OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tactica militara

La tactica militara es l'art de menar una batalha en dispausant e en organizant l'accion sus lo prat batalhier dei diferenteis unitats e armas que compausan una armada (infantariá, cavalariá, artilhariá... etc.) per obtenir d'efiechs sus l'enemic. Es un dei domenis pus ancians de la pensada militara car la tactica es la disciplina que permet a un cap militar de ganhar un combat dirècte còntra una formacion advèrsa. Necessita de considerar au mens tres domenis distints constituïts per :
* de sabers scientifics liats a de disciplinas coma la geografia, la topografia ò la meteorologia que permèton au comandant de discernir la natura dau prat batalhier e de'n identificar lei ponchs importants.
* de conoissenças tecnicas sus la poissança de fuòc, la mobilitat e lo besonh de proteccion de seis unitats.
* la capacitat de definir, d'explicar e d'executar un ensemble de manòbras en s'adaptant ais accions de l'enemic.
L'estudi de la tactica demòra un aspècte major de la formacion dei militars deis armadas modèrnas. D'efiech, en despiech de l'extension dei dimensions dau prat batalhier, la tactica es totjorn un element indispensable a la conducha d'una operacion militara. Es de pas confondre amb l'estrategia militara que definís leis objectius d'un Estat durant una guèrra e lo desplegament dei mejans necessaris a l'obtencion dei resultats esperats. Es tanben de pas confondre amb l'operatica qu'es la disciplina militara que s'interessa a la planificacion d'unitats importantas sus un teatre d'operacions.

## Liames intèrnes

* Enemic.
* Estrategia militara.
* Operatica.
* Prat batalhier.
* Unitat militara.

## Bibliografia

* (fr) Michel Yakovleff, Tactique théorique, Economica, 2009.

## Nòtas e referéncias

* ↑ A la fin deis ans 2010, lo prat batalhier podiá integrar de blindats amb una portada de 4 a 10 km, de pèças d'artilhariá situada a 30 km e d'unitats aerianas situadas a plusors centenaus de quilomètres. Aquò representa una extension considerabla a respècte dau prat batalhier antic que permetiá generalament au generau de veire la totalitat de sei tropas.
# Armada (unitat militara)

Una armada es una unitat militara generalament formada de plusors còrs d'armada que gropa generalament entre 80 000 e 200 000 òmes.

## Liames intèrnes

* Organizacion militara.
# Còrs d'armada

Un còrs d'armada es una unitat militara que gropa generalament entre 20 000 e 45 000 òmes e qu'es dirigida per un generau de còrs d'armada. Es format de bregadas ò de divisions e es un element constitiu d'una armada.

## Liames intèrnes

* Organizacion militara.
# Companhiá (unitat militara)

Una companhiá es una unitat militara que gropa entre 80 e 250 soudats e qu'es generalament comandada per un capitani. Son devesidas en seccions e reünidas per formar de batalhon o de regiment.

## Liames intèrnes

* Organizacion militara.
# Caporau

Caporau es un grade militar utilizat dins lei fòrças armadas e divèrseis institucions militarizadas coma lei pompiers ò la proteccion civila. Fa partida dei grades deis òmes dau reng dins la màger part dei país que l'utilizan. Un caporau assegura generalament lo comandament de pichons grops anant de tres a un desenau de soudats.

## Liames intèrnes

* Grades de l'armada francesa.
* Organizacion militara.
# Sergent

Sergent es un reng militar de sosoficier qu'es generalament situat, dins leis armadas modèrnas, entre lei rengs de caporau e aquelei d'adjudant. Sei missions tradicionalas son de comandar un grop de combat (generalament 8 a 12 òmes) ò de servir d'adjonch a un oficier (luòctenent o capitani). Lei sergents modèrnes ocupan donc una posicion fondamentala dins l'organizacion de mai d'una armada modèrna car se tròban a la joncion entre leis òmes dau reng e leis oficiers.
Istoricament, lo tèrme « sergent » es aparegut durant l'Edat Mejana per designar de soudats permanents qu'èran au servici de chivaliers o d'autoritats localas (vilas, abadiás, corporacions...). Au combat, èran cargats de remplaçar lei chivaliers o de dirigir de grops de combatents mens experimentats. Puei, au sègle XVI, l'armada francesa utilizèt de « sergents de batalha » destinats a organizar lo desplegament de l'armada avans una batalha. Aquò prefigura son ròtle actuau que prenguèt pauc a pauc sa forma dins lo corrent dau sègle XVII

## Liames intèrnes

* Organizacion militara.
* Reng militar.
# Luòctenent

Luòctenent es un reng militar que correspond a un reng d'oficier subaltèrn generalament situat entre lei rengs de sosluòctenent e de capitani. Dins la màger part dei fòrças armadas modèrnes, un luòctenent comanda una seccion o un peloton de 25 a 40 òmes.
Lo nom dau reng vèn de l'apelacion dei personas cargadas de tenir una posicion o un ròtle durant l'Edat Mejana en plaça dau titulari de la carga. Ansin, en França, existiá lo reng de « luòctenent generau dau Reiaume » que designava un individú cargat de remplaçar lo rèi dins certanei cas o per certanei missions en temps de guèrra o dins lei colonias. Lo reng modèrne apareguèt dins l'armada de Loís XIV quand foguèt creat un reng d'adjonch cargat de sostenir un capitani. Se difusèt pauc a pauc dins leis autreis armadas. Uei, es generalament lo premier reng ocupat per leis oficiers a la sortida de l'escòla militara. Dins certanei cas, pòu èsser egalament ocupat per de sosoficiers après lo passatge d'un examen.

## Liames intèrnes

* Organizacion militara.
* Reng militar.
# Capitani

Un capitani es un oficièr militar que comanda generalament una companhiá. Lo reng inferior es aqueu de luòctenent e lo reng superior varia segon leis armadas de reng a comandant.
# Manescau

Un manescau (var. manescal, marescau, mareschau) èra a l'origina un oficier cargat de certanei foncions militaras, generalament liadas a l'entretenença dei chivaus, au sen dau palais d'un prince. Per la seguida, lo tèrme foguèt utilizat per designar certanei grades militars ò per onorar certanei caps militars amb un títol prestigiós (Manescau de França... etc.).

## Liames intèrnes

* Manescau de França.
* Organizacion militara.
# Amirau

Un amirau (var. amiral, amiralh) es un oficier generau de reng superior dins la màger part dei marinas militaras. Es generalament cargat d'assegurar lo comandament d'una fòrça navala.

## Liames intèrnes

* Marina militara.
* Vaissèu amirau.
# Fòrça operacionala

Una fòrça operacionala, ò task force en anglés, es un gropament provisòri de naviris e d'unitats aeronavalas destinat a assegurar una mission ò una activitat donada. Aparegut en 1941 au sen de la marina estatsunidenca, se difusèt dins lo rèsta dei flòtas de l'OTAN durant la segonda mitat dau sègle XX. Presenta l'avantatge de permetre la formacion d'unitats importantas sensa necessitar lo transferiment oficiau d'unitats entre leis esquadras qu'existisson en periòde de patz. D'efiech, après dissolucion de la fòrça operacionala, seis unitats son simplament restituïdas a son còrs d'origina.

## Liames intèrnes

* Còrs expedicionari, concèpte similar utilizat per d'operacions implicant un contingent terrèstre important.
# Naviri capitau

Lo tèrme naviri capitau (de l'anglés « capital ship ») es un concèpte militar navau, d'origina anglosaxona, que designa lei naviris de combat pus important d'un periòde istoric donat ò d'una flòta militara.

## Aparicion e evolucion dau concèpte

Eissit de la pensada militara anglosaxona, lo tèrme apareguèt en 1909, tres ans après la mesa en servici dau cuirassat britanic Dreadnought. Foguèt clarament definit après la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) dins lo corrent dei negociacions dei tractats navaus de l'entre doas guèrras. S'apliquèt ansin ai cuirassats e ai crosaires de batalha tenent un desplaçament superior a 20 000 tonas.
Pasmens, lei combats de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945) mostrèron rapidament lei limits d'aquelei naviris, fòrça vulnerables ais atacas aerianas. A partir de 1942, lo pòrta-avions venguèt ansin lo naviri capitau dei flòtas occidentalas. En URSS, foguèron puslèu privilegiats lei sosmarins e lei crosaires pesucs armats de missils antinaviri convencionaus e nuclears.
En certanei marinas militaras, lei sosmarins nuclears lançaire d'engenhs son tanben considerats coma de naviris capitaus en causa de son ròtle dins la dissuasion nucleara.

## Limits dau concèpte

Se leis istorians son generalament capables de determinar lo naviri capitau d'una epòca donada, lo concèpte es subretot util se permet ai militars d'estructurar corrèctament sei fòrças. Òr, coma o mòstra lo ròtle decisiu dau pòrta-avions pendent la Segonda Guèrra Mondiala, anticipar lo combat navau dau futur es pas totjorn aisat. Aquò necessita donc d'estudiar e, de còps d'entretenir d'armaments novèus, per faciar una marrida suspresa. Per exemple, aqueu principi permetèt ais Estatsunidencs de reagir, a partir de sei pòrta-avions, après l'ataca japonesa còntra Harbor.
Un autre limit important, observat durant la Premiera Guèrra Mondiala, es la paur de perdre sei naviris capitaus que son alora pauc utilizats per lo combat. Dins aqueu cas, lei dos camps gardan sei fòrças dins sei pòrts e lei naviris capitaus dèvon se contentar de tenir lo ròtle de « fòrça potenciala », susceptibla de blocar una iniciativa advèrsa.

## Liames intèrnes

* Naviri de linha.
* Cuirassat.
* Pòrta-avions.
* Sosmarin nuclear lançaire d'engenhs.

## Nòtas e referéncias

* ↑ 1937-1945 sus lo teatre asiatic.
* ↑ Principalament, lei marinas estatsunidenca e britanica.
# Esquadrilha

Una esquadrilha es un tipe d'unitat militara au sen dei fòrças aerianas, dei fòrças aeronavalas, dei marinas militaras e dei fòrças estrategicas de plusors país.

## Liames intèrnes

* Fòrça aeriana.
* Marina militara.
# Còrs expedicionari

Un còrs expedicionari es un gropament provisòri de tropas militaras destinat a assegurar una mission luechenca en fòra de sei frontieras.

## Liames intèrnes

* Fòrça operacionala, concèpte pròche utilizat per lei fòrças navalas.
# Campanha militara

Una campanha militara es un tèrme que designa una operacion militara dirigida per una fòrça de combat cargada dau compliment d'un objectiu dins un espaci e una durada donats. Es generalament devesida entre cinc fasas que son :
* l'iniciacion d'una operacion en foncion dei contèxtes militar, politic, economic ò sociau.
* la planificacion que permet de definir leis objectius, la durada, l'amplor, lo còst e lei besonhs de la campanha.
* l'execucion qu'es la coordenacion de la logisitica, dei ressorsas e dei fòrças sus lo teatre de la campanha.
* lo contraròtle dau debanament de la campanha que permet de comparar sei compliments a respèct deis objectius iniciaus.
* la conclusion que marca l'acceptacion ò non dei resultats obtenguts per l'estructura de comandament e l'estudi deis accions seguentas.

## Liames intèrnes

* Batalha.
* Guèrra.
# Operatica

L’operatica o art operatiu es l'ensemble dei teorias e dei practicas destinadas a preparar, planificar e condurre lo desplament sus un teatre d'operacions militaras d'unitats de talha importanta (còrs d'armada, divisions...). Es un nivèu de la conducha deis operacions que s'intercala entre l'estrategia e la tactica.
A respècte de l'estrategia e de la tactica, sa descubèrta es relativament recenta. Pasmens, foguèt pressentit per leis Mongòls o per Napoleon que planificavan lo desplaçament d'unitats importants per de camins diferents per lei concentrar a un endrech donat. L'element determinant foguèt la campanha francesa de 1918 sus lo frònt occidentau de la Premiera Guèrra Mondiala. D'efiech, sensa ganhar de combat decisiu, lei Francés capitèron de constrénher leis Alemands a l'armistici. Paradoxau segon lei concepcions militaras de l'epòca que pensavan necessari lo gasanh d'una « batalha decisiva » per ganhar una guèrra, aqueu resultat permetèt ai Sovietics d'establir l'existéncia d'un nivèu militar intermediari entre la tactica e l'estrategia dins lo corrent deis ans 1920.
Lei Sovietics utilizèron fòrça aqueu concèpte durant la Segonda Guèrra Mondiala durant seis ofensivas còntra la Wehrmacht. Permetiá ais unitats de l'Armada Roja d'esplechar au mielhs lei feblessas dau frònt alemand en despiech de la superioritat dei combatents e oficiers alemands dins lo combat dirècte. Après 1945, leis armadas basadas sus lo modèl integrèron donc plenament l'operatica a sei doctrinas militaras. En revènge, son adopcion en Occident foguèt pus lent franc de França o d'Alemanha. Dins aquò, après sa desfacha en Vietnam, leis Estats Units l'estudièron a son torn e expliquèron lei causas de sa revirada per son oblit. Dins lo corrent deis ans 1980, l'art operatiu intrèt donc dins la pensada militara estatsunidenca e, uei, es normalament integrat dins la doctrina militara de totei lei fòrças armadas modèrnas.

## Liames intèrnes

* Estrategia.
* Guèrra.
* Tactica.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Napoleon parlava de « granda tactica » per designar lei tecnicas de desplaçament de sei còrs d'armada.
* ↑ L'origina d'aquel estudi èra la volontat de comprendre lei rasons d'una desfacha estrategica caracterizada per una abséncia totala de desfachas tacticas. Leis analistas estatsunidencs descurbiguèron ansin que lei Vietnamians menava una guèrra classica en Asia e una guèrra psicologica en America. En Asia, lor objectiu èra unicament de subreviure a la poissança de fuòc estatsunidenca, çò que permetiá de sapar lo morau de la populacion estatsunidenca generala que s'opausèt pauc a pauc a la perseguida dau conflicte. La conclusion d'aquela analisi es que leis Estatsunidencs perdiguèron la Guèrra de Vietnam en causa de l'oblit d'un teatre d'operacions.
# Declaracion de guèrra

Una declaracion de guèrra es una declaracion formala d'un govèrn d'un estat per significar l'estat de guèrra entre aquel estat e un ò uneis autrei. Es generalament formada d'un discors public ò de la signatura d'un document per leis autoritats de l'estat. Sa forma modèrna foguèt definida en 1907 per una convencion internacionala. Pasmens, dempuei 1945, son utilizacion es mens frequenta.

## Liames intèrnes

* Guèrra.
* Patz.
* Lèis de la guèrra.
# Aubaresta

Una aubaresta (var. balesta, balestra) es una arma anciana formada d'un arc de fusta o de metau fixat sus un supòrt de fusta. Aquel ensems permet d'utilizar de projectils dichs carrèus. Apareguda au sègle IV, l'aubaresta venguèt una arma frequenta fins au sègle XVI que sa poissança èra superiora ais arcs. Dins lo corrent dau sègle XX, apareguèt tornarmai dins l'equipament de certanei fòrças especialas en causa de sa poissança e de son abséncia de bruch. Dins certanei país, es tanben autorizada per la caça. Enfin, de competicions esportivas existisson.

## Liames intèrnes

* Arc.
# Jus ad bellum

Lo Jus ad bellum ("drech a la guèrra" en latin), designa, en drech internacional, en estudi de las relacions internacionalas e en etica de la guèrra, l'ensemble dels critèris justificant l'engatjament dins una guèrra. S'agís donc d'una forma de definicion de la guèrra justa, unicament al vejaire de las rasons de començar una guèrra, e non pas lo biais de la faire (jus in bello).

## Definicion

Lo Jus ad bellum es a vegada considerada coma fasent partida de las leis de la guèrra, mas lo tèrme de "leis de la guèrra" pòt tanben se considerar coma se referissent al jus in bello, que s'ocupa de saber se una guèrra es menada de biais just (que que siá de la dobertura de las ostilitats). Lo jus ad bellum fa referéncia a las "rasons legitimas qu'un Estat pòt aver de s'engatjar dins la guèrra." S'agís d'establir de critèris al subjècte de çò que fa una guèrra justa.
L'Article 51 de la Carta de las Nacions Unidas precisa: "Res dins la presenta Carta fa damatge al drech natural de l'individú o de la legitima defensa collectiva se una ataca armada se produch contra un Membre de l'organizacion de las Nacions Unidas."
Un acòrdi internacional limitant los motius podent justificar qu'un país declare la guèrra contra un autre es concernat pel jus ad bellum. En mai dels pactes bilaterals de non agression, pendent lo sègle XX los tractats multilaterals definisson de restriccions completament novelas contra lo fach d'anar a la guèrra. Los tres exemples mai notables son lo Pacte Briand-Kellogg qu'interdís la guèrra coma instrument de politica nacionala, la Carta de Londres (coneguda tanben coma la Carta de Nuremberg) que definís los "crims contra la patz" coma un de las tres grandas categorias de crim internacional podent èsser perseguit après la segonda Guèrra Mondiala, e la Carta de las Nacions Unidas, qu'obliga las nacions d'ensjar de resòlvre lors diferends per de mejans pacifics e demanda l'autorizacion de l'organizacion de las Nacions Unidas per qu'una nacion pòsca engatjar tota utilizacion de la fòrça contra una autra, al delà del drech inerent de legitima defensa contra una ataca armada.
En comparason, los acòrdis definissant de limitas de conducha acceptabla en temps de guèrra son nomenadas las "leis de la guèrra" e son designats pel tèrme jus in bello. Atal, las Convencions de Genèva son de disposicions de "jus in bello". Las doctrinas al subjècte de la proteccion dels civils en temps de guèrra, o lo besonh de proporcionalitat pendnet l'usatge de la fòrça, pausan la question de la practica de la guèrra, mas las mèsmas doctrinas pòdon tanben enlusir la question de saber quand est legal (o non pas) d'aner en guèrra primièr.
# Lèis de la guèrra

Lei lèis de la guèrra son un tèrme que designa l'ensems dau drech internacionau regardant lo començament, lo debanament e la fin d'un conflicte armat. En particular, definisson lo biais de declarar una guèrra, d'acceptar una reddicion, de tractar de presoniers ò lei mejans militars utilisables.

## Liames intèrnes

* Convencion de Genèva.
* Guèrra.
* Jus ad bellum.
# Presonier de guèrra

Un presonier de guèrra es un combatent capturat e empresonat per una poissança enemiga durant ò immediatament après un conflicte armat. Aquel estatut es a l'ora d'ara definit per la Convencion de Genèva.

## Liames intèrnes

* Lèis de la guèrra.
# Arma biologica

Una arma biologica es una arma qu'utiliza d'organismes destinats a afeblir leis armadas o lei populacions enemigas gràcias a la propagacion de malautiás. N'existís doas categorias principalas que son definidas segon la natura dau vector adoptat :
* leis armas bacteriologicas utilizan de bactèris.
* leis armas virologicas son basadas sus de virús (variòla, pèsta, gripa...).
Es possible de realizar d'armas biologicas amb d'autreis organismes coma de camparòuss mai aquelei tecnicas semblan experimentalas o limitadas au sen deis arsenaus biologics modèrnes. Aqueleis armas an un potenciau de destruccion fòrça important mai son mestritge es malaisat car lei malautiás difusadas pòdon egalament tocar de territòris amics.
Lor concèpte es aparegut durant l'Antiquitat. Per exemple, l'empoisonament dei potz e dei fònts èra una tactica frequenta que permetiá de redurre la resisténcia d'una vila assetjada o de trebolar la logistica d'una armada advèrsa. De cadabres contaminats per de malautiás grèvas èran tanben de còps mandats dins lei vilas per i entraïnar d'epidemias.
Dins aquò, après l'Edat Mejana, l'utilizacion dei malautiás naturalas venguèt pus rara e lo Protocòli de Genèva de 1925 enebiguèt totalament l'usatge d'arma biologica. Pasmens, de recèrcas aguèron luòc durant la Segonda Guèrra Mondiala e la Guèrra Freja. D'utilizacions limitadas son atestadas sus lo frònt chinés per Japon. Après lo conflicte, d'usatges rars son sospichats dins d'assassinats o d'atemptats terroristas.
Dins lo corrent deis ans 1980-1990, leis Estats Units e l'URSS (remplaçada per Russia) organizèron la destruccion mutuala de la màger de sei resèrvas mutualas d'agents biologics. Pasmens, mai d'un estat a gardat de mòstras dins de laboratòris especiaus e plusors centenaus d'agents patogèns susceptibles d'èsser utilizats per la fabricacion d'armas biologicas son estats identificats.

## Liames intèrnes

* Arma bacteriologica.
* Arma de destruccion massisa.
* Arma nucleara.
* Arma quimica.
* Arma virologica.
# Mina terrèstra

Una mina terrèstra es un sistèma explosiu concebut e plaçat per explosar au passatge de personaus ò de veïculs enemics.

## Liames intèrnes

* Fortificacion.
* Guèrra.
# Municion

Una municion es un ensemble destinat a cargar una arma de fuòc. Au minimom, es formada d'una carga propulsiva e d'un projectil. Pasmens, se pòdon tanben trobar de projectils multiples, un estui o de sistèmas permetent d'estabilizar la trajectòria d'un projectil. De mai, la natura dei projectils es tanben fòrça variabla (bala, explosiu, arma quimica, arma nucleara...).
Lei municions son pas aparegudas amb lei premiereis armas de fuòc. D'efiech, fins au sègle XIX, la màger part deis armas necessitavan de cargar separament la pouvera e lei projectils. Aquò complicava lo procès de cargament qu'èra generalament lòng e complèx. De mai, lei premierei pouveras èran sovent fòrça sensiblas a l'umiditat. Per resòuvre aqueu problema, foguèron adoptadas, au començament dau sègle XIX, de pouveras pauc sensiblas a l'aiga que podián èsser alumadas per una capsula contenent una substància explosiva (amòrsa). L'impermeabilitat de l'arma èra tanben melhorada en envolopant la bala dins un papier graissós.
Pus simple, aqueu metòde foguèt melhorat amb la concepcion de la premiera cartocha en 1808 per leis engenhaires Jean Samuel Pauly e François Prélat. D'efiech, aguèron l'idèa de reünir dins un ensemble unic l'amòrsa, la carga e lo projectil. Aquò permetiá un tir pus rapid mai lei cartochas, sovent fachas de papier, èran fragilas. Pasmens, lei conflictes dau sègle XIX coma lei guèrras de l'unificacion alemanda o la Guèrra de Secession ne'n demostrèron l'interès. Lo problema dau papier foguèt pauc a pauc corregit amb l'adopcion de l'estui metallic, aparegut dins lo corrent deis ans 1830, çò que permetèt l'industralizacion dei procès de fabricacion de municions.
Uei, cada armada dispausa de quantitats importantas de municions adaptadas a totei lei tipes d'armas de fuòc. Son generalament gardadas dins d'endrechs especiaus destinats a lei protegir còntra d'atacas enemigas e a limitar lo risc d'explosion de la totalitat dau depaus.

## Liames intèrnes

* Arma de fuòc.
# Empèri Assirian

L'Empèri Assirian èra un estat de Mesopotamia antica que son centre èra situat en Assiria. Se formèt a partir de la ciutat-estat d'Assur au sègle XIV avC. Après lo començament deis invasions aramèas e la mòrt de Teglath-Phasalar I$^{èr}$, conoguèt un periòde de declin. La restauracion de l'autoritat de l'empèri se debanèt a la fin dau sègle X avC durant lo rèine d'Adad-nerari II. Au sègle seguent, l'Empèri Assirian venguèt la poissança dominanta de Mesopotamia e capitèt de conquistar Egipte e Babilònia. Pasmens, la dominacion assiriana demorèt fòrça contestada e lei revòutas successivas afebliguèron pauc a pauc l'armada assiriana. A partir dau sègle VII avC, una tièra de guèrras civilas entre princes assirian agravèt lo problema e l'Empèri s'afondrèt finalament après una guèrra lònga còntra sei vesins en 609.
# Oplita

Un oplita èra un fantassin pesuc de la Grècia antica e deis estats ellenics. Combatiá generalament au sen d'una falanja, formacion d'infantariá compacta apareguda au sègle VII avC. L'equipament tradicionau de l'oplita èra format d'un casco, d'una cuirassa protegent lo tòrse, d'emparacamas dichs cnemides, d'un bloquier larg, d'una lança e d'una espasa. Èra fach de bronze e pesava aperaquí 30 quilogramas. Pasmens, evolucionèt pauc a pauc vèrs una simplificacion e un aleujament ambé, per exemple, lo remplaçament dei proteccions de bronze dei braç e dei cambas per de proteccion de cuer. D'autra part, se generalizèt l'utilizacion de doas lanças diferentas per lo git e per lo còrs a còrs.
Lo còst de l'equipament d'un oplita èra generalament important. Per exemple, au sègle VI avC dins la vila d'Atenas, representava la valor de sièis buòus e èra reservat ai tres classas pus ricas dei ciutadans. Lo rèsta deis òmes liures d'una vila èra destinat au servici dins l'infantariá leugiera ò dins la flòta. Dins certanei cas, la crompa de l'equipament d'una partida de ciutadans èra dirèctament assegurada per la ciutat.
L'oplita conguèt son apogèu dins lo corrent dei periòdes classic e ellenic, especialament durant lei guèrras dei Grècs e dei Macedonians còntra leis Aquemenidas. Foguèt despassat au sègle II avC per lo legionari roman pus leugier e pus mobil.

## Liames intèrnes

* Falanja.
* Guèrras Medicas.
* Legionari.