OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cellulòsa

La cellulòsa (de formula quimica C$_6$ H$_{12}$ O$_5$)$_n$ qu'ei un glucid, polisacaridic polimèr qui los sons monomèrs e son moleculas de glucòsa. Qu'ei ua substància utilizada per fabricar la paret rigida de las cellulas vegetaus. Que's troba donc ua grana quantitat dens los vegetaus en dens la husta e qu'ei utilizat per fabricar papèr. A maugrat qui sia constituida de moleculas de glucòsa (utilizada com hont d'energia per las cellulas) chic d'èstes vius, a despart de certs bacteris, e possedeishen enzims capables de la copar la cellulòsa, e donc d'utilizar las soas glucòsas. Los animaus qui consoman cellulòsa (com la vaca) qu'an besonh d'engolar bacteris (qui vaden los lor ensimbiòts) capables de la trencar. L'òmi, de segur ne pòt pas digerir la cellulòsa qui ei regetadada en tot facilitar atau los moviments intestinaus.

## Proprietats quimicas

Los monomèrs de cellulòsa (β-D-glucòsa) que's ligan dab ligams (β→1) glicosidics. Lo polimèr qu'ei ua cadena de glucòsas (au contra d'autes polisacarids, com per exemple l'amidon, qui poden estar ramificats. Las moleculas de cellulòsa que's ligan enter eras per ligam idrogèn que en bèth forma microfibrillas hèra resistentas.
* Portau de la bioquimia
# Lactòsa

La lactòsa qu'ei un glucid disacarid present dens la lèit (etimologiacament lactòsa que vòu díser sucre
de la lèit). Qu'ei compausat de β-D-glucòsa e de β-D-galactòsa arreligats per un ligams osidic β 1-4.
La soa formula bruta qu'ei : C$_{12}$H$_{22}$O$_{11}$
La lactasa (β-galactosidasa) qu'idrolisa la lactòsa en glucòsa e galactòsa.
# Vitamina K

La vitamina K son en realitat un ensems de fòrça vitaminas, per exemple, lei vitaminas K$_1$, K$_2$, K$_3$. Son totei analògas de la 1,4-naftoquinona o derivadas d'aquela. Lei vitaminas K constituisson lei factors de coagulacion dau sang; protrombina (factor II), factor VII, factor IX, factor X, proteïna C, proteïna S e proteïna Z. La premiera forma de vitamina K foguèt descubèrta per lo danés Henrik Dam en 1935 ensajant de garir de galinas que morián en pauc de temps d'una malautiá emorragica. Per aquela descubèrta, recebèt lo Prèmi Nobel de Medecina en 1943. D'un biais naturau se tròba en quauqueis aliments: leis aliments dei fuèlhas verdas (leis espinarcs, la carda, ...), la pomas d'amor, lo fetge, lo caulet, lo caulet flòri, la pastenaga, lo chocolat e la bièrra..
# Valle de Bardají

Valle de Bardaixín (en aragonés oficialament; en catalan: Vall de Bardaixí; en espanhòl: Valle de Bardají) es una comuna espanhòla de la província d'Òsca, en Aragon.

## Referéncias

* ↑ Afirmat dins: Relacion de Municipis e los sieus Còdis per Províncias lo 1r de genièr de 2019. Data de publicacion: 8 de febrièr de 2019. Ostal d'edicion: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha.
* ↑ URL de la referéncia: https://datos.gob.es/es/catalogo/a02002834-nomenclator-ano-20147.
* ↑ Afirmat dins: Registre municipal d'Espanha de 2023. Autor: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha. Data de publicacion: 13 de decembre de 2023.
* ↑ Govèrn d'Aragon. «BOA ORDEN VMV/914/2020, de 14 de septiembre, por la que se publica el Acuerdo adoptado por el Gobierno de Aragón, en su reunión celebrada el día 15 de julio de 2020, por el que se aprueban las modificaciones del Nomenclátor Geográfico de Aragón.» p. 21 398.
* Portau d'Espanha
# Monts Transantartics

Lei Monts Transantartics (ò Cadena Transantartica) son una cadena de montanhas situada en Antartida. D'una longor d'aperaquí 3 500 km e d'una espessor mejana de 300 km, s'estend sensa interrupcion dau Cap Adare a la Tèrra de Coats. Son origina es volcanica e sa formacion comencèt i a 65 milions d'annadas. Plusors cimas i passan 4 000 m d'altitud coma lo Mont Kirkpatrick (4 528 m), lo Mont Markham (4 351 m), lo Mont Kaplan (4 230 m) ò lo Mont Minto (4 165 m).
# Mont Kirkpatrick

Lo Mont Kirkpatrick ò Mont Kilpatrick (4 528 m) es la montanha pus auta de la Cadena Transantartica. Foguèt descubèrt en 1907-1908 per l'expedicion Nimrod e porta lo nom d'un esponsòr de la mission. Es una importanta zòna de recèrca paleontologica qu'a permés la descubèrta de plusors fossils de vertebrats datant dau Jurassic.

## Liames intèrnes

* Antartida.
* Cadena Transantartica.
# Mont Markham

Lo Mont Markham (4 350 m) es una montanha de la Cadena Transantartica. Descubèrt per l'expedicion Discovery (1901-1904), porta lo nom de Clements Markham qu'èra lo president de la Royal Geographical Society. Fa partida deis uechs cimas d'Antartida que passan 4 000 mètres d'altitud.

## Liames intèrnes

* Antartida.
* Cadena Transantartica.
# Mont Kaplan

Lo Mont Kaplan (4 230 m) es una montanha situada en Antartida dins lei Monts Transantartics a proximitat de la barriera de Ross. Foguèt descubèrt lo 28 de novembre de 1929 per l'amirau Richard Byrd (1888-1957).
# Mont Minto

Lo Mont Minto (4 165 m) es una montanha situada dins lei Monts Transantartics, a proximitat dau Cap Adare. Descubèrt en 1841 per l'expedicion Erebus e Terror, foguèt escalat per lo premier còp en 1988 per una expedicion menada per Greg Mortimer.

## Liames intèrnes

* Monts Transantartics.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Sylvain Jouty e Hubert Odier, Dictionnaire de la montagne, Place des éditeurs, 2009.
# Tèrra de Coats

La Tèrra de Coats es una region d'Antartida que se situa a l'oèst de la Tèrra de la Rèina Maud. Forma la riba èst de la Mar de Weddell.

## Liames intèrnes

* Antartida.
# Massís Vinson

Lo Massís Vinson (4 892 m) es la montanha pus auta d'Antartida. Situat en Antartida Occidentau dins lei Monts Ellsworth, foguèt descubèrt en 1958 dins lo corrent d'un subrevòl aerian. La premiera ascension aguèt luòc en 1966 e foguèt l'òbra de quatre alpinistas dirigit per Nicolas Clinch.

## Liames intèrnes

* Antartida.
* Monts Ellsworth.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (en) J. G. Bockheim e C. E. Schaefer, « Soils of Ellsworth Land, the Ellsworth Mountains », dins J. G. Bockheim, (dir.), The Soils of Antarctica. World Soils Book Series, Springer, pp. 169–181.
# Indlandsis

Un indlansis', tanben sonat calòta polara, es un glacièr de fòrça granda estenduda que se presenta jos la forma d'una capa de glaç recobrissent la tèrra ferma e que pòt aténher plusors milièrs de mètres d'espessor. Se pòdon perlongar a la superfícia de la mar en formant de barrièras de glaç. Sus Tèrra, ne'n existís pas que dos al jorn de uèi : l'indlandsis d'Antartida, lo mai estendut, e l'indlandsis de Groenlàndia, mas pendent la darrièra glaciacion l'indlandsis Laurentidian cobrissiá la màger part de Canadà e de l'America del Nòrd. Amb la glaciacion de Wisconsin, l'indlandsis cobriguèt lo nòrd d'Euròpa. Lo glacièr continental de Patagònia cobriguèt de glaç lo sud d'America del Sud.
Malgrat que la superfícia d'un indlandsis siá freda, la basa es generalament mai cauda per encausa de la calor geotermala. En d'unes endreches lo glaç se fond e lubrifica lo glacièr continental que aital raja mai lèu. Aquel procès dona luòc a la formacion de corrents de glaç.
Los indlandsis actuals son joves en tèrmes geologics. Lo d'Antartida se comencèt benlèu de formar a l'Oligocèn mas amb d'avançadas e recuoladas fins al Pliocèn Lo de Groenlàndia se formèt pas] abans lo Pliocèn.

## Efièches previstes dins lo cas del rescalfament global

Los indlandsis de Groenlàndia e probablament tanben lo de l'Antartida an perdut fòrça glaç recentament, e la fusion del glaç i supèra l'acumulacion de nèu. Segon los scientifics (IPCC) la pèrda de glaç d'aquelas doas grandas massas a contribuit respectivament a un aumentacion del nivèl de la mar de 0.21 ± 0.35 e 0.21 ± 0.07 mm/an entre 1993 e 2003.

## Vejatz tanben

* Indlandsis d'Antartida
* Indlandsis de Groenlàndia

## Referéncias

* ↑ Richard B. Alley Te a

## Ligams extèrnes

* United Nations Environment Programme: Agach global pel gèl e la nèu
* http://Www.nasa.gov/vision/earth/environment/ice_sheets.html
# Lac Vostok

Lo Lac Vostok es un lac subglaciari d'Antartida situat en dessota de l'estacion Vostok. D'una longor de 250 km per una largor de 50 km, a una superficia d'aperaquí 15 690 km². Probablament isolat dempuei de milions d'ans, a una prefondor mejana de 344 m e contèn un volum estimat de 5 400 km$^3$. Son aiga es mantenguda liquida a -3 °C gràcias au flux geotermica e la pression de 360 bars.
L'existéncia dau lac foguèt sospichada après la realizacion de mesuras d'ondas sismicas realizadas entre 1959 e 1964 per lo Sovietic Andrey Kapitsa (1931-2011). Foguèt confiermada dins lo corrent deis ans 1970. Son exploracion comencèt en 1989 gràcias a un foratge. Una mòstra foguèt prelevada en 2012 e son estudi i mostrèt la preséncia la preséncia de bactèris desconeguts. Ansin, lo lac podriá assostar d'ecosistèmas fòrça diferents dau rèsta de la planeta.

## Liames intèrnes

* Lac subglaciari.
# Basa antartica Vostok

La basa antartica Vostok es una estacion de recèrca russa installada en Antartida per l'Union Sovietica en 1957. Situada a 3 488 m d'altitud, se tròba a la verticala dau Lac Vostok, lo pus important lac sosglaciari dau continent. L'estacion detèn lo recòrd de la temperatura pus freja enregistrada per una installacion meteorologica amb -89,2 °C lo 21 de julhet de 1983.

## Liames intèrnes

* Lac Vostok.
# Organisme

Un organisme designa un ensemble d'elements compausant una estructura foncionala.
* En biologia, un organisme es un ensemble de moleculas quimicas organizadas en una o mantuna cellulas ;
* Dins la societat, un organisme es una amassada de personas qu'an una tòca comuna, efectuar una accion de tòca sociala o industriala.
# Bartolomeu Dias

Bartolomeu Dias (1450 - 29 de mai de 1500) foguèt un navegador portugués, nòble de la cor reiala, conegut per èsser lo primièr explorador europèu a aténher a partir de 1488 l'extrèm sud d'Africa, religant aital ocean Indian e ocean Atlantic, un dels eveniments mai importants de l'istòria de la navegacion a vela.
Bartolomeu Dias foguèt lo primièr explorador que naveguèt al long de la còsta africana dins l'Atlantic Sud, son viatge, contunhat per Vasco de Gama un decenni pus tard (1497-99), contribuguèt al descobriment de la rota maritima de las Índias.

## L'expedicion

En 1486 lo rei Joan II de Portugal l'encarguèt de montar una expedicion cap a la punta sud d'Africa dins l'espèr de trapar una rota maritima cap a las Índias. L'expedicion daissèt Lisbona en agost de 1487 amb doas caravèlas, la São Cristóvão, menada per Pêro de Alenquer, e la São Pantaleão, comandada per João Infante e menada per Alvaro Martins. Lo fraire de Bartolomeu, Pêro Dias èra lo capitani de la tresena nau encargada de l'intendéncia, amb João de Santiago coma pilòt. L'expedicion s'arestèt per se porgir en provisions a la fortalesa de Sao Jorge de Mina situada sus la "Còsta de l'aur" (Ghana actual). Dias atenguèt lo Golfo da Conceicão (Walvis Bay en Namibia actuala) en decembre. L'expedicion passèt al larg del Cap de Bona Esperança, e contuhèt a l'èst abans de dintrar dins l' Aguada de São Brás (Baia de Sant Blasi)- pus tard renomenada Mossel Bay - lo 3 de febrièr de 1488. Dias atenguèt lo punt extrèm de l'expedicion lo 12 de març de 1488 quora ancorèt a Kwaaihoek, prèp de la boca de la Bushman's River, ont un padrão -lo Padrão de São Gregorio - foguèt quilhat. Dias voliá contunhar cap a Índia, mas foguèt forçat de se'n tornar per son equipatge que refusèt d'anar pus luènh. Aquò foguèt pendent lo viatge de retorn que descobriguèt lo Cap de Bona Esperança, en mai de 1488. Dias tornèt a Lisbona en decembre del meteis an, aprèp una abséncia de setze meses.

## Referéncias

* ↑ «Bartholomeu Dias».
* ↑ "The World's History, Third Edition", by Howard Spoken, Prentice Hall, NJ 2006. page 444
# Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier

Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier (14 de genier de 1706, Pleudihen - 1788, Pleudihen) es un navegaire e explorator francés dau sègle XVIII. Serviguèt dins la Companhiá Francesa deis Índias Orientalas e dins la Marina Reiala. Participèt tanben ai guèrras còntra lo Reiaume Unit de 1746 a 1763. Pasmens, es subretot conegut per son viatge d'exploracion menat en 1738 e 1739 dins l'Ocean Atlantic en direccion de l'Ocean Austrau. I descurbiguèt l'Illa Bouvet e descriguèt per lo premier còp leis icebèrgs tabulars gigants que blòcan l'accès ai mars dau sud. Au nivèu economic, notèt tanben l'importància dei populacions de balenas dins leis aigas australas, çò que menèt au desvolopament progressiva de la caça baleniera dins aquela region durant lo sègle XIX.

## Liames intèrnes

* Illa Bouvet.

## Bibliografia

* (fr) Étienne Taillemite, Dictionnaire des marins français (nouvelle édition revue et augmentée), Éditions Tallandier, 2002.
# Illa Bouvet

L’Illa Bouvet (pr. Bovet) es una illa volcanica inabitada de l'Ocean Atlantic Sud situada a 1 696 km au nòrd d'Antartida, a 1 869 km a l'èst de l'Illa Sauders e a 2 519 km au sud sud-oèst dau Cap de Bona Esperança. Descubèrta en 1739 per l'explorator breton Jean-Baptiste Bouvet de Lozier (1706-1788), foguèt reconeguda possession de Norvègia en 1927. Sa darriera erupcion sembla de datar de 50 apC.

## Liames intèrnes

* Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Étienne Taillemite, Dictionnaire des marins français (nouvelle édition revue et augmentée), Éditions Tallandier, 2002.
# Illas Crozet

Leis illas de Crozet son un grop d'illas francesas situat dins lo sud-oèst d'Ocean Indian que son un districte dei Tèrras Australas e Antarticas Francesas. D'origina volcanica, aquel grop a una superficia de 352 km² e es compausat per cinc illas principalas que son l'illa de l'Èst, l'illa de la Possession, l'illa deis Apòstols, l'illa dei Pòrcs e l'illa dei Pingoïns. L'illa de la Possession assosta una basa de recèrca scientifica.

## Istòria

Leis illas son descobèrtas e revindicadas per França lo 24 de genoièr de 1772 per Marc-Joseph Marion du Fresne.
Lo decrèt dau 21 de novèmbre de 1924 afortís son restacament administratiu a Madagascar. En 1939, França torna afirmar sa possession deis illas. En 1955, son restacadas ai Tèrras australas e antarticas francesas e ne venon un districte.
En 1960, sota la pression de l'Organizacion meteorologica mondiala e de l'Organizacion de l'aviacion civila internacionala, França se decidís a establir una basa permanenta sus l'archipèla. Una primièra mission es menada per Alfred Faure en 1961, sus l'illa de la Possession (site de Pòrt Alfred). La basa permanenta es construcha sus lo plan a partir de decembre de 1963 e obèrta au promièr ivernatge en 1964. En 1969 reçaup lo nom d'Alfred Faure, mòrt en 1968 a 43 ans.
Un quinzenat de personas ivèrnan regularament dempuèi 1964.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Afirmat dins: repertòri geografic dei comunas. Data de consulta: 26 d'octobre de 2015. Ostal d'edicion: IGN.
# Cercle antartic

Lo cercle antartic es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 66° 33' 39" de latitud sud, la latitud pus septentrionala ont se pòt observar lo solelh de mièjanuèit al solstici de decembre. Foguèt traversat pel primièr còp lo 17 de genièr de 1773 per l'explorator britannic James Cook.

## Definicion

Lo cercle antartic marca lo limit nòrd del jorn polar al solstici de decembre e de la nuèit polara al solstici de junh. Al delà del cercle antartic, lo solelh demòra en dessús de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an (solelh de mièjanuèit). Recipròcament, lo solelh demòra en dejós de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu al mens un còp l'an.
A causa de la refraccion e que lo solelh apareis coma un disc e pas coma un punt, se pòt apercebre una partida del solelh de mièjanuèit la nuèit del solstici de decembre fins a 50' (90 km) al nòrd del cercle antartic (del meteis biais, al solstici de junh, se pòt apercebre una partida del solelh fins a 50' al sud del cercle antartic). Aquò se verifica al nivèl de la mar: de s'auçar aumenta aquelas valors.

## Tèrras traversadas

Lo cercle antartic es gaireben tot situat sus l'ocean Antartic e delimita aproximativament la forma del continent de l'Antartica. Mas copa aquel en qualques luòcs, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst :
* la Tèrra d'Enderby ;
* la Tèrra de Wilkes ;
* la peninsula antartica.
Lo cercle antartic travèrsa tanben las illas Balleny e passa fòrt prèp de l'illa Borradaile, dins lo grau de uèit quilomètres de larg entre las illas Young e Buckle.

## Vejatz tanben

* Parallèl (geografia)
* Cercle artic
* Cercle polar
# Carl Ben Eielson

Carl Ben Eielson (20 de julhet de 1897 - 9 de novembre de 1929) es un pilòt e un explorator estatsunidenc deis ans 1920. Venguèt famós per aver participar ai premiers vòls transartic e transantartic en 1928 amb George Hubert Wilkins. Moriguèt dins un accident aerian en assaiant d'ajudar un naviri blocat dins lei glaç dins la region de Mys Chmidta.
# Mont Erebus

Lo Mont Erebus es un volcan actiu de 3 794 m d'autor situat en Antartida sus l'illa de Ross. Son activitat es permanenta dempuei 1972 e son cratèr es frequentament ocupat per un lac de lava.

## Liames intèrnes

* Lac de lava.
* Volcan.
# Lac de lava

Un lac de lava es una massa de lava liquida qu'ocupa un cratèr volcanica. Generalament basaltica, es mantenguda fluida per sa temperatura auta e per la remontada regulara de gas volcanics cauds.
Segon lei conoissenças actualas, existís tres procès de formacion d'un lac de lava. Lo premier es l'arribada d'una gròssa quantitat de lava dins un cratèr. Lo segond es una consequéncia d'un desbordament de lava que ven emplir una depression. Enfin, durant una erupcion, la solidificacion dei materiaus ejectats per un volcan pòu entraïnar una aumentacion de l'altitud dei bòrds d'un cratèr susceptibla de blocar la lava dedins. Lei lacs de lava son generalament de fenomèns provisòris que son existéncia despend de l'activitat dau volcan. Sa temperatura se situa generalament entre 1 000 e 1 250 °C. Una baissa d'aquela temperatura pòu menar a sa solidificacion.
Lei lacs de lava son de fenomèns rars. En 2018, solament tres volcans èran coneguts per aver un lac estable dempuei de decennis : lo Mont Erebus en Antartida, l'Erta Ale en Etiopia e lo Nyiragongo en Republica Democratica de Còngo. Aqueu darrier representa una menaça per lei populacions localas car sei lavas, fòrça fluidas, pòdon agantar la vila de Goma. En mai d'aquò, entre 10 e 15 volcans an au mens un cratèr regularament emplit per un lac de lava efemèr.
En defòra de la Tèrra, dins lo rèsta dau Sistèma Solar, de lacs de lava son estats observats a la superficia d'Io, un satellit de Jupitèr.

## Liames intèrnes

* Erupcion.
* Lava.
* Volcan.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (en) D. L. Matson et al., « Io: Loki Patera as a magma sea », J. Geophys. Res., vol. 111, 2006.
# Mont Terror

Lo Mont Terror (3 262 m) es un volcan inactiu situat dins la partida orientala de l'Illa de Ross. Es vesin dau Mont Erebus, volcan actiu, qu'ocupa l'autra partida de l'illa. Sa formacion comencèt i a 1,75 milions d'ans e son activitat foguèt de tipe effusiu. Es ansin constituït de basalt e sa forma generala es aquela d'un volcan bloquier. Sa darriera erupcion se debanèt i a 820 000 ans.

## Liames intèrnes

* Mont Erebus.
# Pacifisme

Lo pacifisme es un tèrme politic ò filosofic que designa l'oposicion a la guèrra ò a l'utilizacion de la violéncia.

## Liames intèrnes

* Guèrra.
* Patz.
# Tèrra de Graham

La Tèrra de Graham es una porcion de la Peninsula Antartica que se situa al nòrd d'una drecha que jonh lo Cap de Jeremy e lo Cap d'Agassiz. La descripcion d'aqueste territòri es coerenta amb l'acòrdi de 1964 entre lo Comitat de noms antarctics anglés e lo Comitat assessor pels noms antartics dels Estats Units. Aital lo nom de "Peninsula Antartica" s'aprovèt per designar la peninsula principala de l’Antartida, e los noms "tèrra de Graham" e Tèrra de Palmer per las porcions del nòrd e del sud, respectivament.
La tèrra de Graham recebèt son nom de sir James R. G. Graham, Primièr Lord del Almirallat Britanic pendent l’exploracion de John Biscoe dins la zòna oèst de la tèrra de Graham en 1832. Es part del territòri britanic antarctic.
La tèrra de Graham es la zòna del continent Antartic mai prèpa de l'America del Sud.
# Illas Orcadas dau Sud

Leis Illas Orcadas dau Sud son un archipèla situat a 650 km au nòrd-èst de la poncha de la Peninsula Antartica. Es un ensemble de quatre illas principalas que son dominadas per lo Mont Nivea (1 266 m). Lo clima i es fòrça dur amb solament 520 oras d'ensoralhament cada an, de temperaturas bassas que passan leugierament 0 °C durant la sason cauda e de vents poderós quasi continüs.

## Istòria

L'archipèla foguèt descubèrt en 1821 per lo navegaire britanic James Weddell (1787-1834) e per lei caçaires de fòcas George Powell (1794-1824) e Nathaniel Palmer (1799-1877). Pasmens, en despiech deis expedicions de caça regularas, leis illas foguèron pauc exploradas fins au passatge de l'expedicion Scotia dirigida per William Speirs Bruce (1867-1921) en 1903. En 1908, Londres proclamèt sa sobeiranetat sus l'archipèla. Pasmens, aquela revendicacion foguèt contestada en 1925 per Argentina. Uei, aquelei revendicacions son geladas per lo Tractat d'Antartida mai lei dos país mantènon d'estacions de recèrca dins l'archipèla.

## Annèxas
### Liames intèrnes

* Peninsula Antartica.

### Bibliografia

* (en) Maurice Schwartz, Encyclopedia of Coastal Science, Springer Science & Business Media, 2006, p. 87.
# Tèrra d'Adelia

La Tèrra d'Adelia es un territòri de l'Antartida revendicat per França que lo compta coma un districte de las Tèrras Australas e Antarticas Francesas. Assosta la basa scientifica de Dumont d'Urville.
# Tèrras Australas e Antarticas Francesas

Lo territòri de las Tèrras Australas e Antarticas Francesas, correntament apelat « TAAF », constituís dempuèi la lei del 6 d'agost de 1955, un territòri d'otramar de França.
A sa creacion èra compausat de quatre districtes : tres subantartics e insulars al sud de l'ocean Indian : Kerguelen, Crozet e illas de Saint Paul e Amsterdam e mai une porcion del continent antartic, la Tèrra d'Adelia.
L'aplicacion del Tractat sus l'Antartica, al qual França aderís, plaça çaquelà la Tèrra Adelia dins una situacion particulara. La sobeiranetat francesa, qu'es pas reconeguda per qualques Estats, es exercida d'un biais confòrme al Tractat. Lo Tractat fa pas que suspendre las reivindicacions territorialas francesas e l'exercici de la sobeiranetat exclusiva, tant qu'aqueste Tractat serà en vigor.
La lei n°2007-224 del 21 de febrièr de 2007 portant disposicions estatutàrias e institucionalas relativas a l'otramar ajusta un cinquen districte a las Tèrras Australas e Antarticas Francesas, lo tropical de las illas Escampilhadas (illa Tromelin, illa Euròpa, Bassas da India, illas Gloriosas e illa Juan de Nova).
Cap dels districtes a pas jamai possedit, en defòra de qualques brèvas temptativas de colonizacion, de populacion permanenta. França i assegura çaquelà una preséncia umana continua (logistica, scientifica o militara) gràcias a de personals relevats regularament.

## Geografia
### Situacion

* Illa Amsterdam - Illa Saint-Paul : 80 km
* Reünion - Illas Crozet : 2 860 km
* Reünion - Illa Amsterdam e Illa Saint-Paul : 2 880 km
* Reünion - Illas Kerguelen : 3 500 quilomètres.
* Illas Kerguelen - Illa Amsterdam e Illa Saint-Paul : 1 420 km
* Illas Kerguelen - Illas Crozet : 1 480 km
* Illas Kerguelen - Tèrra d'Adelia : 2 700 km
* Tasmania (Austràlia) - Tèrra d'Adelia : 2 700 km

## Istòria

Lo territòri es creat en 1955.
Lista dels representants de l'Estat al cap del territòri dempuèi 1955:
* Xavier Richert (1955-1959)
* Pierre Charles Rolland (1959-1972)
* Roger Barberot (1973-1980)
* Francis Jacquemont (1980-1982)
* Claude Pieri (1982-1987)
* Claude Corbier (1987-1990)
* Bernard de Gouttes (1990-1991)
* Christian Dors (1991-1996)
* Pierre Lise (1996-1998)
* Brigitte Girardin (1998-2000)
* François Garde (2000-2004)
* Michel Champon (2004-2007)
* Eric Pilloton (2007-2008)
* Rollon Mouchel-Blaisot (2008-2010)
* Christian Gaudin (2010-2012)
* Pascal Bolot (2012-2014)
* Cécile Pozzo di Borgo (2014-)

## Nòtas

* ↑ Las TAAF compòrtan pas cap de division d'òrdre comunal e son dirèctament administradas dempuèi Saint-Pierre, sus l'illa de La Reünion.
# Tèrra de Marie Byrd

La Tèrra de Marie Byrd es un territòri de l'Antartida revendicat per pas cap d'estat. Es una terra nullius.
De revindicacions fantasiosas (micronacions) n'i a, coma lo Grand ducat de Westarctica.