‘વેપાર-વાણિજ્યમાં સરળતા’ કાર્યક્રમમાં પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

નાણાંમંત્રી શ્રી અરૂણ જેટલીજી, વ્યાપાર અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી સુરેશ પ્રભુજી, વિશ્વ બેંકના વાઈસ પ્રેસીડેન્ટ શ્રીમાન શેફ઼ર, આનંદ મહિન્દ્રાજી, રસેશ શાહજી, સૌમિત્ર ભટ્ટાચાર્યજી, બી. કે. ગોયનકાજી, રમેશ ભારતી મિત્તલજી, ઉદ્યોગ જગતના અન્ય પ્રતિનિધિગણ અને અહીં અન્ય તમામ મહાનુભવોનું લોકકલ્યાણ માર્ગ પર ખૂબ-ખૂબ સ્વાગત છે. આની પાછળનું એક કારણ એ છે કે આપ સૌને મળીને દિવાળીની શુભેચ્છાઓ તો પાઠવવાનું હતુ જ, તમને અભિનંદન પણ પાઠવવાના હતા, આભાર પણ વ્યક્ત કરવાનો હતો. આપ સૌએ દેશને એક અસહજ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર લાવીને સન્માનજનક સ્થિતિમાં, વેપાર-વાણિજ્યની સરળતા બાબતે એક નવી ઊંચાઈ પર પહોંચાડ્યો છે. અહિં ઉપસ્થિત તમામ અને ઉપસ્થિત નહીં એવા તમામ લોકો ધન્યવાદને પાત્ર છે. આવા અસંખ્ય સરકારી કર્મચારીઓ, અધિકારીઓ, આપણાં મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાં અલગ-અલગ પદ પર બેઠેલા લોકો પોર્ટ અને એરપોર્ટ પર ક્લિયરન્સની કામગીરી કરનારા અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ, સાથે-સાથે ઉદ્યોગ જગતના આપ સૌ લોકોની પણ એમાં ખૂબ મહત્વની ભૂમિકા રહી છે. મને યાદ છે કે સાડા ચાર વર્ષ પહેલાં જ્યારે મેં પહેલી વાર કહ્યું હતું કે આવનારાં વર્ષોમાં આપણે ટોચના 50 દેશોમાં પહોંચીશુ, ત્યારે ઘણાં લોકોને આ લક્ષ્ય કલ્પના બહારનુ જણાતુ હતું. 2014 પહેલાં તેમણે જે રીતે નીતિઓ અને નિર્ણયોમાં અસ્થિરતા જોઈ હતી. પોલિસી પેરાલિસીસની સ્થિતિ જોઈ હતી. તેમના માટે એ બાબતે વિશ્વાસ કરવો મુશ્કેલ હતો કે, ભારત ટોચના 100 દેશોમાં પણ સ્થાન મેળવી શકશે. મને આવા લોકોની કોઈ ભૂલ થઈ હોય તેમ જણાતું નથી. જ્યારે દરરોજ ગોટાળા અને ભ્રષ્ટાચારના સમાચારો આવતા હોય ત્યારે, અર્થવ્યવસ્થા ડામાડોળ હોય ત્યારે, નાણાકીય ખાધ બેકાબૂ હોય ત્યારે, દુનિયા ભારતને એવું કહી રહી હતી કે તમે તો ડૂબશો અને સાથે-સાથે અન્ય દેશોની અર્થવ્યવસ્થાને પણ ડૂબાડશો. આવું બનતું હોય ત્યારે આ પ્રકારનો અવિશ્વાસ સ્વાભાવિક છે. પરંતુ માત્ર 4 વર્ષની અંદર દેશમાં જે 180 અંશે પરિવર્તન આવ્યું તે તમે આજે જોઈ શકો છો. વેપાર-વાણિજ્યમાં સરળતાની બાબતે આપણે 142માં ક્રમથી 77માં ક્રમ પર આવી પહોંચ્યા છીએ ત્યારે લગભગ અડધુ અંતર તો કાપી ચૂક્યા છીએ. સાથીઓ, માત્ર 4 વર્ષમાં 65 આંકનો ઉછાળો આવે એ કોઈ પણ દેશ માટે એક વિક્રમ સમાન છે, અભૂતપૂર્વ બાબત છે. આજે વેપાર-વાણિજ્યમાં સરળતાની બાબતે ભારત દક્ષિણ એશિયામાં પ્રથમ સ્થાને છે. જ્યારે માત્ર 4 વર્ષ પહેલાં આપણે છઠ્ઠા ક્રમે હતા. સતત બીજા વર્ષે ભારત આ પ્રકારના સુધારા કરનારા ટોચના 10 દેશોની યાદીમાં સ્થાન પામ્યું છે. વિતેલા 7-8 વર્ષમાં કોઈ પણ દેશે માત્ર બે વર્ષના ગાળામાં 53 ક્રમનો સુધારો હાંસલ કર્યો નથી. સાથીઓ, દુનિયામાં કોઈ આ પ્રકારની કલ્પના પણ કરી શકતુ નથી. આપણે એવું કામ કરીને બતાવ્યું છે. ટોચના 50 દેશોનું લક્ષ્ય સિદ્ધ કરવા માટે આપણે હવે માત્ર થોડાક જ કદમનાં અંતરે ઉભા છીએ. વિશ્વ બેંકે તેના અહેવાલમાં એ બાબત સ્વિકારી છે કે ભારતે 10માંથી 8 માનાંકોમાં પોતાનું પ્રદર્શન સુધાર્યું છે. બે માનાંકોમાં તો આપણે 100 ક્રમથી વધુની છલાંગ લગાવી છે. સાથીઓ, દેશમાં પરિવર્તનનું વાતાવરણ લાવવા માટે, ક્રમ સુધારવાનાં લક્ષ્ય પર આપણે રાજ્ય સરકારો સાથે મળીને સતત કામ કરી રહ્યા છીએ. સહયોગી સ્પર્ધાત્મક સંઘવાદને વધુ મજબૂત કરતાં રહીને આપણી રાજ્ય સરકારોએ તેમાં પૂરા ઉત્સાહથી ભાગીદારી કરી છે. હવે આપણે જિલ્લા સ્તરે વેપાર-વાણિજ્યમાં સરળતા સાથે જોડાયેલા સુધારા લાગુ કરવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ. આ માર્ગ કેવી રીતે નક્કી થશે તે બાબતે રાજ્ય સરકારો સાથે, દરેક સહભાગીઓ સાથે સતત સંવાદ કરવામાં આવી રહ્યો છે. રાજ્યોમાં જિલ્લા સ્તરે પણ એક રેન્કીંગ સિસ્ટમ બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, કોશિશ કરવામાં આવી રહી છે. જિલ્લાઓની વચ્ચે પણ ક્રમાંક બાબતે અંદરો-અંદર સ્પર્ધા થાય અને એક બીજાથી આગળ નિકળવાનો ઉત્સાહ જાગવો જોઈએ. સાથીઓ, બિઝનેસ – વ્યાપાર અને ઉદ્યોગ એ આપણાં દેશની એક જરૂરિયાત છે, કારણ કે આપણને વિકાસની જરૂર છે, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જરૂર છે, રોજગારીની જરૂર છે અને માથાદીઠ આવકમાં પણ વધારો કરવાની જરૂર છે. આ બધુ ત્યારે જ સંભવી શકે, જ્યારે મૂડી રોકાણ થાય. ઉદ્યોગ અને વ્યાપાર સાચી દિશામાં સાચી ગતિથી આગળ વધે અને સામાન્ય માનવીને તેનો લાભ મળે તેના માટે અમે નીતિને આધારે ચાલતુ શાસન અથવા તો કલ્પના કરી શકાય તેવી પારદર્શક નીતિઓ પર ભાર મૂકી રહ્યા છીએ. અમારો પ્રયાસ વિસંગતતા ઓછી કરવાનો છે. તમારામાંથી ઘણાં બધા લોકોએ અનુભવ પણ કર્યો હશે અને તે બાબતની જાણકારી પણ હશે કે વિશ્વ બેંકનું મુલ્યાંકન આ બધી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને નક્કી કરવામાં નથી આવતું જે બધુ આપણે કરી રહ્યા છીએ. ક્રમાંકનું મૂલ્યાંકન તો માત્ર થોડા ધોરણોને આધારે જ કરવામાં આવે છે. જ્યારે આપણી સુધારા, દેખાવ અને પરિવર્તનની વ્યૂહરચના ઘણી વ્યાપક છે. સાચુ કહીએ તો આપણે જે સુધારા કરી રહ્યા છીએ તેનું લક્ષ્ય વિશ્વ બેંકના ક્રમાંકથી પણ આગળ વધવાનું છે. દેશનો સામાન્ય નાગરિક, સામાન્ય વેપારી અને નાના-નાના એકમોનાં કામકાજમાં સરળતા આવે, જીવન જીવવાની સરળતા વધે. આપણે તેના માટે કામ કરી રહ્યા છીએ. આજે જ્યારે વેપાર-વાણિજ્યમાં સરળતાનો ક્રમ સુધરી રહ્યો છે ત્યારે એનો અર્થ એ થાય કે આપણાં દેશમાં નાના ઉદ્યોગો માટે વેપાર કરવાનું સરળ થઈ રહ્યું છે. તેમને એક શહેરમાંથી બીજા શહેરમાં માલ-સામાન મોકલવામાં સરળતા થઈ રહી છે. લોકોને વિજળીનું જોડાણ મેળવવાનું સરળ થઈ રહ્યું છે. સરકારી મંજૂરીઓ સહેલાઈથી મળી જાય છે. જરૂરી લાયસન્સ પણ ઝડપથી મળી રહ્યા છે. આ એક એવો પ્રયાસ છે કે જેને દેશવાસીઓની આકાંક્ષા અને અપેક્ષાઓમાંથી પ્રેરણા મળી છે અને તેમાં દેશની જરૂરિયાતોનું પણ ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે અને દેશની આશાઓનું પણ ધ્યાન રખાયું છે. સાથીઓ, દેશમાં વ્યવસાયના વાતાવરણને પારદર્શક બનાવવા માટે અન્ય ઘણાં મહત્વના નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે. અમારી સરકારની વૈચારિક પદ્ધતિ પણ બદલાઈ છે, અભિગમ પણ બદલાયો છે. જીએસટી હોય કે નોટબંધી હોય કે પછી બેનામી સંપત્તિનો કાયદો હોય કે નાદારીનો કાયદો હોય, ભાગેડુ આર્થિક અપરાધીઓ સાથે જોડાયેલો કાનૂન હોય, આ બધુ આપણી કટિબદ્ધતાનું ઉદાહરણ છે. સરકારના આ પ્રયાસોને કારણે ભ્રષ્ટાચારીઓમાં ભય વ્યાપ્યો છે. દેશમાં ઈમાનદારીની પ્રતિષ્ઠા વધી રહી છે. હવે વધુને વધુ લોકો કર ચૂકવવા લાગ્યા છે. તેમને લાગી રહ્યું છે કે સરકાર તેમના વેરાનો સાચો ઉપયોગ કરી રહી છે. સાથીઓ, તમે એ બાબત પણ સારી રીતે જાણતા હશો કે આ તમામ સુધારા, તમામ નિર્ણયો, એટલા સરળ નહોતા. તકનિકી ફેરફારો કરવા, કાયદાથી લઈને સોફ્ટવેર સુધીના ફેરફારો કરવા અને ક્યારેક તો સોફ્ટવેર બદલવાનું સરળ હોય છે, સ્વભાવ બદલવાનું જરા વધારે મુશ્કેલ હોય છે. આ સુધારા માટે તંત્રને તૈયાર કરવાનું સરળ હોતુ નથી, પરંતુ ખૂબ થોડા સમયમાં આ બધુ કરવામાં આપણે સફળ રહ્યા છીએ. અનેક સ્તરે ગૂંચવાયેલી વ્યવસ્થાને આજે આપણે વેપાર અને નાગરિકો માટે મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છીએ. વિતેલા 4 વર્ષમાં દેશમાં 1400થી વધુ જૂના કાયદાઓને નષ્ટ કરી દેવાયા છે. દેશમાં પહેલાં વાણિજ્યિક વિવાદને ઉકેલવા માટે અંદાજે દોઢ હજાર દિવસ લાગતા હતા. 1500 દિવસ એટલે કે લગભગ 4 વર્ષ જેટલો સમય થયો. તમામ પ્રયાસો હાથ ધરીને આપણે આ દિવસો ઓછા કરીને 400 દિવસ સુધી લાવી શક્યા છીએ. તેને વધુ ઓછા કરવાનો પ્રયાસ પણ ચાલી રહ્યો છે. આયાતી માલ-સામાનના ક્લિયરન્સમાં 2014ની પહેલાં અંદાજે જ્યાં 280 કલાક જેટલો સમય લાગતો હતો તે સમય આજે ઘટીને 144 કલાકથી પણ ઓછો થઈ ગયો છે. તેને હજુ પણ ઓછો કરવા પ્રયાસ કરતાં રહીશું. પર્યાવરણની મંજૂરી, જેને મેળવવા માટે અગાઉ વર્ષો અને મહિનાઓ લાગતા હતા. હવે આવી મંજૂરીઓ થોડાક સપ્તાહમાં જ મળી જાય છે. હજુ હમણાં જ બાંધકામ ક્ષેત્ર અને અન્ય સામાન્ય કામો માટે પર્યાવરણની મંજૂરી મેળવવાનું કામ સંપૂર્ણપણે વિકેન્દ્રીત કરવામાં આવ્યું છે અને સ્થાનિક એકમોને આપવામાં આવ્યું છે. જીએસટીએ દેશમાં માલપરિવહન ક્ષેત્રને પણ મજબૂત બનાવ્યું છે. અગાઉની તુલનામાં ટર્ન એરાઉન્ડ ટાઈમ લગભગ 15 ટકા ઓછો થયો છે. તેનાથી સમય પણ બચી જાય છે અને કંપનીઓના પૈસા પણ બચે છે. કામદાર કાયદાઓનું પાલન કરવા માટે પહેલાં એકમોએ 50 થી 60 રજીસ્ટર ભરવા પડતા હતા. અમારી સરકારે હવે આ રજીસ્ટરોની સંખ્યા ઘટાડીને 5 સુધી પહોંચાડી છે. આનો અર્થ એ થયો કે જે કામ પહેલાં 50 થી 60 રજીસ્ટરમાં થતું હતું તે હવે 5 રજીસ્ટરમાં થઈ રહ્યું છે. જૂની વ્યવસ્થા હવે હંમેશને માટે બદલાઈ ચૂકી છે. આવી જ રીતે જે પાસપોર્ટ તૈયાર કરવામાં પહેલાં 3-4 અઠવાડિયા લાગતા હતા તે હવે એક અઠવાડિયાથી પણ ઓછા સમયમાં મળતો થઈ ગયો છે. પહેલાં લોકોએ આવકવેરાના રિફંડ માટે 8-10 મહિનાઓની પ્રતિક્ષા કરવી પડતી હતી તે કામ પણ થોડા સપ્તાહોમાં થઈ રહ્યું છે. તમને પણ યાદ હશે કે 4 -5 વર્ષ પહેલાં આવા સમાચારો હેડલાઈન બનતા હતા તે ભારે ટ્રાફિકને કારણે રેલવે રિઝર્વેશનની વેબસાઈટ હેંગ થઈ ગઈ છે. અમે તે પ્લેટફોર્મને વધુ ટ્રાફિક માટે અપડેટ અને અપગ્રેડ કર્યું હોવાના કારણે લાખો- કરોડો રેલવે યાત્રીઓને સુવિધા પ્રાપ્ત થઈ છે. ગલીથી માંડીને રેલવે પ્લેટફોર્મ સુધી સફાઈ અભિયાન, કચરાનો નિકાલ વગેરે દેશના સામાન્ય માનવીની જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે થઈ રહ્યું છે. મહિલાઓને રાતની પાળીમાં કામ કરવામાં કોઈ તકલીફ પડે નહીં તેના માટે પણ સરકારે કાયદાઓમાં ફેરફાર કર્યા છે. નાના-નાના દુકાનદારો, નાના-નાના એકમો મોડે સુધી પોતાની દુકાન ખૂલ્લી રાખી શકે તેના માટે પણ કાયદો બદલવામાં આવ્યો છે. સાથીઓ, હજુ હમણાં જ એક મોટો પ્રયાસ અમે એમએસએમઈ ક્ષેત્ર માટે કર્યો છે. જીએસટી સાથે જોડાયેલા નાના વેપારીઓને હવે એક કરોડ સુધીનું ધિરાણ માત્ર 59 મિનિટમાં જ મળી જશે. તેના સિવાય ઉત્પાદન વધારવા, બજારનો વ્યાપ વધારવા અને લાયસન્સ અને તપાસ સાથે જોડાયેલી બાબતોની પરેશાની ઓછી કરવા માટે પણ ઘણાં નિર્ણયો કરવામાં આવ્યા છે. જે ઉદ્યોગો અને કંપનીઓ નોકરીની નવી તકો ઉભી કરી રહી છે તેમના માટે પ્રધાનમંત્રી રોજગાર પ્રોત્સાહન યોજના હેઠળ આર્થિક મદદ પણ પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે. આ યોજના હેઠળ સરકાર નવી નોકરીની તકો ઉભી કરવા ત્રણ વર્ષ માટે 8.3 ટકા ઈપીએફનું યોગદાન આપશે. આ બધુ સરકાર પોતાના તરફથી કરી રહી છે. સરકારે એપ્રેન્ટીસના કાયદામાં પણ ફેરફાર કર્યો છે અને નવી એપ્રેન્ટીસશીપ યોજના ચાલુ કરવામાં આવી છે. આ યોજના હેઠળ ઉદ્યોગ જ્યારે એપ્રેન્ટીસ રાખે છે ત્યારે તેમને આપવામાં આવતા સ્ટાઈપેન્ડની એક ચતુર્થાંશ રકમ સરકાર આપે છે. ઘણાં બધા ઉદ્યોગો આ વ્યવસ્થા સાથે જોડાઈ રહ્યા છે. સાથીઓ, હું મિનિમમ ગવર્નમેન્ટ અને મેક્સિમમ ગવર્નન્સમાં વિશ્વાસ રાખનારો વ્યક્તિ છું. એનું પરિણામ એ આવ્યું છે કે દુનિયામાં અત્યારનાં ભારતની જે શાખ છે અને આ બાબતને કારણે તેને મજબૂરી પ્રાપ્ત થઈ રહી છે અને આપણો દેશ સતત સુધારાના માર્ગે આગળ વધી રહ્યો છે. લોકોનું જીવન સરળ બનાવવા માટે સુધારા કરવામાં આવી રહ્યા છે. ઈન્ટરનેશનલ મોનિટરી ફંડ હોય કે મૂડીઝ હોય, વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમ હોય કે અંકટાડ (