OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Trirema

Una trirema èra una galèra de combat antica desvolopada a partir de la pentecontera. Èra equipat d'una vela, de 170 remaires organizats en tres rengs e d'un ròstre de bronze permetent d'esperonar un naviri enemic. Mens lòng e pus rapide que son predecessor, aqueu naviri èra leugier e manejable e dominèt la guèrra navala en Mediterranèa entre lei sègles VI e IV avC. Foguèron alora despassadas durant lo periòde ellenic per de naviris pus pesucs amb una proteccion melhora. Puei, venguèron tornarmai lo naviri dominant de la flòta imperiala romana que l'adoptèt per contentar sei besonhs navaus limitats. Dispareguèt au sègle IV dins lo corrent dau declin de l'Empèri Roman e dau desvolopament novèu d'afrontaments navaus en Mediterranèa.

## Liames intèrnes

* Pentecontera.
# Triquerville

Triquerville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.

## Geografia

Comunas confrontantas de Triquerville :
* Norville
Comunas confrontantas de Triquerville :
| Touffreville-la-Cable | Touffreville-la-Cable | Villequier |
| Touffreville-la-Cable | | Villequier |
| Notre-Dame-de-Gravenchon | Norville | Vatteville-la-Rue |

### Comunas vesinas
## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde |
| 2008 | 2014 |
| març de 2001 | 2008 |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 292 | 268 | 280 | 320 | 327 | 324 | 272 | 332 | 316 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 267 | 240 | 231 | 228 | 259 | 272 | 236 | 275 | 234 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 252 | 235 | 181 | 171 | 164 | 173 | 165 | 178 | 175 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 171 | 205 | 236 | 307 | 350 | 348 | 388 | 390 | 388 |
| 2009 | 2010 |
| 383 397 | 377 391 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Triqueville

Triqueville en normand (Triqueville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.

## Geografia

Triqueville Aperten al costat de Pont-Audemer e al arrondissement de Bernay.
La siá superficie es de pauc près de 9,5 km² e la siá altitud mièja d'aperaquí 60 m.
Triqueville appartient au canton de Pont-Audemer et à l'arrondissement de Bernay.
Sa superficie est d'à peu près 9,5 km² et son altitude moyenne d'environ 60 m.

### Comunas vesinas
## Istòria

Lo vilatge èra un fief del abbaye de Grestain al Mièja Edat.
La glèisa Santa-Martin èra initialement una glèisa gotica en pèira #qu'a #èsser partiellement reconstruite al sègle xviii, lo if funéraire a classificat.
Le village était un fief de l'abbaye de Grestain au Moyen Âge.
La glèisa Saint-Martin était initialement une église gothique en pierre qui a été partiellement reconstruite au sègle xviii, l'if funéraire est classé.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Gérard Gorre |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 910 | 817 | 883 | 808 | 931 | 963 | 934 | 853 | 839 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 772 | 718 | 684 | 630 | 575 | 540 | 527 | 449 | 444 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 441 | 424 | 418 | 341 | 350 | 315 | 295 | 274 | 283 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 318 | 268 | 289 | 263 | 259 | 281 | 282 | 296 | 300 |
| 2009 | 2010 |
| 308 312 | 321 324 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Normandia
# Tristan da Cunha (Archipèla)

L’archipèla de Tristan da Cunha es un grop d'illas de l'ocean Atlantic que fan partida del territòri d'otramar britanic de Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha. Sola l’illa principala de Tristan da Cunha a d'abitants permanents.
Tristan da Cunha :
| Bandièra | Escut |
| Capitala | Edinburgh of the Seven Seas |
| Reina | Elisabèt II del Reialme Unit |
| Administrators | Philip Kendall |
| Superfícia | 207 km$^2$ |
| Populacion Densitat | 246 1,4 ab./km$^2$ |
* ↑ URL de la referéncia: https://www.tristandc.com/peak.php.
* ↑ URL de la referéncia: https://web.archive.org/web/20191128111631/https://www.tristandc.com/population.php.
# Tripura

Tripura es un estat de la Republica d'Índia.

## Fonts

* (en) Tripura: Census 2011-2020 data
# Tripy Makonda

Tripy Makonda (Ivry-sur-Seine, França, 24 de genièr de 1990) es un fotbolaire francés. Format al Paris Saint-Germain, es dempuèi 2015 partit a Portugal e jòga dins l'Académica de Coimbra.
# Trisac

Trisac$^,$ ( Trizac en francés) es una comuna auvernhata situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia
### Perimètre del territòri

Comunas confrontantas de Trisac :
| Osèrs | Lo Montelh | Menet Valeta |
| | | Colandre |
| Moçajas | Sant Vincenç de Salèrn | Lo Vamièr |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son Trizac, al sègle XII, Treissac, en 1224, Trizacum, latinizacion de 1269, Trizacs, en 1381, Trisatum, latinizacion de 1441, Trisacum, en 1520, Treuzac, Treuzeac, en 1651, Le bourg de Tiazac, en 1682, Trézac, en 1684 ; Triezac, en 1687, Treizac, en 1690, Truyzac, en 1744.
Trisac ven del nom gallic (gal, gallés) Tritios (equivalent celtic del latin Tertius, « lo tresen »), amb lo sufixe -āco(n), que los tèxtes latinizan en -acum.$^,$ Trisac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Tritios. L'impression que donan las atestacions es que la prumèira sillaba Tri- saguèt diftongada entre los sègles XIII e XVIII, mas se pòt pas precisar mai. Coma la fòrma orala es [tri'ʒia], la grafia demòra Trisac.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Qualitat |
| març 2014 | 2020 | Alice Malga | agricultritz retirada |
| 30 d'abrial 2004 | 2014 | Jean-Luc Vergeade | |
| març 2001 | 2004 | Auguste Mary | |
| març 1989 | 2001 | Félix Verdier | |
| | 1989 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Riòm de las Montanhas, i demorèt.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 509, totala: 526 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 565 | 1 169 | 1 477 | 1 591 | 1 680 | 1 710 | 1 831 | 1 793 | 1 773 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 687 | 1 752 | 1 750 | 1 818 | 1 834 | 1 844 | 1 938 | 1 963 | 1 840 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 743 | 1 826 | 1 730 | 1 551 | 1 557 | 1 532 | 1 524 | 1 514 | 1 216 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 225 | 1 221 | 1 070 | 921 | 754 | 655 | 576 | 576 | 564 573 |
| 2009 | 2010 |
| 546 560 | 529 543 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* ↑ http://bdtopoc.org/?city_selected=Trizac
* ↑ enquèsta Sivadon abrial 2018
* ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496863sXnt2A
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 687
* ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 255, 309 e 369
* ↑ enquèsta Sivadon abrial 2018; pasmens, un informator del Montelh, de lenga que sembla mens segura, pronóncia [tri'za]
* ↑ https://www.annuaire-mairie.fr/mairie-trizac.html
* Portal d'Auvèrnhe
# Trisha Yearwood

Patricia Lynn Yearwood, coneguda professionalament coma Trisha Yearwood (Monticello (Georgia), 19 de setembre de 1964) es una cantaira de musica country americana. Se faguèt conéisser en 1991, gràcias a la cançon She's in Love with the Boy, que montèt fins a la 1a posicion dels classaments. Dempuèi la debuta de sa carrièra Yearwood a vendut mai de 12,5 milions de disques dins lo mond entièr e demest totes los prèmis qu'a ganhat, emportèt tres Grammy Awards. Es la molhièr del cantaire Garth Brooks.

## Discografia

* Trisha Yearwood (1991)
* Hearts in Armor (1992)
* The Song Remembers When (1993)
* The Sweetest Gift (1994)
* Thinkin' About You (1995)
* Everybody Knows (1996)
* (Songbook) A Collection of Hits (1997)
* Where Your Road Leads (1998)
* Real Live Woman (2000)
* Inside Out (2001)
* Jasper County (2005)
* Greatest Hits (2007)
* Heaven, Heartache and the Power of Love (2007)
* Love Songs (2008)
# Xanana Gusmão

Kay Rala Xanana Gusmão, nascut José Alexandre "Xanana" Gusmão (20 de junh de 1946). Foguèt lo primièr president de Timòr Èst, entre 2002 e 2007 e dempuèi lo 8 d'agost de 2007 es primièr ministre del país.
| Precedit per Francisco Xavier do Amaral | President de Timòr Èst 20 de mai de 2002 - 20 de mai de 2007 | Seguit per José Ramos-Horta |
| Precedit per Estanislau da Silva | Primièr Ministre de Timòr Èst dempuèi lo 8 d'agost 2007 | Seguit per (cap) |
# XVIIIau dinastia egipciana

La XVIIIau dinastia egipciana (a còps aperada dinastias totmossida, per'mor deus sons farons vodats au diu Djehoti, Thòt peus grècs) qu'ei la purmèra disnatia de l'Empèri Navèth egipcian, ua tempora qui s'obreish dab la reconquesta de tot lo País de la duas tèrras (Hauta e Baisha Egipte) sus l'envisidor Icsòs qui ocupava enqüera lo nord d'Egipte. Auesta hèita, acabada per Ahmes I qu'ei descrividua en literatura de la biografia d'un militar, Ahmes Hilh d'Abana, qui ondra las parets deu son tombèu.
Lo temps de la XVIIIau dinastia qu'ei considerat com un temps d'aur dens l'istòria de l'Egipte antica. La XVIIIau dinastia que s'acabè dab l'aventura amarniana, qu'ei a díser dab la crisi interna e externa creada per l'esquisme religiós deu faraon Akhenaton. Au maugrat qui la dinastia aja continuada un temps dab lo faraon mainatge Totankhamòn, aqueth que la clavè dab la soa mort. Lo son regent, lo generau Horemheb, que preparè la pujada de la dinastia seguenta: la XIXau dinastia coneguda com la dianastia ramessida (d'on, de segur, gessó Ramses II o Ramses lo gran).
Quauques uns deus sons faraons que comptan enter los mei famós:
* Ahmes I
* AmenhotepI (Amenòfis en grèc)
* Djehotimes I (Totmòsis en grèc)
* Djehotimes II (Totmòsis en grèc)
* Djehotimes III (Totmòsis en grèc)
* Hatshepsot: purmèra hemna istorica plan documentada e purmèra coneguda hemna cap d'Estat.
* Amenhotep II (Amenòfis en grèc)
* Djehotimes IV (Totmòsis en grèc) : que miè Egipte au la son poder exterior màger en beth conquestar e contrarotlar la Palestina e la Siria.
* Amenhoptep III (Amenòfis en grèc)
* Akhenaton / Amenhotep IV (Amenòfis en grèc) : l'esquismatic, espós de la regina Nefertiti.
* Ankh-Kheperora
* Smenkhkara
* Totankhamòn : lo darrèr faraon d'aquesta dinastia qui regnè devath la regéncia deu generau Horemheb.
| Portal Egiptopèdia | Accedissètz dirèctament als articles de Wikipèdia concernent l'Egipte antica : Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic |
# Xaffévillers

Xaffévillers es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.

## Geografia

Xaffévillers Es una municipalitat rurala adaigat per la Belvitte e situada a Unitat|8|km al nòrd de Rambervillers.
Xaffévillers est une commune rurale arrosée par la Belvitte et située à 8 km au nord de Rambervillers.

### Comunas vesinas
## Istòria

Xaffévillers #Dispausar dins los primièrs meses de la Segonda Guèrra mondiala d'un terren de aviation que #, en lo contèxt de la « graciosa de guèrra », aguèron sus el desplegat las Curtiss Ora75 dels escadrilles SPA 160 « Diable roge » e SPA 155 « Pichon Poucet » del Grop de Caça II/4 ordinairement stationné a Rems, sus l' actuala Basa aeriana 112 Rems-Champagne.
Xaffévillers disposa dans les premiers mois de la Seconde Guerre mondiale d'un terrain d'aviation sur lequel, dans le contexte de la « drôle de guerre », furent déployés les Curtiss H.75 des escadrilles SPA 160 « Diable rouge » et SPA 155 « Petit Poucet » du Groupe de Chasse II/4 ordinairement stationné à Reims, sur l'actuelle Base aérienne 112 Reims-Champagne.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | André Clément |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 292 | 345 | 371 | 426 | 474 | 461 | 485 | 524 | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 464 | 472 | 460 | - | 433 | 428 | 384 | 403 | 376 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 368 | 350 | 351 | 244 | 228 | 228 | 210 | 229 | 192 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 180 | 166 | 130 | 134 | 145 | 155 | 141 | 141 | 150 |
| 2009 | 2010 |
| 158 160 | 166 168 |
| Impossible de compiler l'entrée EasyTimeline : EasyTimeline 1.90 Timeline generation failed: 1 error found Line 63: bar:1846 from:0 till: 524 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '524' not within range as specified by command Period. |||||||||
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Xande Valois

Alexandre Valois Cordeiro Filho (Rio de Janeiro, 6 de setembre de 2004), mai conegut coma Xande Valois, es un actor de television e cinèma brasilièr.

## Filmografia

* Malhação: Intensa como a Vida (2012)
* Joia Rara (2013)
* Alto Astral (2014)
* Babilônia (2015)
* Através da Sombra (2016)
* Êta Mundo Bom! (2016)
* Um Tio Quase Perfeito (2017)
* Dancinha dos Famosos (2017)
* A Força do Querer (2017)
* Os Dias Eram Assim (2017)
* Filhos da Pátria (2017)
* Super Chefinhos (2018)
* Sob Pressão (2018)
* Se Eu Fechar os Olhos Agora (2019)
* Éramos Seis (2019)
* Fazendo meu Filme (2022)
* Eu Acredito em Contos de Fadas (2022)

## Nòtas e referéncias

* ↑ Xande Valois

## Ligams extèrnes

* Xande Valois - IMDb
* Portal del cinèma
* Portal de Brasil
# X (Twitter)

X, ancianament Twitter, es un servici de microblogatge que permet a sos usancièrs d'enviar e de legir de messatges d'una longor maximala de 140 caractèrs qu'an per nom "tweets", mejançant la web de Twitter o las aplicacions Android e iOS. Se calcula que se mandan mai de 130 milions de tweets cada jorn. Twitter foguèt creat per Jack Dorsey e lançat lo 13 de julh de 2006. Crompat per Elon Musk, pren lo nom d’X en 2023.

## Tanben veire

* Mastodon
# Xaló

Xaló es un municipi de la província espanhòla d'Alacant e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
# X Japan

X Japan es un grop de musica de Japon. Considerat per plan de monde coma lo principal grop japonés.
# Xammes

Xammes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Pierre Mansard |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 272 | 291 | 297 | 311 | 306 | 340 | 360 | 354 | 369 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 337 | 346 | - | 298 | 298 | 301 | 284 | 278 | 243 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 229 | 228 | 202 | 171 | 158 | 128 | 131 | 162 | 150 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 146 | 131 | 102 | 105 | 122 | 121 | 126 | 125 | 124 |
| 2009 | 2010 |
| 123 127 | 120 124 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Xamontarupt

Xamontarupt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.

## Geografia

Adossat Al massís fòrça boisé del Fossard, lo vilatge a traversat pel ruisseau de la Cuve, jos-afluent de la Vologne pel Barba.
Adossé au massif très boisé du Fossard, le village est traversé par le ruisseau de la Cuve, sous-affluent de la Vologne par le Barba.

### Comunas vesinas
## Istòria

Aucupacion protohistorique : bastiment de pèiras plantadas, estèlas de quartzite talhats. Se nomenava Charmontaruz en 1656. Un houx, vièlh d'aperaquí 400 ans, pòt èsser observat dins lo pòble. S'agís probablament lo un dels mai vièlhs d'Euròpa, pòt èsser observat sus la rota en portant als maquis de la nautor del bòsc.
* Occupation protohistorique : construction de pierres plantées, éclats de quartzite taillés.
* Se nommait Charmontaruz en 1656.
* Un houx, vieux d'environ 400 ans, peut être observé dans le village. Il s'agit probablement l'un des plus vieux d'Europe, peut être observé sur la route menant au maquis du haut du bois.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Emmanuel Parisse |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 358 | 409 | 486 | 423 | 313 | 320 | 316 | 332 | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 286 | 300 | 294 | - | 275 | 268 | 259 | 252 | 248 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 245 | 221 | 179 | 176 | 170 | 173 | 170 | 156 | 142 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 120 | 108 | 95 | 82 | 140 | 138 | 150 | 152 | 153 |
| 2009 | 2010 |
| 153 162 | 152 161 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Valentinian II

Flavi Valentinian, conegut jol nom de règne de Valentinian II (371-392) fuguèt un coemperaire roman que reinèt de 375 a 392 ambé Valens (364-378), Gracian (367-383), Magnus Maximus (384-388) e Teodòsi I$^{èr}$ (378-395). Proclamat emperaire per lei legions a la mòrt de Valentinian I$^{èr}$ (364-375). Moriguèt a Viana en 392, probablament assassinat per un generau franc.
# Valentinian Ier

Valentinian I$^{èr}$ (vèrs 321 - 17 de novembre de 375) fuguèt un coemperaire roman que reinèt ambé son fraire Valens (364-378) de 364 a 375. Succediguèt a Jovian e fuguèt remplaçat per sei fius Valentinian II (375-392) e Gracian (367-383).

## Rèine

Elegit emperaire après la mòrt de Jovian, carguèt son fraire de protegir lei regions orientalas de l'Empèri e s'installèt a Milan per defendre la mitat occidentala. Capitèt d'eliminar leis alamans de Gàllia, de restaurar lei fortificacions de Ren e de renfòrçar l'armada de Gàllia. En 367, adoptèt Trèva coma capitala e mandèt de tropas per reconquistar la província de Britania. De 373 a 375, luchèt còntra la temptativa d'usurpacion de Firmus que fuguèt finalament tuat.
# Valentinian III

Valentinian III (2 de julhet de 419, Ravena - 16 de març de 455, Roma) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de 424 a 455. Succediguèt a l'emperaire usurpator Joan e fuguèt remplaçat per Petronius Maximus. Maugrat lei temptativas de redreiçament de certaneis emperaires seguents, la fin de son rèine es sovent considerat coma lo començament dau declin definitiu de l'Empèri Roman d'Occident.
D'efèct, lo rèine de Valentinian III fuguèt lo darrier rèine estable de l'Empèri Roman d'Occident e l'emperaire realizèt una òbra legislativa, religiosa e militara fòrça importanta per assaiar de restaurar la poissança de Roman. En particular, gràcias au generau Aetius, leis invasions de 428-431 fuguèron replegadas, lei Wisigòts deguèron acceptar de s'installar dins lo sud de Gàllia e de reconóisser l'autoritat de Roma après tres campanhas victoriosas de 426 a 436, lei Borgondas deguèron acceptar l'estatut de pòble federat en 440 e lei Huns d'Atila fuguèron vencuts en 451. Pasmens, en fòra d'aquelei victòrias, lei vandals de Genseric capitèron de fondar un estat poderós en Africa e lei Romans contunièron de perdre lo contraròtle de la Peninsula Iberica.
L'assassinat d'Aetius per de rasons desconegudas entraïnèt la fin dau rèine. Un complòt organizat per Petronius Maximus, desirós de venjar lo violament de sa frema per l'emperaire, obtenguèt lo sostèn dei partisans d'Aetius e capitèt de tuar Valentinian III en 455.
# Valentinés

Valentinés es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat.
Sa vila principala es Valença.
Lo gentilici es valentinés -esa.

## Nòtas

* ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
# Valentin Abeille (resistent)

Valentin Abeille (8 d'aost de 1907, Alençon - 2 de junh de 1944, París) es un foncionari e resistent francés de la Segonda Guèrra Mondiala nomat Companhon de la Liberacion lo 28 de mai de 1945. Cap militar dei Fòrças Francesas de l'Interior en Normandia, aguèt un ròtle important dins l'organizacion deis accions de la Resisténcia destinadas a blocar l'arribada de renfòrç alemands durant lo desbarcament.

## Biografia

Felen d'un òme politic de la fin dau sègle XIX, menèt d'estudis de drech que li permetèron de venir sosprefècte de Provins en 1938. Au començament de la guèrra, s'engatjèt dins lo 29en regiment de Dragons. Après la desfacha francesa, foguèt revocat de son pòste per lo Regim de Vichèi que preferiguèt lo nomar a Marselha. Tornarmai revocat en genier de 1942, anèt s'installar a Lons-le-Saunier, oficialament per i estudiar lo drech. En realitat, s'engatjèt activament dins la Resisténcia. Cap militar dau departament de Jura, son ròtle foguèt descubèrt per la Gestapo en genier de 1943, mai capitèt de s'enfugir. Brèvament nomat au Burèu Centrau d'Entresenhas e d'Accion, participèt activament a la preparacion dau desbarcament de Normandia.
Lo 13 de setembre de 1943, s'entornèt ansin en França coma delegat militar de la region « M » (Normandia, Bretanha e Anjau). Ajudat per Maurice Guillaudot (1893-1979), organizèt lei Fòrças Francesas de l'Interior encargadas d'isolar la region dau desbarcament, de secutar lei renfòrç alemands e de provesir d'entresenhas au comandament aliat. Per aquò, metèt en plaça una estructura de comandament fòrça descentralizada permetent de protegir lei diferents grops de resistents còntra leis efiechs deis arrestacions. Arrestat lo 31 de mai de 1944 e grèvament bleçat, Valentin Abeille foguèt torturat, mai refusèt de parlar. Moriguèt lo 2 de junh en causa de sei bleçaduras sensa aver prononciat lo mendre mot après sa captura.
L'organizacion dei FFI per Abeille mostrèt son eficacitat durant lo desbarcament. En despiech de l'arrestacion de son successor, Jean Kammerer, lo 13 de junh, la descentralizacion dei FFI de Normandia empachèt leis Alemands de redurre l'activitat de la Resisténcia. En particular, lei camins de fèrre e lei rets electricas foguèron regularament atacats, çò que mobilizèt de soudats alemands per assaiar de lei protegir.
En mai de l'Òrdre de la Liberacion, Valentin Abeille es recipiendari de la Legion d'Onor, de la Crotz de guèrra 1939-1945 e de la Medalha de la Resisténcia francesa.

## Annèxas
### Liames intèrnes

* Desbarcament de Normandia.
* Òrdre de la Liberacion.
* Resisténcia Francesa.

### Bibliografia

* (fr) Musée de l'Ordre de la Libération, biografia « Valentin Abeille », consultada lo 21 d'abriu de 2024, .