PL-MTEB/plsc-hierarchical-clustering-p2p huggingface dataset:
Przywództwo lokalne w warunkach koabitacji. Przykład gmin z województwa świętokrzyskiego Przywództwo polityczne, także to na poziomie lokalnym, analizowane jest pod względem instytucjonalnym oraz indywidualnym. Czynniki instytucjonalne określają sposób wyłaniania i zakres kompetencji lidera lokalnego. Dopełnieniem są jego cechy indywidualne i określany na ich podstawie styl przywództwa. W polskiej gminie występuje prezydencki model przywództwa z silną pozycją lidera. Istnieje jednak zagrożenie destabilizacji pozycji organu wykonawczego w sytuacji wystąpienia koabitacji. Może to być pokojowe współrządzenie, kiedy to wójt, burmistrz albo prezydent miasta mimo braku większości w radzie bezpośrednio po wyborach uzyskuje wsparcie wystarczającej liczby radnych do zarządzania gminą. Koabitacja konfliktowa zachodzi zaś w sytuacji, gdy organowi wykonawczemu nie uda się doprowadzić do koalicji. Współistnienie władz gminnych wywodzących się z różnych obozów wystąpiło po wyborach 2014 r. w blisko 50% polskich gmin.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Zastosowanie modelu potencjału w analizie zróżnicowania regionalnego Polski W artykule przedstawia się opis zróżnicowania systemu regionalnego Polski w oparciu o koncepcję rdzeń-peryferie. Jako metodę badawczą wprowadza się iloraz potencjału ludności i potencjału dochodu, określony w układzie jednostek przestrzennych typu NTS 3, który jest systemową miarą poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego regionów.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Pojęcie resocjalizacji (treatment, social rehabilitation) w perspektywie międzynarodowej i interdyscyplinarnej Artykuł podejmuje problematykę przekładalności pojęć i międzynarodowej kompatybilności terminów związanych z obszarem badań nad przestępczością oraz procesami resocjalizacji (zdefiniowano terminy: niedostosowanie społeczne, zaburzenia w zachowaniu, resocjalizacja, resocjalizator). Intencją autora jest określenie miejsca pedagogiki resocjalizacyjnej w obszarze subdyscyplin pedagogicznych.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Osoba z niepełnosprawnością intelektualną jako spadkobierca. Część III Artykuł stanowi kolejny tekst z cyklu poświęconego osobie z niepełnosprawnością intelektualną jako spadkobiercy. Omówione zostały w nim kolejne kroki, które powinien wykonać spadkobierca po przyjęciu spadku i uzyskaniu sądowego postanowienia o nabyciu spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, by w pełni dysponować majątkiem, który nabył od spadkodawcy. Zaprezentowano kwestie związane z umownym i sądowym działem spadku, dochodzeniem zachowku, zgłoszeniem do urzędu skarbowego celem uzyskania zwolnienia od podatku od spadku, a także takie zagadnienia, jak dokonanie wpisu w księdze wieczystej, zgłoszenie nabycia samochodu, zgłoszenie do wspólnoty mieszkaniowej albo spółdzielni mieszkaniowej, zmiana strony umów o świadczenia bieżące itp. Wskazane zostały trudności praktyczne, jakie mogą w ramach tych czynności pojawić się przed spadkobiercą z niepełnosprawnością intelektualną oraz najlepsze dla niego metody ich pokonywania.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Prężność psychiczna a wsparcie społeczne w grupie młodzieży nieprzystosowanej społecznie. Badania pilotażowe Celem niniejszego doniesienia jest odpowiedź na pytanie, czy poziom prężności psychicznej łączy się z poczuciem otrzymywanego wsparcia w grupie osób badanych. Badania przeprowadzono na 174-osobowej grupie nastolatków, obojga płci, w wieku 14–18 lat.W prezentowanych badaniach uczestniczyły dwie grupy respondentów, 112 osoby zaklasyfikowano do grupy nieprzystosowanych społecznie, natomiast 62 osoby do grupy porównawczej. Badania przeprowadzono w ośrodkach kuratorskich. Do zbadania prężności psychicznej wykorzystano Polska skala SPP-18 N. Ogińskiej-Bulik i Z. Juczyńskiego oraz Kwestionariusz Czynników Wsparcia własnego autorstwa. Uzyskano następujące rezultaty: ogólny poziom prężności psychicznej koherencji i czynników 1, 3, 4 nie różni się istotnie w porównywanych grupach. Młodzież nieprzystosowana społecznie różni się istotnie od młodzieży z grupy porównawczej w wytrwałości i determinacji w działaniu oraz poczuciu wsparcia szkolnego. Prężność psychiczna oraz poczucie wsparcia (rodzinnego, szkolnego, rówieśniczego) korelują ze sobą w grupie młodzieży nieprzystosowanej.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Zarys koncepcji marynizacji W artykule przedstawiono koncepcję marynizacji Ludwika Janiszewskiego, rozwijającą się na gruncie socjologii w latach 70., 80. i 90. ubiegłego wieku. Koncepcja ta, mówiąca o wpływie morza na życie społeczności nadmorskich oraz na kształtowanie się specyficznej struktury społecznej i kultury morskiej, rozwijała się w trzech naukowo podstawowych wymiarach. W wymiarze teoretycznym szczególnie istotne było dla niej wyróżnienie dwóch podstawowych czynników wpływających na proces marynizacji oraz określenie kierunków zależności między poszczególnymi składowymi tego procesu. W wymiarze empirycznym starania badaczy ukierunkowane były na pomiar wpływu środowiska morskiego na różne aspekty życia społecznego. W wymiarze metodologicznym szczególnie istotne okazało się skonstruowanie listy wskaźników, które w adekwatny sposób odzwierciedlałyby to złożone zjawisko. W artykule omówione są wskazane wymiary koncepcji marynizacji. W tekście postawione jest także pytanie o zasadność założenia o wzrastającym wpływie morza na życie społeczne. Aspektowe ograniczenie tego znaczenia (np. znaczne ograniczenie połowów dalekomorskich czy połowów bałtyckich) nasuwa bowiem pytanie o aktualność omawianej koncepcji.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Irish Travellers, kotlarze, włóczędzy, „szkodniki” – historyczne źródła wykluczenia Celem artykułu jest analiza zagadnień związanych z naukowymi badaniami nad historią Irish Travellers, ze szczególnym uwzględnieniem funkcjonujących w obiegu naukowym teorii na temat pochodzenia tej grupy etnicznej. Rozważania historiograficzne nad problematyką badań w tym zakresie oraz metodologią stosowaną przez badaczy w XX wieku zostały skonfrontowane ze społecznym i politycznym znaczeniem tych badań. Analiza źródłowa i porównawcza pozwoliły na określenie ich wpływu na działania państwa irlandzkiego oraz scharakteryzowanie problemów metodologicznych pojawiających się podczas próby zbadania owego zagadnienia. W efekcie dokonana została periodyzacja pojawiających się teorii naukowych na powyższy temat. Artykuł stanowi też podsumowanie wniosków funkcjonujących w anglosaskim obiegu naukowym i próbę wprowadzenia tematu do dyskursu polskiego.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
„Spokojnie, jestem grzeczny”. Molestowanie seksualne jako strategia uczestników badania Celem artykułu jest uwidocznienie przemocy doświadczanej w terenie przez badaczki i badaczy. Po pierwsze, przemoc bywa częścią pracy w terenie i jako taka może podlegać analizie. Po drugie, przemilczanie jej wzmacnia szkodliwe aspekty kultury akademickiej, w której problemy związane z przynależnością do grup mniejszościowych (w tym problemy kobiet w akademii) pozostają niewidoczne. W konsekwencji instytucje badawcze nie wypracowują mechanizmów wsparcia dla osób doświadczających przemocy, a badacze i badaczki nie są przygotowane na tego rodzaju trudności. Analizuję trzy przypadki molestowania seksualnego, którego doświadczyłam w terenie. Interpretuję je jako jedną ze strategii przyjmowanych przez uczestników badań podczas wywiadu dla zyskania władzy lub kontroli nad sytuacją.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Edukacyjne konteksty badań młodzieży – refleksja na temat znaczenia podziałów subdyscyplinarnych (na kanwie doświadczeń współpracy w polskim środowisku socjologicznym) Tekst jest autorską refleksją na temat znaczenia podziałów subdyscyplinarnych w socjologii. Szczególnie autor przygląda się motywom i funkcjom rozróżnienia środowiska badawczego socjologii młodzieży i edukacji. Analiza podjęta jest w dwóch wymiarach – meta-naukowym i społecznym. W pierwszym wymiarze autor ukazuje logikę kształtowania się granic subdyscyplinarnych jako działania na rzecz integracji środowiska badaczy. W drugim wymiarze ukazano trudności w określeniu jednoznacznej demarkacji pomiędzy socjologią młodzieży i socjologią edukacji ze względu na przedmiot zainteresowań tych dwóch środowisk naukowych. Tekst ma charakter eseistyczny i stanowi wyraz osobistych refleksji autora oraz zaproszenie do dyskusji w omawianym polu problemowym.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Rodzina w świadomości społecznej. Co (kto) tak naprawdę stanowi rodzinę? Społeczne (re)konstruowanie definicji rodziny „Codzienność” była nazwą królestwa normy, reguły, kodeksu. Była siedzibą tradycji, dziedzictwa, nawyku i zwyczaju [...]. Była taka, jaka zawsze była i będzie, bo pewnie inną być nie mogła [...]. [...] Tak było niegdyś. Dziś już tak nie jest. Przyjmując, po pierwsze, założenie o sprawczej roli jednostki ludzkiej w strukturze społecznej – jej zdolności do produkcji, kreacji społeczeństwa i jego struktur przez dokonywanie wolnych wyborów w danych warunkach brzegowych oraz, po drugie, tezę o przemianach w życiu współczesnej rodziny polskiej, a nie jej kryzysie, autorka przedmiotem rozważań czyni społeczne (re)konstruowanie definicji pojęcia rodzina. Krótki przegląd definicji rodziny funkcjonujących w polskim systemie prawnym, w literaturze przedmiotu, a także definicji małżeństwa w prawie kanonicznym, poprzedza rozważania nad, mocno zakorzenioną od lat 60. XX wieku, definicją rodziny nuklearnej (za twórcę której uznaje się ameryńkańskiego antropologa George’a P. Murdocka) i propozycją definicji rodziny wysuniętą przez Tomasza Szlendaka, która, w jego założeniach, ma umożliwić uwzględnienie współczesnej mozaiki form współżycia ludzi i jednocześnie pokonać ograniczenia definicji Murdocka. Autorka podejmuje próbę ich konfrontacji, przede wszystkim z funkcjonującymi w świadomości społecznej modelami, a także (dominującymi w Polsce) wzorami życia rodzinnego, opierając się na źródłach zastanych oraz wywołanych. Podczas gromadzenia tych ostatnich posłużyła się kilkoma metodami oraz technikami badawczymi. Owocem tego przedsięwzięcia jest m.in. narracja socjowizualna, której autorami są młodzi ludzie, przekazujący – za pośrednictwem fotografii – swoje wyobrażenie o tym, czym jest dla nich rodzina.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Legitymizacja roli sędziowskiej Zgodnie z postulatem Maksa Webera, socjologia może przewidywać i wyjaśniać dzia- łania pod warunkiem ich wcześniejszego zrozumienia. Prezentowany artykuł rozszerza ten postulat na zjawiska społeczne w makroskali, dla których socjologia może szukać sensu, nawet jeśli nie jest on widoczny dla działających podmiotów. Perspektywą, która umoż- liwia taki zabieg, jest teoria zróżnicowania funkcjonalnego. Została ona zastosowana do opisania roli sędziowskiej, której znaczenie można właściwie skonceptualizować jedynie w kontekście relacji między systemami społecznymi. Autor wychodzi od koncepcji Nikla- sa Luhmanna, by zerwać z jego ujęciem i za Shmuelem Eisenstadtem zwrócić się w stro- nę systemu wartości, który mógłby legitymizować rolę sędziowską. Argumentacja autora podbudowana jest wynikami badań empirycznych i uzupełniającą je typologią procesów legitymizacji i delegitymizacji roli sędziowskiej. W konkluzji autor przedstawia konse- kwencje teoretyczne sporów wokół roli sędziego oraz możliwości socjologicznego odczy- tywania aktualnych wydarzeń politycznych w Polsce.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
„Niemy krzyk” ujgurskiej mniejszości – prawa człowieka w Chińskiej Republice Ludowej Przestrzeganie praw człowieka w Chińskiej Republice Ludowej budzi wiele kontrowersji, od wielu lat w debacie publicznej pojawiają się doniesienia o łamaniu praw mniejszości etnicznych, w szczególności ujgurskiej. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest konflikt ujgursko-chiński, który stał się jednym z czynników nasilonej represji wobec omawianej mniejszości. W konsekwencji obecna sytuacja Ujgurów w Xinjiangu wywołuje konsternację wśród społeczności międzynarodowej, która szuka potwierdzenia swoich obaw dotyczących znamion ludobójstwa za pomocą prawa międzynarodowego.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Bezrobocie a przedsiębiorczość w województwie małopolskim Celem niniejszego opracowania jest próba analizy poziomu bezrobocia w odniesieniu do powiatów województwa małopolskiego oraz porównanie uzyskanych wyników z analizą poziomu przedsiębiorczości w tychże powiatach. W celu zbadania zróżnicowania stanu bezrobocia i przedsiębiorczości posłużono się wskaźnikiem syntetycznym, zbudowanym z mierników cząstkowych, przy wykorzystaniu jednej z formuł z grupy metod bezwzorcowych, jaką jest addytywna funkcja agregująca.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Pomiędzy teraźniejszością a przyszłością: niepewność i samozarządzanie bezpieczeństwem w czasach koronawirusa Poprzez analizę rozmów z ekspedientkami w sklepach spożywczych, drogeriach i farmaceutkami, które musiały zmierzyć się z pandemią SARS-CoV-2 w miejscu pracy, staram się prześledzić sposoby, w jakie poczucie niepewności wpływało na postrzeganie przez nie przyszłości. Kładę nacisk na to, w jaki sposób wizja potencjalnych przyszłości kształtowała ich codzienne praktyki. W szczególności skupiam się na antycypacji przyszłości, konceptowi, w którym przyszłość ma bezpośredni wpływ na kształtowanie teraźniejszości. Eksploruję, w jaki sposób w tym trudnym czasie (samo)zarządzały one swoim bezpieczeństwem w miejscu pracy. Poniższy artykuł jest próbą analizy materiału etnograficznego zebranego w czasie pandemii COVID-19 - okresu stanowiącego metodologiczne wyzwanie.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Potrzeba i możliwości budzenia nadziei u niedostosowanych społecznie w świetle koncepcji poznawczej Artykuł zwraca uwagę na potrzebę kształtowania u jednostek niedostosowanych społecznie nadziei jako struktury poznawczej osobowości. Nadzieja zdefiniowana jest jako systemem przekonań jednostki, iż w przyszłości osiągnie ona pożądany cel z określonym stopniem prawdopodobieństwa. Nadzieja, jako przeciwieństwo lęku, ma istotne znaczenie w formułowaniu motywacji do podejmowania różnorodnych form aktywności oraz decyduje o otwartości człowieka na zmiany. Opierając się na koncepcji poznawczej autorka wskazuje na teoretyczne uwarunkowania nadziei ze szczególnym uwzględnieniem możliwości pracy resocjalizacyjnej ukierunkowanej na przebudowę stylu wyjaśniania sukcesów i porażek, zwiększanie poczucia własnej skuteczności oraz restrukturyzację zniekształceń poznawczych.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Demokracja jako styl zycia Demokracja to nie sposób sprawowania rządów – demokracja to styl życia. Założenie to stanowi punkt wyjścia rozważań zawartych w Surging Democracy, szczupłym tomie autorstwa włoskiej filozofki Adriany Cavarero. Jak wskazuje podtytuł – Notes on Hannah Arendt’s Political Thought – praca ta jest poświęcona myśli politycznej Hannah Arendt, której Adriana Cavarero jest uważną czytelniczką. Od razu pojawia się tutaj pewne napięcie – demokracja, wbrew temu, co mogłoby się wydawać, nie była nigdy ważnym pojęciem w leksykonie autorki Kondycji ludzkiej. Wolała ona mówić raczej o „poltyczności” jako takiej, polityczności, której właściwy sens był w jej opinii w dużej mierze zapomniany. Do wykładania go z chęcią posługiwała się przykładem ateńskiej demokracji (albo w każdym razie pewnym jej wyidealizowanym obrazem), nigdy nie stawiając jednak samej demokratyczności w centrum namysłu. Świadoma tego Adriana Cavarero podejmuje się więc w Surging Democracy próby wyłożenia tego, jakiej demokracji można się nauczyć z pism Hannah Arendt i jak ją odróżnić od sztucznych i niebezpiecznych jej form postulowanych dziś przez rozmaite ruchy populistyczne.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Gdzie te dzieci? O pronatalistycznej (nie)efektywności programu „Rodzina 500 plus” Od trzech dekad wskaźnik dzietności w Polsce utrzymuje się poniżej poziomu prostej zastępowalności pokoleń, a długoterminowe prognozy demograﬁczne nie zapowiadają rychłej poprawy w tym obszarze. Podejmowane w ostatnich latach w ramach polityki prorodzinnej działania okazały się mało efektywne. Dotyczy to również wprowadzonego w 2016 roku programu „Rodzina 500+”. Po początkowym wzroście wskaźnika dzietności w latach 2016-2017, ponownie nastąpił jego spadek. W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, dlaczego program, deﬁniowany jako pronatalistyczny, mimo zapowiedzi jego twórców, nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Analizując przyczyny tego zjawiska, uwzględniono zarówno uwarunkowania demograﬁczne, wynikające m.in. z malejącej liczebności kobiet w wieku rozrodczym, jak również czynniki społeczno-kulturowe, w tym będące efektem drugiego przejścia demograﬁcznego, zmiany w realizowanych modelach rodziny i dzietności, które znajdują odzwierciedlenie w preferencjach i postawach wobec prokreacji.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Nowe interpretacje teoretyczne polityki wielkomiejskiej Artykuł przedstawia rozwój koncepcji teoretycznych, które w ostatnich latach stosowano w badaniach nad polityką wielkomiejską. W centrum uwagi znajduje się propozycja teoretyczna rescaling, u której podstaw leży uznanie konieczności przestrzennej reorganizacji badań i praktyki polityki miejskiej. Wobec reterytorializacji szczególne znaczenie zyskuje szczebel lokalny, regionalny i miejski, na których rozgrywa się globalizacja. Procesy globalizacji, stawiając wielkie miasta wobec konieczności konkurencji międzynarodowej, wpływają między innymi na ich organizację. Obecny dyskurs nad zarządzaniem metropolitalnym znacznie odbiega od debaty prowadzonej w duchu starego regionalizmu. Zarządzanie metropolitalne doświadczyło przekształcenia – nastąpiło odejście bowiem odejście od relacji wertykalnych, redystrybucyjnych i koordynacyjnych przebiegających w ramach struktur i polityk państwowych, ku horyzontalnemu konkurowaniu z innymi światowymi metropoliami o przyciąganie kapitału zewnętrznego. W obrębie mało elastycznych ram instytucjonalnych wykształcają się relacje przekraczające tradycyjnie zdefiniowane poziomy organizacji. Rozwijanie dla nich ram konceptualizacyjnych stanowi tym poważniejsze wyzwanie dla współczesnych badań polityki wielkomiejskiej, gdyż skuteczność instytucjonalnych rozwiązań metropolitalnych często pozostawia wiele wątpliwości.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Ocena rzeczywistych efektow projektow wspolfinansowanych z funduszy unijnych na przykladzie projektu przebudowy skrzyzowan Niniejszy artykuł ma celu przedstawienie możliwości adaptacji założeń metodologii impact evaluation (ewaluacji wpływu) do oceny interwencji publicznych w infrastrukturę transportu drogowego. Artykuł składa się z dwóch części. W pierwszej przedstawione zostały główne założenia stosowania metody ewaluacji wpływu pozwalającej na oszacowanie rzeczywistych efektów – efektów netto danej interwencji – wraz ze wskazaniem przykładów badań ewaluacyjnych wykorzystujących tę metodę. Druga część artykułu zawiera prezentację wyników badań empirycznych mających na celu sprawdzenie możliwości zastosowania metodologii, na której opiera się ewaluacja wpływu, na przykładzie konkretnego projektu dotyczącego inwestycji w infrastrukturę drogową. Artykuł kończy krytyczna analiza metody, a więc ocena wiarygodności i użyteczności mierzenia efektów netto w odniesieniu do projektów inwestycyjnych z zakresu infrastruktury drogowej.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Rząd federalny jako uczestnik polityki rozwoju miast w Stanach Zjednoczonych Ameryki Celem artykułu jest przedstawienie roli rządu federalnego jako jednego z aktorów uczestniczących w polityce rozwoju miast amerykańskich w latach 1965–2012. Paradoks implementacji, rozumiany jako ograniczenie możliwości osiągania celów polityk krajowych w związku z poszerzeniem kompetencji ich potencjalnych oponentów oraz zmieniające się poglądy kolejnych prezydentów na federalizm zostały uznane za kluczowe w wyjaśnianiu tytułowego zagadnienia. Posłużono się kategoriami: federalizmu, orientacji i instrumentów rozwoju oraz nakładów finansowych na rozwój. Orientacja i instrumenty rozwoju zostały przedstawione na podstawie wybranych programów federalnych adresowanych do miast, nakłady zaś – na podstawie budżetów federalnych. Ramy teoretyczne pracy stanowią trzy generacje teorii implementacji polityk publicznych. W konkluzji autorka wskazuje na wycofywanie się rządu federalnego i rosnące znaczenie władz stanowych w polityce rozwoju miast.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Wyzwania współczesnej ukraińskiej rodziny Pod koniec lat 80. ХХ w. i na początku ХХІ w. w ukraińskiej rodzinie zaszły istotne zmiany wskutek transformacji ukraińskiego społeczeństwa oraz wyzwań globalizacyjnych. Zmienił się model życia rodzinnego, wzrosła liczba kobiet pracujących, zmienił się poziom zaangażowania rodziców w proces wychowania dzieci, zmieniła się też liczba rodziców samotnie wychowujących dzieci oraz wzrosła liczba związków niesformalizowanych i urodzeń pozamałżeńskich. Celem tego opracowania jest przedstawienie wpływu procesów transformacyjnych w społeczeństwie ukraińskim na strukturę i funkcjonowanie rodzin. W artykule podjęto próbę przeglądu stanu wiedzy o rodzinie jako instytucji społecznej oraz wskazuje się na problemy, z jakimi przychodzi się zmagać współczesnej ukraińskiej rodzinie. Są to: trudności materialne, brak wsparcia dla młodych rodzin, trudności w łączeniu obowiązków zawodowych i rodzinnych. Na podstawie danych statystycznych zostały przeanalizowane współczesne tendencje transformacji ukraińskiej rodziny oraz jej funkcje. Szczególna uwaga została zwrócona na funkcję wychowawczą rodziny.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
Procesy depopulacji na obszarach wiejskich województwa dolnośląskiego w latach 1995–2015 Za główny cel pracy przyjęto analizę procesów depopulacji na obszarach wiejskich Dolnego Śląska w latach 1995–2015. Intencją autorów było określenie skali, trwałości i zasięgu przestrzennego depopulacji na obszarach wiejskich regionu, a także czynników zmian ludnościowych, które przyczyniły się do ubytku liczby ludności. Umożliwiło to identyfikację wiejskich obszarów depopulacyjnych i ich typologię, zgodnie ze specyfiką współczesnych zmian demograficznych. W odniesieniu do skali wyludnienia wyodrębniono cztery typy obszarów wiejskich (obszary rozwijające się, stagnujące, wyludniające się i intensywnie wyludniające się), a w nawiązaniu do trwałości procesów depopulacji pięć typów (obszary stale rozwijające się, epizodycznie wyludniające się, czasowo wyludniające się, przeważająco wyludniające się i stale wyludniające się). Przeprowadzona analiza wykazała, że zjawisko depopulacji dotyczyło w szczególności obszarów wiejskich w Sudetach, na Przedgórzu Sudeckim oraz obszarów peryferyjnych w odniesieniu do głównych ośrodków miejskich. Procesy depopulacji na Dolnym Śląsku nie powinny być zatem utożsamiane tylko i wyłącznie z wsiami położonymi w Sudetach. Co więcej, w przypadku wiejskich obszarów depopulacyjnych na Dolnym Śląsku spadek liczby ludności dodatkowo potęgują negatywne trendy demograficzne (niski przyrost naturalny, wzrost udziału ludności w wieku poprodukcyjnym).

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne
„Przeciw szkolnemu etatyzmowi”. Ocena ingerencji państwa w edukację (w okresie III Rzeczypospolitej) w polskiej publicystyce konserwatywnej Celem artykułu jest ukazanie poglądów przeciwników ingerencji państwa w szkolnictwo, wywodzących się ze środowisk konserwatywnych. Analizie poddano wypowiedzi przedstawiane w prasie i na witrynach internetowych. W przekonaniu konserwatystów przymus kształcenia oraz centralistycznie ustalane ideały wychowawcze i treści kształcenia naruszały autonomię podstawowej wspólnoty wychowawczej, jaką stanowiła rodzina. Wskazywano także, że szkolnictwo było wykorzystywane przez rządzących do manipulowania społeczeństwem, narzucania własnej – partyjnej wizji świata. Konserwatyści opowiadają się za prywatyzacją szkolnictwa, która doprowadziłaby do jego pluralizacji, rozwoju szkół o zróżnicowanym charakterze ideowym. Umożliwiałoby to rodzicom wybór szkoły zgodnej z ich światopoglądem.

Dziedziny: nauki społeczne, nauki socjologiczne