ભારતના પ્રધાનમંત્રીની બાંગ્લાદેશ મુલાકાતના પ્રસંગે જાહેર કરવામાં આવેલું સંયુક્ત નિવેદન

1. બાંગ્લાદેશ પ્રજાસત્તાકના પ્રધાનમંત્રી મહામહિમ શેખ હસિનાના આમંત્રણના પગલે ભારત પ્રજાસત્તાકના પ્રધાનમંત્રી મહામહિમ શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ બાંગ્લાદેશના સ્વતંત્રતા દિવસની સુવર્ણ જયંતિની ઉજવણીમાં સહભાગી થવા માટે 26થી 27 માર્ચ 2021ના રોજ બાંગ્લાદેશની મુલાકાત લીધી છે. આ દિવસે બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રપિતા બંગબંધુ શેખ મુજિબુર રહેમાનની જન્મ શતાબ્દી છે તેમજ ભારત અને બાંગ્લાદેશના રાજદ્વારી સંબંધોની સ્થાપનાના 50 વર્ષ પૂરાં થયા છે. આ મુલાકાત ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સંબંધોની અર્ધ શતાબ્દી ચિહ્નિત કરે છે અને જે સમગ્ર પ્રદેશમાં દ્વિપક્ષીય સંબંધોનું માટે મજબૂત, પરિપકવ અને ઉન્નત મોડલ છે. 2. આ મુલાકાત દરમિયાન, ભારતના પ્રધાનમંત્રીએ 27 માર્ચ 2021ના રોજ બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રપતિ મહામહિમ શ્રી મોહમંદ અબ્દુલ હામિદ સાથે મુલાકાત કરી હતી. 26 માર્ચ 2021ના રોજ રાષ્ટ્રીય પરેડ ગ્રાઉન્ડ ખાતે પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્ર દિવસ કાર્યક્રમો, સુવર્ણ જયંતિની ઉજવણી અને મુજિબ બોરોશો ઉજવણીમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે જોડાયા હતા. બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એ.કે. અબ્દુલ મોમેને 26 માર્ચ 2021ના રોજ ભારતના પ્રધાનમંત્રી સાથે મુલાકાત કરી હતી. 3. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ બાંગ્લાદેશના મહાન સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની સ્મૃતિમાં અને તેમણે આપેલા યોગદાનને યાદ કરીને સાવર ખાતે રાષ્ટ્રીય શહીદ સ્મારક પર પુષ્પગુચ્છ અર્પણ કરી શ્રદ્ધાંજલી આપી હતી. તેમણે ગોપાલગંજમાં તુંગીપરા ખાતે બંગબંધુ સમાધિએ બંગબંધુ શેખ મુજિબુર રહેમાનની સ્મૃતિમાં તેમણે શ્રદ્ધાંજલી અર્પણ કરી હતી. ભારત – બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સંબંધો 4. બંને દેશોના પ્રધાનમંત્રીએ 27 માર્ચ 2021ના રોજ રૂબરૂ મુલાકાત કર્યા બાદ પ્રતિનિધિ સ્તરનો વાર્તાલાપ યોજાયો હતો. બંને વાર્તાલાપ દરમિયાન બંને પક્ષેઓએ એકબીજા પ્રત્યે ખૂબ જ હુંફ અને સૌહાર્દની ભાવના દર્શાવી હતી. ઘનિષ્ઠ ઐતિહાસિક અને ભાઇચારાના જોડાણના પાયા પર નિર્માણ પામેલા બંને દેશોના ઉત્કૃષ્ટ દ્વિપક્ષીય સંબંધો બાબતે બંને નેતાએ સંતોષની લાગણી વ્યક્ત કરી હતી. આ સંબંધો બંને દેશો વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ગુણાતીત કરતા સમાનતા, વિશ્વાસ અને સમજણના આધાર પર સર્વાંગી દ્વિ-પક્ષીય ભાગીદારીમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. 5. પ્રધાનમંત્રી શેખ હસિનાએ હાલમાં ચાલી રહેલી કોવિડ મહામારી દરમિયાન પણ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ બાંગ્લાદેશમાં પોતાની પ્રથમ વિદેશ યાત્રા કરી અને ઉજવણીઓમાં જોડાયા તે બદલ તેમનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. પ્રધાનમંત્રી શેખ હસિનાએ બાંગ્લાદેશની મુક્તિની જંગના મહત્વપૂર્ણ સમય દરમિયાન ભારતની સરકાર અને લોકોએ પૂરા દિલથી આપેલા સહકારની પ્રશંસા કરી હતી અને કૃતજ્ઞતાની લાગણી દર્શાવી હતી. બંને પ્રધાનમંત્રી સ્વતંત્રતા જંગની સ્મૃતિ અને વારસાનું જતન કરવાની જરૂરિયાતને રેખાંકિત કરી હતી. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 1971માં બાંગ્લાદેશની મુક્તિની જંગ વખતે ભારતીય સશસ્ત્ર દળોના જવાનોએ આપેલા પોતાના જીવના સર્વોચ્ચ બલિદાનની સ્મૃતિમાં આશુગંજ ખાતે સ્મૃતિ સ્મારક સ્થાપિત કરવાના બાંગ્લાદેશના નિર્ણય બદલ તેમનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. 6. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ બાંગ્લાદેશની સ્વતંત્રતાની 50મી વર્ષગાંઠ મુજિબ બોરશો અને બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોની અર્ધ શતાબ્દીના પ્રસંગે બાંગ્લાદેશના લોકોને સહૃદય અભિનંદન પાઠવ્યા હતા અને માનવ વિકાસ, ગરીબી નિવારણ, ત્રાસવાદ વિરોધી કાર્યવાહી અને પ્રધાનમંત્રી શેખ હસિનાના સક્રિય નેતૃત્વ હેઠળ રાષ્ટ્રએ આર્થિક મોરચે કરેલી નોંધનીય પ્રગતિની ખૂબ જ પ્રશંસા કરી હતી. પ્રધાનમંત્રી શેખ હસિનાએ વિવિધ પાસાંઓમાં ભારત તરફથી સતત આપવામાં આવેલા દ્વિપક્ષીય સહકારની પ્રશંસા કરી હતી. 7. બંને નેતાઓએ ઓક્ટોબર 2019માં પ્રધાનમંત્રી શેખ હસિનાએ લીધેલી દિલ્હીની મુલાકાત દરમિયાન તેમજ 17 ડિસેમ્બર 2020ના રોજ બંને વચ્ચે યોજવામાં આવેલી વર્ચ્યુઅલ શિખર મંત્રણા દરમિયાન લેવામાં આવેલા વિવિધ નિર્ણયો પર જોવા મળેલી પ્રગતિ બાબતે સંતોષની લાગણી વ્યક્ત કરી હતી. બંને પક્ષોએ સપ્ટેમ્બર 2020ના રોજ સંયુક્ત પરામર્શ પંચની છઠ્ઠી બેઠકના સફળ આયોજન અને 4 માર્ચ 2021ના રોજ ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે લીધેલી ઢાકાની મુલાકાત પણ યાદ કરી હતી. 8. બંને પ્રધાનમંત્રીએ ઉચ્ચ સ્તરીય મુલાકાતોના સતત આદાનપ્રદાન બાબતે સંતોષની લાગણી સાથે નોંધ લીધી હતી, જેના કારણે બંને પક્ષોએ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સહકાર માટે બહેતર સમજણ કેળવાઇ છે. તેમણે દ્વિપક્ષીય સંબંધોની ગતિ એકધારી જાળવવા માટે, જેમાં ખાસ કરીને કોવિડના સમય દરમિયાન વારંવાર ક્ષેત્ર સંસ્થાગત વ્યવસ્થાતંત્રની નિયમિત યોજાતી બેઠકોની પ્રશંસા કરી હતી. ઐતિહાસિક જોડાણોની સંયુક્ત ઉજવણીઓ 9. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ એ બાબતે પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે, બંગબંધુ શેખ મુજિબુર રહેમાન આધુનિક સમયના મહાન નેતાઓ પૈકી એક છે. તેમની હિંમત અને બાંગ્લાદેશનો એક સાર્વભૌમ દેશ તરીકે ઉદય કરવામાં તેમણે આપેલા સદાકાળ યોગદાન બદલ તેમને હંમેશા યાદ કરવામાં આવશે. તેમણે આ પ્રદેશમાં શાંતિ, સુરક્ષા અને વિકાસને પોષવામાં બંગબંધુએ આપેલા યોગદાનને પણ યાદ કર્યું હતું. અહિંસા અને અન્ય ગાંધીવાદી રીતોની મદદથી બાંગ્લાદેશના સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય પરિવર્તનમાં અદભૂત યોગદાન બદલ બંગબંધુ શેખ મુજિબુર રહેમાનને વર્ષ 2020ના ગાંધી શાંતિ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવા બદલ પ્રધાનમંત્રી શેખ હસીનાએ ભારતનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. 10. બંને પ્રધાનમંત્રીએ ઢાકા ખાતે સંયુક્ત રીતે બંગબંધુ- બાપુ ડિજિટલ પ્રદર્શનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું, જેમાં આ બંને આદર્શ અને મહાન નેતાઓના જીવન અને વારસાને પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા છે. બંને પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે, બંને મહાન નેતાઓના વારસા અને આદર્શ સમગ્ર દુનિયાના લોકોને અને ખાસ કરીને યુવાનોને દમન સામે સતત પ્રેરણા આપતા રહેશે. 11. ભારત- બાંગ્લાદેશ મૈત્રી સંબંધોની 50મી વર્ષગાંઠને અંકિત કરવા માટે, બંને પક્ષોએ સંબંધિત સ્મૃતિ ટપાલ ટિકિટો બહાર પાડી હતી. 06 ડિસેમ્બર એટલે કે 1971ના વર્ષમાં જ્યારે ભારતે બાંગ્લાદેશને સ્વીકાર્યું તેને મૈત્રી દિવસ તરીકે ઉજવવાનો પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. ભારત તરફથી દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાં બંગબંધુ ચેર સ્થાપિત કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. બાંગ્લાદેશની સ્વતંત્રતા અને બંને દેશો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય રાજદ્વારી સંબંધોની સ્થાપનાની 50મી વર્ષગાંઠના ઉપલક્ષમાં બંને પક્ષોએ સંયુક્ત રીતે આ મહાન ઘટનાઓની પસંદગીના 19 દેશોમાં ઉજવણી કરવા માટે સંમતિ દર્શાવી હતી. 12. ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શક શ્યામ બેનેગલના દિગ્દર્શન હેઠળ બંગબંધુ શેખ મુજિબુર રહેમાનના જીવનચરિત્ર પર ફિલ્માંકનનો પ્રારંભ થયો તેની બંને પક્ષોએ સંતોષની લાગણી સાથે નોંધ લીધી હતી. આ ફિલ્મ તેના નિર્ધારિત સમયમાં પૂરી થશે તેવી અપેક્ષા છે. બંને પક્ષોએ વહેલામાં વહેલી તકે મુક્તિ જંગ દસ્તાવેજી ચિત્ર પર કામ શરૂ કરવાની જરૂરિયાત પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. 13. બંને પક્ષોએ 2020માં ભારતના પ્રજાસત્તાક દિવસની ઉજવણી દરમિયાન બાંગ્લાદેશ સશસ્ત્ર દળોના 122 સભ્યોની ત્રણેય સેવાની ટૂકડીએ ભાગ લીધો તે બદલ સંતોષ સાથે નોંધ લીધી હતી. 14. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 2022માં બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય રાજદ્વારી સંબંધોના સુવર્ણ જયંતિ વર્ષના સમાપનની ઉજવણીમાં ભાગ લેવા માટે બાંગ્લાદેશના પ્રધાનમંત્રી શેખ હસિનાને નિમંત્રણ પાઠવ્યું હતું. 15. બંને પક્ષોએ 08-10 માર્ચ 2021ના રોજ મોંગ્લા ખાતે બંને દેશો વચ્ચેના ઘનિષ્ઠ સંબંધોની ઉજવણીના ભાગરૂપે બાંગ્લાદેશના આમંત્રણના પગલે ભારતીય નૌકાદળ જહાજ સુમેધા અને કુલિશના પોર્ટ કોલને આવકાર્યો હતો. કોઇપણ ભારતીય નૌકાદળના જહાજે મોંગ્લા ખાતે કરેલી આ પ્રથમ મુલાકાત હતી. સંયુક્ત ઉજવણીના ભાગરૂપે વિશાખાપટ્ટનમ ખાતે બાંગ્લાદેશના નૌકાદળ જહાજના પોર્ટ કોલનું પણ આયોજન નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યું છે. 16. બાંગ્લાદેશી વિદ્યાર્થીઓને ભારતમાં શિક્ષણ/અભ્યાસક્રમ માટે 1000 સુબોર્નો જયંતિ શિષ્યવૃત્તિ આપવાની ભારત સરકારે કરેલી જાહેરાતને બાંગ્લાદેશ તરફથી આવકારવામાં આવી હતી. 17. બાંગ્લાદેશ અને ભારતની સરહદે મુજિબ નાગરથી નાડિયા વચ્ચેના ઐતિહાસિક માર્ગને “શાધીનોતા શોરોક” નામ આપવાના બાંગ્લાદેશના પ્રસ્તાવને ભારતે આપેલી સ્વીકૃતિ બદલ બાંગ્લાદેશના પ્રધાનમંત્રીએ ભારતનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો કારણ કે બાંગ્લાદેશના મુક્તિ જંગના સંદર્ભમાં આ માર્ગ ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે. બંને પક્ષો સંયુક્ત ઉજવણીઓના ભાગરૂપે શક્ય એટલી વહેલી તકે આ માર્ગનું ઉદ્ઘાટન કરવાની પ્રતિક્ષામાં છે. જળ સંસાધન સહકાર 18. અગાઉના નિર્ણયોને યાદ કરતા, પ્રધાનમંત્રી શેખ હસિનાએ પુનરુચ્ચાર કર્યો હતો કે, તીસ્તા નદીના પાણીની વહેંચણીના વચગાળાના કરારના નિષ્કર્ષ પર આવવાની બાંગ્લાદેશની વિનંતી ઘણા લાંબાસમયથી પડી છે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું હતું કે, તીસ્તા નદી બેઝન પર નિર્ભર લાખો લોકોની પીડાઓ દૂર કરવા અને તેમની આજીવિકા બચાવવા માટે, બાંગ્લાદેશ તીસ્તાના પાણીનો પોતાનો યોગ્ય હિસ્સો પ્રાપ્ત કરે તે ખૂબ જ જરૂરી છે. આ કરારના મુસદ્દા પર બંને દેશોએ જાન્યુઆરી 2011માં જ સંમતિ દર્શાવી દીધી છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પુનરુચ્ચાર કર્યો હતો કે, સંબંધિત હિતધારકો સાથે પરામર્શ કરીને ભારત આ કરારના નિષ્કર્ષ પર આવવા માટે નિષ્ઠાપૂર્વક કટિબદ્ધ છે અને આ દિશામાં સતત પ્રયાસો કરે છે. ભારત તરફથી પણ વિનંતી કરવામાં આવી હતી કે, ફેની નદીના પાણીની વહેંચણી માટે વચગાળાના કરારના મુસદ્દાને વહેલી તકે અંતિમરૂપ આપવામાં આવે કારણ કે 2011માં બંને પક્ષોએ આ બાબતે સંમતિ દર્શાવ્યા પછી બાંગ્લાદેશ પાસે આ મુદ્દો પડતર છે. 19. બંને નેતાઓએ તેમના સંબંધિત જળ સંસાધન મંત્રીઓને છ સામાન્ય નદીઓ એટલે કે, મનુ, મુહુરી, ખોવઇ, ગુમતી, ધારલા અને દૂધકુમારના પાણીની વહેંચણી બાબતે વચગાળાના કરારનું માળખું વહેલી તકે તૈયાર કરવાની દિશામાં કામ કરવા માટે નિર્દેશો આપ્યા હતા. 20. બાંગ્લાદેશ તરફથી પુનરુચ્ચાર કરવામાં આવ્યો હતો કે, સુરમા ખુશિયારા પરિયોજનાના ઉપલા હિસ્સામાં સિંચાઇ માટે ખુશિયારા નદીના પાણીના ઉપયોગ માટે રહીમપુર ખાલના બાકી રહેલા હિસ્સાને ખાલી કરાવવા માટે તાકીદના ધોરણે મંજૂરી આપવામાં આવે, કારણ કે આ બાબત સીધી જ બાંગ્લાદેશની ખાદ્ય સુરક્ષા સાથે સંકળાયેલી છે. આ સંદર્ભમાં, ભારત તરફથી પ્રસ્તાવિત