OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ardisàs

Ardisàs$^,$$^,$$^,$ (Ardizas en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània, ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Toponimia

Ni Dauzat nimei Negre disen pas arren d'Ardisàs.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 2014 | 2026 | Michèle Laffitte | shens | retirada |
| març de 2001 | 2014 | Roger Lagarde | divèrs dreta | |
| | 2001 | | | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 201, totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 367 | 346 | 408 | 398 | 380 | | 424 | 411 | 438 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 356 | 341 | 349 | 344 | 338 | 291 | 296 | 299 | 297 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 302 | 220 | 204 | 220 | 203 | 215 | 220 | 190 | 184 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 147 | 106 | 92 | 120 | 127 | 122 | 178 | 186 | 194 198 |
| 2009 | 2010 |
| 198 202 | 198 202 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 222 abitants e la densitat èra de 26,06 ab/km².

## Lòcs e monuments

* Glèisa deu 17$^{en}$ sègle

## Véser tanben

* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes

* Ardisàs sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
* Ardisàs sus lo sit de l'Insee
* Comunautat de comunas de las Bastidas de Lomanha

## Nòtas e referéncias

* ↑ «Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon». del siti oficial del departament de Gers. (fr)
* ↑ Pojada, Patrici (2009). Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* Portau de Gasconha
# Tivièr

Tivièr o Tivier (Tiviers en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia
### Perimètre delh territòri

Comunas confrontantas de Tivier :
| | Vièlhespessa | Lastic |
| Mentèira | | Montchalm |
| sant Flor | Sent Jòrge | Vabres |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son Thyveyr e Tyverium, al sègle XIV, Tiverium, en latin en 1402, Tivier, en 1594, Tyviers, Tivière, en 1628, Thiviers, en 1663, Tiviers (mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII). Tivièr ven de Tiberium (fundum), del nom d'òme latin Tiberius$^,$. La prononciacion es [ti'vje] a Lastiguet e a Solatges, [ti'bje] o [ti'vje] a Vabres. La grafia Tivier es pus simpla e fonologica que Tivièr.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| març 2014 | 2020 | Eric Gomesse |
| març 2001 | 2014 | Robert Job |
| | 2001 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||
* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sant Flor-nòrd; es ara del canton de Sant Flor-1

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 167, totala: 170 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 392 | 346 | 347 | 339 | 332 | 274 | 326 | 323 | 328 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 325 | 337 | 335 | 288 | 257 | 274 | 288 | 267 | 250 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 221 | 220 | 207 | 213 | 220 | 230 | 225 | 172 | 174 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 132 | 148 | 137 | 129 | 129 | 145 | 145 | 143 | 142 150 |
| 2009 | 2010 |
| 150 153 | 157 160 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
* ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496862fHfmWZ
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 676
* ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays occitans, edicion Sud-Ouest, 2007, p. 154
* ↑ enquèsta Sivadon junh 2018
* Portal d'Auvèrnhe
# Star Academy

La Star Academy es una emission de telerealitat francesa creada en 2001 e producha per la societat neerlandesa Endemol.
Fòrça populara las primièras annadas en França e quitament en Occitània, lo nom de l'emission es estat lèu occitanizat dins lo lengatge corrent pel neologisme "Staracademia".
L'emission es difusada per TF1 e se fixa per tòca de revelar de talents de cantaires e musicians demest los participants. Après cada edicion, lo ganhant e d'autres partisson en virada de concèrts capvath França, Marròc, Soïssa, Belgica, Tunisia e d'autras païses francofòns.
Jenifer Bartoli, la primièra ganhanta de La Staracademia, veniá d'Occitània, mai precisament de Niça (Provença). La segonda ganhanta, Nolwenn Leroy, quitament d'origina bretona del costat de son paire, a viscut una partida de son enfança dins sa familha en Occitània (en Auvèrnhe), vist qu'es tanben d'origina auvernhata per sa maire.
La novena sason foguèt la sola difusada sus la cadena francesa NRJ 12 del 6 de decembre de 2012 al 28 de febrièr de 2013 e nommada Star Academy Revolution. Aquela sason es estada emportada per Laurène Bourvon.

## Los ganhants

* Sason 1 (2001-2002) : Jenifer Bartoli
* Sason 2 (2002) : Nolwenn Leroy
* Sason 3 (2003) : Élodie Frégé
* Sason 4 (2004) : Grégory Lemarchal
* Sason 5 (2005) : Magalie Vaé
* Sason 6 (2006) : Cyril Cinelu
* Sason 7 (2007-2008) : Quentin Mosimann
* Sason 8 (2008) : Mickels Réa
* Sason 9 (2012-2013) : Laurène Bourvon
* Sason 10 (2022) : Anisha Jo Anyjaine
* Sason 11 (2023-2024) : Pierre Garnier
* Sason 12 (2024-2025) : Marine

## Referéncias

* ↑ « Star Academy ». Marine, grande gagnante de l’édition 2024 https://www.ouest-france.fr/medias/tf1/star-academy-marine-grande-gagnante-de-ledition-2024-on-vous-resume-la-finale-f59762c8-d9b3-11ef-8f51-eac5203dc552
# Nodule de manganèsi

Lu nodules de manganèsi ò nodules polimetallics son de concrecions minerali repauant sus lo fons oceanic e constituidi de cercles concentrics d'idroxides de fèrre e de manganèsi precipitats a l'entorn d'un nucleu. Lo nucleu es sovent microscopic, mas pòu èstre un element visible coma un microfossile, una dent de làmia ò un tròç de basalte. Descubèrts en lo 1868 dins la mar de Kara, aquelu nodules an una talha generalament compresa entre 5 e 10 cm de diamètre. Contènon mai que mai de manganèsi, de fèrre, d'alumini, de niquèl, de coire e de cobalt. Pòdon se formar dins toti lu mitans aqüatics, compres lu lacs, mas li concentracions pus importanti se tròban dins li planas abissali entre 4 000 e 6 000 m de prefondor. Poirían representar una ressorsa miniera importanta durant lu sègles futurs. Totun, la sieua esplecha eventuala suscita d'inquietudas importanti car es susceptibla de cauar de degalhs considerables dins li regions abissali.

## Ligams intèrnes

* Metal.
# Lópia (siderurgia)

La lópia es, en metallurgia, la massa metallica producha a la fin de l'activitat d'un bas-forneu. Es una mescla eterogenea de ferre, d'acier, de crassa e de restas dels mineraus utilizats. Per obtenir un acier utilizable, es generalament necessari de la cenglar durant d'oras. En eliminant las materias non metallicas e en demenissent la porositat, aquela operacion permetiá de seleccionar de tròç de metau mai omegeneus. Lo faure donava alora a la lópia la forma d'una barra parallepipedica destinaa a la fabricacion d'un objecte.

## Ligams internes

* Acier.
* Bas-forneu.
* Metallurgia.

## Bibliografia

* (fr) Hamady Bocoum, Aux origines de la métallurgie du fer en Afrique, UNESCO, 2002.
# Prototypes

Prototypes èra un grop de ròck francés originari de París (França), compausat d'Isabelle Le Doussal al cant, de Stéphane Bodin a la bassa e als clavièrs, e de François Marche a la guitarra.
Prototypes foguèt actiu de 2003 a 2008. Demest los títols mai coneguts del grop, se pòt citar Danse sur la merde, e Je ne te connais pas, tirats de lor primièr album publicat en 2004 Tout le monde cherche quelque chose à faire, o encara Who's Gonna Sing? en 2006.
# Còdi produch electronic

Lo còdi produch electronic ò EPC (per l'anglés electronic product code) es un numerò d'identificacion unic que permet d'identificar un objècte en utilizant una tecnologia RFID passiva. Evolucion dau còdi de barras, foguèt desvolopat dins lo corrent deis ans 1990 per lo MIT. Despuei 2004-2005, es gerit per lo GS1, una organizacion internacionala encargada de la definicion dei nòrmas e dei solucions permetent l'escambi de bens de consumacion dins lo monde. Divèrsei nòrmas regisson sa mesa en òbra segon tres formats de 64, 96 ò 125 bits.

## Liames intèrnes

* Còdi de barras.
* RFID.

## Bibliografia

* E. Schuster, S. Allen e D. Brock, Global RFID. The Value of the EPCglobal Network for Supply Chain Management, Heidelberg, Springer-Verlag, 2007.
# Canton de Sent Liunard

Lo canton de Sent Liunard es una anciana division administrativa de Lemosin, aura devenguda mas que circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton a gardat totas sas comunas e n'a ganhat autras tres. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina. N.B : la populacion, la superficia e la densitat donadas dins l'infobox son la de l'ancian canton, davant 2015.

## Composicion davant 2015

La superficia dau canton èra de 257,10 km², sa populacion de 10 114 abitants e sa densitat de populacion èra de 39.35 ab/km² en 2012.
| Nom | Còdi INSEE | Superficia (km²) | Populacion | Densitat | Intercomunalitat |
| Champmenesterí | 87035 | 30.60 | 540 (2018) | 17,65 | CC de Noblac |
| Lo Chastanèt | 87042 | 20.39 | 391 (2018) | 19,18 | CC de Noblac |
| Esboleu | 87062 | 10.83 | 447 (2018) | 41,27 | CC de Noblac |
| La Janestosa | 87070 | 19.35 | 966 (2018) | 49,92 | CC de Noblac |
| Moissanas | 87099 | 24.64 | 340 (2018) | 13,8 | CC de Noblac |
| Roiera | 87129 | 17.42 | 939 (2018) | 53,9 | CC de Noblac |
| Sent Deunis | 87142 | 23.81 | 535 (2018) | 22,47 | CC de Noblac |
| Sent Liunard | 87161 | 55.59 | 4470 (2018) | 80,41 | CC de Noblac |
| Sent Martin Tarrassos | 87167 | 23.53 | 556 (2018) | 23,63 | CC de Noblac |
| Sauviac | 87190 | 30.85 | 881 (2018) | 28,56 | CC de Noblac |

## Composicion dempuei 2015

En 2022, la superficia dau canton es de 325.88 km², la populacion de 16 555 abitants (en 2022) e sa densitat de 51 ab/km².
Lo canton garda sas comunas e n'a ganhat autras tres. Lo tablèu compren pas que las comunas novelas.
| Nom | Còdi INSEE | Superficia (km²) | Populacion | Densitat | Intercomunalitat | Canton davant 2015 |
| Aurèlh | 87005 | 10.17 | 1006 (2018) | 98,92 | CU de Limòtges Metropòli | Limòtges e Panasòu |
| Sent Just | 87156 | 31.70 | 2670 (2018) | 84,23 | CU de Limòtges Metropòli | Limòtges e Panasòu |
| Sent Prech | 87178 | 27 | 2886 (2018) | 106,89 | CC de Vam Lemosin Avenidor Natura | Embasac |

## Istòria

En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton de Sent Liunard fuguet conservat e ganhet quatre comunas, Lo Chastanèt, Sent Martin Tarrassos e Sauviac, qu'èran dau canton de Sauviac, suprimit, e La Janestosa, qu'èra dau canton de Sent Pau, tanben suprimit. En 2014, quand fasqueron una refòrma cantonala, lo canton de Sent Liunard perdet p'una comuna, mas ganhet autras tres comunas, près de Limòtges e pus pobladas. Lo canton, devengut simpla circonscripcion electorala, passet entau de dètz a tretze comunas.

## Nòtas

* ↑ fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas
# Rifenc

Lo rifenc (autonim: ⵜⴰⵔⵉⴼⵉⵜ‎, tarifit) es un dialècte dau berbèr que se parla dins lei montanhas de Rif e en riba de la mar Mediterranèa, au nòrd de Marròc e dins la vila politicament espanhòla de Mrich (Melilla).

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes

* berbèr

### Liames extèrnes

* (fr) Presentacion dau rifenc (INALCO): mapa, extension, dialectologia
# Baltimora

Baltimora èra un projècte italo disco menat pel cantaire anglofòn d'Irlanda del Nòrd Jimmy McShane (nascut lo 23 de mai de 1957 - defuntat lo 29 de març de 1995), pasmens la majoritat de las cançons de Baltimora foguèron pas escrichas (o quitament cantadas) per Jimmy McShane, mas puslèu per Maurizio Bassi e Naimy Hackett.
Baltimora es mai que mai conegut pel tube Tarzan Boy, que lo 45 torns foguèt quitament numèro 1 de las vendas de discs en França pendent l'estiu de 1985. La dicha cançon seriá en realitat cantada non pas per Jimmy McShane coma se pòt pensar, mas puslèu per son autor el meteis, es a díser Maurizio Bassi.
Fondat a Milan (Itàlia) de caps 1984, Baltimora arrestèt de publicar de discs après 1987.
# Fritz Haber

Fritz Haber :
| Profession: | Quimista |
| País: | Alemanha |
| Data de naissença: | 9 de decembre de 1868 |
| Luòc de naissença: | Breslau (actualament Wrocław), Prússia (actualament Polonha) |
| Data de decès: | 29 de genièr de 1934 |
| Luòc de decès: | Basel, Soïssa |
Fritz Haber (n. en 1868, m.1934) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1918.
# Emetina

L’emetina es un alcaloïde eissit de l'ipecacuana que foguèt isolat en 1817 per Joseph Pelletier (1788-1842) e François Magendie (1783-1855). Fòrça toxica, a de proprietats emeticas e antiambianas en preparacion medicala.

## Ligams internes

* Alcaloïde.
* Emetic.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Philippe de la Cotardière (dir.), Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nous jours, París, Tallandier, 2022, p. 458.
# Noscapina

La noscapina es la denominacion internacionala comuna de la L-narcotina. Es un alcaloïde que sas proprietats son similaras a la codeïna e a la morfina. Descuberta en 1803 per Jean-François Derosne (1774-1855), es utilizaa coma antitussiu non narcotic, mas pòt causar de vertiges, un dormilhum, de problemas gastrointestinaus e una situacion d'excitacion-confusion. Una dòsi tròp importanta pòt pereu menar a una depression respiratòria.

## Ligams internes

* Alcaloïde.

## Bibliografia

* (fr) Jean Flahaut, « Les Derosne, pharmaciens parisiens, de 1779 à 1855. », Revue d'histoire de la pharmacie, vol. 93, n° 346, 2005, pp. 221-234.
# Surdòu

Surdòu (Surdoux en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Surdòus.

## Geografia
### Perimètre dau territòri

Comunas confrontantas de Surdòu :
| | Sent Geris | |
| La Crosilha | | Chambaret (Corresa) |
| | Melhars (Corresa), per un qüadripunt | |

## Toponimia

Fòrmas ancianas : Surdoux, Sursoulz, Surzou, de Surdolis, sens data, Surzolz vers 1315. Prononciat [ʃyɾ'do].
Segon Ives Lavalada, lo nom ven probablament dau latin surgere, « surtir, gisclar, rajar (en parlant de l'aiga) ».

## Administracion
### Lista daus maires

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta |
| octobre de 2024 | (2026) | Christine Burin | sens |
| 2014 | julhet de 2024 | Géraldine Blanquet | |
| març de 2008 | 2014 | Fernand Andrieux | |
| 2006 | 2008 | Marcel Tricard | |
| març de 1983 | 2006 | Jean Mazaudois | |
| davant 1981 | 1983 | Paul Aguila | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

### Intercomunalitat
## Particularitats dau parlar comunau

* Articles definits :
* Prononciacion : Ch- ; g-, j-

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 41, totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 184 | 385 | 370 | 214 | 231 | 265 | 269 | 267 | 260 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 216 | 226 | 253 | 214 | 235 | 234 | 251 | 246 | 251 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 217 | 219 | 195 | 175 | 179 | 167 | 138 | 122 | 118 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 94 | 81 | 78 | 52 | 34 | 44 | 44 | 44 | 43 43 |
| 2009 | 2010 |
| 43 43 | 42 42 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 44 abitants e la densitat èra de 11,34 ab/km².

## Veire tanben
### Liams connexes

* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes
## Nòtas e referéncias

* 1 2 Yves Lavalade, Dictionnaire toponymique de la Haute-Vienne, n° 13, ed. Lucien Souny, 2000
# Joan-Claudi Forêt

Joan-Claudi Forêt (en francés Jean-Claude Forêt; 6 de mai de 1950 a Lion) es un escrivan e universitari occitan contemporanèu.

## Biografia

Joan-Claudi Forêt nasquèt a Lion en 1950. Descobriguèt l'occitan e s'afoguèt per aquesta lenga en Ardecha ont anava quand èra adolescent. Faguèt los estudis a la facultat de letras de Lion abans de se dirigir cap a l'ensenhament. Es actualament professor a l'Universitat de Montpelhièr ont ensenha l'occitan aprèp èsser estat fòrça temps professor de francés a Chamonix e puèi a Montpelhièr tre 1993. Participèt a la fondacion de las edicions Jorn que i participa encara amb Joan Pau Creissac e Felip Gardy.
Sos escriches se fan en doas varietats d'occitan, un tipe septentrional ligat al país ardechés e tanben de lengadocian. Son interès per la lenga grèga, que domina plan, lo portèt a revirar divèrses poètas d'aquel país coma Constantin Cavafis o Georges Seferis que foguèron publicats dins La Revista Occitana. Mantas de sas òbras recebèron de prèmis coma lo Prèmi Pau Froment de Pena d'Agenés o lo Prèmi Antigòna de la Vila de Montpelhièr.
Lo sieu roman Sang e saba es estat revirat al catalan.
Es membre del Grop de Lingüistica Occitana e del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.

## Bibliografia
### Romans

* La pèira d'asard (IEO, A Tots, 1990).
* Lo libre dels grands nombres o falses e us de fals (El Trabucaire, 1998).
* Sang e saba (El Trabucaire, 2005).

### Racontes

* Tres pòbles de la lòna (2006)

### Poesia

* Cants de l'ochava, Òc, (2000)
* Un grand eissam de mots, Edicions EMCC (2013)

### Traduccions

* Cinquanta cinc sonets de Shakespeare, L'aucèu libre (2018)

### Traduccions dins d'autras lengas

* Sang i Saba, Edicions de 1984 (2024). Traduccion del roman Sang e Saba al catalan.

## Prèmis

* Prèmi Pau Froment en 1991 per La pèira d'asard
* Prèmi Antigòna en 2000 per Lo libre dels grands nombres o falses e us de fals

## Referéncias

* 1 2 «Joan Claudi Forêt capita ben als Païses Catalans». Jornalet, 24-6-2024. [Consulta: 2025-01-26]
# Estricnina

L’estricnina es un alcaloïde fòrça toxic qu'es extrach de la notz vomica, lo fruch de l'aubre Strychnos nux-vomica. Isolaa per lo prumier còp en 1818 per los farmacian francés Joseph Pelletier (1788-1842) e Joseph Bienaimé Caventou (1795-1877), a de proprietats estimulantas en preparacion medicala. Èra pereu utilizaa coma poison destinat a la lucha contra los còrbs e los roïgaires. Pasmens, en causa de sa toxicitat, foguèt egalament l'arma dau crime dins plusors afaires d'assassinat. Per aquela rason, en Occitània, es enebia en medecina umana per una lei francesa adoptaa en 1982.

## Ligams internes

* Alcaloïde.
* Brucina.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Philippe de la Cotardière (dir.), Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nous jours, París, Tallandier, 2022, p. 458.
# Brucina

La brucina es un alcaloïde isolat per lo prumier còp en 1819 per los farmacians francés Joseph Pelletier (1788-1842) e Joseph Bienaimé Caventou (1795-1877). A una estructura chimica similara a l'estricnina, mas es leugierament mens toxica. En medecina, es mai que mai utilizaa per regular la pression sanguina. Pasmens, es pereu un poison que foguèt utilizat dins plusors afaires d'assassinat.

## Ligams internes

* Alcaloïde.
* Estricnina.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Philippe de la Cotardière (dir.), Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nous jours, París, Tallandier, 2022, p. 458.
# Joseph Bienaimé Caventou

Joseph Bienaimé Caventou (30 de junh de 1795, Saint-Omer - 5 de mai de 1877, París) es un quimista e un farmacian francés dau sègle XIX. Estudièt l'isolament quimic de divèrsei principis actius coma l'emetina (1817), l'estricnina (1818), la brucina e la veratrina (1819), la cinconina e la quinina (1820) e la cafeïna (1821). Realizèt la màger part de son trabalh amb Pierre Joseph Pelletier (1788-1842).
Foguèt elegit a l'Acadèmia de Medecina en 1821 e professor de toxicologia a l'Escòla de Farmacia de 1835 a 1860.

## Liames intèrnes

* Pierre Joseph Pelletier.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Philippe de la Cotardière (dir.), Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nous jours, París, Tallandier, 2022, p. 458.
# Pierre Joseph Pelletier

Pierre Joseph Pelletier (22 d'abriu de 1788, París - 19 de julhet de 1842, Clichy-la-Garenne) es un quimista e un farmacian francés de la premiera mitat dau sègle XIX. Fiu de Bertrand Pelletier (1761-1797), estudièt l'isolament quimic de divèrsei principis actius coma l'emetina (1817), l'estricnina (1818), la brucina e la veratrina (1819), la cinconina e la quinina (1820) e la cafeïna (1821). Realizèt la màger part de son trabalh amb Joseph Bienaimé Caventou (1795-1877).

## Liames intèrnes

* Joseph Bienaimé Caventou.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Philippe de la Cotardière (dir.), Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nous jours, París, Tallandier, 2022, p. 458.
# Cinconina

La cinconina es un alcaloïde extrach de la rusca d'aubres dau genre Cinchona, en particular en Cinchona officinalis. Es de còps integraa dins de medicaments destinats a luchar contra las crisis de paludisme, mas es desenant principalament utilizaa en chimia organica per realizar de sintesis asimetricas.

## Ligams internes

* Alcaloïde.
* Paludisme.
* Quinina.
# Grop de Visegrad

Lo Grop de Visegrád (de còps dich Visegrád 4, V4 ò Triangle de Visegrád) es un grop de cooperacion diplomatica format de Polonha, de la Republica Chèca, d'Eslovaquia e d'Ongria. Foguèt creat lo 15 de febrier de 1991 entre Polonha, Checoslovaquia e Ongria per favorizar l'integracion dei tres país membres dau blòt sovietic durant la Guèrra Freja au sen de l'Euròpa capitalista. Dempuei l'adesion de sei membres a l'OTAN e a l'Union Europèa, es vengut un grop de concertacion, de cooperacion e de discussion.

## Nòtas e referéncias

* ↑ L'apelacion designava l'associacion iniciala entre Polonha, Checoslovaquia e Ongria. Pasmens, es de còps encara utilizada en despiech de la scission de Checoslovaquia en 1993.
# Hall and Oates

Hall and Oates es un grop de musique pop american anglofòn centrat sul duo de cantaires Daryl Hall e John Oates e format en 1972. Aguèron fòrça succès a la fin de las annadas 1970 e al començament de las annadas 1980 als Estats Units.
Lo grop es famós als Estats Units per aver classat sièis títols numèro un, a saber Rich Girl, Kiss on My List, Private Eyes, I Can't Go for That (No Can Do), Out of Touch e mai que mai Maneater fin 1982, sens dobte lo mai conegut de lors títols en Occitània.

## Cançons mai conegudas en Occitània

* Private Eyes (1981)
* I Can't Go for That (No Can Do) (1982)
* Maneater (1982)
* Say it Isn't So (1983)
* Out of touch (1984)
* Method of modern love (1985)
* Downtown life (1989)