OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lauren Singer

Lauren Singer es una activista ecologista estatsunidenca, entrepreneira e blogaira dins lo movement zèro degalh. Mena una vida zèro degalh dempuèi 2012. Lauren es coneguda per recaptar totes los degalhs qu'a creats dempuèi 2012 dins un pòt Mason de 453,6 g (16 oz). Son blòg "Trash is for Tossers" forniguèt als lectors de conselhs per viure de manièra mai durabla tot en documentant son pròpri estil de vida zèro degalh. Es la fondairitz de Package Free e de The Simply Co. Singer es estada nomenada "femna a susvelhar" per Business Insider, una de las "50 femnas que càmbian lo mond" de InStyle e una "creairitz de cambiament 2020" de Well+Good.

## Jovença e educacion

Es nascuda dins una familha jusieva e cresquèt a Nòva York. Frequentèt NYU e obtenguèt un diplòma en estudis environamentals en 2013. Trabalhèt puèi coma analista del desvolopament durable pel New York City Department of Environmental Protection, abans de fondar The Simply Co e Package Free.

## Carrièra e activisme

En 2012, Singer comencèt a recaptar los degalhs que produsissiá dins un pòt Mason de 453,6 g (16 oz) e a detalhar sa vida zèro degalh sus son blòg "Trash is for Tossers". Simultanèament, comencèt a fabricar sos pròpris produits de suènhs personals e a modificar son comportament de consomacion per defugir que sos degalhs finisson en descarga e se desengatjar de las indústrias que provòcan la contaminacion de l'environament.
Singer abandonèt son emplec a temps plen en 2014 e lancèt The Simply Co. amb la tòca de comercializar de produches de bugada durables e non toxics. Son detergent biologic per la bugada de tres ingredients obtenguèt un sosten sus Kickstarter e es estat vendut via lo site Web de Kickstarter e dins de magasins de venda en gròs a travèrs los Estats Units.
En 2017, Singer dobriguèt Package Free, una botiga efemèra de tres meses a Williamsburg. Dempuèi sa dubertura, Package Free empachèt de centenas de milions de degalhs d'acabar en descarga.

## Nòtas e Referéncias

* (en) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en anglés intitolat « Lauren Singer ».
* (es) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en castelhan intitolat « Lauren Singer ».

## Ligams extèrnes

* Trash is for Tossers, blòg de Singer.
* The Simply Co.
* Package Free Shop
# Dimorfisme sexual

Lo dimorfisme sexual (var. dimorfisme sexuau) es l'ensemble de las diferéncias morfologicas mai o mens marcadas entre los individús mascles e femes d'una meteissa espècia. Pus generalament, aquò inclutz las diferéncias fisiologicas o comportamentalas ligadas al sèxe (coma lo cant de cèrts aucèls mascles).
Lo dimorfisme sexual pòt portar sus:
* de caractèrs sexuals primaris, per exemple los organs genitals,
* de caractèrs sexuals segondaris, que pòdon èsser morfologics (talha, color de las plumas o pelositat...), fisiologicas (metabolisme, odor, ...) o comportamentals (parada nupciala, construccion del nis, socializacion, ...).
L'origina evolutiva de talas diferéncias entre mascles e femes d'una meteissa espècia s'explica mai que mai per la seleccion sexuala, mas tanben per de pressions de seleccion diferentas ligadas a l'investiment parental.

## Bibliografia

Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Dimorfisme sexual, sus Wikimedia Commons
* «The evolution of condition-dependent sexual dimorphism». The American Naturalist, 169, 1, p. 9–19. PMID: 17206580. DOI: .
* Figuerola, Jordi «A comparative study on the evolution of reversed size dimorphism in monogamous waders». Biological Journal of the Linnean Society, 67, 1, p. 1–18. DOI: .
# Marius Jove

Marius Jove (Marius Jouve eb grafia mistralenca e en francés), filh de Marius Jove, ric propetari dau Barós, siaguèt coma son paire un felibre de renom e artista pintre. Dins sa pintura, testimonia dei tradicions de Provença.

## Biografia

Lo 27 de març de 1909, quitèt Carpentràs, ont èra fornier de mestier, per s'anar a pè au Barós. S'essent arrestat en çò dau barbier de Caromb, reprenguèt la rota e foguèt assassina au Préfantasti, abatut d'una bala de plomb dins lei rens, per un tiraire emboscat darrier un boisson de cades.

## Nòtas e referéncias

* ↑ En occitan, aquesta prenom varia entre Màrius, Marius, e Mariüs. Veire «Marius Jove» (en francés). Multidiccionari Occitan Dicodòc. Congrès permanent de la lenga occitana.
* ↑ André de Richaud, La barrette rouge et le Préfantasti.
* 1 2 Archives Dauphiné Libéré
* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Marius Jouve ».
* Wikidata: Q3293816
# Ostau de Grailly

L'ostau de Gralhí (fr maison de Grailly) qu'ei ua familha nòbla, atestada dès 1120, originari de Gralhí situada dens lo país de Gèx.
La branca de Gasconha qu'obtien los títols de Captal de Bug, puish suu comtat de Foish, lo vescomtat de Bearn e la principat d'Andòrra (peu maridatge) abans d'obtiéner en 1479 lo reiaume de Navarra (per maridatge) dab Gaston de Gralhí dab l'infanta Eleonòr, futura reina de Navarra.
# Honduras (omonimia)

* Honduras, un estat d'America Centrala
* Golf d'Honduras, un golf de l'America Centrala
* Honduras Britanic, una èx-colonia britanica (ara independenta amb lo nom de Belize)
# Rumilly-en-Cambrésis

Rumilly-en-Cambrésis es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Michel Lienard |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 019 | 1 025 | 1 014 | 1 399 | 1 579 | 1 790 | 1 818 | 1 885 | 1 815 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 814 | 1 890 | 1 930 | 2 005 | 2 077 | 2 016 | 2 117 | 2 197 | 2 225 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 2 186 | 2 163 | 2 062 | 1 186 | 1 509 | 1 544 | 1 495 | 1 383 | 1 337 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 399 | 1 409 | 1 413 | 1 388 | 1 590 | 1 509 | 1 528 | 1 505 | 1 481 |
| 2009 | 2010 |
| 1 458 1 468 | 1 449 1 459 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Immaculada Concepcion

L'Immaculada Concepcion, tanben nomenada Purissima Concepcion, es un dels dogmes de la Glèisa Catolica qu'afirma que la Vèrge Maria —maire de Jèsus de Nazaret— nasquèt sens pecat del ventre de Santa Anna e que, doncas, foguèt preservada per Dieu del pecat original a l'ora d'èsser concebuda.Se cal pas confondre amb lo concèpte de la naissença virginal, que fa referéncia a la concepcion de Jèsus sens que la Vèrge Maria aja realizat l'acte conjugal amb lo sieu espós Josep de Nazaret.
Aqueste fach implica que Maria non foguèt pas afligida pel pecat ni privada de gràcia, e que visquèt una vida liura d'actes impurs. La siá immunitat fa contraste amb lo pecat que totes los èssers umans contractan (per l'eritatge d'Adam). En aquesta qualitat ven considerada la primièra persona «Plena de Gràcia» (Gratia Plena) come l'àngel la sonèt dins l'Evangile de Matèu (Mt. 6).
Es una de las brancas d'estudi de la mariologia, e lo catolicisme la celèbra coma festivitat l'8 de decembre, a pèna nòus meses abans de la Nativitat de Maria, que se commemòra l'8 de setembre.

## Bibliografia

* Lligadas, Josep (2001). Les nostres festes cristianes. 47. Centre de Pastoral Litúrgica (Emaús). ISBN 9788474677454.

## Notas e referéncias

* 1 2 Lligadas, 2001, pp. 64–65.
# Abdomèn

L'abdomèn (o ventre) es una part del còrs situada jol torax de l'èsser uman o dels animals.
# Sistèma nerviós

Lo sistèma nerviós qu'es lo sistèma de contròtle, d'organizacion, de comunicacion intercellular.

## Sistèma nerviós centrau

    Article principal : Sistèma nerviós centrau
Dens los vertebrats, lo sistèma nerviós centrau (SNC) qu'es la part deu sistèma nerviós qu'es inclusa dens las meninges.

### Lo cervèth

    Article principal : Cervèth
Lo cervèth qu'es lo centre deu sistèma nerviós a cò de tots los vertebrats, e de hèra invertebrats.

#### Lo tronc cerebrau

    Article principal : Tronc cerebrau

### Lo mesoth esquinau

    Article principal : Mesoth espinau
Lo mesoth espinau qu'es ua partida deu sistèma nerviòs centrau.Qu'es un tube que's tròba hens lo canau vertebrau o canau mesothèr.

## Sistèma nerviós periferic

    Article principal : Sistèma nerviós periferic
Lo Sistèma nerviós periferic, o SNP, qu'es format peus nèrvis e glandas situats fòra deu cervèth e deu mesoth espinau. La foncion principala deu SNP qu'es de connectar lo sistèma nerviós centrau (SNC) dab los membres e organs.

### Los nèrvis cranians

Que son dotze nèrvis que nascan au nivèu deu tronc cerebrau, nomats de I a XII. I: nèrvi olfactiu. II: nèrvi oftalmic. III: nèrvi oculomotor. IV: nèrvi patetic. V: nèrvi tribesson. VI: nèrvi abducens. VII: nèrvi faciau. VIII: nèrvi auditiu. IX: nèrvi glòssofaringian. X: nèrvi pneumogastric. XI: nèrvi espinau. XII: nèrvi Ipoglòsse.
# Sent Líser

Sent Líser$^,$$^,$$^,$ (Saint-Lizier en francés) es una comuna occitana de Gasconha, en Coserans, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.

## Toponimia

Segon Dauzat, Sent Lisièr que veng deu nom grecolatin d'òme Glycerius, avesque de Coserans cap a 700. Ancianament escrit S. Ligier en lengadocian.
Segon Negre, Sent Lisièr que veng deu gascon sent e deu nom de sent Licerius. Que sembla i agoc un avesque de Coserans Glycerius au sègle VI e un Licerius au sègle VII, dambe ua confusion deus dus noms (Glycerius canonizat dambe'u nom de Licerius ?).

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Étienne Dedieu |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | | | | | | 1 050 | 1 261 | 1 296 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 1 256 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 1 280 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 635 | 1 695 | 1 719 | 1 855 | 1 646 | 1 592 | 1 477 | 1 457 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 1 480 1 527 | 1 453 1 492 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Véser tanben

* Comunas d'Arièja

## Nòtas

* ↑ Pojada, Patrici (2009). Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 611, a St-Lézer
* ↑ https://ia601309.us.archive.org/23/items/leslivresdecompt01boni/leslivresdecompt01boni.pdf
* ↑ Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, 1990-98, vol. III, p. 1647, par. 28705
* Portau de Gasconha
# Claudia Sheinbaum

Claudia Sheinbaum Pardo (24 de junh de 1962, Ciutat de Mexic) es una politica e scientifica mexicana. Lo 2 de junh de 2024, es elegida a la presidéncia dels Estats Units Mexicans.
Climatològa e especialista de l'eficacitat energetica, es una dels autoras principalas del cinquen rapòrt d'evaluacion del GICC.
# Verlhac

Verlhac [bre'ʎak] o [bɛr'ʎak] (Verlhac-Tescou en francés) es una comuna lengadociana situada dins departament de Tarn e Garona e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Istòria

Pendent l'Ancian Regime, Verlhac èra de la diocèsi civila de Bas-Montalban, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Verlhac èra del canton de Vilabrumièr. Verlhac èra parròquia.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| març de 1983 | 2026 | Michel Regambert |
| octobre de 1947 | 1983 | Fernand Vern |
| | 1947 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vilabrumièr; es ara del canton de Tarn-Tescon-Carcin Verd (burèu centralizator La Bastida Sent Pèire).

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 507, totala: 521 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | | | | | | 891 | 953 | 951 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 901 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 654 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 421 | | | | Cercar | 421 | 402 | 425 | 447 458 |
| 2009 | 2010 |
| 470 480 | 473 483 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben

* Comunas de Tarn e Garona

## Nòtas

* ↑ site del Conselh General de Tarn e Garona
* ↑ https://ia601309.us.archive.org/23/items/leslivresdecompt01boni/leslivresdecompt01boni.pdf
* ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 377-378
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 51 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini cercar a 82230 Verlhac-Tescou
* Portal de Lengadòc
# Supire

Lo supire (o supyire, suppire) es una lenga senofo parlada en Mali.

## Localisacion e dialèctes

Lo sucite es parlat dins la region de Sikasso en Mali.

## ÉEscritura

L'alfabet supire es
| Majusculas | A | B | C | D | E | Ɛ | F | G | H | I | J | K | L | M | N | Ɲ | Ŋ | O | Ɔ | P | R | S | Sh | T | U | V | W | Y | Z | Zh |
| Minusculas | a | b | c | d | e | ɛ | f | g | h | i | j | k | l | m | n | ɲ | ŋ | o | ɔ | p | r | s | sh | t | u | v | w | y | z | zh |
La nasalisacion es indicada un amb n escrich après la vocala; an, ɛn, in, ɔn, un.
    pwun « can »
    tirikyaan « clau »
Los tons son marcats amb de diacritics:
* lo ton naut : á é ɛ́ í ó ɔ́ ú
* lo ton mejan es pas marcat : a e ɛ i o ɔ u
* lo ton bas: à è ɛ̀ ì ò ɔ̀ ù
* le ton naut-bas: â ê ɛ̂ î ô ɔ̂ û

## Notas e referéncias

* 1 2 Anonim 2004, p.5.
* ↑ Anonim 2014, p. 13.

## Fonts

* (fr) Anonim, 2004, Écrivons le supyiré, Sikasso, SIL Mali.
* Portal de las lengas
# Cabrero (Chile)

Cabrero es una comuna chilena de la província de Biobío, region del Biobío.
# Jolin Tsai

Jolin Tsai (Nòva Taipei, Taiwan, 15 de setembre de 1980) es una cantaira taiwanesa.

## Discografia

* 1019 (1999)
* Don't Stop (2000)
* Show Your Love (2000)
* Lucky Number (2001)
* Magic (2003)
* Castle (2004)
* J-Game (2005)
* Dancing Diva (2006)
* Agent J (2007)
* Butterfly (2009)
* Myself (2010)
* Muse (2012)
* Play (2014)
# Paranaguá

Paranaguá es una vila de l'estat brasilièr de Paraná.Fondada en 1648, la vila alberga un dels pòrts pus important e modèrn de Brasil.
Paranaguá significa granda mar redonda en tupí-guaraní. Los portugueses s'establiguèron dins la region en 1550, e a Paranaguá en 1648, amb la designacion de Vila de Nòstra Dama del Rosari de Paranaguá. Foguèt elevada al reng de vila en 1842. Lo pòrt venguèt un dels mai importants de Brasil après la dubertura en 1885 de la linha de camin de fèrre a Curitiba.

## Localizacion

La municipalitat es localizada subre lo litoral de Paraná, a 90 km de la capitala de l'estat, Curitiba. Las siás coordenadas son 25° 31' 15" Sud e 48° 30' 34" Oèst.

## Referéncias

* 1 2 IBGE. «IBGE - Cidades@». Accesat l'11 de decembre de 2012.
* ↑ WWW.PARANAGUA.COM.BR. «Como Chegar à Paranaguá, Paraná, Brasil». Accessat l'11 de decembre de 2012
* Portal de Brasil
# Joan II de Gralhí

Joan II de Gralhí qu'èra un senhor deu sègle XIV, que pòrta sustot lo títol de captau de Bug.

## Biografia

Jean qu'ei lo hilh d'Assalhida de Bordèu, eretèra deus captaus de Bug, e de Pèir II de Gralhí, vescomte de Benauja e de Castilhon, arrèrhilh de Joan I de Gralhí.
Qu'ei captau de Bug de 1328 a 1343, com successor de la soa mair.
Mentre que's marida en 1328 dab Blanca de Foish, lo son pair Pèir II, eth, que's torna maridar dab Eremborja de Peirigòrd, d'on Archambaud de Gralhí, hrairastre de Joan II, vadut a la medisha epòca qui los sons pròpi mainatges e soca deu 2au Ostau de Foish-Bearn.
Que's moreish prematurament abans lo son pair.

## Familha

Joan II qu'esposè lo 3 de març de 1328 Blanca de Foish, hilha de Gaston Ièr, comte de Foish e vescomte de Bearn, e de Joana d'Artés e que n'avó :
* Gaston de Gralhí (v.1329-v.1347), captau de Bug après lo son pair.
* Joan III de Gralhí (1330-1376), captau de Bug après lo son hrair, considerat com lo cavalèr melhor deu son temps.

## Referéncias

* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Jean II de Grailly ».

## Véser tanben

* Wikidata: Q3172646
# Antòni de Tonens

Antòni de Tonens (Chornhac, 12 mai 1825 - Tortoirac, 12 setembre 1878) era un païsan e jurista perigordin vengut aventurier e criptarca. Es conegut per aver fondat lo Reiaume d'Araucània e Patagònia (uei part de Chile e Argentina) en aliant quauques chaps mapuches.

## Liames externes

* REVÈST, Laurenç. Un pantaissaire e fondator occitan (II): Antòni Tonens de Chornhac. Creator del reialme “Uai Mapo” (Araucània e Patagònia).
* Wikidata: Q886786
* Multimedia: Orelie-Antoine de Tounens
# Umbèrt II d'Itàlia

Umbèrt II d'Itàlia, nomenat lo «Rei de Mai» (en italian: Umberto Nicola Tommaso Giovanni Maria di Savoia; 15 de setembre de 1904 – 18 de març de 1983), foguèt lo darrièr rei d'Itàlia del 9 de mai de 1946 fins a la proclamacion de la Republica lo 12 de junh de 1946.

## Originas familiaras

Nasquèt lo 15 de setembre de 1904 dins la vila de Racconigi, situada uèi dins la província de Cuneo, filh del rei Victor Manuel III d’Itàlia e de la princessa Elena de Montenegro. Èra lo felen per linha paterna del rei Umbert I d’Itàlia e de la princessa Margarida de Savòia-Gènoa, e per linha mairala del rei Nicolau I de Montenegro e de Milena Vukotić.

## Maridatge e descendéncia

Maridèt lo 8 de genièr de 1904 la princessa Maria Josèpa de Belgica, filha del rei Albèrt I de Belgia e la duquessa Elisabèt de Bavièra. Aguèron quatres filhs:
* S.A.R. la princessa Maria Pia d’Itàlia, nascuda a Nàpols en 1934. Se maridèt a Estoril en 1955 amb lo prince Alexandre de Iogoslàvia, del qual divorcièt en 1966. Tornèt se maridar en Florida amb lo prince Miquèl de Borbon-Parma.
* S.A.R. lo prince Victor Manuel d’Itàlia, nascut a Nàpols en 1937. Se maridèt en 1971 a Teheran amb Marina Doria.
* S.A.R. la princessa Maria Gabrièla d’Itàlia, nascuda a Nàpols en 1940. Se maridèt a Èze-sur-Mer en 1969 amb l’aristocrata ongresp Robert Zellinger de Balkan, del qual divorcièt en 1990.
* S.A.R. la princessa Maria Beatritz d’Itàlia, nascuda a Roma en 1943. Se maridèt en 1971 amb lo mexican Luis Reyna Corvalán, que foguèt assassinat en 1999 a Cuernavaca.

## Referéncias

* ↑ Lami, Lucio (octobre de 2012). Umberto II. Il re di maggio. Dalla monarchia alla Repubblica. Mursia. ISBN 8842550116.
* ↑ Garibaldi, Luciano (2023). La guerra non è perduta. Gli ufficiali italiani nell'8a Armata britannica (1943-1945). Ares. ISBN 9788892983465.
* Wikidata: Q187149
* Multimedia: Umberto II of Italy
# Govern de Flensborg

Lo govern de Flensborg, oficialament lo govern provisòri dau Reich, es una administracion provisòria dirigia per l'amirau Karl Dönitz entre lo 1$^{èr}$ e lo 23 de mai de 1945. Installat a proximitat de la frontiera amb Danemarc, aqueu govern contrarotlava unicament los territòris encara tenguts per la Wehrmacht.
Comandant de la flòta militara, Dönitz foguèt designat coma successor d'Hitler après lectura dau testament dau Führer. Son autoritat foguèt pas totala car los SS e plusors responsables nazis demorèron autonòmes, mas la màger part de las institucions reconeguèron son poder. Compausat de dignitaris nazis importants coma Wilhelm Keitel, Alfred Jodl e Albert Speer, lo govern de Flensborg assajèt d'establir las basas d'una cooperacion amb los Aliats e contunhèt la guerra a l'est per permetre l'evacuacion d'una partia de las populacions installaas dins aquelas régions. L'objectiu de Dönitz èra de dirigir un govern provisòri alemand per gardar son influéncia. Pasmens, l'ensemble dau govern foguèt arrestat per los Aliats lo 23 de mai de 1945.

## Ligams internes

* III$^{en}$ Reich.
* Dönitz (Karl).
* Nazisme.

## Bibliografia

* (fr) Ian Kershaw, La Fin : Allemagne, 1944-1945, París, Éditions du Seuil, 2012, 665 p.
# Invertasa

L’invertasa es un enzim que cataliza l'idrolisi de la sacaròsa alimentària per formar de glucòsa e de fructòsa. Descubèrta per Marcellin Berthelot en 1860, es una substància producha per fòrça espècias de levadura. Es tanben producha per leis abelhas productritz de mèu que l'utilizan per transformar lei sucres contenguts dins lo nectar en mèu e aumentar lor durada de conservacion. L'industria agroalimentària modèrna l'utiliza d'un biais similar.

## Liames intèrnes

* Enzim.
* Mèu.

## Bibliografia

* (en) Hubert Schiweck, Margaret Clarke e Günter Pollach, « Sugar », Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry,‎ 2002.

## Notas e référencias

* ↑ (fr) M. Berthelot, « Sur la fermentation glucosique du sucre de canne », Comptes rendus de l'Académie des sciences, vol. 50, 1860, pp. 980-984.
# Apis dorsata

L’abelha giganta d'Asia (Apis dorsata) es una espècia d'abelha mellifèra migratritz que viu dins un airau anant de Paquistan a Oceania. Leis obrieras an una longor situada entre 17 e 20 mm e lei colonias s'installan dins d'endrechs pauc accessibles coma lei brancas deis aubres pus auts dau canopèu, dei bauç ò, pus rarament, la façada d'un bastiment. Lo brusc a generalament la forma d'un disc semicircular verticau que pòu aisament passar lo mètre de diamètre. Es cubèrt per plusors jaç d'abelhas e, d'un biais generau, la colonia réagis violentament quand es menaçada. Lo brusc es abandonat après tres ò quatre mes passats dins un meteis endrech e la colonia se desplaça.
En despiech dau perilh menaçat per la reaccion defensiva dei bruscs trebolats, aquela abelha es tradicionalament utilizada coma fònt de mèu dins mai d'una region d'Asia.

## Liames intèrnes

* Abelha.
* Mèu.

## Notas e référencias

* ↑ (fr) Yves Le Conte, « La migration de l'abeille "Apis dorsata" », Abeilles et Fleurs, n° 673,‎ 2006, p. 30.
* ↑ (fr) J. e K. MacKinnon (trad. Janine Cyrot), Les animaux d'Asie : Écologie de la région indo-malaise, Fernand Nathan, 1976, p. 30.
# Apis cerana

L’abelha asiatica (Apis cerana) es una espècia d'abelha mellifèra domesticada que viu en Asia dins un airau anant de Paquistan a Japon en passant per Indonesia. Leugierament pus pichona que l'abelha europèa, establís naturalament de bruscs dins de cavitats protegidas per una intrada pichona. Sa produccion de mèu, mai l'espècia a desvolopat divèrsei tacticas que li permèton de s'aparar còntra leis atacas de cabridans. Es tanben mens agressiva que l'abelha europèa. Per aquelei rasons, contunia de demorar la basa de l'apicultura dins mai d'una region asiatica.

## Liames intèrnes

* Abelha.
* Mèu.