મોસ્કો, રશિયા ખાતે યોજાયેલા ‘ફ્રેન્ડ્સ ઓફ ઇન્ડિયા’ કાર્યક્રમમાં પ્રધાનમંત્રીનું વક્તવ્ય

નમસ્તે ભારતમાં જે લોકો ટીવી પર આ કાર્યક્રમને જોઇ રહ્યા હશે તેમના માટે એક મોટું આશ્ચર્ય હશે. આ સભાગૃહમાં અડધા લોકો ભારતથી આવ્યા છે અને અડધા લોકો જેમણે ભારત ક્યારેય જોયું નથી પરંતુ ભારતને ભરપૂર પ્રેમ કરે છે. એટલી મોટી માત્રામાં રશિયન નાગરિક ભારત પ્રત્યે પોતાનો અપાર પ્રેમ અભિવ્યક્ત કરે એ દરેક ભારતીય માટે ગર્વનો વિષય છે અને સૌથી મોટું આશ્ચર્ય રશિયન કલાકારોએ, રશિયાના નાગરિકોએ જે પ્રકારે ભારતની કલાને, ભારતની સંસ્કૃતિને, ભારતની સાંસ્કૃતિક વિરાસતને અહીં પ્રસ્તુત કરી, ઉજાગર કરી, હું સાચ્ચે જ તેમને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન પાઠવું છું અને જે પ્રકારથી તેમણે સમગ્ર કાર્યક્રમમાં એવું લાગી રહ્યું હતું કે તે સમગ્ર રીતે ડૂબી ગયા હતા. એક – એક શબ્દની સાથે તેઓ જોડાઇ ગયા હતા. તે ફક્ત પોતાના હાથ અને પગ જ નહોતા હલાવી રહ્યા પરંતુ તેઓ મનથી ભારત સાથે મિલન કરી ચૂક્યા હતા. કાર્યક્રમના આરંભમાં મેં સતીક કાજાનોવાને સાંભળ્યા હતા તે વૈદિક મંત્રોનો ઉચ્ચાર કરી રહી હતી. ગણેશ વંદના કરી રહી હતી અને સમગ્ર રીતે ભાવવિભોર થઇને કરી રહી હતી અને મને જણાવવામાં આવ્યું કે તે રશિયાની સૌથી મોટી પોપ સિંગર છે, જે પોપ સિંગર છે તે મંત્રોને આ પ્રકારે ગાઇ રહી હતી અને તે પણ હાથમાં કોઇ કાગળ લીધા વગર. એનો મતલબ એ થયો કે તેણે એક તપસ્યાના રૂપમાં સ્વીકાર કર્યો છે. તે રશિયન નાગરિક છે, હિન્દુ મંત્રોને, હિન્દુ પરંપરાને જીવવાનો પૂરો પ્રયાસ કરે છે અને મને જણાવવામાં આવ્યું કે તેનો જન્મ મુસ્લિમ પરિવારમાં થયો છે. મુસ્લિમ પરિવાર, રશિયન નાગરિક, પોપ સિંગર અને વૈદિક મંત્રોનો ઉચ્ચાર અને જ્યારે હું અહીં આવી રહ્યો હતો ત્યારે અમુક લોકો સાથે મારો પરિચય થયો તો તેની સાથે પણ થયો હતો અને તેણે ઇચ્છા વ્યક્ત કરી કે મારી એક ઇચ્છા છે કે રશિયામાં એક ભવ્ય હિન્દુ મંદિર બનાવવા માગું છું. હું તમામ રશિયન કલાકારોને, તેમણે જે સાધના કરી છે અને ભારતને પોતાનામાં સમેટી લીધું છે. હું તે બધા કલાકારોનો ફરીથી એક વખત હદપૂર્વક અભિનંદન કરું છું. ખૂબ – ખૂબ આભાર વ્યક્ત કરું છું. સિંગર સતીક કાજાનોવા તમે જે લગનથી ગણેશ વંદના કરી છે, મને વિશ્વાસ છે કે તમારું સપનું પૂરું થઇને રહેશે. આજે ઇદ-એ-મિલાદ વિશ્વભરમાં મનાવાઇ રહી છે. હું ઇદ-એ-મિલાદ પર દરેક કોઇને શુભકામના પાઠવું છું. કાલથી ક્રિસમસનું પાવન પર્વ શરૂ થઇ રહ્યું છે. હું વિશ્વભરમાં ક્રિસમસના પાવન પર્વ સાથે જોડાયેલા તમામ લોકોને શુભકામનાઓ આપું છું કાલે 25મી ડિસેમ્બર ભારત રત્ન અટલ બિહારી વાજપેઇજીનો જન્મ દિવસ છે અને અટલજીની લખેલી એક કવિતા ‘મેં ગીત નયે ગાતા હું’…આ રશિયન કલાકારોએ પ્રસ્તુત કરી અન ગીત નયે ગાતા હુંનો જે આત્મવિશ્વાસ હતો, તેને પ્રગટ કર્યો હતો તેમણે અટલ જીને એ પ્રકારથી યાદ કર્યા, તેમનું સન્માન કર્યું, હું વિશેષ રૂપથી તેમને તમામને અભિનંદન પાઠવું છું અને એ વાત પણ હું નહીં ભૂલી શકતો કે મારો જન્મ ગુજરાતમાં થયો છે. ગુજરાતી ગરબાને પણ એવી રીતે વાઇબ્રન્ટ બનાવવામાં આવી શકે છે. એ તો મેં રશિયામાં આવીને જ જોયું છે. તે ગરબામાં આ લોકોએ જીવ ભરી દીધો હતો, તેની જે પ્રસ્તુતી કરી, ગુજરાતવાળા જો જોશે તો તેમને લાગશે કે આગલી નવરાત્રીના તહેવારમાં આ રશિયન લોકો પાસેથી શીખવુ જોઇએ, ગરબા કેવી રીતે થાય છે. ભારતનો અને રશિયાનો સંબંધ ખૂબ જ જૂનો છે. રાજકિય સંબંધ હોવો, એક બીજા સાથે વેપાર રોજગાર થવો. એ તો સદીયોથી ચાલતું આવે છે પરંતુ રશિયામાં, ભારતની સંસ્કૃતિને, ભારતના ઇતિહાસને, ભારતની પરંપરાને જાણવાનો, સમજવાનો જે અભિરથ પ્રયાસ થયો છે એ ભારત અને રશિયાના સાંસ્કૃતિક સંબંધોને એક અભૂતપૂર્વ તાકાત આપે છે. મને જણાવવામાં આવ્યું છે કે રશિયામાં 150થી વધારે ભારતીય સંગીત અને કલાની સ્કૂલ ચાલે છે અને એ રશિયન નાગરિકો ચલાવે છે. હું અત્યારે ભારત પર અભ્યાસ કરનારા અમુક અધ્યાપકોને, સ્કોલર્સને મળ્યો, ઇન્ડોલોજીનું અધ્યયન કરનારાઓ તથા તમામ લોકો મારી સાથે હિન્દીમાં વાત કરી રહ્યા હતા અને તેમણે મને જણાવ્યું કે અમે ભારતના ઇતિહાસને અહીં શીખવીએ છીએ, ભારતના વીર પુરુષોની ગાથાઓ શીખવીએ છીએ. ભારતના વિર પુરુષોની ગાથાઓ અહીંની પ્રજાને પ્રેરણા આપે છે અને એટલા ઉમંગથી તે પોતાની વાતો જણાવે છે કે ભારતની પ્રત્યે તેમનો લગાવ શું છે, ભારતને કેવી રૂપમાં તેમણે સમજ્યું છે. દરેક ભારતીયને ગર્વ થાય, તે દ્રશ્ય મને દેખાઇ રહ્યું હતું. તાજેતરમાં સમગ્ર વિશ્વએ 21મી જૂનને આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ તરીકે ઉજવ્યો હતો. આજે સમગ્ર વિશ્વમાં યોગ પ્રત્યે એક લગાવ છે અને હાલમાં જ રશિયાની એક નાની દિકરીએ યોગ પર જે પુસ્તક લખ્યું છે, મને ભેટ આપ્યું છે, યોગના એમ્બેસેડર તરીકે મેં ગયા વર્ષે જે કામ કર્યું અને યોગના પ્રચાર માટે તે ભરપૂર પ્રયત્ન કરી રહી છે. મેં તેને પૂછ્યું કે હિન્દુસ્તાનમાં તું ક્યારે આવી, ક્યાં શીખી, કેવી રીતે શીખ્યું, તો તેણે મને જણાવ્યું કે હું તો હિન્દુસ્તાન ગઇ જ નથી. મેં ઇન્ટરનેટ પરથી શીખવાનું શરૂ કર્યું અને ધીરે – ધીરે હું યોગમાં સમાહિત થઇ ગઇ અને યોગ જ મારું જીવન બની ગયું. રશિયાની અંદર 21 જૂનના રોજ 200થી પણ વધારે જગ્યાએ યોગ દિવસ મનાવવામાં આવ્યો હતો અને મને જણાવવામાં આવ્યું કે જે સાર્વજનિક યોગ થયે તેના સિવાય જે થયા તે તો જુદા પરંતુ જે સાર્વજનિક રીતે થયા તેમાં 45થી 50 હજાર લોકોએ સાર્વજનિક રૂપથી યોગાનો કાર્યક્રમ કર્યો હતો. હું રશિયા પહેલા પણ આવ્યો છું. મને અષ્ટ્રાખાન જવાની તક મળી હતી. રશિયાનો એક પ્રાંત છે અન ગુજરાતના સિસ્ટર સ્ટેટના રૂપમાં તેની સાથે એક કરાક થયો હતો. અટલજીની જ્યારે સરકાર હતી ત્યારે હું અહીં આવ્યો હતો. તે પછી પણ હું અષ્ટ્રાખાન ગયો હતો અને મેં જોયું હતું કે ત્યાં આજે પણ એક ઇન્ડિયા હાઉસ છે અને તે ઇન્ડિયા હાઉસ 400 વર્ષ જુનું છે. 1640-50-ના કાલખંડમાં જે ભારતના લોકો વેપાર કરવા માટે આવતા હતા તે પોતાનું જહાજ ત્યાં રાખીને આ ઇન્ડિયા હાઉસમાં રોકાતા હતા અન બે – બે, ચાર – ચાર, છ – છ મહિના રોકાવું પડતું હતું. તે જમાનામાં રશિયાની સાથે વેપારના સંબંધો બન્યા હતા. તે જમાનામાં ભારતનો રશિયાની સાથે ડાયમંડનો કારોબાર ચાલતો હતો. રશિયાના સ્કોલર 300 વર્ષ, 400 વર્ષ પહેલા ભારતમાં જતા હતા, તે અમારી સંસ્કૃતિની વિરાસત છે અને તમે જોયું હશે કે રશિયાની ભાષામાં સંસ્કૃત શબ્દોનો મોટો પ્રભાવ છે. એક પ્રકારથી સંસ્કૃત ભાષાની જોડિયા ભાષાઓના રૂપમાં રશિયા નજીક લાગે છે. રશિયાની ભાષા પોતાનાપણા વાળી લાગે છે. ખૂબ જ શબ્દો છે. આપણે ડોર કહીએ તો તેમના મનમાં સવાલ ઉભો થાય છે, દ્વાર કહીએ તો ખબર પડે છે કે હું શું કહી રહ્યો છું. આપણે ટી બોલીએ તો તેમને આશ્ચર્ય થાય છે, ચા બોલીએ તો તેમને લાગે છે કે તે સાચું બોલી રહ્યો છે અને એટલા માટે મને યાદ છે કે એક વખત અષ્ટ્રાખાનના ગવર્નરને એક વખત મળ્યો તો વોટરમેલનની ચર્ચા થઇ રહી હતી તો વોટરમેલન સમજમાં ન આવ્યું તો મે તેમને તરબૂચ કહ્યું તો એ ત્યાં હાં બોલ્યા હા તરબૂચ ઠીક છે તેમને તરબૂચ સમજમાં આવી ગયું એટલે કે એટલા શબ્દો આપણા સહજ રીતે તેમની સાથે જોડાયેલા છે એટલી નિકટતા આપણી તેમની સાથે જોડાયેલી છે અને આજે વૈશ્વિક પરિવેશમાં જો જોઇએ તો આંખો બંધ કરીને કોઇ કહી શકે છે કે આ દુનિયામાં દરેક પળ ભલે સંકટનો સમય હોય કે સુવિધાનો સમય હોય કોઇ એક દેશ અચક્યા વગર જો હિન્દુસ્તાનની સાથે ઉભો રહ્યો હોય તો એ દેશનું નામ છે રશિયા. અમે યુદ્ધના સમયે જ્યારે સંકટમાંથી પસાર થઇ રહ્યા હતા ત્યારે આ જ દેશ જેણે અમારી મદદ કરી હતી અન આજે જાંબાંઝ જવાન યુદ્ધના મેદાનમાં વિજય પ્રાપ્ત કરવા માટે પરત આવ્યા હતા. રશિયા ભારતની સાથે સદા – સર્વદા એક શક્તિના રૂપમાં ઉભું રહ્યું હતું અને યે શક્તિ મિત્રતાની શક્તિ છે. દોસ્તીની શક્તિ છે. જેમાં લેણ-દેણનો કારોબાર ઓછો છે પરંતુ એક – બીજાની સાથે ઉભું રહેવું એ રશિયાએ કરીને દેખાડ્યું છે. જ્યારે વિશ્વમાં મહાસત્તાઓની બોલબાલા હતા. મહાસત્તાઓની ઇચ્છા પર દુનિયા અહીં – તહીં જઇ શકતી હતી. એવા સમયમા પણ ભારત જે એક ગરીબ દેશ હતો, તેની સાથે રશિયાએ પોતાનો સંબંધ જાળવી રાખ્યો હતો એ આજે પણ કાયમ છે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર જ્યારે – જ્યારે ભારતને કોઇની જરૂર પડી. વિશ્વના ફલક પર રશિયા હંમેશા – હંમેશા ભારતની સાથે, અકે મજબૂતી સાથે ઉભું રહ્યું અને દુનિયાની અંદર ભારતનો અવાજ બુલંદ બનાવવામાં રશિયાની મદદ હંમેશાં કામમાં આવી હતી. આજે ખૂબ જ મોટી માત્રામાં ભારતના વિદ્યાર્થી રશિયામાં ભણવા માટે આવી રહ્યા છે. અહીં તેમને પોતાનાપણું લાગે છે પરંતુ જેટલી માત્રામાં ભારતમાં રશિયાના નાગરિકો પ્રવાસી તરીકે ભારતમાં આવવા જોઇએ એટલા હજી બાકી છે. રશિયન નાગરિકો શ્રેષ્ઠ પ્રવાસી છે. તે વર્ષ ભરનો પોતાનો કાર્યક્રમ ઘડે છે કે 10 દિવસ જવું કે ન જવું, 15 દિવસ જવું કે ન જવું. હું તમામ ભારતવાસીઓને આગ્રહ કરીશ કે તમે અહીં આવ્યા છો તો એક કામ જરૂર કરો કે દરેક વખતે તમારા પ્રયત્નથી ઓછામાં ઓછા પાંચ રશિયન પરિવાર ભારતમાં પ્રવાસી બની જાય. તમે જુઓ લાખ્ખોની સંખ્યામાં રશિયન નાગરિક ભારતમાં પ્રવાસી બનીને આવશે. ભારત પ્રત્યે તેમનું આકર્ષણ છે, એ આપણું કામ છે કે આપણે એક વખત દરવાજો ખોલીને તેમને લઇ જઇએ અને એક વખત ફરીથી આ સિલસિલો ચાલી નીકળ્યો તો 10 વર્ષ, 20 વર્ષથી તે ચાલતો આવે છે. પ્રવાસીઓ આવતા રહે છ. અને પ્રવાસીઓ જ્યારે આવે છે ત્યારે ફક્ત ત્યાં જોઇને જ નથી આવતા કે પોતાની સાથે તેઓ ભારતની યાદો લઇને આવે છે, જે યાદો અહીં રોપવામાં આવે છે અને તેમાં સંબંધોના વૃક્ષ પેદા થાય છે ત્યાં ક્યારેક આપણને શાંતિ અને મિત્રતાની છાયા મળે છે અને એટલા માટે આપણો પ્રયાસ હોવો જોઇએ કે રશિયાથી ભારતમાં મહત્તમ લોકો પ્રવાસી બનીને કેવી રીતે આવે, આપણા લોકોનો પ્રયત્ન હોવો જોઇએ. જે દેશના નાગરિકોને ભારત પ્રત્યે એટલો લગાવ હોય, તેમને ભારત દેખાડવું, ભારત પ્રત્યે આકર્ષિત કરવા, ભારતને જોવા માટે પ્રેરિત કરવા એ આપણા બધાનું મૂળ કર્તવ્ય છે અને હું વિશેષ રૂપથી રશિયામાં આવીને રહેનારા મારા ભારતીય ભાઇઓને, યુવાનોને વિશેષ આગ્રહ કરું છું કે આ કામને આપણે કરીએ. આજે સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતના આર્થિક વિકાસની ચર્ચા થઇ રહી છે. ભલે વર્લ્ડ બેન્ક હોય, આઇએમએફ હોય, દુનિયાની રેટિંગ એજન્સીઓ હોય, દરેક કોઇ એક સ્વર સાથે કહે છે કે આજે દુનિયામાં જે મોટા અર્થતંત્ર છે તેમાં સૌથી ઝડપી ગતિથી આગળ વધનારું અર્થતંત્ર છે તો તેનું નામ હિન્દુસ્તાન છે. 20મી સદીના અંતમાં એ ચર્ચા થતી હતી કે 21મી સદી એશિયાની સદી બનશે. દુનિયાએ માની લીધું હતું કે 21મી સદી એશિયાની સદી બનશે પરંતુ દુનિયા એ નક્કી કરી શકતી નથી કે 21મી સદીનું નેતૃત્વ કરનારા લોકો કોણ હશે. આજે 21મી સદીના બીજા દશકમાં વિશ્વ જે પ્રકારે ભારત તરફ જોઇ રહ્યું છે, ઇશારો સ્પષ્ટ છે કે હિન્દુસ્તાન 21મી સદીમાં પોતાની ખૂબ જ મોટી ભૂમિકા અદા કરશે. આર્થિક રૂપથી ભારતે પોતાનું એક સ્થાન બનાવ્યું છે અને ભારત એક ઝડપી ગતિથી આગળ વધી રહ્યું છે. આજથી અમુક વર્ષ પહેલા દુનિયાની નજરોમાં ભારત એક બજાર હતું. વિશ્વને લાગતું હતું કે આપણે હિન્દુસ્તાન જઇશું, માલ વેચીશું, કમાઈશું કારણ કે ભારતમાં ખરીદી કરનારા લોકો ખૂબ જ છે પરંતુ આજે 21મી સદીનું બીજું દશક આવતા આવતા સ્થિતિ બદલાઇ રહી છે. કાલ સુધી જેમને ભારત બજાર લાગતું હતું તે લોકોને ભારત એક ઉત્પાદન કરનારો વિસ્તાર લાગી રહ્યો છે. ભારત દુનિયાની આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ કરી શકે તેવી તાકાત બનીને આગળ આવી શકે છે, એ તરફ લોકોની નજર ગઇ છે અને અમારો પણ પ્રયત્ન છે કે ભારત ઉત્પાદન કરનારા વિસ્તારના રૂપમાં કેવી રીતે આગળ વધે અને જ્યારે આપણે ઉત્પાદન કરનારા વિસ્તારની વાત કરીએ તો હવામાં નથી કરતાં. ભારતની પાસે એ સામર્થ્ય છે અને સદીઓ પહેલા પણ હતું, હિન્દુસ્તાનને સોને કી ચીડિયા એમ જ થોડી કહેવામાં આવતી હતી, કંઇક તો હશે આપણી પાસે પરંતુ ગુલામીના કાળખંડમાં તમામ લૂંટાઇ ગયું. હવે આપણી જવાબદારી છે કે આ દેશ ફરીથી તાકાતવાન બનીને ઉભો થઇ જાય અને સંભાવના પૂરી થાય. ભારત એક સંભાવનાઓને દેશ છે. જે દેશની પાસે 800 મિલિયન 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુવાનો હોય. એટલી મોટી સંખ્યામાં લગભગ – લગભગ 65 ટકા જનસંખ્યા 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની હોય, જે દેશ એટલો યુવાન હોય, તેના સપના પણ યુવાન હોય છે, તેના ઇરાદા પણ યુવાન હોય છે અને તે આ ચીજોને પ્રાપ્ત કરવાનું સામર્થ્ય રાખે છે. ભારતના સપના જાગી ચૂક્યા છે, ભારતનો યુવાન જાગી ગયો છે., ભારત આગળ વધવાનો સંકલ્પ લઇ ચૂક્યો છે અને સવા સૌ કરોડ દેશવાસિઓની તાકાત છે જેણે એક વખત નક્કી કરી લીધું જો એક હિન્દુસ્તાની એક પગલું ચાલે છે તો હિન્દુસ્તાન સવા સો કરોડ પગલા ચાલી નીકળે છે અને એ જ કારણ છે કે ભારત આજે વિકાસની નવી રાહ પર ચાલ્યું છે અને એવું નથી કે ભારતની પાસે સમસ્યાઓ નથી. દુનિયાના સમૃદ્ધ દેશની પાસે પણ સમસ્યાઓ છે પરંતુ અમુક લોકો હોય છે જે સવાર સાંજ સમસ્યાઓને ગણી – ગણીને રોવે છે અને અમુક લોકો છે જે સમસ્યાઓના સમાધાનના રસ્તાઓ શોધે છે અને આગળ જવા માટે ચાલી નીકળે છે. આજે હિન્દુસ્તાન સમસ્યાઓના રસ્તા શોધે છે, આજે આગળ ચાલવાના ઇરાદા સાથે ચાલી નીકળે છે અને તેનું પરિણામ પણ, તેનું પરિણામ પણ નજરે આવે છે. છેલ્લા એક વર્ષની અંદર – અંદર વિશ્વના દેશોએ, વિશ્વના ઉદ્યોગ જગતે ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટમાં 40 ટકા વૃદ્ધિ થવી. એક વર્ષમાં 40 ટકા વધારો એ કોઇ નાની ઘટના નથી અને દુનિયામાં જો કોઇ દમ નથી દેખાતો તો કોઇ રૂપિયા થોડા નાંખશે, આપણે પણ નાંખીશું ? અહીં જો તમે મારા ભારતના લોકો રહો છો, તમને જો ભરોસો નથી તો પાંચ રૂપિયા પણ નાંખશો કે શું. જ્યારે ભરોસો થાય છે કે જે નાંખીશું તે પરત મળવાનું છે, વચન સાચ્ચું લાગે છે, રૂપિયાની સુરક્ષા નજરે આવે છે, ત્યારે લોકો રૂપિયા નાંખવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આજે લોકો ભારતમાં રૂપિયા નાંખી રહ્યા છે તેનું કારણ છે કે તેમને વિશ્વાસ થઇ ચૂક્યો છે કે આજે અહીં એક જગ્યા છે જ્યાંથી આપણે આગળ વધીશું. વિશ્વના નાણા રોકાણથી અમે ભારતમાં આધુનિક માળખાગત સુવિધા બનાવવા માગીએ છીએ. અમે રેલવેને 100 ટકા ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ માટે ખુલ્લી મુકી દીધી છે. ભારતની તે રેલવે હવે આધુનિક થવી જોઇએ કે ન થવી જોઇએ, તેની ગતિ વધવી જોઇએ કે ન વધવી જોઇએ. ટ્રેનનો રંગ અને રૂપ પણ બદલાવો જોઉએ કે ન બદલાવો જોઇએ. દૂર – દૂર સુધી આપણી રેલવે જવી જોઇએ કે ન જવી જોઇએ. આપણે ફક્ત એમ જ કહીએ કે આપણી રેલવે આટલી જૂની છે, આટલા લાંબા સમયથી ચાલી રહી છે, આ ગીત ગાવાથી નહીં ચાલતું, સંકલ્પ લઇને આગળ વધવાથી દેશ આગળ વધે છે અને એટલા માટે ત્યારે જઇને રેલવેમાં દુનિયાના લોકો નાણાં રોકવા માટે આવે છે. અત્યારે જાપાનની સાથે ભારતમાં એક કરાર થયો, મુંબઇ – અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેનનો. જાપાન ખૂબ જ ઓછા વ્યાજ 0.1 ટકા ધન લગાવશે લગભગ એક લાખ કરોડ રૂપિયા લગાવશે અને એક લાખ કરોડ રૂપિયા લાગશે તો રોજી – રોટી તો ત્યાં ના લોકોને મળવાની જ છે. હિન્દુસ્તાનના લોકોને મળવાની છે, દેશ પણ બદલાઇ શકે છે. રશિયા આપણે અહીં અણુ વિદ્યુત પર કામ કરી રહ્યું છે અને આગામી દિવસોમાં ન્યુક્લિયર એનર્જી પણ આજે આપણો તેમની સાથે કરાર થયો છે. દુનિયા જે ગ્લોબલ વોર્મિગથી લડાઇ લડી રહ્યું છે, ન્યૂક્લિયર એનર્જી દ્વારા ગ્લોબલ વોર્મિંગની સમસ્યા શોધવાનો પ્રયાસ ભારત અને રશિયા મળીને કામ કરી રહ્યા છે. જે આગામી દિવસોમાં માનવ જાતીનું કલ્યાણ થવાનું છે તો આપણે એક વિકાસને આધુનિકતા તરફ લઇ જવા માગીએ છીએ, વિકાસને નવી ઉંચાઇ પર લઇ જવા માગીએ છીએ અને વિકાસનો લાભ ભારતના ગરીબથી ગરીબ વ્યક્તિને કેવી રીતે મળે તે અમે સુનિશ્ચિત કરવા માગીએ છીએ અને એટલા માટે એક તરફ આર્થિક વિકાસ થાય અને બીજી તરફ સામાજિક શક્તિમાં વધારો થાય જેથી એક – એક ગરીબથી ગરીબ પરિવાર પણ આર્થિક રૂપથી સામર્થ્યવાન બને ત્યારે જઇને દેશના મૂળ મજબૂત થશે અને એટલા માટે બંને દિશાઓમાં આજે ભારત આગળ વધવા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યું છે અને તેના પરિણામ પણ દેખાઇ રહ્યા છે, તેના પરિણામ નજરે છે. આજે વિશ્વમાં કોઇ પણ નિર્ણય થાય છે, તે નિર્ણયમાં ભારતની કોઇને કોઇ ભૂમિકા હોય છે જ નહીં તો આપણી શું ભૂમિકા રહેતી હતી, આપણે એક મૂકદર્શક રહેતા હતા અને જોઇએ છીએ કે દુનિયા અહીં જઇ રહી છે, ત્યાં જઇ રહી છે, તેમાં ગઇ તો ઠીક છે, ત્યાં ગઇ તો ઠીક છે. આપણે જોઇ રહ્યા છીએ. આજે એવું નથી, આજે દુનિયા દેખાય છે, આ કરી રહ્યા છીએ પરંતુ પહેલા જુઓ તો ખરા ભારત શું વિચારી રહ્યું છે, શું ભારત સાથે ચાલશે. ભારતે વિશ્વમાં પોતાનું એક નવું સ્થાન મેળવ્યું છે અને તે સ્થાનને લઇને, આતંકવાદની સામે સમગ્ર વિશ્વની જોવાની રીત બદલાઇ રહી છે. 30 વર્ષથી દુનિયાને હિન્દુસ્તાન કહી રહ્યું હતું કે આતંકવાદ માનવતાનો દુશ્મન છે અને જે – જે માનવતામાં વિશ્વાસ કરે છે. તે તમામે એક થવું જોઇએ અને એક મન કરીને આતંકવાદની સામે લડાઇ લડવી જોઇએ ત્યારે દુનિયાને અમારી વાત ગળે ઉતરતી નહોતી, તેમને લાગતું હતું કે આ તો તમારા દેશની પરેશાની છે. અમે દુનિયાને સમજાવી સમજાવીને થાકી ગયા કે આતંકવાદની કોઇ સીમા હોતી નથી કે કોઇ સમય હોતો નથી કે તેનો કોઇ લક્ષ્યાંક હોતો નથી. એ ગમે ત્યાં ટપકી શકે છે, તે નિર્દોષોને મારવા પર ઉતરી આવ્યું છે,30 વર્ષ સુધી અમારી વાત ન માની, આજે આતંકવાદીઓની કરતૂતોએ, તેમની બેરહેમીએ નિર્દોષો પર થઇ રહેલા તેમના જુલ્મો અને તેની રીતે સમગ્ર વિશ્વને હચમચાવી દીધું છે અને સમગ્ર દુનિયા આજે હિન્દુસ્તાનની એ વાતને માનવા માટે મજબૂર થઇ છે કે આતંકવાદ માનવતાનો દુશ્મન છે અને માનવતામાં વિશ્વાસ કરનારા લોકોનું એક થવું અનિવાર્ય થયું છે. આ વાત આજે દુનિયાના ગળામાં ઉતારવામાં હિન્દુસ્તાન સફળ થયું છે. દરેક કોઇ, દરેક કોઇ આતંકવાદમાંથી બહાર આવવા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યું છે અને સમયની માગ છે કે માનવતાવાદી શક્તિઓ એક આવે, આતંકવાદને સમાપ્ત કરવાનો સંકલ્પ કરે. આતંકવાદને સમાપ્ત કરવા માટે સહયોગ કરે, ખભાથી ખભો મિલાવીને માનવતાવાદી શક્તિઓ જો ઉભી થઇ જશે તો આતંદવાદને ખતમ કરવું કોઇ મુશ્કેલ કામ નથી અને તે રસ્તા પર ભારત અને રશિયા મળીને કામ કરી રહ્યા છે. રશિયાની અને અમારી દોસ્તી એક સમાન વિચાર પર આગળ વધી રહી છે અને જેનો વિશ્વને લાભ થવાનો છે. ભાઇઓ અને બહેનો ભારત અને રશિયાના સંબંધ, હવે સેન્ટ્રલ એશિયાની એક નવી તાકાતના રૂપમાં ઉભરી રહી છે અને સેન્ટ્રલ એશિયાની તાકાત અનેક ક્ષેત્રોમાં, અનેક જમીન ભાગમાં આર્થિક સંપન્નતાનું એક નવું કારણ બની શકે છે. કોઇ જમાનામાં યૂરોપિયન યૂનિયનની ચર્ચા થતી હતી, કોઇ જમાનામાં એશિયન દેશોની ચર્ચા થતી હતી. તે દિવસ દૂર નહીં હોય જ્યારે દુનિયામાં યુરેશિયાની ચર્ચા શરૂ થઇ જશે. એક એવી, એક તાકાતવાન લડાઇ ઉભી થશે જે આગામી દિવસોમાં એક ખૂબ જ મોટો ભૂ-ભાગમાં સમતુલનનું કારણ બનશે. આર્થિક વિકાસ માટે કેટાલિસ્ટ એજન્ટ બનશે. સુખ અને શાંતિની શોધમાં મળીને એક નવું મજબૂત પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરશે. એ હું નજર દેખી રહ્યો છું આજે પ્રેસિડેન્ટ પુતિન સાથે યુરેશિયાના ભવિષ્ય સંબંધમાં મારી ઘણા વિસ્તારપૂર્વક વાતચીત થઇ. અપાર સંભાવનાઓ અમે શોધી છે અને આગામી દિવસોમાં મળીને યુરેશિયા કેવી રીતે શક્તિ રૂપ બને, વિકાસના અવસરોને પ્રદાન કરવાનું કારણ કેવી રીતે બને, પરિસ્થિતિ પલટવાની સાથે મળીને કેવા પરિણામ લાવી શકે છે. એ દિશામાં અમે વિસ્તારથી વાત કરી છે. યોજનાઓ વિચારી છે. જેનું પરિણામ આવનારા દિવસોમાં જોવા મળશે. મારી આ યાત્રા ખૂબ જ ઓછા સમયની હતી, કાલે રાત્રે આવ્યો અને અત્યારે જતો રહીશ. પરંતુ હું કહું છું કે એટલા ઓછા સમયમાં ખૂબ જ સફળ, ખૂબ જ ફળદાયી, ખૂબ જ પરિણામકારી આ યાત્રા રહી હતી. હું રશિયાનો, રશિયાની સરકારનો ઉષ્માભેર રીતે અમારું સ્વાગત અને સન્માન કરવા માટે ખૂબ આભાર વ્યક્ત કરું છું. અને તમે જે પ્રેમથી, રશિયન કલાકારોએ ભારતની ભક્તિના દર્શન કર્યા, દર્શન કરાવ્યા અને તેના માટે તમારો પણ ખૂબ ખૂબ આભાર પ્રગટ કરું છું. ધન્યવાદ