OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Prégilbert

Prégilbert es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha Franca Comtat.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde |
| 2008 | 2014 |
| març de 2001 | 2008 |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 339 | 337 | 318 | 324 | 343 | 338 | 337 | 368 | 368 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 355 | 360 | 383 | 388 | 383 | 378 | 377 | 335 | 318 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 297 | 259 | 237 | 191 | 181 | 204 | 199 | 205 | 171 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 179 | 159 | 158 | 162 | 148 | 146 | 181 | 186 | 188 |
| 2009 | 2010 |
| 192 198 | 195 203 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* Portal de las comunas de França
# Constantinòple

Constantinòple (del latin: Constantinopolis, adaptacion del grèc ancian: Κωνσταντινούπολις, Kōnstantinoúpolis, valent a dire «Vila de Constantin», en turc otoman abans 1930: قسطنطينيه, Kostantîniyye) es lo nom que portèt la vila actuala d'Istambol entre 330 ap. JC e 1930 ap. JC., quand èra una de las capitalas de l'Empèri Roman tardiu puèi la capitala de l'Empèri Bizantin, puèi, après 1453, de l'Empèri Otoman.
Abans 330 ap. JC se disiá Bizanci. Los tres noms son de còps mesclats dins l'usatge: aital l'Empèri Roman d'Orient se ditz Empèri Bizantin.
En occitan e dins la màger part de las lengas del Mond, la vila a pres lo nom general d'Istambol en 1930 en seguida d'una decision de l'estat turc (en turc: İstanbul), mas lo nom de Constantinòple contunha de s'utilizar dins l'usatge de la Glèisa Ortodòxa, que ten son sèti internacional dins aquela vila. Atal se parla del "Patriarca de Constantinòple". (En lenga grèga, per contra, lo nom de Κωνσταντινούπολη = Kōnstantinoúpolī rèsta lo sol que s'emplega per totes los usatges modèrnes.)

## Toponimia

En occitan ancian ─mai probablament lo gascon ancian de Santonge─ lo nom es atestat Constantinobple. Lo gentilici es constantinopolitan -a.

## Referéncias

* ↑ URL de la referéncia: https://books.google.com/books?id=KynUBgAAQBAJ&pg=PT22.
* ↑ Entradas dins divèrses obratges normatius: «Constantinople» (en francés). Multidiccionari Occitan Dicodòc. Congrès permanent de la lenga occitana. Conselh de la Lenga Occitana. «Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana» p. 124.  Vocabulari basic der aranés. Lhèida: Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana [1a. ed. decembre de 2017], p. 92.  Toscano, Reinat. Diccionari de lenga d'òc d’après lo parlar niçard. Auba Novèla.  Ubaud, Josiana. Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan. Edicions Trabucaire, 2011. ISBN 978-2-84974-125-2.
* ↑ Tote listoire de France: (Chronique saintongeaise), p. 61.
* ↑ Toscano, Reinat. Diccionari de lenga d'òc d’après lo parlar niçard. Auba Novèla.
# L'Île-d'Elle

L'Île-d'Elle es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.

## Toponimia

Las atestacions ancianas son, per lhuec:

## Administracion

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2014 | 2026 | Joël Bluteau |
| 2008 | 2014 | Claude Clément |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 198 | 1 045 | 1 086 | 1 318 | 1 330 | 1 448 | 1 673 | 1 756 | 1 830 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 929 | 1 964 | 1 965 | 2 067 | 1 993 | 2 062 | 2 007 | 1 970 | 1 983 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 958 | 1 940 | 1 917 | 1 676 | 1 662 | 1 587 | 1 507 | 1 452 | 1 419 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 467 | 1 459 | 1 412 | 1 357 | 1 352 | 1 359 | 1 393 | 1 398 | 1 403 |
| 2009 | 2010 |
| 1 421 1 456 | 1 447 1 484 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
* Portal de Peitau
# Bakó

Bakó :
| País | Azerbaitjan |
| Superfícia | 260 km² |
| Populacion | 2 045 815 (2011) |
| Latitud | 40° 23' N |
| Longitud | 49° 52' È |
| Localizacion de la vila en Azerbaitjan ||
Bakó (en azèri: Bakı; en persan: باکو Badkube) es la capitala d'Azerbaitjan. La populacion èra estimada a 2 045 815 abitants, en 2011. Sa superfícia totala es 260 km². Es bordada per la Mar Caspiana, a l'èst.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Conselh de la Lenga Occitana. «Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana» p. 121, 2007.
* ↑ «Culture & Religion on Podium: Politicizing Linguistics». Archiu de l'original del 13-10-2007. [Consulta: 25-08-2009]
# John Timothy Dunlap

Fra' John Timothy Dunlap (Ottawa, 16 d'abril de 1957) es un avocat e jurista canadenc, 81$^n$ Prince e Grandmèstre de l'Òrdre de Malta dempuèi lo 3 de mai de 2023. Sa Santetat lo nomenèt a la foncion de Luòctenent del Grandmèstre de l’Òrdre de Malta lo 13 de junh de 2022; entrèt en foncions l'endeman.
| Precedit per Ruy Gonçalo do Valle Peixoto de Villas Boas (lòctenent ad interim) | Lòctenent del Grandmèstre de l’òrdre de Malta 14 de junh de 2022-3 de mai de 2023 | Seguit per el meteis coma grandmèstre |
# Òrdre Sobiran e Militar de Malta

L’Òrdre Sobeiran Militar e Espitalièr de Sant Joan de Jerusalèm, de Ròdas e de Malta, conegut simplament coma l’Òrdre de Malta, es un ordre religiós catolic del caractèr tradicionalament militar, chevaleresc e nòble. L’Òrdre de Malta, amb sèti a Roma, es considerat com un subjècte sobeiran pel drech internacional.

## Istòria

Fondat a Jerusalem al sègle XIen per de comerçants amalfitans, nasquèt a l’escasença de las crosadas e tre lo començament aguèt a l’encòp una activitat espitalària e militària. Es uòi reconegut internacionalament per maites estats coma un subjècte de drech internacional. La siá sedença centrala, qu’a cambiat de luòc en divèrsas escasenças, se tròba dins la vila de Roma, a la Via dei Condotti près de la plaça d'Espanha. Aquela bastissa e lo Palais de l'Aventin, que fonciona coma son ambaissada davant la Santa Ses e Itàlia, an estatut de extraterritorialitat.
# Glaç (astronomia)

En astronomia, lei glaç son de solids transparents e pauc rigids constituïts d'aiga H$_2$O, de metan CH$_4$, d'amoniac NH$_3$, de dioxid de carbòni CO$_2$ ò de monoxid de carbòni CO. Aquelei substàncias an la particularitat de se vaporizar a temperatura mejana e son donc unicament presents dins lei regions frejas dei sistèmas planetaris.

## Liames intèrnes

* Astronomia.
* Planetologia.
# Edmund Wingate

Edmund Wingate (1596 - 1656, Londres) es un matematician e un jurista anglés de la prumiera mitat dau segle XVII. S'interessèt mai que mai a l'aritmetica e aguèt un ròtle important dins la difusion dels trabalhs de John Napier (1550-1617) sus los logaritmes. Foguèt pereu parlamentari durant l'Interrègne e publiquèt una version corregia dau Britton, un tractat de drech medievau anglés escrich en francés juridic.

## Ligams internes

* Britton.
* Logaritme.
# Ur-Nammu

Ur-Nammu ò Ur-Namma èra un governador puei rèi d'Ur que venguèt lo fondator de la tresena dinastia d'Ur e reinèt de 2112 a 2095 avC. Rebutèt lo rèi d'Uruk Utu-hegal e establiguèt sa dominacion sus lo país de Sumèr.
# Còdi d'Ur-Namma

Lo Còdi d'Ur-Namma es un còdi juridic escrich sus una tauleta d'argiela durant la prumiera mitat dau segle XXI avC per un sobeiran de la III$^a$ dinastia d'Ur, probablament Ur-Namma (2112-2095 avC) o son fiu Shulgi (2095-2045 avC). Es lo mai vielh còdi juridic coneissut. A una formulacion casuistica dau tipe « s'un crime es comes, alora un chastigament es aplicat » que s'opausa a la lei dau Talion adoptaa per lo drech babilonian. De mai, d'emendas èran preveguas dins mai d'un cas per reduire la violéncia. Pasmens, lo murtre, lo raubament, lo viòl o l'adulteri demoravan severament reprimits car la pena de mòrt èra preveguda per aquelos actes.

## Ligams internes

* Mesopotamia.
* Ur.

## Bibliografia

* (en) Bertrand Lafont e Raymond Westbrook, « Neo-Sumerian Period (Ur III) », dins Raymond Westbrook (dir.), A History of Ancient Near Eastern Law vol. 1, Leyden, Brill, coll. « Handbuch der Orientalistik », 2003, pp. 183-226.
# Estivada

L'Estivada de Rodés es un festenal estival (en general cap a la mitat de julhet) de musica que foguèt creat en 1995. A capitat d'obtenir un public important (quasi 100 000 mila personas en 2012) e de venir una referéncia dins los eveniments occitans. A una durada de gaireben una setmana e acampa fòrça musicians e grops. Es tanben l'escasença gràcias als sieus estands nombroses (83 en 2007) de crompar tota mena de produches, de se sarrar a la varietat gastronomica occitana e de ne saber mai sus la cultura e lenga occitanas. Aqueste eveniment es agrementat d'animacions per carrièra. Existís un prèmi Estivada que recompensa un roman en occitan.
Entre 2016 e 2022, lo festenal foguèt bailejat per la comuna de Rodés.
En 2023, lo conse de Rodés Christian Teyssèdre anóncia que lo festenal, que tòrna nomenar F'estivada, serà pas pus de cultura occitana. Un collectiu Gardarem l'Estivada se mobiliza lèu per assajar de manténer un festenal occitan a Rodés. L'associacion La Gardarem es puèi creada, e lo festenal tòrna en julhet de 2024 jol nom de Nov'Estivada, a Sebasac, prèp de Rodés, amb l'ambicion de tornar far viure aquel festenal màger dins lo paisatge cultural occitan.

## Vejatz tanben
### Article connèxe

* Rodés

## Ligams extèrnes

* (fr) Site oficial
* ↑ https://estivada.eu/
* Portal de la musica
* Portal de Roergue
# Densitat de populacion

La densitat de populacion es un indicator de populacion que mesura totes los objèctes tangibles quaus que sián. Es lo pus sovent aplicada a daus organismes vius. Se definís coma lo nombre d'objectes o d'organismes per unitat de superfícia.
# Alzon (afluent d'Avairon)

Alzon es un riu d'Occitània que raja en Roergue, afluent d'Avairon, long de 44 quilomètres.

## Geografia

Alzon a sa font sus la comuna de Gotrens e se geta dins Avairon a Vilafranca de Roergue.
Passa per las comunas de Gotrens, Bornasèl, Rinhac, Rocennac, Anglars, Privasac, Complibat, Brandonet, Malavila e Vilafranca de Roergue.
# 28 de novembre
## Eveniments

* 1912 - independéncia d'Albania.
* 1960 - Independéncia de Mauritània

## Naissenças

* 1820 - Friedrich Engels, lider comunista (m. 1895)
* 1857 - Rei Alfonso XII d'Espanha (m. 1885)
* 1908 - Claude Lévi-strauss, antropològ e etnològ francés (m. 2009)
* 1947 - Michel Berger (Michel Hamburger dit) (m. 1992)

## Decèsses

* 1954 - Enrico Fermi, fisician italian (n. 1901)
Veire tanben :
* 27 de novembre | 29 de novembre
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# 27 de novembre
## Naissenças

* 1940 – Bruce Lee, actor d'arts marcialas sinoamerican (d. 1973)
* 1942 – Jimi Hendrix, guitarrista e cantautor american (d. 1970)
* 1947 – Ismail Omar Guelleh, president de Jiboti
* 1960 – Iólia Tymoshenko, entrepreneira e politiciana ucraïniana
* 1979 – Hilary Hahn, violonista americana

## Decèsses

Veire tanben :
* 26 de novembre | 28 de novembre
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Heinrich Brüning

Heinrich Brüning (Münster, Alemanha, 26 de novembre de 1885 – Norwich, Estats Units, 30 de març de 1970) foguèt un economista e politician alemand. Ocupèt la foncion de cancelièr d'Alemanha entre 1930 e 1932.
| Precedit per Hermann Müller | Cancelièr d'Alemanha 1930 - 1932 | Seguit per Franz von Papen |
# Serguèi Aksiònov

Serguèi Valérievich Aksiònov (en rus: Сергей Валерьевич Аксёнов; Bălți, Moldàvia, 26 de novembre de 1972) es un politician rus de Crimèa. Es l'actual primièr ministre de Crimèa dempuèi lo 27 de febrièr de 2014 aprèp que prenguèsse lo poder dins de circonstàncias pro trebolas. Anteriorament, e dempuèi las eleccions de 2010, èra deputat del Conselh Suprèm de Crimèa amb son partit, Unitat Russa (en rus: Русское единство), que reculhiguèt alara aperaquí 4 % dels sufragis. Es actualament a far l'objècte d'un mandat d'arrèst del govèrn ucraïnian per sas accions de rebellion qu'an per tòca de portar a l'annexion de la peninsula a Russia.

## Biografia

Serguèi Aksiònov nasquèt en 1972 a Bălți, una de las vilas mai importantas de la Moldàvia sovietica, dins una familha russofòna nacionalista sovietica. Son paire, Valèri Aksiònov, foguèt lo menaire d'un grop sonat la Comunitat Russa de Moldàvia del Nòrd en Transnístria.
En 1989, a l'edat de 17 ans, s'installèt en Crimèa e s'engatgèt dins una escòla militara d'engenhaires mas abans qu'acabèsse los estudis per venir oficièr de l'Armada Roja, l'Union Sovietica se desparriquèt. Refusèt alara de jurar leialtat al novèl estat d'Ucraïna que voliá pas reconéisser, çò que portèt a la fin de sa carrièra militara.
# Antanas Baranauskas

Antanas Baranauskas (Anykščiai, 17 de genièr de 1835 – Sejny, 26 de novembre de 1902) foguèt un eclesiastic, poèta e matematician lituanian. A mai d'èsser estat l'avesque catolic de Sejny, Baranauskas, que tanben escriguèt de poesia en polonés, es conegut subretot coma autor del poèma en lituanian Anykščių šilelis. Dins sa produccion utilizèt mantun pseudonim coma per exemple A.B., Bangputys, Jurksztas Smalaūsis, Jurkštas Smalaūsis e Baronas.
# Christopher Luxon

Christopher Mark Luxon (/ˈlʌksən/; Ōtautahi, 19 de julhet de 1970) es un politician e òme d'afars neozelandés, primièr ministre de Nòva Zelanda dempuèi novembre de 2023. Es egalament cap del Partit Nacional Neozelandés dempuèi 2021 e deputat de l'electorat de Botany dempuèi las eleccions generalas de 2020.

## Nòtas e referéncias

* ↑ ««Who is the new National Party leader Christopher Luxon?».» (en anglés). Newshub. [Consulta: 18 de decembre de 2023]
* ↑ ««Live: Chris Luxon to lead the National Party»» (en anglés), 30 de novembre de 2021. Stuff. [Consulta: 18 de decembre de 2023]
# Anselm Kiefer

Anselm Kiefer :
| Profession: | pintre |
| País: | Alemanha |
| Data de naissença: | 8 de març de 1945 |
| Luòc de naissença: | Alemanha |
| Data de decès: | |
| Luòc de decès: | |
Anselm Kiefer (nascut lo 8 de març de 1945) es un pintre e escultor alemand. Estudièt amb Peter Dreher e Horst Antes a la fin dels ans 1960. Sas òbras incorporan de materials coma la palha, las cendres, l'argila, lo plomb, o la resina (shellac). Los poèmas de Paul Celan joguèron un ròtle dins lo desvolopament dels tèmas de Kiefer de l'istòria alemanda e de las orrors de l'Olocaust, coma los concèptes esperituals de la Cabala.
# Châtillon-Coligny

Châtillon-Coligny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Nicole Vignier |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 970 | 1 996 | 1 895 | 2 014 | 2 126 | 2 160 | 2 067 | 2 538 | 2 613 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 2 525 | 2 594 | 2 557 | 2 474 | 2 394 | 2 317 | 2 470 | 2 351 | 2 257 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 2 167 | 2 175 | 2 096 | 1 796 | 1 895 | 1 880 | 1 886 | 1 813 | 1 711 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 777 | 1 815 | 1 749 | 1 767 | 1 903 | 1 946 | 1 888 | 1 912 | 1 937 |
| 2009 | 2010 |
| 1 962 2 028 | 1 983 2 049 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Chang Qu

Chang Qu (291, Chengdu - 361, Yizhu) es un istorian chinés dau periòde dels Setze Reiaumes. Es l'autor de las Cronicas de Huayang, una compilacion de textes sus l'istòria, la geografia e las populacions de la region de Sichuan. Aquò èra lo prumier obratge dedicat a l'istòria d'una region chinesa e son òbra foguèt utilizaa coma referéncia per mai d'un istorian chinés ulteriors.

## Ligams internes

* Cronicas de Huayang.
* Sichuan.
# Robert Plot

Robert Plot (13 de decembre de 1640, Borden - 30 d'abriu de 1696, Borden) es un naturalista e un chimista anglés de la segonda mitat dau segle XVII. Membre de la Royal Society en 1677, ne'n venguèt secretari en 1682. En parallele, foguèt istoriografe dau rei Jaume II d'Anglatèrra e aguèt un ròtle important dins lo desvolopament de la franc-maçonariá anglesa.
# Sicília

Sicília (en italian e sicilian: Sicilia) es la pus granda illa de la Mar Mediterranèa e tanben una region del sud d'Itàlia (Itàlia insulara).
La capitala es Palèrme. Las vilas mai importantas, en mai de la capitala, son Messina e Catània.
Lo gentilici es sicilian, -a.
La lenga oficiala es l'italian, mas la lenga locala sempre parlada e escrita es lo sicilian. Es la region pus estenduda d'Itàlia e son territòri es constituït de nòu ancianas províncias partejadas en 390 municipalitats.

## Geografia

Sicília es una illa d'Itàlia bordada al nòrd per la mar Tirrèna e situada a l'oèst-sud-oèst de la Calàbria meridionala. Al nòrd-èst de l'illa e a una trentena de quilomètres de la còsta, se situan las illas Eolianas, que constituisson un archipèla volcanic. Entre elas, cal citar l'illa d'Estrombòli, coneguda per son volcan, e que se trapa a 61 quilomètres a nòrd de la localitat de Milazzo. Sicília es separada de la península per l'estrech de Messina, larg d'un pauc mai de 3 quilomètres. Es tanben banhada a l'èst per la mar Ioniana. A 86 km a sud-sud-oèst de la localitat de Cava d'Aliga (Consòrci Liure municipal de Raguse) se situa l'illa de Malta.
Sicília venguèt una region autonòma en 1946. Demorèt devesida en províncias entrò la lei del 4 d'agost de 2015, qu'instituïguèt Consòrcis Liures de Comunas que 3 an l'apelacion de Ciutats Metropolitanas.

## Referéncias

* ↑ Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana. clo-occitan.com, p. 131.
# Boca (anatomia)

La boca (var. bocha), nomenada tanben cavitat bucala o cavitat orala, es l'orifici amb lo qual los animals ingerisson los aliments. Generalament es situada sul cap e constituís la primièra partida del sistèma digestiu e del tube digestiu. La boca se dubrís sus la faringe.
La boca umana es cobèrta per un pòt superior e un inferior, e permet de foncions importantas dins d'activitats divèrsas coma lo lengatge e las expressions facialas, coma lo sorire.
La boca es un gran indicator de la santat de l'individú. La mucòsa, per exemple, se pòt trobar mai clara, palle o amb de tacas blancas, indicator de proliferacions epitelialas.
Podèm distinguir tres tipes de mucosas:
* Simple de revestiment: Presenta mucosa.
* Masticatòria: Amb absència possible de submucosa, queratinizada o paraqueratinizada e en contacte dirècte amb lo teissut ossós.
* Especializada: Es presenta dins de regions de la lenga. Se referís a la mucosa en relacion amb los receptors del gost.

## Foncions de la boca

* Mastegar: Mercé als movements de la mandibula e de la pression de las dents se produtz aquest trabalh mecanic que degrada los aliments.
* Salivar: Mercé a la desembocadura dels conductes de las glandolas salivalas, se produtz lo primièr suc digestiu (saliva), que realiza una degradacion quimica dels aliments.
* Sens del gost: Dins la boca se tròban los receptors sensorials del gost, subretot dins la lenga, nomenadas Papillas gustativas.
* Paraula: Dins la boca se tròba una granda partida de las estructuras que modifican lo son laringic e produson la votz articulada mercé a las seunas cavitats especialas.
* Deglucion: Se devesís en doas partidas:
** Fasa volontària: La lenga se lèva fins a la basa de la cavitat bucala, mena lo bòl alimentari perque dintre dins la faringe.
** Fasa involontària: L'epiglòtis va cap enrè e tanca l'orifici superior de la laringe. Dins aquel reflèxe la faringe demòra una via digestiva transitòria, empachant atal l'ingestion de tròçes dins la via aeriana (traquèa).

## Partidas de la cavitat orala

La boca se pòt considerar coma una sala de sièis parets:
* Paret anteriora: formada pels pòts.
* Parets lateralas: formadas pe las gautas.
* Paret inferiora: Formada en granda mesura per la lenga e per dejós i a la region nomenada sòl de la boca.
* Paret superiora: Formada pel paladar.
* Paret posteriora: Orifici irregular que fa comunicar la boca amb la faringe.
Los annèxes de la boca son las dents, las genivas e las amigdalas.

## La boca dins la cultura

La boca es lo simbòl de la paraula, de la lenga. Per aquò existisson divèrsas bocas que donan d'oracles, coma la Boca de la Veritat a Roma.
La divessa romana Fama aviá de centenas d'uèlhs per veire çò que fasiá lo monde e de centenas de bocas per s'exprimir, mejans los poètas.

## Referéncias

* ↑ Chen, J; Jacox, LA; Saldanha, F; Sive, H. «Mouth development» (en anglés). Wiley Interdiscip Rev Dev Biol p. e275. PMID: 28514120. PMC: 5574021. DOI: . [Consulta: 26 de novembre de 2022]
# Faringe

La faringe (grèc ancian: φάρυγξ pharynx) es en anatomia, lo canal muscolomembranós conectat amb la cavitat nasala, amb la cavitat bucala, amb l'esofag, amb lo laringe e amb l'aurelha mejana.

## Parts

La faringe uman se devesís convencionalament en tres seccions:
* Rinofaringe, nasofaringe o cavum, just darrièr de la cavitat nasala. La paret inferiora es lo paladar.
* Orofaringe, just darrièr la boca. La paret anteriora es la basa de lenga e la vallècula; la paret laterala es formada per l'arc palatofaringi, l'arc palatoglós e per l'amigdala palatina. La paret superiora es formada per l'uvula (campaneta) e lo paladar.
* Laringofaringe o ipofaringe. Inclutz lo si o recés piriforme e la paret posteriora de la faringe. Es recobèrt per un epiteli plan estratificat.

## Foncions de la faringe

La faringe interven dins d'importantas foncions coma:
* La deglucion.
* La respiracion.
* La fonacion.
* L'audicion.

## Referéncias

* Portal de la medecina
# José Antonio Labordeta

José Antonio Labordeta Subías (Saragossa, 10 de març de 1935 – 19 de seteme de 2010) que ho un cantaire compositor e òmi politic aragonés deus màger. Que ho deputat deu partit Chunta Aragonesista au Congrès d'Espanha.
# Chasteu de Chaumont (La Serra e Bussiera Vielha)

Lo chasteu de Chaumont es una demora borgesa edificada en 1886 au luecdich Chaumont, a chivau sobre los comunas de La Serra e Bussiera Vielha e Mainsat, dins l'est dau departament de Cruesa.
Pendent la Segonda Guerra Mondiala era un luec de refugi per d'enfants josieus.