OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sobrarb

Sobrarb (en aragonés SLA/GO: o Sobrarbe, el Sobrarbe; en catalan: Sobrarb; en castelhan: Sobrarbe) ei ua comarca deu Haut Aragon, situat dens lo nòrd de la província d'Òsca, inclusent sosparçans naturaus (e tradicionaus) coma la Vath de La Fueva, Gistau, las Vaths de Bielsa, lo dit Vielh Sobrarb, lo Baish Sobrarb, las vaths d'Ara e de Cinca, las vaths de Puertolas, de Vio e de la Solana de Burgasé, l'arribèra de Fiscal e la Tierra d'o Buxo (valent a dire "tèrra deu boish").
Sobrarb que horneish un deus tres comtats originaus que hasèvan part deu reiaume d'Aragon. Lo son caplòc administratiu qu'ei Boltaña e lo son caplòc istoric e tradicionau qu'estó la vila de L'Aínsa. Sobrarb qu'ei ansin un parçan de parçans de natura montanhòla, que's tròba dens la conca entre los Pirenèus mei elevats deu nòrd e las sèrras deus Prepirenèus oscans deu sud, on per l'obligacion de la soa geografia tota activitat, cultura, vita e societat tradicionaus avèvan ben versat, dab pichòtas diferéncias entre los parçans, vèrs los sons dos èishs fluviaus: la Vath d'Ara e la Vath de Cinca.
Lo gentilici qu'ei sobrabenc -a (en aragonés: sobrarbenco -a).

## Nòtas

* ↑ Abitualament conegut dab l'article definit dens los dialèctes belsetan e gistavin de l'aragonés.

## Referéncias

* ↑ «Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana» p. 131. Conselh de la Lenga Occitana, 2007.
# Montsià

Montsià (en catalan: el Montsià) es una comarca de Catalonha.

## Referéncias

* ↑ URL de la referéncia: http://www.idescat.cat/pub/?id=aec&n=203.
* ↑ URL de la referéncia: http://www.idescat.cat/pub/?id=pmh&n=446&geo=com:22.
* ↑ Vocabulari basic der aranés. Lhèida: Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana [1a. ed. decembre de 2017], p. 94.
# Ofra Haza

Bat-Sheva Ofra Haza, o mai simplament Ofra Haza (עפרה חזה), nascuda lo 19 de novembre de 1957 a Tel Aviv e mòrta lo 23 de febrièr de 2000 a Ramat Gant (Israèl), èra una actritz e cantaira israeliana, originària del Iemèn.
A 19 ans, es devenguda una cantaira populara en Israèl.
Es designada coma representanta d'Israèl pel concors Eurovision de l'annada 1983, ont empòrta la segonda plaça ambe sa cançon Chai.
Aquel succès dinamiza sa reconeissença musicala en Israèl mas permet tanben d'espandir sa notorietat a l'estrangièr. A partir de 1985, ambe l'album Yemenite Songs, adòpta un estili musical mesclant la musica tradicionala, los cants religioses (tèxtes del rabin Shalom Shabazi del sègle XVII) e la musica pop occidentala. Aital, son títol Im Nin'alu, mesclant de paraulas en anglés e en ebrèu, ven en 1988 un tube internacional.
En seguida a collaborat ambe mantuns artistas de la scèna pop occidentala, per exemple un escapolon de sa votz es estat utilizat en 1987 dins lo tròç Paid in Full del duò american de hip-hop Eric B. & Rakim.
En 1992, pausa sa votz sus una version novèla del celèbre títol Temple of Love del grop britanic de ròck gotic The Sisters of Mercy. La meteissa annada, canta en duò ambe Iggy Pop (Daw Da Hiya). A tanben participat als còrs sus la cançon My Love Is for Real de la cantaira americana Paula Abdul.
# Paula Abdul

Paula Abdul (n. 19 de junh de 1962 en San Fernando, Califòrnia) es una cantaira americana anglofòna de pop, R&B e dance. En Occitània, a agut un pic de popularitat entre 1989 e 1991, ambe sos tubes Straight up e Cold Hearted en 1989, Opposites attract en 1990, e Rush rush en 1991.
# Ripòlh

Ripòlh (/riˈpɔʎ/; en catalan: Ripoll) es una comuna de la província espanhòla de Girona, en Catalonha. Es lo capluòc de la comarca del Ripolhés.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Afirmat dins: Relacion de Municipis e los sieus Còdis per Províncias lo 1r de genièr de 2019. Data de publicacion: 8 de febrièr de 2019. Ostal d'edicion: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha.
* 1 2 URL de la referéncia: http://www.idescat.cat/pub/?id=aec&n=925&t=2016.
* ↑ Afirmat dins: Padró municipal d'Espanya de 2024. Autor: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha. Data de publicacion: 13 de decembre de 2024.
* ↑ Vocabulari basic der aranés. Lhèida: Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana [1a. ed. decembre de 2017], p. 94.
* Portal de Catalonha
# Teide

Teide (o pic de Teide) es un volcan de Tenerife, a las Illas Canàrias. Es lo punt culminant d'Espanha, amb 3718 m d'altitud.

## Referéncias

* ↑ Vocabulari basic der aranés. Lhèida: Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana [1a. ed. decembre de 2017], p. 95.
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Teide.
# Carles III (Reiaume Unit)

S.M. Carles III del Reialme Unit, nascut Charles Philip Arthur George Mountbatten (Londres, 14 de novembre de 1948), es l'actual rei del Reialme Unit e dels autres quatorze reialmes del Commonwealth. Es l’ainat de Felip Mountbatten e d’Elisabèt II del Reialme Unit.
| Precedit per Elisabèt II | Rei del Reialme Unit dempuèi lo 8 de setembre de 2022 | Seguit per cap |
# Joan Petit

Joan Petit es un personatge plan conegut dins l'istòria populara occitana qu'es ligat a la dança de Joan Petit, una dança pels mainatges que s'espandiguèt tanben per Catalonha. A son origina dins la revòlta dels Crocants de Roergue. Joan Petit èra un cirurgian e barbièr occitan, qu'en 1643, a Vilafranca de Roergue, menèt aquela revòlta contra lo rei de França Loís XIV. Aprèp que foguèsse capturat, foguèt condamnat al suplici de la ròda. Per aquesta rason son citadas las partidas del còrs que patiguèron aquela tortura. Se dança abitualament en far una ronda e s'i pòdon apondre fòrça parts del còrs.

## Las paraulas de la cançon

Una de las versions d'aquesta cançoneta es la seguenta:
Joan Petit que dança!
Joan Petit que dança!
Per lo rei de França,
Per lo rei de França,
Amb lo pè, pè, pè,
Amb lo det, det, det
Per lo rei dançava Joan Petit!

## Referéncia

* ↑ «Brasc, Calmels et Petit : les “croquants”» dins https://villefranche-de-rouergue.fr/brasc-calmels-et-petit-les-croquants/

## Ligams extèrnes

La cançon (que se pòt escotar) amb sa traduccion en francés
La cançon e la ronda en catalan
# Comunautat de comunas de Gartempa Sent Perdon

La Comunautat de comunas de Naut Lemosin en Marcha es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Son còdi SIREN es 248719262.
* Ficha Banatic :
* Ficha INSEE :

## Istòria

La comunautat de comunas de Gartempa Sent Perdon fuguet creada lo 23 de decembre 1999. Lo 1er de genier 2019, Rossac, Sent Perdon e Sent Afória de Cosa formeren la comuna novela de Sent Perdon dau Lac. Lo nombre de comunas de la CC passet entau de 8 a 6.

## Composicion

| Nom | Còdi INSEE | Superficia (km²) | Populacion | Densitat |
| Baladent | 87007 | 12.28 | 196 (2018) | 15,96 |
| Chastelponçac | 87041 | 68.79 | 2038 (2018) | 29,63 |
| Rancom | 87121 | 32.31 | 494 (2018) | 15,29 |
| Sent Amand Manhasés | 87133 | 30.71 | 507 (2018) | 16,51 |
| Sent Perdos dau Lac | 87128 | 67.40 | 1325 (2018) | 19,66 |
| Sent Sòrnin | 87180 | 32.28 | 606 (2018) | 18,77 |

## Nòtas

* ↑ CC Gartempe - Saint-Pardoux sus lo site de la basa Aspic de la Nauta Vinhana
* ↑ Arrêté portant création de la commune nouvelle de Saint-Pardoux-le-Lac, http://www.haute-vienne.gouv.fr/content/download/23741/182090/file/recueil-87-2018-113-recueil-des-actes-administratifs%20.pdf , site de la prefectura de la Nauta Vinhana, p. 44-47, 23 de novembre 2018
# Roh Moo-hyun

Roh Moo-hyun (en corean: 노무현, en hanja: 盧武鉉; 6 d'agost de 1946 – 23 de mai de 2009) foguèt un avocat e president de la Corèa del Sud.
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Roh Moo-hyun.
| Precedit per Kim Dae-jung | President de la Corèa del Sud 25 de febrièr de 2003 - 12 de març de 2004 | Seguit per Goh Kun (provisòri) |
| Precedit per Goh Kun (provisòri) | President de la Corèa del Sud 15 de mai de 2004 - 25 de febrièr de 2008 | Seguit per Lee Myung-bak |
# Axel Bauer

Axel Bauer, nascut lo 7 d'abril de 1961, es un cantaire, guitarrista, compositor e quitament actor francés de París (França). Eissit del corrent new wave, es ara mai que mai catalogat rock francés. A vendut gaireben tres milions de disques, e a avut très tubes màgers, Cargo en 1984, Éteins la lumière en 1992, e À ma place (en duò ambe la cantaira francesa Zazie) en 2001. Es acostumat dempuèi son enfància au mitan de la musica pr'amor que son paire èra lo bataire de Django Reinhardt, son paire qui, en 1974, lo mena a un concèrt dels Who : es una revelacion, es benlèu a-n'aqueste moment que decidís de far de musica e que comença aital d'aprendre a jogar de guitarra.
En 1983, Axel Bauer encontra Jacqueline Eren-Schmidt que li presenta Philippe Missir, director artistic en çò de Mondio Music, labèl de Vogue, a que fa escotar un tròç compausat en una nuèch. Philippe Missir fa escotar lo tròç a son partenari Michel Eli que, convencut, prepausa un contracte a Axel. L'enregistran còp-sèc aus estudios Sidney Bechet a Villetaneuse en Sèina e Sant Danís, sens aver de tèxt. Es Michel Eli el meteis qu'escriu fin finala las paraulas, que pren alara per títol Cargo.
Cargo sortís en 45 torns au mes de genièr de 1984, se classa a la segonda plaça de las vendas de disques en França au mes de mai de 1984, e se vend fin finala a mai de 500 000 exemplars.

## Discografia

* 1987 : Les nouveaux seigneurs
* 1990 : Sentinelles
* 1998 : Simple mortel
* 2001 : Personne n'est parfait
* 2006 : Bad cowboy
* 2013 : Peaux de serpent
* 2022 : Radio Londres

## Cançons mai conegudas

* Cargo (1984)
* Phantasmes (1984)
* Maria (1990)
* Éteins la lumière (1992)
* Personne n'est parfait (2001)
* À ma place (2001, en duò ambe Zazie)
* Mens-moi (2001)

## Referéncias

* ↑ https://www.letemps.ch/culture/quarante-ans-apres-cargo-axel-bauer-vogue
# Demografia

La demografia (del grèc: δῆμος, dêmos, "pòble" e -γραφία, -graphía, "descripcion") es una disciplina scientifica qu'estúdia l'evolucion de la populacion, especialament de manièra dinamica. Los tres concècptes basics de la demografia son las naissenças, las mòrts e las migracions de populacion, las quals produson una estabilitat o variacion populacionalas. La demografia pòt estudiar diferentes aspèctes coma la dimension, l'espaci, la reparticion, l'evolucion e la distribucion de la populacion e los cambiaments especials en responsa als punts basics ja mencionats. L'estatistica es necessària per comprendre una situacion demografica, amb la creacion d'indicators en foncion d'una problematica causida que resumisson las tendéncias demograficas.

## Brancas

Om distinguís doas brancas principalas:
* La demografia formala o demografia matematica, limita son objècte d'estudi al mesurage dels procèsses de la populacion, e, donc, utiliza de formulas e concèptes matematics per descriure los cambiaments populacionals dins çò que se coneis coma la demometria o los mesuratges dels fenomèns demografics.
* La demografia descriptiva es aquela qu'incorpòra autras disciplinas coma, per exemple, la sociologia, l'economia, la politica sociala, la biologia e l'environament, e coma los divèrses fenomèns extèrns qu'afèctan la dinamica demografia. Segon los contèxtes socials e/o economics la populacion se pòt descriure en se basant sus l'etnicitat, la religion, la lenga, l'educacion, l'ocupacion, la renda e la riquesa.

## Referéncias

* ↑ McFalls Jr, Joseph A. «Population: A Lively Introduction. Population Bulletin 46.2 (1991)» (en anglés).
* ↑ Hinde, Andrew. Demographic Methods Ch. 1. ISBN 0-340-71892-7.
* ↑ «Main Branches of Demography». Statistics Finland. Archiu de l'original del 2007-09-22. [Consulta: 18 de febrièr de 2025]
* ↑ Thompson, Elizabet (2007). What is Demography?. Stockholm University Demography Unit [Consulta: 18 de febrièr de 2025].
# Giorgia Meloni

Giorgia Meloni (en italian:; Roma, 15 de genièr de 1977), es una femna politica italiana. Venguèt President del Conselh de Ministres d'Itàlia lo 22 d'octobre de 2022. Lo paire es sarde e la maire siciliana.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (it) «Meloni va chiamata "il signor presidente del Consiglio": la comunicazione di Palazzo Chigi ai ministeri» sus la Repubblica.
| Precedida per Mario Draghi | Presidenta del Conselh de Ministres d'Itàlia 22 d'octobre de 2022 - actualitat | Seguida per en foncions |
# Sociologia

La sociologia (del latin: socius, "companh", e del grèc: -λογία, -logía, "estudi") es una disciplina de las sciéncias socialas qu'a per objectiu de recercar d'explicacions e de comprenesons tipicament socialas, e non pas mentalas o biophysiques, a de fenomèns observables. Coma sciéncia autonòma es un eveniment conceptual que correspond a qualques compausants significatius de la revolucion industriala complida a Euròpa pendent lo sègle xix shut: Lo progrès tecnic e material; la transformacion de las faiçons de produccion e d'organizacion del trabalh; lo desvolopament de las sciéncias naturalas; l'expansion de la classa borgesa e la emergir en lo sieu se de qualques grops d'intellectuales fraudèri prigondament de las falhidas de la Revolucion francesa. La nòva sciéncia de la societat podiá consentir a l'elèit intellectual intervencions activas sus l' organizacion de la quita societat. Es aital pels exponents del positivisme francés del sègle xix – amb A. Comte e C.-Ora de Saint Simon a capofila – e pels exponents del marxisme, los dos collègis de pensada que per primièras se faguèron d'interprètas d'aquelas exigéncias. De de Saint Simon èra l'idèa que la societat modèrna foguèsse caracterizada per l'indústria e de la produccion en general; que los scientifics e los industriales lorcalguèsse venir las classas dirigentas de la nòva societat; qu'un nòu tipe de religion «laica» e humanística liauriá calgut garantir l'integracion sociala; que se licalguèsse bastir una teoria generala a fondament de l'unitat de las coneissenças umanas.

## Bibliografia

* (fr) Coenen-Huther, Jacques (2002). Sociologie et sociologues pour quoi faire ?. Droz. ISBN 9782600006798.
* (en) Goldthorpe, John H. On Sociology Volume 2. Stanford University Press. ISBN 9780804750004.

## Galariá

* Émile Durkheim
* Karl Marx
* Vilfredo Pareto
* Georg Simmel
* Max Weber
# Informatica

Lo tèrme informatica (mot compausat d'informacion e automatic) designa la gestion automatizada de l'informacion per ordinator. Foguèt creat en 1962 per Philippe Dreyfus partent dels mots « informacion » e « automatica ».

## Somari

Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Informatica, sus Wikimedia Commons
* Istoric de l'informatica
* Apròchi foncional de l'informatica
* Apròchi organizacional de l'informatica
* Istòria de l'informatica
* Material informatic
* Logicial
* Creacion dels logicials
* Tractament de l'informacion
** Escambis de donadas : protocòls e nòrmas
** Estocatge de las donadas
*** Memòria de massa
*** Memòria volatila
*** Organizacion de las donadas en vista de l'estocatge
* Apròchis scientifics
** Aplicacions
* Imparticion informatica
* Annèxes informatics

## Referéncias

* ↑ Wolton, Dominique (1999). Internet, et après ? (en francés). París: Flammarion, p. 52. ISBN 2082118073.
* Portal de l’informatica
# Alfred North Whitehead

Alfred North Whitehead (Ramsgate, Kent, Anglatèrra, 15 de febrièr de 1861 - Cambridge, Massachusetts, Estats Units d'America, 30 de decembre de 1947) èra un matematician e filosòf anglés.
Publiquèt de trabalhs sus l'algèbra e la logica, fondaments de las matematicas, la filosofia de la sciéncia, la fisica, la metafisica, l'epistemologia e l'educacion. Son trabalh mai conegut, qu'a per coautor Bertrand Russell es Principia Mathematica. Tanben es conegut per sa frasa, fasent referéncia a Platon: Tota la Filosofia occidentala son de nòtas al pè de pagina dels libres de Platon.
Whitehead foguèt professor de las universitats de Londres e de Cambridge, que se destaquèt per sos estudis logicomatematics, e als Estats Units d'America ont venguèt titulari de la cadièra de filosofia de l'Universitat de Harvard.

## Bibliographie

* A Treatise on Universal Algebra (1898) (un tractat sus l'algèbra universala)
* On Mathematical Concepts of the Material World (1906) (Suls concèptes del monde material)
* The Axioms of Projective Geometry (1906) (Los axiòms de la geometria projectiva)
* The Axioms of Descriptive Geometry (1907) (Los axiòms de la geometria descriptiva)
* Principia Mathematica (amb Bertrand Russell) (1910, 1912, 1913)
* An Introduction to Mathematics (1911) (Una introduccion als matematics)
* An Enquiry concerning the Principles of Natural Knowledge (1919) (Una enquèsta concernissent los principis de la natura de la coneissença)
* The Concept of Nature (1920) (Lo concèpte de la natura)
* The Principle of Relativity with Applications to Physical Science (1922) (Lo principi de relativitat amb aplicacion sus la sciéncia fisica)
* Science and the Modern World, revised edition (1925)- (La Sciéncia e lo monde modèrne)
* Religion in the Making (1926) (Religion en construccion)
* Symbolism, Its Meaning and Effect (1927) (Simbolisme, sos significacions e efèctes)
* The Aims of Education and Other Essays (1929) (Los objectius de l'educacion e d'autres ensags)
* The Function of Reason (1929) (La fondacion de la rason)
* Process and Reality (1929) (Processus e realitat)
* Adventures of Ideas (1933) (Aventuras de las idèas)
* Nature and Life (1934) (Natura e vida)
* Modes of Thought (1938) (Modes e pensadas)
* Essays in Science and Philosophy (1947) (ensags sus la sciéncia e la filosofia)

## Referéncias

* (es) Biografia de Whitehead
* (en) Article sus Whitehead sul sit de l'Universitat d'Stanford
# Zazie

Zazie, escais de Isabelle de Truchis de Varennes, es una autora, compositritz, interprèta e modèla francesa, nascuda lo 18 d'abril de 1964 a Boulogne e Billancourt (França).

## Biografia

Son paire es lo baron Hervé de Truchis de Varennes (nascut en 1935), arquitècte urbanista. Zazie es de soca occitana del costat de sa maire, Jacqueline Caussé, professora de musica, pianista e corista del director d'orquestra soís Michel Corboz.
En 1990 Zazie se lança dins la cançon, encoratjada per Étienne Roda-Gil. Signa en 1991 en çò de Phonogram e publica en 1992 l'album Je, tu, ils. Son primièr single Sucré, salé es sul pic una capitada que permet a Zazie de se far remarcar coma cantaira populara tre la fin de l'annada de 1992.
Lo segond album Zen sortís en 1995 e es una gròssa capitada : Totes los singles que ne son tirats son de tubes, Larsen, Zen, Un point c'est toi e Homme sweet homme. Al final, aquel album se vend a mai de 500 000 exemplars. La cançon j'envoie valser tirada d'aqueste album foguèt represa ambe succès dins las annadas 2000 per Olivia Ruiz..
En 1997, intègra Les Enfoirés.
Zazie a tanben escrit las paraulas de l'una de las cançons las mai conegudas de Johnny Hallyday, Allumer le feu (1998, musica de Pascal Obispo e Pierre Jaconelli).
En 2001, canta en duò ambe Axel Bauer lo títol À ma place, tube pendent l'estiu, puèi en octobre sortís son album La Zizanie, lançat pel single Rue de la paix. Aqueste album La Zizanie s'es tanben vendut a mai de 500 000 exemplars.

## Discografia

* 1992: Je, tu, ils
* 1995: Zen
* 1998: Made in Love
* 2001: La Zizanie
* 2004: Rodéo
* 2007: Totem
* 2010: Za7ie
* 2013: Cyclo
* 2015: Encore heureux
* 2018: Essenciel
* 2022: Aile-P

## Cançons mai conegudas

* Sucré, Salé (1992)
* Je, tu, ils (1993)
* Un petit peu amoureux (1993)
* Larsen (1995)
* J'envoie valser (1995)
* Zen (1996)
* Un point c’est toi (1996)
* Homme sweet homme (1996)
* Les meilleurs ennemis (1997, en duò ambe Pascal Obispo)
* Tous des anges (1998)
* Ça fait mal et ça fait rien (1998)
* Tout le monde (1998)
* Cyber (1999, version sus l'empont)
* À ma place (2001, en duò ambe Axel Bauer)
* Rue de la Paix (2001)
* Adam et Yves (2002)
* Rodéo (2004)
* Des rails (2006)
* Je suis un homme (2007)
* Speed (2018)
* Let It Shine (2022)

## Referéncias

* ↑ https://chansondamour.fr/zazie-jenvoie-valser/
* ↑ https://www.radiofrance.fr/franceinter/zazie-raconte-comment-elle-a-ecrit-allumer-le-feu-pour-johnny-hallyday-9211630
* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Zazie--Pascal-Obispo/Les-meilleurs-ennemis-sc2646.html
* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Zazie/Tout-le-monde-s3048.html
* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Axel-Bauer--Zazie/A-ma-place-sc3990.html
* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Zazie/Rue-de-la-paix-s4174.html
* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Zazie/Je-suis-un-homme-s6384.html
* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Zazie/Speed-s46214.html
# Mark Rutte

Mark Rutte (en neerlandés:; 14 de febrièr de 1967) es un òme politic neerlandés. Foguèt primièr ministre dels Païses Basses del 14 d'octobre de 2010 al 2 de julhet 2024, secretari d'Estat per las questions socialas e pel trabalh del 22 de julhet de 2002 fins a 17 de junh de 2004, e secretari d'Estat d'educacion, sciéncia e economia del 17 de junh de 2004 fins lo 27 de junh de 2004, dins lo primièr e segond govèrn de Jan Peter Balkenende. Demissionèt en junh de 2006 per tornar a la Cambra bassa dels Païses Basses coma cap parlamentari de lo sieu partit.
| Precedit per Jan Peter Balkenende | Primièr ministre dels Païses Basses Dempuèi lo 14 d'octobre de 2010 | Seguit per cap |
# Rosario Murillo

Rosario Murillo Zambrana (Managua, 22 de junh de 1951) es una poetessa, revolucionària sandinista e femna politica nicaragüenca. En 2005, se maridèt amb l'actual president Daniel Ortega. Lo 10 de genièr de 2017 es elegida vice-presidenta. Lo 30 de genièr de 2025, mercé a una refòrma constitucionala, ven copresidenta de la Republica.
# M270

Lo M270 MLRS es un lança-roquetas multiple desvolopat per leis Estats Units d'America a la fin deis ans 1970 e au començament deis ans 1980. Intrat en servici en 1983, foguèt adoptat per leis armadas pus importantas de l'OTAN (Estats Units, RFA, Reiaume Unit, França...). Son aparicion marquèt una revolucion a respècte dei modèls precedents car sei performàncias son, en teoria, quasi similaras a aquelei d'una arma nucleara tactica. D'efiech, una batariá de 9 unitats es capabla de tirar 108 roquetas portant 69 000 grenadas en una minuta. La superficia cubèrta per aqueu bombardament es de l'òrdre de 700 ectaras. Pasmens, aquel armament a un còst important e necessita lo mestritge d'una gama larga de tecnologias de susvelhança dau prat batalhier per detectar lei fòrças enemigas, coordenar lei tirs e guidar lei roquetas fins a son objectiu.
Lo M270 MLRS foguèt utilizat amb succès per leis Estatsunidencs e lei Francés durant la Guèrra de Kuwait (1990-1991) còntra d'objectius isolats ò de pòchis de resisténcia iraquianas. En 2003, dins lo corrent de la Segonda Guèrra d'Iraq, l'armada estatsunidenca l'utilizèt tornarmai d'un biais pontuau per rompre lei defensas iraquianas a l'entorn dei vilas, especialament Nadjaf, Nasiriyah e Karbala.

## Liames intèrnes

* Artilhariá.
* Lança-roquetas multiple.
# Lança-roquetas multiple

Lo lança-roquetas multiple ò LRM es un sistèma d'arma constituit d'una batariá de lança-roquetas montada sus un quadre de carri, de camion ò de naviri. Lei roquetas tiradas an una trajectòria balistica e una portada de plusors quilomètres. Per aquò, lei lança-roquetas multiples son integrats dins l'artilhariá.
Una forma arcaïca de lança-roquetas multiple es mencionada en Corèa en 1377. Inventat per lo generau e sabent Choi Mu-seon (1325-1395), èra compausat d'un carriòt capable de tirar plusors fusadas d'un biais simultanèu. En 1835, la maquina infernala de Giuseppe Fieschi (1790-1836) èra tanben facha de plusors canons parallèls. Pasmens, lo premier lança-roquetas multiple modèrne es una invencion sovietica. Es lo famós Katyusha que foguèt fòrça utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala per l'Armada Roja. Capables de tirar entre 14 e 48 roquetas a una distància de 8 km, aquelei veïculs permetèron de validar lo concèpte que foguèt pauc a pauc adoptat per leis autreis armadas modèrnas (Nebelwerfer alemand, T34 Calliope estatsunidenc...).
Durant la Guèrra Freja, lei recèrcas contunièron per desvolopar de sistèmas pus sofisticats. Intrat en servici en 1983, lo M270 estatsunidenc marquèt una revolucion dins lo domeni. D'efiech, una batariá de 9 veïculs d'aqueu tipe pòu tirar 108 roquetas guidadas portant 69 000 grenadas en una minuta. Aquò permet de neutralizar 700 ectaras e a d'efiechs quasi identics a una arma nucleara tactica. Per la seguida, leis autrei país, especialament l'URSS, desvolopèron d'armas similaras coma lo BM-30 Smerch.

## Liames intèrnes

* Artilhariá.
* Roqueta.