ઉત્તરપ્રદેશના ગોરખપુરમાં પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજના તથા અન્ય પહેલોનાં શુભારંભ પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

જય જવાન – જય કિસાન, જય જવાન – જય કિસાન, જય જવાન – જય કિસાન મંચ પર બિરાજમાન તમામ મહાનુભાવો અને અહીં ગોરખપુરમાં મોટી સંખ્યામાં પધારેલા મારા વહાલા ખેડૂત ભાઈઓ અને બહેનો તથા ટેકનોલોજીના માધ્યમથી આ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા તમામ ખેડૂત ભાઈઓ-બહેનોનું હું ફરી એકવાર હૃદયથી અભિવાદન કરૂ છું. તમને એ જાણીને ખુશી થશે કે આજે ગોરખપુરના આ સ્થળે યોજાયેલા આ કાર્યક્રમ વડે ગોરખપુરની ધરતી પરથી, ભારતનાં બે લાખ ગામડાં, ભારતનાં બે લાખથી વધુ ગામના કોમન સર્વિસ સેન્ટરમાં લાખો લોકો એકત્ર થયા છે અને આ અવસરના તેઓ ભાગીદાર બન્યા છે. સાથીઓ, બાબા ગોરખનાથની ધરતી પર આપ સૌની વચ્ચે આવવાની મને અનેક વાર તક મળી છે, પરંતુ આજના દિવસની દેશના ઇતિહાસમાં ખાસ નોંધ લેવાવાની છે. આજનો દિવસ કોઈ સામાન્ય દિવસ નથી. લાલ બહાદૂર શાસ્ત્રીજીએ જય જવાન, જય કિસાનનો નારો આપ્યો હતો. એ મંત્રને આજે આટલાં વર્ષો પછી, ખેડૂતના ખેતર સુધી, ખેડૂતના ઘર સુધી, કિસાનના ખિસ્સા સુધી પહોંચાડવાનું કામ જો કોઈ વાર થયું હોય તો તે આજના દિવસે જ થયું છે. આઝાદી પછી ખેડૂતો સાથે સંકળાયેલી આ સૌથી મોટી યોજના આજે ઉત્તરપ્રદેશની પવિત્ર ધરતી ઉપરથી, મારા દેશના કરોડો ખેડૂત ભાઈ- બહેનોના આશીર્વાદથી શરૂ થઈ રહી છે. હું ગોરખપુરના લોકોને તો બમણી શુભેચ્છા આપુ જ છું, કારણ કે પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિના પ્રારંભના તે પ્રત્યક્ષ સાક્ષી બન્યા છે. ભાઈઓ અને બહેનો, આજે જ ગોરખપુર અને પૂર્વાંચલના વિકાસ સાથે જોડાયેલી લગભગ 10 હજાર કરોડ રૂપિયાની યોજનાઓનું લોકાર્પણ અથવા તો શિલાન્યાસ પણ થઈ રહ્યો છે. 10 હજાર કરોડ રૂપિયા, આરોગ્ય, સડક, રેલવે, રોજગારી, ગેસ જેવી યોજનાઓ આ વિસ્તારના વિકાસ સાથે જોડાયેલી તમામ યોજનાઓ આ વિસ્તારના લોકોના જીવનને આસાન બનાવી દેવાની છે. તેના માટે હું ગોરખપુર સહિત પૂર્વાંચલને પણ ખૂબ-ખૂબ અભિનંદન પાઠવુ છું. ભાઈઓ અને બહેનો, પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિના શુભ પ્રાંરભ પ્રસંગે હું સમગ્ર દેશના કરોડો કિસાન પરિવારોને પણ ખૂબ અભિનંદન પાઠવુ છું. તે સિવાય પશુપાલન સાથે જોડાયેલા કરોડો ખેડૂત પરિવારોને, માછીમારી અને તેના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા કરોડો ભાઈઓ-બહેનોને કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડની સુવિધા સાથે જોડાવા બદલ ખૂબ-ખૂબ અભિનંદન પાઠવુ છું. સાથીઓ, ખેડૂતો માટે અગાઉની સરકારોએ પણ ઘણી વાતો કરી છે, કાગળ પર યોજનાઓ પણ બનાવી છે, પરંતુ તેમનો ઇરાદો નાની-નાની બાબતો માટે ખેડૂતોને લલચાવવાનો હતો. તેમાં ખેડૂતનું ભલુ કરવાની કોઈ નિયત નહોતી અને એટલા માટે જ તે ખેડૂતો કોઈ સાચો નિર્ણય લઈ શકતા નહોતા. ભાઈઓ અને બહેનો, આ હાલતને બદલવા માટે તમે 2014માં ભારતીય જનતા પાર્ટીની આગેવાનીમાં એનડીએની સરકાર બનાવાની તક આપી, અમે ખેડૂતોની નાની નાની તકલીફોને પણ ધ્યાનમાં લેતા રહીને તેમની સામેના પડકારોનુ સંપૂર્ણ નિવારણ કરવા માટેનુ પણ કામ કર્યું. ખેડૂતને પૂરી રીતે સશક્ત અને સક્ષમ બનાવવા માટેનું લક્ષ્ય રાખીને અમે નિકળી પડયા છીએ. અમારી સરકાર ખૂબ જ પ્રામાણિકતા સાથે નિર્ણયો કરી રહી છે કે ખેડૂતને એવાં તમામ સાધનો ઉપલબ્ધ કરવામાં આવે કે જેનાથી તેની આવક વર્ષ 2022 સુધીમાં બમણી થઈ જાય. સાથીઓ, વિતેલા સાડા ચાર વર્ષના પ્રયાસોને મજબૂતીથી આ કડીમાં જોડીને ખેડૂતોને સીધી મદદ કરવા માટે કિસાન કલ્યાણ નિધિનો ઉત્તરપ્રદેશની આ ધરતી પરથી દેશના કરોડો ખેડૂતોના ચરણોમાં હું અર્પિત કરી રહ્યો છું. હમણા થોડીવાર પહેલાં દેશના એક કરોડ એક લાખ ખેડૂતોના ખાતામાં આ યોજનાનો પહેલો હપ્તો હસ્તાંતરિત કરવાનું મને સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું છે અને તેનું તમે તાળીયોના ગડગડાટ અને ગાજવીજ સાથે સ્વાગત કર્યું છે. મને એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે દેશના 21 રાજ્યો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાં ખેડૂતોનો આમાં સમાવેશ થયો છે. બાકી ખેડૂતોને પણ આ રીતે પ્રથમ હપ્તાના રૂ. 2000 હસ્તાંતરિત થઈ જશે. આ ખેડૂતોને કુલ રૂ. 2021 કરોડ સીધા હસ્તાંતરિક થઈ ચૂક્યા છે. બાકી ખેડૂતોને પણ આયોજનાનો પહેલો હપ્તો થોડાક સમયમાં મળી જશે અને દેશના લગભગ 12 કરોડ ખેડૂતોના ખાતામાં રૂ. 2000નો પહેલો હપ્તો જમા થઈ જશે. ભાઈઓ અને બહેનો, અને હું આજે આપને જણાવવા માગુ છું કે આ તો હજુ શરૂઆત છે. આ યોજના હેઠળ દર વર્ષે રૂ. 75 હજાર કરોડ દેશના ખેડૂતોના ખાતામાં સીધા જમા થવાના છે. દેશના એ 12 કરોડ નાના ખેડૂત કે જેમની પાસે 5 એકર કે તેથી ઓછી જમીન છે તે એવા તમામ ખેડૂતોને આ યોજનાનો સીધો લાભ મળવાનો છે. હવે ખેડૂતોએ બીજ ખરીદવા માટે, વીજળીનુ બીલ ભરવા માટે, ખેતી સાથે જોડાયેલી આવી અનેક જરૂરિયાતોનો લાભ લેવા માટે પરેશાન નહીં થવુ પડે. કેન્દ્ર સરકાર દર વર્ષે જે 6 હજાર રૂપિયા સીધા તમારા બેંકના ખાતામાં જમા કરશે તેમાંથી જરૂરિયાતનાં તમામ કામો થઈ શકશે. એ કામો માટે રૂ. 2,000નો પહેલો હપ્તો આજે અનેક ખેડૂતોના ખાતામાં સીધો જમા થઈ ગયો છે. આમાંથી કેટલાક ખેડૂતોને થોડી વાર પહેલાં સર્ટિફિકેટ પણ આપવામાં આવ્યાં છે. હું ફરી વાર આપને જણાવુ છું કે જે ખેડૂતોને આજે પહેલો હપ્તો મળ્યો નથી તેમને આવનારા થોડા સમયમાં જ, થોડાક જ સપ્તાહોમાં પહેલા હપ્તાની રકમ તેમના બેંકના ખાતામાં જમા થઈ જશે. ભાઈઓ અને બહેનો, પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ હેઠળ જે પૈસા ખેડૂતોને આપવામાં આવશે. તેની પાઈ પાઈ કેન્દ્ર સરકારમાં બેઠેલી મોદી સરકાર તરફથી આપવામાં આવી રહી છે. રાજ્ય સરકારોએ આમાં કશું કરવાનુ નથી, માત્ર, ઈમાનદારીથી પોતાનાં રાજ્યોમા ખેડૂતોની સાચી યાદી બનાવવાની છે અને તે અમને તુરત જ પહોંચાડવાની છે. અને જેટલી જલ્દી આ યાદી આવી જશે તેટલા ઝડપથી ખેડૂતોને નાણાં પહોંચી જશે. હું ઉત્તરપ્રદેશ સરકારનો, બિહાર સરકારનો, ગુજરાત સરકારનો, મહારાષ્ટ્ર સરકારનો, ઉત્તરાખંડની સરકારનો અને આવી તમામ રાજય સરકારોનો આ પ્રસંગે હૃદયથી અભિનંદન પાઠવું છું, કે તેમણે આ કામગીરીને અગ્રતા આપી છે, એવી પણ કેટલીક સરકારો છે કે જેમની હજુ ઊંઘ પણ ઉડી નથી, તેમને એવું લાગે છે કે આ બાબતે તેઓ રાજનીતિ કરી શકશે. હું આ સરકારોને ચેતવણી આપું છું કે જો તેમના રાજ્યના ખેડૂતોની યાદી સમયસર નહીં પહોંચાડવામાં આવે તો તે ખેડૂતો આ લાભથી વંચિત રહી જશે. તેમની બદદુઆઓ રાજનીતિને વેરણછેરણ કરી નાખશે. અરે તમે વિરોધી દળની સરકાર હોઈ શકો છો પણ મહેરબાની કરીને ખેડૂત તો આપણા દેશનો છે અને તેની સાથે રાજનીતિ શા માટે કરો છો. શા માટે તેની સાથે રમત રમો છો. ભાઈઓ અને બહેનો, હું તમને એ પણ કહેવા માંગુ છું કે આ યોજના બાબતે કોઈના પણ ઉશ્કેરાટમાં આવી જશો નહીં. અમારા વિરોધીઓએ, મહામિલાવટી લોકોએ, આ યોજનાની વાત સાંભળી ત્યારે તેમના ચહેરા સંસદમાં લટકી ગયેલા જણાતા હતા. તમે પણ આ બાબત જોઈ હશે. ચહેરા લટકી ગયા હતા, મરવા પડી ગયા હતા. તેમને લાગતું હતુ કે તમામ ખેડૂતો મોદી મોદી કરવામાં લાગી ગયા છે. એટલા માટે હવે તે શું કરી રહ્યા છે, તેમણે અફવાઓ ફેલાવવા માંડી છે. કદાચ તેમનો આ જન્મજાત સ્વભાવ છે. એટલા માટે હવે નવી અફવાઓ ચાલુ કરવામાં આવી રહી છે. અને ખેડૂતો આ બાબતને સમજે…. તેમણે એવી અફવા ચાલુ કરી છે કે મોદીએ આ બે હજાર રૂપિયા આપ્યા છે, હવે પછી તે બે હજારરૂપિયા આપશે. તેના પછી પણ બે હજાર રૂપિયા આપશે, પણ એકાદ વર્ષ પછી મોદી તે રૂપિયા પાછા લઈ લેશે. …પાછા લઈ લેશે. મારા ખેડૂત ભાઈઓ અને બહેનો, આજે જે પૈસા આપવામાં આવી રહ્યા છે તે તમારા હકકના પેસા છે, તેને કોઈ પાછા લઈ શકશે નહીં. મોદી પણ પાછા લઈ શકશે નહીં કે રાજ્યની કોઈ સરકાર પણ તે પાછા લઈ શકશે નહીં. અને તેટલા મટે જ આવી અફવા ફેલાવનારને જડબાતોડ જવાબ આપી દેજો મારા ભાઈઓ અને બહેનો. મારા ખેડૂત ભાઈઓ અને બહેનો, જ્યારે કેન્દ્રમાં ખેડૂતની ચિંતા કરનારી, ખેડૂતનું હિત વિચારનારી સરકાર બેઠી હોય છે ત્યારે આવી યોજનાઓ શક્ય બનતી હોય છે, જમીન સુધી પહોંચી શકતી હોય છે. આ સરકાર અશક્યને પણ શક્ય કરીને દેખાડે છે. અને પહેલાંની સરકારોની.. આ વિષય થોડો સમજવા જેવો છે. ભાઈઓ તમે જે વાત સમજ્યા છો તે ગામડે ગામડે જઈને સૌને સમજાવજો, હું જે વાત તમને સમજાવી રહ્યો છું તે વાત દરેક ખેડૂતને જણાવજો, સાચી વાત શું છે તે તેમને જણાવજો. જૂઠ ફેલાવનારા લોકોને સજ્જડ જવાબ આપજો. ખરેખર આપશોને. હું આપને સમજાવુ છુ કે આ કોંગ્રેસ વાળા ચૂંટણી પહેલાં આ બધા મહામિલાવટી લોકો આવા જ હોય છે. કોંગ્રેસ હોય, સપા હોય, બસપા હોય આ બધા જ એક બીજાના ચેલા છે. આવો લોકો શું કરે છે, 10 વરસમાં ખેડૂત તેમને એક વાર યાદ આવતો હોય છે અને તે પણ ચૂંટણી પહેલાં યાદ આવતો હોય છે અને તે પછી તેમને દેવા માફીનો તાવ આવી જતો હોય છે અને દેવા માફીનો તાવ લઈને, રેવડી વહેંચીને, લોકોની આંખમાં ધૂળ નાંખીને મત મેળવી લેવાની ચાલાકી આ લોકો શીખી ગયા હોય છે, પણ તેમને ખબર નથી કે હવે તેમને મોદી મળ્યો છે. મોંઘુ પડી જશે. તેમની પોલ ખોલીને જ રહેશે. તેમના ચહેરાને ખૂલ્લો પાડીને જ રહેશે. અને સાચા ખેડૂતની સેવા કેવી રીતે થતી હોય છે તે મોદી બતાવીને જ રહેશે અને એટલા માટે સંસદમાં તમે જોયુ હશે કે આ લોકોના ચહેરા ઉતરી ગયા હતા. અને અમે માત્ર ચૂંટણીનો વાયદો કરવા માટે જાહેરાત કરી નથી. અમે સંસદમાં બોલ્યા છીએ અને બજેટમાં પૈસાની જોગવાઈ કરીને બોલ્યા છીએ એ અમારી ઈમાનદારી છે. તમે યાદ કરો 2008માં 6 લાખ કરોડ રૂપિયાનુ દેવુ ખેડૂતોના માથે હતું… જરા મારી સાથે બોલો…હું જણાવુ છું કે 2008માં સરકારી કચેરીઓના જણાવ્યા મુજબ પૂરા દેશના ખેડૂતોના માથે દેવુ હતુ, 6 લાખ કરોડ રૂપિયા, કેટલુ 6 લાખ કરોડ રૂપિયા, અને હવે તેમણે ચૂંટણીની પહેલાં જાહેરાત કરી હતી કે આ 6 લાખ કરોડ રૂપિયા માફ થઈ જશે. આ પૈસા જમા થવા જોઈતા હતા કે ન હતા. જરા જોરથી બોલો થવા જોઈતા હતા કે ન થવા જોઈતા હતા. 2009માં ચૂંટણી થઈ ફરીથી આ લોકો ખુરશી સાથે ચોંટી ગયા. ફરીથી રિમોટ કન્ટ્રોલ ચાલુ થઈ ગયું. અને તે પછી શું થઈ ગયું તે તમને ખબર છે. શું થયુ ખબર છે. દેશમાં કોઈને પણ ખબર નથી. બધા લોકો અંધારામાં છે. તેમના ચેલા પણ ચૂપ છે. ત્રણ લાખ કરોડનું કરજ હતુ અને માફ કેટલુ કર્યું, કેટલુ માફ કર્યું, કેટલુ માફ કર્યું, કેટલુ દેવુ માફ કરવાની જરૂર હતી. તેમણે માત્ર રૂ. 52 હજાર કરોડનું દેવુ માફ કર્યું. કેટલુ માફ કર્યું, કેટલું માફ કર્યું અને કેટલું માફ કરવાની જરૂર હતી. હવે તમે જ મને કહો કે આવી ખોટી વાતો કરનારા ઉપર દેશના ખેડૂતો કેવી રીતે ભરોંસો રાખશે. આવુ જૂઠુ આચરણ કરનારા લોકોને ખેડૂતો સજા કરશે કે નહીં કરે. અને ભાઈઓ અને બહેનો 52 હજાર કરોડ રૂપિયા પણ 10 વરસમાં 1 વાર અને તે પણ ચૂંટણી પહેલાં મોટી મોટી વાતો અને તેમણે જે યાદી બનાવી હતી તે ખેડૂતોની નહીં તેમના ટેકેદારોની દેશના તમામ ખેડૂતોની નહીં અને અને 12 -13 કરોડ ખેડૂતોમાંથી માત્ર 2 કે 3 કરોડ ખેડૂતોને માત્ર 52 કરોડ રૂપિયા વહેંચી દેવામાં આવ્યા. એમાં પણ 35 લાખ તો એવા નિકળ્યા કે જેમને ખેતી સાથે કોઈ લેવા દેવા જ ન હતી. બોલો ભાઈ… કેટલો મોટો ગોટાળો… શું આવા લોકોને તમે માફ કરશો… શું આવા લોકોને માફ કરશો. ભાઈઓ અને બહેનો, 10 વરસમાં રૂપિયા 52 હજાર કરોડ અને અમે જે યોજનો બનાવીએ છીએ તે દરેક વર્ષ માટેની હોય છે. વરસમાં 3 વખત સરકારી ખજાનામાંથી દર વર્ષે 75 હજાર કરોડ રૂપિયા ખેડૂતના ખાતામાં જમા થશે. તેમણે 10 વર્ષમાં 52 હજાર કરોડ રૂપિયા આપ્યા હતા. અમે 10 વર્ષમાં સાડા સાત કરોડ રૂપિયા આપીશું. કેટલા… સાડા સાત કરોડ રૂપિયા, કોઈ વચેટીયો નહીં, કોઈ દલાલ નહીં, કોઈની સાથે મારૂ – તારૂ નહીં અને કોઈ જાતિના આધારે નહીં કે કોઈ ધર્મના આધારે નહીં, 5 એકર કે તેનાથી ઓછી જમીન ધરાવનાર દરેકને તે બધાના ખાતામાં પૈસા સીધા પહોંચાડી દેવામાં આવશે. ભાઈઓ અને બહેનો, તેમની યોજના દસ વર્ષમાં એક વાર મત વહેંચી લેવા માટેની હતી. ખેડૂતની આંખમાં ધૂળ નાંખવાની યોજના હતી. ગામમાં જો 100 ખેડૂતો હોય તો તેમાંથી કોઈ ગામમાં 22ને મળ્યા તો કોઈ ગામમાં 25ને મળ્યા. આ યોજનાનો લાભ દેશના 12 કરોડ ખેડૂતોને મળ્યો છેઅને તે દર વરસે મળતો રહેશે. ગામમાં જો 100 ખેડૂત હશે તો તેમાંથી 90 ખેડૂતોને લાભ મળશે. 99 ખેડૂતોને લાભ મળશે. 100ની ગણતરી કરવામાં આવે તો તેમાંથી 90 ખેડૂતોને લાભ મળશે. ભાઈઓ અને બહેનો વિચારો 90 ટકા ખેડૂતોને વિચારો, ખેડૂતોને સીધા પૈસા આપીને દેશની ગ્રામ અર્થ વ્યવસ્થામાં મોદી સરકાર કેટલું મોટુ રોકાણ કરી રહી છે તેનો અંદાજ તમને આવી શકે છે. સાથીઓ, કરજ માફ કરવાનો નિર્ણય અમારા માટે પણ ખૂબ આસાન હતો. એવુ કરવામાં કોઈ મુશ્કેલી ન હતી. અમે પણ રેવડી વહેંચી દીધી હોત, અમે પણ ચૂંટણીમાં રમત રમી ગયા હોત. પણ, મોદી એવુ પાપ કદી કરતો નથી. મોદી એવું પાપ કરવાનું કદી વિચારતો નથી. તમે જ વિચાર કરો અમારી સરકાર પ્રધાનમંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના માટે લગભગ 1 લાખ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરી રહી છે. આટલી મોટી રકમ સરકાર એટલા માટે રોકી રહી છે કે જેથી દેશમાં સિંચાઈની જે યોજનાઓ 30-30, 40-40 વર્ષથી અધૂરી પડેલી હતી, લટકેલી હતી તેને પૂરી કરી શકાય. અમે સમગ્ર દેશમાંથી 99માંથી 70થી વધુ યોજનાઓ પસંદ કરી છે કે જે હવે પૂરી થવાની સ્થિતિમાં આવી ચૂકી છે. આ યોજનાઓના કારણે ખેડૂતોને લાખો હેક્ટર જમીન પર સિંચાઈની સુવિધા પ્રાપ્ત થવાની છે અને એ તો એવું કામ છે કે જેનાથી ખેડૂતોની આવનારી ઘણી પેઢીઓ સુધી લાભ મળી રહેવાનો છે. સાથીઓ, આ યોજનાઓને પૂરી કરવા માટે ક્યાંય કોઈ દેખાવો કરવામાં આવ્યા ન હતા, કોઈ દબાણ પણ ન હતું, સિંચાઈ યોજનાઓ પૂરી નહીં કરીને કરજ માફ કરવાનું કામ ખૂબ જ આસાન હતું, પરંતુ આવી કરજ માફીથી માત્ર ઉપરના સ્તરે કેટલાક ખેડૂતોને જ ફાયદો થયો હોત. કોંગ્રેસના ચેલા-ચપાટાઓને જ લાભ થયો હોત, મારા ગરીબ ભાઈ બહેનોને આ લાભ ન થયો હોત. અને તે પણ એવા ખેડૂતો કે જેમણે કોઈને કોઈ બેંકમાંથી લોન લીધી હતી, તેમને લાભ મળશે. એવા કરોડો ખેડૂત પરિવારોની બાબતમાં કોણ વિચારે છે કે જે બેંકના બદલે કોઈ બીજી વ્યક્તિ પાસેથી ધિરાણ લેતા હોય છે. આપણાં દેશમાં આવા ખેડૂતોની સંખ્યા લાખોમાં નહીં, પણ કરોડોમાં હોય છે. મારા ખેડૂત ભાઈ- બહેનો, આ નવું ભારત છે. એમાં જેટલા પૈસા કેન્દ્ર સરકાર કોઈ ગરીબના માટે, કોઈ ખેડૂતના માટે મોકલતી હોય છે તો તે પૈસા સીધા તેમના ખાતામાં પહોંચી જાય છે. હવે એ દિવસો પૂરા થયા કે જ્યારે કેન્દ્ર સરકારનો 1 રૂપિયો નિકળતો હતો અને માત્ર 15 પૈસા મળતા હતા… વચ્ચે કોઈ પંજો 85 પૈસા મારી ખાતો હતો અને માત્ર 15 પૈસા તેમના સુધી પહોંચતા હતા. માત્ર 15 પૈસા. પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિને પણ ફૂલ પ્રુફ બનાવવામાં આવી છે. એટલે તમારા ખેડૂત ભાઈ બહેનોનો અધિકાર બીજુ કોઈ છીનવી શકશે નહીં. આ યોજનામાં કોઈ વચેટિયાને સ્થાન રહેશે નહીં. તમારી પાસે જો આધાર નંબર નહીં હોય તો તમે તે માટે અરજી કરી શકો છો. તેનો નોંધણી નંબર તમારા માટે પૂરતો હશે. આમ તો, જન ધન બેંક ખાતા તમામ લોકો માટે ખૂલી ગયા છે, પરંતુ હા, જો કોઈ વ્યક્તિનું ખાતુ બેંકમાં નહીં હોય તો તેણે બેંકમાં ખાતુ ખોલાવવું પડશે અને પૈસા સીધા બેંકના ખાતામાં જશે. હું કોઈ વચેટિયાના હાથમાં એક પૈસો પણ આવવા દઈશ નહીં. સાથીઓ, તમામ લાભાર્થીઓની યાદી… એ પણ તમે બરાબર ગામનાં લોકોને સમજાવી દેજો કે ભાઈ ઈમાનદારીનો રસ્તો આ જ છે. સાથીઓ, તમામ લાભાર્થીઓની યાદી પહેલાં ગ્રામ પંચાયતમાં રજૂ કરવામાં આવશે અને પછી તેને ઓન લાઈન પ્રધાનમંત્રી કિસાન પોર્ટલ ઉપર અપલોડ કરવામાં આવશે. પૂરેપૂરી પારદર્શકતા… તમને જો એવું લાગતુ હોય કે તમે આ યોજનાના લાભાર્થી છો, પરંતુ યાદીમાં તમારૂં નામ નથી તો તમે પોતાના બ્લોકમાં કે પછી જીલ્લા શાસનનો સંપર્ક પણ કરી શકો છો. ભાઈઓ અને બહેનો, અમારી સરકાર એક નવા અભિગમ સાથે બીજ થી બજાર સુધી, ખેતરથી ખળા સુધી નવી વ્યવસ્થાઓનું નિર્માણ કરવા તરફ આગળ વધી રહી છે. અગાઉ જે લોકો જે કામને અશક્ય સમજતા હતા તે કામને અમે શક્ય બનાવી રહ્યા છીએ. વિતેલા સાડા ચાર વર્ષમાં સરકાર તરફથી બે ભાગમાં 17 હજાર કરોડથી વધુ સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ આપવામાં આવી ચૂક્યા છે. યુરિયાનું 100 ટકા નીમ કોટીંગ કરવાનો નિર્ણય લઈને અમે ખાતરનો દુરૂપયોગ અટકાવ્યો છે, અમે ખાતરની ચોરી રોકી છે અને સારા બિયારણ મળી રહે તે માટે અમે સંશોધનને વેગ આપ્યો છે. સાથીઓ, અમે ખેતીમાં થતો ખર્ચ ઓછો કરવાની કોશિષ કરવાની સાથે સાથે ખેડૂતની ઉપજને યોગ્ય કિંમત મળે તેના માટે પણ અનેક પ્રયાસો કર્યા છે. આ અમારી સરકાર છે કે જેણે ટેકાના લઘુત્તમ ભાવ પર ખેડૂતોની વર્ષો જૂની માંગણી પૂરી કરવાનું પણ કામ કર્યું છે. રવિ અને ખરીફના 22 પાકના ટેકાના ભાવ પડતર કરતાં દોઢ ગણાથી વધુ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. ભાઈઓ અને બહેનો, આજે જે લોકો ખેડૂતના નામ પર મગરના આંસુ વહાવી રહ્યા છે તે લોકો પાસે 2007માં ખેડૂતોને લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ આપવાની ફાઈલ પડી હતી, પણ તે દબાવીને બેસી ગયા હતા. જો વર્ષ 2007માં તેમણે નિર્ણય લઈ લીધો હોત તો મારા દેશનો કોઈ ખેડૂત ક્યારેય પણ દેવાદાર બન્યો ન હોત. આ તમારૂં પાપ છે… આ તમારી બેઈમાન છે, જેના કારણે મારા દેશનો ખેડૂત તબાહ થઈ ગયો છે. ભાઈઓ અને બહેનો, મોસમના મારથી ખેડૂતને બચાવવા માટે પ્રધાનમંત્રી ફસલ વીમા યોજના બનાવવામાં આવી છે. ભાઈઓ અને બહેનો, ખેડૂતોની ઉપજને યોગ્ય ભાવ મળે અને તેમની પડતર ઓછી થાય તેના માટે અનેક પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે. ઈ-નામ પ્લેટફોર્મના માધ્યમથી સમગ્ર દેશના સેંકડો ખેત બજારોને જોડવાનું કામ ચાલી રહ્યુ છે. તેનાથી ખેડૂતો દેશના કોઈપણ બજારમાં પોતાની ઉપજનું ઓનલાઈન વેચાણ કરી શકે તેવો વિકલ્પ તેમને મળશે. આના માટે કોઈ વચેટિયો કે કિંમતો તેમને અસર કરી શકશે નહીં. હવે પછીના એક-બે વર્ષમાં આ માધ્યમનો વ્યાપ ખૂબ જ વધવાનો છે. સાથીઓ, ખેડૂત પોતાની આવક બે ગણી કરી શકે તેના માટે સરકાર ખેતીની પરંપરાગત પદ્ધતિઓ સિવાય અન્ય વિકલ્પોને પણ પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે, જેમ કે મધમાખી ઉછેર, ઓર્ગેનિક ખેતી, રેશમનું ઉત્પાદન, સોલાર ફાર્મીગ જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં અમે ખેડૂતોને આગળ લાવી રહ્યા છીએ. તેના સિવાય પણ પશુપાલન અને માછીમારી માટે પણ અમારા પ્રયાસો નિરંતર ચાલુ રહ્યા છે. ભાઈઓ અને બહેનો, ખેતી હોય કે બીજો કોઈ વ્યવસાય હોય, આ બધાનું વિસ્તરણ કરવા માટે બેંકોમાંથી ધિરાણ મેળવવાની સુવિધા પણ ખૂબ જ આસાન બનાવી છે. એનું પરિણામ એ છે કે ગયા વર્ષે 11 લાખથી વધુનું ધિરાણ ખેડૂતોને આપવામાં આવ્યું હતું. સાથીઓ, કિસાન ભાઈઓ અને બહેનોને કરજ મેળવવામાં આસાની થાય એટલા માટે અમે એક મોટો નિર્ણય લીધો છે, ખૂબ મોટો નિર્ણય કર્યો છે. પહેલાં કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ મારફતે માત્ર રૂ. 1 લાખનું ધિરાણ ગેરંટી વગર મળતું હતું. હવે તેની મર્યાદા વધારી દેવામાં આવી છે. હવે મારા કિસાન ભાઈઓ, કિસાન ક્રેડિટ મારફતે માત્ર રૂ. 1 લાખ નહીં, પણ રૂ. 1 લાખ 60 હજાર સુધીનું કરજ ગેરંટી વગર મેળવી શકશે. આજથી જ કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડની સુવિધા આપણાં દૂધ ઉત્પાદકો અને માછીમારી કરતા લોકો માટે શરૂ કરવામાં આવી છે. જેમની પાસે કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ નથી તેમને અલગ રીતે પશુપાલન અને માછીમારી માટે રૂ. 2 લાખ સુધીની મર્યાદાવાળુ કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ બેંકો મારફતે ઉપલબ્ધ કરવામાં આવશે. આનાથી આ બંને ક્ષેત્રોમાં ઉપલબ્ધ ભંડોળ વધી જશે અને આપણાં પશુપાલકો અને માછીમાર ભાઈ-બહેનોએ બીજા લોકો પાસેથી કરજ મેળવવા માટે આધાર રાખવો નહીં પડે. માછીમારી સાથે જોડાયેલ દરેક પાસાં પર ધ્યાન આપવા માટે આ સરકારે બજેટમાં એક અલગથી ખાતુ શરૂ કરવાની પણ જાહેરાત કરી છે. તમને ખબર હશે કે દેશ આઝાદ થયો પરંતુ આદિવાસીઓ માટે અલગ મંત્રાલય ન હતું. એ કામ અટલ બિહારી વાજપેયીએ આદિવાસીઓ માટે અલગ મંત્રાલય બનાવવાનું કામ કર્યું હતું. દેશ આઝાદ થયા પછી ઉત્તર-પૂર્વના વિકાસ માટે કોઈ મંત્રાલય ન હતું. અટલ બિહારી વાજપેયી હતા કે જેમણે ઉત્તર-પૂર્વના વિકાસ માટે અલગ મંત્રાલય બનાવ્યું હતું અને ફરી એક વખત ભાજપની સરકાર આવી હોવાથી દેશના સાગરકાંઠા પર, નદીઓ ઉપર જે માછીમારી ભાઈ-બહેનો રહે છે તેમનો વિકાસ કરવા માટે, તેમની ભલાઈ માટે માછીમારીના ક્ષેત્રથી જોડાયેલા લોકો માટે અલગ મંત્રાલય બનાવવાનો અમે નિર્ણય કર્યો હોવાથી તેમના વિકાસ અંગે વધુ ધ્યાન આપી શકાય. સાથીઓ, તેની સાથે સાથે દેશમાં એક અલગ વ્યવસ્થા એવી પણ કરવામાં આવી છે કે હવે કુદરતી આફતનો ભોગ બનવાની સ્થિતિમાં ખેડૂતોને ખેત ધિરાણમાંથી રાહતની મર્યાદા એક વર્ષથી વધારીને 3-5 વર્ષની કરવામાં આવી છે. આવું થવાના કારણે જ્યારે જ્યારે કુદરતી આફત આવે ત્યારે ખેડૂતે કોઈની પાસે કરજ લેવા જવું પડશે નહીં. તેમને સમય મળશે અને જો ખેડૂત આ ગાળા દરમિયાન કરજની ચૂકવણી કરી દેશે તો તેમને… એ પણ સાંભળો, જો આ કરજની ચૂકવણી કરશે તો તેમને વ્યાજના દરમાં પણ વધારાના 3 ટકાની રાહતનો લાભ મળશે. ભાઈઓ અને બહેનો, ગોરખપુર અને પૂર્વાંચલના દૂધ ઉત્પાદકો માટે આજે તો બેવડી ખુશીનો દિવસ છે, કારણ કે આજે જ દૈનિક 1 લાખ લીટર ક્ષમતા ધરાવતી નવી ડેરીનું લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું છે. તેનાથી લગભગ 50 હજાર દૂધ ઉત્પાદકોને સીધો લાભ મળશે અને સાથે સાથે લોકોને રોજગારીની હજારો તકો પણ પ્રાપ્ત થશે. ભાઈઓ અને બહેનો, પશુપાલકો માટે વધુ એક સારી ખબર છે. સાથીઓ, અમારી સરકારે પહેલી વખત દેશી ગાયો અને ભેંસોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગયા વર્ષે રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશનનો પ્રારંભ કર્યો હતો. આ વર્ષે તેનું વિસ્તરણ કરીને અમે આ કામધેનુ આયોગ સાથે જોડાયેલ તમામ કાયદાઓ અને નીતિઓની આ મિશન સમીક્ષા કરે અને દેશમાં વધુ દૂધનું ઉત્પાદન કઈ રીતે થઈ શકે તેનો ઉપાય પણ બતાવવાનું કામ કરશે. આ આયોગનું એક મહત્વનું કાર્ય ગૌમાતાના કલ્યાણનું છે. દેશભરમાં હાલમાં જે ગૌશાળાઓ છે અને જે ગૌસદન છે તેમની સાથે જોડાયેલી જાણકારી એકત્ર કરીને તેમની સમસ્યાઓ હલ કરવાનું પણ તે કામ કરશે. સાથીઓ, આ પ્રકારની એક બીજી મોટી યોજના છે. એ યોજના પણ મારા કિસાન ભાઈઓ અને બહેનો માટે પણ છે. હું સમગ્ર દેશના કિસાન ભાઈઓ અને બહેનોને વધુ એક યોજનાની વાત જણાવી રહ્યો છું. આ યોજના પણ તમને ઘણો બધો કેટલો લાભ કરી આપવાની છે તેનો અંદાજ બાંધો. અમે એક નવી યોજના લાવ્યા છીએ-કિસાન ઊર્જા સુરક્ષા અને ઉત્થાન અભિયાનને અમે આ સપ્તાહે મંજૂરી આપી દીધી છે. આ યોજના હેઠળ ખેડૂતોને 17 લાખથી વધુ સૂર્યની ગરમીથી ચાલનારા પંપની મદદ મળશે અને તેનાથી તેમને સિંચાઈમાં થતો ખર્ચ, વીજળીનો ખર્ચ, ડિઝલનો ખર્ચ જે કાંઈ થતો હશે તેમાંથી મુક્તિ મળશે. આ ઉપરાંત 10 લાખ સોલર પંપને વીજળીની ગ્રિડ સાથે જોડવામાં ખેડૂતોને મદદ કરવામાં આવશે. જેના કારણે તે મફતમાં સિંચાઈ કરી શકશે, પરંતુ સોલારથી જે વધુ વીજળી પેદા થશે, જરૂરિયાત કરતાં જો વધારાની વીજળી હશે તો તે વીજળી સરકારને વેચીને, વીજળી વેચીને કમાણી કરી શકશે. મારો કિસાન… આ પ્રકારે ખેડૂતોની ઉજ્જડ જમીન પર 500 કીલો વોટથી બે મેગા વોટ સુધી સોલાર પ્લાન્ટ લગાવી શકે તેવી યોજના છે. આ અન્ન દાતા છે તેને ઊર્જા દાતા બનાવવાનું અભિયાન અમે શરૂ કર્યું છે તેનો આ એક ભાગ છે. અને મને વિશ્વાસ છે કે ખેડૂત અન્ન દાતા તો છે જ, પણ હવે તે ઊર્જા દાતા પણ બનીને રહેશે. સાથીઓ, અમારી સરકાર આદિવાસી ભાઈ બહેનોની આવક વધારવા માટે પણ કટિબદ્ધ છે. અમારા આદિવાસી ખેડૂતોનું પણ ભલુ થાય એ માટે વન ધન યોજનાના માધ્યમથી એવું સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી રહ્યુ છે કે જંગલમાંથી જે કોઈ ઉપજ મેળવવામાં આવતી હોય તેની બહેતર કિંમત ખેડૂતોને મળી શકે તે માટે વન ધન કેન્દ્રો બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. જંગલોની ઉપજ પર સરકાર જે ટેકાનો ભાવ આપે છે તેમાં પણ વિતેલા સાડા ચાર વર્ષ દરમિયાન ત્રણ વખત વધારો કરવામા આવ્યો છે. ડિસેમ્બરમાં જ 23 ઉપજોનું સમર્થન મૂલ્ય વધારવામાં આવ્યું હતું અને એટલું જ નહીં, આ ગાળા દરમિયાન સરકાર મારફતે ટેકાના લઘુત્તમ ભાવના વ્યાપ હેઠળ આવતા પાકોની સંખ્યામાં પણ વૃદ્ધિ કરવામાં આવી છે. સાડા ચાર વર્ષ પહેલાં જંગલમાંથી મળનારી 10 ઉપજો પર લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ મળતા હતા. આદિવાસી ખેડૂતો માટે હવે એ સંખ્યા વધારીને લગભગ 50 જેટલી કરી દેવામાં આવી છે. મારા વ્હાલા ભાઈઓ અને બહેનો, સરકારે ખાસ કરીને જંગલમાં રહેનાર લોકો માટે વાંસ સાથે જોડાયેલ કાયદાઓમાં પણ મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે તમે તમારા ખેતરમાં પણ વાંસ ઉગાડી શકો છો અને તેને વેચીને આવક વધારી શકો છો. પહેલાં આવું શક્ય ન હતું, કારણ કે વાંસને વૃક્ષની શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યો હતો. ખેડૂત વાંસની ખેતી કરી શકે એટલું જ કામ અમે નથી કર્યું પરંતુ તેને વ્યાપક બજાર મળી રહે તેના માટે પણ કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે. સાથીઓ, ખેતીની સાથે સાથે ગામડાં અને ખેડૂતોની જરૂરિયાતો પર પણ સરકાર ધ્યાન આપી રહી છે. અહિંયા ગોરખપુરમાં ખાતરના કારખાનાનું કામ ઝડપભેર આગળ વધી રહ્યું છે. આ કારખાનું ફરી એક વખત શહેરની ઓળખ બનનાર છે અને તેનાથી ખેડૂતોને યોગ્ય પ્રમાણમાં યુરિયા તો મળી રહેશે જ, પણ સાથે-સાથે ખેડૂતોની પડતર પણ ઓછી થશે. ભાઈઓ અને બહેનો, પૂર્વાંચલમાં આજે જ્યાં આ સભા થઈ રહી છે તે સમગ્ર ક્ષેત્ર પરિવર્તનના એક અભૂતપૂર્વ ગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ઉદ્યોગ ધંધા હોય, કનેક્ટિવિટી હોય કે પછી આરોગ્યની સુવિધાઓમાં પણ ફેરફાર લાવવાનો સ્પષ્ટ અનુભવ થઈ રહ્યો છે. સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રે ઘણી વધારે પ્રગતિ થઈ છે. હાલમાં એક એવો અહેવાલ પણ આવ્યો છે કે તેમાં દર્શાવ્યા મુજબ એન્સેફલાઈટિસ્ટના કારણે આ વર્ષે અગાઉના વર્ષની તુલનામાં વધુ બાળકોનું જીવન બચાવવામાં સફળતા મળી છે. સાથીઓ, પૂર્વાંચલની આરોગ્યની સુવિધાઓને વધુ મજબૂત કરવા માટે આજે અનેક યોજનાઓનું લોકાર્પણ અને શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. બાબા રાઘવદાસ મેડિકલ કોલેજમાં 200 પથારી ધરાવતી સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલનું પણ આજે લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું છે. ગોરખપુર એઈમ્સનું ઓપીડી ભવન પણ આજે સેવા માટે સમર્પિત કરવામાં આવ્યું છે. આજથી અહિંયા દર્દીઓની તપાસ અને ઈલાજ શરૂ થઈ જશે. સાથીઓ, પૂર્વાંચલ… પૂર્વ ભારત સુવિધાઓ, ઉદ્યોગો અને રોજગારીનું એક મોટું કેન્દ્ર બનવા તરફ આગળ વધી રહયું છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને અહિંયાની કનેક્ટિવિટીને પણ વધુ આધુનિક બનાવી શકાય તેમ છે. ગોરખપુર કેન્ટ, કપ્તાન ગંજ, વાલ્મિકીનગર સેક્શનનું વીજળીકરણ થઈ ગયું છે. એટલા માટે હવે આ સેક્શનમાં વીજળીની ટ્રેન ચાલી શકશે. તેનાથી સમયની પણ બચત થશે અને પ્રદુષણ પણ ઓછુ થશે. એવી સ્થિતિમાં કે જ્યારે ભારતીય રેલવે પણ હવે સંપૂર્ણપણે વીજળીકરણ તરફ આગળ વધી રહી છે ત્યારે અહિંના જે ઈલેક્ટ્રિક લોકો શેડ છે તે વારાણસીની સાથે-સાથે અહિંયા પણ ઈલેક્ટ્રિક એન્જીન બનાવી શકશે. આના કારણે અહિંયા સીધી રોજગારી તો મળશે જ પણ સાથે-સાથે આસપાસના વિસ્તારોમાં અનેક પૂરક ઉદ્યોગો પણ સ્થપાશે. સાથીઓ, અમારી સરકારનો પ્રયાસ ગોરખપુર સહિતના પૂર્વાંચલમાં સ્વચ્છ બળતણ અને ગેસ આધારિત અર્થ વ્યવસ્થાને વિકસીત કરવાનો પણ છે. પ્રધાનમંત્રી ઊર્જા ગંગા યોજનાની પહેલાં જ અહિંયાના ખાતરના કારખાના અને ઘરોમાં પાઈપ લાઈન ધરાવતી ગેસ યોજનાઓનો લાભ મળી રહ્યો છે. આજે રૂ. 9 હજાર કરોડના ખર્ચે સ્થપાનાર વધુ એક ગેસ યોજનાનો શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. ભાઈઓ અને બહેનો, આ તમામ યોજનાઓ અને પરિયોજનાઓ સૌનો સાથ, સૌનો વિકાસનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ છે. વિતેલા સાડા ચાર વર્ષોમાં કેન્દ્ર સરકારે આ મૂળ મંત્રને અનુસરીને દેશમાં જનકલ્યાણ અને વિકાસની એક નવી ધારા શરૂ કરી છે. પછી ભલેને તે પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના હોય, ઉજ્જવલા યોજના હોય, સૌભાગ્ય યોજના હોય, આયુષમાન યોજના હોય. આવી તમામ યોજનાઓના લાભાર્થીઓની પસંદગી ખૂબ જલ્દીથી વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ વડે કરવામાં આવનાર છે. કોઈ વ્યક્તિ કોઈપણ જાતનો હોય, કોઈપણ વર્ગનો હોય, કોઈપણ સંપ્રદાયનો હોય, તેને અમારી સરકારની યોજનાઓનો લાભ મળવાનું નક્કી છે. કોઈના કહેવાથી નામ ઉમેરવાનું કે હટાવવાનું ષડયંત્ર હવે બંધ થઈ ચૂક્યું છે. આ ઉપરાંત હવે જનધન, આધાર અને મોબાઈલ જેવી આધુનિક વ્યવસ્થાઓના કારણે વચેટિયાઓ અને ગોલમાલ કરનારા લોકોને સિસ્ટમમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે અને આ એ જ કારણે દેશ અને દુનિયાના તમામ સર્વે બતાવે છે કે ભારત ખૂબ ઝડપથી ભીષણ ગરીબીની સ્થિતિમાંથી બહાર નીકળીને આગળ વધી રહ્યું છે. સાથીઓ, આવુ બધુ શા માટે થઈ રહ્યું છે… આ બધુ એટલા માટે થઈ રહ્યું છે, આટલા બધા કામ શા માટે થઈ રહ્યા છે અને શું કારણ છે. અરે મોદી કારણ નથી, કારણ તો તમે મારા ભાઈ બહેન છો, કે જેમણે મને વર્ષ 2014માં મારા દેશવાસીઓએ અને ઉત્તરપ્રદેશના મારા ભાઈ બહેનોએ એક મજબૂત સરકાર બનાવવા માટે એક જનાદેશ આપ્યો હતો તેના કારણે આ બધું થઈ રહ્યું છે. ગરીબોના હિત માટે સરકાર મોટા મોટા લોકોને, મોટા મોટા ભ્રષ્ટાચારીઓને એટલા માટે દૂર કરી શકી છે, કારણ કે આપ સૌએ અમને બહુમતિ આપી અને મને એવા નિર્ણયો લેવાની તાકાત મળી કે જે તમારા હિતમાં હોય. આવી તાકાત મારામાં ટકી રહે, તમારા એવા જ આશીર્વાદ મને મળતા રહે તે સાથે દેશના તમામ ખેડૂત ભાઈ બહેનોને આજની આ મહત્વપૂર્ણ યોજના મારફતે લોકાર્પણના સમયે માથું ઝૂકાવીને નમન કરૂં છું. તમને અભિનંદન આપું છું અને કિસાન સન્માન નિધિનો લાભ તમામ 12 કરોડ ખેડૂતોને શક્ય તેટલો જલ્દી મળી રહે તે માટે અને દરેક વર્ષે મળતો રહે તેવી આશા સાથે આજે વધુ એક વાર તમને ખૂબ-ખૂબ ધન્યવાદ પાઠવું છું. મારી સાથે બંને મૂઠ્ઠી બંધ કરીને જોરથી બોલો… ભારત માતાની જય, ભારત માતાની જય, ભારત માતાની જય, ભારત માતાની જય. ખૂબ-ખૂબ ધન્યવાદ.