# Briude

Briude (Brioude en francés) z-es 'na vila d'Auvèrnhe administrada (amb lo títol de sosprefectura) pelh departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

Briude z-es 'na sosprefectura delh Naut Léger. Z-es situada a rasa delh riu d'Alèir e son nom ancian de Brivate ven justament delh celtic que vòl dire "la proprietat delh pònt". Lo pònt èra a Velha Briude.

### Perimètre delh territòri

Comunas confrontantas de Briude :
| Beaumont | Cohade | La Mòta |
| Paulhac (Naut Léger) | | Fontannes |
| Sent Laurenç de Chabruejol | | Velha Briude |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son : Brivas en 468, Basilicam S. Juliani Arverni martyris... expetivit..., ad Brivatensem vicum alh secle VI, Brivatim (idem), BRIVATE VICO alh secle VII (moneda merovingiana), BRIVICES, BITIRITES (denièrs de Guilhèm lo Piós, comte d'Auvernhe), Bridda, S. Juliani castrum (secle X), Privata en 1155, Bride alh secle XII, Briude en 1220, Brida en 1254, Brivata S. Juliani en 1260, Priude en 1320, La gleyza de Breude, Breyde, Breyude en 1341, Brioudes en Alvergne en 1365, Briode en 1366, etc.
La fòrma orala chamja segon lo luòc, per exemple ['bɾydə] a Mercuèr, ['bɾiddə] a Graneir e Magon. Segon Dauzat, Briude ven del gallic briva, « pònt » ambelh sufixe gallic « e pregallic » -ate (lo pònt èra a Velha Briude).
Segon Xavier Delamarre, l'etime es Brīuate, -tis e lo sens es « proprietat delh pònt ».

## Istòria

De fondacion romana, Briude fuguèt un lòc de pelerinatge en onor de Sant Julian. 'Quò-es donc un lòc amb d'importants vestigis arqueologics.
En 1789, Briude fasiá partida de la província d'Auvernhe e dependiá delh presidiau de Riam. Èra chapluòc de l'eleccion e subdelegacion de son nom. Sa gleisa collegiala, chapluòc d'un archipreirat de la diocèsi de Sant Flor, èra delh vocable de Sant Julian. En mai d'aquela gleisa, Briude comptava sèt gleisas parochalas : Sant Laurenç, Sant Pèire, Nòstra Dòna, Sant Jacme, Sant Joan de l'Òrde de Jerusalèm, Sant Genèst e Sant Preget.

## Eraldica

Blasonament : D'aur amb doas claus de sable adossadas e acompanhadas d'una floralis delh mèsme.

## Administracion

Lista delhs cònses successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| mai de 2020 | (2026) | Jean-Luc Vachelard | divèrs dreita | provisor de licèu, president de la CC de Briude Sud Auvernhe (2020-) |
| junh de 1995 | 2020 | Jean-Jacques Faucher | divèrs dreita | president de la CC de Briude Sud Auvernhe (?-2020) |
| març de 1989 | 1995 | Pierre Chambon | PS | |
| març de 1983 | 1989 | Jean-Paul Chambriard | UDF | senator (1983-1996) |
| març de 1971 | 1983 | Louis Eyraud | PS | deputat (1976-1978) |
| 1964 | 1971 | Joseph Jalenques | | |
| 1947 | 2 de junh de 1964 (mòrt en foncions) | Paul Chambriard | divèrs dreita | senator (1946-1959) |
| | 1947 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 6657, totala: 7042 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 4 983 | 5 386 | 5 486 | 5 132 | 5 099 | 5 247 | 4 940 | 4 962 | 4 804 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 4 928 | 4 950 | 4 932 | 4 616 | 4 747 | 4 987 | 5 102 | 4 928 | 4 963 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 4 841 | 4 865 | 4 903 | 4 754 | 5 104 | 5 113 | 5 039 | 5 623 | 5 687 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 6 184 | 7 195 | 7 773 | 7 483 | 7 285 | 6 820 | 6 688 | 6 677 | 6 676 7 074 |
| 2009 | 2010 |
| 6 670 7 057 | 6 664 7 032 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 6681 abitants e la densitat èra de 494,16 ab/km².

## Monuments e lòcs toristics

* Basilica de Sant Julian : 'quò-es la pus granda glèisa romanica d'Auvèrnhe (74 m de longor). Fuguèt bastida entre los sègles XI e XIV.
* Estau de la Detela (colleccion sobre aqueste tèma).
* Estau delh saumon e de la rivièra : 'quò-es un musèu-aquarium sobre los salmons de l'Atlantics, espècia menaçada e protegida dins la region.

## Embessonnatges

* Itàlia : Suzzara (Lombardia, dempuèi 1995).
* Alemanha : Laufen (Bavièra, dempuèi 1982).
* Reialme Unit : Cardigan (País de Galas) dempuèi 1972.

## Ligams extèrnes

* Briude sobelh site de l'Insee
* (fr) Sit sus Briude

## Nòtas

* ↑ https://archive.org/details/grammaire-bonnaud/page/268/mode/1up?view=theater&mibextid=xfxF2i&q=Lezoux
* 1 2 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire topographique... de la Haute-Loire, 1907, p. 44 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f93.item
* ↑ Enquèsta delh contributor en 2024
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 117, a Brive
* ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 90 e 333
* Portal d'Auvèrnhe