ઇન્ડિયા ગેટ ખાતે નેતાજીની હોલોગ્રામ પ્રતિમાના અનાવરણ પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ

આ ઐતિહાસિક કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત મંત્રી પરિષદના મારા સાથી શ્રી અમિત શાહ, શ્રી હરદિપ પુરી જી, મંત્રીમંડળના અન્ય સદસ્ય, આઇએનએના તમામ ટ્રસ્ટી, જ્યુરીના સદસ્ય, એનડીઆરએફ, કોસ્ટ ગાર્ડ અને આઇએમડીના ડાયરેક્ટર જનરલ, આપદા પ્રબંધન પુરસ્કારોના તમામ વિજેતા સાથી, અન્ય તમામ મહાનુભાવો તથા ભાઈઓ અને બહેનો, ભારતના માતાના વીર સપૂત નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝની 125મી જન્મજયંતી અવસરે સમગ્ર દેશ વતી હું આજે કોટિ કોટિ પ્રણામ કરું છું. આ દિવસ ઐતિહાસિક છે અને આ સમયગાળો, કાળખંડ પણ ઐતિહાસિક છે. અને આ સ્થળ જ્યાં આપણે સૌ એકત્રિત થયા છીએ તે પણ ઐતિહાસિક છે. ભારતની લોકશાહીનું પ્રતિક આપણી સંસદ પણ નજીકમાં જ છે, આપણી ક્રિયાશીલતા અને લોકનિષ્ઠાના પ્રતિક અનેક ભવન પણ આપણી સાથે નજીકમાં જ નજરે પડે છે. આપણા વીર શહીદોને સમર્પિત નેશનલ વોર મેમોરિયલ પણ નજીકમાં જ છે. આ તમામની છત્રછાયામાં આજે આપણે ઇન્ડિયા ગેટ ખાતે અમૃત મહોત્સવ મનાવી રહ્યા છીએ અને નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝને આદરપૂર્વત શ્રદ્ધાંજલિ અર્પી રહ્યા છીએ. નેતાજી સુભાષ જેમણે આપણને સ્વાધીન અને સંપ્રભુ ભારતનો ભરોસો અપાવ્યો હતો. જેમણે અત્યંત ગર્વ સાથે, ઉંચા આત્મવિશ્વાસ સાથે, એકદમ સાહસ સાથે અંગ્રેજી સત્તાની સામે કહ્યું હતું કે “હું સ્વતંત્રતાની ભીખ નહીં લઉં, હું સ્વતત્રતા હાંસલ કરીશ”. જેમણે ભારતની ધરતી પર પહેલી આઝાદ સરકારની સ્થાપના કરી હતી. આપણા એ નેતાજીની ભવ્ય પ્રતિમા આજે ડિજિટલ સ્વરૂપમાં ઇન્ડિયા ગેટની નજીકમાં સ્થાપિત થઈ રહી છે. ટૂંક સમયમાં જ આ હોલોગ્રામ પ્રતિમાને સ્થાને ગ્રેનાઇટની વિશાળ પ્રતિમા પણ સ્થપાશે. આ પ્રતિમા આઝાદીના મહાનાયક પ્રત્યે કૃતજ્ઞ રાષ્ટ્રની શ્રદ્ધાંજલિ છે. નેતાજી સુભાષની આ પ્રતિમા લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓને, આપણી પેઢીઓને રાષ્ટ્રીય કર્તવ્યનો બોધ આપશે, આવનારી પેઢીઓને અને વર્તમાન પેઢીને સતત પ્રેરણા આપતી રહેશે. સાથીઓ, ગયા વર્ષથી દેશે નેતાજીની જયંતીને પરાક્રમ દિવસ તરીકે ઉજવવાનું શરૂ કર્યું છે. આજે પરાક્રમ દિવસના અવસરે સુભાષચંદ્ર બોઝ આપદા પુરસ્કાર પણ એનાયત કરાયા છે. નેતાજીના જીવનમાંથી પ્રેરણા લઈને જ આ પુરસ્કારો એનાયત કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 2019થી 2022 સુધી, આ સમયના તમામ વિજેતાઓ, તમામ વ્યક્તિઓ, તમામ સંસ્થાઓને આજે સન્માનનો અવસર સાંપડ્યો છે. હું એ તમામને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન પાઠવું છું. સાથીઓ, આપણા દેશમાં આપદા પ્રબંધનને લઈને જે પ્રકારનું વલણ રહ્યું છે તેના ઉપર એક કહેવત એકદમ સચોટ બેસે છે – જ્યારે તરસ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવો. અને હું જે કાશી ક્ષેત્રમાંથી આવું છું ત્યાં તો અન્ય એક કહેવત પણ છે. તેઓ કહે છે કે ભોજ ઘડી કોહડા રોપે. એટલે કે જ્યારે ભોજનનો સમય થઈ ગયો ત્યારે કોહડાનું શાક ગાડવા લાગ્યા. એટલે કે જ્યારે આપત્તિ માથે આવી જાય ત્યારે તેમાંથી બચવાના ઉપાયો શોધવામાં આવે છે. આટલું જ નહીં પણ નવાઈ પમાડનારી અન્ય એક વ્યવસ્થા પણ હતી જેના વિશે ઘણા ઓછા લોકોને માહિતી હશે. આપણા દેશમાં ઘણા વર્ષોથી આપત્તિ, આપદાનો વિષય કૃષિ વિભાગ પાસે રહ્યો હતો. તેનું મૂળ કારણ એ હતું કે અતિવૃષ્ટિ, ઓલા પડવા જેવી પરિસ્થિતિ પેદા થતી હતી. તેનો સામનો કરવાની જવાબદારી, તેને લગતી બાબતો કૃષિ મંત્રાલય હેઠળ આવતી હતી. દેશમાં આપદા પ્રબંધન આવી જ રીતે ચાલતું હતું. પરંતુ 2001માં ગુજરાતમાં ભૂકંપ આવ્યા બાદ જે કાંઈ બન્યું તેણે દેશને નવેસરથી વિચારવા માટે મજબૂર કરી દીધો. હવે તેણે આપદા પ્રબંધનનો દૃષ્ટિકોણ બદલી નાખ્યો. અમે તમામ વિભાગો અને મંત્રાલયોને રાહત અને બચાવની કામગીરીમાં સાંકળી દીધા. એ વખતના જે અનુભવો હતા તેમાથી શીખીને જ 2003માં ગુજરાત સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ એક્ટની રચના કરવામાં આવી. આપત્તિનો સામનો કરવા માટે આ રીતે કાયદો બનાવનારું ગુજરાત એક પ્રકારે દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું. ત્યાર બાદ કેન્દ્ર સરકારે ગુજરાતના કાનૂનમાંથી સબક લઈને 2005માં સમગ્ર દેશમાં આવો જ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ એક્ટ બનાવ્યો. આ કાનૂન બાદ નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટીની રચનાનો માર્ગ મોકળો બન્યો. આ જ કાનુને કોરોના સામેની લડતમાં પણ દેશની ખૂબ મદદ કરી. સાથીઓ, ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટને અસરકારક બનાવવા માટે 2014 પછી અમારી સરકારે રાષ્ટ્રીય સ્તર પર ચારે તરફ કાર્ય કર્યુ છે. અમે રાહત, બચાવ અને પુનર્વસન પર ભાર આપવાની સાથે સાથે સુધારણા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. અમે એનડીઆરએફને મજબૂત કર્યું, તેનું આધુનિકીકરણ કર્યું અને દેશભરમાં તેનો વ્યાપ વધાર્યો. સ્પેસ ટેકનોલોજીથી લઈને પ્લાનિંગ અને મેનેજમેન્ટ સુધી શક્ય તેટલી સર્વશ્રેષ્ઠ કાર્યશૈલી અપનાવી. અમારા એનડીઆરએફના સાથી, તમામ રાજ્યોના એસડીઆરએફ અને સુરક્ષા દળોના જવાનો પોતાના જીવની બાજી લગાવીને એક એક જીવન બચાવે છે. આથી જ આજે આ પળે આ પ્રકારની જીવની બાજી લગાવનારા, અન્યના જીવન બચાવવા માટે ખુદનો જીવ જોખમમાં મૂકનારાઓ પછી તે એનડીઆરએફ હોય, એસડીઆરએફ હોય, આપણા સુરક્ષા દળોના સાથીઓ હોય, આ તમામે તમામ પ્રત્યે આજે આભાર પ્રગટ કરવાનો, તેમને સલામ કરવાનો આજે સમય છે. સાથીઓ. જો આપણે આપણી વ્યવસ્થાઓને મજબૂત કરીને ચાલીએ તો આપત્તિનો સામનો કરવાની ક્ષમતા દિવસે દિવસે વધતી જાય છે. હું આ જ કોરોનાકાળના એક બે વર્ષની વાત કરું તો આ મહામારી વચ્ચે દેશ સામે નવી આપત્તિઓ આવીને ઉભી રહી ગઈ. એક તરફ કોરોના સામે તો લડત આપી જ રહ્યા હતા. એવામાં અનેક સ્થળે ભૂકંપ આવ્યા, ઘણા સ્થળે પૂર આવ્યા, ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ સહિત પૂર્વીય ક્ષેત્રોમાં વાવાઝોડું આવ્યું, ગોવા, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને પશ્ચિમ કાંઠે પણ વાવાઝોડું આવ્યું, અગાઉ એક એક વાવાઝોડામાં સેંકડો લોકોના મોત થતા હતા પરંતુ આ વખતે આમ બન્યું નહીં. દેશે દરેક પડકારનો જવાબ એક નવી તાકાત સાથે આપ્યો, આ જ કારણસર આ આપત્તિમાં આપણે વધુમાં વધુ જીવન બચાવવામાં સક્ષમ રહ્યા. આજે મોટી મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સી, ભારતના આ સામર્થ્ય, ભારતમાં આવેલા આ પરિવર્તનની પ્રશંસા કરી રહી છે. આજે દેશમા એક એવી end-to-end cyclone response system છે જેમાં કેન્દ્ર, રાજ્ય, સ્થાનિક પ્રશાંસન અને તમામ એજન્સી એક સાથે મળીને કાર્ય કરી રહી છે. પૂર, દુકાળ, વાવાઝોડું આ તમામ આપત્તિ માટે ચેતવણી સિસ્ટમમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. ડિઝાસ્ટર રિસ્ક એનાલિસિસ માટે એડવાન્સ ટુલ્સ બનાવવામાં આવ્યા છે. રાજ્યોની મદદથી અલગ અલગ ક્ષેત્રો માટે ડિઝાસ્ટર રિસ્ક મેપ બનાવવામાં આવ્યા છે. તેનો લાભ તમામ રાજ્યોને, તમામ હિસ્સેદારોને મળી રહ્યો છે. અને સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે આજે ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ — આપદા પ્રબંધન આજે દેશમાં જનભાગીદારી અને જન વિશ્વાસનો વિષય બની ગયો છે. મને કહેવામાં આવ્યું છે કે એનડીએમએન આપદા મિત્ર સ્કીમ મારફતે યુવાનો આગળ આવી રહ્યા છે. આપદા મિત્રના રૂપમાં જવાબદારીઓ ઉઠાવી રહ્યા છે. એટલે કે જન ભાગીદારી વધી રહી છે. ક્યાંય કોઈ આફત આવે છે તો લોકો તેનો ભોગ બનતા નથી પણ તેઓ સ્વયંસેવક બનીને આપત્તિનો સામનો કરે છે. એટલે કે આપદા પ્રબંધન હવે એક સરકારી કામ માત્ર રહ્યું નથી પરંતુ તે ‘સૌના પ્રયાસ’નું એક મોડલ બની ગયું છે. સાથીઓ, જ્યારે હું સૌના પ્રયાસની વાત કરું છું તો તેમાં તમામ ક્ષેત્રમાં થઈ રહેલા પ્રયાસ, એક ધાર્મિક અભિગમ પણ સામેલ છે. આપત્તિ પ્રબંધનને પ્રાથમિકતા આપતા અમે આપણી શિક્ષણની સિસ્ટમમાં પણ ઘણા પરિવર્તન કર્યા છે. જે સિવિલ એન્જિનિયરિંગના કોર્સ હોય છે, આર્કિટેક્ચર સાથે સંકળાયેલા કોર્સ હોય છે, તેના પાઠ્યક્રમમાં ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટને સામેલ કર્યું, માળખાની રચના કેવી હોય તેની ઉપર વિષયોને સાંકળવા, આ તમામ કામો પ્રયાસરત છે. સરકારે ડેમોની નિષ્ફળતાની સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે ડેમ સેફ્ટી કાનૂનની પણ રચના કરી. સાથીઓ, દુનિયામાં જ્યારે પણ કોઈ આપત્તિ આવે છે ત્યારે તેમાં લોકોના મોત થયાની ચર્ચા થાય છે કે આટલા લોકોના મોત થયા કે આમ બન્યું, આટલા લોકોનું સ્થળાંતર કરાયું, આર્થિક નુકસાન પણ ઘણું થતું હોય છે. તેની પણ ચર્ચા થતી રહેતી હોય છે. પરંતુ આપત્તિમાં ઇન્ફ્ર્રાસ્ટ્રક્ચરનું નુકસાન થતું હોય છે તે કલ્પના બહાર હોય છે. તેથી જ એ અત્યંત જરૂરી છે કે આજના સમયમાં ઇન્ફ્ર્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ એવું હોવું જોઇએ જે હોનારતો સામે ટકી શકે. તેનો સામનો કરી શકે. ભારત આજે એ દિશામાં પણ ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે. જે ક્ષેત્રમાં ભૂકંપ, પૂર અને વાવાઝોડાનું જોખમ વધારે રહે છે ત્યાં પીએમ આવાસ યોજના હેઠળ બનતા મકાનોમાં પણ આ બાબતનું ધ્યાન રાખવામાં આવી રહ્યું છે. ઉત્તરાખંડમાં ચાર ધામ મહા પરિયોજનાનું કામ ચાલી રહ્યું છે તેમાં પણ આપદા પ્રબંધનનું ધ્યાન રાખવામાં આવી રહ્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં જે નવા એક્સપ્રેસ વે બની રહ્યા છે તેમાં પણ આપદા પ્રબંધન સાથે સંકળાયેલી નાની નાની બાબતોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં આ એક્સપ્રેસ વે વિમાન ઉતારવામાં કામમાં આવી શકે તેની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ જ તો નવા ભારતનું વિઝન છે, નવા ભારતની વિચારવાની સ્ટાઇલ છે. સાથીઓ,