કાઠમંડુમાં પશુપતિનાથ ધર્મશાળાના ઉદઘાટન પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

સન્માનનીય પ્રધાનમંત્રી ઓલીજી, સંસ્કૃતિ અને પર્યટન મંત્રી રવીન્દર પ્રસાદ અધિકારીજી, પશુપતિ એરિયા ડેવલપમેન્ટ ટ્રસ્ટના સદસ્ય ડૉ. પ્રદીપ ઢકલજી, અહિયાં ઉપસ્થિત અન્ય સન્માનનીય અતિથીગણ, દૂર-દૂરથી અહિં પધારેલા ભોલે બાબાના ભક્તગણ અને નેપાળના મારા વ્હાલા ભાઈઓ અને બહેનો. બાબા વિશ્વનાથની કાશીની ધરતીનો એક પુત્ર આજે પશુપતિનાથના પ્રાંગણમાં એકઠા થયેલા આપ સૌને આદરપૂર્વક નમન કરે છે. આદરણીય ઓલીજીએ જે કહ્યું કે નેપાળી ભાષા અને અમારા ગુજરાતવાળાને સમજવા ખૂબ સહેલી હોય છે. ભારત અને નેપાળની મિત્રતા, જ્યારે અટલજીનો સ્વર્ગવાસ થયો તો આપણે જાણીએ છીએ કે આ દુઃખની ઘડીમાં જ્યારે કોઈ આપણો સ્વજન તમારા સુધી પહોંચે છે તો તમારા મનને એક ઘણી મોટી રાહત મળે છે. અટલજીના સ્વર્ગવાસની કેટલીક જ ક્ષણોમાં ઓલીજીએ મને ફોન કરીને આ દુઃખની ઘડીમાં સાંત્વના આપી હતી, તે ઔપચારિકતા નહોતી. એક પોતાપણાનું સ્વાભાવિક પ્રગટીકરણ હતું અને અટલજી પ્રત્યે જે આદર અને ભાવ સાથે વિદેશ મંત્રી પોતે તેમની અંત્યેષ્ટિમાં આવ્યા. અને આજે અટલજીની કવિતાઓને નેપાળી ભાષામાં અનુવાદ કરવાનો નેપાળનો નિર્ણય છે. હું સમજુ છું કે કોઇપણ મહાપુરુષની સ્મૃતિ તેના સંદેશને આપણે કેવી રીતે સંભાળીએ છીએ, તેણે જે જ્ઞાન પીરસ્યું છે તે જ્ઞાનને આપણે આગળની પેઢીઓ સુધી કેવી રીતે પહોંચાડીએ છીએ. તેને આપણે જીવનમાં કેટલું ઉતારી શકીએ છીએ. તે તેની સૌથી મોટી શ્રદ્ધાંજલિ હોય છે અને નેપાળે અટલજીનું આ જે ચિંતન હતું તેનો એક દ્રષ્ટિકોણ પ્રસ્તુત કર્યો. તે કવિતાઓને નેપાળની આવનારી પેઢીઓ સુધી પહોંચાડવાનો જે સંકલ્પ કર્યો છે, આ શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે હું આદરણીય ઓલીજીનો, નેપાળની સરકારનો, નેપાળના નાગરિકોનો અંતઃકરણ પૂર્વક આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપણા સાંસ્કૃતિક સંબંધો છે, સદીઓ જૂના સંબંધો છે પરંતુ એ નક્કી છે કે દુનિયાના કોઈ પણ દેશની સાથે સંબંધ ત્યાં સુધી મજબુત નથી થઇ શકતા, ત્યાં સુધી તે દીર્ઘકાલીન નથી થતા હોતા, જ્યાં સુધી લોકોની લોકો સુધીની તાકાત નથી વધતી. માત્ર કાઠમંડુ અને નવી દિલ્હી મળી જાય, માત્ર કાઠમંડુ અને નવી દિલ્હીની સરકાર મળી જાય, તેનાથી જ વાત નહી બને, જ્યાં સુધી દરેક નેપાળી, દરેક હિન્દુસ્તાની એક બીજાની સાથે હળતો-ભળતો નથી તાકત નથી બનતી અને આજે લોકોનો લોકો સાથેની શક્તિને પ્રોત્સાહન આપવાનું ઉત્તમ કામ નેપાળ-ભારત મૈત્રીના પ્રતિક સમાન આ ધર્મશાળાનું અહિં લોકાર્પણ થઇ રહ્યું છે. મારા વ્હાલા ભાઈઓ અને બહેનો, જ્યારે પણ હું કાઠમંડુ આવું છું તો અહીંના લોકોનો સ્નેહ અને પોતાપણું હું ખૂબ હૃદયપૂર્વક અનુભવ કરતો હોઉં છું. માત્ર મારી માટે જ નહી પરંતુ ભારત પ્રત્યે પણ એ જ આત્મીયતા નેપાળમાં જોવા મળે છે. લગભગ ચાર વર્ષ પહેલા મને શ્રાવણ મહિનાના અંતિમ સોમવાર સુધીમાં અહિયાં પશુપતિનાથજીના ચરણોમાં આવીને પૂજા કરવાનો અવસર મળ્યો હતો. કેટલાક મહિનાઓ અગાઉ જ્યારે હું અહિયાં આવ્યો હતો તો મને પશુપતિનાથ, મુક્તિનાથ અને જાનકી ધામ આ ત્રણેય મોટા તીર્થો ઉપર જવાનું સૌભાગ્ય મળ્યું હતું. હું ભક્તિભાવથી ગદગદ છું, કારણ કે આજે બાબા પશુપતિનાથે મને ફરી એકવાર દર્શન આપ્યા છે, સીધા તેમના ચરણોમાં આવવાનું સૌભાગ્ય મને મળ્યું છે. તે માત્ર મારી ભાવના જ નથી પરંતુ ભારત અને દુનિયાના કરોડો આધ્યાત્મિક જીવનને સ્વીકાર કરનારા, ધાર્મિક પરંપરાઓને સ્વીકાર કરનારા, પ્રભુ ભક્તિમાં લીન રહેનારા શિવ ભક્તોની ઈચ્છા હોય છે કે જીવનમાં ઓછામાં ઓછું એક વાર પશુપતિનાથજીના દર્શન કરવા આવે. ભારત અને નેપાળની વચ્ચે શિવ ભક્તિ અને શિવ ભક્તોનો સંબંધ એટલો મજબુત છે કે ન તો સમયનો તેની પર કોઈ પ્રભાવ પડ્યો અને ન તો અંતરનો પ્રભાવ પડ્યો અને ના તો મુશ્કેલ રસ્તાઓની કોઈ અસર તેના પર થઇ. કાઠમંડુ અને કન્યાકુમારીની વચ્ચે હજારો કિલોમીટરનું અંતર છે, પરંતુ આશરે દોઢ હજાર વર્ષ પૂર્વેથી જ તમિલનાડુમાં પશુપતિનાથની ગાથાઓ ગુંજી રહી છે. શૈવ કુરુવરના થેવરમમાં ભગવાન પશુપતિનાથનું મહત્વનું સ્થાન છે, સર્વોચ્ચ સ્થાન છે. અને બાબા પશુપતિનાથે સુદૂર દક્ષિણ ભારતના પોતાના અનંત ભક્તોને પેઢી દર પેઢી સેંકડો વર્ષથી ગણેશ અને કાર્તિકની જેમ પોતાની જાતે જ આ મંદિરમાં સ્થાન આપ્યું છે. અને એટલા માટે આજે મારા પરમ મિત્ર પ્રધાનમંત્રી ઓલીજીની સાથે મળીને નેપાળ ભારત મૈત્રી પશુપતિ ધર્મશાળાને વિશ્વભરના યાત્રીઓ માટે, પ્રવાસીઓ માટે, શિવ ભક્તોની માટે સમર્પિત કરતા મારી પ્રસન્નતાની કોઈ સીમા નથી રહી. દુનિયાભરથી અહિયાં આવનારા શ્રદ્ધાળુઓની સુવિધા માટે સવા સો કરોડ ભારતવાસીઓ તરફથી પશુપતિનાથજીના ચરણોમાં આ એક નાનકડી ભેટ આપવાનું મને સૌભાગ્ય મળ્યું છે. સાથીઓ, પશુપતિનાથ, મુક્તિનાથ અને જાનકી ધામ નેપાળની વિવિધતાને એકતામાં પરોવે છે અને સાથે જ તે ભારતની સાથે સંબંધોના તાંતણાને પણ પ્રતિ ક્ષણ નવી મજબૂતી આપે છે. કાશી અને કાઠમંડુને બાબા વિશ્વનાથ અને પશુપતિનાથ જોડે છે. અને હું સોમનાથની ધરતીમાંથી નીકળેલો છું. સોમનાથથી વિશ્વનાથ, વિશ્વનાથથી પશુપતિનાથ એ જ રીતે માતા સીતા અને પ્રભુ શ્રી રામનો સંબંધ જનકપુરને અયોધ્યા સાથે તો ભગવાન જગન્નાથ અને મુક્તિનાથ મસ્તંગને પૂરી સાથે જોડે છે. સુંદર બાગમતી ઘાટીની વચ્ચે બિરાજમાન ભગવાન પશુપતિનાથ એક બાજુ ધૌલાગીરી અને અન્નપૂર્ણા અને બીજી તરફ સાગરમાથા અને કાંચનજંઘા. આ દુનિયાભરના શિવ ભક્તોને અને પર્યટકોને એક સુંદર અને અદ્ભુત અનુભવ આપે છે. કાઠમંડુની આ પવિત્ર ધરતી હિંદુ અને બૌદ્ધ આસ્થાનું એક રીતે જોઈએ તો સંગમ સ્થળ છે. આ બંને મત કઈ રીતે એકબીજા પ્રત્યે સમાવેશી છે, તેને માનનારાઓની વચ્ચે કઈ રીતનો મેળ-મિલાપ છે. કાઠમંડુની ગલીઓ અને પગદંડીઓમાંથી પસાર થતા અનુભવ દરેક યાત્રી કરી શકે છે. દરેકને અનુભવ થાય છે. ભગવાન પશુપતિનાથનું આ ધામ પણ ખુબ જ આસ્થાના અનેક કેન્દ્રોથી ઘેરાયેલું છે. બૌદ્ધ ભિક્ષુઓના કણથી ગૂંથાયેલ અને હમણાં જ પ્રદીપજી કહી રહ્યા હતા – ઓમ મણી પદ્મે હમ – અને શિવ ભક્તોના મુખથી ઓમ નમઃ શિવાયનો જાપ ક્યારે એકાકાર થઇ જાય છે તે ખબર સુદ્ધા નથી પડતી. આ પરંપરા પણ નેપાળ અને ભારતની વચ્ચે સંબંધોની એક મહત્વપૂર્ણ કડી છે. નેપાળના લુમ્બિનીએ દુનિયાને ગૌતમ આપ્યા, તો ભારતના બોધગયાએ બુદ્ધ આપ્યા છે. ગૌતમ બુદ્ધ દ્વારા પ્રદર્શિત કરવામાં આવેલ રસ્તો આજે અતિવાદ અને આતંકવાદ જેવી દુનિયાની અનેક સમસ્યાઓને ઉકેલવા માટેનો પ્રેરણાસ્રોત છે. સાથીઓ, ભારત અને નેપાળની વચ્ચે આસ્થા, અસ્મિતા અને પોતાપણાની એક ઐતિહાસિક ભાગીદારી છે. તે અમારી અતૂટ શક્તિ છે, અનમોલ ખજાનો છે, અનમોલ વિરાસત છે. હજારો વર્ષોનો આપણો ગૌરવપૂર્ણ ઈતિહાસ, વસુધૈવ કુટુમ્બકમની પ્રત્યે આપણી નિષ્ઠા તે મૂલ્ય છે જે આપણને બંને દેશોને દુનિયાની અનેક સભ્યતાઓ કરતા જુદા તારવે છે. હમણાં ઓલીજી જણાવી રહ્યા હતા – સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ. સર્વે સન્તુ નિરામયા:. દરેકના કલ્યાણની કામના, માત્ર આપણા પોતાનાઓની નહિ, સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ. આ બંને દેશોની મૂળ ધારણા છે. અને આ જ સમૃદ્ધિમાંથી નીકળેલ આત્મવિશ્વાસ જ વિશ્વમાં આપણું સ્થાન સુનિશ્ચિત કરશે. બંને દેશોનું ભવિષ્ય આ જ ભાવનાથી નક્કી થશે. આજે જે પણ આપણે પ્રાપ્ત કરી શક્યા છીએ તે ત્યારે જ સાર્થક બનશે જયારે સૌનો વિકાસ થશે, ખાસ કરીને તેમનો જેઓ વંચિત છે, પીડિત છે, શોષિત છે. આજે ભારત આર્થિક વિકાસની નવી ઊંચાઈઓને અડી રહ્યું છે. સુધારા, પ્રદર્શન અને પરિવર્તનના રસ્તા પર ચાલીને વિકાસના આકાશ પર આ ધ્રુવ તારાની જેમ આજે તે ચમકી રહ્યું છે. ‘સૌનો સાથ સૌનો વિકાસ’ના જે મંત્રને લઈને અમે કામ કરી રહ્યા છીએ, તેમાં આપણા નેપાળી ભાઈઓ અને બહેનોનું પણ તેટલું જ સ્થાન છે, ‘સૌનો સાથ સૌનો વિકાસ’ની વાત જયારે કરીએ છીએ તો તે સૌની માટે છે. પાડોશીઓના કામમાં આવવું અને સુખ સમૃદ્ધિ માટે સાથે ચાલવું એ અમારી પરંપરાનો એક ભાગ રહ્યું છે, તેને જ અનુરૂપ બાબા પશુપતિનાથ પાસેથી આશીર્વાદ બંને દેશોને એ જ સંબંધ પણ આગળ વધી રહ્યો છે. સાથીઓ દરેક હિન્દુસ્તાનીને એ જોઈને પ્રસન્નતા થાય છે કે નેપાળમાં આજે રાજનૈતિક સ્થિરતા છે. તેનું જ પરિણામ છે કે પ્રગતિપથ પર નેપાળે પોતાની ગતિ ઝડપી બનાવી છે. હું અહિયાં ઉપસ્થિત નેપાળના પ્રધાનમંત્રીજીને, નેપાળના જનજનને વિશ્વાસ અપાવવા માંગું છું કે તમારા સૌના જીવનને મંગલમય બનાવવા માટે એક વિશ્વાસ પાત્ર મિત્રના રૂપમાં ભારતની સદભાવના અને સહયોગ હંમેશા હંમેશા, હંમેશા તમારી સાથે છે. બાબા પશુપતિનાથના આશિષ સદા આ ભૂમિ પર બનેલા રહે અને નેપાળ ભારત મૈત્રી પર તેમની કૃપા દ્રષ્ટિ રહે, એ જ મારી પ્રાર્થના છે. આસ્થા, સભ્યતા અને સંસ્કૃતિની આ નિર્બંધ ગતિ ભારત અને નેપાળના કરોડો લોકોના જીવનને સમૃદ્ધ કરતી રહી છે. એ જ કામના સાથે ભારત નેપાળ મૈત્રી ધર્મશાળા અને હું માનું છું કે આ માત્ર એક ઈમારત નથી કે જ્યાં કોઈ એક મુસાફર આવશે, કોઈ યાત્રી આવશે, તે ત્યાં રોકાશે તો તે માત્ર રોકાવાની જ જગ્યા માત્ર નથી. દરેક પળે ભારત નેપાળ મૈત્રીના શર્મભાવ તેના મનમંદિરમાં ગૂંજતા રહેશે અને પોતાના ઘરે પાછો જશે ત્યારે પણ તે ભારત નેપાળ મૈત્રીના ચિરંજીવ ભાવ પોતાના મનમાં લઇને જતો રહેશે. તે પોતાનામાં જ પ્રતિક હોય છે, વ્યવસ્થાઓ ભલે હોય, પરંતુ તે એક જીવનશક્તિ આપે છે અને આ ધર્મશાળા તે પ્રતિક છે, જે આપણને એક શક્તિ આપે છે. આ વ્યવસ્થા માત્ર રાહદારીની માટે યાત્રીની માટે પ્રવાસી માટે રાતભર વિતાવવાની જગ્યા છે એટલું જ નથી. તે નેપાળના પ્રવાસનને બળ આપે છે. આ વ્યવસ્થાઓ નેપાળમાં આવનરા પ્રવાસીઓ માટે એક વધારાની જગ્યાનો અવસર આપે છે. સામાન્ય આવક ધરાવતો વ્યક્તિ પણ આવી વ્યવસ્થાઓનો લાભ લઇ જાય છે, ત્યારે આ ઇમારત માત્ર ઈમારત નથી રહી જતી, સુવા બેસવા માટેની માત્ર જગ્યા નથી રહી જતી, પરંતુ તે એક એકમ નેપાળના પ્રવાસન સાથે જોડાયેલી આર્થિક ગતિવિધિને એક નવી ઉર્જા આપે છે, નવી તાકાત આપે છે, નવી શક્તિ આપે છે. અને પ્રવાસન એક એવું ક્ષેત્ર છે, જ્યાં ઓછામાં ઓછા મૂડીરોકાણ વડે વધુમાં વધુ લોકોને રોજગાર આપવાની સંભાવના છે. અને જ્યારે આવી વ્યવસ્થાઓ સામાન્ય જનની માટે ઉપલબ્ધ હોય છે, તો પ્રવાસીઓને પણ આવવાનું મન કરે છે, તેમને પણ અહિં રોકાવાનું મન કરે છે અને જ્યારે પ્રવાસી રોકાય છે તો જરૂરથી કઈ ને કંઈક આપીને જતો હોય છે. મને વિશ્વાસ છે કે આ નેપાળ બહ્ર્ત મૈત્રી પશુપતિનાથ ધર્મશાળા, આ માત્ર ઇમારતના રૂપમાં જ નહી, એક રાહદારી માટે રોકાવાની જગ્યાના રૂપમાં જ નહી પરંતુ એક મૈત્રીનો સ્તંભ, એક મૈત્રી, એક એવી આર્થિક વ્યવસ્થાને ગતિ આપનારી ઊર્જાનું કેન્દ્ર બનશે તે જ એક ભરોસા સાથે હું ફરી એકવાર આદરણીય પ્રધાનમંત્રીજીનો હૃદયપૂર્વક આભાર વ્યક્ત કરું છું, કારણ કે બિમ્સટેક એટલો મોટો મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમ હતો અને તે પણ એક શ્રેષ્ઠ રીતે આજે કાઠમંડુની ધરતી પરથી દુનિયાને સંદેશ ગયો છે. વિશ્વની 22 ટકા જનસંખ્યાનું પ્રતિનિધિત્વ કરનારી બિમ્સટેકની સમિટ નેપાળની ધરતી હોય, પશુપતિનાથ ભગવાનના ચરણોમાં હોય, તો અહીંથી કરવામાં આવેલા સંકલ્પો સિદ્ધ થયા વિના રહેતા નથી. અને એટલા માટે મને વિશ્વાસ છે કે ઓલીજીના નેતૃત્વમાં કાઠમંડુની ધરતી પરથી હિમાલયના ખોળામાંથી નીકળેલા સંકલ્પો આ સમગ્ર ભૂ-ભાગને અને તે સંપૂર્ણ ક્ષેત્રને સુખ અને શાંતિની દિશામાં ગતિમાન બનવા માટે એક ઘણી મોટી નિર્ણાયક ભૂમિકા નિભાવશે અને આ મહત્વપૂર્ણ કામને આદરણીય ઓલીજીએ નિભાવ્યું છે તેની માટે પણ તેઓ સાધુવાદને પત્ર છે, અભિનંદનના અધિકારી છે અને એટલા માટે હું તેમને પણ ખુબ ખુબ વધામણી આપું છું, તેમને ખૂબ-ખૂબ અભિનંદન આપું છું. હું ફરી એકવાર આ સમારોહને માટે તમે સમય કાઢ્યો અને આપણે સાથે મળીને અમને એક નજરાણું આપવાનું સૌભાગ્ય મળ્યું, હિન્દુસ્તાનમાં પણ આ વ્યવસ્થાની માટે લોકો ખુશ થશે, નેપાળના લોકો પણ આ વ્યવસ્થાથી ખુશ હશે અને આ વ્યવસ્થાથી એક નવી આર્થિક ગતિ આપવાનો અવસર પણ એક ઉત્પન્ન થશે, તે જ એક ભાવના સાથે હું ફરી એકવાર ભગવાન પશુપતિનાથના ચરણોમાં મારું માથું નમાવીને પ્રણામ કરીને મારી વાણીને વિરામ આપુ છું. ખૂબ-ખૂબ આભાર!