PL-MTEB/plsc-hierarchical-clustering-p2p huggingface dataset:
Dorobek historiograficzny Jerzego Gołębiowskiego (1943–2010). Zestawienie bibliograficzne za lata 1970–2011 ze wstępem Celem niniejszej pracy jest przedstawienie zestawienia bibliograficznego obejmującego dorobek pisarski krakowskiego historyka Jerzego Gołębiowskiego, który w swych badaniach umiejętnie łączył metody i tematykę dziejów ekonomicznych oraz społeczno-politycznych. Prof. zw. dr hab. Jerzy Gołębiowski (1943–2010) był historykiem specjalizującym się w dziejach gospodarczych Polski w okresie najnowszym, ze szczególnym uwzględnieniem dwudziestolecia międzywojennego. W swojej pracy badawczej najwięcej uwagi poświęcił zagadnieniom, takim jak stosunki własnościowe i procesy uprzemysłowienia w gospodarce Polski międzywojennej a także przemiany społeczno-cywilizacyjne w Polsce I połowy ubiegłego stulecia. Pochodzący z Kielc, swoje życie zawodowe związał z krakowską Wyższą Szkołą Pedagogiczną (później Akademią, a obecnie Uniwersytetem Pedagogicznym) im. Komisji Edukacji Narodowej, przechodząc w jej murach wszystkie stopnie akademickiego wtajemniczenia, od studenta począwszy, aż na profesorze zwyczajnym skończywszy. Miał też znaczące sukcesy dydaktyczne, był promotorem ponad trzystu prac magisterskich, czterech doktorskich, recenzentem w przewodach doktorskich i habilitacyjnych. Warto zaznaczyć, że przedkładając jakość piśmiennictwa historycznego nad ilość, pozostał konsekwentnie wierny tej zasadzie, czego dowodzi poniższy wykaz publikacji.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Działania admirała Michiela de Ruytera w drugiej wojnie północnej – zdobycie Nyborga Admirał Michiel Adriaenszoon de Ruyter (1607–1676), jeden z najwybitniejszych dowódców epoki żagla, nazywany „holenderskim Nelsonem”. Zasłynął z działań na Morzu Północnym, prowadzonych podczas drugiej (1665–1667) oraz trzeciej (1672–1674) wojny angielsko-holenderskiej, podczas których odnosił swoje największe zwycięstwa. Udział w drugiej wojnie północnej i zdobycie Nyborga to jeden z epizodów w jego długiej i niezwykle urozmaiconej karierze morskiej. Godzien jest uwagi, ponieważ pokazuje kunszt taktyczny i znakomity zmysł planowania działań na morzu admirała De Ruytera w okresie, kiedy nie był jeszcze głównodowodzącym holenderską flotą wojenną. Zaangażowanie dyplomatyczne Holendrów oraz liczebność floty wystawionej do działań w tym rejonie dowodzą znaczenia Cieśniny Sund dla ich interesów handlowych w obrębie Morza Bałtyckiego. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie polskiemu czytelnikowi działań wiceadmirała De Ruytera pod Nyborgiem i ich roli w rozstrzygnięciu drugiej wojny północnej. W artykule wykorzystane zostały polskie i holenderskie opracowania, a także holenderskie źródła z epoki, zarówno pisane, jak i ikonograficzne, m.in. XVII-wieczne biografie admirała Michiela de Ruytera, w tym najsłynniejsza autorstwa Gerarda Brandta oraz zbiory Rijksmuseum w Amsterdamie (mapy, ryciny, wiersze).

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Sygle na pieczęci podkanclerskiej Kazimierza Jagiellończyka Na pieczęci podkanclerskiej Kazimierza Jagiellończyka z 1454 r. znalazły się sygle k : e, które odnieść należy do osoby króla i jego żony, Elżbiety Rakuszanki. W artykule analizowany jest ten przypadek, w odniesieniu do innych ówczesnych pieczęci jagiellońskich.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Stronnictwo Ludowe w powiecie łańcuckim Stronnictwo Ludowe w powiecie łańcuckim w latach 1931-1939 było główną siłą polityczną. Jego przywódcy: Antoni Dec, Józef Burda, Jan Tepper i Stefan Kozakiewicz należeli do czołowych działaczy ruchu ludowego nie tylko w powiecie, ale także w strukturach okręgowych i centralnych. Powiat łańcucki był odwiedzany przez liderów Stronnictwa. W Rakszawie w 1933 roku ludowcy zorganizowali Wincentemu Witosowi jubileusz 25-lecia pracy politycznej i parlamentarnej. Rok później do Wierzawic na poświęcenie sztandaru koła SL przyjechał czołowy działacz Stronnictwa, były marszałek Sejmu Maciej Rataj. W czerwcu 1933 roku w powiecie łańcuckim doszło do tragicznych zajść w Grodzisku Dolnym, których skutkiem była śmierć dwóch policjantów i sześciu osób cywilnych. W 1938 roku struktury Stronnictwa Ludowego w powiecie łańcuckim należały do najlepiej zorganizowanych w kraju. Według źródeł policyjnych, SL posiadało tu 56 kół i był to szósty wynik na 22 powiaty województwa lwowskiego. Natomiast pod względem liczby członków powiat łańcucki znajdował się na trzecim miejscu.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Obraz bitwy o Çanakkale w wybranych fragmentach wspomnień żołnierzy osmańskich Artykuł zawiera analizę przetłumaczonych fragmentów wspomnień żołnierzy Imperium Osmańskiego, którzy w początkowych miesiącach 1915 roku bronili dostępu do cieśniny Dardanele i walczyli na terenie półwyspu Gallipoli. Jego celem jest odtworzenie na podstawie materiału źródłowego sposobu postrzegania przez ówczesne wojsko nie tylko warunków wojennych, ale również codzienności w sytuacji zagrożenia życia.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Działalność organizacyjna mniejszości polskiej na Łotwie (dawne Inflanty Polskie) Inflanty Polskie stanowią najbardziej zróżnicowany kulturowo region Łotwy. Działa tu wiele organizacji, starających się podtrzymać tradycje mniejszości narodowych. W artykule omówiono działalność organizacyjną mniejszości polskiej w Łatgalii. Ukazano także działalność oświatową Polaków w Republice Łotewskiej. W badaniach wykorzystano socjologiczną metodę wywiadów pogłębionych z liderami organizacji polskich. Celem wywiadów było poznanie opinii najaktywniejszej, a jednocześnie najbardziej kompetentnej grupy działaczy.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Związki rodziny Konopnickich z Sannikami Najbardziej rozpoznawalnym obiektem w miejscowości Sanniki jest zabytkowy neoklasycystyczny pałac z końca XVIII wieku. Jednym z najważniejszym pałacowych gości był przebywający w nim w okresie wakacyjnym w 1828 roku kompozytor Fryderyk Chopin. Doniosłym wydarzeniem rozwoju miejscowości Sanniki była powstała 1849 roku cukrownia. To w nim znalazł swoje miejsce pracy syn pisarki Marii Konopnickiej – Tadeusz. W młynie w Sannikach pracował młodszy brat Tadeusza – Jan Konopnicki.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Młodość Alfreda Wielopolskiego w świetle korespondencji rodzinnej Alfred Wielopolski należał do ścisłego grona osób zaangażowanych w tworzenie zrębów życia naukowego oraz kulturowego na Pomorzu Zachodnim. W Szczecinie z którym ostatecznie związał na stałe swe życie po II wojnie światowej, znany był przede wszystkim jako oddany wykładowca, dociekliwi archiwista oraz ofiarny społecznik i działacz większości towarzystw i instytucji naukowych. Często umyka fakt, że w okresie dwudziestolecia międzywojennego pełnił on szereg istotnych funkcji państwowych, jak choćby piastowanie wice starostwa Wielunia, kierowanie Sekretariatem Cywilnym prezydenta RP czy też pełnienie funkcji dyrektora Biura Senatu. Z powodu urodzenia, należał on do ścisłej elity ziemiaństwa. Obok pamiętników, z tego okresu jego działalności pozostała jeszcze korespondencja rodzinna, znajdująca się w zespole Ordynacji Myszkowskiej Państwowego Archiwum w Kielcach. Stanowi ona niezwykle cenne, a do tego ciekawe uzupełnienie do powyższych wspomnień. Lektura epistolariów zezwala ujrzeć, jakie troski towarzyszyły młodemu arystokracie w trakcie jego nauki, studiów, służby wojskowej i pracy. Materiały opisują chwile radosne oraz smutne, nie kryją młodzieńczych słabostek jak słabość do alkoholu czy tytoniu. Opisują również miłość, często skomplikowaną i zawiłą w tych niełatwych czasach. W większości przypadków młody Alfred dzielił się swoimi spostrzeżeniami ze swym ojcem, prosząc go o wskazówki i porady. Opis służby wojskowej oraz pracy w aparacie administracji państwowej pozwalają czytelnikowi ujrzeć świat, który bezpowrotnie przeminął. Niniejszy artykuł stanowi próbę przytoczenia głównej treści listów, zainteresowanym tym okresem.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Kęty. Blaski i cienie miasta w minionych wiekach. Monografia historyczna Pomimo drobnych mankamentów recenzowana monografia, a właściwie jej pierwsza część, stanowi długo oczekiwaną publikację. Dzięki holistycznemu podejściu Autorów do badanej tematyki poznajemy panoramę dawnego miasta i okolicznych wsi, które nie tylko współistniały obok siebie, lecz także przenikały się, tworząc historię. Można rzec, widzimy jej wyrywek na wielowiekowej wstędze czasu. Książka stanowi cenne dzieło także pod kątem badań regionalistycznych. Poznawanie przeszłości swoich małych ojczyzn pozwala zespolić więzi współczesnych pokoleń, jak również pielęgnować pamięć o dziedzictwie lokalnych przodków. Do plusów recenzowanej pracy możemy zaliczyć także zamieszczone w niej kolorowe ilustracje, mapy i przejrzyste informacje zawarte w wyszczególnionych tabelach.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Etyczny wymiar idei wychowawczych i inicjatyw społecznych w Galicji w dobie autonomii Przeprowadzona w artykule analiza idei wychowawczych i inicjatyw społecznych Galicji okresu autonomii ujawnia kilka istotnych elementów. Biorąc pod uwagę podstawy uzasadnienia oparte na zasadach społecznych Kościoła katolickiego, dla których impulsem była między innymi encyklika Leona XIII Rerum novarum, należy wskazać na dwa aspekty. Ukierunkowanie na „katolickość” kształtującą tożsamość dla odradzającego się narodu nie ma wymiaru uniwersalistycznego dla społeczeństwa pluralistycznego. Sytuacja społeczno-polityczna tylko częściowo uzasadnia takie podejście. Podjęta przez duchownych i osoby związane z Kościołem katolickim praca społeczna pozwoliła na odbudowanie zaufania do tegoż Kościoła.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
O katolicki kształt Solidarności, część 1 Kościół katolicki w okresie PRL zawsze określał się wobec ważnych zjawisk społeczno-politycznych czy wydarzeń, które zachodziły w naszym życiu publicznym. Jest to teza oczywista, choć brzmi publicystycznie. Czynił tak zarówno Episkopat Polski oficjalnie, poprzez Listy Pasterskie i Komunikaty z kolejnych Konferencji Plenarnych Episkopatu Polski, jak i mniej oficjalnie podczas rozmów biskupów, członków Komisji Wspólnej, ze swoimi interlokutorami ze strony rządowej. Biskupi z prymasem Stefanem Wyszyńskim na czele spotykali się także wielokrotnie podczas audiencji prywatnych z osobistościami życia publicznego, w tym z opozycji lat siedemdziesiątych, czy aktywnymi w bieżącej polityce katolikami świeckimi (zwłaszcza w latach 1957-1989 ze środowiskami KIK-owskimi i podzielonym od 1976 r. Znakiem), by wysłuchać ich racji i przedstawić wizję miejsca Kościoła w przestrzeni publicznej1. Prymas był gotów także, w chwilach kryzysu politycznego, wywołanego nieudolnością władz, wyciągnąć do nich rękę i spotkać się z kolejnymi I sekretarzami PZPR (np. z Edwardem Gierkiem, a potem ze Stanisławem Kanią). Spośród wielu zapisów w „Pro memoria” prymasa Wyszyńskiego znajduje się także ten, pisany 25 czerwca 1976 r. po godz. 22.30 - po powrocie na Miodową: „Powrót do Domu. Tutaj »bombowe« wiadomości. Pan Premier Jaroszewicz, który wczoraj obszernie uzasadniał konieczność podwyższenia cen na artykuły spożywcze - dziś wszystko odwołuje, jakoby w wyniku konsultacji ze Związkami Zawodowymi i licznymi listami napływającymi do Rządu. Chodzi struty, że »świat robotniczy«, który sprawuje rządy w Polsce, burzy się przeciwko Rządowi robotniczemu. Podobno dziś w FSO stanęła praca, również u Róży Luksemburg, w Radomiu i w Pionkach. W mieście ostre pogotowie. - »Konsultacja« nie wypadła dobrze. Z tego wstępnego, wynika »felix culpa«, że społeczeństwo polskie

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Julia Kratowska (1870–1947) – działaczka niepodległościowa, oświatowa i polityczna, senator RP Artykuł przybliża postać pochodzącej z Puław, z rodziny o tradycjach patriotycznych, Julii Kratowskiej, działaczki niepodległościowej, oświatowej, społecznej i politycznej, przez cały okres międzywojenny i na krótko po wojnie związanej z Ciechanowem. Wprowadza w jej genealogię, pozwala poznać nieznane dotąd jej korzenie. Natomiast bogaty materiał archiwalny dotyczący jej postaci, znajdujący się w zbiorach archiwalnych Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, umożliwia zaprezentowanie jej całej drogi pracy zawodowej jako nauczycielki języka polskiego, francuskiego i niemieckiego, począwszy od Lublina, potem Zakopanego i wreszcie miasta nad Łydynią. Poznajemy ją także jako oddaną działaczkę społeczną Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, któremu przewodniczyła w Ciechanowie, a w latach 1935–1936 stała na czele Zarządu Głównego. Największą chlubę przyniosła miastu jako senator RP w latach 1935–1938.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
100-lecie stygmatyzacji św. Ojca Pio z Pietrelciny – nowe spojrzenie Św. Ojciec Pio jest jedynym kapłanem katolickim, któremu Bóg udzielił przywileju stygmatyzacji widzialnej. Przez pół wieku (1918-1968) wierni z całego świata przybywali do San Giovanni Rotondo, aby mogli osobiście zobaczyć Rany Zbawiciela, gdy odprawiał on Ofiarę Mszy Świętej. W 2006 r. w udostępnionych badaczom archiwach watykańskich odkryto akta z tajnej wizytacji, którą w imieniu Świętego Oficjum w 1921 roku przeprowadził w klasztorze kapucyńskim bp R.C. Rossi. On też jako pierwszy poznał nieznaną do 2006 r. przyczynę stygmatyzacji Świętego.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Duchowni z monarchii polsko-litewskiej wyświęceni w Rzymie w latach 1430-1521 Sprawy związane z udzielaniem klerykom z całej Europy święceń w Kurii Rzymskiej należały w XV w. do Kamery Apostolskiej. Najważniejszy zbiór źródeł papieskich dotyczących święceń tworzy 14 rękopisów z serii Libri formatarum, obejmujących okres 1425-1524. W artykule omówiono zawartość ksiąg z tego zespołu oraz podano katalog 202 odnotowanych tam duchownych z obszaru monarchii polsko-litewskiej, wypromowanych w Kurii.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Zarys biblijno-teologicznego rozwoju poznania tajemnicy trynitarnej Rozpoznawanie tajemnicy Trójcy Osób Świętych dokonywało się przez wieki i przechodziło różne koleje dociekań ludzkiego rozumu. Na początku niniejszej refleksji zostały ukazane wysiłki ludzkiego rozumu i wiary, których ślady możemy odnaleźć już w księgach Starego, a potem Nowego Testamentu. Kontynuację tych starań podjęli Ojcowie Kościoła, następnie sobory i całe Magisterium, aż do czasów nam współczesnych (m.in. H. Mühlen), kiedy to próbowano odnajdywać istotne wskazania dla wspólnoty małżeńskiej wynikające z prawd odkrywanych dzięki Trójjedynemu.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Antykomunistyczne zamieszki we Francji jako reakcja na promoskiewskie stanowisko Francuskiej Partii Komunistycznej wobec powstania węgierskiego 1956 r. Francuska Partia Komunistyczna (PCF) przyjęła wobec wydarzeń na Węgrzech w 1956 r. jednoznacznie promoskiewskie stanowisko, krytykując powstańców i popierając sowiecką interwencję. Wywołało to gwałtowny sprzeciw społeczny, z kulminacją 7 listopada, kiedy w trakcie zamieszek doszło do prób zdobycia i podpalenia gmachów KC PCF oraz komunistycznego dziennika „L’Humanité”. W walkach ulicznych zginęły trzy osoby, wiele zostało rannych. O ile stosunek do powstania w Budapeszcie spowodował odsunięcie się wielu intelektualistów od PCF, o tyle ataki z 7 listopada wzmocniły jedność partii, która pozostała najbardziej prosowiecka z wszystkich sił eurokomunistycznych.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Wojenne egzaminy dojrzałości w galicyjskich szkołach średnich w latach 1914/15 – 1917/18 W 1850 r. w austriackich szkołach średnich, tzn. w gimnazjach i szkołach realnych, wprowadzona została matura. Jej głównym celem było sprawdzenie, czy absolwenci są dojrzałymi obywatelami przygotowanymi do studiów. W Galicji w roku szkolnym 1913/14 prawo do przeprowadzania egzaminów maturalnych miały 50 gimnazjów państwowych męskich i 11 szkół realnych. Po wybuchu I wojny światowej wśród powołanych do wojska znalazło się sporo uczniów z najstarszych klas szkół średnich. Władze oświatowe, tj. Ministerstwo Wyznań i Oświaty w Wiedniu i Rada Szkolna Krajowa we Lwowie uznały, że młodzież zdobywa dojrzałość nie tylko na zajęciach szkolnych, ale także, służąc ojczyźnie podczas wojny. Przyjęto zasadę, że uczniowie, którzy znaleźli się w siłach zbrojnych, nie mogą z tego powodu ponosić strat. Dlatego czas spędzony w wojsku wliczono im do ośmioletniego cyklu nauczania w gimnazjach bądź siedmioletniego w szkołach realnych. Chcąc zrealizować ten zamiar, Ministerstwo wydało szereg rozporządzeń. Najważniejszym z nich był dekret z 8 X 1914 r., na mocy którego wprowadzona została „matura wojenna”. Uczniowie, którzy już służyli w wojsku uzyskali prawo do urlopu w celu zdania egzaminu dojrzałości, a uczniowie, którzy otrzymali powołanie do sił zbrojnych, nabyli prawo do niezwłocznego przystąpienia do matury. Dyrektorzy i kierownicy szkół zobowiązani zostali do zorganizowania egzaminu państwowego dla każdego poborowego w dogodnym dla niego terminie. Przepisami matury wojennej objęte zostały także formacje ochotnicze, m.in. Legiony Polskie. Władzom szkolnym udało się zorganizować maturę w 47 gimnazjach i 10 szkołach realnych. Komisje rzeprowadzające wojenny egzamin dojrzałości uzyskały prawo zastosowania uproszczonej procedury. Pozwolono też na zredukowanie ich składu osobowego. Tworzyli je dyrektor (lub kierownik) oraz kilku reprezentantów nauczycieli, którzy uczyli przedmiotów egzaminacyjnych. Komisja, na podstawie dotychczasowej wiedzy o zdającym, mogła zwolnić go z niektórych bądź ze wszystkich przedmiotów, zarówno podczas pisemnej, jak i ustnej części matury. Członkowie komisji, jeżeli uznali, że siedzący przed nimi były uczeń jest dojrzały, mogli zaliczyć mu egzamin bez kontrolowania wiedzy. W praktyce podczas I wojny światowej na 4179 gimnazjalistów, którzy zdali maturę, 1745 osób, tj. 41,76%, skorzystało z wojennej procedury. Natomiast na 745 uczniów szkół realnych nadzwyczajne rozwiązania prawne zastosowano do 341 osób, tj. 45,77%. Doświadczenia organizacyjne i dydaktyczne z nadzwyczajnego trybu przeprowadzania egzaminów dojrzałości wykorzystane zostały w odrodzonym państwie polskim podczas walk o jego granice, a także później, przy organizowaniu tajnego nauczania podczas II wojny światowej.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Poziom alfabetyzacji szlachty płockiej w XVII wieku Poziom alfabetyzacji szlachty płockiej w XVII wieku zależał w głównej mierze od sytuacji finansowej rodzin szlacheckich. Magnateria mogła pozwolić sobie na kształcenie potomstwa w domu przez prywatnych nauczycieli. Innym sposobem edukowania było wysyłanie młodych szlachciców w podróż po Europie. Natomiast mniej zamożna szlachta wysyłała synów do kolegiów jezuickich, gdzie nauka była bezpłatna. Edukacja dziewcząt nie była popularna . Kobiety przygotowywano do prowadzenia gospodarstw domowych oraz wychowywania potomstwa. Na podstawie podpisów z księgi grodzkiej przeprowadzono badania nad poziomem edukacji szlachty płockiej. W zależności od rodzaju podpisu określona została piśmienność osób należących do tego stanu społecznego. Posługujący się zwrotem manu propria byli wykształceni, a posługujący się określeniem „ręką trzymaną” nie zdobyli żadnego wykształcenia.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Religijno-społeczne aspekty Wielkiej Wojny Chłopskiej (1524-1526). Próba charakterystyki W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, co sprawiło, że chłopi niemieccy chwycili za broń i postanowili szukać poprawy swojego losu poprzez udział w Wielkiej Wojnie Chłopskiej. Niniejsze rozważania należy zacząć od przedstawienia sytuacji, w jakiej znajdowało się ówczesne Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego – mowa o rozdrobnieniu politycznym. Było ono przyczyną odmiennej w różnych rejonach Niemiec kondycji najniższych warstw społeczeństwa feudalnego. Autor stara się pisać skomplikowaną sytuację życiową włościan i ubogich mieszczan już u progu XVI stulecia. Ludzie wywodzący się z tych warstw społecznych w największej liczbie zasilali insurekcje chłopskie. Przedstawiono niewątpliwy związek między powtarzającymi się co jakiś czas na terenie Niemiec rebeliami chłopskimi a hasłami o charakterze religijnym, które cyklicznie zapisywano na powstańczych sztandarach, szukając w nich usprawiedliwienia dla prób wyzwolenia się spod feudalnego ucisku. Analizie poddano również wpływ, jaki wywarła reformacja protestancka i pojawienie się nowych poglądów religijnych na ruch chłopski. Szczególne znaczenie – gdy mowa o stworzeniu podwalin ideologicznych Wielkiej Wojny Chłopskiej – miała postać Tomasza Müntzera. Jego poglądy religijno-społeczne starano się przedstawić w sposób jak najbardziej dokładny, przeciwstawiając je jednocześnie przekonaniom Marcina Lutra. Dało to możliwość porównania poglądów obu reformatorów, zauważenia dzielących ich różnic nie tylko w podejściu do porządku społecznego, ale także doktryny religijnej. Poglądy Tomasza Müntzera bez wątpienia miały kluczowe znaczenie dla zasięgu terytorialnego i masowego udziału chłopów w insurekcji chłopskiej z lat 1524-1526. Autor przedstawił również pokrótce przebieg całego zrywu chłopskiego wraz ze sposobem organizacji zgrupowań chłopskich i zasięgiem terytorialnym insurekcji, a także metodami walki obu wrogich sobie obozów – chłopskiego i feudalnego.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Udział i rola kobiet w powstaniu styczniowym Artykuł składa się z dwóch części. Pierwsza prezentuje czynniki decydujące o roli kobiet w powstaniu styczniowym (kilkudziesięcioletnia tradycja, elementy strategii non-violence, struktura „państwa podziemnego”, partyzancki charakter wojny), organizacje kobiece oraz formy zaangażowania, jakimi były manifestacje, agitacja i propaganda, praca konspiracyjna, walka zbrojna, wywiad, łączność i aprowizacja oddziałów, służba zdrowia, opieka nad więźniami i rodzinami powstańców. Część druga przedstawia przekrój społeczny i działalność uczestniczek powstania w ujęciu statystycznym, na podstawie wykazu zesłańców z Królestwa Polskiego autorstwa Zofii Strzyżewskiej oraz kartoteki powstańców i zesłańców styczniowych gromadzonej w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Autorka analizuje dane kobiet represjonowanych za udział lub wspieranie powstania, 95 z Królestwa Polskiego i 2242 z ziem litewskich i białoruskich dawnej Rzeczypospolitej: wiek, pochodzenie społeczne i terytorialne, przyczyny oskarżenia, rodzaje działalności (na podstawie aktu oskarżenia), rodzaje kar, miejsca pobytu na zesłaniu. Do tekstu dołączono 11 zbiorczych tabel.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia
Rola Kościoła katolickiego w procesie pokojowym podczas wojny o niepodległość Irlandii (1919–1921) Celem artykułu jest zbadanie udziału katolickiego duchowieństwa w procesie pokojowym i pertraktacjach między stroną brytyjską a stroną irlandzką podczas wojny o niepodległość Irlandii. Analizie została również poddana problematyka relacji między irlandzkim ruchem republikańskim a Kościołem katolickim na przestrzeni XIX i początku XX w. oraz kwestia udziału duchowieństwa katolickiego w działaniach dyplomatycznych tego okresu. Źródła do badań stanowią zeznania uczestników wydarzeń zebrane przez Biuro Historii Militarnej Irlandii.

Dziedziny: nauki humanistyczne, historia