OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sar

Sert, Serts o (versemblablament) Serç /sɜʀ/ (Sers en francés) es una comuna de la Charanta Occitana. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son Sertorovilla en 852, Sertis villa en 923, Sers, Sertis en 1110, Sertis vers 1300.
L'origina dau nom de Serç seriá lo nom commun latin serta qu'a per sens « garlandas, clausura ». Lo segond sens de « clausura, barradura » sembla mai de natura a motivar un nom de luec, pusleu que lo prumier. Aquò's pas dirèctament serta (autra fòrma sertum) qu'a donat Serç perqué lo nom a pas una finala feminina. La prumiera fòrma es una latinizacion forçada e ne'n fau pas gardar que la prumiera sillaba. Las fòrmas Sertis en latin e Sers en occitan (tanleu lo segle XII) fan supausar una fòrma grafica Serç (de Sertiu- ?), pusleu que Sert (interpretacion de Jan Urroz), la consonanta finala estant muda. Coma s'explica la varianta Sar, probablament imaginària ?

## Administracion
### Lista daus maires

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| març 2008 | 2020 | Roland Veaux | PS | retirat de provisor |
| març de 2001 | 2008 | | | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 823, totala: 838 :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 408 | 413 | 472 | 540 | 633 | 672 | 710 | 728 | 749 772 |
| 2009 | 2010 |
| 770 793 | 783 806 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* 2017 : 871

## Luecs e monuments

* lo Ròc de Sar

## Veire tanben
### Liams connexes

* Comunas de Charanta

### Liams externes
## Nòtas e referéncias

* ↑ «Los noms de las comunas en Charanta occitana». Confolontés occitan.
* ↑ «Charanta». Toponimiaoccitana..
* ↑ http://bdtopoc.org/?city_selected=Sers
* 1 2 Albert Dauzat et Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, Paris, Librairie Guénégaud, 1989 (1èra ed. 1963), p 655
* ↑ Jean Nanglard, Cartulaire de l'église d'Angoulême, t. IX, Bulletins et mémoires de la Société archéologique et historique de la Charente, imprimerie G.Chasseignac, 1899 (1èra ed. 1180), p. 26-29,124 legir en linha http://www.guyenne.fr/ArchivesPerigord/Cartulaires/cartulaire_de_l_eglise_angouleme.htm#p_027
* ↑ Jean Nanglard, Livre des fiefs de Guillaume de Blaye, évêque d'Angoulême [« Liber feodorum »], t. 5, Société archéologique et historique de la Charente, 1905 (1èra ed. 1273), 404 p., p. 168,170,174,184 legir en linha https://web.archive.org/web/20170322211319/http://www.guyenne.fr/ArchivesPerigord/Charente/Documents%20Charente/Livre_des_fiefs.htm#p174
* Portau de Perigòrd
# Dròga

Una dròga es al sens etimologic una substància dotada de proprietats farmacologicas, emplegada bruta tala que se tròba dins la natura o obtenguda après d'operacions de transformacions simplas.
Un autre sens del tèrme uèi mens utilizat es lo d'una substància naturala o sintetica emplegada coma matèria primièra en quimia e dins l'industria de las pinturas, tinturas ...etc
Uèi, per influéncia de l'anglés, lo mot dròga s'utiliza sovent coma sinonim de "medicament" al sens larg. Mas al sens estricte del tèrme una dròga es una substància amb d'efèctes subre lo sistèma nerviós central, amb la capacitat de modificar l'umor, la percepcion e subretot que crea generalament una addiccion e un sindròm d'abstinéncia.
I a un grand nombre de drògas que se pòdon utilizar coma medicaments per de malautiás divèrsas. Mas fòrça drògas, al cant de lor possibla utilitat terapeutica, s'utilizan amb de fins recreativas, o per lors efèctes psicologics o sensorials. Aquò es un problèma social e de santat publica de primièr òrdre dins fòrça païses, pr'amor que la consomacion contunha de drògas crèa generalament una addiccion grèva. Las drògas an tanben d'efèctes nocius sus la santat, e sus lo comportament social del consomador. Las drògas son illegalas dins la majoritat dels païses, çò qu'a fach créisser lo mercat negre d'aquestas substàncias, amb lo sorgiment d'associacions criminalas que contraròtlan la contrabanda e la distribucion. Las drògas recreativas mai utilizadas se pòdon classificar en tres grops, segon lor efècte principal:
* Euforizants o excitants (cocaïna, amfetaminas, alcòl dins sa fasa primièra, nicotina dins sa fasa segonda, cafeïna).
* Sedatius e depressors (opiacis, eroïna, morfina, benzodiazepinas, ansiolitics, calmants musculars e ipnotics, alcòl dins sa fasa segonda, nicotina dins sa fasa primièra, barbiturics, cannabis, marijuana, inalants).
* Allucinogens (LSD, peiot).
L'addiccion es lo besonh urgent de consomar de drògas regularament (èsser pas capable de moderar la consomacion o de la suprimir) es determinada per de fenomèns psicologics e fisics. Lo sindròm d'abstinéncia de mantuna drògas se manifesta per d'efèctes fisics que pòdon èsser mortals. Se pòdon contrarotlar amb de mesuras terapeuticas simptomaticas o de substitucion (amb de substàncias mens nocivas, d'efèctes parièrs, que se retiran progressivament).

## Referéncias

* ↑ Why drug treatment is necessary?
# Remady

Remady, de son nom vertadièr Marc Würgler, es un discjoquei soís nascut lo 12 de decembre de 1977 a Zuric.
S'es fach conéisser en Euròpa e en Occitània en particular ambe son títol en anglés No Superstar, gròs tube de l'annada 2010.

## Cançons mai conegudas (en Occitània)

* No Superstar (2010)
* Give me a sign (2010)
* Do It On My Own (2010, ambe Craig David)

## Referéncias

* ↑ Remady - No Superstar. Meilleure position : n° 8 du Top Singles France. Entré dans le Top Singles France du 26/04/2010 https://www.chartsinfrance.net/Remady/No-Superstar-s15082.html
* ↑ Remady - Give Me A Sign. Meilleure position : n° 11 du Top Singles France. Entré dans le Top Singles France du 26/07/2010 https://www.chartsinfrance.net/Remady/Give-Me-A-Sign-s18207.html
# Craig David

Craig Ashley David (Southampton, Hampshire, 5 de mai de 1981) es un cantaire e cantautor anglés. Venguèt famós tre 1999 gràcias a sa participacion a la cançon "Re-Rewind" d'Artful Dodger.

## Discografia

* Born to Do It (2000)
* Slicker Than Your Average (2002)
* The Story Goes... (2005)
* Trust Me (2007)
* Signed Sealed Delivered (2010)
# T.A.T.u.

T.A.T.u., puslèu escrich t.A.T.u., es un duò pop rus originari de Moscòu compausat de Julia Volkova e Lena Katina. Sòcis del grop Neposedy dempuèi 1991, es a partir de 1999 que Julia e Lena forman lor duò t.A.T.u..
t.A.T.u. es la contraccion de Ta Lyubit Tu, que significa en rus « aquesta qu'aima aquela » : efectivament, Julia Volkova e Lena Katina se fan sovent remarcar en se potonant sus la boca de faiçon provocanta, vestidas en lolitas. Pasmens, malgrat lo nom del grop e la provocacion sexuala explicita, dison non pas èsser lesbianas.
Entre 1999 e 2001, Julia e Lena an de'n primièr començat de cantar en rus e an obtengut de succès dins lor país d'origina. En 2002, publican alavetz un primièr single en anglés, All the Things She Said : aqueste se classa alavetz a la primièra plaça dins mantuns païses europèus. Gràcias a n'aquel tube All the Things She Saïd , lor primièr album internacional en anglés, 200 km/h in the Wrong Lane, foguèt en 2002-2003 l'album mai vendut del duò. En seguida d'aquel tube, lo single Not Gonna Get Us a tanben agut de resson en 2003.
En 2003, t.A.T.u. representa Russia al Festival de la Cançon d'Eurovision a Riga, en Letònia, ambe la cançon Ne Ver', Ne Boysia, cançon qu'obten la tresena plaça del concors.
En 2014, lo duò se separa.
# Nintendo GameCube

La Nintendo GameCube es una consòla de videojòcs domestica de Nintendo. Foguèt lançada en Japon lo 14 de setembre de 2001 e arribèt en Euròpa lo 3 de mai de 2002.
Es lo successor de la Nintendo 64. Coma consòla de la seisena generacion, competiguèt amb la PlayStation 2 de Sony, la Dreamcast de Sega e l'Xbox de Microsoft. Ne foguèron vendudas 21,74 milions d'unitats. La GameCube foguèt seguida per la Wii en 2006.

## Caracteristicas
### Contrarotlaire

La forma del contrarotlaire es basada sus aquel de la PlayStation e PlayStation 2. A sièis botons frontals, doas manetas analogics, una maneta direccionala, e un motor de vibracion.

### Discs

La GameCube foguèt la primièra consòla Nintendo a pas utilizar majoritàriament de cartochas o de cartas. Introduguèt un format disc optic miniDVD exclusiu que pòt conténer de donadas de fins a 1,5 GB. A un sistèma de proteccion contra las còpias diferent a aquel dels discs DVD normals.
Aquesta capacitat èra sufisenta per la majoritat dels jòcs, mas faguèt que qualques jòcs qu'èran tanben disponibles sus d'autras consòlas aguèsson besonh de qualques ajustaments per la version GameCube, coma l'inclusion d'un disc suplementari, una compression vidèo mai nauta, o la supression de qualques contenguts.

### Enregistrament de donadas

La GameCube conten doas entradas per las Memory Cards (cartas de memòria) ont los jogaires pòdon enregistrar las donadas del jòc.
Nintendo lancèt tres opcions de Memory Cards: de 512 KB (grisa), de 2 MB (negra) e de 8 MB (blanca). I aviá tanben de cartas amb de capacitats mai nautas lançadas per de tèrces.

## Jòcs

Mai de 600 jòcs foguèron lançats per la GameCube.
Los jòcs mai venduts ne son Super Smash Bros. Melee, Mario Kart: Double Dash!!, Super Mario Sunshine, The Legend of Zelda: The Wind Waker e Luigi's Mansion. D'autres jòcs de la consòla apreciats per la critica son Paper Mario: The Thousand-Year Door, Pikmin, Animal Crossing, Mario Smash Football, F-Zero GX, Pokémon XD: Gale of Darkness e Eternal Darkness: Sanity's Requiem.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Rogers, Emily. "A Dolphin's Tale: The Story of GameCube". Dromble Media. 7 de genièr de 2014.
* ↑ Plunkett, Luke. "The Evolution of the PlayStation Control Pad". Kotaku. 28 de junh de 2011.
* ↑ England, Kyle. "The Legend of the Gamepad: A Brief History of Nintendo Consoles Told with Buttons and Joysticks". Nintendojo. 5 d'abril de 2012.
* ↑ Bonsor, Kevin. "How GameCube Works". HowStuffWorks. 4 de decembre de 2000.
* ↑ "GameCube: A Digital Wonder". IGN. 23 d'agost de 2000.
* ↑ "Nintendo GameCube Memory Card 1019". Nintendo.
* ↑ "Nintendo GameCube Accessories". Nintendo.
* ↑ "Classement des meilleures ventes de jeux GameCube dans le monde".
# Torba

La torba es un material vegetal fibrós de color negre o marron format en un mitan anaerobí e saturat d'aiga.
S'acumula e se crèa dins una sanha ont la descomposicion e l'umidificacion de la matèria organica es fòrça lenta e constituís lo primièr estadi geologic de la formacion del carbon. Conten aproximativament 60% de carbòni, 35% d'oxigèn e 5% idrogèn.

## Procèssus de formacion de la torba

L'origina de totes los tipes de carbon, e tanben de la torba, es mejan la descomposicion, per via anaerobia, de las rèstas vegetalas enterradas pels sediments. Dins la part pus superficiala, aqueles residús vegetals son ja afectats per la descomposicion anaerobia, la lignina e la cellulòsa que forman part dels teissuts vegetals se transforman en torba. La torba se considèra coma un carbon cenozoïc o, dich d'un autre biais, un carbon actual. Aquela torba se, dins lo temps, a causa de l'enfonzament del produch amb de cambis fisicoquimics que supòrtan los sediments dempuèi que se dispausan fins que formen una ròca coerenta, demorarà pus compacta e calorosa e se transformarà en lignit.

## Tipes de torba

* Oligotrofica: Lo material de basa es la mossa del genre Sphagnum que se transforma en un produch de pH fòrt acid, per sota de 4,5, e paure en cendres e en azòt. Se forma dins las nomenadas torbièras nautas de clima fred e plujós. La preferida en orticultura es aquela de Finlàndia.
* Mesotrofica: Se forma pas amb Sphagnum mas amb d'autres materials coma la graminèa Carex. Se forma en torbièras bassas dels paluns de clima pus caud. Lo produch es de pH neutre, ric en cendres e en lignina e practicament a pas d'aplicacion orticòla.

## Utilizacion

* Combustible: Limitada a las regions amb torbièras espleitablas e consumida in situ, per exemple en Irlanda o Escòcia, ont s'utiliza aquel material per secar los ingredients del whisky, li donant un aròma melhor.
* Jaç dels animals establats: Tanben en lòcs de torbièras
* Orticultura: Las caracteristicas principalas son la granda capacitat de retencion d'aiga, porositat adaptada, sens granas d'èrbas marridas, e l'estabilitat. Son pH bas permet la creissença de las plantas acidofilas e se pòt modificar amb una mescla. Se pòt utilizar sola o mesclada amb d'autres substrats coma la perlita, lo sable vermiculita etc.
* Construccion: dins las regions ont la fusta es escassa s'utilizava per bastir. En Islàndia, per exemple, s'emplegava a l'Edat Mejana per construire de granjas.
| Vista posteriora | corredor central |

## Referéncias

* ↑ (ca) Geologia i bioquímica del Cosmos i de la Terra, J.M. Amigó i L.E. Ochando Universitat de Valéncia 2001
# Protozoari

En biologia, lo tèrme protozoari designa un organisme eucariòta unicellular eterotròf mobil que se noirís per fagocitòsi. Vivon dins l'aiga, dins lei sòus umids ò a l'interior d'un organisme pus grand. I a de formas liuras (paramecia, ameba) e d'autrei que son parasits (trypanosoma brucei). En causa de sa natura unicellulara, lei protozoaris son d'espècias fòrça pichonas que passan fòrça rarament lo millimètre. Pasmens, certanei pòdon s'associar entre elei per formar de colonias de gròssa talha.
Plusors protozoaris son a l'origina de malautiás en l'òme.

## Liames intèrnes

* Cellula (biologia).
* Fagocitòsi.
* Protista, ensems deis organismes eucariòtas unicellulars.

## Nòtas e referéncias

* ↑ «Protozoaire» (en francés). Multidiccionari Occitan Dicodòc. Congrès permanent de la lenga occitana.
# Embrion

Un embrion (deu grèc: έμβρυον) qu'ei ua organisme pluricellular dens las purmèras etapas deu son desvolopament. En çò deus animaus diploïdes qu'ei lo frut de la division cellulara deu zigòt produsit per la rescontra de dus gametas.
# Uòu

Lo mot uòu (en gascon: ueu, en niçard: òu) ten d'accepcions divèrsas:
# Experiéncia de Rutherford

L’experiéncia de Rutherford, nomenada tanben experiéncia Geiger-Marsden, es una importanta experiéncia de fisica menada en 1909 per Hans Geiger (1882-1945) e Ernest Marsden (1889-1970) sota la direccion d'Ernest Rutherford (1871-1937). Permetèt de mostrar la concentracion de la carga positiva de la matèria dins un espaci de volum fòrça pichon. Aquò foguèt a l'origina dau modèl lacunari de la matèria e dau desvolopament dau modèl modèrne de l'atòm.
L'experiéncia èra realizada dins un environament sota vuege. Una fònt radioactiva emetritz de particulas α permetiá de produrre un fais de particulas α qu'èra dirigit còntra una fuelha d'aur fòrça fina (6 000 Å). Darrier aquela fuelha, un ecran foguèt plaçat per visualizar lei posicions d'arribada dei particulas α après passatge a travèrs la fuelha. Lo bombardament de particulas α durèt quauquei minutas.
La màger dei ponchs d'arribada dei particulas èran dins l'axe dau fais (99,9%). Pasmens, leis autors de l'experiéncia foguèron suspres per la preséncia d'un nombre important de ponchs situats en fòra de l'axe e per lo retorn en darrier de certanei particulas α. Aquò permetèt de desvolopar una representacion novèla dau modèl atomic basada sus :
* un atòm principalament format de « vuege » (caractèr lacunari de la matèria).
* la concentracion dins un volum fòrça feble dau nuclèu atomic (qu'assosta sa carga positiva).
A partir d'aquelei resultats, Rutherford desvolopèt lo modèl planetari de l'atòm : leis electrons cargats negativament èran en orbita a l'entorn d'un pichon nuclèu cargat positivament. Pasmens, aqueu modèl durèt gaire car èra invalidat per lei lèis de l'electromagnetisme e per la quantificacion dei raionaments electromagnetics. En revènge, representèt una etapa importanta dins la concepcion dau modèl modèrne de l'atòm que faguèt son aparicion dins lo corrent dei decennis seguents.

## Liames intèrnes

* Atòm.
* Experiéncia.

## Bibliografia

* (fr) Michel Crozon e Philippe de la Cotardière (act.), Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours, París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 209-211.
# Johnny Hallyday

Johnny Hallyday, de son nom vertadièr Jean-Philippe Smet (15 de junh de 1943, París – 5 de decembre de 2017, Marnes-la-Coquette, Illa de França), foguèt un cantaire e actor francés.
Es lo paire del cantaire David Hallyday (maire : Sylvie Vartan) e de l'actritz Laura Smet (maire : Nathalie Baye).
# Deborah Estrin

Deborah Estrin (Los Angeles, 6 de decembre de 1959) es una informaticiana americana. Es la cofondadora de l'organizacion de tòca non-lucrativa Open mHealth. Es la filha de Thelma Estrin e la sòrre de Judith Estrin.
# Garsenda

Garsenda, Garsend o Grasenda (Garcendo, Grasindo en nòrma mistralenca; Garsenda, Garcent, Garcens en occitan ancian) es un nom occitan popular a l'Edat Mejana.

## Etimologia

Lo nom deriva d'un nom de femna d'origina germanica, Garsind, latinizat en Garsindis. Es compausat dels elements germanics gar-, varianta de ger- « lança », e -sind « viatge, camin ».

## Istòria

Un prenom pròche mas a l'etimologia distincta (de l'element germanic -swind « fòrt, poderós ») es notadament portat per una concubina de Carlesmanhe, Gersuinda, e es atestat dempuèi lo sègle VIII.

## Personatges istorics

òrdre cronologic
* Garsenda de Tolosa (sègle IX), comtessa de Barcelona casada amb Guifré II Borrell de Barcelona.
* Gersenda de Fezensac (sègle X), filha del comte Guilhèm de Fesensac e esposa del comte Raimon II de Ribagorça;
* Garsinda de Besièrs (sègle XI), vescomtessa de Besièrs e d'Agde;
* Garsenda de Perigòrd (sègle XI), duquessa de Gasconha;
* Garsinda de Besalú (sègle XI), filha del comte Bernat I de Besalú;
* Gersende du Maine (sègle XI), filha del comte Herbert I$^{er}$ du Maine e esposa del comte Tibaud III de Bles puèi d'Alberto Azzo II d'Este;
* Garsenda de Forcauquier (sègle XII), filha del comte Guilherme IV de Forcauquier;
* Garsenda de Sabran (sègle XIII), comtessa de Forcauquier, esposa del comte Anfós II de Provença;
* Garsenda de Provença (sègle XIII), filha del comte Anfós II de Provença e esposa del vescomte Guilhèm II de Bearn.
* Gersende ou Garsande d'Alphant, Bienheureuse (+1310), gouvernante de Saint Elzéar.
Modèl:Prenom

## Difusion

* anglés: Garsenda
* castelhan: Garsinda
* catalan: Garsenda, Gersenda
* francés: Garsende, Garcende, Garcenne, Garcinde, Garcuinde, Gersende, Garsinde
* italian: Garsenda
* portugués: Gersenda, Garsinda

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

* ↑ Segon l'atestacion Grasindo de Mistral.
* ↑ Segon Mistral, lo nom es aparentat a Garsende, Garcende, Garcenne, Garcinde, Garcuinde en francés; Garsendis, Garcindis en latin tardiu

### Referéncias

* ↑ Institut d'Estudis Occitans
* 1 2 «Los prenoms occitans». Academia Occitana-Consistòri del Gai Saber. [Consulta: 8 decembre 2024]
* 1 2 Mistral, Frederic. Lou Tresor dóu Felibrige (TDF). Rafèla d'Arle: Cultura Provençala e Meridionala, 1878–1886.
* ↑ Dictionnaire des prénoms. París: Larousse. ISBN 978-2-03-592511-4.
* ↑ Eginhard, Vita Karoli Magni, p. 453 : Karolus habuit concubinas, Gersuindam saxonici generis....
* ↑ Dictionnaire de la Provence et du Comté-Venaissin, dédié à Monseigneur le Maréchal Prince de Beauvau, t. 3, Marseille, 1785.
* ↑ Suzanne Bernard, Les époux vierges, Elzéar de Sabran et Delphine de Signe, Paris, Perrin, 1994.
* (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Garsenda ».
* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Gersende ».
* Wikidata: Q11923814
# L'Aia

L'Aia (/ˈlajɑ, ˈlaja/; en neerlandés: Den Haag , oficiós 's-Gravenhage ) es la tresena vila dels Païses Basses après Amsterdam e Rotterdam.
Se trova a l'oèst del país, dins la província de l'Olanda Meridionala, que n'es tanben la capitala. L'Aia es coma Amsterdam, Rotterdam e Utrecht, una partida del conglomerat metropolitan nomenat Randstad, e qu'amassa una populacion de 6 659 300 abitants.
L'Aia es lo sèti actual del govèrn, mas pas la capitala dels Païses Basses, ròtle balhat per la constitucion a Amsterdam

## Nòtas e referéncias

* ↑ «Kerncijfers wijken en buurten 2021». Oficina Central d'Estadística, 6 Agost de 2021.

## Importància institucionala

L'Aia aculhís Erste Kamer (Senaat) e la Tweede Kamer, respectivament Cambras auta e bassa, que forman lo Parlament neerlandés, e tanben totes los ministeris e lo tribunal suprèm. Es tanben la ciutat de residéncia de la Regina Beatritz. Totas las ambassadas estrangièras se tròban a l'Aia.
L'Aia es lo sèti de divèrsas institucions internacionalas :
* Lo Tribunal Internacional de Justícia, situat al Vredespaleis (ONU).
* Lo Tribunal Penal Internacional (ONU)
* L'Organizacion per l'Enebiment de las Armas Quimicas (ONU)
* L'Europòl
* L'Acadèmia Internacionala de Lei de l'Aia
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus L'Aia.

## Ligams extèrnes

* Pagina de la comuna (nl)(en)
* Portal del torisme a l'Aia (nl)(de)(en)(fr)(es)(it)
* Airal metropolitan de l'Aia (nl)(en)
# Micròbi

Lo tèrme micròbi o microrganisme (var. micro-organisme) designa las bacterias, levaduras, protozoaris e virus, patogèns o non.
Dempuèi 1872 (COHN) las « bacterias » son diferenciadas de las levaduras, de las mosiduras, dels infusòris o dels parasits. Lo mot de micròbi (literalament «pichona vida») foguèt introduch pel cirurgian francés Charles Sédillot en 1878 per designar totes los èssers vivents infinidament pichons, un mes abans que Pasteur e sos collaborators faguèsson una comunicacion a l'Acadèmia de Medecina, la Teoria dels gèrmes e sas aplicacions a la medecina e a la cirurgia, ont d'èssers vivents microscopics son declarats responsables de malautiás: « S'aviái l'onor d'èsser cirurgian … » 30 d'abril de 1878).
La descobèrta dels micròbis foguèt un element fondamental que permetèt lo desvolopament de l'igièna e de progrèsses nombroses en medecina.

## Vejatz tanben

* François Vincent Raspail
* Malautiá infecciosa
* Microbiologia
* Lucha contra los micròbis

## Ligams extèrnes

* Vidèo sus la vida microbiana de las aigas e la seleccion naturala
* 1 2 «Micro-organisme» (en francés). Multidiccionari Occitan Dicodòc. Congrès permanent de la lenga occitana.
# Consistòri del Gai Saber

* Aquel article presenta d'ambigüitats amb l'article «Academia Occitana (Consistòri del Gai Saber)».
Lo Consistòri del Gai Saber (ancianament escrivut Consistori del Gay Saber) qu'ei ua de las purmèras acadèmias literàrias deu mòn occidentau, fondada a Tolosa en 1323 entà dehéner las letras occitanas.
Creat per 7 borgés mondins que ho per ua brèva estona aperat Consistori dels Sept Trobadors o Sobregaya Companhia dels Set (VII) Trobadors de Tolosa.
Lo Consistòri qu'instaurè ua competicion aperada Jòcs Floraus e, entà definir las exigéncias literàrias e linguisticas, que hargoè la purmèra gramatica occitana : las Leis d'Amor (redigidas per Guilhèm Molinièr enter 1328 e 1337).
En 1471 totun, Pèire de Janilhac qu'arrecebò la vrioleta per ua composicion francesa dab la mencion "n'ostan qu'el fos Frances, per so que dictec el lengatge de Tholosa" ; a partir de 1513 lo Consistòri que vadó Collège de rhétorique et de poésie françaises e que hore tornat batejat Acadèmia deus Jòcs Floraus (Académie des Jeux floraux en francés) en 1694.
Enter los grans escrivans francés, Pierre de Ronsard e Victor Hugo que horen premiats aus Jòcs Floraus.