કચ્છમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ નિમિત્તે આયોજિત સેમિનારમાં પ્રધાનમંત્રી શ્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

નમસ્તે ! હું તમને બધાને, દેશની તમામ મહિલાઓને, આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ પાઠવું છું. આ અવસર પર દેશની મહિલા સંતો અને સાધ્વીઓ દ્વારા આ નવતર કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. હું તમને બધાને અભિનંદન આપું છું. માતા બહેનો, તમે જ્યાં પધાર્યા છો તે કચ્છની ધરતી સદીઓથી સ્ત્રી શક્તિ અને સામર્થ્યનું પ્રતીક રહી છે. અહીં માતા આશાપુરા સ્વયં માતા શક્તિના રૂપમાં બિરાજે છે. અહીંની મહિલાઓએ સમગ્ર સમાજને કઠોર કુદરતી પડકારો, તમામ પ્રતિકૂળતાઓ વચ્ચે જીવતા શીખવ્યું છે, લડતા શીખવ્યું છે અને જીતતા પણ શીખવ્યું છે. કચ્છની મહિલાઓએ પણ પોતાની અથાક મહેનતથી કચ્છની સભ્યતા અને સંસ્કૃતિને જીવંત રાખી છે. કચ્છના રંગો, ખાસ કરીને અહીંની હસ્તકલા તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ કળા અને આ કૌશલ્ય હવે આખી દુનિયામાં એક અલગ ઓળખ બનાવી રહ્યા છે. તમે અત્યારે ભારતની પશ્ચિમ સરહદના છેલ્લા ગામમાં છો. તે ગુજરાતનું ભારતની સરહદ પરનું છેલ્લું ગામ છે. તે પછી કોઈ જીવન નથી. પછી બીજો દેશ શરૂ થાય છે.સરહદના ગામડાઓમાં, ત્યાંના લોકો પર દેશની વિશેષ જવાબદારીઓ હોય છે. કચ્છની બહાદુર મહિલાઓએ હંમેશા આ જવાબદારી ખૂબ જ સારી રીતે નિભાવી છે.હવે તમે ગઈકાલથી ત્યાં જ છો, તમે કોઈના કોઈ પાસેથી સાંભળ્યું જ હશે કે 1971નું યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે 1971માં દુશ્મનોએ ભુજકે એરપોર્ટ પર હુમલો કર્યો હતો. . એરસ્ટ્રિપરે બોમ્બમારો કરીને અમારી એરસ્ટ્રીપનો નાશ કર્યો. આવા સમયે યુદ્ધના સમયે બીજી એરસ્ટ્રીપની જરૂર હતી. ત્યારે આપ સૌને ગર્વ થશે, પોતાના જીવની પરવા કર્યા વિના, કચ્છની મહિલાઓએ રાતોરાત એર સ્ટ્રિપ બનાવવાનું કામ કર્યું અને ભારતીય સેનાની લડાઈ માટે સુવિધાઓ ઊભી કરી. ઈતિહાસમાં તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ઘટના છે. તેમાંથી ઘણી માતાઓ અને બહેનો હજુ પણ આપણી સાથે છે, જો તમે તેમની ઉંમર જાણો તો તેમની ઉંમર ઘણી મોટી થઈ ગઈ છે, પરંતુ તેમ છતાં મને ઘણી વખત તેમની સાથે વાત કરવાનો મોકો મળ્યો છે. ત્યારે મહિલાઓની આવી અસાધારણ હિંમત અને શક્તિની આ ભૂમિ પરથી આપણી માતૃશક્તિ આજે સમાજ માટે સેવા યજ્ઞની શરૂઆત કરી રહી છે. માતા બહેનો, આપણા વેદોએ 'પુરંધી: યોષા' જેવા મંત્રો સાથે સ્ત્રીઓનું આહ્વાન કર્યું છે. એટલે કે મહિલાઓએ પોતાના શહેરની, પોતાના સમાજની જવાબદારી નિભાવવી જોઈએ, મહિલાઓએ દેશનું નેતૃત્વ કરવું જોઈએ. મહિલાઓ એ નીતિ, વફાદારી, નિર્ણય શક્તિ અને નેતૃત્વનું પ્રતિબિંબ છે. તેઓ તેનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેથી જ આપણા વેદોએ, આપણી પરંપરાએ મહિલાઓને સક્ષમ, સક્ષમ અને રાષ્ટ્રને દિશા આપવાનું આહ્વાન કર્યું છે. આપણે એક પ્રજા છીએ. ક્યારેક તેઓ કહે, સ્ત્રી, તમે નારાયણી છો! પણ આપણે એક બીજી વાત તો સાંભળી જ હશે, બહુ ધ્યાનથી સાંભળવા જેવી છે, આપણામાં એવું કહેવાય છે કે, પુરુષ કરણી કરે તો નારાયણ બને! એટલે કે નારાયણ બનવા માટે પુરુષે કંઈક કરવું પડે. માણસ કરણી કરે તો નારાયણ થાય! પણ સ્ત્રી માટે શું કહ્યું છે, સ્ત્રી તું નારાયણી! હવે જુઓ કેટલો મોટો તફાવત છે. આપણે વાતો કરતા રહીએ છીએ, પણ થોડું વિચારીએ તો આપણા પૂર્વજોએ આપણને માણસ માટે કેટલી ઊંડી માંગણી કરી હતી, માણસ કરણી કરે તો નારાયણ બને! પણ માતા-બહેનોને કહ્યું, સ્ત્રી, તમે નારાયણી છો! માતા બહેનો, ભારત વિશ્વની આવી બૌદ્ધિક પરંપરાનું વાહક છે, જેનું અસ્તિત્વ તેના દર્શન પર કેન્દ્રિત છે. અને આ ફિલસૂફીનો આધાર તેમની આધ્યાત્મિક ચેતના રહી છે. અને આ આધ્યાત્મિક ચેતના તેમની નારી શક્તિ પર કેન્દ્રિત રહી છે. આપણે સ્ત્રીના રૂપમાં દિવ્ય શક્તિની પ્રસન્નતાપૂર્વક સ્થાપના કરી છે. જ્યારે આપણે દૈવી અને દૈવી જીવોને પુરુષ અને સ્ત્રી બંને સ્વરૂપોમાં જોઈએ છીએ, ત્યારે પ્રકૃતિ દ્વારા, આપણે સ્ત્રી અસ્તિત્વને પ્રથમ પ્રાધાન્ય આપીએ છીએ. સીતા-રામ હોય, રાધા-કૃષ્ણ હોય, ગૌરી-ગણેશ હોય કે લક્ષ્મી-નારાયણ હોય! અમારી આ પરંપરાથી તમારા કરતાં વધુ સારી રીતે કોણ પરિચિત હશે? આપણા વેદોમાં ઘોષ, ગોધા, અપલા અને લોપામુદ્રા ઘણા વેદ છે, જે અહીં સમાન ઋષિકો રહ્યા છે. ગાર્ગી અને મૈત્રેયી જેવા વિદ્વાનોએ વેદાંતના સંશોધનને દિશા આપી છે. ઉત્તરમાં મીરાબાઈથી લઈને દક્ષિણમાં સંત અક્કા મહાદેવી સુધી, ભારતની દેવીઓએ ભક્તિ ચળવળથી લઈને જ્ઞાનની ફિલસૂફી સુધી સમાજમાં સુધારા અને પરિવર્તન માટે અવાજ આપ્યો છે. ગુજરાત અને કચ્છની આ ધરતી પર પણ આવી અનેક દેવી-દેવતાઓના નામ સતી તોરલ, ગંગા સતી, સતી લોયણ, રામબાઈ અને લીયરબાઈ છે, તમે સૌરાષ્ટ્રમાં જાઓ, ઘરે-ઘરે ફરો, એવી જ રીતે તમે દરેક પ્રદેશમાં દરેક પ્રદેશમાં જુઓ. રાજ્ય, આ દેશમાં. મારામાં એવું ભાગ્યે જ કોઈ ગામ હશે, ભાગ્યે જ એવો કોઈ વિસ્તાર હશે, જ્યાં કોઈ ગામની દેવી, કુળદેવી ત્યાં આસ્થાનું કેન્દ્ર ન હોય! આ દેવીઓ આ દેશની નારી ચેતનાનું પ્રતીક છે જેણે અનાદિ કાળથી આપણા સમાજની રચના કરી છે. આ નારી ચેતનાએ આઝાદીની ચળવળમાં પણ દેશમાં આઝાદીની જ્યોત પ્રજ્વલિત રાખી હતી.અને આપણે યાદ કરીએ કે આપણે 1857ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામને યાદ કરીએ છીએ અને જ્યારે આપણે આઝાદીના અમૃત પર્વની ઉજવણી કરી રહ્યા છીએ ત્યારે ભારતની આઝાદીની ચળવળની કરોડરજ્જુ છે. તેની તૈયારીમાં ભક્તિ ચળવળનો મોટો ભાગ હતો. ભારતના ખૂણે ખૂણે કેટલાક ઋષિ, મુનિ, સંતો, આચાર્યો જન્મ્યા જેમણે ભારતની ચેતનાને પ્રજ્વલિત કરવાનું અદ્ભુત કાર્ય કર્યું. અને તેના પ્રકાશમાં, આ જ ચેતના સ્વરૂપે દેશ આઝાદીની ચળવળમાં સફળ થયો. આજે આપણે એવા તબક્કે છીએ કે આઝાદીના 75 વર્ષ થઈ ગયા છે, આપણી આધ્યાત્મિક યાત્રા ચાલુ રહેશે. પરંતુ સામાજિક ચેતના, સામાજિક યોગ્યતા, સામાજિક વિકાસ, સમાજમાં પરિવર્તન, તેનો સમય દરેક નાગરિકની જવાબદારી સાથે જોડાયેલો બની ગયો છે. અને પછી જ્યારે આટલી મોટી સંખ્યામાં સંત પરંપરાની તમામ માતાઓ- જે રાષ્ટ્ર આ ધરતીને માતા માને છે, ત્યાંની મહિલાઓની પ્રગતિ હંમેશા રાષ્ટ્રના સશક્તીકરણને બળ આપે છે. આજે દેશની પ્રાથમિકતા મહિલાઓના જીવનને સુધારવા પર છે, આજે દેશની પ્રાથમિકતા ભારતની વિકાસ યાત્રામાં મહિલાઓની સંપૂર્ણ ભાગીદારીમાં છે અને તેથી જ અમે અમારી માતાઓ અને બહેનોની મુશ્કેલીઓ ઘટાડવા પર ભાર આપી રહ્યા છીએ. આપણે ત્યાં એવી સ્થિતિ હતી કે કરોડો માતાઓ અને બહેનોને ખુલ્લામાં શૌચ કરવા ઘરની બહાર જવું પડ્યું. ઘરમાં શૌચાલય ન હોવાને કારણે તેમને કેટલી પીડા સહન કરવી પડી તે શબ્દોમાં વર્ણવવાની મારે જરૂર નથી.આપણી સરકાર જ છે જેણે મહિલાઓની આ પીડાને સમજી છે. 15મી ઓગસ્ટે લાલ કિલ્લા પરથી મેં આ વાત દેશની સામે મૂકી અને અમે સ્વચ્છ ભારત મિશન હેઠળ દેશભરમાં 11 કરોડથી વધુ શૌચાલય બનાવ્યા, હવે ઘણા લોકો વિચારશે કે શું આ કોઈ કામ છે? પરંતુ જો તે ત્યાં ન હોય તો આવું કામ આ પહેલા કોઈ કરી શક્યું ન હતું.તમે બધાએ જોયું હશે કે ગામડાઓમાં માતાઓ અને બહેનોને ચુલા પર લાકડા અને ગાયના છાણથી ભોજન બનાવવું પડતું હતું. ધુમાડાની તકલીફ સ્ત્રીઓનું ભાગ્ય ગણાતી. આ સમસ્યામાંથી છુટકારો મેળવવા માટે દેશે 9 કરોડથી વધુ લોકોને ઉજ્જવલા ગેસ આપ્યો, ધુમાડાથી આઝાદી અપાવી. અગાઉ મહિલાઓ, ખાસ કરીને ગરીબ મહિલાઓ પાસે બેંક ખાતા પણ નહોતા. આ કારણે તેની આર્થિક શક્તિ નબળી રહી. અમારી સરકારે જન ધન ખાતા દ્વારા 23 કરોડ મહિલાઓને બેંક સાથે જોડ્યા છે, નહીં તો અમને પહેલા ખબર હતી કે રસોડામાં ઘઉંનો ડબ્બો હોય તો તે મહિલા તેમાં પૈસા રાખતી હતી. જો ચોખાનો ડબ્બો હોય તો તે તેને દબાવીને રાખતો હતો. આજે આપણે એવી વ્યવસ્થા કરી છે કે આપણી માતાઓ અને બહેનો બેંકમાં પૈસા જમા કરાવે છે. આજે ગામડા-ગામની મહિલાઓ નાના ઉદ્યોગો દ્વારા સ્વ-સહાય જૂથો બનાવીને ગ્રામીણ અર્થતંત્રને વેગ આપી રહી છે. સ્ત્રીઓમાં કૌશલ્યની ક્યારેય કમી હોતી નથી. પરંતુ હવે આ જ કૌશલ્ય તેની અને તેના પરિવારની તાકાત વધારી રહી છે. આપણી બહેનો અને દીકરીઓ આગળ વધી શકે, આપણી દીકરીઓ તેમના સપના પૂરા કરી શકે, તેમની ઈચ્છા મુજબ કોઈ કામ કરી શકે, આ માટે સરકાર તેમને અનેક માધ્યમો દ્વારા આર્થિક મદદ પણ કરી રહી છે. આજે 'સ્ટેન્ડઅપ ઈન્ડિયા' હેઠળ 80 ટકા લોન આપણી માતાઓ અને બહેનોના નામે છે. મુદ્રા યોજના હેઠળ લગભગ 70 ટકા લોન આપણી બહેનો અને દીકરીઓને આપવામાં આવી છે અને આ હજારો કરોડની વાત છે. હજી એક વિશેષ કાર્ય છે જેનો હું તમારી સમક્ષ ઉલ્લેખ કરવા માંગુ છું. અમારી સરકારે પીએમ આવાસ યોજના હેઠળ 2 કરોડથી વધુ મકાનો આપ્યા છે, કારણ કે અમારું સપનું છે કે ભારતમાં દરેક ગરીબ પાસે પાકું ઘર હોવું જોઈએ. પાકું છાપરું અને ઘરનો અર્થ એ પણ નથી કે બાઉન્ડ્રી વોલ, જે ઘરમાં શૌચાલય હોય, નળમાંથી પાણી આવતું હોય, એવું ઘર જેમાં વીજળીનું કનેક્શન હોય, ઘર કે જેમાં પ્રાથમિક સુવિધાઓ હોય. ગેસ કનેક્શન સહિત, આ તમામ સુવિધાઓ સાથે ઘર મેળવો, અમારા આગમન પછી બે કરોડ ગરીબ પરિવારો માટે બે કરોડ મકાનો બનવા જોઈએ. આ આંકડો મોટો છે. હવે આજે બે કરોડ ઘરની કિંમત કેટલી છે, તમે વિચારતા જ હશો કે તે કેટલા છે, દોઢ લાખ, અઢી લાખ, અઢી લાખ, ત્રણ લાખ, જો નાનું ઘર હોય તો તેનો અર્થ બે કરોડના નામ છે. જે મહિલાઓ ઘર બની છે કરોડો ગરીબ મહિલાઓ કરોડપતિ બની છે. લખપતિ સાંભળીએ ત્યારે કેવો મોટો થતો. પરંતુ એક વખત ગરીબો પ્રત્યે સહાનુભૂતિ હોય, કામ કરવાનો ઈરાદો હોય તો કામ કેવી રીતે થાય અને આજે આ બે કરોડમાંથી આપણી કેટલીય માતા-બહેનોને હક મળી ગઈ છે. એક જમાનો હતો જ્યારે સ્ત્રીઓ પાસે જમીન ન હતી, દુકાન ન હતી, ઘર નહોતું, ક્યાંય પૂછો કે જમીન કોના નામે છે, પતિના નામે કે પુત્રના નામે કે ભાઈના નામે. જેના નામે દુકાન, પતિ, પુત્ર કે ભાઈ. કાર લાવો, સ્કૂટર લાવો, કોના નામે, પતિ, પુત્ર કે ભાઈ. સ્ત્રીના નામે ઘર નથી, ગાડી નથી, કશું થતું નથી. પ્રથમ વખત અમે નક્કી કર્યું કે અમારી માતાઓ- સ્ત્રી શક્તિના સશક્તીકરણની આ યાત્રાને ઝડપી ગતિએ આગળ ધપાવવાની જવાબદારી આપણા સૌની છે. આપ સૌને મારા માટે ખૂબ જ સ્નેહ રહ્યો છે, આપ સૌને આશીર્વાદ મળ્યા છે, હું આપની વચ્ચે ઉછર્યો છું, હું આપની વચ્ચેથી બહાર આવ્યો છું અને તેથી જ આજે મને તમારી પાસેથી કંઈક વિનંતી કરવાનું મન થાય છે. કેટલીક બાબતો માટે હું તમને કહીશ, તમે પણ મને કેટલીક મદદ કરો. હવે શું કરવું? મારે તમને એક કામ જણાવવું છે.અમારા જે પણ મંત્રીઓ ત્યાં આવ્યા છે, અમારા કેટલાક કાર્યકરો પણ આવ્યા છે, તેઓએ કહ્યું હશે અથવા કદાચ આગળ કહેશે. હવે કુપોષણ જુઓ, આપણે જ્યાં પણ હોઈએ, ગૃહસ્થ હોઈએ કે સંન્યાસી હોઈએ, પણ ભારતનું બાળક કે બાળક કુપોષિત હોય, તેનાથી આપણને નુકસાન થાય છે? પીડા થવી જોઈએ કે નહીં? શું આપણે આનો વૈજ્ઞાનિક રીતે ઉકેલ લાવી શકીએ કે નહીં? જવાબદારી નિભાવી શકતા નથી અને તેથી જ હું કહીશ કે દેશમાં ચાલી રહેલા કુપોષણ સામેના અભિયાનમાં તમે ઘણી મદદ કરી શકો છો. એ જ રીતે, બેટી બચાવો બેટી પઢાવો અભિયાનમાં તમારી મોટી ભૂમિકા છે. દીકરીઓએ વધુમાં વધુ સંખ્યામાં માત્ર શાળાએ જ ન જવું જોઈએ, પરંતુ તેમનો અભ્યાસ પણ પૂર્ણ કરવો જોઈએ, આ માટે તમારે તેમની સાથે સતત વાત કરવી જોઈએ. તમારે છોકરીઓને પણ બોલાવવી જોઈએ અને તેમની સાથે વાત કરવી જોઈએ. તેમના મઠમાં, મંદિરમાં, જ્યાં પણ, તેઓને પ્રેરણા આપવી જોઈએ. હવે સરકાર એક અભિયાન શરૂ કરવા જઈ રહી છે જેમાં દીકરીઓના શાળા પ્રવેશની ઉજવણી કરવામાં આવશે. આમાં તમારી સક્રિય ભાગીદારી પણ ઘણી મદદ કરશે. આવો જ એક વિષય છે વોકલ ફોર લોકલનો.. તમે મારા મોઢેથી વારંવાર સાંભળ્યું જ હશે, તમે મને કહ્યું મહાત્મા ગાંધી અમને કહીને ગયા હતા, પણ અમે બધા ભૂલી ગયા. જે હાલત આજે આપણે દુનિયામાં જોઈ છે, દુનિયામાં એવો દેશ જ ચાલી શકે છે, જે પોતાના પગ પર ઊભો રહી શકે. જે બહારથી વસ્તુઓ લાવીને ગુજરાન ચલાવે છે, તે કંઈ કરી શકતો નથી. હવે તેથી જ વોકલ ફોર લોકલ આપણા અર્થતંત્ર સાથે સંબંધિત ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ વિષય બની ગયો છે, પરંતુ તે મહિલા સશક્તીકરણ સાથે પણ ખૂબ નજીકથી સંબંધિત છે. મોટાભાગના સ્થાનિક ઉત્પાદનોની સત્તા મહિલાઓના હાથમાં છે. તેથી, તમારા સરનામાંઓમાં, તમારા જાગૃતિ અભિયાનોમાં, તમારે લોકોને સ્થાનિક ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જ જોઈએ. માત્ર ગણતરી કરો. નાની નાની વસ્તુઓ અમે વિદેશીઓએ અમારા ઘરમાં દાખલ કરી છે. આપણા દેશની આ વ્યક્તિ શું છે… મેં છત્રી જોઈ, કહ્યું કે છત્રી વિદેશી છત્રી છે. અરે ભાઈ આપણા દેશમાં સદીઓથી છત્રી બને છે અને વિદેશીઓને લાવવાની શું જરૂર છે. બે-ચાર રૂપિયા ભલે વધારે હોય, પણ આપણા કેટલા લોકોને રોજીરોટી મળશે. અને તેથી જ હું માનું છું કે એવી ઘણી બધી વસ્તુઓ છે જેને આપણે બહાર લાવવાના શોખીન બની ગયા છીએ. તમે લોકોને તે પ્રકારના જીવન તરફ દોરી શકો છો, તમે તે મુદ્દા પર લોકોને પ્રેરણા આપી શકો છો. તમે લોકોને દિશા આપી શકો છો. અને આ કારણે ભારતની માટીમાંથી બનેલી વસ્તુઓ, ભારતની માટીમાં બનેલી વસ્તુઓ, ભારતના લોકો જેમને પરસેવો પડે છે, આવી વસ્તુઓ અને જ્યારે હું સ્થાનિક માટે આ સ્વર કહું છું, ત્યારે લોકોને લાગે છે કે દિવાળી દિયા નહીં, ભાઈ, બધું જુઓ. , માત્ર દિવાળીના દીવા પર જ ન જાવ. એ જ રીતે, જ્યારે તમે અમારા વણકર, ભાઈઓ અને બહેનો, હાથના કારીગરોને મળો, ત્યારે તેમને