OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Estela binària

Una estela binària es un sistèma de doas estelas ligadas fisicament per la fòrça de gravitacion e que, viran a l'entorn d'un centre de massa comun; per aquesta rason viran l'una a l'entorn de l'autra. Los sistèmas estellars binaris son fòrça importants en astrofísica, pr'amor que l'observacion de sas orbitas permet de ne determinar la massa. Aital, las massas de nombrosas estelas simplas pòdon èsser determinadas per extrapolacion a partir de las observacions realizadas sus las estelas binàrias.
Lo tèrme "estela binària" foguèt inventat per William Herschel en 1802 pour indicar una vertadièra estela dobla, es a dire l'union de doas estelas ligadas ensemble per las leis de la gravitacion.
Las estelas binàrias son classadas en fonccion de sas proprietats observablas : binària visuala, binària astrometrica, binària spectroscopica e binària amb eclipsi. Las estelas pòdon aperténer a mai d'una d'aquelas categorias. Una autra classificacion en tres categorias es basada sus la distància de las estelas : las binàrias destacadas, las binàrias mièg destacadas e las binàrias amb contacte. Dins aquel cas, las estelas binàrias son sovent d'estelas variablas.
# Estela de la Hami

L’Estela de la Hami qu’ei un arròc quilhat au ras de la ciutat d’Elefantina, a l’entorn de -187, ostendent inscripcions deu temps deu rei Ptolemèu V Epifan, mei de dus mil ans après lo temps de qui parla : lo regnat du faraon Djòser (de la tresau dinastia), protagonista, dab lo son famós arquitècte Imhotep, de la hèita contada:
Lo men còr ques’estava dens lo treishaguèr per’mor deu Nil qui n’èra pas vienut quan at calèva per sèt annadas. Lo gran qu’èra escàs, las granas b’èran secas, tot çò qu’avèvam per minjar n’èra pas briba abondós, chascun qu’èra frustrat dens lo son prohèit. Que s’escadèva qu’òm non pòscosse pas mei caminar: lo mainatge qu’èra en plors, lo gojat qu’èra aflaquit ; los vielhs, los lors còrs b’èran tristes, la loas camas b’èran plegadas mentre que s’estavan suu sòu dab las mans contra los lors còs. Los quites cortesans b’èran dens lo besonh; lo temples qu’èran barrats e los santuaris devath la prova. Tot que demorava donc dens lo treishagèr. Alavetz que'm virè de cap au passat e qu’interroguèi un òmis enter los serviciaus de l’ibis, lo capdau deus prèstes legedors, Imhotep : _« En quin endret e vad lo Nil ? », e’u demandèi, « Quau diu e i demora, entà qui m’ajudi ? » _« Que i a ua vila au bèth miei de l’aiga : lo Nil que l’entorneja. Lo son nom qu’ei Elefantina ; Khnom i ei, estant lo son diu.
[Adarron, lo rei qu’ordona sacrificis e ceremonias peu diu qui’u apareish en saunei:]
_ «Que soi Khnom lo ton creator; los mens braç que son darrèr tu entà ensarrar lo ton còs. Que soi lo senhor qui crea, lo qui s’ei hèit eth medish, lo Non hèra gran, lo qu’i èra a la vaduda deus temps, Hapi qui correish au son grat. Que harèi pujar lo Nil per tu. La hami que s'acabarà. Lo còr que serà mei gaujós que non pas abans. Non i aurà pas nat annada qui l’aigat non pujarà per cap terren, las hlors que pravaràn en beth plegar devath lo polen. » _ « Alavetz que'm desvelhèi mentre que lo briu de mas pensadas e tornava, e tot deishar l’immobilitat, que hei un decret en favor de Khnom lo men pair ...en escanvi de çò qui hes per jo. »
| Portal Egiptopèdia | Accedissètz dirèctament als articles de Wikipèdia concernent l'Egipte antica : Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic |
# Començament Larsen

Començament Larsen après 1.b3. :
Lo Començament Larsen, tanben dicha Ataca Nimzo-Larsen, es una dubertura au jòc d'escacs caracterizada per lo còp iniciau 1. b3. Foguèt desvolopada per l'escòla ipermodèrna, especialament per lo jogaire danés Bent Larsen.
# Cometa Choriómov-Herassymenko

La Cometa 67P/Choriómov-Herassymenko es una de las cometas pus grandas que son en orbita a l'entorn del Solelh. Foguèt descobèrta en 1969 pels astronòms ucraïnians Svitlana Herassymenko e Klym Choriómov. Amb un periòde orbital aproximatiu de 6,6 ans, passa entre la Tèrra e Jupitèr a una velocitat de 100 000 km/h, se calcula que ten mai de 4500 milions d'ans (data que se supausa la creacion del Sistèma Solar).
Aquesta cometa ten un nuclèu pauc dens e una morfologia ovalada (diametrals de 3x5 km). Ja que presenta una excentricitat de 0,6, e un aspècte brilhant en passar prèp del Solelh, foguèt causida coma destinacion de la mission Rosetta una sonda de l'Agéncia Espaciala Europèa que se pausa a sa susfàcia en 2014, per estudiar çò qu'es l'istòria quasi intacta de la nòstra galaxia.

### Referéncias

* ↑ Pronóncia explicada sul sit de l'agéncia espaciala europèa.
* ↑ Malgorzata KROLIKOWSKA. "67P/Churyumov-Gerasimenko - potential target for the Rosetta mission", Acta Astronomica, 2003, vol. 53, pp. 195–209 Preimpression sus astro-ph
# Comentarios Reales de los Incas

Los Comentarios reales de los incas o Primera parte de los comentarios reales es un libre istorico-literari escrit per lo cronicaire perovian Inca Garcilaso de la Vega. Foguèt publicat a Lisbona en 1609. Tracta de l'istòria, las costumas e las tradicions de l'Empèri Inca de Peró. Es la primièra granda òbra de la literatura peroviana e una de las mai importantas del periòde colonial. D'unes lo consideran coma la cançon de gèsta de la nacion peroviana. Aguèt una influéncia importanta suls istorians e escrivans perovians e americans fins a la mitat del sègle XIX, quora òm comencèt a se questionar sus sa valor istorica.
# Comenge

Comenge, o rarament Comenges, qu'es un parçan occitan situat en Gasconha. La soa vila principala qu'es Sent Gaudenç, mentre que la capitau istorica qu'es Sent Bertran de Comenge. Lo gentilici es comengés, -esa o comenjaud, -a.
Qu'èra lo territòri antic de la tribú aquitana deus Convenea, dont la capitau qu'èra Lugdunum Convenarum (actuaument Sent Bertran de Comenge). A l'Edat Mejana, que formava un comtat eponim deu Ducat d'Aquitània, puei de Gasconha. Au sègle xiii, la Val d'Aran qu'estó annexada au reiaume d'Aragon, mès que demorè restacada a la diocèsi de Comenge dinc en 1802.

## Istòria

A l'epòca antica, lo territòri deu Comenge de uei èra poblat peu pòble deus Convenes (Conveni en Latin) dab Lugdunum Convenarum (uei Sent Bertran de Comenge) coma vila principau; lo son nom segondari de Comunica (latinizacion) vadore Comenge. Durant la conquèsta romana los Convenes èran un deus pòble de l'antica Aquitània abans d'estar inclús dens la província romana d'Aquitània. Aqueth territòri ho conquestat peus Visigòts abans d'estar près per las òstes francas de Clodovèu e estar partida deu Ducat d'Aquitània qui conegó ua brèva preséncia araba au moment de la pujada màger de la conquèsta musulmana e qui's pòt encara endevinar dens la toponimia (dab noms coma los de Poimaurin o Montmaurin).
Los prumèrs comtes de Comenge aparegón de cap a la debuta deu sègle XI. Lo darrèr Matèu de Fois espós de Margarida de Comenge e comte de jure uxoris morí en 1453 en tot legar Comenge au rei de França. A la Revolucion Francesa, Comenge ho esquarterat dehens los departaments de Hauts Pirenèus, Gers, Arièja e sustot Hauta Garona.

## Geografia

Uei qu'es repartit entre los departaments de la Hauta Garona, Arièja, Gers e los Hauts Pirenèus. Qu'es dividit en:
* Haut Comenge, au sud, qu'es lo sosparçan pirenenc, las ciutats principaus son Banhèras de Luishon, Sent Bertran de Comenge, Barbasan e Sent Biat;
* Baish Comenge, al nòrd-èst, entre lo Haut Comenge, lo Haut Lengadòc e la region d'Armanhac. Las ciutats principaus que son Sent Martòri, Montespan, Aurinhac e l'Isla de Haut.

## Eraudica

* Blasonament: «deu camp de gules cargat d'ua crotz patada d'argent»
* Comentaris: Escut ancian deus comtes de Comenge.
* Blasonament: «deu camp de gules cargat de quate otelas d'argent»
* Comentaris: Escut modèrne de Comenge.

## Bibliografia

* Souriac, René. Petite histoire du Comminges [Petita istòria de Comenge] (en francés). Cairn. ISBN 9782350687056.

## Ligams intèrnes

* Lista deus comtes de Comenge

## Nòtas e referéncias

* 1 2 3 Dicod'òc, aplicacion del Congrès permanent de la lenga occitana.
* ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
* Portau de Gasconha
# Cometa Hale-Bopp

La Cometa Hale-Bopp (que son nom oficial es C/1995,O1) foguèt probablament una de las cometas mai bèlament observadas lo sègle passat e una de las mai lusentas que se sián vistas pendent de decadas. Poguèt pas èsser observada dirèctament per vista pendent 18 meses, gaireben lo doble del temps que se poguèt observar la Granda Cometa de 1811. La cometa Hale-Bopp foguèt descobèrta lo 23 de julhet de 1995 a una granda distància del Solelh e se creèt alara l'espèr que seriá una cometa plan brilhanta quand passariá a ras del Solelh. Lo brilhant d'una cometa es quicòm de mal predire amb exactitud, pasment la cometa Hale-Bopp passèt tot çò que s'esperava quand traversèt son perièli lo 1èr d'abril de 1997. La cometa foguèt nomenada la Granda Cometa de 1997; son passatge incitèt un cèrt nivèl de panica dins la populacion, que incitèt a un suicidi en massa demest los adeptes de la sècta de La Porta del Cel.

## Descobèrta

Alan Hale, en Cloudcroft, Nòu Mexic realizava una cèrca sistematica de cometas quand lo 23 de julhet de 1995 descobriguèt un objècte brilhant d'onzena magnitud vesina del gropament globular M70, dins la constellacion del Sagitari. De son costat, Thomas Bopp observava lo cèl amb lo telescòpi d'un amic, quand vistalhèt un objècte pas catalogat qu'èra la cometa.

## Apròchi

Foguèt clar lèu que Hale-Bopp èra pas una cometa ordinària: quand se calcula son orbita, aquesta estava a 7,2 unitats astronomicas (UA) del Solelh, en lo situar entre Jupitèr e Saturne a la distància mai importanta de la Tèrra que quina autra cometa que siá descobèrta. La part màger de las cometas a aquela distància son a penas perceptiblas, e son activitat es pas apreciabla, pasmens la coa de l'Hale-Bopp se podiá observar plan. Dins un imatge del Telescòpi angloaustralian de 1993 se trobèt la cometa encara pas descobèrta a 13 UA del Solelh, distància qu'en general permet pas d'observar de cometas; per exemple, la Cometa de Halley es 50 000 còps mens luminosa dins la meteissa distància del Solelh. Las analisis indican que son nuclèu ten gaireben 50 km de diamètre, tres còps la talha de la cometa de Halley.
Sa granda distància e susprenenta activitat indicava que la cometa Hale-Bopp seriá plan brilhanta quand atendriá son perièli en 1997. Pr'aquò, los especialistas de cometas foguèron cautoses dins sos anoncis, per encausa de la dificultat de predire exactament lo brilhar d'una cometa. Temps enrè, en 1973, s'anoncièt que la Cometa Kohoutek seriá la cometa del sègle per son lusiment, pasmens las expectations foguèron pas satisfachas.

## Vejatz tanben

* Cometa
* Nívol d'Oort
# Condom d'Aubrac

Condom d'Aubrac$^,$$^,$$^,$$^,$ (Condom-d'Aubrac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Qualitat |
| junh de 1995 | 2026 | Geneviève Gasq-Barès | foncionària de categoria B |
| | 1995 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 307, totala: 321 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 570 | 778 | | | | | 1 164 | 1 162 | 1 034 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 967 | 951 | 989 | 1 067 | 1 252 | 1 137 | 1 041 | 1 048 | 948 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 860 | 942 | 776 | 668 | 619 | 610 | 588 | 577 | 509 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 512 | 471 | 382 | 336 | 349 | 349 | 317 | 321 | 319 327 |
| 2009 | 2010 |
| 317 325 | 315 324 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 298 abitants.

## Luòcs e monuments

La pichòta glèisa romana Sant Pèire bastida dins lo vilatge d'Aunac a partir del sègle xii es remarcabla.

## Veire tanben

* Comunas d'Avairon

## Nòtas

* ↑ De Roèrgue a Avairon, Marc Vaissière, 2005, edicions del Monsénher
* ↑ Pojada, Patrici. Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières, 2009. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
# Condorcet (Droma)

Condorcet (Condorcet en francés) es una comuna occitana de Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia

Condorcet es situat a unitat|10|km}} al nòrd-es de Niom.

### Comunas vesinas
## Toponimia
### Atestacions istoricas

Las atestacions istoricas son Condacense in pago Diense (956), castrum Condorcense in Proventia (998), Condorceium (1295), Condorcesio (1309), Condorssez (1391), prior de Condorceyo (Sègle XIV), prior de Condecesio (1415), Condorseys in Baroniis (1430), prioratus de Condorcesio (1449), ecclesia Sancti Petri de Condorcesio (1503), cura Condorcesii (1516), Condorses (1576), Condourcet (1644), prioratus de Condorceyio (Sègle XVII).

### Atestacions occitanas

Lo nom de la comuna es estat ortografiat en nòrma mistralenca Coundourcet per JL.Ramel e Coundourset per F.Mistral.

### Realizacion fonetica e toponim occitan

Lo nom de la comuna se pronóncia [kũduʀ'se].

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Patrick Coullet |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 481, totala: 493 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 602 | 450 | 626 | 639 | 748 | 734 | 714 | 704 | 689 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 639 | 617 | 561 | 528 | 594 | 572 | 558 | 585 | 516 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 505 | 494 | 495 | 461 | 436 | 430 | 408 | 287 | 256 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 222 | 224 | 252 | 340 | 386 | 447 | 458 | 467 | 474 482 |
| 2009 | 2010 |
| 482 491 | 484 495 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben

* Comunas de Droma

## Nòtas

* ↑ J.Brun-Durand, Dictionnaire topographique du département de la Drôme, Paris, Imprimerie nationale, 1891, p.109, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392934/f195.item#
* ↑ JL.Ramel, Récits des Baronnies, Bibliothèque Pédagogique - Nyons, 2001, p.185 e p.204
* ↑ F.Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, T.1, A-F, Marcel Petit C.P.M., 1979, p.621, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k74854/f628.item#
# Condove

Condove (Condòve en piemontés, Kundòve en francoprovençal, Condoue en francés), es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Turin, dins la region de Piemont.
Confronta las comunas de Usseglio, Viù, Lemie, Bruzolo, Rubiana, Caprie, San Didero, Borgone Susa, Vaie, Sant'Antonino di Susa, Chiusa di San Michele

## Referéncias

* ↑ Totas las donadas demograficas e autres estatisticas provenon de l'Institut italian d'estatistica (Istat) Donadas demograficas (2010)
# Condiment

Un condiment qu'ei ua salsa utilizada per donar de gost a la noiridura.
# Condren

Condren es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | André Bonnave |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 241 | 384 | 378 | 383 | 403 | 378 | 359 | 366 | 381 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 403 | 427 | 452 | 477 | 487 | 526 | 496 | 494 | 562 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 513 | 492 | 592 | 257 | 504 | 619 | 644 | 599 | 605 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 571 | 566 | 558 | 732 | 725 | 686 | 700 | 703 | 712 |
| 2009 | 2010 |
| 703 719 | 707 723 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Condilhac

Condilhac (Condillac en francés) es una comuna occitana de Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia

Condilhac es situat a 12 km al nòrd de Montelaimar e a 6 km de Marçana. Las municipalitats los mai prèps son Les Tourrettes, La Cogorda, Sauset e Savasse.
Condilhac est situé à 12 km au nord de Montelaimar et à 6 km de Marçana. Les communes les plus proches sont les Tourrettes, La Cogorda, Sauset et Savasse.

### Comunas vesinas
## Toponimia
### Atestacions istoricas

Leis atestacions istoricas son castrum de Condilaco e castrum et territorium de Condilhaco (1360), Condiliaco (1397), capella de Condilhano (Sègle XIV), ecclesia Sancti Petri Condilhacii (1509), Condilhat (1548), Condilhacum (1549), Condilhas e Condilhac (1595).

### Atestacions occitanas

F.Mistral a donat doas fòrmas en nòrma mistralenca, Coundiha e Coudilhac, amb mencion qua la segonda es daufinenca.

### Realizacion fonetica e toponim occitan

Lo nom de la comuna es prononciat [kũdi'ʎa]. La prononciacion de l'oclusiva finala s'es ben escafaa, çò qu'es coerent amb l'isoglòssa d'escafament de las oclusivas finalas traçaa per JC.Bouvier. Ensin, la restitucion dau nom de la comuna en Condilhac pausa pas ges de problèma.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Raymond Burel |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 142, totala: 150 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 175 | 183 | 189 | 218 | 195 | 216 | 191 | 173 | 182 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 195 | 185 | 180 | 187 | 195 | 214 | 172 | 158 | 148 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 141 | 136 | 130 | 114 | 103 | 101 | 96 | 97 | 106 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 98 | 93 | 86 | 88 | 124 | 133 | 145 | 157 | 156 161 |
| 2009 | 2010 |
| 151 161 | 147 155 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben

* Comunas de Droma

## Nòtas

* ↑ J.Brun-Durand, Dictionnaire topographique du département de la Drôme, Paris, Imprimerie nationale, 1891, p.119, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392934/f195.item
* ↑ F.Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, T.1, A-F, Marcel Petit C.P.M., 1979, p.621, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k74854/f628.item
* ↑ JC.Bouvier, Les parlers provençaux de la Drôme, Librairie C.Klincksieck, Paris, 1976, p.288
# Condicional

En lingüistica, lo condicional es un mòde verbal que las frasas fasent referéncia a de situacions, fachs o accions ipoteticas o possiblas, e que dependon d'accions o de circonstàncias passadas. Son usatge existís en dins unas lengas de las sosfamilhas romanicas, eslava e germànica de la familha indoeuropea. Pasmens, de gramaticians considèran que lo condicional es pas veraiament un mòde independent mas un temps verbal.

## Estructura de las frasas condicionalas

Las frasas condicionalas, coma per exemple, "Se ganhavan aquela partida, serián los campions", son de frasas compausadas. En gramatica, se nomena "protasi" la frasa que conten la condicion ("Se ganhavan"), e "apodòsi" aquesta que conten la consequéncia ("serián los campions"). Sintacticament, L’apodòsi es una frasa subordinada, totalament somesa a la principala, que determina son temps verbal.

## Formacion del condicional dins las lengas romanicas

De son evolucion del latin l’occitan, de l’adjoncion de l’infinitiu del vèrb de conjugar a l’imperfach de l’indicatiu del vèrb avèr (en latin, habēre) ja conjugat, redusit a sas desinéncias: per exemple, la forma "manjar" + aviá ven de "manjar hia", per arribar a sa forma contemporanèa "manjariá". Aiçò se compren a causa de son sens de pronostic del futur dempuèi lo passat.
L'evolucion dins las autras lengas romanicas se fa del mèsme biais:
Mai, en italian la forma se basada sul latin habuit, redusit en -ebbe, donant per exemple, "cantarebbe". En romanés s'emplega una forma compausada (analitica): aș cânta.

## Referéncia

* ↑ Definicion a l'IEC.cat
* ↑ Article a l'Enciclopèdia Catalana

## Bibliografia

* Aski, Janice M. 1996. Lightening the Teacher'S Load: Linguistic Analysis and Language Instruction. Italica 73(4): 473-492.
* Benveniste, E. 1968. "Mutations of linguistic Categorias. En l'òbra de Y. Malkiel E W.P. Lehmann (ed.) Directions for historical linguistics, pp. 83–94. Austin and London: University of Tèxas Press.
* Joseph, Brian D. 1983. The synchrony and diachrony of the Balkan infinitive: A study in general, areal, and historical linguistics. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN: 0-521-27318-8.
* Ramón García-Pelayo y Gross; Fernando García-Pelayo y Gross (1982). Larousse De la conjugación. Larousse. P. 15.
# Condicions normalas de temperatura e de pression

En quimia o en fisica, lei Condicions normalas de temperatura e de pression permeton de definir sensa ambigüitat l'estat (gasós, liquid, solid) d'un còrs e pus generalament sei caracteristicas (massa volumica, indèx de refraccion, etc.)
La temperatura e la pression de l'aire vàrian d'un ponch de la Tèrra a un autre, e vàrian tanben en un ponch en foncion dau temps. Aquelei valors jògan un ròtle important dins de procès quimics e fisics nombrós, particularament dins lei procès de mesura. Es donc necessari de definir de condicions normalas de temperatura e de pression, onte lo tèrme normau remanda a una nòrma (valor arbitrària de referéncia acceptada d'un comun acòrd), e non pas a una valor abituala.
L'expression condicions normalas de temperatura e de pression (abreujada en CNTP) designa una temperatura de 0 °C (273,15 K) e una pression de 101,325 kPa (o 1,013 25 bar).
Remarcas :
* se pòt tanben definir la nocion de condicions ambientas de temperatura e de pression.
* l'Organizacion de l'Aviacion Civila Internacionala definís d'autrei valors, en foncion de l'altitud (cf. lo tablèu seguent).

#### Tablèu de valors

| altitud (km) | pression (hPa) | temperatura ( °C) |
| 0 | 1013 | 15 |
| 0,5 | 955 | 12 |
| 1 | 900 | 8,5 |
| 1,5 | 845 | 5,5 |
| 2 | 794 | 2 |
| 2,5 | 746 | -1 |
| 3 | 700 | -4,5 |
| 3,5 | 658 | -7,5 |
| 4 | 617 | -11 |
| 5 | 541 | -17,5 |
| 6 | 471 | -24 |
| 7 | 411 | -30,5 |
| 8 | 357 | -37 |
| 9 | 307 | -43,5 |
| 10 | 265 | -50 |
| 11 | 227 | -56,5 |
| 12 | 194 | -56,5 |
| 13 | 165 | -56,5 |
| 14 | 141 | -56,5 |
| 15 | 119 | -56,5 |
| 20 | 55 | -46 |
| 30 | 11 | -38 |
| 40 | 3 | -5 |
| 50 | 0,9 | +1 |
| 60 | 2,5 10$^{-2}$ | -20 |
| 100 | 4,0 10$^{-4}$ | -64 |
| 200 | 1,3 10$^{-6}$ | 822 |
| 300 | 2,0 10$^{-7}$ | 953 |
| 400 | 4,4 10$^{-8}$ | 973 |
| 500 | 1,1 10$^{-8}$ | 977 |
# Condomés

Condomés (o Tenarèsa) es un parçan d'Occitània situat en Gasconha, departament de Gers.
La soa vila principala es Condòm.
NB. Qu'es en prumèr lo nom d'un camin. Que caleré hèr dus articles. La fòrma Tenarèsa es segura ?

## Nòtas

* ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
* ↑ «grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon».
* Portau de Gasconha