શાંગ્રી-લા સંવાદમાં પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

પ્રધાનમંત્રી લી સિયન લૂંગ, આપની મૈત્રી બદલ, ભારત સિંગાપોર સહયોગમાં તમારા નેતૃત્વ બદલ અને આ ક્ષેત્રના વધુ સારા ભવિષ્ય માટે આપનો આભાર. સંરક્ષણ મંત્રીઓ, શ્રી જૉન ચિપમેન, પ્રતિષ્ઠિત લોકો અને મહાનુભાવો આપ સૌને નમસ્કાર અને ગુડ ઈવનીંગ! પૌરાણિક કાળથી સુવર્ણ ભૂમિ અને ઈશ્વરની દુનિયા તરીકે જાણીતા આ દેશમાં ફરી આવતાં હું આનંદ અનુભવુ છું. મને ભારતના આસિયાન સાથેના સંબંધોના એક સિમાચિન્હરૂપ અને એક વિશેષ વર્ષમાં અહિં આવવાનો પણ આનંદ છે. આસિયાન-ઈન્ડિયા સંમેલન એ આપણી આસિયાન માટેની અને આપણી એક્ટ ઈસ્ટ નીતિ તરફની નિષ્ઠાનું પ્રમાણ છે. જાન્યુઆરીમાં પ્રજાસત્તાક દિન પ્રસંગે અમને દસ આસિયાન દેશોના નેતાઓનું સન્માન કરવાનો અવસર પ્રાપ્ત થયો હતો આસિયાન-ઇન્ડિયા સંમેલન અમારી આસિયાન પ્રત્યેની અને અમારી એક્ટ ઈસ્ટ નીતિ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. હજારો વર્ષોથી ભારતના લોકો પૂર્વ તરફ વળેલા હતા. માત્ર સૂર્યોદય જોવા માટે નહીં પરંતુ તેનો પ્રકાશ સમગ્ર વિશ્વ તરફ ફેલાવવાની પ્રાર્થના કરવા માટે. માનવ જાત હવે ઉભરી રહેલા પૂર્વ તરફ જુએ છે, એ આશા સાથે કે 21મી સદી સમગ્ર વિશ્વને સાથે લઈને કેવી રીતે વચનબદ્ધ છે, સમગ્ર વિશ્વનું ભવિષ્ય ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં વિકસી રહેલા કાર્યોથી ઊંડી પ્રેરણા મેળવી રહ્યું છે. કારણ કે આ નવા યુગની પ્રતિબદ્ધતા વૈશ્વિક રાજકારણના બદલાતા સ્વરૂપમાં અને ઈતિહાસની ભુલોમાં અટવાતી રહી છે. હું અહિં એ બાબત કહેવા માગું છું કે આપણે જે ભવિષ્યની આશા રાખીએ છીએ તે શાંગ્રી-લા જેટલું અસમંજસ નહીં હોય કારણ કે આપણે આ વિસ્તારની આપણી સંગઠિત આશાઓ અને મહત્વાકાંક્ષાઓ દ્વારા આકાર આપવાના છીએ. આ બાબતને અનુસરવાનુ સિંગાપોરમાં જેટલુ સરળ છે તેટલું અન્ય સ્થળે નહીં હોય. આ મહાન રાષ્ટ્ર આપણને કહે છે કે જ્યારે દરિયો ખૂલ્લો હોય છે ત્યારે દરિયો સુરક્ષિત હોય છે ત્યારે દેશો જોડાયેલા રહે છે, કાયદાનું શાસન પ્રવર્તતુ રહે છે અને પ્રદેશ સ્થિરતા ધરાવતો હોય છે. નાના અને મોટા રાષ્ટ્રો સાર્વભોમ દેશ તરીકે સમૃદ્ધ બનતા રહે છે. તેમની પસંદગીમાં મુક્ત અને નિર્ભીક રહે છે. સિંગાપોર એ પણ દર્શાવે છે કે રાષ્ટ્ર જ્યારે સત્તા કે અન્ય પરિબળ નહીં, પણ સિદ્ધાંતને અનુસરે છે ત્યારે તેમને વિશ્વમાં સન્માન પ્રાપ્ત થાય છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોમાં અવાજ ઉન્નત થાય છે. આવા રાષ્ટ્રો ઘરઆંગણે વૈવિધ્યને અપનાવતા હોય ત્યારે તે બહારની દુનિયામાં સમાવેશીતા ઈચ્છે છે. ભારત માટે સિંગાપોર ઘણું મહત્વ ધરાવે છે. આ ભાવના એક સિંહ રાષ્ટ્ર અને સિંહ શહેરને જોડે છે. સિંગાપોર એ આશિયાનનું સ્પ્રીંગ બોર્ડ છે. સદીઓ સુધી તે ભારતમાંથી પૂર્વના પ્રદેશમાં જવા માટેનું પ્રવેશદ્વાર છે. બે હજાર વર્ષોથી ચોમાસુ પવન, દરિયાઈ પ્રવાહો અને માનવીય મહાત્વાકાંક્ષાના બળને કારણે ભારત અને આ ક્ષેત્ર વચ્ચે સમયથી પર સંબંધો સર્જાયા છે. આ સંબંધો શાંતિ અને મૈત્રી, ધર્મ અને સંસ્કૃતિ, કલા અને વાણિજ્ય, ભાષા અને સાહિત્ય સાથેના છે. આ માનવ કડીઓ લાંબા સમયથી ચાલી આવે છે. રાજકીય વમળો અને વ્યાપારમાં પરિવર્તનોના આ પ્રવાહને કોઈ અસર થઈ નથી. છેલ્લા ત્રણ દસકાથી આપણે આ વારસાને પુનઃપ્રાપ્ય કરવા આ ક્ષેત્રમા સંબંધો સતેજ કર્યા છે. ભારત માટે કોઈ ક્ષેત્ર આના કરતાં વિશેષ ધ્યાન ખેંચતું નથી તેના ઘણાં કારણો છે. વેદ પૂર્વેના કાળથી ભારતીય વિચારધારામાં દરિયાઓનું ઘણું મહત્વ છે. હજારો વર્ષ પહેલાં સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિની સાથે સાથે ભારતીય દ્વિપકલ્પો દ્વારા દરિયાઈ વેપાર ચાલતો હતો. દરિયા અને વરુણ – પાણીના દેવતાને પુરાણોમાં – વેદોમાં મહત્વનું સ્થાન પ્રાપ્ત થયું છે. પુરાણોમાં હજારો વર્ષ પહેલાં લખાયેલું હતું અને તેમાં ભારતની ભૂસ્તરીય વ્યાખ્યા એવી કરવામાં આવી હતી उत्तरों यत समुद्रस्य. એનો અર્થ એ થાય છે કે સમુદ્રની ઉત્તર દિશામાં આવેલી ભૂમિ. મારા વતનના રાજ્ય ગુજરાતમાં આવેલું લોથલ વિશ્વના સૌથી જૂના બંદરોમાં સ્થાન પામે છે. આજે પણ ત્યાં બંદરના અવશેષો છે. ગુજરાતીઓ સાહસિક છે અને આજે વ્યાપક પ્રવાસ ખેડે છે તેમાં કોઈ બેમત નથી! હિંદ મહાસાગરે ભારતના ઈતિહાસને વ્યાપક આકાર આપ્યો છે. તે હવે ભારતના ભવિષ્યના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા અદા કરે છે. આ મહાસાગર દ્વારા ભારતમાં 90 ટકા જેટલા વેપાર અને ઊર્જા સ્રોતોનું વહન થાય છે. તે વિશ્વના વેપાર માટે પણ એક જીવન રેખા છે. હિંદ મહાસાગર વિવિધ સંસ્કૃતિઓ ધરાવતા પ્રદેશોને જોડે છે અને શાંતિ અને સમૃદ્ધિનાં નવા સ્તર સર્જે છે. ત્યાં હવે મહાસત્તાઓના જહાજોનું વહન થાય છે અને સ્થિરતા અને સ્પર્ધા ભાવ ઉભો થયો છે. પૂર્વમાં મલાક્કાની સામુદ્રધુનિ અને દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર ભારતને પેસિફિક પ્રદેશથી અને આસિયાનના આપણાં મહત્વના ભાગીદારો જાપાન, રિપબ્લિક ઑફ કોરિયા, ચીન અને અમેરિકા સાથે જોડે છે. અમારો વેપાર આ ક્ષેત્ર સાથે ઝડપભેર વિકસી રહ્યો છે અને અમારા વિદેશી મૂડી રોકાણોનો નોંધપાત્ર ભાગ પણ આ દિશા તરફ જઈ રહ્યો છે. માત્ર આસિયાન દેશો જ એમાં 20 ટકાથી વધુ ભાગીદારી ધરાવે છે. આ ક્ષેત્રમાં અમારા વ્યાપક હિતો છે અને તેની સાથેના સંબંધો ઊંડા છે. હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં અમારા સંબંધો મજબૂત બની રહ્યા છે. અમે આર્થિક ક્ષમતા ઉભી કરવામાં અને અમારા મિત્રો તથા સહયોગીઓને દરિયાઈ સુરક્ષામાં સુધારો કરવા મદદ કરી રહ્યા છીએ. અમે ઈન્ડિયન ઓશન નેવલ સિમ્પોઝિયમ જેવા મંચ દ્વારા સામુહિક સુરક્ષા ઉભી કરી રહ્યા છીએ. અમે ઇન્ડિયન ઓશન રીમ એસોસિએશન મારફતે પ્રાદેશિક સહયોગનો ઘનિષ્ઠ એજન્ડા આગળ ધપાવી રહ્યા છીએ અને અમે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર સિવાયના ભાગીદારો સાથે પણ કામ કરી રહ્યા છીએ, જેથી વિશ્વનો પ્રવાસ રૂટ તમામને માટે શાંતિપૂર્ણ અને મુક્ત બની રહે. ત્રણ વર્ષ પહેલાં મોરિશિયસમાં મેં અમારા દ્રષ્ટિકોણને ‘સાગર’ શબ્દ દ્વારા વ્યક્ત કર્યો હતો. તેનો અર્થ હિંદીમાં સમુદ્ર થાય છે. સાગર એટલે કે આ ક્ષેત્રમાં તમામને માટે સુરક્ષા અને વૃદ્ધિ અમે અમારી એક્ટ ઈસ્ટ નીતિ અનુસાર ખૂબ જ ઉત્સાહથી, ખાસ કરીને પૂર્વ અને ઉત્તર પૂર્વ સાથે જમીન અને દરિયાઇ સહયોગીઓ સાથે અમે આ નીતિને અનુસરી રહ્યા છીએ. દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા જમીન અને સમુદ્ર માર્ગે અમારા પડોશી છે. દરેક દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઇ દેશો સાથે અમારા રાજકીય, આર્થિક અને સંરક્ષણ સંબંધો વિકસી રહ્યા છે. આસિયાન સાથે સંવાદના ભાગીદારથી આગળ વધીને અમે વિતેલા 25 વર્ષમાં વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર બન્યા છીએ. અમે વાર્ષિક શિખર પરિષદો દ્વારા અને સંવાદની 30થી વધુ વ્યવસ્થાઓ દ્વારા અમારા સંબંધો આગળ ધપાવીએ છીએ, પરંતુ એમાં અમારા પરસ્પરના આ ક્ષેત્ર માટેના દ્રષ્ટિકોણથી અને અમારા જૂના સંબંધો દ્વારા અમે ઘનિષ્ઠતા અને સુગમતા ધરાવીએ છીએ. અમે ઈસ્ટ એશિયા સમીટ એ.ઈ.એમ.એમ. પ્લસ અને એ.આર.એફ. જેવી આસિયાનના નેતૃત્વ ધરાવતી સંસ્થાઓના સક્રિય સહયોગી છીએ. અમે બીમસ્ટેક અને મેકાંગ- ગંગા ઈકોનોમિક કોરિડોર જેવા દક્ષિણ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા વચ્ચેના સેતુનો હિસ્સો છીએ. જાપાન સાથેના અમારા સંબંધો – આર્થિકથી માંડીને વ્યૂહાત્મક બન્યા છે. આ ભાગીદારી ખૂબ જ મહત્વની છે અને ભારતની એક્ટ-ઈસ્ટ નીતિનું તે મહત્વનું કદમ છે. રિપબ્લિક ઑફ કોરિયા સાથે અમે મજબૂત ગતિશીલતાથી સહયોગ ધરાવીએ છીએ અને ઓસ્ટ્રેલિયા તથા ન્યૂઝિલેન્ડ સાથે પણ અમારી ભાગીદારીમાં તાજગીપૂર્ણ ઊર્જા વર્તાય છે. અમારા ઘણાં બધા સહયોગીઓ સાથે અમે ત્રણ થી વધુ સ્વરૂપે મળીએ છીએ. ત્રણ વર્ષ પહેલાં હું ફિજીમાં પેસિફીક ટાપુના દેશો સાથે સફળ સંબંધોનો નવો તબક્કો શરૂ કરવા માટે ડોન ખાતે ગયો હતો. ફોરમ ફોર ઈન્ડિયા – પેસિફીક આઈલેન્ડ કો-ઓપરેશન (