OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Piratariá

La piratariá es una activitat ostila de depredacion e de violéncia menada a partir d'un naviri còntra un autre naviri ò còntra d'installacions litoralas. Apareguda tre l'Antiquitat Auta, probablament en Mar Egèa durant lo milleni II avC, se desvolopa generalament lòng dei rotas comercialas mau defendudas per lei marinas militaras. En particular, conoguèt dos periòdes de prosperitat dins la Mar Mediterranèa dau sègle I avC e dins leis Antilhas dei sègles XVII e XVIII.
Combatuda dempuei son aparicion, la piratariá suscitèt lei premiereis exemples coneguts de cooperacion internacionala entre estats sobeirans. Per exemple, Ciceron lei designèt coma « enemics de totei » (communis hostis omnium) dins son tractat De officiis. Aquò entraïnèt l'execucion de la màger part dei piratas capturats e, uei, la piratariá es encara un crime grèu dins la màger part dei país.

## Liames intèrnes

* Corsari, naviri aguent recebut una autorizacion oficiala per atacar liurament lei naviris d'una poissança enemiga.
# Cavaèrs Teutonics

Los Cavaèrs Teutonics o Òrdi deus Cavaèrs Teutonics de l'Ostau de Santa Maria (var. Cavalèrs / Chivalier... e Òrdre dels/dei/daus Cavalèrs/Chivaliers ...) qu'ei un òrdi militar e religiós fondat en palestina durant las Crozadas (en 1190).
Militarment actiu durant las corizadas en Tèrra Santa e durant la Crozadas Baltas, que vadón purament caritatius durant lo sègle XIXe que hon dissots e vedats peu regim nazi deu Tresau Reish (e reviscolats a la soa caduda).
Durant la Crozada Balta, lo vescomte de Bearn Gaston Febus qu'integrè l'Òrdi deus Cavaèrs Teutonics.

## Ligam intèrne

* Castèth de Marienburg
# Tractats de Vestfàlia

Lei Tractats de Vestfàlia representan una tièra de tractats de patz entre lei participants principaus de la Guèrra de Trenta Ans : d'un caire a Münster, entre País Bas e Espanha e entre França e Sant Empèri Roman Germanic e d'autre caire a Osnabrück entre Suècia e Sant Empèri Roman Germanic.
Lei consequéncias territorialas principalas foguèron :
* L'independéncia oficiala dei Províncias Unidas.
* La reconeissença oficiala de l'independéncia de Soïssa.
* L'annexion oficiala dei vilas de Metz, Toul e Verdun, de la region d'Auta Alsàcia, de Brisach e de Pineròl per França.
* L'annexion per Suècia de la Pomerània Occidentala e de territòris sus lei bocas d'Oder, d'Èlba e de Weser.
* L'annexion de l'Aut Palatinat per Baviera.
Una organizacion novèla foguèt mesa en plaça per l'Empèri. D'efiech, leis estats e lei vilas imperiaus obtenguèron un vòte au conseu novèu, dich Dièta, creat per dirigir l'Empèri a prepaus dei declaracions de guèrra, dei signaturas de patz, deis impòsts, dei construccions militaras... etc. Ansin, l'Empèri èra devesit entre aperaquí 350 estats que podián participar ai decisions marcant donc la fin de l'influéncia deis Habsborg. Au nivèu religiós, lei patz de Passau e d'Augsborg foguèron confiermadas e estendudas ai Calvinistas.

## Liames intèrnes

* Diplomacia.
* Guèrra de Trenta Ans.
# Arenc

Los arencs (Clupea spp.) son un genre constituit per 15 espècias de peisses teleostèus, de color blava e natius de las aigas atempradas e pauc prigondas de l'Ocean Atlantic e la Mar Baltica. Fan de grands cardumens. L'arenc adulte viu en nauta mar e de nuèch puèja fins a la superfícia per s'i noirir de plancton. A de dents pichonas, mas sas branquias foncionan coma una crivèla, que li permet de capturar d'animals pichons en colant l'aiga qu'empassa quand nada. La feme met mai de 40 000 uòus annalament e los escampa dins l'aiga: se depausan sul jaç marin e fòrça son engolits per de peisses e d'autres predators; los que capitan de subreviure genèran de creaturas pichonas que pojan vèrs la superfícia atrachas per la lutz. En Euròpa, lor pesca se fa dempuèi las epòcas preïstoricas e, pendent las darrièras annadas, las capturas son estadas tan incontrarotladas que lor nombre s'es considerablament redusit. Pòdon aver una talha fins a 45 cm de longor e lor abitat es lo nòrd de l'Ocean Atlantic.

## Ligams intèrnes

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Espècias diferentas de peisses.
* Lista de peisses.
# Union de Kalmar

L'Union de Kalmar designa l'union personala dei tres reiaumes escandinaus (Danemarc, Norvègia e Suècia) sota un sobeiran unic de 1397 a 1523.

## Liames intèrnes

* Union personala.
# Kaliningrad

Kaliningrad (en rus: Калининград; en alemand: Königsberg o Königsbarg fins en 1946; en lituanian: Karaliaučius; en polonés: Królewiec) es una vila russa, situada dins un exclavament territorial formant l'óblast de Kaliningrad entre Polonha e Lituània, en riba de la mar Baltica.
Königsberg foguèt fins a 1945 la capitala de la província de Prússia Orientala. Foguèt renomenat Kaliningrad aprèp l'ocupacion sovietica en 1946, del nom del President del Comitat Central del Partit, Mikhaïl Kalinin.
A Königsberg e dins la region a l'entorn, lo poder sovietic deportèt en 1945 la populacion alemanda (de lenga bassa alemanda) e la remplacèt per una populacion majoritariament russa.

## Galariá

* Una carrièra de Kaliningrad uèi, amb l'ostal dels sovièts al fons
* Un restaurant modèrne dins una estructura de fortificacion dels ans 1860
* La catedrala vièlha, uèi
* Lo castèl de Königsberg vèrs 1890
* Un ancian edifici administratiu prussian, ara vengut una residéncia amb d'apartaments
* Immòble d'apartaments (s. XX)
Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Kaliningrad, sus Wikimedia Commons

## Referéncias

* ↑ «Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2023 года (с учётом итогов Всероссийской переписи населения 2020 г.)». Service fédéral des statistiques de l'État russe, 18 Agost de 2023. [Consulta: 23 Agost de 2023]
# Pacha de Varsòvia

Lo Pacte de Varsòvia (var. Pacha de Varsòvia), oficialament dich Tractat d'Amistat, de Collaboracion e d'Assisténcia Mutuala, foguèt una aliança militara defensiva signada en 1955 entre leis uechs estats dau blòt sovietic : URSS, Polonha, RDA, Albania (que quitèt l'aliança en 1968), Bulgaria, Romania, Ongria e Checoslovaquia. Destinat a contrar la creacion de l'OTAN, lo Pacte venguèt una basa de l'egemonia sovietica sus la mitat orientala d'Euròpa. L'aliança foguèt dissòuta en julhet de 1991 durant l'afondrament dau blòt de l'Èst.
Lo Pacte foguèt signat lo 14 de mai de 1955 a l'iniciativa de Nikita Khrushchov (1894-1971) per equilibrar la poissança de l'OTAN. Son idèa premiera èra de prepausar la dissolucion de l'aliança en cambi d'aquela de l'OTAN. Dins aquò, son projècte se turtèt a doas dificultats. La premiera foguèt l'importància de l'OTAN per lei poissanças occidentalas. D'efiech, èra venguda un quadre de discussions e un biais d'organizar e de contraròtlar lo rearmament alemand. L'autra problema de Moscòu foguèt l'interès dei país dau blòt sovietic qu'esperavan utilizar l'aspèct multilaterau dau Pacte per equilibrar sei relacions amb l'URSS. Pasmens, lei Sovietics refusèron de partejar son egemonia sus lei país socialistas. En plaça, utilizèron lo tractat per mantenir de fòrças militaras importantas en Euròpa Centrala.
De mai, en 1968, lo Pacte serviguèt de basa legala a l'intervencion sovietica en Checoslovaquia per reversar lo govèrn reformista d'Alexander Dubček. Aquò entraïnèt la partença d'Albania. Renforcèt tanben lo primat sovietic sus l'aliança, supremacia illustrada dins leis ans 1980 per la crisi deis euromissils. Ansin, lo Pacte s'afondrèt rapidament amb la fragmentacion dau blòt de l'Èst a la fin dau decenni. Lo 25 de febrier de 1991, una conferéncia dei ministres de la defensa e deis afaires estrangiers dei país membres o declarèt acabat, causa oficializada lo 1$^{èr}$ de julhet seguent.

## Liames intèrnes

* Guèrra Freja.
* URSS.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Pasmens, fins a sa disparicion, lei fòrças armadas dei país membres capitèron de mantenir en plaça un important dispositiu militar. D'efiech, en 1991, alinhava encara 2 365 700 militars e 105 480 blindats dins la zòna situada entre la frontiera alemanda e lei Monts Oral.
# Mar interiora

Una mar interiora es una mar situada entre de massas continentalas e que comunica pas ò pauc amb un ocean. D'exemples de mars interioras actualas son la Mar Mediterranèa, la Mar Negra, la Mar Baltica, la Mar Caspiana e la Baia d'Hudson.

## Liames intèrnes

* Mar.
* Ocean.
# Salmonidae

Los salmonids (Salmonidae en latin) forman una familha de peisses de nadarèlas raionadas. Es la familha unica de l'òrdre dels Salmoniformes. Ne fan partit los salmons, los ombrets, los coregons e las troitas.

### Referéncias

* ↑ World Register of Marine Species, consultat lo 12 de genièr de 2016
# Pesca

La pesca es una activitat que dempuèi de millenaris fornís de noiridura a las populacions installadas dins los lacs, las mars o los rius, consistissent en la captura del peis en utilizant d'instruments e de las tecnicas de diferents tipes pels pescaires

## Istòria

La descobèrta d'arpons e de fialats e d'amasses d'arestas de peis près de vilatges preïstorics testimònia estant que lo peis a totjorn fach partida integranta de l'alimentacion dels pòbles. Los primièrs luòcs de pesca foguèron segurament de plans d'aiga doça, dels estanhs e dels rius ont d'òmes inexperimentats se podián ensajar a la captura de peisses sens aver a afrontar las aigas prigondas. Dempuèi de sègles, pasmens, lo luòc de pesca per excelléncia es vengut la mar, perque fornís la mai granda quantitat de peis, tant en tèrmes de volum de pesca que de varietat d'espècias de peisses. Uèi, la pesca es una industria a l'escala mondiala, sovent caracterizada per la nauta tecnologia e al centre de problèmas environamentals

### Preistòria

La pesca dins la preïstòria. Las descobèrtas arqueologicas an permés als cercaires d'elaborar de teorias sus la pesca al Paleolitic. Las femnas corrián probablament las plajas a la recèrca de pichons crustacèus e mollusques, facils a atrapar a mans nudas, mentre que los òmes caçavan los peisses amb d'espleches rudimentaris mas encara utilizats uèi: las canavèras, dels bastons d'ont penja un fil, un còp èra compausat de fibras vegetalas trenadas, apeladas linha de pesca. A aquel fil es penjat un croquet - una mena de cròc, uèi d'acièr, en aquel temps en òs, silex o bana - a lo qual es estacat una esca que lo peis avala.

## Innovacions

Uèi, la figura del pescaire, aital coma las tecnicas de pesca, an en partida cambiat respècte als sègles passats. La pesca costièra es encara plan correnta, tant dins los païses avançats que - sustot - dins los païses en desvolopament: cada jorn, de pichonas embarcacions familialas prenon l'ample per tornar lo ser cargadas de peis.
Mas al costat de la pesca de pichon cabotatge, la pesca en nauta mar e la pesca oceanica son largament espandidas: de flòtas de batèls de pesca e dels vaissèls-fèrms travèrsan de contunh los oceans per de caças que pòdon durar meses.

## Bibliografia

Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Pesca, sus Wikimedia Commons
* (oc) de Cantalausa, Joan. Diccionari general occitan: a partir dels parlars lengadocians, p. 741. ISBN 2-912293-04-9.
* (en) Fishing for Islands. Allen & Unwin, 1999. ISBN 9781864485905.
* (fr) Juhel, Pierre. Histoire de la pêche à la ligne. Quae, 2016. ISBN 9782759224852.
# Eutrofizacion

L'eutrofizacion es l'acumulacion de matèria organica e de minerals dins las aigas, que mena a una aumentacion de la massa vegetala e una baissa de l'oxigèn present dins l'aiga.

## Ligams intèrnes

* Azòt.
* Fosfòr.
* Pollucion.
* Zòna mòrta.
# Exportacion

L’exportacion es l'accion de vendre ò d'expedir a l'estrange dei bens ò dei servicis nacionaus. Es una activitat economica considerada coma importanta car es un biais d'aquistar de devisas e d'estimular son economia en valorizant seis entrepresas dins un autre país.

## Liames intèrnes

* Importacion.
# Idrocarbur

Los idrocarburs son de compausats quimics formats unicament de carbòni e d'idrogèn. Consistisson en una basa de carbòni que s'i unisson de atòms d'idrogèn. Forman l'esqueleta de la matèria organica.
Existisson tres tipes basics d'idrocarburs:
* Idrocarburs saturats, qu'an pas de ligams dobles, triples, ni aromatics. Per exemple los alcans.
* Idrocarburs insaturats, qu'an un o mai d'un ligams dobles o triples entre los seus atòms de carbòni. Per exemple los alquens e los alquins.
* Idrocarburs aromatics, que possedisson almens un anèl aromatic en mai d'autres tipes de ligams. Per exemple lo benzèn.
Los idrocarburs extraches dirèctament de formacions geologicas en estat liquid pòrtan lo nom de petròli, e los que se tròban en estat gasós forman lo gas natural.
Los idrocarburs constituisson una activitat economica de primièra importància, pr'amor que forman los principals combustibles fossils (petròli e gas natural), aital coma tota mena de plastics, ceras e lubrificants.
Suls autres projèctes Wikimèdia :
# Fauna (biologia)

Lo tèrme de fauna designa l'ensemble de las espècias animalas presentas dins un espaci geografic o un ecosistèma determinat (per oposicion a la flòra).
La biodiversitat es essenciala a la sobrevida de nombrosas espècias de plantas, certanas d'entre elas estent dependentas a 100 % d'un unic insècte per lor pollinizacion e doncas lor reproduccion. Maitas personas pensan doncas que l'òme deuriá agir sus la natura per la preservar, dins l'interès de totes. Çaquelà l'òme poiriá jogar a l'aprendís masc e modificar l'equilibri natural en volent manténer certans caractèrs. D'autres, curioses del fenomèn natural, preferisson, coma al Serengeti, daissar la natura agir d'esperela; dins aqueste pargue nacional, una espècia de lion manquèt de disparéisser a causa d'una malautiá. Lo partit pres de pas intervenir es estat mantengut.
Vejatz la Categoria:Fauna (noms scientifics) pels animals per lor nom scientific.
Vejatz la Categoria:Fauna (noms vernaculars) pels animals per lor nom vernacular.

## Vejatz tanben

* Megafauna
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Fauna (biologia).
# Flòra (biologia)

Lo tèrme de flòra designa l'ensemble de las espècias vegetalas presentas dins un espaci geografic o un ecosistèma determinat (per oposicion a la fauna). Lo tèrme de "flòra" designa tanben l'ensemble dels microorganismes (en defòra dels virus que son pas "vivents") presents dins un luòc donat. Se parla de flòra intestinala o de flòra cutanèa pels bactèris presents dins l'intestin o a la superficia de la pèl, per exemple.
Per extension, designa tanben los atlàs que repertòrian e descrivon aquestas espècias, e que servisson a determinar las plantas (a las identificar). Lo nombre d'espècias per descriure es fòrça important, las flòras que son mai a destinacion del grand public se limitan sovent als vegetals vasculars o a las plantas de granas e a lors espècias principalas.
Las colleccions d'especimens que servisson a definir las diferentas espècias son conservadas dins d'erbièrs. Aquesta ret d'erbièrs a travèrs lo monde es fòrça importanta. Es la referéncia que permet als botanistas de s'i retrobar e de far lo punt entre las denominacions e descobèrtas ancianas e las identificacions actualas.

## La flòra dins Wikipèdia

* Indèx per nom vernacular dels genres e espècias descriches dins Wikipèdia
* Indèx per nom scientific dels genres e espècias descriches dins Wikipèdia

### Plantas de flors (angiospèrmas)

Per una descripcion de las familhas d'angiospèrmas del monde podètz començar per:
* Classificacion APG (una presentacion ordonada segon lor filogenia de las familhas de plantas de flors del monde)
* Familhas de plantas de flors per òrdre alfabetic
Per de descripcions regionalas podètz anar a:
* Flors dels Alps (una lista alfabetica dels angiospèrmas del massís alpin)

### Plantas de granas (angiospèrmas e gimnospèrmas)

Per una lista per ecozòna de las espècias per nom scientific e per òrdre alfabetic podètz ensajar:
* Ecozòna paleartica
* Ecozòna australasiena
* Ecozòna indomalesa
* Ecozòna neartica
* Ecozòna afrotropicala
* Ecozòna neotropicala
* Ecozòna oceaniana
* Ecozòna antartica

### Plantas de granas sens flors

Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
* Espermafits

### Plantas vascularas sans granas ni flors

Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
* Pteridopfits

### Plantas non vascularas

Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
* Briofits
Per çò que concernís los Pteridofits e Briofits, las listas futuras seràn a:
* Ecozòna paleartica: plantas d'espòras per nom scientific
* Ecozòna australasiana: plantas d'espòras per nom scientific
* Ecozòna indomalesa: plantas d'espòras per nom scientific
* Ecozòna neartica: plantas d'espòras per nom scientific
* Ecozòna afrotropicala: plantas d'espòras per nom scientific
* Ecozòna neotropicala: plantas d'espòras per nom scientific
* Ecozòna oceaniana: plantas d'espòras per nom scientific
* Ecozòna antartica: plantas d'espòras per nom scientific
Avertiment: qualques uns d’aquestes articles son largament incomplèts; esitetz pas a los melhorar

## Plantas de repertoriar

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Flòra (biologia).
* Portal de la botanica
# Engrais

Un engrais (var. engrèish) es una substància organica ò minerala. Es destinada a portar ai plantas dei complements d'elements nutritius per melhorar sa creissença ò aumentar lo rendement e la qualitat dei culturas. L'usatge deis engrais es fòrça ancian qu'apareguèt probable amb l'agricultura.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Dicod'Òc, Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, cèrca « engrais », consultat lo 24 de febrier de 2018, .
# Triassic

Lo Triassic es un dels tres periòdes geologics de l'Èra Mesozoïca; comencèt fa 251,0 ± 0,4 milions d'ans e s'acabèt fa 199,6 ± 0,6 milions d'ans. Coma per la majoritat dels periòdes geologics, las datas exactas de començament e de fin son incèrtas a qualques milions d'ans près. Dins lo cas d'aqueste periòde, tant lo començament coma la fin son mercats per d'importants eveniments d'estenhement: l'escantiment massís del Permian-Triassic e lo del Triassic-Jurassic.
Los primièrs mamifèrs, qu'evolucionèron dels sinapsidas, faguèron la siá aparicion en aqueste periòde, saique per encausa dels cambiaments de clima qu'i aguèt, e la deriva continentala, que motivèron la granda regression marina del Triassic: totas las tèrras se jonhèron (d'una manièra inversa a la d'una transgression marina) per formar lo supercontinent Pangèa (que se divisèt a partir del Jurassic).
Se caracteriza fondamentalament per l'aparicion dels primièrs dinosaures, inicialament representats per de formas bipèdas, carnivòrs e de talha pichona. Pasmens, a de la fin del periòde s'èran ja diverssificat a granda escala e s'èran convertit en vertebrats dominants dins tota la planeta, en provovar l'estenhement de grops anteriors coma los arcosaures mai primitius e quitament los sinapsidas a d'escassas excepcions.

## Edats e subdivisions

Lo Triassic est subdevesit en tres epòcas (Trias inferior, mejan e superior) e en set estatges estratigrafics$^,$ :
* Triassic superior
** Retian (~208,5 – 201,3 ± 0,2 Ma)
** Norian (~228 – ~208,5 Ma)
** Carnian (~235 – ~228 Ma)
* Triassic mejan
** Ladinian (~242 – ~235 Ma)
** Anisiaan (247,2 – ~242 Ma)
* Triassic inferior
** Olenequian (251,2 – 247,2 Ma)
** Indusian (252,2 ± 0,5 – 251,2 Ma)

## Vejatz tanben

* Taula dels temps geologics

## Referéncias

* ↑ (en) PDF . http://www.stratigraphy.org/. ICS2012..
* ↑ {{{títol}}}. ISBN 9780444594488. .
# Laurasia

Laurasia es un paleocontinent eissit de la fragmentacion de Pangèa durant lo Mesozoïc. Se fragmentèt a son torn fa 65 milions d'ans amb la dubertura de l'Ocean Atlantic e donèt naissença a l'America dau Nòrd e a Eurasia.

## Liames intèrnes

* Gondwana.
* Pangèa.
# Gondwana

Gondwana èra lo pus meridional dels dos supercontinents qu'existiguèron fa 180 milions d'ans. Lo formavan las placas continentalas que actualament constituisson Africa, America del Sud, l'Antartida, Austràlia, Nòva Guinèa, Madagascar, e lo soscontinent indian.
Se formèt a la fin del Neoproterozoïc, ara fa 600 milions d'ans, e comencèt de se fragmentar durant lo Jurassic, fa 160 milions d'ans. Se distinguisson dos Gondwana:
* lo del Paleozoïc, nomenat tanben Protogondwana;
* lo del Mesozoïc.
Eduard Suess prepausèt lo nom de Gondwana a partir de la denominacion d'una region d'Índia, Gondwâna, ont una part de la geologia d'aqueste ancian continent a pogut èsser determinada.

## Ligams intèrnes

* Paleocontinent.
# Monts Zagros

Lei Monts Zagros son una cadena de montanhas situada en Iran e en Iraq.
# Placa arabica

La placa arabica es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de 0,12082 estereoradians.
La placa arabica es un trencadís de la placa africana. Èra partida de la placa africana pendent una granda partida del Fanerozoïc (-542 milions d'ans d'ara) fins a l'Eocèn (-56 a -34 milions d'ans), date quand lo rift de la mar Roja se formèt e creèt la quita mar e lo golf d'Adèn.

## Desplaçament

La placa arabica se desplaça cap al nòrd èst a una velocitat de 4,65 centimètres per an, o encara a una velocitat de rotacion de 1,1616° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat à 59°66' de latitud nòrd e 33°19' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

## Espandida

La placa arabica compren subretot de rusca continentala:
* la totalitat de la peninsule Arabica e de la Mesopotamia e lo sud èst d'Anatolia;
* l'èst de la mar Roja, e tanben lo blot Danakil associat al continent african.
* La rusca oceanica compren lo nòrd del golf d'Adèn, lo nòrd oèst de la mar d'Arabia e una partida del golf Persic.

## Frontièras

La placa arabica es en majoritat en contacte amb de placas continentalas, al respècte de que se desplaça de biais màger cap al Nòrd Nòrd Èst.
* Al sud oèst, lo contacte amb la placa africana es subretot format de la dorsala de la mar Roja.
* Lo contacte a l'oèst se perlonga per la falha del Levant, tornan pujar cap al nòrd.
* La placa èst al nòrd oèst en contacte continental convergent amb la placa anatoliana dins la region de l'Anatolia del sud èst, que marca lo tèrme entre la plana d’Iraq e de Siria, e los Monts Taurus orientals, que fan partit de l'Orogenesi alpina.
* Es en contacte continental convergent amb la placa eurasiatica, que constituís lo tèrme entre la plana de Mesopotamia e lo Golf Persic, e los monts Zagros que fan partit de l'Orogenesi alpina.
* Es en contacte per de falhas transformantas o de convergéncias oceanicas amb la placa indiana.
* Al sud, la placa arabica es en contacte amb la placa somaliena, per una dorsala oceanica subretot divergenta.

## Fonts

* (en) Peter Bird, An updated digital model of plate boundaries, Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 PDF
* (en) The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
# Tectonica

La tectonica es la branca de la geologia qu'estúdia leis estructuras geologicas coma lei cadenas de montanhas ò lei bacins sedimentaris. Es liada a la tectonica dei placas. Es devesida en plusors sosdisciplinas coma la neotectonica que s'interèssa ai fenomèns recents e encara actius ò la microtectonica qu'estúdia de sistèmas d'una talha anant dau millimètre au mètre.

## Liames intèrnes

* Placa tectonica.
* Tectonica dei placas.

## Bibliografia

* (fr) Jean-Luc Bouchez e Adolphe Nicolas, Principes de tectonique, De Boeck Supérieur, 2018.
* (en) C. E. Bond e H. D. Lebit, Folding and Fracturing of Rocks: 50 Years of Research since the Seminal Text Book of J. G. Ramsay, vol. 487, Geological Society of London, 2020.
# Bacin Argeroprovençau

Lo Bacin Argeroprovençau es lo bacin occidentau de la Mar Mediterranèa. Es situat entre la Peninsula Iberica, Occitània, Corsega, Sardenha e Magrèb. Es principalament compausat d'un plan abissau situat entre 2 000 e 3 000 m de prefondor qu'es lo vestigi dau fons oceanic dau paleoocean Tetis.

## Liames intèrnes

* Mar Mediterranèa.
# Estrech de Sicília

L’Estrech de Sicília (ò canau de Sicília) es un estrech, situat entre Sicília e Tunisia, qu'unís la Mediterranèa Occidentala a la Mediterranèa Orientala.

## Liames intèrnes

* Mar Mediterranèa.
* Sicília.
* Tunisia.