Wpływ lokalnych ośrodków promocji zdrowia na świadomość i zachowania zdrowotne młodzieży szkolnej Wprowadzenie: Na zdrowie człowieka wpływają: styl życia, środowisko, czynniki genetyczne i sprawność systemu opieki zdrowotnej. Poprzez modyfikację stylu życia, można najskuteczniej wpływać na długość i jakość życia. Edukacja zdrowotna młodzieży prowadzona przez wykwalifikowane kadry, może wpłynąć na zmianę zachowań prozdrowotnych. Powoływanie lokalnych Ośrodków Promocji Zdrowia (OPZ) było zgodne ze Strategią Polityki Zdrowotnej Województwa Śląskiego na lata 2000-2015 i miało na celu podniesienie świadomości prozdrowotnej, a w następstwie tego podejmowanie zdrowego stylu życia przez społeczeństwo. OPZ nie doczekały się obiektywnej oceny swojego działania.Cel pracy. Celem pracy jest ocena skuteczności oddziaływania ośrodków promocji zdrowia w Bytomiu i Częstochowie na młodzież uczącą się w różnych rodzajach szkół średnich.Materiał i metodyka: Po dwuletnim okresie (2003-2005) oddziaływania OPZ na młodzież poddano ocenie wiedzę i zachowania prozdrowotne uczniów Liceum ogólnokształcącego i Szkół zawodowych w Bytomiu i Częstochowie w następujących obszarach tematycznych: znajomość czynników wpływających na zdrowie, ocena stanu własnego zdrowia, odżywianie, używki, czas wolny i aktywność fizyczna, właściwa budowa ciała, prewencja wad postawy, higiena narządów zmysłów, pierwsza pomoc przedmedyczna, profilaktyka nowotworowa. Przebadano 671 uczniów drugich klas czterech liceów ogólnokształcących (LO) i czterech średnich szkół zawodowych (SZ). Po dwie spośród nich, przez dwa lata były pod wpływem oddziaływania OPZ. Wyniki: Młodzież licealna różniła się od młodzieży szkół zawodowych większym odsetkiem dziewcząt, lepszym wykształceniem rodziców oraz większym odsetkiem osób zamieszkujących w mieście, gdzie znajdowała się szkoła. Uczniowie liceów ogólnokształcących w porównaniu do młodzieży średnich szkół zawodowych charakteryzowali się większą wiedzą na temat stanu swojego zdrowia i zdrowego stylu życia (średni odsetek odpowiedzi pozytywnych wynosił odpowiednio 62,9 š 3,6 vs 46,6 š 3,2% - p=0,002), a także nieco częściej prezentowali pozytywne zachowania zdrowotne (66 š 4,5 vs 53,3 š 4,6% - p=0,055). W odróżnieniu od uczniów LO, gdzie nie stwierdza się wpływu ośrodka promującego zdrowie na świadomość prozdrowotną (66 š 3,7 vs 62,9 š 3,6% - NS), młodzież SZ będąca pod jego wpływem, korzystnie różni się od swych rówieśników, nie będących w zasięgu jego działania (55,7 š 3,1 vs 46,6 š 3,2% - p=0,046). W przeciwieństwie do młodzieży licealnej, gdzie nie stwierdzono znamiennego wpływu, uczniowie średnich szkół zawodowych będący w obszarze działania OPZ, prezentują zachowania prozdrowotne w większym stopniu niż ich – nie podlegający jego wpływom – odpowiednicy (66,8 š 4,8 vs 53,3 š 4,6% - p=0,048), dorównując uczniom LO. Korzystny wpływ lokalnych ośrodków promujących zdrowie na młodzież był zróżnicowany w zależności od badanego obszaru tematycznego. Zarówno wśród młodzieży szkół licealnych jak i średnich szkół zawodowych, korzystny wpływ OPZ na świadomość i zachowania prozdrowotne odnotowano w obszarach tematycznych: "czynniki wpływające na zdrowie", "czas wolny i aktywność fizyczna", "pierwsza pomoc przedmedyczna" oraz "profilaktyka nowotworowa". Wnioski: 1. Wiedza na temat zdrowego stylu życia, a także zachowania prozdrowotne młodzieży średnich szkół zawodowych w sposób istotny odbiegają od poziomu prezentowanego przez młodzież szkół licealnych. 2. Ośrodki promujące zdrowie wpływają korzystnie na świadomość prozdrowotną i zachowania prozdrowotne przede wszystkim młodzieży średnich szkół zawodowych.

Dziedziny: nauki medyczne i o zdrowiu, nauki o zdrowiu