પ્રધાનમંત્રીના વીડિયો બ્રિજના માધ્યમથી દેશભરના સ્વ-સહાય જૂથોના સભ્યો સાથે કરેલા વાર્તાલાપનો મૂળપાઠ

નમસ્તે, તમે આજે આટલી મોટી સંખ્યામાં મને આશીર્વાદ આપવા માટે આવ્યા, દૂર-દૂર તમારા ગામડેથી આજે કરોડો માતાઓ બહેનો મને આશીર્વાદ આપી રહ્યા છો. કોણ હશે કે જેમને એક સૌભાગ્યના કારણે ઊર્જા ન મળતી હોય, કામ કરવાની હિમ્મત ન મળતી હોય. એ તમે જ લોકો છો જેમના આશીર્વાદ, જેમનો પ્રેમ મને દેશને માટે કંઈક ને કંઈક કરવા માટે હંમેશા નવી તાકાત આપતો રહે છે. આપ સૌ તમારામાં પોતાનામાં સંકલ્પ માટે સમૃદ્ધ છો, ઉદ્યમશીલતા માટે સમર્પિત છો અને તમે જૂથના રૂપમાં કઈ રીતે કામ કરો છો, એક સામુહિક પ્રયાસ કઈ રીતે કરવામાં આવે છે. હું સમજુ છું કે દુનિયાની મોટી-મોટી યુનિવર્સિટીઓને આ મારી હિન્દુસ્તાનની ગરીબ માતાઓ બહેનોજેમાંથી કદાચ ખૂબ ઓછા લોકોને ભણવાનું સૌભાગ્ય મળ્યું હશે, પરંતુ એ ટીમ સ્પીરીટ શું હોય છે, સાથે મળીને કામ કેવી રીતે કરવાનું હોય છે, કામનું વિભાજન કઈ રીતે કરવાનું હોય છે, કદાચ કોઈ તેની કલ્પના પણ નથી કરી શકતું. મહિલા સશક્તિકરણની જ્યારે આપણે વાત કરીએ છીએ તો સૌથી મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાત હોય છે, મહિલાઓની પોતાની શક્તિને, પોતાની યોગ્યતાઓને, પોતાના હુન્નરને ઓળખવાનો અવસર પ્રાપ્ત થાય. મહિલાઓને કંઈ શીખવાડવાની જરૂર નથી પડતી. તેમની અંદર ઘણી બધી વસ્તુઓ હોય છે. પરંતુ તેમને અવસર નથી મળતો હોતો. જે દિવસે આપણી માતાઓ-બહેનોને અવસર મળી જાય છે તેઓ કમાલ કરીને દેખાડી દે છે, બધી જ અડચણોને દુર કરી નાખે છે. અને મહિલાઓની તાકાત જુઓ શું-શું નથી સંભાળતી તેઓ, સવારથી રાત સુધી જુઓ અને સમયનું વ્યવસ્થાપન કેટલું પરફેક્ટ હોય છે તેમનું, પોતાના પરિવારનું, ગામ, સમાજનું જીવન બદલવા માટે તેનાથી જે પણ થઇ શકે છે તેને તે હંમેશા કરે છે. આપણા દેશની મહિલાઓમાં સામર્થ્ય છે અને સફળતા માટે કંઈક કરી છૂટવાની તાકાત પણ તેઓ રાખે છે, સંઘર્ષ કરવાનો જુસ્સો પણ છે. ત્યારે પણ મહિલાઓનું આર્થિક સામર્થ્ય વધ્યું છે અને હું માનું છું કે મહિલાઓના સશક્તિકરણમાં એક સૌથી મોટી વાત હોય છે કે તેઓ આર્થિક રૂપે આત્મનિર્ભર બની છે. જે દિવસે મહિલા આર્થિક રૂપે આત્મનિર્ભર હોય છે તો તે સકારાત્મક બની જતી હોય છે, પરિવારમાં પણ તે સકારાત્મક બને છે, બાળકોને પણ કહે છે કે આ કરો, આ ન કરો, પતિને પણ કહી શકે છે આ કરો, આ ન કરો અને એટલા માટે મહિલાઓનું આર્થિક રૂપે સ્વતંત્ર બનવું દરેક નિર્ણયની ભાગીદારી વધારવા માટે એક ઘણું મોટું કારણ બને છે અને એટલા માટે આપણા લોકોનો પ્રયાસ રહેવો જોઈએ. મહિલાઓમાં જ્યારે આર્થિક સામર્થ્ય વધે છે, તેના સામાજિક જીવનમાં જે કુરીતિઓ છે તેના પર પણ અસર થાય છે. જ્યારે મહિલાઓ આર્થિક રૂપે સશક્ત બને છે તો સામાજિક બદીઓ અને જે ક્યારેક-ક્યારેક તેને સામાજિક બદીઓ સાથે સમાધાન કરવું પડે છે, નમવું પડે છે, ન ઇચ્છતા હોવા છતાં પણ બદીઓને સ્વીકારવી પડે છે. જો આર્થિક સામર્થ્ય હોય તો તે બદીઓની વિરુદ્ધ ઝજુમવા માટે તૈયાર થઇ જાય છે. આજે તમે કોઈ પણ ક્ષેત્રને જુઓ તો તમને ત્યાં આગળ મહિલાઓ ખૂબ મોટી સંખ્યામાં કામ કરતી જોવા મળશે. કોઈ કલ્પના કરી શકે છે કે આપણી માતાઓ બહેનો વિના પશુપાલનનું કામ થઇ શકે છે, કોઈ કલ્પના કરી શકે છે કે આપણી માતાઓ બહેનોના યોગદાન વિના આપણું કૃષિ ક્ષેત્ર ચાલી શકે છે ખરું. ખૂબ ઓછા લોકોને જાણ છે ગામમાં જઈને જોઈએ તો ખબર પડી જશે કે ખેતીનું કેટલું મોટું કામ આપણી માતાઓ બહેનો કરી રહી છે. પશુપાલન તો એક રીતે સો ટકા આજે દેશમાં જે દૂધ ઉત્પાદન થાય છે, હું માનું છું કે સો ટકા આપણી માતાઓ બહેનોનું યોગદાન છે. પશુપાલનમાં પરિશ્રમ છે તેનું જ પરિણામ છે અને એટલા માટે આપણી માતાઓ બહેનો ખાસ કરીને ગામડામાં, ગ્રામીણ ક્ષેત્રમાં જે રહે છે અને તેમના ઉદ્યમથી લઈને અનેક જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે ગામે ગામમાં સામુહિક ઉદ્યમોના ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે અને વધારે મળતું થઈ રહ્યું છે. આ પ્રયાસોને ગતિ મળે, તેની સીમારેખાનો વિસ્તાર થાય, વધુમાં વધુ લોકોને તેનો ફાયદો મળે. ભારત સરકાર દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના, રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન અંતર્ગત તેની ખાતરી આપવા માટે ઘણાં પ્રયાસો કરાઈ રહ્યા છે. આપણા દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નાના ઉદ્યોગકારો માટે શ્રમિકો માટે સેલ્ફ હેલ્પ ગ્રુપ, સ્વ-સહાયતા જૂથ અને મેં જોયું છે કે એકદમ ભણેલી ગણેલી મહિલાઓ નહીં હોય તેને સ્વ-સહાય જૂથનો અર્થ શું હોય છે તેને ખબર હોય છે, તે અંગ્રેજીમાં બોલી નાખતી હોય છે. આ શબ્દ એટલો નીચે સુધી પહોંચી ગયો છે, ક્યારેક સ્વ-સહાયતા જૂથ કહીએ તો તેઓ વિચારે છે કે હું શું બોલી રહ્યો છું. એટલો તે વિખ્યાત બની ગયો છે. આ આપણા સેલ્ફ હેલ્પ ગ્રુપ એક રીતે ગરીબોને ખાસ કરીને મહિલાઓની આર્થિક ઉન્નતીનું આધાર બન્યા છે. આ જૂથ મહિલાઓને જાગૃત કરી રહ્યા છે. તેમને આર્થિક અને સામાજિક રૂપે મજબુત પણ બનાવી રહ્યા છે. દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના, રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન અંતર્ગત દેશભરમાં અઢી લાખ ગ્રામ પંચાયતોમાં કરોડો ગ્રામીણ ગરીબ પરિવારો સુધી તેમને પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, સફળ પ્રયાસ કર્યો છે. તેમને સ્થાયી આજીવિકાના અવસરો ઉપલબ્ધ કરાવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ યોજનાને બધા જ રાજ્યોમાં શરુ કરવામાં આવી છે અને હું બધા જ રાજ્યો અને ત્યાનાં અધિકારીઓને પણ અભિનંદન આપવા માંગું છું, જેમણે આ યોજનાઓને લાખો કરોડો મહિલાઓ સુધી પહોંચાડીને તેમના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવાનું કામ કર્યું છે અને હું તો જે જિલ્લા સ્તરે અમારા કામ કરનારા અધિકારીઓ છે તેમને આગ્રહ કરીશ કે તેમના પોતાના જિલ્લામાં આવા જે કામ હોય છે. તેમની જે સંવેદનશીલ વાત હોય છે. તેના પર એકાદ પુસ્તક લખવું જોઈએ. તે સરકારી જે દસ્તાવેજ હોય છે તેવું નહી. તમે જુઓ તે અધિકારીઓને પણ અને તેમના પરિવારજનોને પણ એક આનંદ આવશે કે કઈ રીતે અદભુત કામ થઇ રહ્યું છે. તમને જાણીને ખૂબ નવાઈ લાગશે કે અત્યાર સુધી મહિલાઓના લગભગ 45 લાખ સ્વ-સહાય જૂથો બનાવવામાં આવ્યા અને જેનાથી આશરે પાંચ કરોડ મહિલાઓ સક્રિય રૂપે જોડાયેલી છે. એક રીતે પાંચ કરોડ પરિવારોને માટે કમાનારા એક વધુ વ્યક્તિનો ઉમેરો થયો છે. જેનાથી એક વધુ આવકનો સ્રોત ઉભો થયો છે. હું તમને કેટલાક આંકડા જણાવવા માંગુ છું. 2011 થી 2014 અમારી સરકાર બન્યા પહેલા જો 2011 થી 2014 સુધી જે કઈ પણ પ્રગતિ થઇ છે તેને જો જોઈએ તો પાંચ લાખ સ્વ-સહાય જૂથો બન્યા હતા. અને માત્ર 50-52 લાખ પરિવારોને સ્વ-સહાય જૂથ સાથે જોડવામાં આવ્યા હતા. અમારી સરકાર બન્યા પછી 2014 થી 2018 સુધી આ કામને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી આ કામનું મહત્વ સ્વીકારવામાં આવ્યું અને ગયા ચાર વર્ષમાં 20 લાખથી વધુ નવા સ્વ-સહાય જૂથો બન્યા છે અને સવા બે કરોડથી વધુ પરિવારોને સ્વ-સહાય જૂથો સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. એટલે કે પહેલાની સરખામણીએ સ્વ-સહાય જૂથો ચારગણા વધી ગયા છે અને ચાર ગણા વધુ પરિવારોને તેનાથી લાભ પણ મળ્યો છે. એ જ દર્શાવે છે આ સરકારની કામ કરવાની ગતિ અને જનકલ્યાણ માટે અમારી કેટલી પ્રતિબદ્ધતા છે, માતાઓનું સશક્તિકરણ અમારી કેટલી પ્રાથમિકતા છે. આ યોજના અંતર્ગત ગરીબ મહિલાઓના જૂથને તાલીમથી લઈને ભંડોળ અને માર્કેટિંગથી લઈને કૌશલ્ય નિર્માણમાં દરેક પ્રકારની મદદ આપવામાં આવે છે. જેમ કે મેં પહેલા જણાવ્યું હતું કે દેશભરના જુદા-જુદા ક્ષેત્રોમાંથી સ્વ-સહાય જૂથના એક સભ્ય આજે આપણી સાથે છે. હું ફરી એકવાર દેશના આર્થિક વિકાસમાં ભાગીદારી કરનારા, પરિવારના આર્થિક જીવનમાં યોગદાન આપનારા અને નવી-નવી પદ્ધતિઓથી ઓછામાં ઓછા ખર્ચે કામ કરનારા જૂથ બનાવીને, ઔપચારિક શિક્ષણ મળ્યું હોય કે ન મળ્યું હોય તેમ છતાં આ પ્રકારની સફળતા પર કાર્ય કરનારી આ તમામ માતાઓ-બહેનોને સાંભળવા માટે હું ખૂબ આતુર છું. જુઓ કેટલું પરિવર્તન આવ્યું છે આ સૌના જીવનમાં, સ્વ-સહાય જૂથ કેટલી મોટી ભૂમિકા નિભાવી રહ્યા છે. તેનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ આપણને અહીં જોવા મળે છે. સ્વ-સહાય જૂથનું આ નેટવર્ક સમગ્ર દેશમાં ફેલાયેલું છે. જુદા-જુદા ક્ષેત્રો અને વ્યવસાયો સાથે જોડાયેલું છે. સરકાર તેમને આગળ વધારવા માટે જરૂરી તાલીમ, આર્થિક મદદ અને અવસર પણ ઉપલબ્ધ કરાવે છે. સ્વ-સહાય જૂથના માધ્યમથી એક પ્રયોગ મહિલા ખેડૂત અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં મહિલા ખેડૂત સશક્તિકરણ પરિયોજના પર કરવામાં આવ્યો જે અંતર્ગત ૩૩ લાખથી વધુ મહિલા ખેડૂતોને તાલીમ આપવામાં આવી. તેની સાથે સાથે જ 25,000થી વધુ સામુદાયિક આજીવિકા સંસાધન વ્યક્તિઓ પણ પસંદ કરવામાં આવ્યા. જેઓ ગ્રામીણ સ્તરે 24