OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ballay

Ballay es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Christian Mielcarek |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 434 | 502 | 490 | 447 | 461 | 473 | 475 | 473 | 471 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | 417 | 390 | 375 | 350 | 382 | 374 | 373 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 336 | 332 | 346 | 331 | 303 | 283 | 300 | 307 | 290 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 315 | 267 | 265 | 230 | 254 | 245 | 243 | 242 | 244 |
| 2009 | 2010 |
| 246 248 | 248 250 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Balleray

Balleray es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Luc Conception |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 365 | 327 | 389 | 393 | 387 | 445 | 418 | 426 | 416 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 373 | 403 | 395 | 373 | 372 | 363 | 322 | 323 | 301 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 251 | 239 | 229 | 189 | 205 | 193 | 163 | 146 | 148 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 151 | 132 | 125 | 162 | 192 | 221 | 208 | 206 | 204 |
| 2009 | 2010 |
| 203 213 | 197 207 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Ballainvilliers

Ballainvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Brigitte Puech (NC) |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 402 | 430 | 436 | 375 | 473 | 439 | 470 | 544 | 547 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 504 | 554 | 552 | 563 | 568 | 561 | 605 | 612 | 603 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 642 | 657 | 538 | 626 | 599 | 665 | 688 | 680 | 709 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 890 | 935 | 1 589 | 2 218 | 2 531 | 2 749 | 3 589 | 3 780 | 3 815 |
| 2009 | 2010 |
| 3 812 3 847 | 3 795 3 832 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Ballan-Miré

Ballan-Miré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Laurent Baumel |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 930 | 819 | 992 | 1 236 | 1 192 | 1 155 | 1 026 | 1 201 | 1 159 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 169 | 1 145 | 1 222 | 1 157 | 1 232 | 1 319 | 1 367 | 1 358 | 1 346 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 391 | 1 405 | 1 246 | 1 227 | 1 301 | 1 355 | 1 248 | 1 337 | 1 363 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 514 | 2 618 | 3 739 | 4 491 | 5 937 | 7 059 | 7 541 | 7 604 | 7 888 |
| 2009 | 2010 |
| 8 152 8 364 | 8 106 8 331 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Arrondiment de Maulion

L’arrondiment de Maulion qu’ei ua anciana division administrativa e electorau deus Baish Pirenèus, integrauments en Bascoat. Creat en 1800, qu'estó suprimit en 1926. La sosprefectura qu’èra a Maulion (Maulion e Lisharra a partir de 1841).
# Arrondiment de Miranda

L'arrondiment de Miranda qu'ei ua division administrativa gascon, situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània, ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Composicion

Lista deus ancians cantons (avant 2015) de l’arrondiment de Miranda :
* Canton d'Anhan
* Canton de Marciac
* Canton de Masseuva
* Canton de Mielan
* Canton de Miranda
* Canton de Montesquiu
* Canton de Plasença
* Canton de Riscla

## Véser tanben

* Cantons de Gers
* Comunas de Gers
* Portau de Gasconha
# Arrondiment de Marselha

L’arrondiment de Marselha es una division administrativa de Provença que son centre es la vila occitana de Marselha. Se situa administrativament dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
De pas confondre ambe lei sètze arrondiments municipaus de la ciutat de Marselha.
# Arrondiment de Molins

L’arrondiment de Molins es una division administrativa francesa, dins lo departament d'Alèir.

## Situacion

L’arrondiment de Molins ocupa lo centre del departament. Es gaireben tot situat dins la partida non-occitana d'Alèir.

## Istòria

Creat en 1800, l’arrondiment de Molins s'espandís en 1926 a la supression de l'arrondiment de Gatnat : reçaup los chantons de Chantela e de Sant Porçanh. Los limits chamjan en 2017.

## Veire tanben

* Departament d'Alèir
* Arrondiments d'Alèir
* Molins
# Arrondiment de Molsheim

L’arrondiment de Molsheim es una division administrativa francesa, dins lo departament del Bas Ren.
# Arrondiment de Montalban

L’Arrondiment de Montalban (-de Montauban en gascon) es una division administrativa e una anciana division electorala francesa situada dins la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus e lo departament de Tarn e Garona. Lo capluòc es la vila carcinòla de Montalban. L'arrondiment s'espandís en Carcin, puslèu al nòrd de la vila, en Lengadòc, al sud de la vila, en Roergue (ancian canton de Sent Antonin) e en Gasconha (mai que mai en Lomanha). La lenga autoctòna es l'occitan, mai que mai lo lengadocian, mas tanben lo gascon.

## Istòria

L'arrondiment se creèt en 1800 dins lo departament d'Òut. En 1808, l’arrondiment sèrviguèt, ambe de tròces d’autres departaments, a crear lo Tarn e Garona e lo capluòc venguèt prefectura (mès l'arrondiment de Moissac se creèt en partida sus l'arrondiment de Montalban).
En 1926, l’arrondiment ganhèt los cantons de Verdun de Garona, de Grisòlas e de Montuèg, venguts de l'arrondiment dels Sarrasins. En 1810, l'arrondiment aviá ja ganhat lo canton de Vilabrumièr, vengut tanben de l'arrondiment dels Sarrasins. Lo motiu d'aquels càmbiaments èra la proximitat e las relacions comercialas pus intensas ambe la prefectura qu'ambe la sosprefectura.

## Composicion d'aquí a 2015

* canton de Cauçada
* canton de Cailutz
* canton de Grisòlas
* canton de La Francesa
* canton de Molièras
* canton de Montclar de Carcin
* canton de Montalban-1 (e ancian canton de Montalban-èst)
* canton de Montalban-2
* canton de Montalban-3 (e ancien canton de Montalban-oèst)
* canton de Montalban-4
* canton de Montalban-5
* canton de Montalban-6
* canton de Montuèg
* canton de Montpesat de Carcin
* canton de Negrapelissa
* canton de Sent Antonin
* canton de Verdun de Garona
* canton de Vilabrumièr

## Composicion a partir de 2015

L'arrondiment a gardat las 92 comunas d'abans 2015, sense cap de fusion desempuèi (en 2019).

## Nòtas e referéncias

* ↑ d'aquí a la fin de la Tresena Republica pels conselhièrs d'arrondiment e per l'eleccion dels deputats
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=39382
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=15636
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=23307
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=40126
# Arrondiment de Mende

L’arrondiment de Mende es una division administrativa e una anciana division electorala francesa situada dins la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon e lo departament francés de Losera. Lo capluòc es la vila gavaudanesa de Mende. L'arrondiment s'espandís en Gavaudan. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian gavaudanés, que tira vèrs l'auvernhat al nòrd del territòri.

## Istòria

L'arrondiment se creèt en 1800 dins lo departament de Losera. Lo 10 de setembre de 1926, amb la supression de l'arrondiment de Maruèjols, los cantons d'aquel arrondiment siaguèron transferits a l'arrondiment de Mende : canton d'Autmont d'Aubrac, de La Canorga, de Chanac, de Chairac, de Fornèls, del Malasiu, de Maruèjols, de Las Binals, de Sanch Eli d'Apchièr, de Cerveireta (vengut en 1897 canton de Sent Auban). L'arrondiment de Mende venguèt alara, e de luènh, lo pus espandit (3 479,4 km²) e lo pus poblat (63 401 abitants en 2018) del departament.

## Composicion entrò 2015

L'arrondiment de Mende se compausava de 18 cantons :
* canton d'Autmont d'Aubrac (6 comunas);
* canton de Las Binals (6 comunas);
* canton del Blumar (12 comunas);
* canton de La Canorga (6 comunas);
* canton de Chanac (5 comunas);
* canton de Chastèlnòu de Randon (8 comunas);
* canton de Fornèls (10 comunas);
* canton de Grandriu (7 comunas);
* canton de Lengònha (9 comunas);
* canton del Malasiu (9 comunas);
* canton de Maruèjols (11 comunas);
* canton de Mende Nòrd (4 comunas e fraccion de Mende);
* canton de Mende Sud (5 comunas e fraccion de Mende);
* canton de Sent Auban (5 comunas);
* canton de Sench Amanç (10 comunas);
* canton de Sanch Eli d'Apchièr (7 comunas);
* canton de Sant German del Telh (7 comunas);
* canton de Vilafòrt (7 comunas).

## Composicion a partir de 2015

Dempuèi 2015, los limits dels cantons novèls pòdon èsser sus dos arrondiments e lo nombre de comunas pòt variar en seguida de la creacion de comunas novèlas. De mai, lo 1èr de genièr de 2017, los arrondiments siaguèron atermenats autrament per tal de s'adaptar als limits de las intercomunalitats. Per l'arrondiment de Mende, e per tot lo departament, la creacion de comunas novèlas faguèt fòrça baissar lo nombre de comunas, mas en 2017, lo limit entre l'arrondiment de Mende e lo de Florac demorèt çò qu'èra.
Lo nombre de comunas de l'arrondiment de Mende es aital de 135 en 2015, 132 en 2016, 120 en 2017 e 114 en 2019 e 2020.

## Nòtas

* ↑ d'aquí a la fin de la Tresena Republica pels conselhièrs d'arrondiment e per l'eleccion dels deputats
* ↑ https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/arrondissement/ARR482-Mende Composicion de l'arrondiment de Mende site https://www.insee.fr
# Arrondiment de Milhau

L'Arrondiment de Milhau es una division administrativa e una anciana division electorala francesa situada dins la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus e lo departament francés d'Avairon. Lo capluòc es la vila roergassa de Milhau. L'arrondiment s'espandís en Roergue. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria

L'arrondiment se creèt en 1800 dins lo departament d'Avairon. A partir de 2017, l'arrondiment perdèt los cantons de Campanhac e de Severac, mas s'espandiguèt a un grand nombre de comunas prèpas de Rodés. L'arrondiment es vengut lo pus espandit d'Avairon amb 3 741,7 km² (3467 km² abans 2017). La populacion es de 79 522 abitants en 2018 (70 995 en 2014), mas l'arrondiment de Rodés demòra lo pus poblat : 111 875 abitants en 2018.

## Composicion entrò 2015

L'arrondiment se compausava de 15 cantons:
* Canton de Bèlmont
* Canton del Pont de Camarés
* Canton de Campanhac
* Canton de Cornus
* Canton de Milhau Èst
* Canton de Milhau Oèst
* Canton de Nant
* Canton de Peiralèu
* Canton de Sant Africa
* Canton de Sent Bausèli
* Canton de Sant Roma de Tarn
* Canton de Sent Sarnin
* Canton de Las Salas
* Canton de Severac
* Canton de Vesinh

## Composicion a partir de 2015

Dempuèi 2015, los limits dels cantons novèls pòdon èsser acavalats sus dos arrondiments e lo nombre de comunas pòt variar en seguida de la creacion de comunas novèlas : 101 en 2015, 97 en 2016. En 2017, pr'amor de la modificacion dels limits de l'arrondiment, l'arrondiment passèt a 110 comunas (110 comunas encara en 2020).

## Nòtas e referéncias

* ↑ d'aquí a la fin de la Tresena Republica pels conselhièrs d'arrondiment e per l'eleccion dels deputats
# Arrondiment de Moissac

L’arrondiment de Moissac es una anciana division administrativa e electorala francesa situada dins lo departament de Tarn e Garona. Lo capluòc n'èra la vila occitana del Moissac.

## Istòria

Es creat en 1808 amb lo departament de Tarn e Garona.
En 1926 es suprimit e las comunas son restacadas a l’arrondiment dels Sarrasins.
# Ans -2020

Sègle XXII abC | Sègle XXI abC | Sègle XX abC
Ans -2040 | Ans -2030 | Ans -2020 | Ans -2010 | Ans -2000
-2020 | -2019 | -2018 | -2017 | -2016 | -2015 | -2014 | -2013 | -2012 | -2011

### Eveniments
#### Mesopotamia

La crisi de l'Empèri de la Tresena dinastia d'Ur s'accelerèt encara pendent aqueu decenni. D'autreis ensí venguèron independents coma, per exemple, dins lei vilas d'Umma e d'Isin en 2017 aC. En consequéncia après la pèrda d'aquelei vilas, una crisi economica aguèt luòc e causèt una famina dins la vila en 2017 aC.
# Ans -2060

Sègle XXII abC | Sègle XXI abC | Sègle XX abC
Ans -2080 | Ans -2070 | Ans -2060 | Ans -2050 | Ans -2040
-2060 | -2059 | -2058 | -2057 | -2056 | -2055 | -2054 | -2053 | -2052 | -2051

### Eveniments
#### Mesopotamia

La region es totjorn marcada per l'influéncia de l'empèri d'Ur e de son rèi Shulgi. En 2059 aC, comencèt d'òbras de fortificacion vèrs lei montanhas dau Zagros.
# Ans 1410
## Istòria

1410-1411 : represa de la guèrra entre Polonha-Lituània e l'Òrdre Teutonic amb una desfacha importanta dei Teutonics a la batalha de Grunwald. L'Òrdre perdiguèt plusors miliers d'òmes e mai d'un oficier important, compres lo Grand Mèstre Ulrich von Jungingen. Polonha-Lituània aprofichèt aqueu succès per venir la poissança principala de la region au tractat de Torun signat l'an seguent.
1413-1414 : en Etiopia, abdicacion dau negus Dawit I$^{èr}$ au profiech de son fiu Tewodros I$^{èr}$ (1413-1414) qu'aguèt un rèine brèu car moriguèt tre l'annada seguenta. Yeshaq I$^{èr}$ venguèt finalament negus e deguèt faciar una ataca generala deis estats musulmans d'Africa Orientala.
1415 : batalha d'Azincourt entre Francés e Anglés. La cavalariá pesuca francesa i foguèt tornarmai anientada, çò que permetèt ais Anglés e ai Borgonhés d'estendre son influéncia en França.
1415 : en Africa Orientala, conquista dau pòrt de Zeila per leis Etiopians (→ 1424).
1417 : en Mesoamerica, mòrt dau tlatoani Huitzilihuitl. Durant son rèine, capitèt de desvolopar Tenochtitlan e de demenir lei tributs pagats au rèi d'Azcapotzalco. Son fiu Chimalpopoca li succediguèt

## Sciéncias e tecnicas

1418 : mòrt dau matematician egipcian Ahmad al-Qalqashandi, autor de l'enciclopèdia Subh al-a 'sha que conteniá un trabalh sus la criptografia considerat coma important per sei contemporanèus. Dins aquò, aquela òbra es perduda e desconeguda a l'ora d'ara.

## Decès

* Ahmad al-Qalqashandi, sabent arabe.
* Dawit I$^{èr}$, negus d'Etiopia.
* Huitzilihuitl, tlatoani astèc.
* Tewodros I$^{èr}$, negus d'Etiopia.
* Ulrich von Jungingen, Grand Mèstre de l'Òrdre Teutonic.

## Liames intèrnes

* Batalha de Grunwald.
* Guèrra de Cent Ans.

## Bibliografia

* (fr) Sylvain Gouguenheim, Tannenberg : 15 juillet 1410, Tallandier (2012).
# Anrosey

Anrosey es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Robert Billon |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 464 | 538 | 601 | 365 | 634 | 621 | 609 | 579 | 610 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 560 | 565 | 555 | 559 | 508 | 528 | 529 | 502 | 476 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 485 | 455 | 445 | 349 | 342 | 308 | 306 | 275 | 293 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 253 | 254 | 173 | 164 | 153 | 141 | 166 | 169 | 163 |
| 2009 | 2010 |
| 158 165 | 153 159 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Ans

Ans es una comuna de la província bèlga de Lièja.
# Ans -2010

Sègle XXI abC | Sègle XX abC | Sègle XIX abC
Ans -2030 | Ans -2020 | Ans -2010 | Ans -2000 | Ans -1990
-2010 | -2009 | -2008 | -2007 | -2006 | -2005 | -2004 | -2003 | -2002 | -2001

### Eveniments
#### Mesopotamia

Lo periòde foguèt marcada per l'afondrament de la Tresena dinastia d'Ur. D'efèct, après una revirada en 2007 aC, leis Elamitas capitèron de conquistar la vila en 2004 aC. Lo darrier rèi de la dinastia foguèt capturat e mandat en Elam.
# Ans -2030

Sègle XXII abC | Sègle XXI abC | Sègle XX abC
Ans -2050 | Ans -2040 | Ans -2030 | Ans -2020 | Ans -2010
-2030 | -2029 | -2028 | -2027 | -2026 | -2025 | -2024 | -2023 | -2022 | -2021

### Eveniments
#### Mesopotamia

Durant lo començament de lo decenni, lo declin de la tresena dinastia d'Ur s'accelerèt après lei premiereis invasions deis amorritas pendent lo rèine de Shu-Sin (2037-2029 aC). En 2028 aC, Ibbi-Sîn venguèt rèi mai l'empèri de la dinastia foguèt lèu en crisi. De governadors de província (ensí) aprofichèron la situacion per venir independents coma Larsa (vèrs -2025 aC), Susa (tanben vèrs 2025 aC), Lagash (vèrs 2023 aC).
# Ans -2050

Sègle XXII abC | Sègle XXI abC | Sègle XX abC
Ans -2070 | Ans -2060 | Ans -2050 | Ans -2040 | Ans -2030
-2050 | -2049 | -2048 | -2047 | -2046 | -2045 | -2044 | -2043 | -2042 | -2041

### Eveniments
#### Mesopotamia

L'empèri de la Tresena dinastia d'Ur aumentèt sa dominacion de la region. D'efèct, après la mòrt de Shulgi, Amar-Sin, vengut rèi vèrs 2046 aC, conquistèt lei vilas d'Assur e d'Arbela.
# Ans -1600

Sègle XVII abC | Sègle XVI abC | Sègle XV abC
Ans -1620 | Ans -1610 | Ans -1600 | Ans -1590 | Ans -1580
-1600 | -1599 | -1598 | -1597 | -1596 | -1595 | -1594 | -1593 | -1592 | -1591

### Eveniments
#### Mesopotamia

Lo periòde foguèt marcada per l'afondrament de la dinastia kassita de Babilònia en 1595 aC après una guèrra contra leis Ititas. Mursili I$^r$ pilhèt la vila.
# Batalha de Normandia

La Batalha de Normandia siguèt una dei grandei batalhas de la Segonda Guèrra Mondiala sus lo teatre europèu. Si debanèt entre junh e aost de 1944 en Normandia, e permetèt ai fòrças aliadas de si durbir un frònt nòu en Euròpa, fàcia ai tropas alemandas. Començèt lo 6 de junh de 1944 - si ditz Jorn J o Operacion Overlord (Suzerain en anglés) - per lo desbarcament e lo paracasudatge dei premierei tropas aliadas sus e a l'entorn dei plaias de l'oèst de Calvadòs e de l'èst de Cotentin per finir entre lo 19 (premiereis unitats aliadas que travèrsan Sèina) e lo 21 d'aost (sarradura de la Pòcha de Falaise), e desboca a la Liberacion de París lo 25 d'aost. Certans istorians considèran que la Batalha de Normandia s'acaba lo 12 de setembre ambé la liberacion de l'Havre.
Aperaquí 65 ans après, aquela batalha rèsta l'operacion logistica de desbarcament mai gròssa : 3 milions de soudats principalament americans, britanics, canadians mai tanben d'autrei fòrças aliadas (Fòrças Francesas Libras, tropas polonesas, bèlgas, checoslovacas, neerlandesas e norvegianas que travèrsan la Marga per desbarcar en Normandia, ambé 130 000 lo Jorn J).
# Batalha de Pavón

La batalha de Pavón que ho ua batalha decisiva dens las guèrras civilas argentinas enter federaus e unitari ; que marquè la victòria deu camp unitari de l'Estat de Buenos Aires e la soa reincorporacion dehens la Confederacion Argentina mes com membre dominant.
Que seguiva ua purmèra guèrra qui s'èra acabada dab la batalha de Cepeda vençuda per lo federaus de la Confederacion Argentina gavidats per José Justo de Urquiza e qui avèva desbocada sus ua purmèra reincorporacion de l'Estat de Buenos Aires dehens la Confederacion après la signatura deu Pacte de San José de Flores (ja favorable a Buenos Aires a maugrat de la soa des.hèita).
# Batalha de Peitieus (732)

La batalha de Peitieus, tanben dicha batalha de Tors o batalha de la Calada dei Martirs, se debanèt lo 25 d'òctobre de 732 entre lei vilas de Peitieus e de Tors. Opausèt una coalicion franca gropant lo Reiaume Franc dei Merovingians e lo Ducat d'Aquitània, dirigida per Carles Martèl e Audon d'Aquitània, au Califat Omeia que sei fòrças èran comandadas per Abd-ar-Rahman ibn Abd-Allah al-Ghafiqí, governador d'Al Andalús. S'acabèt per una victòria franca importanta, la mòrt d'Abd-ar-Rahman ibn Abd-Allah al-Ghafiqí e una retirada malaisada per l'armada aràbia.
Lo debanament e lei rasons de la batalha son mau coneguts. D'efèct, lei descripcions dau combat foguèron escrichs a partir dau sègle IX, siá dos cents après leis eveniments. De mai, lei motivacions de l'ofensiva aràbia (pilhatge o invasion ?) son tanben mau conegudas. Dins totei lei cas, aquela operacion marquèt la fin de l'expansion aràbia en Euròpa Occidentala e venguèt la fònt dau prestigi important de la familha carolingiana au sègle VIII. D'autra part, marquèt tanben lo començament de la fin de l'independéncia dau Ducat d'Aquitània car lei Francs aprofichèron lo mantenement de la preséncia musulmana dins lo sud de Gàllia per intervenir dins leis afaires de la region. En causa d'aquelei consequéncias, la batalha de Peitieus es venguda un eveniment major dins la formacion e l'istòria de França.
# Batalha de North Anna

La batalha de North Anna se debanèt dau 23 au 26 de mai de 1864 durant la Guèrra de Secession. Es un ensemble de combats menors entre l'armada unionista d'Ulysses S. Grant e lei tropas confederadas de Robert E. Lee. S'acabèt per un resultat nul.
Après sei reviradas de la WIlderness (5-7 de mai) e de Spotsylvania (9-21 de mai), lei Nordistas contunièron sei desplaçaments per assaiar de contornejar lei posicions sudistas per l'èst. Pasmens, se turtèron a de defensas ben organizadas e poguèron pas preparar d'assauts eficaç. Quauqueis escaramochas opausèron donc lei dos camps sensa entraïnar de consequéncias importantas. Finalament, Grant retirèt sei fòrças per atacar en direccion de Cold Harbor.
Lei combats entraïnèron probablament la neutralizacion de 2 000 òmes dins cada camp.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.
# Batalha de Pidna

La batalha de Pidna se debanèt lo 22 de junh de 168 av. JC dins lo corrent de la Tresena Guèrra de Macedònia. Opausant una armada macedoniana dirigida per lo rèi Persèu a una armada romana comandada per lo cònsol Pau Emili, s'acabèt per una victòria clara dei Romans, l'anientament de son adversari e la captura dau rèi de Macedònia. La batalha marquèt la fin de la guèrra e dau Reiaume de Macedònia que foguèt devesit entre quatre republicas plaçadas sota proteccion romana.

## Liames intèrnes

* Batalha de Cinoscèfales.