26 જૂન, 2019ના રોજ રાજ્યસભામાં રાષ્ટ્રપતિના સંબોધન પર આભાર પ્રસ્તાવના પ્રત્યુત્તરમાં પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો પ્રાથમિક મૂળપાઠ

આદરણીય સભાપતિજી, નવા જનાદેશ બાદ આજે પહેલી વાર રાજ્યસભાના તમામ આદરણીય સભ્યોની વચ્ચે મને વાત કરવાનો મને અવસર મળ્યો છે. પહેલા કરતા વધુ જન સમર્થનની સાથે અને વધુ વિશ્વાસની સાથે અમને બીજીવાર દેશની સેવા કરવાનો અવસર દેશવાસીઓએ આપ્યો છે. હું સૌનો આભાર પ્રગટ કરું છું. પરંતુ આજે બીજા કાર્યકાળના પ્રારંભમાં જ આપણા આ સદનના આદરણીય સભ્ય મદનલાલજી આપણી વચ્ચે નથી રહ્યા. હું તેમને મારી શ્રદ્ધાંજલિ અર્પિત કરું છું. રાજ્યસભાના દરેક સત્રમાં અરુણજીની વાક્પટુતા.. તેને સાંભળવા માટે દરેક સભ્ય ખૂબ જ ઉત્સુક રહેતા હોય છે. પરંતુ હાલના દિવસોમાં તેઓ સ્વાસ્થ્ય લાભ લઇ રહ્યા છે અને ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં તેઓ સ્વસ્થ થઈને ફરીથી આપણને એ સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થશે એવો મને વિશ્વાસ છે. નેતાના રૂપમાં શ્રીમાન થાવરચંદજી ગેહલોત સદનમાં આપણા સૌનું માર્ગદર્શન કરશે. હું તેમને પણ અભિનંદન આપું છું. છેલ્લા બે દિવસથી જે ચર્ચા ચાલી રહી છે, તે ચર્ચામાં શ્રીમાન ગુલામનબી આઝાદજી, શ્રીમાન દિગ્વિજયસિંહજી, અમારા મિત્ર શ્રી ડી. રાજાજી, શ્રી ડેરેક ઓ’બ્રાયનજી, શ્રી રામગોપાલ યાદવજી, શ્રી માજિદ મેમણજી, શ્રી રામદાસ આઠવલેજી, શ્રી ટી. કે. રંગરાજનજી, શ્રી જે. પી. નડ્ડાજી, સ્વપનદાસ ગુપ્તાજી, આશરે 50 આદરણીય સભ્યોએ આ ચર્ચાને સમૃદ્ધ બનાવી છે. સૌએ પોત પોતાની રીતે પોતાની વાત કહી છે- ક્યાંક ખટાશ પણ હતી, ક્યાંક તીખાશ પણ હતી, ક્યાંક વ્યંગ પણ હતો, ક્યાંક આક્રોશ પણ હતો, ક્યાંક રચનાત્મક સૂચનો પણ હતા, ક્યાંક જનતા જનાર્દનનું અભિવાદન પણ હતું. દરેક પ્રકારના ભાવ અહિં પ્રગટ થયા છે. અને કેટલાક એવા પણ છે જેમને મેદાનમાં જવાનો મોકો ન મળ્યો, તો ત્યાં જે ગુસ્સો નીકળવો જોઈતો હતો તે કદાચ અહિં કાઢ્યો, તો તે પણ જોયું. આદરણીય સભાપતિજી, આ ચૂંટણી ખૂબ વિશેષ રહી છે. અનેક દાયકાઓ બાદ બીજીવાર એક પૂર્ણ બહુમતવાળી સરકાર બનવી… ભારતના મતદાતાઓના મનમાં રાજનૈતિક સ્થિરતાનું મહાત્મ્ય શું છે… એક પરિપક્વ મતદાતાની આમાં સુગંધ અનુભવાય છે અને આ માત્ર આ જ ચૂંટણીમાં થયું છે એવું નથી. સતત છેલ્લી કેટલીય ચૂંટણીઓ જે થઇ છે તેમાં આપણા દેશના મતદાતાઓએ કોઇપણ પક્ષને સ્થાન આપ્યું પરંતુ ઘણે અંશે એક સ્થિરતાને બળ આપ્યું છે. તે પોતાનામાં જ લોકશાહીની ખૂબ સુખદ નિશાની છે. સંગઠનનું કામ કરતો હતો ત્યારે પણ ઘણા બધા ચૂંટણી અભિયાનોને જોયા છે, ચૂંટણી સંચાલનો કર્યા છે. પ્રત્યક્ષ જનપ્રતિનિધિ ક્ષેત્રમાં આવ્યા પછી ચૂંટણી લડવી… લડવાનો પણ અવસર મળ્યો છે. પરંતુ બહુ ઓછા એવા અવસરો આવે છે જ્યારે ચૂંટણી જનતા જનાર્દન પોતે લડે છે. 2019ની ચૂંટણી એક રીતે પક્ષોથી પર દેશની જનતા લડી રહી હતી. દેશની જનતાએ સમગ્ર ચૂંટણીને પોતાના માથે ઉપાડી લીધી હતી અને જનતા પોતે સરકારના કામોની વાત લોકો સુધી પહોંચાડતી હતી. જેને લાભ નથી મળ્યો તે પણ એ વિશ્વાસની સાથે વાત કરતા હતા કે જાણે તેમને મળ્યો છે મને પણ મળવાનો છે. આ જે વિશ્વાસ છે આ ચૂંટણીના પરિણામોમાં એક ખૂબ મોટી મહત્વની વિશેષતા છે અને મારુ સૌભાગ્ય છે કે મને દેશના ખૂણે ખૂણામાં જનતા જનાર્દનના દર્શન કરવાનો અવસર મળ્યો છે…. મને પોતાને જઈને આશીર્વાદ લેવાનો અવસર મળ્યો છે. પરંતુ આદરણીય સભાપતિજી, ભારતની એક પરિપક્વ લોકશાહી હોય, દુનિયાની સૌથી મોટી લોકશાહી હોય, ચૂંટણી પોતાનામાં જ લોકશાહી વિશ્વ માટે ઘણું બધું મહત્વ ધરાવે છે. તેનું વૈશ્વિક મુલ્ય હોય છે. તે વખતે પોતાની વિચારધારાની મર્યાદાઓના લીધે, વિચારોમાં ઉછરેલી વિકૃતિઓના લીધે આટલા મોટા જનાદેશમાં આપણે એવું કહી દઈએ કે તમે તો ચૂંટણી જીતી ગયા છો પરંતુ દેશ ચૂંટણી હારી ગયો છે… હું સમજુ છું કે આનાથી મોટુ ભારતની લોકશાહીનું અપમાન ન હોઈ શકે. આનાથી મોટુ જનતા જનાર્દનનું અપમાન બીજું ન હોઈ શકે. આ એક સામાન્ય વાક્ય નથી તે એક ગંભીર રૂપે દેશના લોકોને વિચારવા માટે મજબૂર કરવા માટેની વાત છે અને જ્યારે આ વાત કહેવામાં આવે છે… કે લોકશાહી હારી ગઈ, દેશ હારી ગયો તો હું જરૂરથી પૂછવા માંગીશ કે શું વાયનાડમાં હિન્દુસ્તાન હારી ગયું શું? શું રાયબરેલીમાં હિન્દુસ્તાન હારી ગયું શું? શું બહેરામપુરમાં, તિરુવનંતપુરમાં હિન્દુસ્તાન હારી ગયું શું? અને અમેઠીમાં શું હિન્દુસ્તાન હારી ગયું શું? આ કયો તર્ક છે એટલે કોંગ્રેસ હારી તો દેશ હારી ગયો. મતલબ દેશ એટલે કોંગ્રેસ… કોંગ્રેસ એટલે દેશ… અહંકારની એક સીમા હોય છે. અહંકાર હોવો જ ન જોઈએ, સીમાનો તો પ્રશ્ન જ ક્યાં છે. હું જરા જાણવા માગું છું કે 17 રાજ્યો 55-60 વર્ષ સુધી દેશમાં સરકાર ચલાવનારો પક્ષ 17 રાજ્યોમાં એક પણ સીટ ન જીતી શક્યો… શું આપણે સરળતાથી કહી દઈશું. દેશ હારી ગયો? હું માનું છું કે આ પ્રકારની ભાષા બોલીને આપણે મતદાતાઓના વિવેકને ઠેસ પહોંચાડી છે. દેશના મતદાતાઓને આપણે કઠેડામાં ઉભા કરી દીધા છે. અમારી ટીકા હું સમજી શકું છું અને લોકશાહીમાં તે સ્વીકાર્ય પણ છે. એટલું જ નહિં ટીકા સમ્માનિત છે, પરંતુ દેશના મતદાતાઓનું આ રીતે અપમાન ખૂબ જ પીડા આપે છે અને ત્યારે જઈને બની શકે કે મારી વાણીમાં કોઈ આક્રોશ ભરેલા શબ્દો પણ હોય પરંતુ તે મારા પક્ષ માટે નથી… આ દેશની પરિપક્વ લોકશાહી માટે છે. ભારતના બંધારણ નિર્માતાઓની સમજદારી માટે છે. આપણે આ ચૂંટણીને જોઈ છે 40-45 ડીગ્રી તાપમાન અને લોકો આખો આખો દિવસ લાઈનમાં ઉભા હતા. 80-90 વર્ષના વડીલો હાથમાં લાકડી લઈને મત આપવા જઈ રહ્યા હતા. અનેક આવી ચૂંટણીઓના કામની જવાબદારી સંભાળનારા અધિકારી, બે દિવસ પહેલા માતાનું મૃત્યુ થયું હતું પરંતુ, કારણ કે ચૂંટણીના અધિકારીની તેમની જવાબદારી છે, તેઓ ઈવીએમ મશીનનો થેલો ઉપાડીને કોઈ ગામમાં ગયા છે ફરજ નિભાવવા માટે. કેટ-કેટલા લોકોની તપસ્યા પછી આ ચૂંટણી થતી હોય છે અને આપણે આમ જ દેશના મતદાતાઓનું અપમાન કરીએ છીએ. આપણે તેનાથી આગળ વધી ગયા છીએ, ખબર નહિં આપણા મગજને શું થઇ ગયું કે આપણે એવું પણ કહી દીધું દેશના ખેડૂતોનું અપમાન કરી નાખ્યું. આપણે ત્યાં સુધી કહી દીધું દેશનો ખેડૂત વેચાઈ ગયો છે, બે બે હજાર રૂપિયાની યોજનાના લીધે ખેડૂતોના વોટ ખરીદી લેવામાં આવ્યા છે. હું માનું છું આ દેશના ખેડૂતને આ રીતે અપમાનિત ન કરવા જોઈએ. મારા દેશનો ખેડૂત… આપણા દેશના ખેડૂતો વેચાયેલો નથી. આપણા દેશનો ખેડૂત તો તે છે જે અન્ન ઉત્પન્ન કરે છે, માત્ર મજૂરી કરીને અન્ન પેદા કરે છે તે ક્યારેય વિચારતો નથી કે મેં મહેનત કરીને જે અનાજ ઉગાડ્યું છે તે કોના પેટમાં જશે… ગરીબના પેટમાં જશે કે શ્રીમંતના પેટમાં જશે, તે ક્યારેય નથી વિચારતો. તે ખેડૂત માટે આપણે આવું કહી દઈએ હું સમજુ છે કે 15 કરોડ ખેડૂત પરિવારોને તમે અપમાનિત કર્યા છે આ રીતે ખરાબ ભાષાનો પ્રયોગ કરીને કે બે-બે હજારની યોજનાઓના લીધે તે વેચાઈ ગયો… મને આશ્ચર્ય થાય છે કે મીડિયાને પણ ગાળો આપવામાં આવી હતી. મીડિયાના કારણે ચૂંટણીઓ જીતવામાં આવે છે. આપણે ક્યાં ઉભા છીએ.. મીડિયાના લીધે ચૂંટણીઓ જીતાય છે… મીડિયા વેચાઈ ગયેલ છે શું? મીડિયાને કોઈ ખરીદી લે છે શું? અને ખરીદીને શું કરે છે? અને એ રાજ્યોમાં શું તમિલનાડુમાં પણ આ લાગુ થાય છે ખરું? શું કેરળમાં પણ આ જ લાગુ પડે છે ખરું? સદનમાં બોલવામાં આવેલી વાતોનું પોતાનું એક મહત્વ હોય છે… આપણે કઈ પણ કહેતા રહીએ છીએ અને સારું છાપાઓમાં હેડલાઈન મળી જશે પરંતુ ભારતની લોકશાહી જેમાં દુનિયામાં તેની એક પ્રતિષ્ઠા છે, આપણને ગર્વ હોવો જોઈએ. ભારતની ચૂંટણી પ્રક્રિયા વિશ્વમાં ભારતની પ્રતિષ્ઠાને વધારવાનો એક બહુ મોટો અવસર હોય છે અને આ અવસરને આપણે ન ગુમાવવો જોઈએ. જ્યારે ચૂંટણી પંચ સાથે જોડાયેલા લોકો મને મળતા હતા ત્યારે મેં તેમને કહ્યું હતું કે આપણા માટે આ ખૂબ મોટી અમાનત છે.. ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને વ્યવસ્થાઓ વિશ્વની સમક્ષ આવવી જોઈએ. તમે કલ્પના કરી શકો છો કેટલી વિશાળતા અને વ્યાપકતા 10 લાખ મતદાન મથકો 40 લાખથી વધુ ઈવીએમ મશીન, 650 રાજનૈતિક પક્ષો, 8 હજારથી વધુ ઉમેદવારો… કેટલું મોટુ સ્વરૂપ, વ્યાપકતા, આપણે આ વાતને વિશ્વ સમક્ષ મુકીએ કેટલો ગર્વ થઇ શકે છે.. દુનિયાને આશ્ચર્ય થશે. હું સમજુ છું કે આપણે આપણા અંગત રાજનૈતિક કારણોથી આપણે આ રીતે કહીએ કે આ ચૂંટણીમાં એક બહુ મોટી વાત જોવા મળી છે.. આપણી બહેન દીકરીઓએ જે કમાલ કરી બતાવી છે, આપણા દેશમાં ચૂંટણી પહેલાથી જ થતી રહી છે, મહિલાઓને મતદાન શરૂઆતથી જ મળેલું છે. પરંતુ આપણે જોયું છે કે હંમેશા પુરુષ અને સ્ત્રી મતદાનમાં લગભગ લગભગ 9-10 ટકાનું માર્જિન રહેતું હતું. પુરુષનું મતદાન લગભગ 9 ટકા વધુ રહેતું હતું. પહેલી વાર તે આશરે ઝીરો થઇ ગયું છે. તે પોતાનામાં જ ભારતની લોકશાહીની એક ઉજ્જવળ નિશાની છે. આપણે તેમાંથી એ વસ્તુઓને જોઈએ અને આ વખતે ખુશી છે કે આશરે 78 મહિલા સાંસદ બહેનો ચૂંટાઈને આવી છે. આ ચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી અને એનડીએના લોકો જીતીને આવ્યા છે એટલું જ નહિં… આ ચૂંટણીની વિશેષતા છે કે ઉત્તર હોય, દક્ષિણ હોય, પૂર્વ હોય, પશ્ચિમ હોય બધા જ ખૂણેથી બહુમત સાથે ભાજપ અને એનડીએ જીતીને આવી છે. એવું નથી કે એક જ ખૂણામાંથી આવી છે… બધે દૂર-દૂરથી અમને સ્વિકૃતિ મળી છે. જે લોકો હારી ગયા છે જેમના સપનાઓ ચૂર-ચૂર થઇ ગયા છે, જેમના અહંકારને ઠેસ પહોંચી છે. તે દેશના મતદાતાઓનું અભિવાદન નહિં કરી શકતા હોય પરંતુ હું માથું નમાવીને ભારતના કોટી-કોટી મતદાતાઓનું અભિવાદન કરું છું, અભિનંદન કરું છું તેમનો આભાર વ્યક્ત કરું છું અને ભારતની લોકશાહી પ્રક્રિયાને જાળવનાર તે વ્યવસ્થાની સાથે જોડાયેલ નાના મોટા બધા જ અધિકારીઓ, સુરક્ષા કર્મી લોકો, ચૂંટણી પંચ, આ બધા જ અભિનંદનના અધિકારી છે, હું તેમને અભિનંદન આપું છું. આદરણીય સભાપતિજી, અહિં આગળ ઈવીએમની ચર્ચા ઘણી થઇ રહી છે અને એક નવી બીમારી શરુ થઇ છે. મને માફ કરજો, ઈવીએમને લઈને સવાલ ઉઠાવવામાં આવે છે, બહાના બનાવવામાં આવે છે. સભાપતિજી ક્યારેક અમે પણ સદનમાં બે રહી ગયા હતા અને અમને પણ વારંવાર એ કહેવામાં આવતું હતું બે કે ત્રણ બસ, બે કે ત્રણ બસ કહી કહીને અમારી મજાક ઉડાવવામાં આવતી હતી. એટલા ખરાબ દિવસો અમે જોયા હતા, પરંતુ અમને કાર્યકતાઓ પર ભરોસો હતો. અમને વિચાર પર ભરોસો હતો, દેશની જનતા પર ભરોસો હતો અને પરિશ્રમ કરવાની, ત્યાગ કરવાની પરાકાષ્ઠા કરવાની અમારી તૈયારી હતી, તે નિરાશાજનક વાતાવરણમાં વિશ્વાસ પેદા કરી કરીને અમે પક્ષને ફરીથી ઉભો કર્યો છે. અમારાથી અમારી આગળની પેઢીએ કામ કર્યું, પરંતુ કરીને દેખાડ્યું અને એ જ તો નેતૃત્વની કસોટી હોય છે. અમે તે વખતે મતદાન મથક કેમ્પમાં આ થયું હતું, ફલાણું થયું હતું, ઢીંકણું થયું હતું… એટલા માટે અમે હારી ગયા, એવું રોવા-ધોવાનું નહોતું કર્યું… હારી ગયા તો ફરીથી કામ કરીશું, ફરીથી અમે નીકળી પડીશું અને અમે પરિણામ પણ લઈને આવતા ગયા છીએ. પરંતુ જ્યારે પોતાના પર જ ભરોસો નથી હોતો, સામર્થ્યનો અભાવ હોય છે ત્યારે પછી બહાનાઓ શોધવામાં આવે છે અને એટલા માટે આત્મચિંતન કરવાની જેની તૈયારી નથી, દોષ સ્વીકારવાની જેની તૈયારી નથી, પોતાની ભૂલોને સ્વિકાર કરવાની તૈયારી નથી. તે પછી ઈવીએમને શોધે છે, ઠીકરું ઈવીએમ પર ફોડવામાં આવે… જેથી કરીને ફરીથી પોતાના સાથીઓની સામે તો ઓછામાં ઓછુ આપણે કહી શકીએ કે જુઓ-જુઓ અમે બહુ સારું કામ કર્યું છે!! આપણે હાર્યા નથી એ તો ઈવીએમના લીધે હાર્યા છીએ. હું સમજુ છું આ રીતે ન તો આપણે રાજનૈતિક કેડરની ભલાઈ કરીએ છીએ, રાજનૈતિક કેડરને નિરાશ કરવાથી કોઈ ફાયદો નથી. હિંમત છે તો આગળ આવો આખી કેડરને તૈયાર કરો પછી અને ચૂંટણી કઈ પૂરી થોડી થઇ ગઈ છે અને ચૂંટણી આવવાની છે. આ પ્રકારની નિરાશાનો શું અર્થ છે અને એટલા માટે માનનીય સભાપતિજી… પહેલા એક સમય હતો ચૂંટણીની પ્રક્રિયા આપણે બધા જ પ્રકારની જોઈ છે, ચૂંટણી પ્રક્રિયાઓમાં સુધારા થતા ગયા છે. શરૂઆતની ચૂંટણી જે થઇ છે 1952 પછીથી… આ શરૂઆતના કાળખંડના મહિનાઓના મહિનાઓ સુધી ચાલતી હતી ખોખા લઈને ગામડે-ગામડે જતા હતા. જૂના લોકો જે આપણે તો એ વખતે બહુ નાના બાળકો હતા પરંતુ જે સાંભળ્યું છે તેમાંથી સુધારો કરતા કરતા અહિયાં સુધી પહોંચ્યા છીએ. એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે સુધારાની અને એટલા માટે તે સુધારાની પ્રક્રિયાને અને પહેલાનો જમાનો જોઈ લો કેવો હતો. ચૂંટણી પછી છાપાઓમાં મુખ્ય સમાચાર શું આવતા હતા… છાપાઓની હેડલાઈન એ રહેતી હતી કે આટલી હિંસા થઇ, આટલા લોકો માર્યા ગયા, આટલા મથકો જપ્ત કરવામાં આવ્યા, આ ત્રણ મુખ્ય સમાચારો રહેતા હતા. આજે ઈવીએમના કારણે… સમાચાર એક જ હોય છે કે પહેલાની સરખામણીમાં મતદાન કેટલા ટકા વધ્યું છે. તે પોતાનામાં જ એક બહુ મોટી વાત હોય છે. અને અમે જાણીએ છીએ પહેલા કેવું થતું હતું.. મથક જપ્ત કરવું, લૂંટ કરવી, જે દબંગ લોકો હતા તેમના જ હાથમાં હતું અને જ્યારથી સાચા અર્થમાં લોકશાહીની પ્રક્રિયા આવી છે. આવા લોકોના હારવાનું કામ પણ ત્યારથી જ શરુ થયું છે. એટલા માટે તેમને તે જગ્યાએ પાછું જવું છે. દેશ લોકશાહીને આ રીતે દબાવવાની પ્રક્રિયામાં મદદ નહિં કરી શકે. માનનીય સભાપતિજી, આજે આ સદનના માધ્યમથી હું દેશની સામે પણ એક વાત કહેવા માંગું છું કે ઈવીએમ પર સૌથી પહેલા 1977માં તેની ચર્ચા શરુ થઇ હતી અને ત્યારે તો અમે રાજનીતિમાં ક્યાંય જોવા નહોતા મળતા, અમે તો બહુ દૂર બેઠા હતા. 1977માં ચર્ચા શરુ થઇ હતી. 1982માં પહેલી વાર તેનો પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો, 1988માં અમે નહોતા. આ જ સદનમાં બેઠેલા તે સમયના મહાનુભવોએ કાયદાકીય આ વ્યવસ્થાને સ્વિકૃતિ આપી, કાયદો બનાવ્યો. એટલું જ નહિં 1992માં કોંગ્રેસના જ નેતૃત્વમાં આ ઈવીએમને લઈને બધા જ નિયમો બનાવવામાં આવ્યા. એટલે કે આ આ રીતે જે લોકો કહે છે કે આ અમે કર્યું, અમે કર્યું, અમે કર્યું તો આ પણ તો તમે જ કર્યું હતું, હવે તમે હારી ગયા એટલે હવે રોઈ રહ્યા છો. આ કેવી વાત થઇ અને એટલા માટે હું સમજુ છું અને ઈવીએમ વડે આ દેશમાં અત્યાર સુધી વિધાનસભાઓની જે ચૂંટણીઓ થઇ છે, રાજ્ય વિધાનસભાઓની 113 ચૂંટણીઓ થઇ છે ઈવીએમ મશીનથી અને અહિયાં ઉપસ્થિત લગભગ બધા જ પક્ષોને તે જ ઈવીએમથી ચૂંટણી જીતીને સત્તામાં આવવાનો અથવા સત્તામાં ભાગીદાર બનવાનો અવસર મળ્યો છે. 113 વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ થઇ છે. ચાર લોકસભાની સામાન્ય ચૂંટણીઓ થઇ છે તેમાં પણ પક્ષો બદલાયા, જુદા જુદા લોકો જીતીને આવ્યા છે અને આજે પરાજય માટે આપણે આ પ્રકારની વાતો કરીએ છીએ. 2001 પછી જુદી જુદી ઉચ્ચ અદાલતો અને સર્વોચ્ચ અદાલતમાં પણ ઈવીએમને લઈને મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. બધા જ પરીક્ષણો પછી ઈવીએમ પર બધી જ વસ્તુઓમાં બધી જ દેશની ન્યાયપાલિકાઓએ પોતાનો હકારાત્મક ચૂકાદો આપ્યો છે. 2017માં જ્યારે આટલો મોટો હલ્લો થયો હતો કારણ કે પરાજિત લોકોની ઇકો સિસ્ટમ હજી કામ કરી રહી છે. ચારેય બાજુ હલ્લો મચી ગયો અને ચૂંટણી કમિશને પોતે પડકારના રૂપમાં કહ્યું કે હું એક મુકું છું તમે આવો ખોટું છે તો અમને સાબિત કરીને બતાવો. જે લોકો આજે ઈવીએમના ગીત ગઈ રહ્યા છે, રોઈ રહ્યા છે, એક પણ દળ ત્યાં નહોતું ગયું. બે જ પક્ષો ગયા છે એનસીપી અને સીપીઆઈ, પરંતુ તેમણે પણ સવાલ નથી કર્યો તેમણે કહ્યું અમને જરા સમજાવો કે કઈ રીતે ઈવીએમ કામ કરે છે માત્ર સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ ઓછામાં ઓછું એનસીપી અને સીપીઆઈના લોકો ગયા બાકી લોકો તો ચૂંટણી પંચના નિમંત્રણ બાદ પણ નહોતા ગયા. જેના પર તેઓ શંકા કરી રહ્યા છે. અને આ અપપ્રચાર અને એક રીતે એક નિશ્ચિત પ્રકારનું નિહિત હિતધારક જૂથ આટલું મોટુ તોફાન ઉભું કર્યું તો તે હવામાં અમારા લોકો પણ આવી ગયા હતા. અમે પણ માનવા લાગ્યા હતા કે ઈવીએમમાં કંઈક ગરબડ છે. અમારા પક્ષમાંથી પણ એ અવાજ ઉઠવા લાગ્યો હતો, પરંતુ અમે ઈમાનદારીથી તેના સત્ય સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો. ટેકનોલોજીને સમજવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો અને અમે પોતે પણ ઈવીએમના વિષયમાં શંકા કરી હતી, જ્યારે બધી વસ્તુઓ સમજાઈ ગઈ તો અમારા પક્ષમાં પણ તે વિચારને માનનારાઓને સમજાવવામાં આવ્યા જે ખોટા રસ્તા પર હતા, અને અમે સાચા રસ્તા પર ચાલ્યા. ટેકનોલોજી છે સમજવી જોઈએ. સમજીને તેને આગળ વધારવી જોઈએ. આદરણીય સભાપતિજી, ફરીથી વીવીપેટની વાત આવી હતી….વારંવાર સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ગયા, સમગ્ર ચૂંટણીના વાતાવરણને પાટા પરથી ઉતારવા માટે તેને સાધન બનાવવામાં આવ્યું. દરરોજ સાંજે ચૂંટણી પંચમાં જાઓ, હોબાળો મચાવો, અખબારોમાં સ્થાન મેળવો. સામાન્ય મતદારોના મનમાં વિશ્વાસ પેદા કર્યા બાદ અવિશ્વાસ ઉભો કરવાનું વાતાવરણ બનાવવામાં આવ્યું. વીવીપેટનું શું થયું…. જેટલી અપેક્ષાઓ લઇને ગયા, આપણે સૌ સાક્ષી છીએ કે વીવીપેટ એ વધુ એકવાર ઇવીએમની તાકાતને વધારી દીધી. પરિણામ સામે છે. હું હેરાન છું કોંગ્રેસ પક્ષ માટે. એટલે મારે કહેવું પડે છે કે તમે આટલા વર્ષો સુધી શાસન કર્યુ છે. દેશની એક મુખ્યધારાની રાજનીતિની (લગામ) તમારી પાસે રહી છે, લાંબા સમય સુધી…. અનુભવથી આજે મારે કહેવું પડશે કે તમને કોઇને કોઇ એવી મુશ્કેલી છે કે તમે વિજયને પણ નથી પચાવી શકતા. આઝાદીના આટલા વર્ષો આટલો વિજય મેળવ્યો તમે વિજય પચાવી શકતા નથી. અને 2014થી હું સતત જોઇ રહ્યો છું તમે પરાજયનો પણ સ્વીકાર નથી કરી શકતા. હું નથી માનતો કે આ કોઇ તંદુરસ્ત વૃદ્ધિ થઇ રહી છે અને ભારતમાં, લોકતંત્રમાં દરેક પક્ષનું પોતાનું સ્થાન છે. મહત્વ છે. તેનું આદારપૂર્વક સન્માન થવું જોઇએ. એના પ્રત્યે આપણી શુભકામનાઓ હોવી જોઇએ, દરેક પક્ષ પ્રત્યે, ત્યારે જ લોકતંત્ર ચાલે છે. પરંતુ ન આપણે પરાજયનો સ્વીકાર કરવા તૈયાર છીએ, કે ન આપણે વિજયને પચાવવાનું સામર્થ્ય રાખીએ છીએ. અને એ પણ હમણા મધ્યપ્રદેશમાં શું થયું હમણા તો વિજય થયો અને થોડા સમયમાં એવા સમાચાર આવવા લાગ્યા કે હેરાન થઇ જવાય છે અને માટે કૃપા કરી ચૂંટણીમાં સુધારાની પણ ઘણી વાતો થઇ છે. આપણે ત્યાં 1952થી લઇ આજ સુધી સતત ચૂંટણીઓમાં સુધારા થતા રહ્યા છે અને થતાં જ રહેશે. અને હું માનું છું આની ચર્ચા પણ સતત થતી રહેવી જોઇએ અને એમાં ખુલ્લા મને ચર્ચા થવી જોઇએ. સંકુચિત મન રાખવાની કોઇ જરૂર નથી. પરંતુ સીધું એમ કહી દેવું કે અમે એક દેશ, એક ચૂંટણીના પક્ષમાં નથી…. અરે, ચર્ચા તો કરો ભાઇ! તમારા વિચાર હશે હું માનું છું, કે જેટલા મોટા મોટા નેતા છે, વ્યક્તિગત રીતે જ્યારે મળું છું, સૌએ કહ્યું છે યાર આ બિમારીથી તો મુક્ત થવું જ જોઇએ. પાંચ વર્ષોમાં એક વાર ચૂંટણી આવે, મહિના – બે મહિના સુધી ચૂંટણીનો ઉત્સવ ચાલે, પછી સૌ પોતાના કામમાં લાગી જઇએ. આ વાત સૌએ કહી છે. સાર્વજનિક રૂપે પક્ષ લેવામાં મુશ્કેલી થતી હશે. શું આ સમયની માંગ નથી કે આપણા દેશમાં ઓછામાં ઓછું મતદારની યાદી તો એક હોય. પહેલાં 18 અને 21 – બે મતદાન અલગ અલગ હોવાના લીધે- હવે મતદાન માટે 18 વર્ષ છે. આજે દેશનું દુર્ભાગ્ય છે જેટલી ચૂંટણી તેટલી મતદાર યાદી. દેશનો કેટલો ખર્ચ થાય છે. કેટલું માનવબળ આ મતદાર યાદી માટે લાગે છે. રાજ્ય અને કેન્દ્ર મળીને કાયદો બનાવે અને નક્કી કરે ભાઇ, એક જ મતદાર…. અને હું જણાવી દઉં પંચાયતોની ચૂંટણીની મતદાર યાદી હોય છે એમાં એક પણ મતદાર રહી જતો નથી. કારણ કે ત્યાં એક-એક મતની કિંમત હોય છે કારણ કે 30-40 મતોથી હારજીત થતી હોય છે. જો એ મતદાર યાદી હોય તો આપણી મતદાર યાદીમાં કોઇ સમસ્યા જ ન આવે તેવી જ રીતે મતદાન મથકો, મતદારોએ હંમેશા યાદ કરવા પડે છે. એમણે ખબર હોવી જોઇએ કે ભાઇ તમારી આ શાળાનો પેલો ઓરડો તમારો છે…. આ વ્યવસ્થા કેમ વાજબી ન થઇ શકે અને તેની માટે ચૂંટણીમાં સુધારા અનિવાર્ય છે, થતાં રહેવા જોઇએ. અચ્છા, આપણા દેશમાં પહેલાં એક દેશ, એક ચૂંટણી થતી હતી. જે પછીથી ગડબડ થતા પાટા પરથી ઉતરી ગઈ અને એનો સૌથી વધુ લાભ તમને લોકોને મળ્યો છે અને એનો વિરોધ. કેટલાક લોકો એવી દલીલ આપે છે જે દલીલમાં કોઇ દમ નથી. કહેવાય છે મતદાર એક નિર્ણય કેવી રીતે કરશે? હમણા ઓરિસ્સા સૌથી મોટુ ઉદાહરણ છે. ઓરિસ્સામાં ગ્રામીણ વિસ્તાર વધુ છે. ઓરિસ્સા એકદમ ખૂબ જ વિકસીત કે એવું રાજય તો નથી. ભારતના જે રાજ્યોને હજુ પણ વિકાસના પથ પર લાવવા માટે મહેનત કરવી પડે- એવા રાજયોમાંનુ છે. ત્યાંના મતદારોએ લોકસભા માટે એક મતદાન કર્યુ, વિધાનસભા માટે બીજું મતદાન કર્યું. એનો અર્થ આપણા મતદારો પાસે એક જ સમયે વિવેકબુદ્ધિનું પુર્ણ જ્ઞાન છે. હું તો…. કેટલીક બેઠકો તો એવી છે કે જ્યાં નીચેની બધી વિધાનસભા બેઠકો વિધાનસભામાં બીજેડીને મળી, લોકસભામાં તેમણે ભાજપને આપી. આ પરિપક્વતા છે આપણા દેશમાં. આપણે તેનો અનાદર કરી રહ્યા છીએ. કેટલાક લોકો કહે છે…. આ કેવો ભ્રમ ફેલાવાયો છે કે જો સાથે ચૂંટણી થશે તો પ્રાદેશિક પક્ષો ખતમ થઇ જશે. જ્યાં જયાં લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ સાથે થઇ છે. તે તમામ જગ્યાઓ પર પ્રાદેશિક પક્ષો જીત્યા છે, જોઇ લો સંપુર્ણ ઇતિહાસ. હમણા આંધ્રપ્રદેશમાં ચૂંટણી થઇ પ્રાદેશિક પક્ષો જીતી ગયા, ઓરિસ્સાની ચૂંટણી થઇ.. જીતી ગયા. દેશના મતદારોમાં સમજણ છે, તેમની સમજણ પર શંકા ન કરો અને માટે આ રીતે જે આપણે ચર્ચા…. ચર્ચા બાદ થાય, ન થાય, પરંતુ આપણે પહેલાંથી કહીએ- બિલકુલ નહિં, અમે ઘુસવા નહિં દઇએ, આ રીત લોકતંત્રમાં નથી હોતું. ખુલ્લા મને વાત થવી જોઇએ, દરેક પ્રયાસનું સ્વાગત થવું જોઇએ, આ પ્રયાસમાં આપણે પોતાની ભૂમિકા ભજવવી જોઇએ. પરંતુ આપણે પહેલેથી જ દરવાજા બંધ કરી દઇએ તો કયારેય પરિવર્તન નહિં આવે અને ભારતના મતદારોના નિર-ક્ષીર વિવેક પર આપણે કયારેય શંકા ન કરીએ, એ મારો મત છે. કયારેક હું વિચારું છું શું માત્ર ઇવીએમનો વિરોધ કરીએ છીએ આપણે? જી ના, આપણે વિરોધ પક્ષનો મતલબ મને લાગે છે કે અક્ષરો અને ભાવનાઓમાં પકડી લીધો છે. વિરોધી એટલે વિરોધ જ કરવો, વિરોધ પક્ષ એટલે વિરોધ જ કરવો. મને યાદ છે હું આ જ સદનમાં બેઠો હતો અને વિદ્વાન લોકો એવા ભાષણ કરી રહ્યા હતા, મોટા-મોટા પોતાને એવા માની રહયા હતા, જ્યારે ભગવાન બુદ્ધિ વહેંચવા નીકળ્યા હતા ત્યારે તેઓ હરોળમાં સૌથી પહેલાં ઉભા હતા. એવા એવા લોકો અહિં બેઠા છે. અને એમણે કહ્યું કે આપણા દેશમાં ડિજિટલ વ્યવહાર સંભવ નથી, ગરીબ માણસને ડિજિટલ કેવું, મોબાઇલ કેવો, ફોન કેવી રીતે પકડશે? એવા એવા ભાષણ થયા હતા. હું હેરાન છું, એનો પણ આપણે વિરોધ કર્યો. આપણે આધારનો વિરોધ કર્યો. તમે જ્યારે હતા- આધાર મહાન! અમે જ્યારે આધારથી ભ્રષ્ટાચાર ઓછો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છીએ તો આધાર સમસ્યા થઇ ગઇ. આપણે સર્વોચ્ચ અદાલતના દરવાજા ખખડાવીએ, આધારને રોકવાનો પ્રયાસ કરીએ. આપણે જો આધુનિક ભારતનું નિર્માણ કરવા માગીએ નવું ભારત બનાવવા માગીએ, શું આપણે ટેકનોલોજીથી કેટલું દુર ભાગીશું? સલામતી માટે સચેત પ્રયાસ કરવા ટેકનોલોજીની આવશ્યકતા છે. અને તેમાં ટેકનોલોજી યોગદાન આપે છે. સમયસર પ્રદાન કરે છે. પરંતુ આપણે વસ્તુઓથી ભાગતા રહીશું. જીએસટી- એનો વિરોધ, ઇવીએમ-એનો વિરોધ, ડિજિટલ-એનો વિરોધ, વી-મેપ-એનો વિરોધ. દરેક વસ્તુમાં આ નકારાત્મકતા અને એના પર આજે ઘણાં કારણોની ચર્ચા થાય છે. મને માફ કરશો- આ સદનમાં જેટલા પક્ષોનો વ્યવહાર છેલ્લા પાંચ વર્ષ…. હું રાજ્યસભાની વાત કરૂં છું- વિક્ષેપ નાંખવાનો રહ્યો છે, અડચણો નાંખવાનો રહ્યો છે- સામાન્ય લોકોના નિર્ણયથી બેઠેલી સરકારને કામ ન કરવાનો રહ્યો છે, તે સૌને દેશવાસીઓએ સજા આપી છે. એટલે કે રાજ્યસભામાં જે ગતિવિધિઓ થાય છે, આજે દેશનો મતદાર એટલો સમજદાર છે, તે પણ આ બાબતોને ધ્યાને લઇ રહ્યો છે. અને પોતાનું પરિણામ આપતા સમયે ફક્ત લોકસભામાં કોણે શું કર્યુ-એના પર નહિં, રાજ્યસભામાં કોણે શું કર્યું- તેના આધારે પણ મત આપી રહ્યો છે, જે આ ચૂંટણીમાં પ્રતિપાદિત થયું છે. અને આનાથી આગળના પાંચ વર્ષ માટે પાઠ શીખવાનો અવસર છે. સૌ માટે છે કે આપણે રાજ્યસભામાં ચુંટેલી સરકારની વાતોને કયાં કયાં રોકીએ છીએ, તેનો જવાબ આપવો પડશે. હું હેરાન છું, હવે નવા ભારતનો વિરોધ થવા લાગ્યો છે. શું કારણ છે? હું એ તો સમજી શકું છું ભાઇ, નવા ભારતમાં તમારી જે દસ વાતો છે- પાંચ બરાબર છે, પાંચ બેકાર છે. હું એ તો સમજી શકું છું કોઇ એમ કહે કે નવા ભારતનો ખ્યાલ દેશને આગળ વધારવાનો છે. પરંતુ અમેરિકાએ આ નથી કર્યુ, ઢીંકણાએ આ નથી કર્યુ તો આપણે પણ આ ન કરવું જોઇએ. અરે! કોણ શું કરે છે છોડો યાર, આપણે પાંચ હજાર વર્ષ જુનો દેશ છીએ, દુનિયાની એક મહાન પરંપરા લઇને આવેલા લોકો છીએ. બીજાએ શું કર્યુ -શું ન કર્યુ- છોડી દો, આપણે આગળ વધવાનું છે અને દુનિયામાં આપણે આપણું નામ ઊંચું કરવાનું છે, આ કામ કરવાનું છે. સવાસો કરોડનો આપણો દેશ છે, કેમ સ્વપ્ન ન જોઇએ. આપણે એમ કહી શકીએ ભાઇ આ દસ બરાબર નથી, અમારી આ પાંચ બરાબર છે, તેના માટે પ્રયાસ કરો, પરંતુ દેશના લોકોને નિરાશા તરફ ધકેલવાનું પાપ ન કરો. આપણે તેમાં સુધારા કરીએ, આપણે તેમાં ફેરફાર કરીએ, આપણે તેમાં કહીએ આ ચાર બરાબર છે, આ ચાર બરાબર નથી- આ બધુ એક લોકતંત્રની પરંપરામાં આવકાર્ય છે. પરંતુ સીધેસીધુ આ પ્રકારે કહેવું કે અમને તો ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ, કેમ ભાઇ? એની માટે એવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જયાં મંત્રીમંડળના નિર્ણયને પત્રકાર પરિષદમાં ફાડી નંખાય, એ ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ આપણને? આપણને એ ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ કે જેમાં સેરસપાટા માટે આખું નૌકાદળ મદદમાં આવી જાય, તેવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ આપણને? આપણને એવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ જ્યાં જળ, આકાશ, જમીન- કૌભાંડ જ કૌભાંડની ખબરોથી દેશ પરેશાન રહે? કેમ એવું કેમ, આપણને એ ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ કે જે ટુકડે ટુકડે ગેંગને સમર્થન આપવા માટે પહોંચી જાય? એવા ઓલ્ડ ઇન્ડિયાની શું જરૂર છે? રેલવેમાં રીર્ઝવેશન માટે કલાકો ઉભું રહેવું પડે, જ્યાં સુધી વચેટિયા ન આવે રેલવે રીઝર્વેશન ન મળે, શું એવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ આપણને? શું આપણને એવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ કે ગેસ કનેકશન માટે સસંદ સભ્યના ઘરની બહાર લાઇનમાં ઉભા રહેવું પડે? સંસદ સભ્ય 25 કુપન લઇ આમ તેમ ફરતો રહે, શું એવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ આપણને? આપણને કેવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ- પાસપોર્ટ માટે મહિનાઓ સુધી રાહ જોવી પડે, શું એવુ ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ? શું એવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ કે જેમાં ઇન્સ્પેકટર રાજ હોય, શું એવું ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ જ્યાં અંદર ઇન્ટરવ્યુ ચાલતા રહે, પટ્ટાવાળાના પણ ઇન્ટરવ્યુ, ડ્રાઇવરનો પણ ઇન્ટરવ્યુ, ચોકીદારનો પણ ઇન્ટરવ્યુ અને પછી ઇન્ટરવ્યુના નામે ભ્રષ્ટાચાર. શું એ ઓલ્ડ ઇન્ડિયા જોઇએ? હું હેરાન છું જી, આપણા દેશની જનતા, હિન્દુસ્તાનને જુના યુગમાં લઇ જવા જરાય તૈયાર નથી. દેશની જનતા પોતાના સપનોના અનુરૂપ નવા ભારતની પ્રતિક્ષા કરી રહી છે અને આપણે સહુએ સામુહિક પ્રયાસોથી સામાન્ય માણસોના આ સપનાંઓ પુરા કરવાના પ્રયાસ કરવા જોઇએ અને મને વિશ્વાસ છે કે એ પ્રયાસ આપણે કરી શકીએ છીએ અને લાવી શકીએ છીએ. અમે પ્રયત્નો કર્યા છે! પહેલાં કાંતો દીવા પ્રગટાવો, રિબીન કાપો અથવા નીતિ જાહેર કરો- એજ સરકારનું કામ ગણાતું હતું. છેવાડા સુધીનું વિતરણ એ જાણે આપણી જવાબદારી ન હતી એ સમગ્ર સંસ્કૃતિ અમે બદલી છે અમે નીતિ પણ બદલી, રણનીતિ બદલી, અમે વૃત્તિ અને પ્રવૃત્તિને બદલી. એનું પરિણામ છે…. હવે અહિં કહેવાય છે અમે કર્યુ. પરંતુ ગરીબોના ઘર પહેલાં પણ બનતા હતા- શું યુપીએના સમયમાં નહોતા બનતા, બનતા હતા. અમે પણ બનાવ્યા, તમે કહેશો- શું નવું કર્યુ? નવું એ કર્યુ કે તમે પાંચ વર્ષમાં 25 લાખ બનાવતા હતા અમે પાંચ વર્ષમાં દોઢ કરોડ બનાવીએ છીએ- આ પરિવર્તન છે. અને એટલે હું સમજું છું અમે જે નવા પ્રકારનું વાતાવરણ બનાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે, સરકારીકરણથી બહાર નીકળી અમે સરળીકરણને બળ આપ્યું છે. અને એ જ છો તમે…. અમે જોયું છે કે તમે આઝાદીના આટલા વર્ષો પછી આઝાદ ભારતનું જે સ્વપ્ન હતું- એ સ્વપ્નમાં વિક્ષેપો કયા હતા-અભાવ, પ્રભાવ અને દબાવ. સરકારે એવી વ્યવસ્થા કરી કે કેટલાક લોકોને અભાવમાં જીવવું પડયું, કેટલાક લોકો પ્રભાવના કારણે હડપ કરતા ગયા અને કેટલાક લોકો દબાવના કારણે એ માર્ગે જવા મજબૂર થયા. દેશના તંદુરસ્ત વિકાસ માટે અભાવની ચિંતા સરકાર જરૂર કરે પરંતુ પ્રભાવ અને દબાવ વચ્ચે દેશના સામાન્ય માણસને કચડવા ન દેવાય અને એટલે અમે એ રણનીતિને અપનાવી છે. અને એ રણનીતિને આગળ લઇ જવાનો અમારો પ્રયાસ રહ્યો છે. અમે સામાન્ય માણસના સશક્તીકરણની દિશામાં કામ કરી રહ્યા છીએ. પાંચ વર્ષ પહેલાં કરોડો ઘરોમાં વીજળી ન હતી. ગેસના ચુલા નહતા, શૌચાલય નહતા. આ નાની-નાની વસ્તુઓ- હું હેરાન છું કેટલાક લોકોને લાગે છે આ કોઇ ભારત સરકાર છે એને તો બહુ મોટા મોટા કામ કરવા જોઇએ, મોટા સુધારા, એવી વાતો થતી હતી. દેશ નાની-નાની વસ્તુઓથી બદલાય છે. આપણને નાની વસ્તુઓ માટે શરમ ન આવવી જોઇએ. આપણે મોટા થઇ ગયા નથી. અમે નાનાઓની વચ્ચેથી આવ્યા છીએ એ નાનાઓની નાની નાની મુશ્કેલીઓનું સમાધાન મોટા પરિણામ લાવી શકે છે. અને એટલે અમે કામ કરવાનું શરૂ કર્યુ છે. એ વાત નક્કી છે કે અમે પાંચ વર્ષ સામાન્ય માણસની આવશ્યકતાઓ પુર્ણ કરવાની દિશામાં સરકારી તંત્રને ઢાળવાના ભરપુર પ્રયાસ કર્યા છે. બહુ માત્રામાં આના પરિણામ પણ નજર આવ્યા છે. પરંતુ દેશનો મિજાજ-આ પાંચ વર્ષ આવશ્યકતાઓથી વધુ આકાંક્ષાઓની પુર્તિનો છે. અને હું માનું છું અમે ભાગ્યશાળી છીએ- કે અમે રાજનીતિક જીવનમાં હોય, સાર્વજનિક જીવનમાં હોય, વ્યાપાર ઉદ્યોગમાં હોય, શિક્ષણમાં હોય કયાંય પણ હોય; અમે એક ભાગ્યશાળી સમયગાળામાં છીએ, હવે હિન્દુસ્તાનનો સામાન્ય માણસ આકાંક્ષાઓ સાથે જીવી રહ્યો છે. અને જ્યારે સામાન્ય લોકોમાં આકાંક્ષા હોય છે ત્યારે કામની ગતિ ખૂબ વધી જાય છે, વિકાસ ખૂબ તેજ ગતિએ થાય છે; આ સૌભાગ્યની પળો આવી છે અને એટલે આપણા સૌનું દાયિત્વ બને છે કે આપણે કોઇપણ નિર્ણય કરીએ-સામાન્ય માણસની આકાંક્ષાઓને વેગ મળે તેના અનુરૂપ આપણે આપણને વધુ ઊંચા કરી શકીએ છીએ. આ સમયની માંગ છે અને હું માનું છું કે એ દિશામાં જવા માટે આપણે પ્રયાસ કરવા જોઇએ. હું હેરાન છું, નકારાત્મકતા-વિરોધવાદ એ હદે ગયો-શૌચાલયની વાત- એની મજાક ઉડાઓ; સ્વચ્છતાની વાત- એની મજાક ઉડાઓ; જનધન એકાઉન્ટ- એની મજાક ઉડાઓ; યોગના કાર્યક્રમ- એની મજાક ઉડાઓ; મેઇક ઇન ઇન્ડિયા- એની મજાક ઉડાઓ; એટલે દેશે દરેક વસ્તુમાં એક પ્રકારની નકારાત્મકતા જોઇ. અને સદહેતુ આ દેશનું… જે અમે તો ન આપી શકયા. કારણ કે હજુ પણ રાજ્યસભામાં અમને તો કોણ બોલશે એના માટે પણ હાથ પગ જોડવા પડે છે કે ભાઇ આજે મારે વિદેશ જવાનું છે, મને સમય આપો, એમા પણ હાથ પગ જોડવા પડે છે. કેટલો અહંકાર છે આપણો, કેટલો અહંકાર છે. જ્યાં થયો છે ત્યાં એમને ખબર છે- સૌનો દોષ નથી જેમનો, સૌનો દોષ છે માટે આ સ્થિતિમાં આપણે લોકતંત્રમાં એકબીજાનું સન્માન કરીએ. અમે જાણીએ છીએ, અહિં અમારી બહુમતિ નથી; અમે જાણીએ છીએ અમારી બહુમતિ નથી, અમે જાણીએ છીએ બહુમતિ અમારી નથી અને એટલે જનતા જર્નાદને જે નિર્ણય કર્યો છે તેનું ગળું દબાવવાનો પ્રયાસ ન હોવો જોઇએ, માનનીય સભાપતિજી. પાંચ વર્ષ અમે સતત સહન કર્યુ છે. દેશનું નુકશાન થયું, અમને દુઃખ થયું છે. દેશનું નુકશાન થયું, અમને દુઃખ થયું છે. અમે સહન કર્યુ છે અને એટલે સભાપતિજી અમે આપની પાસેથી રક્ષણ ઇચ્છીએ છીએ કારણ કે દેશની જનતાએ પોતાની આકાંક્ષાઓ પુર્ણ કરવા માટે લોકસભામાં અમને બહુ મોટી જવાબદારી આપી છે. રાજ્યસભાનો સંઘીય ક્ષેત્ર પણ કહે છે અમને આ આકાંક્ષાઓને અનુકુળ સહાય મળવી જોઇએ અને હું ઇચ્છીશ આપ આ બાબતે અમારી સાથે ન્યાય કરશો, આ મારી અપેક્ષા રહેશે. અમે નવા ભારતનું જે સ્વપ્ન લઇને ચાલી રહ્યા છીએ, પાંચ ટ્રીલીયન ડોલરનું અર્થતંત્રની વાત. અહિં કહેવાયું છે કે 2014 સુધી બે ટ્રીલીયન ડોલરનુ અર્થતંત્ર હતું, હમણા જણાવાયું કે અર્થતંત્ર 2.80 ટ્રીલીયન ડોલરનું થઇ ગયું છે. એનો અર્થ કે આઝાદીના આટલા વર્ષોમાં 2 ટ્રીલીયન ડોલર થયું, પરંતુ પાંચ વર્ષની અંદર લગભગ અડધું વધી ગયું. જો પાંચ વર્ષમાં અડધુ વધી શકતું હોય તો આવનારા પાંચ વર્ષોમાં હજી વધશે જી. અને બીજું- અમારા મનમાં એ ભાવ ન હોવો જોઇએ કે પાંચ ટ્રીલીયન ડોલરનો લક્ષ્યાંક કેમ રાખો છો, અમારા મનમા એ હોવું જોઇએ કે આ પાંચ ટ્રીલીયન ડોલર માટે ચલો ભાઇ આપણે મળીને દોડીએ. 10 કામ અમારી જ્યાં રાજ્ય સરકારો છે, ત્યાં અમે જરા જોર લગાવીશું. ત્યાં અમે અર્થતંત્રને વધારવાનો પ્રયત્ન કરીશું. જ્યાં તમારી રાજ્ય સરકાર છે ત્યાં તમે કરો, આપણે સૌ સાથે મળીને કરીએ. હિન્દુસ્તાન પાંચ ટ્રીલીયન કલબમાં પ્રવેશે, અહિં કોઇ એવું નહિં હોય જેને દુઃખ થશે. દરેકને આનંદ થશે. અને એટલે સકારાત્મક વિચારોને લાવો, અમે સ્વીકારવા તૈયાર છીએ, અમે સાંભળવા તૈયાર છીએ. કારણ કે અમે એ લોકો નથી જે એવું માને છે કે બુદ્ધિની વહેંચણી સમયે અમે એકલા જ હતા. જી ના, અમે તો તમારા પાસેથી શીખવા માટે પણ તૈયાર છીએ, કેમ કે દેશ ચલાવવાનો છે, દેશનું ભલું કરવાનું છે જી. અને એ માટે હું ઇચ્છું છું કે આપણે આ બાબતોને લઇ એક નવા ભારત માટે પ્રયાણ કરીએ. અહિં બીજા કેટલાક વિષયો પણ આવ્યા છે જેનો હું જરૂર ઉલ્લેખ કરવા ઇચ્છું છું. સદનમાં કહેવામાં આવ્યું કે ઝારખંડ ભીડ દ્વારા કરાતી હિંસાનો અડ્ડો બની ગયું છે. માનનીય સભાપતિજી, યુવકની હત્યાનું દુઃખ અહિં બધાને છે મને પણ અને હોવું પણ જોઇએ. દોષિતોને સખતમાં સખત સજા થવી જોઇએ. પરંતુ એક ઝારખંડ રાજ્યને દોષી બતાવી દેવું, એ શોભનીય છે શું? પછી તો આપણને ત્યાં સારૂં કામ કરવાવાળા લોકો મળશે જ નહિં જી. જે ખોટું થયું છે, ખોટું કરે છે તેમને અલગ તારવીએ અને તેમને ન્યાયિક પ્રક્રિયા દ્વારા જે પણ થઇ શકે તે કરીએ. પરંતુ બધાને શંકાની નજરે જોઇને રાજનીતિ તો કરી લેશે, પરંતુ સ્થિતિને સુધારી નહિં શકે. અને એટલે સમગ્ર ઝારખંડને બદનામ કરવાનો આપણામાંથી કોઇને હક્ક નથી જી. તે પણ આપણા દેશના નાગરિક છે, ત્યાં પણ સજ્જનોની ભરમાર છે જી. અને એટલે વધુ અપરાધ થવા પર ઉચિત રસ્તા કાયદો અને ન્યાયથી, બંધારણ કાયદો અને વ્યવસ્થા તેના માટે સંપુર્ણ રીતે સક્ષમ છે. અને તેનો ઉપાય પણ કાયદીય વ્યવસ્થા છે, ન્યાયિક પ્રક્રિયા છે. અને તે માટે આપણે જેટલું કરી શકીએ, તેટલું કરવું જોઇએ, પાછા ન પડવું જોઇએ. હિંસામાં દુનિયામાં આતંકવાદનું જો સૌથી વધુ નુકશાન કર્યુ હોય તો સારા આતંકવાદ અને ખરાબ આતંકવાદ એ કર્યુ છે, મારો આતંકવાદ તારો આતંકવાદ એણે કર્યુ છે. આમ પણ આ હિંસાની ઘટનાઓને પણ આપણે- એ ઝારખંડમાં હોય કે પશ્ચિમ બંગાળમાં હોય કે કેરળમાં હોય- આપણા એક જ માપદંડ હોવા જોઇએ, તો જ હિંસાને આપણે રોકી શકીશું. તો જ હિંસા કરવાવાળાને સબક મળશે કે આ મુદ્દે દેશ એક છે. બધા રાજનૈતિક પક્ષો છે, સૌની વિચારધારા છે, હવે આ દેશમાં આવું કશું નહિં ચાલે. અને હું માનું છું આપણે આ જવાબદારી નિભાવીએ. રાજનૈતિક આંક માટે ઘણાં ક્ષેત્રો છે એનો આપણે ઉપયોગ કરીએ. અને માટે હું માનું છું દેશના દરેક નાગરિકની સુરક્ષાની ખાતરી- એ આપણી બંધારણીય જવાબદારી છે. સાથે સાથે માનવતા પ્રતિ આપણી સંવેદનશીલ જવાબદારી પણ છે, એને પણ કયારેય નકારી ન શકાય. અને આ ભાવનાને લઇને અમે આગળ વધી રહ્યા છીએ. અને હું જાણ કરું છું, સૌનો સાથ, સૌનો વિકાસ- એ મંત્ર લઇને અમે આગળ વધ્યા હતા, પરંતુ પાંચ વર્ષના અખંડ એકનિષ્ઠ પુરૂષાર્થમાં જનતા જર્નાદને એક અમૃત ભરી દીધું- એ અમૃત છે સૌનો વિશ્વાસ. સૌનો સાથ, સૌનો વિકાસ, સૌનો વિશ્વાસ- એ અમૃત, પાંચ વર્ષના અમારા કાર્યકાળથી દેશની જનતાએ એને અમૃતરૂપે જોયું છે. પરંતુ અમારા આઝાદ સાહેબને કંઇક ધુંધળું નજર આવી રહ્યું છે. જ્યાં સુધી રાજનૈતિક ચશ્માથી વસ્તુઓને જોવાશે ત્યાં સુધી ધુંધળું જ નજર આવશે અને એટલે હું માનું છું કે આ રાજનૈતિક ચશ્મા ઉતારીને જોવાનું શરૂ કરીએ તો ધુંધળું નહિં નજર આવે, ઉજ્જવળ ભવિષ્ય નજર આવશે.