75 જિલ્લાઓમાં 75 ડિજિટલ બૅન્કિંગ યુનિટ્સનાં લોકાર્પણ પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીશ્રીનાં સંબોધનનો મૂળપાઠ

નાણાં મંત્રી નિર્મલાજી, કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળના મારા અન્ય સાથીઓ, આરબીઆઈના ગવર્નર, વિવિધ મંત્રાલયોના સચિવો, દેશના અલગ અલગ ખૂણામાં મુખ્યમંત્રીઓ, મંત્રી પરિષદના લોકો, જેઓ આ કાર્યક્રમનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે. અર્થનીતિ સાથે સંબંધિત તમામ નિષ્ણાતો, બૅન્કિંગ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો, અન્ય મહાનુભાવો, દેવીઓ અને સજ્જનો, 75 ડિજિટલ બૅન્કિંગ યુનિટ્સના શુભારંભ પ્રસંગે તમામ દેશવાસીઓને હાર્દિક શુભેચ્છા. આજે દેશ ફરી એક વાર ડિજિટલ ઇન્ડિયાનાં સામર્થ્યનો સાક્ષી બની રહ્યો છે. આજે 75 ડિજિટલ બૅન્કિંગ યુનિટ્સ દેશના 75 જિલ્લાઓમાં ધરાતલ પર ઉતરી રહ્યાં છે. હું આ મિશન સાથે જોડાયેલા તમામ લોકોને, આપણા બૅન્કિંગ ક્ષેત્રને, આપણી આરબીઆઈને ખૂબ-ખૂબ અભિનંદન આપું છું. સાથીઓ, ભારતના સામાન્ય માનવીનાં જીવનને સરળ બનાવવા માટે દેશમાં ચાલી રહેલાં અભિયાનની દિશામાં ડિજિટલ બૅન્કિંગ એકમો એ વધુ એક મોટું પગલું છે. આ માત્ર એક એવી વિશેષ બૅન્કિંગ વ્યવસ્થા છે જે ન્યૂનતમ ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી મહત્તમ સેવાઓ પ્રદાન કરવાનું કામ કરશે. આ સેવાઓ કાગળ પરની લખાણપટ્ટી અને મુશ્કેલીઓથી મુક્ત હશે, અને તે પહેલા કરતા વધુ સરળ હશે. એટલે કે, આમાં સગવડ હશે, અને મજબૂત ડિજિટલ બૅન્કિંગ સુરક્ષા પણ હશે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ગામડામાં, નાનાં શહેરમાં ડિજિટલ બૅન્કિંગ યુનિટની સેવાઓ લેશે, ત્યારે પૈસા મોકલવાથી લઈને લોન લેવા સુધીની દરેક વસ્તુ સરળ થઈ જશે, ઓનલાઇન થઈ જશે. તમે કલ્પના કરો, એક જમાનામાં જ્યારે એક ગામવાસી, આપણા એક ગામનો નાગરિકે, એક ગરીબ વ્યક્તિને નાની નાની બૅન્કિંગ સેવાઓ માટે સંઘર્ષ કરવો પડતો હતો, ત્યારે તે તેના માટે ખૂબ મોટું પગલું ગણાતું હતું. પરંતુ આજે ખૂબ જ સરળતાથી તે આ પરિવર્તનને જીવીને ખુશ થશે, તે ઉત્સાહિત થઈ જશે. સાથીઓ, અમારી સરકારનું લક્ષ્ય ભારતના સામાન્ય માણસને સશક્ત બનાવવાનું અને તેને શક્તિશાળી બનાવવાનું છે. તેથી, સમાજના છેવાડાના ફલક પર ઊભેલી વ્યક્તિને ધ્યાનમાં રાખીને અમે નીતિઓ બનાવી અને આખી સરકાર તેની સુવિધા અને પ્રગતિના માર્ગે ચાલી. અમે બે વસ્તુઓ પર એક સાથે કામ કર્યું. પ્રથમ, બૅન્કિંગ વ્યવસ્થાને સુધારવી, એને મજબૂત કરવી, તેમાં પારદર્શિતા લાવવી અને બીજું, નાણાકીય સમાવેશ કર્યો. નાણાકીય સમાવેશ કર્યો, પહેલાં જ્યારે બૌદ્ધિક સેમિનારો યોજાતા હતા ત્યારે મોટા મોટા વિદ્વાનો બેન્કિંગ સિસ્ટમ, ઇકોનોમી, ગરીબોની વાતો કરતા હતા. પછી સ્વાભાવિક રીતે જ નાણાકીય સમાવેશની વાત તો થતી હતી, પણ જે વ્યવસ્થાઓ હતી તે વિચારો પૂરતી જ મર્યાદિત રહી જતી હતી. વ્યવસ્થાઓ આ ક્રાંતિકારી કાર્ય માટે, નાણાકીય સર્વસમાવેશકતા માટે, સર્વસમાવેશકતા માટે તૈયાર રહેતી ન હતી. પહેલા એવું માનવામાં આવતું હતું કે ગરીબ પોતે જ સામે ચાલીને બૅન્ક જશે, તે બૅન્કિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડાઇ જશે. પણ અમે રિવાજ બદલી નાખ્યો. અમે નક્કી કર્યું છે કે બૅન્કો પોતે જ સામે ચાલીને ગરીબનાં ઘરે જશે. આ માટે આપણે સૌ પ્રથમ ગરીબો અને બૅન્કો વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવાનું હતું. અમે ભૌતિક અંતર પણ ઘટાડ્યું અને સૌથી મોટો જે અવરોધ હતો, એ મનોવૈજ્ઞાનિક અંતર પણ અમે ઘટાડ્યું. અમે દૂર-સુદૂરનાં ઘર-ઘર સુધી બૅન્કિંગ સેવાઓ પહોંચાડવાને ટોચની અગ્રતા આપી. આજે, ભારતનાં 99 ટકાથી વધારે ગામડાંમાં પાંચ કિ.મી.ની અંદર કોઇ ને કોઇ બૅન્ક શાખા, બૅન્કિંગ આઉટલેટ અથવા બૅન્કિંગ મિત્ર, બૅન્કિંગ કોરસપોન્ડન્ટ હાજર છે. આ ઉપરાંત દેશમાં પોસ્ટ ઓફિસનું જે વિસ્તૃત નેટવર્ક હતું, આજે તે ઇન્ડિયા પોસ્ટ બૅન્કના માધ્યમથી એ પણ બૅન્કિંગની મુખ્યધારાનો ભાગ બની ગયું છે. આજે, દેશમાં દર એક લાખ પુખ્ત વસ્તીએ બૅન્ક શાખાઓની સંખ્યા જર્મની, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા દેશો કરતા પણ વધારે છે. સાથીઓ, સામાન્ય માણસનું જીવનધોરણ બદલવાના સંકલ્પ સાથે અમે દિવસ-રાત કામ કરી રહ્યા છીએ. અમારો સંકલ્પ વ્યવસ્થાઓને સુધારવાનો છે, અમારો સંકલ્પ પારદર્શિતા લાવવાનો છે. અમારો સંકલ્પ છેલ્લી હરોળમાં ઊભેલી વ્યક્તિ સુધી પહોંચવાનો છે. જ્યારે અમે જનધન ખાતાની ઝુંબેશ શરૂ કરી હતી, ત્યારે કેટલાક અવાજો ઉઠ્યા હતા કે ગરીબ લોકો બૅન્ક ખાતાનું શું કરશે? ત્યાં સુધી કે આ ક્ષેત્રના ઘણા નિષ્ણાતો પણ સમજી શકતા ન હતા કે આ અભિયાનનું મહત્વ શું છે. પરંતુ બૅન્ક ખાતાની તાકાત શું છે, એ આજે આખો દેશ જોઈ રહ્યો છે. મારા દેશનો સામાન્યમાં સામાન્ય નાગરિક અનુભવી રહ્યો છે. બૅન્ક ખાતાને કારણે અમે ગરીબોને ખૂબ ઓછા પ્રીમિયમ પર વીમાની સુવિધા આપી હતી. બૅન્ક ખાતાઓની તાકાત સાથે જોડાયા બાદ ગરીબોને ગૅરન્ટી વગર લોન મળવાનો માર્ગ ખુલી ગયો. બૅન્ક એકાઉન્ટ હોવાને કારણે સબસિડીના પૈસા ગરીબ લાભાર્થીઓને સીધા તેમનાં ખાતામાં પહોંચ્યા. બૅન્ક ખાતાનાં માધ્યમથી જ ગરીબોને ઘર બનાવવાનું હોય છે, શૌચાલય બનાવવાનું હોય છે, ગેસની સબસીડી મેળવવાની હોય, તેમને સીધા જ તેમનાં ખાતામાં આપી શકાયા. ખેડૂતોને પણ તમામ સરકારી યોજનાઓમાંથી મળતી સહાય બૅન્ક ખાતાઓને કારણે એમના સુધી સરળતાથી પહોંચાડી શકાઇ. અને જ્યારે કોરોના મહામારીનો દોર આવ્યો ત્યારે ગરીબોનાં બૅન્ક ખાતામાં, માતા-બહેનોનાં બૅન્ક ખાતામાં સીધા પૈસા પહોંચાડવામાં. બૅન્ક ખાતાનાં કારણે આપણા શેરી-પાથરણાંવાળાં ભાઈ-બહેનો માટે સ્વનિધિ યોજના પણ શરૂ થઈ શકી. જ્યારે એ જ દરમ્યાન વિકસિત દેશોને સુદ્ધાં આ કામમાં મુશ્કેલીઓનો પડી રહી હતી. તમે હમણાં જ સાંભળ્યું હશે કે આઇએમએફે ભારતના ડિજિટલ બૅન્કિંગ માળખાની ભરપૂર પ્રશંસા કરી છે. આનો શ્રેય ભારતના ગરીબો, ભારતના ખેડૂતો અને ભારતના શ્રમિકોને જાય છે, જેમણે હિંમત સાથે, સમજણ સાથે નવી ટેકનોલોજીઓ અપનાવી, તેને તેમનાં જીવનનો હિસ્સો બનાવી. સાથીઓ, જ્યારે નાણાકીય ભાગીદારી ડિજિટલ ભાગીદારી સાથે જોડાઈ જાય છે, ત્યારે સંભાવનાઓનું એક નવું વિશ્વ ખુલવા લાગે છે. યુપીઆઈ જેવું મોટું ઉદાહરણ આપણી સામે છે. અને ભારતને તેના પર ગર્વ છે. યુપીઆઈ એ આ પ્રકારની વિશ્વની પ્રથમ ટેકનોલોજી છે. પરંતુ ભારતમાં તમે તેને શહેરથી લઈને ગામ સુધી, શૉ રૂમ્સ હોય કે શાકભાજીની લારીઓ, બધે જ તમે એ જોઈ શકો છો. યુપીઆઈની સાથે જ, હવે 'રૂપે કાર્ડ'ની તાકાત પણ દેશના સામાન્ય માનવીના હાથમાં છે. એક સમય હતો જ્યારે ક્રેડિટ અથવા ડેબિટ કાર્ડને ભદ્ર વ્યવસ્થા માનવામાં આવતી હતી. મોટા સમાજના શ્રીમંતોની વ્યવસ્થા મનાતી હતી. કાર્ડ્સ પણ વિદેશી હતા, તેનો ઉપયોગ કરનારા પણ બહુ જ ગણ્યાં ગાંઠ્યા લોકો રહેતા, અને તેનો ઉપયોગ પણ એવી જ રીતે પસંદગીનાં સ્થળોએ જ થતો હતો. પરંતુ આજે 70 કરોડથી વધુ રૂપે કાર્ડ ભારતમાં સામાન્ય માનવી પાસે છે. આજે સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતના સ્વદેશી રૂપે કાર્ડને સ્વીકારવામાં આવી રહ્યો છે. ટેકનોલોજી અને અર્થવ્યવસ્થાનો આ સમન્વય એક તરફ ગરીબોની ગરિમા અને મધ્યમ વર્ગને ખૂબ જ મોટી તાકાત આપી રહ્યો છે. સાથે જ દેશના ડિજિટલ ડિવાઈડને પણ ખતમ કરી રહ્યો છે. સાથીઓ, જામ-