OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Nintendo DS

La Nintendo DS es una consòla de videojòcs portabla de Nintendo. Foguèt lançada en l'America del Nòrd lo 21 de novembre de 2004 e arribèt en Euròpa lo 11 de març de 2005.
Es caracterizada per son implementacion de dos ecrans, dont lo segond es tactil. D'autras foncionalitats incluson un microfòn, un estilet optic e una connectivitat sens fils mejançant Wi-Fi, tant localament coma en linha sul servici Nintendo Wi-Fi Connection. En 2006, un pichon redessenh de la consòla conegut coma Nintendo DS Lite foguèt lançat. En 2008, Nintendo lancèt la Nintendo DSi, un mai grand redessenh qu'apondèt de nombrosas foncionalitats.
La Nintendo DS foguèt introducha coma successora de la Game Boy Advance; los modèls originals n'admeton tanben los jòcs amb la funcion de la retrocompatibilitat. Dempuèi, venguèt la segonda consòla de videojòcs mai venduda. Foguèt seguida per la Nintendo 3DS en 2011.

## Jòcs

La Nintendo DS a fòrça jòcs que vendèron de milions d'unitats, que qualques unes ne son New Super Mario Bros., Mario Kart DS, Pokémon Diamond e Pearl, Pokémon Mystery Dungeon: Explorers of Time e Explorers of Darkness, Mario Party DS e Mario & Luigi: Bowser's Inside Story. Foguèt tanben lo breçòl de fòrça serias, coma Mario & Sonic at the Olympic Games, Tomodachi Collection e lo Professor Layton.
La consòla èra tanben centrada sus fòrça jòcs dirigits cap a un public mai informal. La marca Touch! Generations designèt qualques unes d'aqueles jòcs, que fòrça venguèron tanben fòrça populars: Nintendogs, Dr Kawashima's Brain Training, Big Brain Academy, English Training, Rhythm Paradise, 42 All-Time Classics e Art Academy.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Harris, Craig (September 20, 2004). "Official Nintendo DS Launch Details". IGN. 20 de setembre de 2004.
* ↑ "Nintendo claims most successful launch ever for DS in Australia". 28 de febrièr de 2005.
* ↑ McFerran, Damien (19 de mai de 2017). "Retrospective: The Awkward Birth of the DS, Nintendo's Most Successful System". Nintendo Life.
* ↑ Darkain. "Nintendo DS – WI-FI vs NI-FI". 21 de genièr de 2005.
* ↑ Schreier, Jason. "Nintendo DS Line Outsells PlayStation 2, Nintendo Says | Game|Life". WIRED. 4 de genièr de 2011.
# Felip VI d'Espanha

S.M. Felip VI d'Espanha, (en castelhan: Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos de Borbón y Grecia; Madrid, 5 de genièr de 1938), z-es lo rei actuau d'Espanha emb lo nom de Felip VI. Z-es lo filh del rei Joan Carles I d'Espanha e de la reina Sofia, lo fraire d'Elena de Borbon e de Cristina de Borbon. Z-es maridat amb Letizia Ortiz Rocasolano, z-an doas filhas qui se 'pelan Leonor de Borbón Ortíz (n. lo 31 d'octòbre de 2005) e Sofía de Borbón Ortíz (n. lo 29 d'abrial de 2007).
| Precedit per Joan Carles I d'Espanha | rei d'Espanha 19 de junh de 2014- | Seguit per cap |
# Alienòr de Borbon Ortiz

S.A.R. Alienòr de Borbon-Espanha (/aljeˈnɔr de burˈbũ/; en espanhòl: Leonor de Borbon y Ortiz; Madrid, 31 d'octòbre de 2005), princessa d'Astúrias, z-es la filha ainada de Felip VI d'Espanha e de Letizia Ortiz Rocasolano e la sòr de Sofia de Borbon Ortiz. Z-es l'eireteira del tròn d'Espanha (Princessa d'Astúrias dempuei lo 19 de junh de 2014).
# Sofia de Borbon Ortiz

S.A.R. Sofia de Borbon Ortiz (en espanhòl: Sofía de Borbón y Ortiz; Madrid, lo 29 d'abrial de 2007), infanta d'Espanha, es la segonda filha de Felip VI e Letizia Ortiz Rocasolano, segonda eretièra en linha de succession alh tròne d'Espanha. Pòrta lo mesme prenom que sa grand, la reira reina Sofia.

## Referéncias

* ↑ «Su Alteza Real la Infanta Doña Sofía de Borbón y Ortiz». Casa de Su Majestad el Rey.
# Malai (omonimia)

Malai pòt èsser:
* lo malai, un grop de lengas o dialèctes malaiopolinesians fòrça proches entre els.
* los Malais, un pòble de l'Asia del Sud-Èst, orginari del sud de Tailàndia, la peninsula Malàisia, l'illa de Sumatra, Singapor e lo litoral de Bornèo (illas dividas entre los estats de Brunei, Indonesia e Malàisia).
# Garin d'Apchièr

Garin d'Apchièr (tanben grafiat Garins, Garis e Apchier en occitan ancian; Garin d'Apchié o d'Achiè en nòrma mistralenca) foguèt un castelan e trobador d'Apchièr, dins lo diocèsi de Mende en Gavaudan. Sa vida es pas datada amb precision. Segon sa vida èra "un valent e bon guerrièr ... e un bèl cavalièr. E coneissiá tot çò que cal saber de l'amor e la galantariá."
Garin nos daissa tres sirventés. Segon sa vida, inventèt lo descòrt, genre de poesia lirica, quand escriguèt lo tròç que comença per: Quan foill'e flors reverdezis / et aug lo chan del rossignol Escriguèt un cort cicle literari de sirventes amb Torcafol [Torcafòl ?].

## Nòtas

* ↑ Tresaur dau Felibritge
* ↑ https://www.lexilogos.com/provencal/felibrige.php?q=Garin
* ↑ Egan, XXXV, p. 36.

## Fonts

* Egan, Margarita, ed. The Vidas of the Troubadours. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.
* Latella, Fortunata. Premessa all’edizione in linea dei sirventesi di Garin d’Apchier e Torcafol. 2002. (it)

## Ligams extèrnes

* Òbras completas a Rialto.
* Wikidata: Q1778294
* Multimedia: Garin d'Apchier
# Garin (Òut e Garona)

Garin$^,$ (Guérin en francés) es ua comuna gascona de Vasadés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Garin :
| Cocumont | Montpolhan | Samasan |
| Romestanh | | Boglon |
| | Argenton | |

## Toponimia

La prononciacion es [ga'riŋ]. Lo nom es atestat Garin au sègle XIII. Garin ven d'un nom germanic d'òme Warinus$^,$.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| mai de 2020 | 2026 | Marjorie Lassus | | |
| junh de 1995 | 2020 | Rose-Marie Lainard | MPF, pui shens etiqueta | retirada de l'ensenhament |
| 1971 | 1995 | Marc Camaroque | | |
| 1953 | 1971 | Jean Lanoelle | | |
| 1944 | 1953 | Hervé Dufrêche | | |
| 1904 | 1944 | Sillany Duthuron | | |
| | 1904 | | | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Boglon; es adara deu canton de las Seuvas/Ahorèsts /deus Bòscs de Gasconha.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 254, totala: 261 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | 493 | 469 | 450 | 476 | 490 | 475 | 496 | 484 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 485 | 475 | 459 | 482 | 471 | 424 | 396 | 389 | 353 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 394 | 368 | 335 | 287 | 293 | 310 | 290 | 291 | 296 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 272 | 247 | 219 | 227 | 217 | 234 | 235 | 238 | 237 250 |
| 2009 | 2010 |
| 241 249 | 246 253 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 1793, la municipalitat èra Bouglon, Argenton, Cavagnan et Guerin (en francés), donc en occitan Boglon, Argenton, Cavanhan (dens la comuna deu Gresèth e Cavanhan) e Garin.
* En 2018 la populacion èra de 253 abitants e la densitat èra de 24,26 ab/km².

## Véser tanben

* Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas

* 1 2 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Lot et Garonne, ed. CAIRN, Pau, 2012, p. 133-134
* ↑ https://web.archive.org/web/20170602164253/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/
* ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f159.item.zoom
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 336
* ↑ https://www.sudouest.fr/2020/05/26/lot-et-garonne-decouvrez-les-nouveaux-maires-elus-7512535-3603.php
* ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-guerin.html
* Portau de Gasconha
# Lengas germanicas

Las lengas germanicas son de lengas indoeuropèas. D'en primièr, foguèron parladas pels pòbles germanics, que vivián inicialament a las frontièras nòrd-èst de l'Empèri Roman. Aquelas lengas partejan d'unes traches unics, demest los quals d'importantas mutacions consonanticas descrichas per las leis de Grimm e de Verner (a las qualas se pòt apondre la segonda mutacion consonantica pel naut alemand ancian), e mai un important lexic compausat de radicals non indoeuropèus.
Lengas germanicas
* Grop oriental (desparegut)
** gotic
* Lengas escandinavas o grop nordic
** noroèc
*** suedés
*** danés
*** norvegian
*** feroés
*** islandés
* Grop occidental
** anglés
** Scots
** frison
** Grop bas-alemand
*** bas-saxon
*** neerlandés
*** afrikaans
** alemand o naut alemand
** yiddish

## Vejatz tanben

* Lengas per familha

### Ligams extèrnes

* mapa geografica clicabla de las lengas germanicas
* Cartografia dels "dialèctes germanoneerlandeses" (e dels parlars frisons)
* Portal de las lengas
# Musica Rock

Lo rock es un genre musicau derivada del Rock 'n' Roll.

## Lo Rock 'n' Roll

Lo rock 'n'roll apareguèt en 1951 als Estats Units amb lo discjòquei (DJ) Alan Freed qu'animava una emission apelada Moondog's Rock And Roll Party. Foguèt la primièra difusion del rock n'roll a una larga audiença.

## Lo Rock Punk

Las rasigas del punk venon de las annadas 60 amb lo genre Rock garage dels Stooges e MC5 seguit de la scèna de Nòva York del mitan de las annadas 70 amb The New York Dolls e The Ramones.
Mas es al Reialme Unit, en Alemanha, França e Belgica que lo movement Punk comencèt vertadièrament a partir de 1976 amb los Sex Pistols e The Clash.
Lo punk tornèt apareisser al mièg de las annadas 90 als Estats Units mas dins una version pus comerciala e politicament corrècta : The Offspring, Green Day, Rancid o NOFX.
# Anousheh Khalili

Anousheh Khalili (nascuda en Alemanha en 1983) es una cantaira e autora estatsunidenca. Es coneguda per èsser la votz dels tròces Flash Dance e Say Hello de Deep Dish, Flash Dance que foguèt un tube en 2004 en Occitània.
Flash Dance de Deep Dish e ambe al cant Anousheh Khalili es en realitat una represa de He's a Dream de Shandi Sinnamon, cançon enregistrada en 1983 per la benda sonòra del filme Flashdance.
# Kyo

Kyo es un grop de pop ròck francés d'Illa de França plan popular dempuèi 2002, fondat en 1994 per los fraires Fabien (batariá) e Florian Dubos (guitarra) ambe Nicolas Chassagne (guitarra) e Benoît Poher (cant). Lo nom del grop es inspirat de l'univèrs dels mangas e dels jòcs vidèos (Kyo Kusanagi). Fabien Dubos quita lo grop en 2019.

## Biografia

Los sòcis de Kyo s'encontrèron al debut de las annadas 90 al collègi Notre-Dame « Les Oiseaux », collègi privat catolic situat a Verneuil-sur-Seine dins las Yvelines còsta París. Escotan a l'epòca grops contemporanèus de la scèna pop rock anglesa coma Radiohead o los de la scèna grunge americana, Nirvana, Soundgarden, Pearl Jam etc.
En 2000, Kyo sortís un primièr album, fòrça pop, que capita pas gaire.
En 2002, enregistran Le Chemin, una cançoneta pop rock en francés ambe la cantaira neerlandesa Sita (Sita Maria Vermeulen), que deven lor primièr tube en França pendent l'ivèrn de 2002-2003. En seguida, aguèron un molon d'autras capitadas de las bèlas coma Dernière danse en 2003 (benlèu lor mai gròssa capitada), Je cours, Je saigne encore, Contact, Le Graal etc, fasent d'eles l'un dels grops pop rock francés màgers del debut de las annadas 2000 còsta Indochine, Superbus e BB Brunes.

## Discografia

* 2000: Kyo
* 2003: Le Chemin
* 2004: 300 lésions
* 2014: L'Équilibre
* 2017: Dans la peau
* 2021: La part des Lions

## Cançons mai conegudas

* Le Chemin (2002, ambe Sita, e 2024 ambe Stéphane)
* Dernière danse (2003)
* Je cours (2003 e 2024)
* Je saigne encore (2004)
* Contact (2005)
* Sarah (2005)
* Le Graal (2014)
* Ton mec (2017)

## Referéncias

* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Kyo-feat-Sita/Le-chemin-sc4632.html
* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Kyo/Derniere-danse-sc4797.html
* ↑ https://www.tendanceouest.com/actualite-82596-le-retour-des-groupes-francais-des-annees-2000-kyo-superbus-bb-brunes
# Stéphane

Stéphane Van Loon, o mai simplament Stéphane, nascuda en Soïssa lo 14 de setembre de 1996 a Genèva, es una cantaira de pop francesa, tanben autora e compositritz.

## Discografia

* 2023 : Madame
* 2024 : La prison des amoureuses malheureuses

## Cançons mai conegudas en Occitània

* Douleur je fuis (2021)
* Green Dream (2022)
* 48H (2022)
* Nouveau Départ (2023)
* Ma Chérie (2024)
* Vice versa (2024)
# Pònt Bailey

Lo pònt Bailey es un pònt prefabricat portatiu inicialament concebut per un usatge militar. Permet de passar un obstacle de 60 m maximom e autoriza lo passatge de veïcules pesucs (artilhariá, carri, etc.). De mai, son assemblatge necessita pas d'aisinas especialas ni d'equipaments pesucs e sos elements son transportables per camions. Imaginat per Donald Bailey (1901-1985), foguèt fòrça utilizat per las armaas estatsunidenca e britanica durant la Segonda Guèrra Mondiala. Après 1945, demorèron utilizats per plusors fòrças armaas occidentalas. Despuei lo començament dau segle XXI, son pauc a cha pauc remplaçats per de modeles mai modèrnes coma lo pònt Mabey-Johnson, mas los exemplaris existents son encara en foncion al sen dels servicis de gestion de las catastròfas naturalas o tecnologicas.

## Ligams internes

* Engeni militar.
* Pònt.

## Bibliografia

* (fr) Nicolas Aubin, « Le Bailey, un pont de génie », Guerres & Histoire, n° 28, decembre de 2015, pp. 70-73.
# Pònt fortificat

Un pònt fortificat es un pònt dotat d'obratges fortificats en vista d'establir un ponch d'observacion militara, de protegir lo passatge d'una ribiera, de contrarotlar la circulacion fluviala o de renforçar la defensa de l'intraa d'una vila o d'un chasteu. Lo concepte èra coneissut per los Romans, mas venguèt frequent en Euròpa durant l'Edat Mejana.

## Ligams internes

* Fortificacion.
* Pònt.
# Garin

Garin, Guerin, Gerin, Gari o Gueri (en francés Guérin) es un nom de persona occitan d'origina germanica, venguèt un nom de familha e un toponime.

## Aparentats

* alemand: Warin
* catalan: Garí, Guerí
* francés: Garin, Guérin, Gérin, Gary, Guéry, Guerineau
* italian: Guarino, Guerino, Guerrino, Varino
* latin: Garinus
* occitan ancian: Garin, Garins, Gari, Garis

## Personatges

* Dòn Guerin, benedictin e poèta roergat
* Garin d'Apchièr, trobador gavaudanés
* Garin lo Brun, trobador
* Guerin d'Auvèrnha, comte d'Auvèrnha.
* Guerin de Provença, comte de Mâcon e d'Auvèrnha.
* Guerin de Trèveri (ca), comte merovingian de Peitieus.
* Joan Garin de Montserrat, personatge legendari catalan.
* sant Garin de Sion, evesque de Sion.

## Cultivars

* Castanhier garin (ortografia provençala), varietat de castanhier de vivarés.

## Toponimes

* Garin (Nauta Garona), comuna
* Garin (Òut e Garona), comuna
* Garindenh, comuna de Bascoat

## Nòtas e referéncias

* ↑ En nòrma mistralenca i a Garin, Guerin, Gerin, Gari, Gueri. Sorsa: Lo Tresaur dau Felibritge.
* 1 2 «Los prenoms occitans». Academia Occitana-Consistòri del Gai Saber.
* 1 2 3 Mistral, Frederic (1878–1886). Lou Tresor dóu Felibrige (TDF). Rafèla d'Arle: Cultura Provençala e Meridionala.
* ↑ (it) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en italian intitolat « Guarino ».
# Apchièr

Apchièr, Apchier, Apchèr, Apchèir o Apcheir (Apchier o Apcher en francés) es un patronime e toponime occitan que pòt significar:

## Patronimes

* La familha d'Apchièr, dont:
   * Garin d'Apchièr, trobador

## Toponimes
### Estats

* baroniá d'Apchièr

### Castèls

* chastèl d'Apchièr, Apchièr, Prunièiras, Losera

### Masatges

* Apcher, Drujac, Cantal
* Apcher, Anzac e le Luguet, Puèi de Doma
* Apchièr, Prunièiras, Losera
* Apcher, Sant Pau de Salèrn, Cantal
* Apcher, Sant Sarnin, Cantal
* Le Villeret d'Apchier, Chanalelhas, Naut Léger

### Comunas

* Vas Apcher, Cantal
* Arzenc de Z-Apchièr, Losera
* Sench Ale da Z-Apchièr, Losera

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

* ↑ La prononciacion locala en Losera es Z-Apchièr
* ↑ Apchié, Achiè dins lo Tresaur dau Felibritge. Correspond a Apchier e A(p)chièr en nòrma classica
* ↑ Apchèr es evident dins la prononciacion roergata.
* ↑ Prononciacions probablas auvernhatas.

### Referéncias

* ↑ Mistral, Frederic (1878–1886). Lou Tresor dóu Felibrige (TDF). Rafèla d'Arle: Cultura Provençala e Meridionala.
* ↑ «La venda de las castanhas». Occitan Avairon.
* ↑ «Lo Repertòri d'Odette Marcilhac». Occitan Avairon.
* ↑ «Lo "libre del Causse" de Pau Girard : i dintrar, descobrir, s'ataular». Lo Diari.
# Cassís

Cassís (Cassis en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
La devisa de la vila atribuïda a Frederic Mistral (mas en realitat una dicha citada sens autor dins lo Tresaur dau Felibritge) es “Cu a vist París, a pas vist Cassís, pòu dire qu'a ren vist!”.
Mistral cita tanben la dicha “Lo tamborin de Cassís, un sòu per començar, cinc sòus per lo far finir”.

## Geografia

Es una vila toristica, celèbra per sei rancaredas e calancas (amai la part màger d'entre elas s'atròvan en realitat sus lo territòri de la comuna de Marselha), tanben coneguda per lei vins de Cassís (blanc e mai rosenc) produchs dins la region.

## Toponimia

* Cassís - Cassis (en occitan) en 1536.

## Administracion

Lista dei cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2014 | 2020 | Danielle Milon Vivanti |
| 2008 | 2014 | Danielle Milon Vivanti |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 7446, totala: 7549 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 2 300 | 1 878 | 2 065 | 1 846 | 2 050 | 2 065 | 2 093 | 2 069 | 2 080 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 2 187 | 2 038 | 1 975 | 1 806 | 1 809 | 1 907 | 1 879 | 1 974 | 1 956 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 972 | 1 980 | 1 990 | 2 193 | 2 354 | 2 434 | 2 528 | 2 769 | 3 152 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 3 611 | 4 852 | 5 831 | 6 304 | 7 967 | 8 001 | 7 788 | 7 833 | 7 793 7 905 |
| 2009 | 2010 |
| 7 758 7 867 | 7 722 7 830 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben

* Pòrt-Melhor

## Nòtas

* 1 2 Tresaur dau Felibritge, p. 488.
* ↑ http://toscanoreinat.chez-alice.fr/DICO_AK.pdf
* Portal de Provença
# Creòle haitian

Lo creòle haitian es un creòl de basa lexicala francesa parlat per 11 milions de personas en Haití e dins la diaspòra haitiana. A l'estatut de lenga oficiala en Haití despuei 1887 e es gerit per l'Acadèmia Creòla Haiciana. I es fòrça utilizat dins la comunicacion orala. Pasmens, lo francés predomina totjorn larjament a l'escrich. Es aparéissut durant lo sègle XVIII per relexificacion e resintactificacion de lengas africanas parlaas per los esclaus importats per trabalhar dins las plantacions de l'illa. Una partia importanta dau vocabulari es donc d'origina francesa, mas la màger part de las reglas gramaticalas son eissias de parlars africans. Lo francés e lo creòle haitian son donc pas intercomprenables.

## Ligams internes

* Creòle.

## Bibliografia

* (fr) Jules Faine, Philologie créole : études historiques et étymologiques sur la langue créole d'Haïti, Port-au-Prince, Haiti, Imprimerie de l'État, 1937.
* (fr) L. Peleman, Diksyonnè Kréòl-Fransé, Port-au-Prince, C.I.C.M. Imprimerie Bon Nouvel, 1976.
# Amadèu Ièr d'Espanha

Amadèu I d'Espanha, nomenat «el Rey Caballero» (en italian: Amedeo Ferdinando Maria di Savoia; Turin, Itàlia, lo 30 de mai de 1845 – Turin, lo 18 de genièr de 1890), foguèt rei d'Espanha del 2 de genièr de 1871 fins al 11 de febrièr de 1873. Unic monarca d'Espanba eissit de l'Ostal de Savòia, èra lo segond filh de Victor Emanuèl II, rei d'Itàlia, e de Maria Adelaïda d'Absborg.
Après la Revolucion de 1868, Isabèl II d'Espanha se refugièt a París. Lo nòu govèrn espanhòl redigèt la Constitucion de 1869 e chausèt, per vòte, lo 16 de novembre de 1870, Amadèu de Savòia coma rei d’Espanha. Mentretant, la Guèrra Carlista perdurava. Amadèu escapèt a una tentativa d'assassinat lo 19 de julhet de 1872. Amb son abdicacion lo 11 de febrièr de 1873, la Primièra Republica foguèt proclamada.

## Maridatge e descendéncia

En 1867, maridèt sa cosina Maria Victoria del Pozzo. Aguèron tres mainatges:
* Emanuèl Filibèrt, duc d'Aosta
* Victor Emanuèl, comte de Turin
* Loís Amedèu, duc dels Abruçes.
Après la mòrt prematura de sa primièra esposa l'8 de novembre de 1876 e un long periòde de veusatge, Amedèu se marida l'11 de setembre de 1888 a Turin amb sa neboda, la princessa francesa Marie-Laetitia Bonaparte, filha de sa sòrre, Maria Clotilda de Savòia. Aguèron un filh: Umbèrt de Savòia-Aosta.

## Titulatura

* 30 de mai de 1845 – 18 de genièr de 1890: Sa Altesa Reiala lo duc d'Aosta.
* 2 de genièr de 1871 – 11 de febrièr de 1873: Sa Majestat lo rei d'Espanha.

## Armas

| Escut d'armas del duc d'Aosta (1845–1890) | Escut d'armas del rei d'Espanha (1871–1873) |

## Nòtas e referéncias

* ↑ Varvaro Pojero, Francesco (1882). A traverso la Spagna (en italian). Barcelona: Fratelli Treves, p. 304.
* ↑ van Kerrebrouck, Patrick; Brun, Christophe (2004). La maison de Bourbon (1256-2004). vol. 2, p. 547.
* ↑ Barrios, Feliciano; Alavarado Planas, Javier (2023). «El escudo de Amedeo de Saboya y de la Primera República». A: El escudo de España. Sanz y Torres, p. 156–157. ISBN 9788418316968.
| Precedit per | Amadèu Ièr d'Espanha | Seguit per |
| Isabèl II Francés I$^r$ | Rei d'Espanha 16 de novembre de 1870 - 11 de febrièr de 1873 | I$^{èra}$ Republica |
# Vegadeo

A Veiga (en galèc) o Vegadeo (en espanhòl), oficialament amb la forma bilingüa A Veiga/Vegadeo, es un comuna espanhòla, dins la comunautat autonòma d'Astúrias.

## Referéncias

* ↑ Afirmat dins: Relacion de Municipis e los sieus Còdis per Províncias lo 1r de genièr de 2019. Data de publicacion: 8 de febrièr de 2019. Ostal d'edicion: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha.
* ↑ Afirmat dins: Registre municipal d'Espanha de 2023. Autor: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha. Data de publicacion: 13 de decembre de 2023.
* ↑ «Revision dels toponims del conseyu d'A Veiga». sede.asturias.es.
* Portau d'Espanha