પશ્ચિમ બંગાળમાં શાંતિનિકેતન ખાતે બાંગ્લાદેશ ભવનના ઉદઘાટન પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનનો અંશો

મિત્ર રાષ્ટ્ર બાંગ્લાદેશના પ્રધાનમંત્રી શેખ હસીનાજી, સન્માનનીય અતિથિગણ, મુખ્યમંત્રીજી, ગવર્નર સાહેબ, સાથીઓ. બાંગ્લાદેશ ભવન એ ભારત અને બાંગ્લાદેશના સાંસ્કૃતિક બંધુત્વનું પ્રતીક છે. આ ભવન બંને દેશોના કરોડો લોકોની વચ્ચે કળા, ભાષા, સંસ્કૃતિ, શિક્ષણ, પારિવારિક સંબંધો અને અત્યાચારની વિરૂદ્ધના આકરા સંઘર્ષોને મજબૂત કરનારા સંબંધોનું પણ પ્રતીક છે. આ ભવનના નિર્માણ માટે શેખ હસીનાજીનો તથા બાંગ્લાદેશની પ્રજાનો ખૂબ-ખૂબ આભાર માનું છું. ગુરુદેવ ટાગોર, કે જેઓ ભારત અને બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રીય ગાનના રચયિતા છે, તેમની કર્મભૂમિ પર રમઝાનના આ પવિત્ર મહિનામાં આ ભવનનું ઉદઘાટન કરવું તે અત્યંત આનંદનો અવસર છે. સાથીઓ, આ વિશ્વવિદ્યાલય અને આ પવિત્ર ભૂમિનો ઇતિહાસ બાંગ્લાદેશની સ્વતંત્રતા, ભારતની સ્વતંત્રતા અને ઉપનિવેશકાળમાં બંગાળના વિભાજન કરતાં પણ જૂનો છે. આ આપણા એ મજબૂત વારસાનું પ્રતીક છે જેને ન તો અંગ્રેજ અલગ કરી શક્યા કે ન તો વિભાજનનું રાજકારણ અલગ કરી શક્યું. આ મજબૂત વારસામાં ગંગાસાગરની અગણિત લહેરો બંને દેશના છેડાને સમાનરૂપે સ્પર્શે છે. આપણી સમાનતાઓ આપણા સંબંધોના મજબૂત સૂત્રો છે. બંગબંધુ શેખ મુજીબુર રહેમાનને જેટલું સન્માન બાંગ્લાદેશમાં મળે છે એટલું જ હિન્દુસ્તાનની ધરતી પર પણ મળે છે. સ્વામી વિવેકાનંદ, નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ અને મહાત્મા ગાંધી માટે જે ભાવના ભારતમાં છે તેવી જ ભાવના બાંગ્લાદેશમાં પણ જોવા મળે છે. વિશ્વ કવિ ટાગોરની રચનાઓ અને ગીત બાંગ્લાદેશના ગામડે ગામડામાં ગુંજે છે તો કાઝી નઝરૂલ ઇસ્લામજીની રચનાઓ અહીં પશ્ચિમ બંગાળની ગલીઓમાં સાંભળવા મળે છે. બાંગ્લાદેશની ઘણી નામાંકિત હસ્તીઓનાં નામ આ વિશ્વવિદ્યાલય સાથે સંકળાયેલા છે. તેમાં રિઝવાના ચૌધરી બનન્યા, અદિતી મોહસિન, લિલી ઇસ્લામ, લીના તપોશી, શર્મીલા બેનરજી અને નિસ્સાર હુસૈન જેવી હસ્તીઓનો સમાવેશ થાય છે. ગુરુદેવ રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની દૂરદૃષ્ટિનું પરિણામ આ સંસ્થા આપણી રાજકીય મર્યાદાઓ અને બંધનોથી મુક્ત છે. ગુરુદેવ ખુદ એક સ્વતંત્ર વિચારની વ્યક્તિ હતા. જેમને કોઈ સરહદનું બંધન બાંધી શક્યું ન હતું. તેઓ જેટલા ભારતના છે એટલા જ બાંગ્લાદેશના છે. ગગન હલકારા અને લાલન ફ઼કીરના બંગાળી લોક સંગીતથી તેમનો પરિચય બાંગ્લાદેશની ધરતી પર પણ થયો હતો. આમાર શોનાર બાંગ્લાની ધૂન માટે તેમને ગગન હલકારાથી પ્રેરણા મળી હતી. બૌલ સંગીતનો પ્રભાવ રવિન્દ્ર સંગીતમાં સ્પષ્ટ સાંભળવા મળે છે. ખુદ બંગબંધુ પણ ગુરુદેવના વિચારો અને તેમની કલાના મોટા પ્રશંસક હતા. આ ટાગોરના વૈશ્વિક માનવતાવાદનો જ વિચાર હતો જેણે બંગબંધુ શેખ મુજીબુર રહેમાનને પ્રભાવિત કર્યા હતા. ગુરુદેવનું શોનાર બાંગ્લા બંગબંધુના મંત્રમુગ્ધ કરી દેનારા ભાષણોનો મુખ્ય ભાગ હતો. ટાગોરના વૈશ્વિક માનવતાવાદ વિચાર જ આપણા માટે પ્રેરણા છે. અમે પોતાના શબ્દોમાં તેને સૌનો સાથ સૌનો વિકાસનાં મૂળમંત્રમાં પરિલક્ષિત કર્યાં છે. સાથીઓ, આવનારી પેઢી, પછી તે બાંગ્લાદેશની હોય કે ભારતની હોય, આ સમૃદ્ધ પરંપરાઓ, આ મહાન આત્માઓ વિશે જાણે અને સમજે તેના માટે આપણે સૌએ મળીને પ્રયાસ કરતા રહેવું પડશે. અમારી સરકારના તમામ સંબંધિત ઘટકો જેમને ભારતનું ઉચ્ચ આયોગ અને અન્ય સંગઠનો તથા વ્યક્તિ, ભારતીય સાંસ્કૃતિક સંબંધ પરિષદ આ કાર્યમાં લાગેલા છે. આજે જે રીતે અહીં બાંગ્લાદેશ ભવનનું લોકાર્પણ થઈ રહ્યું છે તેવી જ રીતે બાંગ્લાદેશના કુશ્તિયા જિલ્લામાં ગુરુદેવ ટાગોરના નિવાસ કુઠીવાડી માટે સમારકામની જવાબદારી અમે લીધી છે. સાથીઓ, આ અમૂલ્ય વારસો અને રવિન્દ્ર સંગીતની મધુરતાએ આપણા સંબંધોમાં અમૃતનું સિંચન કર્યું છે અને આપણને સુખ-દુઃખના એક સૂત્રમાં પરોવી લીધા છે. આ જ કારણ છે કે બાંગ્લાદેશની મુક્તિ માટે સંઘર્ષ ભલે સરહદની પેલે પાર થયો હોય પરંતુ પ્રેરણાના બીજ આ ધરતી પર રોપાયા છે. અત્યાચારી સત્તાએ પોતાના સ્વાર્થ માટે ઘા ભલે બાંગ્લાદેશના લોકોને માર્યા હોય પરંતુ પીડા તો આ બાજુએ અનુભવાઇ છે. આ જ કારણ છે કે જ્યારે બંગબંધુએ મુક્તિનું બ્યુગલ ફૂ્ંક્યું ત્યારે કરોડો ભારતવાસીઓની ભાવનાઓ આ ઝુંબશમાં આપોઆપ જોડાઈ ગઈ હતી. અત્યાચાર અને આંતકની વિરુદ્ધમાં અમારો મક્કમ સંકલ્પ અને તેનો ઇતિહાસ આ ભવન મારફતે ભાવિ પેઢીને પ્રેરણા આપતો રહેશે. સાથીઓ, મને યાદ છે કે ગયા વર્ષે એ સમયે કેટલું ભાવુક વાતાવરણ બની ગયું હતું જ્યારે દિલ્હીમાં ભારતીય સૈનિકોને બાંગ્લાદેશે સન્માનિત કર્યા હતા. એ સન્માન બાંગ્લાદેશને મુક્તિ અપાવવામાં પોતાનું બલિદાન આપી દેનારા એ 1661 ભારતીય જવાનોનું એકલાનું જ ન હતું પરંતુ એ કરોડો ભાવનાઓનું પણ હતું જે આ સમગ્ર લડતમાં બાંગ્લાદેશના એક-એક યોદ્ધાઓ સાથે જોડાયેલી હતી. આમ ભાગ્યે જ બને છે જ્યારે કોઈ પડોશી દેશ એકબીજાના સૈનિકોને આ પ્રકારનું સન્માન આપે છે. સાથીઓ, છેલ્લા કેટલાક વર્ષથી ભારત અને બાંગ્લાદેશના સંબંધોનો સોનેરી અધ્યાય લખાઈ રહ્યો છે. જમીની સરહદ કે સમુદ્રી સરહદ જેવા જટિલ દ્વિપક્ષીય વિષય જેને ઉકેલવો કોઈ કારણસર લગભગ અશક્ય માનવામાં આવી રહ્યો હતો તે હવે ઉકેલાઈ ગયો છે. તે માર્ગ હોય, રેલવે હોય કે જળમાર્ગ હોય અથવા તો દરિયાઇ પરિવહન હોય અમે કનેક્ટિવિટીના ક્ષેત્રમાં પણ આગળ વધી રહ્યા છીએ. 1965થી બંધ થઈ ગયેલા આ જોડાણનાં માર્ગો ફરી ઝડપથી ખૂલી રહ્યા છે અને કનેક્ટિવિટીના નવા માર્ગો પણ વિકસીત થઈ રહ્યા છે. ગયા વર્ષે કોલકાતાથી ખુલના વચ્ચે વાતાનુકૂલિત રેલવે સેવાનો પ્રારંભ થયો હતો. તેને અમે બંધનનું નામ આપ્યું એટલે કે મિત્રતા અને બંધનના માર્ગે અમે સંબંધોને આગળ ધપાવ્યા છે. ભારતથી બાંગ્લાદેશ સુધી વિજળીનો પુરવઠો નિરંતર વહેતો રહ્યો છે. અત્યારે તે 600 મેગાવોટ છે. આ વર્ષે તેને વધારીને 1100 મેગાવોટ કરવાનો અમારો લક્ષ્યાંક છે. ભારતના પૂર્વીય રાજ્યોમાં ઇન્ટરનેટનું એક જોડાણ બાંગ્લાદેશથી પણ આવી રહ્યું છે. બાંગ્લાદેશના વિકાસ માટે જે પ્રાથમિકતા પ્રધાનમંત્રી શેખ હસીનાએ પસંદ કરી છે તેમાં મદદ માટે ભારતે આઠ બિલિયન ડોલરની જોગવાઈ કરી છે. તેના અમલીકરણમાં સારી પ્રગતિ સાધવામાં આવી છે, પ્રોજેક્ટ બની ગયો છે અને કેટલાક માટે તો ક્રેડિટ પણ આપી દેવામાં આવી છે. બાંગ્લાદેશ સ્પેસ ટેકનોલોજીમાં પણ આગળ વધી રહ્યું છે. તાજેતરમાં જ બાંગ્લાદેશે પોતાનો પ્રથમ સેટેલાઇટ બંગબંધુ પ્રક્ષેપિત કર્યું. તેના માટે પણ પ્રધાનમંત્રીજી અને બાંગ્લાદેશના નાગરિકોને ખૂબ-ખૂબ અભિનંદન. આજે ભારતમાં અમે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ ગરીબોનું જીવન ધોરણ સુધારવા માટે અને પ્રણાલીમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે કરી રહ્યા છીએ. મને વિશ્વાસ છે કે ભવિષ્યમાં સ્પેસ ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં પણ આપણા બંને દેશો વચ્ચે સહયોગના નવા દ્વાર ખૂલી જશે. મને આનંદ છે કે પ્રધાનમંત્રી શેખ હસીનાજી અને અમારી વચ્ચે સતત સંપર્કથી બંને દેશો વચ્ચેના સહયોગને વધુ ઊર્જા મળી રહી છે. તેઓ ગયા વર્ષે જ ભારત આવ્યા હતા અને આ કાર્યક્રમમાં પણ તેમની ખુદની હાજરી આ કાર્યક્રમની ગરિમાને વધારી રહી છે. સાથીઓ, આપણી આશાઓ અને અપેક્ષાઓ જેટલી સમાન છે એટલા જ આપણા પડકારો સમાન છે. આપણી સામે જળવાયુ પરિવર્તનની સમસ્યા છે. પરંતુ જો તપતો સૂરજ આપમા માટે પડકાર લાવનારો છે તો તે માટેની તકો પણ તેના પ્રકાશથી જ પેદા થાય છે. પ્રધાનમંત્રી શેખ હસીનાએ 2021 સુધીમાં બાંગ્લાદેશ માટે તમામને વીજળીનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે અને અહીં ભારતમાં અમે આવતા વર્ષ સુધીમાં દેશના દરેક ઘરમાં વિજળી પહોંચાડવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. અમે દેશના તમામ ગામડાઓ સુધી વીજળી પહોંચાડવાનો લક્ષ્યાંક તો અગાઉથી જ પૂરો કરી ચૂક્યા છીએ. આપણા સંકલ્પો સમાન છે અને તેને સિદ્ધ કરવા માટેના માર્ગ પણ એક જેવા જ છે. સાથીઓ, ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન માટે પહેલ કરી હતી. દુનિયાના ઘણા દેશો આ જોડાણનો હિસ્સો બની ચૂક્યા છે. આ જોડાણ દુનિયાભરમાં સૌર શક્તિની ક્ષમતાની જોશે અને અલગ અલગ દેશોમાંથી ફંડની એક નવી વ્યવસ્થા પણ તૈયાર કરશે. મને ખુશી છે કે બાંગ્લાદેશ પણ સૌર જોડાણનો એક હિસ્સો છે. આ વર્ષે માર્ચમાં દિલ્હીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધનનું એક શિખર સંમેલન મળ્યું હતું. અમને ઘણી ખુશી છે કે બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રપતિ એ બેઠકમાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ બાબત જ પુરવાર કરી દે છે કે સરહદની બંને તરફ પડકારોને તકમાં ફેરવવા માટે સહકારની ભાવના કેટલી પ્રબળ છે. ગયા મહિને બાંગ્લાદેશમાં 100 સભ્યોનું એક પ્રતિનિધિમંડળ મળ્યું હતું. મને જાણવા મળ્યું કે તેમની અપેક્ષાઓ, આકાંક્ષાઓ, સ્વપ્નો ભારતના યુવાનોની આકાંક્ષાઓ અને સ્વપ્ન જેવા જ છે અને બંને દેશના વિકાસ માટે અમારા યુવાનોના સપનાઓને સાકર કરવા માટે અમે સાથે મળીને કાર્ય કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ. આજે જ્યારે પ્રધાનમંત્રી શેખ હસીનાની આગેવાની હેઠળ બાંગ્લાદેશ વિકાસના નવા માર્ગે આગળ નીકળી ગયું છે. આજે જ્યારે બાંગ્લાદેશે આર્થિક વિકાસનું સ્તર પ્રાપ્ત કરવા માટે તમામ માપદંડ પૂરા કરી લીધા છે તો જેટલો ગર્વ બાંગ્લાદેશને છે એટલો જ ગર્વ સમગ્ર ભારતને પણ છે. બાંગ્લાદેશે પોતાના સામાજિક ક્ષેત્રમાં જે રીતે પ્રગતિ કરી છે, ગરીબોનું જીવન સરળ બનાવવાનું કાર્ય કર્યું છે ત્યારે હું માનું છું કે તેઓ અમને ભારતના લોકોને પણ પ્રેરણા આપી શકે છે. તેમણે અદભુત કાર્ય કર્યું છે. સાથીઓ, આજે ભારત અને બાંગ્લાદેશની વિકાસયાત્રાના સૂત્રો એક સુંદર હારની માફક એકબીજામાં ગુંથાઈ રહ્યા છે. દુનિયાના કેટલાક ભાગોમાં જે રીતે અનિશ્ચિતતાનો માહોલ બન્યો છે વિશ્વમાં પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. પરંતુ છેલ્લા થોડા વર્ષમાં એક ધ્રુવ સત્ય આપણી સામે આવ્યું છે અને તે છે પ્રગતિ અને સમૃદ્ધિ માટે, શાંતિ અને સ્થિરતા માટે, સુખ અને સદભાવ માટે, ભારત અને બાંગ્લાદેશની મિત્રતા અને આપણો સહકાર. આ સહકારનો વિકાસ માત્ર દ્વિપક્ષિય સ્તર પર જ નથી થયો. બિમસ્ટેક (