ്രങ്ങള്‍ വളരെ ജനകീയമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. രാജ്യമാകെ മൂന്നു ലക്ഷത്തോളം പൊതു സേവന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്. ഇപ്പോള്‍ നമ്മുടെ പെണ്‍കുട്ടികളാണ് പൊതു സേവന കേന്ദ്രങ്ങള്‍ നടത്തുന്നത്. ഈ കേന്ദ്രങ്ങള്‍ സന്ദര്‍ശിച്ച് നിങ്ങളുടെ വിജയഗാഥകള്‍ അയയ്ക്കുകതന്നെ വേണം. രാജ്യമാകെയും ലോകമാകെയും അത് കാണും. നമ്മുടെ വിദൂര ഗ്രാമങ്ങളിലെ സഹോദരിമാര്‍ ഗംഭീര ജോലി ചെയ്യുന്നത് ജനങ്ങള്‍ കാണും. നിങ്ങളുമായി ഇന്നെനിക്കു കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് അവസരം ലഭിച്ചത് മഹത്തായ കാര്യമായി ഞാന്‍ കാണുന്നു. ഇത്രയും ആളുകള്‍ എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി വന്നു. നിങ്ങള്‍ക്കു ഞാന്‍ നന്മകള്‍ ആശംസിക്കുന്നു. നിങ്ങള്‍ക്ക് വളരെ വളരെ അഭിനന്ദനങ്ങള്‍. നിങ്ങള്‍ക്ക് വളരെ നന്ദി.