ગુજરાતના ગાંધીધામ ખાતે કંડલા બંદરના વિવિધ યોજનાઓના શિલારોપણ સમારોહ પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

ઉપસ્થિત ભાઈઓ અને બહેનો, કંડલા એક પ્રકારે લઘુ ભારત છે, મિની ઇન્ડિયા, અને આજે એરપોર્ટથી કંડલા બંદર સુધી આવવાના આખા રસ્તે આપ સૌએ જે રીતે સ્વાગત સન્માન કર્યું, એક રીતે તમે રસ્તાની બંને બાજુએ આબેહુબ ભારત ઊભું કરી નાખ્યું હતું. હું તમારા આ પ્રેમ અને તમારા સ્વાગત સન્માન માટે આપ સૌનો ખૂબ ખૂબ આભારી છું. એ વાત શબ્દોમાં કહેવાની જરૂર નથી કે કચ્છની સાથે એક મુખ્યમંત્રીના કાર્યકાળ દરમિયાન મારો લગાવ કેવો હતો, વારે વારે તમારી વચ્ચે આવવાનું થતું હતું. કચ્છની ધરતીમાં એક તાકાત છે. 200 વર્ષ પહેલા પણ જો કોઈ કચ્છી દુનિયાના કોઈ બીજા છેડે ગયો હશે, પરિવાર, ચોથી પાંચમી પેઢી હશે, પણ જો તે બીમાર થઇ જાય તો તેને મન થાય છે કે કચ્છ જતા રહીએ, તબિયત સારી થઇ જશે. આપણે કચ્છના લોકો પાણીદાર તો છીએ જ પણ પાણી વગર જીવન પસાર કરતા રહ્યા. પાણીનું મહત્વ શું હોય છે તે કચ્છના લોકો સારામાં સારી રીતે સમજે છે. વિરાટ સમુદ્ર, મરુભૂમિ, પહાડ, ગૌરવપૂર્ણ ઈતિહાસ, 5000 વર્ષ જૂની માનવ સંસ્કૃતિના પુરાવાઓ, કચ્છની પાસે શું શું નથી! માત્ર હિન્દુસ્તાનને જ નહીં પણ દુનિયાને આપવાની તાકાત આ ધરતીમાં છે અને દુનિયાને ચુંબકની જેમ આકર્ષિત કરવાનું સામર્થ્ય આ ધરતીમાં છે. હમણાં નીતીનજી જણાવી રહ્યા હતા કે આજે જે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાનું રૂપ છે, વિશ્વ બજારનું મહત્વ જે રીતે વધી રહ્યું છે તે સ્પર્ધામાં જો ભારતને આપણે આગળ વધારવું હોય તો આ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાનો લાભ ઉઠાવવાનો છે. વિશ્વ વ્યાપારમાં ભારતે પોતાની જગ્યા બનાવવી હોય તો ભારતની પાસે શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ વ્યવસ્થાવાળા બંદરો (બંદરગાહ) હોવા ખૂબ જરૂરી છે. આ કંડલા બંદર અને આજે જે વસ્તુઓ અહીંયા નિર્માણ થઇ રહી છે, એક રીતે કોઈ વિચારી શકે છે ખરું કે શું આટલા ઓછા સમયમાં કંડલા બંદર આખા એશિયાના મુખ્ય બંદરો (બંદરગાહો)માં તેણે પોતાની જગ્યા કેવી રીતે બનાવી લીધી. છેલ્લા એક બે વર્ષમાં ભલે પ્રવાહી માલવાહક જહાજ હોય કે પછી શુષ્ક માલવાહક જહાજ હોય, બંદર ક્ષેત્રમાં કામ કરનારા દરેક લોકો સમજે છે કે આનો જે વિકાસ છે તે બંદર ક્ષેત્રની અર્થનીતિને જાણનારા લોકો માટે ખૂબ આશ્ચર્યજનક સાબિત થઇ રહ્યો છે. આ સિદ્ધિ મેળવી છે. અને ધીમે ધીમે બંદર પર કામ કરનારા લોકોને પણ લાગવા માંડ્યું છે. યુનિયન ચાલે છે, ચાલતા રહેશે. પરંતુ જો હળીમળીને આપણે આ બંદરની તાકાતને વધારીશું. એક તાકાત છે માળખાગત બાંધકામની, બીજી તાકાત છે ચોકસાઈની, પારદર્શકતાની અને તેનાથી આટલું મોટું પરિણામ દેશને મળી શકે તેમ છે, જેની આપણે કલ્પના કરી શકીએ તેમ નથી. હમણા નીતીનજી કહી રહ્યા હતા કે ઈરાનની સાથે છાબર બંદર તેનો એક નિર્ણય આપણે લોકોએ લીધો છે. તે બંદરનો સીધો સંબંધ કંડલાના બંદર સાથે થવાનો છે. છાબર બંદર અને કંડલા બંદર, આ બંનેને જોડવા, તેનો અર્થ એ થાય છે કે વિશ્વ વ્યાપારમાં અંગદની જેમ કંડલા પોતાનો પગ જમાવશે, આટલું મોટું પરિવર્તન આવવાનું છે. આજે કંડલા બંદરને સંચાલિત કરવાની દિશામાં કેટલાક પગલાંઓ લેવામાં આવી રહ્યા છે. ક્ષમતા નિર્માણ માટે 14 અને 16 વર્ગના વિસ્તાર અને વિકાસ માટે યોજનાઓ બની રહી છે. અને બદલાઈ રહેલા યુગમાં બંદર શહેરનો ખ્યાલ, વિકાસની એક આર્થિક પ્રવૃત્તિની એક વ્યવસ્થા તે દિશામાં પણ યોજના બની રહી છે. પરિવહનને બળ મળે અને એટલા માટે તે પ્રકારના માર્ગની રચના કે જે ટ્રાફિકને હળવો બનાવે અને હિન્દુસ્તાનના ખૂણે ખૂણામાં આપણો સામાન ઝડપથી પહોંચે. જે રીતે સમુદ્રમાં ટર્ન અરાઉન્ડ ટાઇમ કોઈ જહાજ આવે, ભલે ખાલી હોય કે ભરેલું અને કેટલા દિવસમાં આવીને ચાલ્યું જાય તેમાં જેટલો ઓછો સમય લાગે છે તેટલી તેની ચોકસાઈની ગણતરી વૈશ્વિક સ્તર પર થાય છે. આજે ભારતમાં તે ટર્ન અરાઉન્ડ ટાઇમ ઓછો કરવા માટે આપણા નીતીનજીના નેતૃત્વમાં અનેક પહેલ કરવામાં આવી છે. આ ટર્ન અરાઉન્ડ ટાઇમને ઓછો કરવામાં એક વર્ગતા હોય છે – બંદરની બહાર નીકળ્યા પછી તમારા બધા જ ટ્રક કેટલી ઝડપથી આગળ વધી જાય છે. જો આગળ બોટલ લેટ હશે તો ટર્ન અરાઉન્ડ ટાઇમ માટે બંદરમાં ગમે તેટલી ટેકનોલોજી આપણે લાવીએ પણ અડચણ બની રહેશે. અને એટલા માટે તમે જોયું હશે કે આજે કંડલા આખા ગુજરાતના હિસાબે જોઈએ તો પણ એક ખૂણામાં એક નાનકડું નગર. દેશની દ્રષ્ટીએ તો ધ્યાનમાં પણ ના આવે. પરંતુ આજે કંડલામાં લગભગ લગભગ 1000 કરોડ રૂપિયાના રોકાણના પ્રકલ્પો આવી રહ્યા છે. 1000 કરોડ કોઈ સામાન્ય રકમ નથી. આપણે કલ્પના કરી શકીએ છીએ કે કેટલી ઝડપથી આગળ વધ્ય છીએ. હમણાં તેઓ કહી રહ્યા હતા કે રસ્તાનું કામ છે, અમે બે વર્ષનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. હું નીતીનજીને જણાવી રહ્યો હતો કે હિન્દુસ્તાનના માર્ગ ક્ષેત્રમાં નીતિનજી જે ઝડપ લાવ્યા છે, અનેક વર્ષો સુધી હિન્દુસ્તાને નથી જોઈ. મેં તેમને કહ્યું કે તમારી જે વિશેષતા છે, તમારી જે ક્ષમતા છે તેનો લાભ ગુજરાતને પણ તો મળવો જોઈએ. તેમણે મને કહ્યું કે ભાઈ શું કરવું છે? આ માર્ગ બનાવવાનું કામ 24 મહિનામાં નહી 18 મહિનામાં પૂરું કરીને બતાવો. અને મને વિશ્વાસ છે કે નીતિનજીને જો ઈશારા ઈશારામાં કહી દઈએ તો તે કામને પૂરું કરી નાખશે. મને વિશ્વાસ છે થઇ જશે. આજે અહીંયા બાબા સાહેબ આંબેડકરના નામે એક કન્વેન્શન સેન્ટર પણ બની રહ્યું છે. વિશાળ ભૂ-ભાગમાં બની રહ્યું છે. અહીંના લોકોની જરૂરિયાત અનુસાર બની રહ્યું છે. પરંતુ મેં તેનો જે પ્લાન જોયો તો મને લાગ્યું કે કદાચ રવિ ભાઈએ બીતા બીતા બનાવ્યો છે. તેમને લાગે છે કે ખબર નહીં આટલા પૈસા ક્યાંથી આવશે. કેવી રીતે થશે. તો મેં નીતિનજીને કહ્યું છે કે સારું નાનું ના કરશો, તેને કંઈક નવીન રીતે વિચારો તો તેમણે કહ્યું કે મને થોડો સમય આપો, હું વિચારીને કહું છું. આ કન્વેન્શન સેન્ટર પણ કારણ કે જે રીતે કચ્છનો વિકાસ થઇ રહ્યો છે, આજે હિન્દુસ્તાનમાં કોઈ એક જિલ્લો ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહ્યો છે તો તે જિલ્લાનું નામ કચ્છ છે. અને કોઈ કલ્પના કરી શકે છે 1998માં ભયંકર વાવાઝોડાએ આપણને બરબાદ કરી નાખ્યા હતા. 2001 ભૂકંપે આપણને જમીનદોસ્ત કરી નાખ્યા હતા. પરંતુ આ જિલ્લાની તાકાત જુઓ, અહીંના લોકોની ખુમારી જુઓ આજે કચ્છ ફરીથી ચાલી નીકળ્યું છે. અને કંડલા તે માત્ર ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થાનું કેન્દ્રબિંદુ બની શકે તેમ નથી પરંતુ વાહનવ્યવહારની દુનિયામાં કંડલા બંદર હિન્દુસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થામાં પણ એક મહત્વની ભૂમિકા નિભાવી શકે, તે પરિસ્થિતિમાં કામ કરી શકે તેમ છે. અને આપણે પણ તે દિશામાં તેને આગળ વધારવા માગીએ છીએ. ભારતનો સામુદ્રિક વ્યાપારનો વારસો હજારો વર્ષ જૂનો છે. લોથલમાં 500 વર્ષ પહેલા સામુદ્રિક વ્યાપારનું આટલું મોટું કેન્દ્ર હતું. તેની બાજુમાં વલ્લભી યુનિવર્સીટી હતી. તે વલ્લભી યુનિવર્સીટીમાં 80થી વધુ દેશોના બાળકો ભણતા હતા. અને લોથલનું જે બંદર હતું, બંદર હતું કહેવાય છે કે 84 દેશોના ધ્વજ ત્યાં હંમેશા જોવા મળતા હતા. હજારો વર્ષ પહેલા! આ દેશમાં દરિયાઈ જહાજ બનાવવાનું કામ કચ્છમાં આપણા પૂર્વજોનો વારસો રહ્યો છે, આપણે દુનિયાને જહાજો આપતા હતા અહીંથી. તે આપણી તાકાત હતી. આ સામર્થ્યને ફરીથી જીવિત કરી શકાય તેમ છે. આજે કંડલા બંદરમાં ઈમારતી લાકડું મોટી માત્રામાં આવે છે. અને આપણા કચ્છી લોકો હિન્દુસ્તાનના ખૂણે ખૂણામાં લાકડાના વ્યાપારમાં લાગેલા છે. આ ઈમારતી લાકડાની કિંમતમાં ઉમેરણ કચ્છની ધરતી પર થઇ શકે છે. દુનિયામાંથી લાકડું આવી જાય તેમાં કળાકારીગરી થાય, હસ્તકલા તેની ઉપર લાગે અને પછી દુનિયામાં પાછું જાય, ઘર બને, ઈમારત બને, મકાન બને, મંદિર બને, પૂજા ઘર બને, દુનિયાને આ ખૂબ મોટી ભેટ સોગાદ અહીંથી વિકસિત કરી શકાય તેમ છે. મીઠાનો વ્યાપાર સમુદ્રી માર્ગથી જેટલો વધારે આપણે કરી શકીએ તેટલો ઓછો ખર્ચ આવશે. તટીય જળ પરિવહન સાડા સાત હજાર કિલોમીટર સમુદ્રી તટ હોય, તો પછી આપણે માર્ગ અને રેલવેથી આપણો સામાન શા માટે લઇ જવો જોઈએ. પછી ભલે ને દરિયાઈ માર્ગથી એક જહાજથી હિન્દુસ્તાનમાં, જ કલકત્તા જ સામાન કેમ ના મોકલવો હોય. તો અહીંથી જ સમુદ્રના માર્ગે કલકત્તા શા માટે ન જઈ શકાય. આખા હિન્દુસ્તાનને ચીરીને જવાની શું જરૂર છે? આ સમગ્ર બદલાવ, વ્યવસ્થામાં પરિવર્તન લાવવાની દિશામાં આપણે આગળ વધી રહ્યા છીએ. જેનો લાભ આવનારા દિવસોમાં મળવાનો છે. આપણા નીતિનજીનું એક સપનું છે, લોથલમાં ભારતની જે મહાન તાકાત છે તેનો વિશ્વ પરિચય થાય. આ પ્રકારનું એક પ્રદર્શન કેવી રીતે બને. વિશ્વ વ્યાપારની દ્રષ્ટીએ અમેરિકન યુનિવર્સીટીનું કામ મહત્વપૂર્ણ છે. માનવ સંસાધન વિકાસનું કામ મહત્વપૂર્ણ છે. અને હમણાં મુખ્યમંત્રીજી જણાવી રહ્યા હતા, તેમણે દરિયાઈ યુનિવર્સીટીનો હમણાં ત્યાં વિધાનસભાની અંદર બીલ પણ પાસ કરી નાખ્યું છે. મારી તેમને શુભકામનાઓ છે. માનવ સંસાધન વિકાસનું આ કામ અને માત્ર તે ગુજરાતને જ સમુદ્રી તટનો લાભ નહીં થાય અને હિન્દુસ્તાનના વ્યાપાર માટે પણ એક તાકાતના રૂપમાં બહાર આવશે એવો મારો વિશ્વાસ છે. ભાઈઓ બહેનો, 2022 ભારતની આઝાદીના 75 વર્ષ થઇ રહ્યા છે. હું આજે જયારે કંડલાની ધરતી પર આવ્યો છું, કંડલાના લોકોને, કચ્છના લોકોને, ગુજરાતના લોકોને, દેશના લોકોને, વારેવારે એ કહેવા માગીશ કે 2022 આઝાદીના 75 વર્ષ થઇ રહ્યા છે, આપણે દેશના તે વીર સપૂતોને યાદ કરીએ, તે મહાપુરુષોને યાદ કરીએ, જેમણે આઝાદી માટે પોતાની જિંદગી હોમી દીધી. અનેક મહાપુરુષોએ જેલોમાં હોમી દીધી, અનેક મહાપુરુષોએ ફાંસીના માંચડે ચઢી ગયા. અનેક મહાપુરુષોએ ચાર ચાર પેઢીઓ બરબાદ કરી નાખી, આ દેશ આઝાદ થાય તેના માટે. તે આઝાદીના 75 વર્ષ 2022માં આપણે કેવી રીતે ઉજવીએ? એક નાગરિક તરીકે આપણે પણ તો સંકલ્પ કરીએ કે આપણે આઝાદીના જંગમાં લડવાનો અવસર નથી મળ્યો પરંતુ ભારતને દુનિયામાં સિરમોર બનાવવામાં આ વિકાસની યાત્રામાં સામેલ થવાનું આપણને સૌભાગ્ય મળ્યું છે, આપણે પણ કંઈક હકારાત્મક કરીશું. આપણે કંઇક ને કંઈક એવું કરીશું નાગરિક તરીકે 2022માં દેશને નવી ઉંચાઈઓ પર લઇ જવામાં મારું યોગદાન ગણાય, મને સંતોષ થાય. સંસ્થા હોય તો તે પણ કરે, કેન્દ્ર હોય તો તે પણ કરે, નગરપાલિકા હોય તો તે પણ કરે, પંચાયત હોય તો તે પણ કરે, રાજ્ય સરકાર હોય તો તે પણ કરે, દરેક વ્યક્તિ પોતાની જાતને સંકલ્પબદ્ધ કરે. અને હજુ પાંચ વર્ષ આપણી પાસે છે, પાંચ વર્ષમાં કંઈક કરી બતાવીએ. અને ત્યારે જઈને 2022ને ઉજવીએ આ સંકલ્પની સાથે આપણે આગળ વધી રહ્યા છીએ, જેવું આપણે વિચારી રાખ્યું છે. આ દેશના ગરીબોની જીંદગીમાં બદલાવ લાવવો. ભલે તે ગેસના ચુલાનું જોડાણ હોય, ભલે ગરીબની ઝૂંપડીમાં વીજળી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ હોય. 2022 સુધીમાં આપણું સપનું છે, હિન્દુસ્તાનના ગરીબમાં ગરીબ પરિવારને પણ રહેવા માટે પોતાનું ઘર હોય. અને ઘરમાં વીજળી પણ હોય, ઘરમાં પાણી પણ હોય અને ઘરમાં શૌચાલય પણ હોય, એવું ઘર તેને મળે એ ખૂબ મોટું સપનું લઈને કામ કરવાનું છે. આ વર્ષ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયજીની શતાબ્દીનું વર્ષ છે. ભારતના ગરીબમાં ગરીબ વ્યક્તિ છેવાડાની વ્યક્તિનું કલ્યાણ કેવી રીતે થાય. તે વિચારને કેન્દ્રમાં રાખીને. તેમણે દેશને એક ચિંતન આપ્યું હતું. આજે દેશ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયજીની જન્મશતાબ્દી ઉજવી રહ્યો છે. તો હું કંડલા બંદર ટ્રસ્ટને, નીતિનજીને, તેના વિભાગને એક સલાહ આપવા માગીશ કે શા માટે આપણે આ કંડલા બંદર છે, તેને પંડિત દીનદયાળ ટ્રસ્ટ પોર્ટ કંડલા, વિધિવત રૂપમાં તેની પ્રક્રિયા કરીએ, નિર્ણય કરીએ અને પંડિત દીનદયાળ ગરીબોની ઓળખ કરાવે છે અમર દેશમાં. જે દિન દયાળુ છે તે ભાવ આપણી સામે રહેશે, તો આપણી અંદર સમાજના દબાયેલા કચડાયેલા, શોષિત, પીડિત વંચિત, તેમની જીંદગીમાં બદલાવ લાવવા માટે કામ કરી શકે છે. હું ફરી એકવાર કચ્છની ધરતીમાં ફરી એકવાર મને તમારી સામે આવવાનો અવસર મળ્યો. આપ સૌ આટલી મોટી માત્રામાં આવીને આશીર્વાદ આપ્યા. તેના માટે આભારી છું. નીતિનજીનો આભારી છું. આ કાર્યક્રમમાં મને સામેલ થવાનું મને સૌભાગ્ય મળ્યું. ખૂબ ખૂબ આભાર.