# Ampèr

L’ampèr (simbòl A) es l'unitat de mesura del Sistèma internacional d'unitats de l'intensitat du corrent electric.
Un corrent d’un ampèr correspond al transpòrt d'una carga electrica d'un coulomb per segonda mejans una superfícia (seccion de fil, electrolit, tub de vuèit, etc.).
Aquesta unitat del son nom a André-Marie Ampère, que la teoria de l'electrodinamica a fòrçament contribuit a la naissença de la teoria de l'electromagnetisme de Maxwell. Lo mòt ampèr es donc un onomastisme.

## Definicion

La définicion de l'ampèr foguèt donada pel Comitat internacional dels peses e mesuras en 1948 atal:
Una novèla definition de l'ampèr es envisatjada de dos biais:
* del vòlt (a partir de la constanta de Josephson K$_J$ ≡ 483 597,891 GHz/V)
* de l'ohm (a partir de la constanta de von Klitzing R$_K$ ≡ 25 812,807 Ω);
per mesura del corrent electron per electron (la carga d'un electron es notada q = 1,602176487× 10$^{-19}$ C).
Pasmens, la coeréncia d'aqueste dos apròches (triangle metrologic « vòlt - ohm - ampèr ») es pas encara mostrada amb lo nivèl de precision que cal.

## Exemples

* 1 fA: òrdre de grandor del corrent minimal mesurable per un electromètre de laboratòri;
* 100 pA: òrdre de grandor del corrent minimal mesurable par un multimètre commercial;
* 2 µA: relòtge de cristals liquids;
* 1 mA: protèsi auditiva intraauriculària;
* 10 A: bolhadòria electrica de 2 300 W provesida en 230 V ;
* 15 A: corrent maximal liurat per una presa estandard NEMA-15 120 volts en America del Nòrd;
* 16 A: corrent maximal dins una presa electrica estandard d'Euròpa continentala;
* 500 A: corrent maximal tipic d'una bateriá de plomb d'automobila;
* 871 A: corrent maximal d'un cable nauta tension A enterrat (seccion de conductor 10 cm$^2$).

## Procediment de mesura
### Mesura impausanta una insercion dins lo circuit
#### Ampèrmètre

Per un corrent continú, la mesura del corrent per un ampèrmètre (o la foncion ampèrmètre d'un multimètre) es obtenguda per insercion d'una resisténcia electrica calibrada R dins lo circuit çò que permet de transformar lo corrent en tension electrica V a sas bornas. Lo corrent es obtengut per la lei d'Ohm I = U/R.

#### Galvanomètre

Lo galvanomètre de quadre mobil es un sistèma qu'utiliza una bobina percorreguda pel corrent de mesurar, un aimant permanent e un ressòrt de rampèl que la deformacion traduch la fòrça exercida per l'aimant sul corrent.

#### Electromètre

Los electromètres modèrnes son basats sux un amplificator electronic de corrent. Al contrari dels multimètres, impausan una casuda de tension gaireben constanta e non pas proporcionala al corrent.
Los electromètres ancians mesuravan la carga comolada. Lo corrent èra deduch coma variacion de la carga per unitat de temps.

### Mesura del camp magnetic engendrat
#### Pinça ampèrmetrica

Una pinça ampèrmetric es fondada sus un circuit magnetic (fèrre doç, ferrita,etc.) que s'embarra a l'entorn del fil percorregut pel corrent alternatiu que se vòl mesurar. S'obten un transformator de corrent que lo primari es constituit d'una unica espira (lo conductor sus que la mesura es realizada) e que lo segondari, bobinat a l'interior de la pinça, conten un nombre d'espiras n important, per exemple n = 1000. Circula donc al secondari un corrent n còps mai feble qu'al primari, e es aqueste corrent qu'es mesurat amb un ampèrmètre intèrne (pinça ampèrmetrica autonòma) o extèrne (sonda de corrent). Lo segondari es mai sovent embarrat sus un shunt (resisténcia calibrada); se deduch de la tension a sas bornas lo corrent segondari, e donc lo corrent primari (n còps superior). S'obten atal en sortida una tension instantanèa proporcionala al corrent instantanèu passant los mòrs de la pinça.
Lo dispositiu essent basat sus l'induccion electromagnetica, pòt mesurar pas que los corrents alternatius, qu'induison de variacions de fluses dins l'entrefèrre (lei de Lenz-Faraday); provocant a lor torn la circulacion d'un corrent al segondari. Per de sondes de mesura que la sortida se fa en corrent cal respectar las mèsmas precaucions d'usatge qu'amb los transformators de corrent tradicionals: lo segondari deu pas jamai èsser dubèrt jos pena de clacatge de l'isolant del bobinatge e de destruccion drl transformator. Lo fabricant pòt integrar, a aqueste efièch, un descrestador de tension (per exemple una diòda Transil).

#### Sonda d'efièch Hall

Las sondas d'efièch Hall son mai sovent de pinças ampèrmrtricas qui mesuran dirèctament lo camp magnetic creat pel corrent. Son utilisables tant per mesurar un corrent continú qu'un corrent alternatiu.
Lo quita principi de l'efièch Hall produch una tension proporcionala a l'intensitat del camp magnetic passant l'entrefèrre, çòqu'es plan practic de realizar e afichar. Mas i a un problèma: lo circuit magnetic es subjècte a la saturacion, e la mesura ne pòt pas èsser lineara sus una granda amplitud de mesura.
Los mòrs tancant lo barrèl miègconductor son dotats d'un bobinatge (que possedís N$_2$ espiras) provesida per un generator de corrent intèrne d'intensitat I$_S$. Lo principi es lo seguent: lo generator de corrent, asservit sus la tension de Hall, induguèt dins l'entrefèrre un camp magnetic egal en modul e opausat en argument al camp principal, eissit del corrent de mesurar I$_P$. Quans la tension de Hall s'anulla, los dos camps an d'amplituds egalas.
En efièch, coma dins un transformator, avèm N$_1$.I$_P$ = N$_2$.I$_S$. Sufís alara de mesurar l'intensitat del corrent I$_S$ necessari a l'anullacion de la tension de Hall per coneisser I$_P$: avèm I$_P$ = I$_s$.N$_2$/N$_1$, es a dire I$_p$ = I$_s$.N$_2$ que l'affichatge de la pinça ampèrmetrica correspond a un sol passatge del conductor a mesurar dins los mòrs.
Aqueste principi demanda mai d'electronica, primièr a causa de la preséncia suplementària del generator de corrent asservit, e segond qu'es necessari de mesurar un corrent (I$_S$) e non una tension. Mas aquesta topologia possedís un avantatge incontestable: quina que siá la valor de I$_S$, lo camp magnetic que regne dins l'entrefèrre es nul. Seguís una excellenta linearitat, de biais independent del corrent de mesurar. Se dich que lo captor d'efièch Hall es compensat, aquesta topologia essent designada per l'expression « closed loop » en anglés (literalament « bocla tampada », lo camp de compensacion essent asservit sus la tension de Hall).

#### Sonde d'efièch Néel

Las sondas d'efièch Néel son de captors de corrent que pòdon se presentar jos forma de bocla dubradissa e flexibla o de captor busbar e que mesuran lo camp magnetic creat pel corrent primari circulant dins lo conductor. Pòdon mesurar de corrent alternatiu e de corrent continú, amb un nivèl de precision nauta, comparabla a aqueste de las mesuras qu'impausan una insercion dins lo circuit.

## Multiples e sosmultiples

Multiples de l'ampèr :
| 10$^N$ | Nom | Simbòl | Nombre |
| 10$^{24}$ | iotaampèr | YA | Quadrilion |
| 10$^{21}$ | zetaampèr | ZA | Triliard |
| 10$^{18}$ | exaampèr | EA | Trillion |
| 10$^{15}$ | petaampèr | PA | Biliard |
| 10$^{12}$ | teraampèr | TA | Bilion |
| 10$^9$ | gigaampèr | GA | Miliard |
| 10$^6$ | megaampèr | MA | Milion |
| 10$^3$ | kiloampèr | kA | Mila |
| 10$^2$ | ectoampèr | hA | Cent |
| 10$^1$ | decaampèr | daA | Detz |
| 10$^0$ | ampèr | A | Un |
| 10$^{−1}$ | deciampèr | dA | Decen |
| 10$^{−2}$ | centiampèr | cA | Centen |
| 10$^{−3}$ | miliampèr | mA | Milen |
| 10$^{−6}$ | microampèr | μA | Milionen |
| 10$^{−9}$ | nanoampèr | nA | Miliarden |
| 10$^{−12}$ | picoampèr | pA | Bilionen |
| 10$^{−15}$ | femtoampèr | fA | Biliarden |
| 10$^{−18}$ | atoampèr | aA | Trilionen |
| 10$^{−21}$ | zeptoampèr | zA | Triliarden |
| 10$^{−24}$ | ioctoampèr | yA | Quadrilionen |

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

* ↑ Siá una autonomia de 10 ans amb una pila de 96 mAh.
* ↑ Siá una autonomia de 4 jorns amb una pila de 105 mAh.
* ↑ Se pòt pasmens efectuar mai d'un torns per aumentar la resolucion: cal alara divisir la valor legida pel nombre de torns per coneisser la valor reala.
* ↑ Lo fach de causir N$_2$ grand permet, per un corrent de mesurar donat, de reduire de tant la valor de I$_s$, corrent de compensacion, d'ont un bobinatge realizat amb un grand nombre d'espiras e una fòrça feble seccion.

### Referéncias

* ↑ Unité de courant électrique (ampère), sur bipm.org de 2014, consulté le 14 mars 2017.
* ↑ Le futur du SI., sur le site metrologie-francaise.fr. Consulté le 12 octobre 2012.

## Annèxes
### Articles connèxes

* Abampèr
* Ampèr ora
* Ampermètre
* Ampèr per mètre
* Ampèr per mètre carrat

### Ligams extèrnes

* Unité de courant électrique (ampère), Bureau international des poids et mesures
* La longue histoire des unités électriques, Gérard Borvon, Christine Blondel, @.Ampère et l'histoire de l'électricité