OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zòna de la mòrt

La zòna de la mòrt designa, en alpinisme, una zòna que comença vèrs 8 000 m d'altitud. Es caracterizada per una demenicion de la quantitat d'oxigèn disponible dins l'aire que mena a una deterioracion dei foncions corporalas, a una pèrda de consciéncia e, finalament, a la mòrt. Durant l'ascension de cimas de mai de 8 000 m, leis alpinistas dèvon donc utilizar de botelhas d'oxigèn per respirar corrèctament ò limitar sa preséncia dins aquela zòna au minimom (generalament mens de dos jorns).

## Liames intèrnes

* Mau de l'altitud.
* Uech mila.

## Bibliografia

* (en) Michael P. W. Grocott , Daniel S. Martin, Denny Z. H. Levett, Roger McMorrow et al., Levett e McMorrow, « Arterial Blood Gases and Oxygen Content in Climbers on Mount Everest », The New England Journal of Medicine, vol. 360, n° 2,‎ 2009, pp. 140–149.
* (en) Huey et Eguskitza, « Limits to human performance: elevated risks on high mountains », Journal of Experimental Biology, vol. 204, n° 18,‎ 2 de julhet de 2001, pp. 3115–3119.
# Edmund Hillary

Sir Edmund Hillary (20 de julhet de 1919, Tuakau – 11 de genier de 2008, Auckland) es un alpinista neozelandés. Amb lo sherpa Tensing Norgay, capitèt la premiera ascension dau Mont Everest lo 29 de mai de 1953. De 1956 a 1965, realizèt l'ascension de dètz autrei monts d'Imalaia. Puei, participèt amb l'explorator britanic Vivian Fuchs a una expedicion transantartida e atenguèt lo Pòl Sud lo 4 de genier de 1958.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.
* Tenzing Norgay.
# Royal Geographical Society

La Royal Geographical Society es una societat sabenta britanica fondada en 1830. A per objectiu de favorizar l'avançament de la recèrca e de l'ensenhament en geografia.

## Liames intèrnes

* Royal Society.
# Radhanath Sikdar

Radhanath Sikdar (5 d'octòbre de 1813, Calcuta - 17 de mai de 1870, Chandernagor) es un matematician bengalin dau sègle XIX. Es famós per aver establir la premiera estimacion precisa de l'altitud dau Mont Everest en 1852.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.
# Tetis (ocean)

Tetis es un ocean disparegut qu'existiguèt de 250 a 55 milions d'ans. Situat entre Gondwana e Laurasia, sa sarradura comencèt i a 91 milions d'ans quand lei massas continentalas africanas e indianas inicièron sa migracion vèrs lo nòrd en direccion d'Eurasia. La Mar Mediterranèa es lo darrier vestigi important d'aquel ocean.

## Liames intèrnes

* Gondwana.
* Laurasia.
# Placa eurasiatica

La placa eurasiatica es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de 1,1963 estereoradians. S'i associa mai sovent las placas adriatica, de la mar Egèa, anatoliana, de l'Amor, du Yangtsi, d'Okinawa, de la Sonda, birmana, de Timor, de la mar de Banda e de la mar de las Molucas.
Cobrís:
* lo Rif del Marròc;
* la majoritat d'Euròpa levat l'oèst Islàndia, la Sicília, una partida de las illas Eolianas, del sud de la Grècia (Peloponés, Atica e Eubèa), las Cicladas, las Sporadas e del Dodecanés ;
* la majoritat d'Asia levat Anatolia, la peninsula arabica, las planas paquistanesas, indianas, bengalesas e birmanas, lo Sri Lanka, las Maldivas, lo sud de la peninsula indochinesa, l'Insulíndia, las Filipinas, lo sud èst de China, Taiwan, las illas japonesas, la peninsula de Corèa, Sakhalina, la Manchoria, l'èst de la Mongolia, lo sud èst extrèm e l'èst extrèm de la Siberia ;
* l'èst de l'Atlantic Nòrd, lo bacin occidental de la mar Mediterranèa, la mar Adriatica, lo nòrd de la Mar Egèa, la mar Negra, lo nòrd de la mar d'Arabia, lo nord oèst de la Mar de China Meridionala, la mar Jauna, la mar de Boai, lo nòrd oèst extrèm de la mar d'Okhotsk, la partida orientala de l'ocean Artic.
La placa eurasiatica es en contacte amb las placas nordamericana, africana, de la mar Egèa, anatoliana, arabica, indiana, birmana, de la Sonda, del Yangtsi, de l'Amor e d'Okhotsk. Sas frontièras amb las autras placas son formadas per de dorsalas medioatlantica dins l'ocean Atlantic e de Gakkel dins l'ocean Artic.
Lo desplaçament de la placa eurasiatica se fa cap al nòrd oèst en Euròpa e cap al sud èst en Asia a une velocitat de 0,95 centimètre par an o encara a una velocitat de rotacion de 0,8591° par milion d'anadas segon un pòl eulerian situat a 61°07' de latitud nòrd e 85°82' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

## Fonts

* (en) Peter Bird, An updated digital model of plate boundaries, Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 PDF
* (en) The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
# Pic piramidau

Un pic piramidau (var. pic piramidal) o horn, es una montanha de tres ò quatre fàcias, sovent sobdas, escultadas per l'accion erosiva de glaciers sus lei pendís d'una cresta sommitala. Es un relèu montanhós caracteristic dei zònas glaciàrias que s'identifica aisament gràcias a sa forma generala piramidala e sei pendís ben definits. Lo Mont Everest, lo K2, l'Alpamayo, lo Mont Blanc e lo Weisshorn son d'exemples de pics piramidaus. En Occitània, se pòu citar lo Puèi Marin, un dòma de lava atacat per de glaciers, coma exemple.

## Liames intèrnes

* Glacier.
* Montanha.
# Changtse

Changtse (7 516 m) es una montanha imalaiana situada en Tibet quauquei quilomètres au nòrd dau Mont Everest. Es un pic piramidau qu'es connnectat a l'Everest per lo Còl Nòrd. Sa premiera ascension aguèt luòc lo 3 d'octòbre de 1982 e foguèt l'òbra de l'alpinista neerlandés Johan Taks.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.
# Lhotse

Lhotse (8 516 m) es una montanha d'Imalaia situada lòng de la frontiera entre Nepal e China au sud dau Mont Everest. Es la quatrena cima pus auta dau mond.

## Liames intèrnes

* Imalaia.
# Khumbutse

Khumbutse (6 640 m) es una montanha imalaiana situada 6 km a l'oèst dau Mont Everest. Sa premiera ascension aguèt luòc en 1979 e foguèt l'òbra de Franček Knez.

## Liames intèrnes

* Everest.
# Ròca sedimentària

Una ròca sedimentària es una ròca formada per l'acumulacion de sediments que forman de depaus de jaç dichs estrats. Es una ròca exogèna, es a dire que sa forma a la superficia de la crosta terrèstra. Ansin, lei ròcas sedimentàrias cuerbon aperaquí 75% de la superficia dei continents mai representan solament 5% dau volum totau de la crosta terrèstra.

## Liames intèrnes

* Ròca.
* Sedimentacion.
# Precipitacion (meteorologia)

Lei precipitacions designan totei lei meteòrs que tomban dns una atmosfèra. Es un tèrme meteorologic que remanda generalament ais idrometeòrs que gropan lei particulas compausats de cristaus de glaç ò d'aiga liquida que se fòrman, dins lei nívols, a partir de la condensacion de la vapor d'aiga atmosferica (plueja, nèu, grela).

## Liames intèrnes

* Granissa.
* Plueja.
* Nèu.
# Alpinisme

L’alpinisme es un espòrt que consistís a realizar l'ascension de relèus, generalament de montanhas. Per aquò, es necessari de mestrejar plusors tecnicas de passatge d'obstacles (escalada, caminada sus glaç, etc.) e de subrevida (proteccion còntra lo freg, la manca d'oxigèn, deteccion dei crebassas, etc.). En mai de son aspècte esportiu, l'alpinisme es donc tanben practicat per de caçaires, de geològs ò de militars.

## Liames intèrnes

* Espòrt.
* Montanha.
# Kangchenjunga

Kangchenjunga (8 586 m) es una montanha d'Imalaia situada a l'èst de Nepal lòng de la frontiera amb Índia. Es la tresena cima terrèstra pus auta après lo Mont Everest e lo K2. Fins a 1852, èra considerat coma la cima pus auta dau mond.

## Liames intèrnes

* Imalaia.
# Charles Howard-Bury

Charles Howard-Bury (15 d'aost de 1881 - 20 de setembre de 1963) es un militar, explorator, botanista e òme politic britanic. Explorator de Tibet en 1905 en intrant illegalament dins lo país, visitèt plusors regions d'Asia coma Pamir, Cachemir, Karakorum ò Angkor Wat. Après sa participacion a la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918), menèt la premiera expedicion de reconoissença britanica destinada a trobar un camin vèrs la cima dau Mont Everest. A son retorn en Anglatèrra, venguèt parlamentari e lo demorèt fins a 1931.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.
# Edward F. Norton

Edward Felix Norton (21 de febrier de 1884, San Isidro - 3 de novembre de 1954, Winchester) es un alpinista britanic que participèt ais expedicions britanicas de 1922 e 1924 en Imalaia. L'objectiu èra de realizar l'ascension dau Mont Everest. Conservator, Norton refusèt d'utilizar de botelhas d'oxigèn e agantèt 8 225 m en 1922 e 8 570 m en 1924. Durant aquela segonda expedicion, deguèt tanben gerir lei disparicions de George Mallory e d'Andrew Irvine.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.
# Noel Odell

Noel Odell (25 de decembre de 1890 - 21 de febrier de 1987) es un alpinista e un geològ britanic. Participèt a plusors expedicions en Imalaia, especialament au Mont Everest, e foguèt professor de geologia dins plusors universitats famosas coma Harvard e Cambridge. En 1936, realizèt la premiera ascension de la Nanda Devi (7 816 m). Pasmens, es subretot famós per sa participacion a l'expedicion britanica de 1924 au Mont Everest. D'efiech, segon son testimoniatge, dos alpinistas de l'expedicion, George Mallory e Andrew Irvine, aurián agantat la cima avans de disparéisser durant lo retorn. Pasmens, aquela version es contestada en causa de la distància entre la cima de l'Everest e la posicion d'Odell.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.

## Nòtas e referéncias

* ↑ En 1999, lo cadabre de George Mallory, victima d'una tombada, foguèt descubèrt vèrs 8 200 m d'altitud. En 1975, un alpinista chinés declarèt aver vist lo cadabre d'un alpinista britanic a proximitat de la cima (Irvine ?). Pasmens, aquò poguèt pas èsser confiermat car l'alpinista chinés foguèt tuat per una avalanca durant la davalada.
# Lawrence Wager

Lawrence Rickard Wager (5 de febrier de 1904 - 20 de novembre de 1965) es un geològ e alpinista britanic famós per sa descubèrta de l'intrusion de Skaergaard, una vena de ròca magmatica qu'aguèt un ròtle important dins l'istòria de la geologia, e per sa participacion ai temptativas d'ascension dau Mont Everest organizada en 1933 e en 1936.

## Liames intèrnes

* Intrusion de Skaergaard.
* Mont Everest.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (en) C. K. Brooks, « The Skaergaard intrusion: from icon to precious metal deposit », Geology Today, vol. 21, 2005, pp. 218-221.
# Eric Shipton

Eric Earle Shipton (1$^{èr}$ d'aost de 1907, Ceilan - 28 de març de 1977, Wiltshire) es un alpinista e escrivan britanic. Especialista d'Imalaia e de l'Asia Centrala, participèt tanben a de viatges d'exploracion en Africa Centrala e en America dau Sud. Es subretot famós per son ròtle dins leis expedicions britanicas au Mont Everest de 1933, de 1935 e 1951. En particular, en 1935, aguèt l'idèa de recrutar Tenzing Norgay coma portaire e en 1951, passèt per lo premier còp la cascada de glaç de Khumbu e identifiquèt l'itinerari que foguèt utilizat per la premiera ascension de la montanha dos ans pus tard.

## Liames intèrnes

* Imalaia.
* Mont Everest.
# Invasion chinesa de Tibet

L’Invasion chinesa de Tibet se debanèt en octòbre e novembre de 1950. Opausèt China a Tibet e s'acabèt per un succès rapid de las fòrças chinesas. Desfaches a Chamdo, los tibetans deguèron acceptar las condicions de Pequin que foguèron signadas en mai de 1951 e l'armada chinesa poguèt dintrar sens combat dins Lassà lo 26 d’octòbre de 1951.
Aquela operacion militara, opausant los 8 500 òmes de l'armada tibetana a aperaquí 40 000 militars chineses, es sonada « batalha de Chamdo » pel govèrn chinés$^,$$^,$$^,$ Es sonada « invasion de Tibet » pel govèrn tibetan en exil. L'Accòrd en 17 punts foguèt signat en 1951 per de representants del dalai lama e lo govèrn de la RPC, afirmant la sobeiranetat chinesa sus Tibet.
Segon lo govèrn tibetan en exil, lo Tibet vençut e jos l'amenaça del mandadís d'una armada a Lassà aviá pas d'autra causida que de signar l'accòrd en 17 punts en 1951, tractat que foguét denonciat pel dalai lama al dzong de Lhuntsé tre son arribada en Índia en 1959$^,$.

## Referéncias

* 1 2 (fr)« 50 ans de la libération pacifique du Tibet » - Le Quotidien du Peuple, 30 de genièr de 2002.
* ↑ (en) « Peaceful Liberation of Tibet ».
* ↑ (en) 50 Years In Tibet.
* ↑ (en) The Invasion and Illegal Annexation of Tibet : It was given the onerous choice of either signing the "agreement" on its own authority or accepting responsibility for an immediate military advance on Lhasa.
* ↑ Michel Peissel, Les Cavaliers du Kham, guerre secrète au Tibet, Robert Laffont, Paris, 1972 ISBN: 9782221034446, Modèl:Pp..
* ↑ Dalaï Lama, Au loin la liberté, autobiographie, Fayard, 1990, Livre de poche 1993, ISBN: 225306498X, Modèl:Pp..
# Cascada de glaç de Khumbu

La Cascada de glaç de Khumbu es un arralhon dau glacier de Khumbu. Situada a 5 484 m d'altitud d'altitud, a proximitat dau camp de basa de l'Everest, es un obstacle perilhós de la via d'ascension que passa per lo Còl Sud. D'efiech, en causa de la velocitat auta dau glacier a aquel endrech, de blòts de glaç de plusors tonas tomban regularament de l'arralhon. De mai, lo movement dau glaç entraïna la formacion de crebassas prefondas que cambian regularament de posicions. Lo premier passatge de la cascada aguèt luòc en 1951 e foguèt una etapa importanta per la capitada de la premiera ascension en 1953.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Michael Ward, Les Mystères de l'Everest, Les éditions du Mont-Blanc, 2013, pp. 233-236.
# John Hunt (baron Hunt)

Henry Cecil John Hunt (22 de junh de 1910, Shimla - 7 de novembre de 1998, Henley-on-Thames) es un alpinista britanic. Oficier dins l'armada britanic en 1931, foguèt encargat de l'entraïnament dei comandòs de montanha en 1940. Après la guèrra, foguèt chausit per dirigir l'expedicion britanica de 1953 que realizèt la premiera ascension de l'Everest lo 29 de mai.

## Liames intèrnes

* Imalaia.
* Mont Everest.

## Bibliografia

* (fr) John Hunt, À la conquête de l'Everest, Club français du livre, 1954.
# Charles Evans (alpinista)

Charles Evans (19 d'octòbre de 1918, Liverpool - 6 de decembre de 1995, Deganwy) es un cirurgian, universitari e alpinista britanic. Participèt a plusors expedicions en Imalaia. En 1950, foguèt arrestat a 7 300 m dins una temptativa d'ascension de l'Annapurna IV (7 525 m). En 1953, faguèt partida dau premier pareu d'alpinistas mandats a la cima de l'Everest amb Tom Bourdillon. Lo 26 de mai, lei dos òmes deguèron renonciar a quauquei centenaus de mètres de la cima en causa de problemas sus l'aparelh respiratòri d'Evans. Pasmens, seis informacions permetèron lo succès d'Edmund Hillary e de Tenzing Norgay tres jorns pus tard. En 1954, acompanhèt Hillary dins una expedicion en direccion de la cima dau Makalu (8 485 m) foguèron blocats tre 6 500 m. Enfin, en 1955, dirigiguèt lo grop d'alpinistas que realizèt la premiera ascension dau Kangchenjunga, la tresena montanha pus auta dau mond.

## Liames intèrnes

* Everest.
* Kangchenjunga.

## Bibliografia

* (en) John Clegg, John Hunt, George Band e Dennis Davis, « Sir Charles Evans 1918-1995 », Alpine Journal,‎ 1997, pp. 334-341.
# Green Boots

Green Boots (mòrt en mai de 1996, Mont Everest) es lo subrenom d'un alpinista mòrt dins una bauma dau Mont Everest situada a 8 460 m d'altitud. En causa de sa localizacion lòng de la via d'accès nòrd, son cadabre es vengut una marca per leis alpinistas actuaus. Son identitat es probablament aquela de Tsewang Paljor, un alpinista indian disparegut lo 11 de mai de 1996 après son arribada a la cima. Pasmens, una teoria alternativa pensa puslèu qu'es Dorje Morup, un autre alpinista indian disparegut lo 11 de mai de 1996.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.
# Uech mila (alpinisme)

Leis Uech mila designan, en alpinisme, lei 14 cimas principalas que son altitud es superiora a 8 000 m. Son situats en Imalaia e en Karakoram. Ocupan una plaça majora dins l'alpinisme en causa de la dificultat d'aqueleis ascensions :
* lo Mont Everest (8 848 m).
* lo K2 (8 611 m).
* Kangchenjunga (8 586 m).
* Lhotse (8 516 m).
* Makalu (8 485 m).
* Cho Oyu (8 201 m).
* Dhaulagiri (8 167 m).
* Manaslu (8 163 m).
* Nanga Parbat (8 126 m).
* Annapurna I (8 091 m).
* Gasherbrum I (8 080 m).
* Broad Peak (8 047 m).
* Gasherbrum II (8 035 m).
* Shishapangma (8 027 m).

## Liames intèrnes

* Imalaia.
* Karakoram.
# Plan d'Euròpa dau Nòrd

Lo Plan d'Euròpa dau Nòrd es un plan europèu situat entre lei Mars dau Nòrd e Baltica e lei cadenas montanhósas d'Alemanha, de Republica Chèca e de Polonha.
# Golf de Bòtnia

Lo Golf de Bòtnia (en suedés Bottniska viken, en finés Pohjanlahti) es situat dins la Mar Baltica, entre las còstas finlandesas a l'èst e las còstas suedesas a l'oèst. Au sud dau golf se tròba l’archipèla d’Åland (son las principalas islas dau golf, sos sobeiranetat finlandesa mas emb un estatut autonòm e dont las gents parlen suedés).
# Gof de Finlàndia

Lo gof de Finlàndia (var. golf, gòlf de Finlàndia) es un gof orientau de la Mar Baltica situat entre Finlàndia au nòrd e Estònia au sud. Au fons, a l'èst, se tròba la vila russa de Sant Petersborg. En causa deis exportacions russas de petròli e de la preséncia de plusors vilas importantas lòng de sei ribas (Helsinki, Tallinn), es un axe important dau comèrci mondiau.

## Liames intèrnes

* Mar Baltica.
# Kattegat

Lo Kattegat es un espaci maritim que separa Danemarc e Suècia entre la peninsula de Jutlàndia e la província suedesa de Halland. Es format de plusors estrechs dins sa partida sud e d'una baia dins sa mitat nòrd. Cuerb una superficia de 32 000 km².

## Liames intèrnes

* Estrech.
# Skagerrak

Skagerrak es un passatge maritim entre la Mar dau Nòrd au sud-oèst e lo Kattegat au sud-èst. Separa lo sud de Norvègia, lo nòrd-oèst de Jutlàndia e lo sud-oèst de Suècia.

## Liames intèrnes

* Estrech.
# Escandinàvia

Escandinàvia es una region del nòrd d'Euròpa que compren los païses germanics septentrionals, çò es: Islàndia, las illas Feròe, Norvègia, Danemarc e Suècia. Lo gentilici es escandinau -ava.
De còps aquela definicion es espandida impropriament a totes los Païses Nordics (en inclure Finlàndia e Lapònia que son pas germanicas), de còps es reducha impròpriament a la part continentala (en exclure las parts insularas, çò es Islàndia e las Feròe).
Los estats d'Euròpa del Nòrd :
| Danemarc | Finlàndia | Islàndia | Norvègia | Suècia |
# Ivèrn

L'ivèrn (var. ivern; del latin: hibernus) es una de las quatre sasons de las zònas temperadas. Astronomicament, comença amb lo solstici d'ivèrn (a l'enotrn del 21 de junh dins l'emisfèri sud e lo 21 de decembre dins l'emisfèri nòrd), e termina amb l'equinòcci de prima (a l'entorn del 21 de setembre disn l'emisfèri sud e lo 21 de març dins l'emisfèri nòrd). Pasmens, a vegadas es considerat intuitivament com los meses de junh, julhet e agost dins l'emisfèri sud e decembre, genièr e febrièr dins l'emisfèri nòrd.

## Caracteristicas

Se caracteriza per una davalada de la temperatura, mai marcada prèp dels pòls o a mai d'altituda. Pòt èsser tanben segon las regions l'epòca de la màger part de las precipitacions.
La natura s'adapta a la sason, coma amb l'ibernacion de qualques animals o la casuda de las fuèlhas pels vegetals caducs. Es un periòde ont fòrça espècias migran cap a de luòcs mai cauds.

## Simbolisme

Dins l'art es d'abituda en relacion amb un temps mai pausat, d'esperança. Dins la teoria dels quatre umors, correspond la flègma. Lo fred e la nèu son associat a la retirada personala. L'unica excepcion es el periòde de Nadal dins l'emisfèri nòrd.

## Articles connèxes

* Ora d'ivèrn

## Referéncias

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus l’ivèrn.
* ↑ «Hiver» (en francés). Multidiccionari Occitan Dicod'Òc. Congrès permanent de la lenga occitana.
* ↑ Universitat de Munic. Acadèmia Bavaresa de las Sciéncias. Diccionari de l'occitan medieval. Cèrca «Ivern».
# Latitud

La latitud es una valor angulara, expression del posicionament nòrd-sud d'un punt sus Tèrra (o sus una autra planeta), al nòrd o al sud de l'eqüator.
# Clima temperat

Un clima temperat designa lei climas dei regions amb una temperatura qu'es pas extrèma, ni torrida ni glaciala. Lei principaus son lei climas continentau, oceanic e mediterranèu.

## Liames intèrnes

* Clima continentau.
* Clima oceanic.
* Clima mediterranèu.
# Clima polar

Lo clima polar es un tipe de clima caracterizat per de temperaturas frèii tota l'annada, sensa calor estivala e emb d'ivèrns glacials. Li temperaturas dau periòde pus caud son inferiori a 10 °C, cen que correspònde au limit dei aubres. Aquò entraïna finda l'existéncia d'un pergelisòl e empacha tota agricultura. Aqueu clima es caracteristic de Groenlàndia, d'Artic e d'Antartic e dei regions septentrionali de l'Àmerica dau Nòrd, d'Euròpa e d'Asia.

## Ligams intèrnes

* Clima.

## Bibliografia

* Gérard Beltrando e Laure Chémery, Dictionnaire du climat, París, Larousse, 1995.
* Alain Godard e Martine Tabeaud, Les climats : mécanismes et répartitions, París, Armand Colin, 2004.
* Estienne Pierre e Alain Godard, Climatologie, París, Armand Colin, collection U, 1992.
* Georges Viers, Éléments de climatologie, París, Nathan, 2001.
# Litorau

Lo litorau (var. litoral) es la zòna terrèstra que separa una estenduda maritima e una estenduda terrèstra. I a ges de definicion unica e lo litorau pòu èstre format d'una faissa d'unei centenaus de mètres a unei quilomètres.

## Liames intèrnes

* Continent.
* Mar.
* Ocean.
# Lengas germanicas occidentalas

Las lengas germanicas occidentalas forman la mai granda de las tres brancas de la familha de las lengas germanicas, incluent notadament l’alemand (al sens larg, valent a dire lo bas alemand, l’alemand mejan e lo naut alemand), l’anglés (e l'scòts) e lo neerlandés, mas tanben l’afrikaans, lo frison e lo yiddish.
# Lengas finoogricas

Lei lengas finoogricas son la branca principala dei lengas oralicas (lei doas autrei brancas son lei lengas samoièdas e lo iokaguir).

## Vejatz tanben

* Lengas per familha
* Portal de las lengas
# Lengas eslavas

Las lengas eslavas son una branca de las lengas indoeuropèas. Se parlan mai que mai en Euròpa Orientala e en Siberia.

## Classificacion

* Grop eslau oriental
** bielorús
** rus
** ucraïnés
*** rusyn o rutèn de còps considerat a despart
* Grop eslau occidental
** polabe (mòrt)
** pomeranian
*** cashob
*** eslovinç (mòrt)
** chèc
** eslovac
** polonés
*** silesian de còps considerat a despart
** sorabe bas
** sorabe naut
* Grop eslau meridional
** eslovèn
** diasistèma eslau del centre sud
*** bosnian
*** croat
*** montenegrin
*** sèrbe
** bulgar al sens larg
*** eslavon (mòrt)
*** bulgar
*** macedonian

## Vejatz tanben

* Lengas per familha
* Lengas eslavas: family.asp?subid=292-16
# Polonés

Lo polonés (autonim: język polski, polszczyzna o simplament polski) es una lenga eslava, parlada principalament en Polonha. Utilizada per entre 39 e 48 milions de locutors natius dins de païses vesins (Ucraïna, Alemanha o Russia) o d'autres mai alunhats qu'an agut una immigracion polonesa importanta (Canadà per exemple), es tanben lenga oficiala dins lo comtat de Vílnius, en Lituània.
Contràriament a la màger part de las lengas eslava, lo polonés, pr'amor de la religion catolica de la populacion, s'escriu amb un alfabet latin.

## Referéncias

* 1 2 «"Polish language"». ethnologue.com. [Consulta: 30 d'abril de 204]
* ↑ «"Lekhitic languages"» (en anglés). Encyclopædia Britannica, 8 de genièr de 2015. [Consulta: 30 d'abril de 2024]
* Portal de las lengas
# Cashob

Lo cashob (nom autoctòn: kaszëbsczi jãzëk, kaszëbizna) es una lenga eslava parlada en Cashobia (al centre-nòrd de l'estat polonés). Fins a l'Edat Mejana Classica e abans la colonizacion alemanda, se parlava dins tota Pomerània (region al nòrd-oèst de Polonha e al nòrd-èst d'Alemanha).
Malgrat la diglossia al profièch del polonés, existisson de mesuras de proteccion en favor del cashob e un movement cultural defend aquela lenga activament.

## Ligams extèrnes

* Wikipèdia en cashob