પ્રવાસન, સંસ્કૃતિ અને રમત-ગમત વિભાગનાકેન્દ્રીય અને રાજ્ય/કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશના મંત્રીઓ અને સચિવોની રાષ્ટ્રીય પરિષદ ખાતે પ્રધાનમંત્રીના ઉદઘાટન સંબોધન (વીડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા)નો મૂળપાઠ

તમારામાંથી ઘણા લોકો એવા હશે કે જે કદાચ કચ્છની ધરતી ઉપર પહેલી વાર આવ્યા હશે અને કદાચ કચ્છ આવ્યા હશે તો પણ આટલા દૂર પાકિસ્તાનની સીમા ઉપર રણપ્રદેશમાં કોણ આવશે? પરંતુ આજે તમને ત્યાં જવાનો પણ મોકો મળ્યો. જે લોકો હિમાલયની પર્વતમાળામાંથી આવ્યા હશે તેમના માટે રણપ્રદેશ એક અલગ જ અનુભવ હશે. ઉત્તર પૂર્વમાં હરિયાળી ઝાડીઓની વચ્ચે જેણે જીવન પસાર કર્યું છે તેમના માટે રણપ્રદેશનો અનુભવ કંઈક અલગ જ હોય છે અને મને વિશ્વાસ છે કે આ પરિસરની પણ તમારી આ ચિંતન શિબિર પર હકારાત્મક અસર ઊભી થશે. સરકારમાં ખૂબ જરૂરી હોય છે કે આપણે સાથે મળીને આપણા કાર્યને સમજીએ, આપણા કાર્યની રચનાને સમજીએ. કઈ રીતે દુનિયા બદલાઈ રહી છે, તે બદલાઈ રહેલી દુનિયામાં આપણે લોકો ક્યાં ઊભા છીએ, ક્યાં પહોચવાનું છે, ક્યાં સુધી પહોંચી શકીએ છીએ. આ બધી વાતોનું સતત આપણે મૂલ્યાંકન કરતા રહેવું જોઈએ. દુર્ભાગ્યે સરકારોનો એક સ્વભાવ બની ગયો છે અને તે છે એકલા કામ કરવાનો. ક્યારેક ક્યારેક તો એક જ વિભાગની અંદર અંદર જ એકલાપણું હોય છે કે એક ટેબલ પર શું ચાલી રહ્યું છે તેની માહિતી બીજા ટેબલને ના મળે તેની ચિંતા હોય છે. એક વિભાગનો બીજા વિભાગ સાથે મેળ નથી હોતો અને તેના કારણે એક વિભાગ એક કાર્યક્રમ વિચારે છે તો બીજો વિભાગ તેનાથી સાવ ઊંધું વિચારે છે. ક્યારેક ક્યારેક તો નવાઈ લાગે છે કે અદાલતોની અંદર સરકારના જ બે વિભાગો સામ-સામે વકીલોને પૈસા આપીને લડાઈ લડે છે. હવે આ જે પરિસ્થિતિ છે, તે પરિસ્થિતિ કોઈ સ્વસ્થ પરિસ્થિતિ નથી, તેમાં પરિવર્તન આવવું જોઈએ અને પરિવર્તન લાવવાની રીત છે કે આપણે સાથે મળીને બેસીએ અને વિગતે એક વિશાળ દૃષ્ટિકોણ અંતર્ગત આપણી શું ભૂમિકા રહેશે, આપણા વિભાગની શું ભૂમિકા રહેશે, આપણે શું પરિણામ લાવી શકીએ છીએ, તેના વિષે વિચારીએ તો તે સારું રહેશે. કેટલાક વિભાગો હોય છે, આવા વિભાગો અલગ હોવા છતાં પણ સરખા મગજના હોય છે. એક બીજા સાથે તેમનો કોઈ ને કોઈ રીતે પનારો પડતો હોય છે. અહિંયા ખાસ કરીને તો જે ચાર મંત્રાલયના લોકો એકઠા થયા છે, એક રીતે આ તમામનો એક બીજા સાથે કોઈ ને કોઈ સંબંધ હોય છે અને એટલા માટે સારું એ રહેશે કે આપણે હળી-મળીને બેસીને આપણા અનુભવોને વહેંચીએ. જે વિશેષજ્ઞો છે તેમને સાંભળીએ. આપણી તકલીફોના ઉપાય માટે આપણે લોકોએ કેવા કેવા રસ્તા શોધ્યા છે, કેવા પ્રયોગો કર્યા છે, તેને સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ. જો આ ત્રણ દિવસ દરમિયાન જે ઔપચારિક સત્રોનું આયોજન થશે તેના સિવાય જેટલો સમય તમે એક બીજા સાથે ખૂલીને વાતચીત કરીને, ભોજન લેતી વખતે, આવતા જતા અને ટેન્ટ લાઈફમાં રહેવાનો તો કેટલાકને પહેલી જ વાર અવસર મળ્યો હશે. બની શકે કે અત્યારે કદાચ ગરમી લગતી હોય પણ સાંજ થતા જ ત્યાં ઠંડી વધારે થઈ જાય છે તો તે પણ.. આ મુશ્કેલીઓની વચ્ચે પણ સાથે જીવવાની એક મજા હોય છે તો અધિકૃત સત્રોના સિવાય પણ પોત-પોતાના રાજ્યોના અનુભવો પોતાના સાથીઓ સાથે વહેંચો, અન્ય રાજ્યોને પૂછો. આ એક રીતે આપણી બહુ મોટી અમાનત હશે કે જેને આપણે આગળ જતા આપણી નીતિઓમાં, આપણી વિકાસની યાત્રામાં આગળ વધારી શકીએ છીએ. કેટલાક કામ એવા હોય છે કે જેને વિભાગથી ઉપર ઊઠીને, કેન્દ્ર અને રાજ્યોથી ઉપર ઊઠીને આપણે કરવાના હોય છે. આજે જે ચાર વિભાગના લોકો ત્યાં એકઠા થયા છે તેમના કાર્યનો એક રીતે એવો સ્વભાવ છે કે જેના અંતર્ગત કાશ્મીરમાં બેઠેલા લોકોને જે નિર્ણય કરવો હશે અથવા કન્યાકુમારીમાં બેઠેલા લોકોને જે નિર્ણય કરવો હશે તેમાં કેન્દ્રીય વિચાર એક જ હશે. સંસાધનોના અનુસાર વધારે કે ઓછા હોય તે શક્ય છે. હવે જેમ હિન્દુસ્તાનની કઈ સરકાર હશે કે જે નહીં ઇચ્છતી હોય કે અમારા યુવાનો ખેલ-કૂદના વિશ્વમાં આગળ આવે. અર્થ એ થયો છે કે હિન્દુસ્તાનના બધા રાજ્યો ઈચ્છે છે. જો બધા રાજ્યો ઈચ્છે છે તો શું બધા રાજ્યો બેસીને વિચારી નથી શકતા કે આપણી પાસે જે આ ભૌગોલિક વિભાગો છે. આજે દુનિયાની સામે આપણે તાકાત સાથે કહીએ છીએ કે અમારા 800 મિલિયન 35 થી ઓછી વયના યુવાનોનો વર્ગ છે. હિન્દુસ્તાન યુવાન છે. 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના 65 ટકા લોકો છે. શું આપણી તમામ સરકારોનું, કેન્દ્ર હોય કે રાજ્ય હોય, આપણા લોકોની ફરજ નથી બનતી કે આપણે વિચારીએ કે જે દેશ પાસે આટલું યુવા ધન હોય, તે દેશ અને દુનિયાને શું શું આપી શકે છે. આપણે યુવાધનની શક્તિઓને કઈ રીતે ગતિમાન કરીએ. આપણી સરકારો એવી કઈ નીતિઓ બનાવે, કયા પ્રકારના રોડ મેપ તૈયાર કરે જેથી કરીને આપણી યુવા શક્તિનો મહત્તમ ઉપયોગ દેશ અને દુનિયામાં થઇ શકે. જો આપણે અત્યારથી, આમ તો આપણે પાછળની શતાબ્દીમાં આ વિષયોને ગંભીરતાપૂર્વક વિચારવાની જરૂર હતી પરંતુ હવે પણ જો આપણે શરૂઆત કરીએ તો બની શકે છે કે આપણે વસ્તુઓને ખૂબ જ સુખદ પરિણામ તરફ લઇ જઈ શકીએ તેમ છીએ. આપણો માનવ સંસાધન વિકાસ કેવો હશે. દુનિયાની સામે આપણી યુવા શક્તિની ઓળખ શું હશે. આપણી યુવા શક્તિને કઈ રીતે આપણે વાળવા માગીએ છીએ, કયા રૂપમાં ઢાળવા માગીએ છીએ, કયા રૂપમાં આગળ વધારવા માગીએ છીએ. જયારે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય ખેલ-કૂદની સ્પર્ધા હોય છે, કોઈ એવોર્ડ મળે છે તો ખુશી થાય છે. નથી મળતો તો લાગે છે કે ના ના આવતી વખતે વિચારવું જ પડશે. આપણે સૌએ વિદ્યાર્થી કાળમાં જોયું હશે. આપણા લોકોનો સ્વભાવ રહે છે કે પરીક્ષા આવે છે તો આપણે વિચારીએ છીએ કે બસ આવતા વર્ષે તો શાળા કોલેજ શરુ થતાની સાથે જ ભણવાનું ચાલુ કરી દેવું છે. ધીમે ધીમે પહેલું સત્ર જતું રહે છે. વેકેશનમાં ફરી નક્કી કરીએ છીએ કે આ વખતે તો વેકેશન પછી જેવી શાળાઓ ખુલશે, હું ભણવાનું ચાલુ કરી દઈશ. પછી ધીમે ધીમે પરીક્ષા આવી જાય છે તો વિચારીએ છીએ કે ના ના હવે તો રાત્રે મોડે મોડે સુધી જાગીને ભણવું છે. રાત્રે ઊંઘ આવે છે તો વિચારીએ છીએ કે સવારે વહેલા ઊઠીને વાંચવું છે. માતાને પણ કહી દઈએ છીએ કે મા જરા મને કાલે સવારે વહેલા ઊઠાડી દેજો મારે કાલે વાંચવાનું છે. આપણે આપણી જાતે જ આપણું ટાઈમ-ટેબલ બદલતા રહીએ છીએ અને પોતાની જાતને ગોઠવતા રહીએ છીએ. રસ્તાઓ શોધતા રહીએ છીએ. શું તે જરૂરી નથી કે જો ખેલ-કૂદની સ્પર્ધા માટે આપણે એક એવી સંગઠનાત્મક વ્યવસ્થા ઊભી કરીએ, સતત આપણા ખેલાડીઓને સ્પર્ધામાં જવાનો મોકો મળતો રહે. તે તાલુકા સ્તરની હોય, જિલ્લા સ્તરની હોય, શાળા-કોલેજ વચ્ચેની હોય, જયાં સુધી સતત ખેલ-કૂદની સ્પર્ધાઓ નહીં થાય, ત્યાં સુધી ખેલાડીઓ તૈયાર નથી થતા. આપણે માત્ર માળખું બનાવી દઈએ, માત્ર આટલું કરવાથી અનેક પરિવારો જાગૃત બનશે, કોઈ એકાદ ખેલાડી હશે કે જે પોતાનું જીવન જીવતો હશે અને લાગી જાય તો આગળ નીકળી જાય છે પણ જ્યાં સુધી દેશમાં એક માહોલ નથી બનાવતા તો ત્યાં સુધી આપણને સારા લોકો નથી મળતા. ક્રિકેટમાં આ બનેલું છે કેટલીક માત્રામાં. દરેક ગલી મહોલ્લામાં લોકો ક્રિકેટ રમે છે. નાની નાની રમતો ચાલતી રહે છે. તેમાંથી ખેલાડીઓ બહાર નીકળીને આવે છે અને તેનાથી એક બહુ મોટું તંત્ર ઊભું થઇ ગયું છે પણ આપણા દેશની પાસે ક્રિકેટ સિવાય પણ ઘણા કૌશલ્યો છે, સામર્થ્યવાન લોકો છે અને શારીરિક તંદુરસ્તીની સાથે સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય ખેલ જગતમાં ટેલેન્ટનું પણ એટલું જ મહત્વ હોય છે. તે નીતિ અને નિયમોની વચ્ચે પોતાની જાતને તૈયાર કરવાની હોય છે. આપણે જેટલી માત્રામાં આ બધી વાતો ઉપર વિચારીને કોઈ નિર્ણય કરી શકીએ છીએ, કોઈ યોજના બનાવી શકીએ છીએ, તમે જોજો પરિણામ મળવાનું શરુ થઇ જશે. દુનિયામાં રમત-ગમત એ સરકારી કાર્યક્રમ ઓછો છે અને સામાન્ય લોકો સાથે વધુ જોડાયેલો છે, કોર્પોરેટ હાઉસ તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે. એક એક રમત સાથે એક એક રાજ્ય પોતાની ઓળખ ઊભી કરીને તેનો ફાયદો ઊઠાવી શકે છે. શું આપણે ક્યારેય આપણા રાજ્યની અંદર કોઈ આકલન કર્યું કે એકાદ એવો જિલ્લો હશે કે જે ફૂટબોલમાં સારું રમતો હશે. એકાદ એવો જિલ્લો હશે કે જે વોલિબોલમાં સારું પ્રદર્શન કરતો હશે. એકાદ જિલ્લો હશે કે જે કદાચ તીરંદાજીમાં સારું કરશે. જ્યાં સુધી જિલ્લા સ્તરની આપણી ક્ષમતાઓનું આકલન નહીં કરીએ, આપણી પાસે ક્યાં, કયા પ્રકારનું માળખું છે, કઈ રમતની અંદર આપણી પાસે સારા કોચ છે અને તે ક્ષેત્રમાં કેવા કેવા આપણા નવયુવાનો તૈયાર થાય છે, તેની ઉપર જો આપણે જોર નહીં આપીએ, તો આપણે હિન્દુસ્તાનના દરેક ખૂણામાં લોકો દરેક પ્રકારની રમતો રમતા હશે તો પણ બની શકે કે આપણે ક્યાંય પણ કંઈ જ નહીં કરી શકીએ, તો એ જરુરી છે કે આપણે પરિવર્તન લાવીએ. આપણી યુવા શક્તિ રાષ્ટ્ર નિર્માણના કાર્યમાં કઈ રીતે ઉપયોગી સાબિત થશે. શું એ દિશામાં આપણે ક્યારેય વિચાર્યું છે. સારી ચર્ચા, સારી નેતૃત્વ શક્તિ, ગામડાઓની તકલીફો સમજવાનાતેમના પ્રયાસ, આપણી યુવા શક્તિનો ઉપયોગ કઈ રીતે થઇ શકે છે. આજે દેશમાં ડિજિટલ ક્રાંતિ ચાલી રહી છે. યુવા સમાજ ખૂબ ઝડપથી આ વસ્તુઓને ગ્રહણ કરવાનો સ્વભાવ ધરાવે છે. આપણા જેટલા યુવકો સાથે જોડાયેલી જેટલી વ્યવસ્થાઓ છે, સંગઠનો છે, સરકારી તંત્રો છે,આપણે આવા કામમાં તેમને લગાવી શકીએ છીએ. તમે જોયું હશે સ્વચ્છ ભારત અભિયાન. અનેક રાજ્યોના અનેક શહેરોના યુવા સંગઠનોએ પોતાની પહેલો વડે સ્વચ્છ ભારત અભિયાનને આટલી તાકાત આપી છે, આટલી પ્રતિષ્ઠા આપી છે તો તેમની એક સર્જનાત્મકતાને ગતિમાન કરવાનો, આગળ વધારવાનો એક ખૂબ સુંદર અવસર મળે છે. તમે જોયું હશે કે પાછળના કેટલાક દિવસોમાં કેટલાક રેલવે સ્ટેશનોને લોકોએ, સ્થાનિક કલાકાર યુવકોએ સાથે મળીને સુશોભિત કર્યા છે. હવે પહેલાના સમયના રેલવે સ્ટેશન અને આજે જ્યાં લોકો જોડાઈ ગયા. રેલવેએ કંઈ જ ખર્ચો નથી કર્યો. તે લોકો આવ્યા પોતાનો કલર-બલર લઈને અને તેમની પાસે ટેલેન્ટ પણ હતું અને તેમણે પોતાના રેલવે સ્ટેશનને પોતાના ગામની ઓળખ આપી દીધી, તો મુસાફરો આવે છે તો રેલવે સ્ટેશન આખું જોઇને જાય છે. આપણે આપણી યુવા શક્તિને સર્જનાત્મક કાર્યોમાં કેવી રીતે લગાવીએ, તેમના સામર્થ્યનો ઉપયોગ કઈ રીતે કરીએ, તે દિશામાં આપણે લોકોએ સતત વિચારતા રહેવું જોઈએ, તેના માટે નવી નવી યોજનાઓની રચના કરવી જોઈએ. આપણી પાસે