ઈકોનોમિક ટાઈમ્સ ગ્લોબલ બિઝનેસ સમિટમાં પ્રધાનમંત્રીના વક્તવ્યનો મૂળ પાઠ

શ્રી વિનીત જૈન, સન્માનનીય અતિથિઓ, મહિલાઓ અને સજ્જનો, હું આજે અહીં ઉપસ્થિત રહેવા માટે ખૂબ ખુશ છું. વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અનિશ્ચિતતાના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે. આવા સમયે હું અહીં ભારત જ નહીં, પરંતુ વિદેશમાંથી પણ લોકો આ સમિટમાં ભાગ લેવા સમય કાઢીને આવ્યા છે એ જોઈને ખુશ છું. મને વિશ્વાસ છે કે આપણે સહુ ભારતીયોને અન્ય દેશોના અનુભવોનો ફાયદો થશે. આ પ્રસંગે હું આપને ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાની પ્રગતિ અને વેપારના માહોલ વિશે મારા વિચારો જણાવીશ. તમારામાંથી કેટલાક લોકોને યાદ હશે, જે મેં અગાઉ જણાવ્યું હતું કે વાસ્તવિક સુધારા, નાગરિકોના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવું, એ છે. જેમ મેં અગાઉ પણ જણાવ્યું હતું, મારું લક્ષ્ય છે, ‘પરિવર્તન માટે સુધારા’. ચાલો, હું પાયાની મૂળભૂત વાતો સાથે શરૂઆત કરું છું. કોઈ પણ દેશની આર્થિક નીતિના પાયાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો કયા હોવા જોઈએ, ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશો માટે ? સૌ પહેલાં આપણે આપણાં કુદરતી સંસાધનો અને માનવ સંસાધનોના ઉપયોગમાં સુધારો કરવો છે, જેથી આપણે વધુ નક્કર પરિણામો હાંસલ કરી શકીએ. એનો મતલબ કે, સંસાધનોની વહેંચણીનું કૌશલ્ય વધારવાનું છે. એનો અર્થ કે વધુ ઠોસ વહીવટી ક્ષમતા જોઈએ છે. એનો મતલબ કે, બિનજરૂરી અંકુશો તેમજ સ્વચ્છંદીપણાને નાબૂદ કરવાના છે. બીજું, આપણે આપણા નાગરિકોના વિકાસ માટે નવી તકો સર્જવી જોઈએ અને તેમની પસંદગીની તકો ઉપલબ્ધ કરાવવી જોઈએ. એક મહાત્વાકાંક્ષી નાગરિક માટે તક ઓક્સિજનની જેમ કામ કરે છે અને એની ક્યારેય ખોટ ન વરતાય એ માટે અમે તત્પર છીએ. સરળ શબ્દોમાં આનો જ અર્થ છે, ‘સબકા સાથ સબકા વિકાસ’ ત્રીજું, આપણે સામાન્ય માણસના જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો લાવવો છે અને એનાથી પણ વધુ મહત્ત્વનું, ગરીબોના જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો લાવવો છે. જીવનની ગુણવત્તાના આર્થિક પાસાં હોઈ શકે છે, પરંતુ અહીં માત્ર આર્થિક પાસાંની જ વાત નથી. જો એક સરકાર પ્રગતિશીલ હોય અને ઈમાનદારી અને કુશળતાપૂર્વક વહીવટ ચલાવી રહી હોય તો સૌથી વધુ ફાયદો ગરીબોને જ થાય છે. હું મારા પોતાના અનુભવોથી એ વાત જાણું છું કે ખરાબ શાસનથી બીજા લોકોની સરખામણીએ સૌથી વધુ નુકસાન ગરીબોને જ થાય છે. એટલે આર્થિક સુધારા માટે શાસનમાં સુધારા અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. આપણે વૈશ્વિક સ્તરે પરસ્પર જોડાયેલી દુનિયામાં રહીએ છીએ. એક દેશના કાર્યોની અસર બીજા દેશો પર પણ પડે છે. આ પગલાં માત્ર વેપાર અને રોકાણ બાબતે જ નથી લેવાતાં, પરંતુ પ્રદૂષણ અને પર્યાવરણને લગતી બાબતો માટે પણ હોય છે. એક કવિએ કહ્યું હતું કે કોઈ પણ વ્યક્તિ એક ટાપુ નથી. આજે એમ કહી શકાય કે કોઈ પણ દેશ એકલો ન રહી શકે. એવું વારંવાર કહેવાય છે કે દરેક પ્રકારની રાજનીતિ સ્થાનિક કક્ષાની હોય છે. મારા માટે દરેક પ્રકારની અર્થવ્યવસ્થા વૈશ્વિક છે. દેશની અંદરની બાબતો અને વિદેશની બાબતોમાં તફાવતનું મહત્ત્વ ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે. આધુનિક યુગમાં એક દેશ માટે એટલું પૂરતું નથી કે આર્થિક નીતિઓ માત્ર દેશની, સ્થાનિક પ્રાથમિકતાઓને ધ્યાન પર લઈને જ ઘડે. મારા માટે, ભારતની નીતિઓ એવી હોવી જોઈએ, જેની બાકીની દુનિયા પર પણ સકારાત્મક અસર થાય. તમારામાંથી ઘણા લોકોને ખબર હશે કે જ્યારે વિશ્વના ઘણા હિસ્સાઓમાં સ્થિરતાનો માહોલ છે, ત્યારે ભારતના યોગદાનથી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાને ફાયદો થઈ શકે છે. છેલ્લા ચાર ત્રિમાસિક ગાળાથી ભારત વિશ્વની સૌથી ઝડપી વિકાસ પામી રહેલી અર્થવ્યવસ્થા છે. વર્ષ 2014-15માં ભારતે ખરીદ શક્તિ બાબતે વૈશ્વિક જીડીપી – ઘરઆંગણાના કુલ ઉત્પાદનમાં 7.4 ટકાનો ફાળો આપ્યો. પરંતુ તેણે વૈશ્વિક વિકાસમાં 12.5 ટકા ફાળો આપ્યો. આ જ રીતે, વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં ભાગીદારીની સરખામણીએ પણ ભારતનું યોગદાન 68 ટકા વધુ નોંધાયું. 18 મહિના દરમિયાન ભારતમાં સીધા વિદેશી રોકાણો – એફડીઆઈમાં 39 ટકા વધારો નોંધાયો, જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે આ ગાળામાં એફડીઆઈમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. પરંતુ એક દેશનું યોગદાન અર્થવ્યવસ્થાઓ કરતાં વધુ હોય છે. આ પેઢી માટે આબોહવા પરિવર્તનથી આપણા ગ્રહની રક્ષા કરવી એ સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્ય છે. જો એક દેશ પર્યાવરણના હિતમાં કામ કરે છે, તો તેનો લાભ બીજા દેશોને પણ મળે છે. આ જ કારણોસર સીઓપી 21 સમિટમાં ભારતે પૃથ્વીના વધુ કલ્યાણ માટે પોતાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી. ઈતિહાસ તપાસીએ તો, જે કોઈ દેશે વિકાસ સાધ્યો છે, તેણે વ્યક્તિ દીઠ કાર્બનનું ઉત્સર્જન પણ વધુ કર્યું છે. આપણે ઈતિહાસ ફરી લખવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ. અમે વર્ષ 2030 સુધીમાં અમારી જીડીપીની સરખામણીએ કાર્બન ઉત્સર્જનમાં 33 ટકાનો ઘટાડો કરવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. એક એવો દેશ, જે પહેલાથી જ વ્યક્તિ દીઠ કાર્બન ઉત્સર્જન ઓછું કરી રહ્યો છે, તેને માટે આ ખૂબ જ મહાત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક છે. અમે પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે કે વર્ષ 2030 સુધીમાં અમારી 40 ટકા વીજળીની ઉર્જા બિન-અશ્મિ ધરાવતા બળતણ દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવશે. અમે 2.5 અબજ ટન જેટલા કાર્બન ડાયોક્સાઈડ જેટલા જ વધારાના કાર્બન સિંકના નિર્માણની પ્રતિબદ્ધતા જાહેર કરી છે. આ લક્ષ્યાંક વર્ષ 2030 સુધીમાં વધારાના જંગલો સર્જીને હાંસલ કરવામાં આવશે. આ પ્રતિબદ્ધતા એક એવા દેશ તરફથી છે, જ્યાં વ્યક્તિ દીઠ જમીનની ઉપલબ્ધિ અગાઉથી જ ઓછી છે. અમે ઈન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સના શુભારંભની આગેવાની લીધી છે, જેમાં 121 દેશો સામેલ છે. આ પહેલથી આફ્રિકાથી દક્ષિણ અમેરિકા સુધીના કેટલાયે વિકાસશીલ દેશોને લાભ થશે, જેઓ વિશ્વભરમાં નવિનીકરણીય ઉર્જા – રિન્યુએબલ એનર્જીના ક્ષેત્રે થતા વિકાસનો લાભ ઉઠાવી શકે છે. ચાલો, હવે ફરી એ ત્રણ નીતિને લગતા ઉદ્દેશો વિશે વાત કરીએ, જેનો મેં ઉલ્લેખ કર્યો હતો. હું ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાએ હાંસલ કરેલાં પરિણામોથી વાતની શરૂઆત કરું છું. અર્થશાસ્ત્રી, મુખ્ય આર્થિક માપદંડોના સ્વરૂપમાં જીડીપીની વૃદ્ધિ, ફુગાવો, રોકાણ તથા નાણાંકીય ખાધ વિશે વાત કરે છે. જ્યારથી આ સરકારે શાસનનાં સૂત્રો સંભાળ્યાં છે, વૃદ્ધિ થઈ છે અને મોંઘવારી ઘટી છે. વિદેશી રોકાણ વધ્યા છે અને નાણાંકીય ખાધ ઘટી છે. વૈશ્વિક વેપારમાં મંદી પ્રવર્તતી હોવા છતાં ચૂકવણી ખાધનું સંતુલન પણ ઘટ્યું છે. જોકે, આ પ્રકારના મોટા મોટા આંકડાઓથી અમે જે કામ કરી રહ્યા છીએ અને જે ઉપલબ્ધિઓ હાંસલ કરી રહ્યા છીએ, તેનું માત્ર અડધું ચિત્ર જ દેખાશે. ઘણી વાર એમ કહેવાય છે કે વિગતોમાં જ શેતાન રહે છે (ધ ડેવિલ ઇઝ ઇન ધ ડિટેઇલ્સ). પરંતુ હું એમાં માનું છું કે, કહેવાતી ઘણી બધી માહિતીઓના યોગ્ય અમલીકરણ અને ઉપયોગમાં જ ઈશ્વર રહેલા છે. આ કહેવાતા આંકડા અને માહિતી જ છે, જેનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો બહોળું ચિત્ર જોઈ શકાય છે. મને લાગે છે કે આ બાબતો જાણવામાં તમને રસ પડશે – • વર્ષ 2015માં ભારતમાં અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ યુરિયા ખાતરનું ઉત્પાદન થયું • 2015માં ભારતમાં અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ મિશ્રિત બળતણ સ્વરૂપે ઈથેનોલનું ઉત્પાદન થયું, જેનાથી શેરડીનો પાક લેતા ખેડૂતોને લાભ થાય છે. • 2015માં ગ્રામીણ વિસ્તારમાં વસતા ગરીબોને અત્યાર સુધીનાં સૌથી વધુ ઘરવપરાશ માટેના ગેસનાં કનેક્શન પૂરાં પડાયાં • 2015માં અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ કોલસાનું ઉત્પાદન નોંધાયું • 2015માં અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ વીજળીનું ઉત્પાદન થયું • 2015માં મોટાં બંદરોથી અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં માલસામાનની હેરફેર કરવામાં આવી • 2015માં રેલવે મૂડી ખર્ચમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી વધુ વધારો નોંધાયો • 2015માં સૌથી વધુ કિલોમીટર નવા ધોરીમાર્ગો બાંધવામાં આવ્યા • 2015માં ભારતનું અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ મોટર કારનું ઉત્પાદન નોંધાયું • 2015માં ભારતમાં અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ સોફ્ટવેરની નિકાસો કરવામાં આવી • 2015માં ભારતે વર્લ્ડ બેન્ક ડુઈંગ બિઝનેસ ઈન્ડિકેટર્સ બાબતે અત્યાર સુધીની શ્રેષ્ઠ રેન્કિંગ હાંસલ કરી • 2015માં ભારતે અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ વિદેશી હૂંડિયામણ મેળવ્યું હું આ જે આંકડા ગણાવી રહ્યો છું, તેની સાથે એ પણ યાદ રાખવાની જરૂર છે કે અગાઉનાં વર્ષોમાં આમાંના ઘણા આંકડા વિરુદ્ધ – નેગેટિવ દિશામાં જઈ રહ્યા હતા. એમાંનાં ઘણાં આંકડા માત્ર સુધર્યા – હકારાત્મક બન્યા છે, એટલું જ નહીં, પરંતુ તેની વૃદ્ધિમાં વેગ પણ જોવા મળ્યો છે. દાખલા તરીકે, વર્ષ 2013-14માં કુલ 3,500 કિલોમીટર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોને મંજૂરી અપાઈ હતી. પરંતુ આ સરકારે શાસન સંભાળ્યું, ત્યાર પછી તેમાં બમણાથી પણ વધુ વૃદ્ધિ થઈ છે, આશરે 8,000 કિલોમીટર, જે અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ વૃદ્ધિ છે. આ વર્ષે 10,000 કિલોમીટરના ધોરીમાર્ગો મંજૂર કરવાની અમારી યોજના છે. ચાલો, આ પ્રકારના મોટા, નોંધપાત્ર પરિવર્તનોના કેટલાક વધુ દ્રષ્ટાંતો તમને જણાવું છું. ધ શિપિંગ કોર્પોરેશન ઑફ ઈન્ડિયાએ વર્ષ 2013-14માં રૂ. 275 કરોડની ખોટ નોંધાવી હતી અને વર્ષ 2014-15માં તેણે રૂ. 201 કરોડનો નફો નોંધાવ્યો છે. એક જ વર્ષમાં રૂ. 575 કરોડની કાયાપલટ થઈ. વર્ષ 2013-14માં ભારતે ઉર્જા સક્ષમ એલઈડી લાઈટની વૈશ્વિક માંગનો માત્ર 0.1 ટકા હિસ્સો મેળવ્યો હતો. વર્ષ 2015-16માં આ હિસ્સો વધીને 12 ટકા નોંધાયો છે. હવે ભારતીય એલઈડી બલ્બ સૌથી સસ્તા છે અને વિશ્વના અન્ય દેશોની સરખામણીએ એની કિંમત એક ડોલર કરતાં પણ ઓછી છે, જ્યારે વિશ્વમાં એલઈડી બલ્બનો સરેરાશ ભાવ 3 ડોલર જેટલો છે. વર્ષ 2013-14માં ભારતે સૌર ઉર્જાના 947 મેગાવૉટના પ્લાન્ટ્સને મંજૂરી આપી હતી. વર્ષ 2015-16માં 2500 મેગાવૉટના પ્લાન્ટ્સ મંજૂર કર્યા હતા. વર્ષ 2016-17માં આ આંકડો 12,000 મેગાવૉટ સુધી વધવાની સંભાવના છે. સૌર ઉર્જાના વૈશ્વિક બજારમાં ભારતનો હિસ્સો વર્ષ 2014માં 2.5 ટકાથી વધીને વર્ષ 2016માં 18 ટકા નોંધાશે. ભારત માત્ર સ્વચ્છ ઉર્જા બાબતે જ યોગદાન નથી આપી રહ્યું, પરંતુ સમગ્ર દુનિયામાં મોટા પાયે ઉત્પાદન દ્વારા તેના ખર્ચમાં પણ ઘટાડો કરીને યોગદાન આપી રહ્યું છે. વર્ષ 2013-14માં 16,800 કિલોમીટર ટ્રાન્સમીશન લાઈનોના જોડાણ કરવામાં આવ્યાં હતાં, વર્ષ 2014-15માં આ આંકડો વધીને 22,000 નોંધાયો છે. સમગ્ર વીજળી ક્ષેત્રે વીજળીના ઉત્પાદનના ખર્ચમાં 30 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. ચાલો, હવે હું બીજા પાસાં – વધતી તકો, વિશે વાત કરું છું. હું સશક્તિકરણની રાજનીતિમાં વિશ્વાસ રાખું છું. હું લોકોને પોતાનું જીવન સુધારવા માટે સક્ષમ બનાવવામાં વિશ્વાસ રાખું છું. અમે વિશ્વના સૌથી મોટા અને સૌથી સફળ આર્થિક સમાવેશીકરણના કાર્યક્રમ શરૂ કર્યા છે. એનાથી આશરે 20 કરોડ લોકો, જેમના બેન્કોમાં ખાતા ન હતા, તેમને બેન્કિંગ વ્યવસ્થા સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. કાર્યક્રમના શરૂઆતના દિવસોમાં કેટલાક શંકાશીલ લોકોને લાગ્યું હતું કે આ ખાતામાં એક પણ રૂપિયો નહીં હોય. પરંતુ તમને એ જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે આજે આ ખાતાઓમાં 30,000 કરોડ રૂપિયા અથવા તો ચાર અબજ ડૉલરથી વધુ રકમ છે. અમે એ લોકોને મોટા પાયે ડેબિટ કાર્ડ પણ ફાળવ્યા છે. ભારત હવે એવા કેટલાક દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે, જ્યાં ક્રેડિટ કાર્ડ બ્રાન્ડના બજારમાં દેશી ક્રેડિટ કાર્ડનો હિસ્સો 33 ટકાથી વધુ છે. અમે પાક વીમા માટે એક નવો અને વ્યાપક કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે. તેનાથી ખેડૂતોને બેફિકર બનીને ખેતી કરવા સક્ષમ બનાવી શકાશે અને કોઈ જોખમની પરિસ્થિતિમાં રાજ્ય તેમને સુરક્ષા આપશે. અમે અમારા ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવા સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ (માટીની ચકાસણીના પત્રક) શરૂ કર્યા છે. આ કાર્ડ દરેક ખેડૂતને તેની માટી અંગે સચોટ જાણકારી આપશે. આ કાર્ડ તેને રાસાયણિક ખાતરનો વધુ ઉપયોગ ટાળીને તેમજ માટીની ગુણવત્તા સુધારીને ઉપજ વધારવામાં મદદરૂપ બનશે. ઉદ્યોગ સાહસિકતા, ભારતની પરંપરાગત શક્તિઓમાંની એક છે. પરંતુ કમનસીબે, છેલ્લા કેટલાંક વર્ષોમાં તેને અવગણવામાં આવી રહી છે. વેપાર અને નફો ખરાબ શબ્દોની હરોળમાં મૂકવામાં આવતા હતા. અમે આ સ્થિતિ બદલી છે. અમારે ઔદ્યોગિક સાહસોની શાખ અને કઠોર પરિશ્રમની જરૂર છે, ધનની નહીં. મુદ્રાથી માંડીને સ્ટાર્ટ અપ ઈન્ડિયા – સ્ટેન્ડ અપ ઈન્ડિયા જેવા અમારા કાર્યક્રમો કઠોર પરિશ્રમ અને ઉદ્યોગ સાહસિકતાના અવસરો ઉપલબ્ધ કરાવશે. આ અનુસંધાને અમે અનુસૂચિત જાતિઓ, અનુસૂચિત જનજાતિઓ, અન્ય પછાત વર્ગો તેમજ મહિલાઓ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. અમે આ લોકોને પોતાના મુકદ્દરના સિકંદર, પોતાના ભાગ્યવિધાતા બનાવવા માંગીએ છીએ. મોટાં અને નાનાં શહેરો માટે વિકાસની તકો ઉપલબ્ધ કરાવવી અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્ય છે. શહેરી વિસ્તારો વિકાસના ચાલક છે. શહેરી વિસ્તારોમાં પરિવર્તન માટે સ્માર્ટ સીટી મિશન જેવી મહત્ત્વપૂર્ણ પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ મિશન અનેક રીતે ઈતિહાસ સર્જશે. એવું પહેલીવાર બનશે કે શહેરોમાં કેટલાક વિસ્તારોનો વ્યવસ્થિત તેમજ ગુણવત્તાપૂર્વક રીતે સર્વાંગી વિકાસ કરવામાં આવે. આ વિસ્તારો દીવાદાંડી જેવું કામ કરશે, જે શહેરના બાકીના વિસ્તારો પર પણ અસર પાડશે. વ્યાપક રીતે સૌપ્રથમ વાર નાગરિક પરામર્શ શરૂ કરવામાં આવી રહ્યો છે.