OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Montreuil-sur-Mer

Montreuil-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Hauts-de-France.
Lo nom seriá derivat del latin Monasteriolum (>? Monsteriol), valent a dire "pichon monastièr", "monasteriòl"..

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Bruno Béthouart |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 3 216 | 3 529 | 3 853 | 4 144 | 4 083 | 3 867 | 4 215 | 3 953 | 3 939 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 3 578 | 3 686 | 3 655 | 3 649 | 3 473 | 3 352 | 3 297 | 3 603 | 3 567 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 3 564 | 3 535 | 3 404 | 3 182 | 2 823 | 2 847 | 3 037 | 2 728 | 3 253 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 2 920 | 2 944 | 2 840 | 2 753 | 2 450 | 2 428 | 2 331 | 2 316 | 2 300 |
| 2009 | 2010 |
| 2 319 2 529 | 2 282 2 492 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Reiaume de França

Lo Reiaume de França (var. Reialme de França) qu'èra un estat monarquic feodau fondat per Uc Capet en 987 e qui s'acabè en 1791 dab l'instauracion de la Monarquia Constitucionau Francesa après la Revolucion Francesa, devath lo regnat de Loís XVI de França.
Lo Reiaume de França que ho establit sus lo territòri de la Francia Occidentau, era medisha gessida de la particion de l'Empèri Carolingian qui èra estat partajat e dividit enter los eretèrs de Carlesmanhe. Uc Capet que succedí a Loís V de França (en vertat "Rei deus Francs") e, durant lo periòde conegut com l'Ancian Regim, los sons descendents que regnèn suu reiaume (qui hore vertadièrament aperat Reiaume de França sonque quauques generacions adarrond).
Durant aqueth periòde, los descendents d'Uc Capet que's succedín en tres dinastias : los Capecians dits "dirèctes", los Valés e los Borbons.
Lo Reiaume de França que ho associat dab lo Reiaume de Navarra devath lo regnat de Felip IV de França e deus son successors dinc au rei Carles IV de França ; que tornèn definitivament a s'associar après lo coroament deu Noste Enric (Enric III de Navarra e IV de França) ; que constuín atau lo Reiaume de França e de Navarra.
# Villaroger

Villaroger en arpitan (Villaroger en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

## Toponimia

Vilaroger (prononciat [vlarodjè] en [arpitan].

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Gaston Pascal-Mousselard |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 600 | 746 | 729 | 800 | | 854 | | 900 | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 757 | 738 | 684 | 649 | 592 | 609 | 615 | 643 | 532 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 482 | 506 | 503 | 555 | 505 | 509 | 505 | 504 | 477 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 322 | 284 | 274 | 256 | 374 | 368 | 400 | 405 | 409 |
| 2009 | 2010 |
| 403 410 | 400 407 |
| Impossible de compiler l'entrée EasyTimeline : EasyTimeline 1.90 Timeline generation failed: More than 10 errors found Line 56: bar:1793 from:0 till: 600 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '600' not within range as specified by command Period. Line 57: bar:1800 from:0 till: 746 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '746' not within range as specified by command Period. Line 58: bar:1806 from:0 till: 729 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '729' not within range as specified by command Period. Line 59: bar:1821 from:0 till: 800 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '800' not within range as specified by command Period. Line 61: bar:1836 from:0 till: 854 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '854' not within range as specified by command Period. Line 63: bar:1846 from:0 till: 900 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '900' not within range as specified by command Period. Line 65: bar:1856 from:0 till: 757 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '757' not within range as specified by command Period. Line 66: bar:1861 from:0 till: 738 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '738' not within range as specified by command Period. Line 67: bar:1866 from:0 till: 684 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '684' not within range as specified by command Period. Line 68: bar:1872 from:0 till: 649 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '649' not within range as specified by command Period. Line 69: bar:1876 from:0 till: 592 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '592' not within range as specified by command Period. |||||||||
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ https://villaroger.fr/wp-content/uploads/2019/01/1.1-Lexique-de-Patois.pdf
* Portau de Savòia (Arpitània)
# Alexander Pope

Alexander Pope (21 de mai de 1688, Londres - 30 de mai de 1744, Twickenham) es un poèta anglés de la premiera mitat dau sègle XVIII. Considerat coma lo mèstre e lo teorician dau classicisme anglés, foguèt l'autor de poèmas didactics (Assai sus la critica de 1711 e Assai sus l'òme de 1733), eroïcomics (La bloca raubada de 1712) e satirics (la Dunciada de 1728). Traduguèt tanben leis òbras d'Omèr.

## Liames intèrnes

* Classicisme.

## Bibliografia

* (en) Yasmine Gooneratne, Alexander Pope, Cambridge University Press, 1976.
# Lo Barrut

Lo Barrut es un grop polifonic occitan basat a Montpelhièr (Occitània) fondat en 2012 per Jordi Cantagrill

## Referéncias

* ↑ https://www.lindependant.fr/2022/04/18/le-concert-de-lo-barrut-a-attire-une-belle-assistance-10243971.php
# Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara

L’Organizacion Europèa per la Recèrca Nucleara, mai coneguda jos l'acorcha CERN (per Centre Europèu de Recèrca Nucleara, denominacion utilizada fins a l'inauguracion del laboratòri en 1954) es un laboratòri europèu de recèrca en fisica de las particulas creat en 1952. Son sèti es a Meyrin, en Soïssa, mas las installacions son a cavalons sus la frontièra amb França.
Es al CERN que foguèt inventat lo concèpt de World Wide Web.
Dempuèi agost de 2014, lo CERN a son domeni d'Internet, .cern.

## Liames extèrnes

* Site del CERN

## Nòtas e referéncias

* ↑ Enregistrament de .cern sul site de l'IANA
# Fool's Garden

Fool's Garden, o Fools Garden dempuèi 2003 e après un cambiament de musicians, es un grop alemand anglofòn de pop, originària de Pforzheim (Alemanha). Es estat format en 1991 per Peter Freudenthaler e Volker Hinkel.
Fool's Garden es sustot conegut per la cançon Lemon Tree qu'a obtengut una fòrça gròssa capitada mai que mai en Euròpa continentala (Suècia, Norvègia, Àustria, França) mas tanben en Asia e quitament en Aotearoa. En Occitània, aquel títol foguèt quitament l'un dels mai gròsses tubes de l'annada 1996.
# Joseph Addison

Joseph Addison (1$^{èr}$ de mai de 1672, Milston - 17 de junh de 1719, Londres) es un òme politic e un escrivan anglés de la premiera partida dau sègle XVIII considerat coma un dei premiers teoricians de l'estetica. Amb son amic Richard Steele (1671-1729), fondèt lei jornaus Tatler e Spectator onte publiquèt d'articles considerats coma de modèls d'assai. Puei, en 1713, escriguèt la tragèdia Caton qu'obtenguèt un certan succès e que li permetèt de començar una carriera politica.

## Liames intèrnes

* Assai.

## Bibliografia

* (fr) Madeleine Descargues-Grant, « Joseph Addison, Essais de critique et d'esthétique, introduction, commentaires et notes par Alain Bony », Revue de la société d'études anglo-américaines des XVIIe et XVIIIe siècles, n° 61, 2005, pp. 176-180.
# Samuel Johnson

Samuel Johnson (18 de setembre de 1709, Lichfield - 13 de decembre de 1784, Londres) es un escrivan anglés dau segle XVIII. Figura centrala dau classicisme, foguèt l'autor de poëmas satirics, d'òbras criticas e de romans. Pasmens, es mai que mai coneissut per son trabalh de lexicografia illustrat per son Diccionari de la lenga Anglesa publicat en 1755. D'un biais generau, son òbra es consideraa coma un modele de clartat, de disciplina o de volontat.

## Ligams internes

* Lexicografia.

## Bibliografia

* (en) James Boswell, The life of Samuel Johnson, Penguin Classics, 1986, 375 p.
# Frances Burney

Frances Burney (13 de junh de 1752, King's Lynn - 6 de genier de 1840, Bath), apelada Fanny Burney dins la vida quotidiana, es una escrivana anglesa de la fin dau segle XVII e de la prumiera mitat dau segle XVIII. Foguèt l'autritz de plusors romans que lo mai coneissut es lo roman apistolar Evelina publicat en 1778.

## Ligams internes

* Roman.

## Bibliografia

* (en) Joyce Hemlow, The History of Fanny Burney, Oxford, Clarendon Press, 1958.
* (en) Nigel Nicolson, Fanny Burney The Mother of English Fiction, Londres, Short Books, 2002.
# Nuit Incolore

Théo Marclay, mai conegut jol nom de scèna Nuit Incolore (Nuèch Incolòra), es un cantaire francofòn de nacionalitat Soïssa mas nascut en 2001 al Vietnam : foguèt adoptat a l'edat de cinc meses per un coble de soís francés, e a donc viscut son enfància en Soïssa francesa a Fully, dins lo canton romand del Valés.
Comença lo piano al conservatòri a l'edat de sèt ans. Sa cançon Dépassé publicada a la fin de l'annada de 2022 obten una gròssa capitada que lança vertadièrament sa carrièra de cantaire.
# Lalande-de-Pomerol

La Landa de Pomirau Lalande-de-Pomerol (nom francés), d'aquí a 1978 La Lande-de-Libourne, es una comuna de Bordalés e especialament deu Libornés gavai, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Istòria

* La comuna fut apelada oficialament La Lande en 1793, La Lande-de-Libourne en 1801, puèi en 1978, Lalande-de-Pomerol.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Qualitat |
| març de 2014 | 2020 | Philippe Durand-Teyssier | agricultor |
| 2001 | 2014 | Christian Courty | |
| | 2001 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 677, totala: 670 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 462 | 412 | 418 | 540 | 564 | 481 | 497 | 460 | 519 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 491 | 504 | 467 | 454 | 504 | 457 | 501 | 484 | 463 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 470 | 488 | 507 | 453 | 454 | 446 | 483 | 484 | 496 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 519 | 631 | 704 | 723 | 715 | 614 | 674 | 683 | 679 688 |
| 2009 | 2010 |
| 674 684 | 672 685 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=18513
Modèl:Portal País Gavai
# Saint-Denis-de-Pile

Sent Denís de Pila (Saint-Denis-de-Pile en francés) qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region de Novela Aquitània.

## Toponimia

* Guasèr (fr Goizet)

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Alain Marois |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 5281, totala: 5600 :
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | 2 506 | - | - | - | - | 2 183 | - | 2 172 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 2 237 | 2 371 | 2 807 | 3 204 | 3 909 | 4 080 | 4 743 | 4 841 | 4 940 5 072 |
| 2009 | 2010 |
| 5 042 5 174 | 5 170 5 306 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ Sit Toponimia occitana
* ↑ https://www.gasconha.com/locs/spip.php?page=locs&id_gis=2498
* Portal de las comunas de França
# Fumio Kishida

Fumio Kishida (岸田 文雄, Kishida Fumio en japonés; 29 de julhet de 1957, Shibuya, Tòquio) es un òme politic japonés, sòci del Partit liberal democrata (PLD). Elegit president del partit lo 29 de setembre de 2021, es tanben elegit primièr ministre de Japon lo 4 d'octobre.
# Riutòrt d'Aubrac

Riutòrt d'Aubrac es un masatge de la comuna de Marchastèl situada dins lo departament de Losera e la region administrativa d'Occitània

## Geografia

Sul plan d'Aubrac, entre Malboson e Marchastèl non gaire luènh de Las Binals, es a 1190 m d'altitud.

## Toponimia

Riutòrt : « ròca, lòc fortificat », se compausa de ''riu'' e de ''tòrt'', "torçut". Es tanben un patronim frequent en Losera.

## Referéncias

* ↑ Marie-Thérèse Morlet, Dictionnaire étymologique des noms de famille, Perrin 1997, article Rieu, p.853 ; ISBN: 2-262-01350-0
# Vaduz

Vaduz :
| Vista generala de Vaduz ||
| País | Liechtenstein |
| Superfícia | 17,3 km² |
| Populacion | 5 407 (31.12.2016) |
| Latitud | 47° 08′ N |
| Longitud | 9° 31' È |
| Altitud | 445 m |
| Localizacion de la comuna dins Liechtenstein ||
| Cònsol màger | Ewald Ospelt |
| Sit Web | vaduz.li |
Vaduz (prononciacion en alemand estandard [faˈdʊt͡s]; en alemanic [faˈdot͡s]) es una vila, una comuna e la capitala de Liechtenstein, dins lo país naut. Es lo sèti del prince, del govèrn e del parlament.
Lo nom ven del romanch ancian auadutg (aqueductus).
La comuna es trocejada, amb 5 exclavas:
Lo torisme es una activitat importanta dins la vila.
# Falabreguier

Lo falabreguier (leng. falabreguièr) o micocolièr (Celtis australis L.) es un arbre de la familha dei Cannabaceae que se tròba en Provença e en Lengadòc e pus generalament dins lei regions tropicalas e temperadas. Son fruch, la falabrega, es comestible.
En Occitània e Catalonha la fusta dau falabreguier es tradicionalament emplegada dins la fabricacion de forcas.

## Noms populars

En lengadocian : fanabreguièr, fenabreguièr, fanabrégol, fanagrévol ; micocolièr, micacolièr, milicoquièr, melicoquièr, aubre de micacola, etc. ; belicoquièr, balicoquièr, baricoquièr, bricoquièr, bricacolièr, aubre de belicòcas... ; picapolier ; (a)fatolier (NE de Gard) ; forquièr (a Sauve) ; fresicolier ; petièr...
En provençal : falabreguier, farabreguier, falabriguier, farabregorier, fanfaligolier (rodanenc), fabreguier, fabrigoron, fabrecorier, fabregolie, fabrigorier, fabrigolie, fabrecolier, brigolier, brigorier... ; belicoquier, bericoquier ; bataculier ; flaguier ; paparotier ; petolier, petier ; sentís/centís...

## Ligams extèrnes

* Referéncia ITIS : Celtis australis L. (fr) (+ version anglesa (en))
* Referéncia NCBI : Celtis australis (en)
Suls autres projèctes Wikimèdia :
* falabreguièr, sul Wikiccionari
# Niccolita

La niccolita (sinonims aarita, niquelina, niquelita) es un minerau de color roge coire que presenta sovent traças d'alteracion sornas o de color verd clar. D'ua duretat de 5 a 5,5 e d'ua densitat compresa entre 7,66 e 7,78, es compausat d'arseniüre de niquèl (NiAs). Forma cristals rars de forma piramidau o tabulara, mes generaument, se presenta devath la forma d'ua massa compacta microcristallina. Lo son esclat es metallic, es solubla dens l'acid nitric e n'es pas fluorescenta. Son punt de fusion es baish e la niccolita hon aisidament en liberant vapors d'arsenic.
Geologicament, se tròba principaument dens veas idrotermaus de temperatura hauta e, coma minerau accessòri dens gabros noritics. Es generaument associada dab la pirrotita, la calcopirita, l'arsenopirita e la pentlandita. Los critalhs mei coneishuts venen d'Argentina, de Japon e d'Alemanha. La niccolita es espleitada tà produsir de niquèl.

## Ligams intèrnes

* Arsenic.
* Niquèl.

## Bibliografia

* (fr) Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), Minéraux et Roches, París, Gründ, 1996.
# Acid nitric

L'acid nitric es un acid fòrt (pK$_A$ = -1, 37) e un oxidant poderós de formula quimica HNO$_3$.
Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, es un liquid incolòr e sensa odor que desgatja de fums roges ò jaunes en causa d'una reaccion fotoquimica de descomposicion parciala en diazòt. Dins lo cas de la preséncia d'impuretats, l'acid nitric se colora de jaune ò de brun. Es generalament utilizat en solucion aquosa. Se sa concentracion es superiora a 86%, aquela solucion es dicha « acid nitric fumadís ». Dins una solucion aquosa, la molecula se dissocia totalament e forma un anion nitrat NO$_3$$^–$ e un proton idratat (cation idronium H$_3$O$^+$). Aquò es a l'origina de la formacion de saus que contènon l'anion nitrat e que son dichs nitrats. La quasi totalitat d'aquelei saus son fòrça solubles dins l'aiga.
L'acid nitric foguèt sintetizat per lo premier còp a la fin dau sègle VIII per l'alquimista Jabir Ibn Hayyan a partir d'una mescla de saunitre KNO$_3$, de sulfat de coire idratat CuSO$_4$, 5 H$_2$O e d'alun KAl(SO$_4$)$_2$, 12 H$_2$O. Au sègle XVII, Johann Rudolf Glauber descurbiguèt una sintèsi, totjorn utilizada a l'ora dins lei laboratòris, per lo produrre a partir de la destillacion de saunitre en preséncia d'acid sulfuric. La produccion industriala acomencèt de se desvolopar au sègle XIX e divèrsei procès de sintèsi foguèron desvolopats coma lo procès Haber-Bosch (oxidacion d'amoniac en preséncia de platin) ò lo procès Ostwald (oxidacion d'amoniac) qu'es vengut lo procès industriau pus espandit dins lo corrent dau sègle XX. La produccion mondiala actuala es d'aperaquí 60 milions de tonas.
L'acid nitric a d'utilizacions variadas. Dins lei laboratòris, es un reactiu fòrça utilizat, especialament per de reaccions de nitracion de compausats organics. Dins l'industria, es utilizat per la fabricacion d'engrais que consuma 75% de la produccion mondiala d'acid nitric, dins la metallurgia e en microelectronica en causa de sei reaccions ambé la màger part dei metaus (levat d'aur, de platin e d'iridi) ò dins la fabricacion d'explosius. Aguèt tanben uneis utilizacions disparegudas ò en declin coma la conservacion de carn au sègle XIX ò la fabricacion d'ergòus fins ais annadas 1990.
Regardant lei condicions de seguritat, es un produch que presenta certanei riscs en causa de sei proprietats acidas que pòdon entraïnar de cremaduras grèvas de pèu e de sei proprietats oxidantas que pòdon entraïnar de reaccions explosivas ambé de metaus ò de compausats organics.

## Liames intèrnes

* Acid sulfuric.
# Friedrich Wöhler

Friedrich Wöhler (31 de julhet de 1800 - 23 de setembre de 1882) foguèt un quimista alemand dau sègle XIX. Es famós per sa sintèsi de l'urèa en 1828 que permetèt d'establir un liame entre la quimia organica e la quimia inorganica.
Fiu d'August Anton Wöhler qu'èra veterinari, agronòm e pedagòg, acomencèt d'estudis de medecina, completats, tre l'annada seguenta, per d'estudis de quimia. Vengut mètge en 1823, preferiguèt s'interessar a la quimia e ne'n venguèt professor en 1828. Fins a sa mòrt, ensenhèt a l'Escòla Professionala de Berlin (1825-1831), a l'Escòla Professionala Superiora de Cassel (1831-1836) e a l'Universitat de Göttingen (1836-1882).
Coma la màger part dei quimistas dau sègle XIX, sei trabalhs regardèron d'aspècts fòrça variats de la quimia. Son resultat pus coneguda es sa sintèsi accidentala de l'urèa a partir de compausats inorganics en 1828. Aquò foguèt una revolucion majora car, segon la teoria dau vitalisme, lei quimistas dau periòde pensavan impossibla una tala sintèsi. Ansin, aquela experiéncia marca la fondacion de la quimia organica modèrna.
En fòra d'aquela sintèsi, Friedrich Wöhler capitèt de trobar de procès de reduccion d'isolar l'alumini (1827), lo berilli (1828) e l'itri (1828) e lo silici cristallin (1856). Descurbiguèt tanben lo carbur de calci, l'acetilèn, l'acid oxalic, l'acid benzoïc, l'idroquinon e un biais d'esplechar la niquelina per la produccion de niquèl. Dins leis ans 1830, participèt amb Justus Liebig a l'establiment de la teoria dei radicaus que forniguèt la premiera explicacion sistematica de la liason quimica dins lei compausats organics. Enfin, demostrèt l'existéncia de moleculas organicas dins certanei meteorits. Recebèt la medalha Copley de la Royal Society en 1872 per l'ensems de son òbra scientifica.
# Covellina

La covellina (sinonims breithauptita, cantonita, covellita, covellinita, covellonita) es un minerau de color blau indi dab traças iridescentas. D'ua duretat de 1,5 a 2 e d'ua densitat compresa entre 4,60 e 4,76, es compausat de sulfur de coire (CuS). Forma cristalhs lamellars sovent amassats en forma de ròsa o massas compactas microcristallinas. Lo son esclat es submetallic o rosinós, es solubla dens l'acid cloridric e n'es pas fluorescenta. Son punt de fusion es baish e la covellina hon aisidament en liberant vapors d'anidride sulfurós.
Geologicament, se tròba principaument dens veas idrotermaus. Es generaument associada dab la pirita, la calcopirita e la bornita. Los critalhs mei coneishuts venen deus Estats Units, de Bolívia, de Chile e d'Itàlia. En Occitània, de jaç se tròban a Paulinet en Tarn. La covellina es espleitada tà produsir de coire.

## Bibliografia

* (fr) Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), Minéraux et Roches, París, Gründ, 1996.

## Notas e référencias

* ↑ (fr) Roland Pierrot, Paul Picot, Jean-Pol Fortuné e Francis Tollon, Inventaire minéralogique de la France, vol. 6 : Tarn, Éditions du BRGM, 1976.
# Es tanzt ein Bi-Ba-Butzemann

Es tanzt ein Bi-Ba-Butzemann qu'ei ua cançon alamanda entaus mainatges.
Que parla d'un gus inventat a l'origina entà espaventar los mainatges entà que's portin de com cau au l'òra d'anar au lhèit. Vadut mei amistós, dens la cançon que porta pomas aus mainatges sages.
Las paraulas d'aquesta caçon que hon publicadas per purmera vegada en 1808, dehens la tresau garba deu reculh cançonèr entaus mainatges Des Knaben Wunderhorn editat per Clemens Brentano e Achim von Arnim qui s'inspirèn d'un tèxt composat per Jacob Grimm.
A l'escasença de la detencion en Alemanha (a la demanda d'Espanha) e de la posteriora liberacion de Carles Puigdemont, 130au president de la Generalitat de Catalonha, per'mor d'aver apitat un referendum en dehòra de de dret monarquic espanòu e proclamat la Republica Catalana, lo son repic Bi-Bi-Butzemann que ho poeticament apropiat peus independentistas per la soa consonància dab Viva Puigdemont e l'escrivan catalan Quim Monzó que s' gahè aqueth gus com icòna pròpia de twitter.

## Referencias

* ↑ http://www.ccma.cat/324/viva-puigdemont-perque-sha-fet-viral-una-canco-infantil-alemanya/noticia/2849980/