ફ્રાન્સનાં રાષ્ટ્રપતિની ભારતની સત્તાવાર મુલાકાત દરમિયાન ભારત-ફ્રાન્સનું સંયુક્ત નિવેદન (10 માર્ચ, 2018)

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનાં આમંત્રણ પર પ્રજાસત્તાક ફ્રાન્સનાં રાષ્ટ્રપતિ ઇમૈન્યૂઅલ મેક્રોને 10 થી 12 માર્ચ, 2018 સુધી ભારતની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. બંને નેતાઓ 11 માર્ચ, 2018નાં રોજ નવી દિલ્હીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન સ્થાપના પરિષદનાં સહયજમાન બન્યાં હતાં. તેમણે વિવિધ મુદ્દાઓ પર વિસ્તૃત અને રચનાત્મક ચર્ચા કરી હતી તથા પ્રાદેશિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર બંને દેશો વચ્ચે વધતાં સમન્વય પર ભાર મૂક્યો હતો. ભારત દ્વારા સ્થાપિત સૌપ્રથમ ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની 20મી વર્ષગાંઠનાં પ્રસંગે બંને નેતાઓએ બંને દેશો વચ્ચેનાં ગાઢ સંબંધોને વધારે મજબૂત કરવાની કટિબદ્ધતા પુનઃ વ્યક્ત કરી હતી તથા ભારતનાં પ્રધાનમંત્રી અને પ્રજાસત્તાક ફ્રાન્સનાં રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા દ્વિવાર્ષિક શિખર સંમેલન યોજીને તેને નવા સ્તરે લઈ જવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. બંને નેતાઓ લોકશાહીનાં સહિયારા સિદ્ધાંતો અને મૂલ્યો, સ્વતંત્રતા, કાયદાનું શાસન તથા માનવાધિકારો માટે સન્માન પર આધારિત દ્વિપક્ષીય સંબંધોને ગાઢ અને મજબૂત કરવા સંમત થયાં હતા. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ભારત અને ફ્રાન્સનાં બહાદુર સૈનિકોનાં ત્યાગ અને બલિદાનને યાદ કરીને પ્રધાનમંત્રી મોદીએ પેરિસમાં 11 નવેમ્બર, 2018નાં રોજ આયોજિત થનાર પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધનાં શતાબ્દી સમારંભની ઉજવણીની પૂર્ણાહૂતિમાં સહભાગી થવા ભારત તરફથી ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે આ પ્રસંગે પેરિસ શાંતિ મંચનાં આયોજનને પણ આવકાર આપ્યો હતો. રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને આ પહેલમાં સાથ-સહકાર આપવા બદલ પ્રધાનમંત્રી મોદીનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી બંને નેતાઓએ ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે “વર્ગીકૃત કે સંરક્ષિત માહિતીનાં આદાન-પ્રદાન અને પારસ્પરિક સંરક્ષણ સાથે સંબંધિત પ્રજાસત્તાક ભારતની સરકાર અને પ્રજાસત્તાક ફ્રાન્સની સરકાર વચ્ચે થયેલી સમજૂતી” પર હસ્તાક્ષરને આવકાર આપ્યો હતો, જે બંને દેશો વચ્ચે ઉચ્ચસ્તરીય વ્યૂહાત્મક વિશ્વાસનું પ્રતિબિંબ છે. બંને દેશોએ મંત્રીમંડળીય સ્તરે વાર્ષિક સંરક્ષણ સંવાદ કરવા સંમતિ પણ વ્યક્ત કરી હતી. બંને નેતાઓએ હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં સહકાર વધારવા માટે દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં સંબંધો ગાઢ બનાવવાની પ્રશંસા કરી હતી. આ સંદર્ભમાં તેમણે આ પ્રકારની ભાગીદારી માટે માર્ગદર્શક દીવાદાંડી તરીકે “હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારત-ફ્રાસ સહકાર સંયુક્ત વ્યૂહાત્મક વિઝન”ને આવકાર આપ્યો હતો. બંને નેતાઓએ ભાર મૂક્યો હતો કે, દરિયાઈ આતંકવાદ અને ચાંચિયાગીરીને અટકાવવા, દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં જાગૃતિ લાવવા, ક્ષમતા નિર્માણ માટે અને આ ક્ષેત્રમાં પ્રાદેશિક/આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે વધારે સંકલન સ્થાપિત કરવા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અનુરૂપ સતત વાણિજ્યિક અને સંચાર સંબંધો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ માર્ગોની સલામતી જાળવવા બંને દેશો વચ્ચેનો આ સાથ-સહકાર મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહેશે. બંને નેતાઓએ “તેમનાં સૈન્ય દળો વચ્ચે પારસ્પરિક માલ પરિવહન સહકારની જોગવાઈ માટે પ્રજાસત્તાક ભારત અને પ્રજાસત્તાક ફ્રાન્સ વચ્ચેની સમજૂતીનાં” હસ્તાક્ષરને આવકાર આપ્યો હતો, જેમાં ભારત અને ફ્રાન્સનાં સૈન્ય દળો માટે સંબંધિત સુવિધાઓની પારસ્પરિક સુલભતા પર વિસ્તૃત માલ પરિવહન સહકારની ઇચ્છા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ સમજૂતી ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે વ્યૂહાત્મક ગાઢ સંબંધો અને પરિપક્વતાનું પ્રતીક છે. બંને નેતાઓએ નિયમિતપણે સૈન્ય કવાયતનાં મહત્ત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે એપ્રિલ, 2017માં ફ્રાન્સમાં સફળતાપૂર્વક આયોજિત વરૂણ નૌકા કવાયતને અને જાન્યુઆરી, 2018માં ફ્રાન્સમાં આયોજિત શક્તિ સેના કવાયતને આવકાર આપ્યો હતો. બંને પક્ષો આગામી સપ્તાહમાં ભારતમાં વરૂણ નૌકા કવાયત અને વર્ષ 2019માં ફ્રાન્સમાં હવાઈ દળની આગામી સંયુક્ત કવાયત હાથ ધરવા આતુર છે. બંને પક્ષોએ સંયુક્ત સૈન્ય કવાયતોનાં સ્તરને વધારવાનાં અને ભવિષ્યમાં આ કવાયતનાં કાર્યકારી ગુણવત્તાનાં સ્તરને જાળવવાની પુષ્ટિ કરી હતી. બંને નેતાઓએ ખરીદી સંબંધિત સમજૂતીઓનાં અમલીકરણમાં સમયસર પ્રગતિમાં સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો, જેમાં વર્ષ 2016માં રાફેલ વિમાન સાથે થયેલી સમજૂતી સામેલ છે. તેમણે ફ્રાન્સની જહાજ નિર્માણ કંપની નેવલ ગ્રૂપ સાથે જોડાણમાં મઝગાંવ ડેક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડ દ્વારા ભારતમાં બનેલી પ્રથમ સ્કોર્પિયન સબમરિન આઇએનએસ કલ્વરીને સામેલ કરવાની પણ નોંધ લીધી હતી. તેમણે સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં વર્તમાન ભાગીદારીને વધારે વિસ્તૃત અને ગાઢ બનાવવા તેમની ચર્ચાને આગળ વધારવા આતુરતા દાખવી હતી. તેમણે સ્વીકાર્યુ હતું કે, મેક-ઇન-ઇન્ડિયા પહેલ ભારતમાં સંરક્ષણ ઉપકરણનાં સહવિકાસ અને સહઉત્પાદન માટે સમજૂતીઓ કરવા ભારતીય અને ફ્રાન્સની સંરક્ષણ કંપનીઓ માટે કિંમતી તક પૂરી પાડે છે, જેમાં તમામ પક્ષોનાં લાભ માટે ટેકનોલોજીઓનું હસ્તાંતરણ અને જાણકારી સામેલ છે. આ સંદર્ભમાં બંને નેતાઓએ ભારત અને ફ્રાન્સની કંપનીઓ વચ્ચે વિવિધ સંયુક્ત સાહસોને આવકાર આપ્યો હતો તથા નવાં સાહસો સ્થાપિત કરવાની સુવિધા પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા પુનઃવ્યક્ત કરી હતી. બંને નેતાઓએ નોંધ્યું હતું કે, યુદ્ધ માટેનાં વિમાન એન્જિન પર ડીઆરડીઓ અને સફ્રાન વચ્ચે ચર્ચા ચાલુ છે તથા આ સમજૂતી વહેલાસર સંપન્ન કરવા જરૂરી પગલાંને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું તથા આ સુવિધા સ્થાપિત કરવા માટેનાં અભિગમને આવકાર આપ્યો હતો. બંને નેતાઓએ આતંકવાદનાં તમામ સ્વરૂપો અને અભિવ્યક્તિઓને આકરાં શબ્દોમાં વખોડી કાઢી હતી, જેમાં ભારત અને ફ્રાન્સમાં સરહદપારનો આતંકવાદ અને આતંકવાદ સાથે સંબંધિત ઘટનાઓ સામેલ છે. બંને નેતાઓએ પુષ્ટિ પણ કરી હતી કે, આતંકવાદને કોઈ પણ આધારે ઉચિત ન ઠેરવી શકાય તથા તેને કોઈ પણ ધર્મ, પંથ, રાષ્ટ્રીયતા અને વંશ સાથે જોડવો ન જોઈએ. બંને દેશોએ જાન્યુઆરી, 2016માં આતંકવાદ પર સ્વીકારેલ સંયુક્ત નિવેદનને યાદ કરીને બંને નેતાઓએ દુનિયાનાં દરેક દેશોમાંથી આતંકવાદને નેસ્તનાબૂદ કરવા તેમનાં ઇરાદા દ્રઢતાપૂર્વક ફરી વ્યક્ત કર્યા હતાં. તેઓ સંમત થયાં હતાં કે, આતંકવાદીઓ અને આતંકવાદી સંસ્થાઓને મળતું નાણાકીય ભંડોળ અટકાવવા આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે વિશેષ કામગીરી કરવી પડશે અને ફ્રાન્સ સરકાર દ્વારા પેરિસમાં એપ્રિલ, 2018માં આયોજિત ‘ઇન્ટરનેશનલ કોન્ફરન્સ ઓન ફાઇટિંગ ટેરરિઝમ ફાઇનાન્સિંગ’ની રચનાને આવકારી હતી. તેમણે તમામ દેશોને આતંકવાદ માટે સુરક્ષિત કે સ્વર્ગ સમાન ગણાતાં સ્થાનો અને માળખાને નાબૂદ કરવા, આતંકવાદીઓનાં નેટવર્ક અને તેમનાં ધિરાણનાં માધ્યમોને તોડી પાડવા તથા અલ કાયદા, દાઇશ/આઇએસઆઇએસ, જૈશ-એ-મોહમ્મદ, હિઝબુલ મુઝાહિદ્દીન, લશ્કર-એ-તોઇબા અને તેમનાં સંલગ્ન સંગઠનો તેમજ દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા અને સાહેલ વિસ્તારમાં શાંતિ અને સુરક્ષા માટે જોખમરૂપ આતંકવાદી જૂથો જેવા આતંકવાદી સંગઠનોની સરહદ પારની અવર-જવરને અટકાવા તમામ દેશોએ એક થઈને કાર્ય કરવાની અપીલ પણ કરી હતી. બંને નેતાઓએ મધ્યસ્થી સૈન્ય દળો (એનએસજી-જીઆઇજીએન) અને બંને દેશોની તપાસ સંસ્થાઓ વચ્ચે ઉત્કૃષ્ટ સહકાર સ્થાપિત કરવા, ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે આતંકવાદ વિરોધી સંસ્થાઓ વચ્ચે સાથ-સહકાર વધારવા સંમતિ વ્યક્ત કરી હતી તથા કટ્ટરવાદ, ખાસ કરીને ઓનલાઇન કટ્ટરવાદને અટકાવવા અને તેની સામે લડવા સહિયારા નવા પ્રયાસો શરૂ કરવા પણ સંમતિ વ્યક્ત કરી હતી. બંને નેતાઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર, જીસીટીએફ, એફએટીએફ અને જી20 વગેરે જેવા બહુરાષ્ટ્રીય મંચો પર આતંકવાદ સામેની લડાઈને મજબૂત કરવા સંમત થયા હતાં. તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં તમામ સભ્ય દેશોને યુએનએસસી ઠરાવ 1267 અને આતંકવાદી સંસ્થાઓ તરીકે જાહેર કરતાં અન્ય પ્રસ્તુત ઠરાવોનો અમલ કરવા અપીલ કરી હતી. બંને નેતાઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં આંતરરાષ્ટ્રીય આતંકવાદ પર વિસ્તૃત સંમેલન (સીસીઆઇટી)ની વહેલાસર સ્વીકાર્યતા પર કામ કરવા પણ સંમત થયાં હતાં. તેમણે બંને દેશો વચ્ચે નશીલા દ્રવ્યો, ગેરકાયદેસર ટ્રાફિક ઘટાડવા અને ગેરકાયદેસર ઉપભોગને ઘટાડવા, સાઇકોટ્રોપિક પદાર્થો અને રાસાયણિક પ્રીકર્સર્સની દાણચોરી અટકાવવા પર સમજૂતીને આવકારી હતી, જેનો ઉદ્દેશ અસરકારક સંસ્થાકીય આદાન-પ્રદાન હાથ ધરવાનો તથા આતંકવાદીઓને પહોંચતાં ભંડોળને અટકાવવા સહિત નશાકારક દ્રવ્યોનાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને અંકુશમાં લાવવાનો છે. ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે વર્ષ 2008માં પરમાણુ ઊર્જાનાં શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગ પર સમજૂતી થઈ હતી તેમજ જાન્યુઆરી, 2016માં સહકારની યોજના તૈયાર થઈ હતી, જેને ધ્યાનમાં રાખીને બંને નેતાઓએ ભારતનાં મહારાષ્ટ્રમાં જૈતાપુરમાં છ પરમાણુ વીજ રિએક્ટર એકમોની સ્થાપનાનાં અમલીકરણ માટે એનપીસીઆઈએલ અને ઇડીએફ વચ્ચે થયેલી ઔદ્યોગિક માર્ગને પ્રશસ્ત કરતી સમજૂતી સંપન્ન થવા પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. બંને નેતાઓએ વર્ષ 2018નાં અંતની આસપાસ જૈતાપુર સાઇટ પર કામગીરી શરૂ કરવાનાં લક્ષ્યાંક પર ભાર મૂક્યો હતો તથા એનપીસીઆઈએલ અને ઇડીએફને એ સંબંધમાં કરારની ચર્ચા-વિચારણાને આગળ વધારવા પ્રોત્સાહન આપ્યું હતુ. એક વખત સ્થાપિત થયા પછી જૈતાપુર પરિયોજના દુનિયામાં સૌથી મોટો પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ બનશે, જેની કુલ ક્ષમતા 6 ગીગાવોટ હશે. તે વર્ષ 2030 સુધીમાં ભારતનાં 40 ટકા બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણનાં લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરી અક્ષય ઊર્જાનાં ઉપયોગમાં વધારો કરવામાં યોગદાન કરશે. આ સંદર્ભમાં તેમણે વાજબી ખર્ચ ધરાવતી વીજળી પેદા કરવા, ફ્રાન્સ પાસેથી આર્થિક અને સ્પર્ધાત્મક ધિરાણ પેકેજ મેળવવા, વિશ્વસનિય, સાતત્યપૂર્ણ અને જૈતાપુર પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટને આજીવન ખાતરી પૂર્વક ઇંધણનો પુરવઠો મેળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો, તેમજ ભારતમાં ટેકનોલોજીનાં હસ્તાંતરણ પર જોડાણ અને ઉત્પાદનનાં વાજબી ખર્ચનાં સ્થાનિકીકરણ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. ટેકનોલોજીનાં હસ્તાંતરણમાં પારસ્પરિક સંમતિ મુજબ ટેકનોલોજી પર અધિકારોનું હસ્તાંતરણ પણ સામેલ છે. તેમણે જૈતાપુર પરિયોજના માટે લાગુ કરી શકાય એવી પરમાણુ નુકસાન નાગરિક જવાબદારી પર ભારતનાં કાયદા અને નિયમોને લાગુ કરવા માટે બંને પક્ષો દ્વારા સહિયારી સમજણનું સ્વાગત કર્યું હતું. આ સમજણ, પરમાણુ નુકસાન માટે નાગરિક જવાબદારી કાયદો 2010, પરમાણુ નુકસાન માટે નાગરિક જવાબદારીનાં નિયમો 2011 તથા