સફાઇગીરી સમિટ એવોર્ડ્સ 2015 દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીનું સંબોધન

ઉપસ્થિત તમામ મહાનુભાવ, મારી શક્તિની ખૂબ જ ચર્ચા છે આજે. જોકે ગળું ખરાબ છે. અને ખરાબ એટલા માટે છે કે સવારથી હું નીકળ્યો છું, ઘણા ભાષણો કરીને આવ્યો છું. એનો થોડો તો પ્રભાવ રહેશે જ, કાલે સારું થઇ જશે. અરુણ જી એક વખત મને મળવા આવ્યા અને એમ જ કંઇક વાત નીકળી અમારા સ્વચ્છતાના સંબંધમાં, અને વાત વાતમાં મેં કંઇક વાતો તેમને જણાવી. જોકે હું હેરાન છું કે તેમણે દરેક વાતને લેટર અને સ્પિરિટમાં પકડ્યાં, તેમની પાછળ લાગી ગયા અને લોકોને પ્રેરિત કર્યા, લોકોને જોડ્યા. હું તેમના આ પ્રયાસ માટે તેમને હ્દયથી ખૂબ જ અભિનંદન કરું છું ધન્યવાદ કરું છું. જે મહાનુભવોને આજે એવોર્ડ મળ્યો છે, મને તેમને સન્માનિત કરવાની તક મળી છે. મને વિશ્વાસ છે કે તમે લોકોએ જે કામ કર્યું છે તે ઘણા લોકો માટે પ્રેરણાનું કારણ બનશે અને એ સિલસિલો ચાલતો જ રહેશે. તમારી સિદ્ધિ આગામી દિવસોમાં હજી ઘણા વધારે લોકોને આ કામ કરવાની પ્રેરણા આપશે અને એટલા માટે જ હું તમને અભિનંદન આપું છું, જોકે હું તમારી પાસેથી એ અપેક્ષા પણ રાખું છું કે જ્યાં પણ તક મળે, તમે લોકો આ વિષય દર્શાવો, તમારો અનુભવ શેર કરો, જે પ્રકારે તમે આ કામ કર્યું, કેવી રીતે અમલમાં લાવ્યા, કેવું પરિણામ મળ્યું, તે ખૂબ જ પ્રેરણાનું કામ કરવાનું છે. આજે તમામ કલાકાર મિત્રોએ રંગ જમાવ્યો છે, મારી પાસે તો એટલો સમય નથી, હું લાભ લઇ શક્યો નથી પરંતુ આ તમારું યોગદાન છે. દેશની યુવા પેઢીને કામ કરવા માટે પ્રેરિત કરશે. હું તમને સહુંને અભિનંદન પાઠવું છું કે તમે આ કામને માથે લીધું. હું જોઇ રહ્યો છું કે અ એક કાર્યક્રમ એવો છે, સ્વચ્છ ભારત, જેમાં લગભગ લગભગ તમામ લોકો મદદ કરે છે. વિશેષ કરીને મીડિયા, ખાસ કરીને ઇલેક્ટોનિક મીડિયાએ એક ચળવળ ચલાવી છે અને એ ચળવળમાં સરકારની સામે કંઇ જ નહોતું. લોકોને દેખાડતા હતા, તે કચરાપેટી છે, છતાં પણ તે કચરો બહાર ફેંકે છે. કેમેરાવાળા દર્શાવતા હતા, પછી તેને કેમેરાવાળા પકડતા હતા અને તે શરમ અનુભવતો હતો. બીજા લોકોને પણ લાગતું હતું કે, હાં કચરાપેટી છે તો આપણે કેમ નાંખતા નથી, સ્વચ્છતા મૂળ: સ્વભાવનો વિષય છે. એને એક વખત સ્વભાવ બની જાય તો પછી તમે ક્યારેય ગંદકી બર્દાસ્ત કરશો નહીં, ક્યારેય નહીં કરો. દુર્ભાગ્યથી આપણા દેશની અમુક વિશેષતાઓ છે. આપણે અહીં સમજમાં પર્સનલ હાઇજીન આ વિષયમાં ખૂબ જ મોટી જાગૃતતા રહી છે. જોકે સામાજિક હાઇજીનમાં ઉદાસિનતા છે. તમે જોયું હશે કે જૂના ઘરોમાં બુજુર્ગ હશે. તમે બહારથી આવશો તો કહેશે કે પહેલા પગ ધો, હાથ ધો, પછી ઘરમાં આવજો. જૂતા બહાર રાખીને આવો, અંદર ન આવો. તેમના મનમાં ધાર્મિક કારણો હતા, પરંતુ તે મૂળરૂપે એક પરંપરા છે. નાની વાત હશે કે હાથ ધો, ફલાણું ન કરો, પેલું ન કરો. આ પરિવારમાં જે જૂની પેઢીના લોકો હશે તેમના ઘરોમાં તમને ધ્યાનમાં આવ્યું હશે, શહેર હોય કે ગામ હોય પર્સનલ હાઇજીનમા ખૂબ જ મોટા જાગૃત સમાજને પણ મહત્વ આપવું જોઇએ. જો આપણે આ નહીં કરીએ, બીજું…દેશ આઝાદ થયા બાદ આપણા દેશમાં એક કમી રહી છે. કમી એ છે કે આઝાદીના આંદોલનના કારણે એક માહોલ બન્યો હતો જોકે સાથે-સાથ દિમાગમાં ફિટ થઇ ગયું હતું કે હવે અમારે કંઇ કરવું નથી, દેશ આઝાદ થઇ ગયો, હવે બધુ સરકાર કરશે અને એ એવું દિમાગમાં આવ્યું હતું કે ગામમાં એક નાનો ખાડો હોય, તો સમગ્ર ગામના નેતા લોકો મળીને એક જીપ ભાડે કરશે, 100 કિલોમીટર દૂર જિલ્લા મુખ્યાલય, રાજ્ય મુખ્યાલય પર જશે. અને એક આવેદનપત્ર આપશે કે અમારા ગામમાં અહીં એક ખાડો છે. હવે જે ભાડાના પૈસાથી જ આ ખાડો ભરી દેવાયો હોત તો કામ પણ થઇ ગયું હોત. જો આઝાદીના આંદોલન બાદ આ જુસ્સો હતો, એ આ બાજુ જો ફરી ગયો હોત તો કે જેમાં આપણે દેશ બનાવવાનો છે. હું વિશ્વાસથી કહું છું કે જે દેશમાં એટલી તાકાત છે. 1960 આવતા આવતા તો આ દેશને બનાવી દીધો હોત દેશના લોકોએ, જોકે બધુ ઉલટું થઇ ગયું, એ કરશે, એનું કામ છે, તે શું કરી રહ્યો છે, કેમ કરતો નથી, આ…આવશક્યતા છે અત્યારે સ્વચ્છ ભારત અભિયાનની પૂંજી શું છે, ચાવી શું છે. જો જે દિવસે લાગશે કે સરકારનો કાર્યક્રમ છે, એ ક્યારેય સફળ થશે નહીં. જે દિવસે લાગશે કે આ મોદીનો કાર્યક્રમ છે તો બિલકુલ નિષ્ફળ થઇ જશે. જો આ રાજકિય દળનો કાર્યક્રમ બને છે, આ સરકારનો કાર્યક્રમ બને છે, તો હું માનું છું કે આપણે એટલું નુકસાન કરીશું આ કામમાં કે જેની કલ્પના નથી કરી શકતા. આ તમામનો કાર્યક્રમ બનવો જોઇએ. પ્રધાનમંત્રીને પણ ક્યારેય કચરો ફેંકવાનો હક નથી. અને કોઇ નાના નાગરિકને પણ હક નથી, આ માહોલ જ્યાં સુધી બનશે નહીં, આપણે દેશને એવી સ્થિતિમાં લાવી શકીશું નહીં. હું જાણું છું આ જે મેં એક દિવસ લાલ કિલ્લા પરથી આ વિષયને પ્રસ્તુત કર્યો હતો, હું કંઇ વિચારીને કે કાગળ પર મોટો કાર્યક્રમ બનાવીને નહોતો ગયો અને મને એ જામતું પણ નથી, એ મારી આદત પણ નથી. મન થયું તો મેં કહી દીધું. જોકે એ વખતે મને અંદાજ આવી ગયો હતો. એક તરફ ભાષણ ચાલતું હતુ અને એક તરફ વિચારણા ચાલતી હતી કે આ મેં ખૂબ જ મોટું રિસ્ક લીધું છે. મારા વાળ ઉખાડી નાંખશે. પરંતુ આ રિસ્ક મેં લીધું છે. અમને મને લાગે છે કે ગાંધીજીથી મોટી પ્રેરણા બીજી કોઇ ન હોઇ શકે આ વિષય પર. ગાંધીજીની 150મી જયંતિ 2019માં છે. શું આપણે ગાંધીજીની એક ઇચ્છા પૂરી ન કરી શકીએ? ગાંધીજીએ આપણને શું નથી આપ્યું ? આજે આપણે જે કંઇ પણ છીએ તે મહાપુરુષના કારણે જ છીએ. અને આપણે કલ્પના પણ કરી શકતા નથી. એટલી મોટી માત્રામાં ચાલી પડ્યું છે. દેશ આઝાદ થયા બાદ મારી ભૂલ હોય તો મને માફ કરજો, જે લોકો મારી પાછળ ખૂબ જ બારીકાઇથી એનાલિસિસ કરે છે, તે લોકો…જોકે મારું માનવું છે કે દેશ આઝાદ થયાં બાદ સાંસદમાં ક્યારેય પણ સ્વચ્છતા અંગે ચર્ચા થઇ નથી. મારો આવો મત છે, જોકે છેલ્લા એક વર્ષમાં કોઇ સત્ર એવું નથી કે સ્વચ્છતા અંગે કોઇ ચર્ચા થઇ ન હોય. અમારી પીટાઇ પણ થઇ છે. કોઇ કલ્પના કરી શકે છે, આ મીડિયા…બાકી વેપાર તો છે જ, બિઝનેસ છે… ફક્ત બ્રેકિંગ ન્યૂઝ જ નથી, જાહેરાત વગર કાર્યક્રમ ચલાવ્યો. એ ક્યારેય વિચાર્યું હતું કે સફાઇ માટે આટલા બધા કલાકાર, આટલા બધા લોકો, આજે દિવસભર એક જ મંત્ર..,સફાઇ…સફાઇ..સફાઇ. આ પહેલા ક્યારેય થયું નહીં હોય. જો કોઇ પ્રમાણપત્ર એની સફળતાનું હશે તો એ છે કે મને જેટલા પણ લોકો મળે છે એમાંથી એક વાત મને સાંભળવા માટે મળે છે. કહે છે, મોદી જી, તમે મારું જીવન હરામ કરી દીધું છે, મેં પૂછ્યું શું થયું ? કહે છે મને પહેલા મસાલો ખાવાની આદત હતી, પરંતુ મારો પૌત્ર મને થૂંકવા દેતો નથી, તે મોદી મોદી કરે છે. હવે જે લોકો આ ક્ષેત્રમાં છે તેમને ખબર છે. એવું નથી કે મોદીએ આવીને સ્વચ્છતાનો વિષય લીધો છે. ઘણા લોકો જેમણે આ કામમાં જ પોતાનું જીવન ખપાવ્યું છે. કેટલાય ગાંધીયન લોકો છે, જીવન ખપાવી દીધું છે. તેમને બધાને સમજમાં આવે છે, આ વસ્તુનો કેટલો ફાયદો થશે. આપણે જોયું હશે કે આપણા દેશમાં બોરવેલમાં જો એક બાળક પડી જાય, હવે તો ટીવીવા‌ળા સમય કાઢતા નથી, જોકે પહેલા તો તમામ ટીવી કેમેરા ત્યાં જ જતા રહેતા હતા. હવે તે શ્વાસ લઇ રહ્યો છે. આંખો હલાવે છે, આર્મી થોડા સમયમાં પહોંચશે. નેતા લોકો આવ્યા છે, જોકે લોકો નેતા પર ગુસ્સો કાઢી રહ્યા છે. આ બધું તેમના સ્થાને રહેશે. લગભગ 24 કલાક અને જેટલો સમય નિકાળવામાં લાગતો હતો, અહીં પણ કોમેન્ટ્રી ચાલતી હતી. અને મેં જોયું હતું કે પરિવારોમાં માતાઓ ટીવી સામેથી ખસતી નહોતી. ખાવાનું પકવતી નહોતી અને રોવા લાગતી હતી કે બાળક જીવતો નીકળ્યો કે નહીં, બાળક જીવતો નીકળ્યો કે નહીં, આ સમગ્ર દેશમાં આપણને યાદ હશે આ દ્રશ્ય તમને. એક બાળક બોરવેલમાં મરી રહ્યો છે, કે મરવાની સંભાવના પેદા થઇ છે. દેશને બેચેન બનાવી દેતો હતો, જોકે આપણને શું ખબર છે કે ગંદકીના કારણે, ગંદા પાણીના કારણે, ગંદકીની વચ્ચે રહેવાના કારણે દરરોજ એક હજાર બાળકો મરે છે. હવે મને કહો કે આ સ્થિતિ આપણે ક્યાં સુધી ચાલવા દઇશું. એક ગરીબ પરિવારને ગંદકીના કારણે ફેલાયેલી બિમારીઓના કારણે સરારેશ સાત હજાર રૂપિયા ખર્ચવામાં આવે છે. જો એના જીવનમાં સાત હજાર રૂપિયા બચી જાય, મતલબ કે સરેરાશ મહિનાના 500 રૂપિયા બચી જશે. જો આપણે આ વિષયને એ રીતે જોઇએ તો આપણને ખબર પડશે કે આપણે ગંદકી કરવાનો કોઇ અધિકાર નથી. આ આપણી જવાબદારી છે અને આ કામ આ સરકાર નહીં, તે મ્યુનિસીપાલિટી કરે છે. એ વિવાદોથી જો દેશનો, સાચ્ચે ગાંધીજીને યાદ કરવા છે તો હું તમામને એ જ પ્રાર્થના કરીશ, શરૂઆતમાં જેણે જે ટીકા કરવી હતી તે કરી દીધી. જોડાઇ શકતા હતા તો જોડાયા, તો આપણે તેની મજાક ન ઉડાવીએ. મને યાદ છે કાશીમાં તમે આ અસ્સી ઘાટને જ એવોર્ડ આપ્યો હતો, ત્યાં એક પ્રભુ ઘાટ છે. એક નાગાલેન્ડની બાળકી જે કાશીમાં આવીને અભ્યાસ કરી રહી હતી. અને તેને એમાં મન લાગી ગયું, તે પ્રભુ ઘાટની સફાઇમાં લાગી ગઇ. ધીરે-ધીરે યુવાન લોકો પણ જોડાતા ગયા. તમે જઇને જો જો. પ્રભુ ઘાટ,…આ શું સફાઇ કરી છે, આ બાળકોએ. તમામ યુવાન લોકો છે.