આઇઆઇટી, કાનપુરના 54મા પદવીદાન સમારંભમાં પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

પદવીદાન સમારંભમાં આટલું ગંભીર રહેવું જરૂરી હોય છે? કાર્યક્રમમાં આપણી સાથે ઉપસ્થિત ઉતરપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથજી, ડોક્ટર કે રાધાકૃષ્ણનજી, પ્રોફેસર અભય કરંદિકરજી, આઇઆઇટી કાનપુરના પ્રોફેસર્સ, તમામ વિદ્યાર્થીઓ, અન્ય મહાનુભાવો અને આ ઐતિહાસિક સંસ્થામાંથી ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી રહીને સન્માનિત થઈ રહેલા અન્ય તમામ મહાનુભાવો ! આજે કાનપુર માટે બમણી ખુશીનો દિવસ છે. આજે એક તરફ કાનપુરને મેટ્રો જેવી સુવિધા મળી રહી છે, તો બીજી તરફ આઇઆઇટી કાનપુરમાંથી ટેકનોલોજીની દુનિયાને તમારા જેવી અમૂલ્ય ભેટ પણ મળી રહી છે. હું મારા દરેક યુવાન સાથીદારોને ખૂબ શુભકામનાઓ આપું છું. આજે જે વિદ્યાર્થીઓને સન્માન મળ્યું છે, તેમને પણ અભિનંદન. આજે તમે જ્યાં પહોંચ્યાં છો, તમે જે યોગ્યતા હાંસલ કરી છે, એની પાછળ તમારા માતાપિતા, તમારા પરિવારના લોકો, તમારા શિક્ષકો, તમારા પ્રોફેસર્સ – આ પ્રકારના અગણિત લોકો હશે, એ તમામની મહેનત રહી છે, થોડુંઘણું પ્રદાન રહ્યું છે. હું એ તમામને, ખાસ કરીને તમારા માતાપિતાને હૃદયપૂર્વક અભિનંદન આપું છું. સાથીદારો, જ્યારે તમે આઇઆઇટી કાનપુરમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો ત્યારે અને આજે તમે અહીંથી બહાર નીકળી રહ્યાં છો એટલે અત્યારે – આ બંને સમયગાળામાં તમે તમારી અંદર બહુ મોટું પરિવર્તન અનુભવતા હશો. અહીં પ્રવેશ મેળવતા અગાઉ એક અજાણ્યો ડર હશે, એક અજાણ્યો પ્રશ્ર હશે. અગાઉ તમારું જ્ઞાન, તમારાં પ્રશ્રો તમારી શાળા-કોલેજ, તમારા મિત્રો, તમારા પરિવાર, તમારા સગાસંબંધીઓ પૂરતાં મર્યાદિત હતાં. આઇઆઇટી કાનપુરે તમને એમાંથી બહાર કાઢીને એક બહુ મોટો મંચ પ્રદાન કર્યો છે. હવે અજાણ્યો ડર નથી, હવે આખી દુનિયાને અજમાવવાની હિમ્મત સાથે તમે આગળ વધી રહ્યાં છો. હવે અજાણ્યો પ્રશ્ર નથી, હવે શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિઓ મેળવવાની આતુરતા છે, આખી દુનિયા પર છવાઈ જવાનું સ્વપ્ન છે. જેટલો અભ્યાસ તમે વર્ગખંડમાં કર્યો છે, કે જેટલું તમને તમારા વર્ગખંડમાં શીખવા મળ્યું છે, એટલું જ તમને તમારા વર્ગખંડની બહાર, તમારા સાથીદારો વચ્ચે અનુભવ્યું છે. વર્ગખંડમાં તમારા વિચારોને, તમારા વિચારોનો વિસ્તાર થયો છે. વર્ગખંડની બહાર તમારા વ્યક્તિત્વનો વિકાસ થયો છે, તમારું વ્યક્તિત્વ નીખર્યું છે. તમે આઇઆઇટી કાનપુરમાં જે મેળવ્યું છે, જે વિચારને વૈભવ પ્રાપ્ત કર્યો છે, તે એક એવો મજબૂત પાયો છે, એવું મજબૂત પ્રેરકબળ છે, જેની શક્તિથી તમે જ્યાં પણ જશો, ત્યાં કશું નવું કરશો, અનોખું કરશો, મૂલ્ય સંવર્ધન કરશો. તમારી હાલની તાલીમ, તમારી કુશળતા, તમારી જાણકારી, તમારું જ્ઞાન, ચોક્કસ તમને વ્યવહારિક દુનિયામાં મજબૂત સ્થાન મેળવવામાં અતિ મદદરૂપ બનશે. પણ અહીં તમારા જે વ્યક્તિત્વનો વિકાસ થયો છે, એ તમને એવી તાકાત આપશે, જેનાથી તમે સંપૂર્ણ સમાજનું ભલું કરશો, તમારા સમાજનું, તમારા દેશને એક નવું સામર્થ્ય આપશો. સાથીદારો, તમે અહીં આઇઆઇટીના ભવ્ય વારસાના ઐતિહાસિક કાળને જીવ્યાં છો. તમે વિવિધતાઓથી સભર ભારતના વૈભવની સાથે વર્તમાનને માણ્યો છે. ભવ્ય વારસા અને જીવંત વર્તમાન – આ બંને આધારસ્તંભ પર, આ બંને પાટા પર આજે તમે તમારા ઉજ્જવળ ભવિષ્યની સફર શરૂ કરી રહ્યાં છો. જ્યારે આજે હું તમારી વચ્ચે છું, ત્યારે તમારી આ યાત્રા શુભ બને, દેશ માટે સફળતાકારક બને – આ જ મારી તમને બધાને શુભકામના છે. સાથીદારો, આ વર્ષે ભારતે પોતાની આઝાદીના 75મા વર્ષમાં પ્રવેશ કર્યો છે. આપણે તમામ અમૃત મહોત્સવની ઉજવણી કરી રહ્યાં છીએ. તમે જે શહેરમાં ડિગ્રી મેળવી છે, એ કાનપુરનો પોતાનો શાનદાર ઇતિહાસ રહ્યો છે. કાનપુર ભારતના એ કેટલાંક વિશિષ્ટ શહેરોમાં સામેલ છે, જેની પોતાની આગાવી વિવિધતા છે. સતી ચૌરા ઘાટથી લઈને મદારી પાસી તક, નાનાસાહેબથી લઈને બટુકેશ્વર દત્ત સુધી, જ્યારે આપણા આ શહેરની સફર કરીએ છીએ, ત્યારે એવું લાગે છે કે જાણે આપણા સ્વતંત્રતા સંગ્રામના બલિદાનોના ગૌરવની, એ ગૌરવશાળી ઇતિહાસની સફર કરી રહ્યાં છીએ. આ યાદો વચ્ચે તમે બધા પર દેશને આગામી 25 વર્ષ સુધી દિશા આપવા, દેશને ગતિ આપવાની જવાબદારી છે. તમે કલ્પના કરો – જ્યારે વર્ષ 1930માં દાંડીકૂચ શરૂ થઈ હતી, ત્યારે આ કૂચે, એ સમયગાળાએ, આખા દેશને કેટલો આંદોલિત કરી દીધો હતો. એ સમયે દેશને એટલી ઊર્જા મળી હતી કે એનાથી આઝાદી માટે ભારતના દરેક નાગરિકમાં એક અભૂતપૂર્વ વિશ્વાસ પેદા થયો હતો, દરેક ભારતવાસીના મનમાં વિજયનો વિશ્વાસ સ્થાપિત થયો હતો. 1930ના એ ગાળામાં જે 20થી 25 વર્ષના નવયુવાનો હતા, 1947 સુધી તેમની સફર અને 1947ની આઝાદીની સફળતા, તેમના જીવનનો સોનેરી કાળ હતો. આજે તમે પણ એક રીતે એના જેવા જ એક સોનેરી કાળમાં પ્રવેશ કરી રહ્યાં છો. આ સોનેરી કાળ તમારા માટે છે. જેમ આ રાષ્ટ્રના જીવનનો અમૃતકાળ છે, એ જ રીતે આ તમારા જીવનનો પણ અમૃતકાળ છે. અમૃત મહોત્સવની આ ઘડીમાં જ્યારે તમે આઇઆઇટીના વારસાને લઈને બહાર નીકળી રહ્યાં છો, ત્યારે એ સ્વપ્નોને લઈને પણ નીકળો કે વર્ષ 2047નું ભાર કેવું હશે. આગામી 25 વર્ષમાં ભારતની વિકાસયાત્રાની કમાન તમારે સંભાળવાની છે. જ્યારે તમે તમારા જીવનના 50 વર્ષ પૂર્ણ કરશો, એ સમયે ભારત કેવું હશે, એ માટે તમારે અત્યારથી જ કામ કરવું પડશે. મને ખબર છે કે, કાનપુર આઇઆઇટીએ અહીંના વાતાવરણે તમને એ તાકાત આપી છે કે હવે તમને તમારા સ્વપ્નો સાકાર કરવા કોઈ રોકી નહીં શકે, આ ગાળો, આ 21મી સદી, સંપૂર્ણપણે ટેકનોલોજીથી સંચાલિત છે. આ દાયકામાં પણ ટેકનોલોજીનો દબદબો અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં વધવાનો છે. ટેકનોલોજી વિના જીવન હવે અધૂરું ગણાશે. આ જીવન અને ટેકનોલોજીની સ્પર્ધાનો યુગ છે અને મને ખાતરી છે કે તમે એમાં જરૂર આગળ વધશો. તમે તમારી નવયુવાનાના આટલા મહત્વપૂર્ણ વર્ષ ટેકનોલોજીના નિષ્ણાત બનવામાં પસાર કર્યા છે. તમારા માટે આનાથી મોટી તક બની કઈ હશે? તમારી પાસે ભારતની સાથે સંપૂર્ણ વિશ્વમાં ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં પ્રદાન કરવાની બહુ મોટી તક છે. સાથીદારો, આપણી આઇઆઇટી સંસ્થાઓ હંમેશા પ્રતિભા અને ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટે ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટર રહી છે તથા આઇઆઇટી કાનપુરની એક અલગ જ પ્રતિષ્ઠા કે ઓળખ છે. તમે તમારી પોતાની કંપની એક્વા-ફ્રન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મારફતે બનારસના ખિડકિયા ઘાટ પર દુનિયાનું પ્રથમ ફ્લોટિંગ સીએનજી ફિલિંગ સ્ટેશન વિકસાવ્યું છે, જે શ્રેષ્ઠ છે. એ જ રીતે તમે કૃષિ ક્ષેત્રમાં અદ્યતન ટેકનોલોજી વિકસાવી છે, દુનિયાની પ્રથમ પોર્ટેબ્લ સોઇલ ટેસ્ટિંગ કિટ બનાવી છે. 5જી ટેકનોલોજીમાં તો આઇઆઇટી કાનપુરનું કામ આંતરરાષ્ટ્રીય ધારાધોરણ કે માપદંડનો એક ભાગ બની ગયું છે. આ સંસ્થા આ પ્રકારની અનેક સફળતા માટે અભિનંદનને પાત્ર છે. એટલે તમારી જવાબદારીઓમાં પણ અનેકગણો વધારો થયો છે. અત્યારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના ક્ષેત્રમાં ઊર્જા અને આબોહવાના ફેરફારના સમાધાનોમાં, અદ્યતન માળખાના ક્ષેત્રમાં દેશમાં કામ કરવાની ભરપૂર તક છે. સ્વાસ્થ્ય કે આરોગ્ય જેવા ક્ષેત્ર પણ અત્યારે ટેકનોલોજી સંચાલિત થઈ રહ્યાં છે. આપણે એક ડિજિટલ નિદાનના યુગમાં, રોબોની સહાયથી સારવારના યુગમાં પ્રવેશ કર્યો છે. અત્યારે હેલ્થ ઉપકરણો ઘરમાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ બની ગઈ છે. આપત્તિ નિવારણ કે વ્યવસ્થાપનમાં પડકારોનો સામનો પણ આપણે ટેકનોલોજી મારફતે જ કરી શકીએ છીએ. તમે કલ્પના કરો – આપણે કેટલીક બહોળી સંભાવનાઓના દ્વાર પર છીએ. આ સંભાવનાઓ તમારા માટે છે, તેમાં તમારી બહુ મોટી ભૂમિકા છે. આ તમારા માટે દેશ પ્રત્યે ફક્ત જવાબદારી નથી, પણ આ સ્વપ્નો છે, જેને તમારી કેટલી પેઢીઓ જીવી છે. પણ આ સ્વપ્નોને સાકાર કરવાનું, એક આધુનિક ભારતનું નિર્માણ કરવાનું સૌભાગ્ય તમને મળ્યું છે, તમારી પેઢીને મળ્યું છે. સાથીદારો, અત્યારે તમે 21મી સદીના જે કાળખંડમાં છો, તે મોટાં લક્ષ્યાંકો નિર્ધારિત કરવાનો અને તેને સાકાર કરવા માટે સંપૂર્ણ શક્તિ લગાવવાનો છે. અત્યારે તમારો જે વિચાર અને અભિગમ છે, એ જ અભિગમ દેશનો પણ છે. અગાઉ જો કામ ચલાવવાનો વિચાર હતો, તો અત્યારે કશું કરવાનો વિચાર છે, કામ કરીને પરિણામો મેળવવાનો છે. જો અગાઉ સમસ્યાઓમાંથી છૂટકારો મેળવવાનો પ્રયાસ થતો હતો, તો અત્યારે સમસ્યાઓનું સમાધાન કરવા માટે સંકલ્પ લેવામાં આવે છે. સમાધાનો – સ્થાયી સમાધાનો.