OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Robèrt Lassala

Joan Robèrt Lassala (en francés Robert Lassalle; Soston, 2 de junh de 1882 – Chémery-sur-Bar, 14 de mai de 1940) èra un politician occitan que foguèt Deputat de Lanas de 1924 a 1940 e Ministre de las pensions durant qualques meses de 1938. Moriguèt durant una batalha de la Segonda Guèrra Mondiala.

## Biografia

Robèrt Lassala nasquèt en 1882 dins una familha de notables de Soston. Èra lo filh d'un notari qu'èra estat cònsol e conselhièr general del vilatge. Faguèt d'estudis de drech e aprèp que venguèt doctor passèt lo concors de redactor al Ministèri de las Finanças. Capitèt e s'endralhèt dins una carrièra que lo portèt a èsser cap de burèu. Lo començament de la guèrra en 1914 interrompèt la tranquillitat e a mai que foguèsse estat reformat per encausa qu'aviá perdut un uèlh, s'engatgèt en agost de 1914 coma simple soldat dins lo 49n regiment d'infantariá e demandèt a partir sulpic al front. Foguèt nafrat durant la batalha de Marna. Li foguèt donada una segonda citacion en seguida de la batalha de Verdun e recebèt la promocion de soslòctenent. Tornèt èsser nafrat al Chemin des Dames en mai de 1917 e puèi foguèt fach presonièr sul plan de Craonne. Recebèt la Crotz de guèrra e la Legion d'Onor coma reconeissença de son coratge.
Conselhièr municipal de Soston e conselhièr general, ganhèt las eleccions e venguèt deputat de Lanas l'11 de mai de 1924 sus la lista democratica d'union republicana radicala e radicala-socialista constituïda amb L. Boisson, P. Deirís et G. Lalana, deputats sortents, que prenguèt los quatre sètis del departament a la majoritat absoluda.
# Hulegu

Hulegu (1217 - 8 de febrier de 1265) èra un cap mongòl fondator de l'Ilkhanat que dominèt Pèrsia de 1256 a 1335. Lo dirigiguèt fins a 1265 e son fiu Abagha li succediguèt.
Èra lo fiu de Tolui e de Sorgaqtani, son esposa principala. Felen de Genghis Khan, èra lo fraire de Mongke, Grand Khan de 1251 a 1259, de Kubilai, fondator de la dinastia Yuan e d'Ariq Boqa, pretendent au títol de Grand Khan de 1259 a 1264.
En 1255, foguèt cargat per Mongke de conquistar Egipte, Mesopotamia e Iran, es a dire lo còr dau mond musulman. Plaçat d'una armada de plusors desenaus de milièrs d'òmes, ocupèt aisament lo país dei Lors, un pòble dau sud d'Iran e negocièt la rediccion sensa combat d'Alamut, fortalesa principala de la sècta deis Assassins (1256). Puei, en 1258, ataquèt lo Califat Abbassida e destruguèt sa capitala a l'eissida dau sètge de Bagdad que sa populacion foguèt executada. L'annada seguenta, ataquèt Siria e acomencèt de preparar l'invasion d'Egipte.
Pasmens, la mòrt de Mongke entraïnèt l'aplant d'aqueu projècte car sei tropas deguèron rintrar en Mongolia per participar a l'eleccion dau novèu Grand Khan. Malaisada, aquela succession entraïnèt una guèrra civila entre lei pretendents principaus. Hulegu jonhèt lo camp de Berke e de Kubilai. Luchèt en Asia Centrala còntra lo Khanat de Chagatai e l'l'Òrda d'Aur que sostenián lei drechs d'Ariq Boka. En 1263, l'Ilkhanat i subiguèt una desfacha importanta en Caucàs mai Ariq Boka foguèt pasmens vencut per Kubilai. Moriguèt dos ans pus tard.

## Liames intèrnes

* Ilkhanat.
# Talmud de Babilònia

Lo Talmud de Babilònia es un dels dos talmuds existents, amb lo Talmud de Jerusalèm. Foguèt compilat a l'entorn del sègle VI per la diaspòra jusieva de Babilònia.

## Ligams intèrnes

* Judaïsme.
# RAH Band

Richard Anthony Hewson, nascut lo 17 de novembre de 1943 a Stockton-on-Tees (Anglatèrra), es un musician britanic.
Richard Hewson comencèt sa carrièra a la fin de las annadas 1960 coma adobaire e productor de musica. Trabalhèt pre exemple ambe Los Beatles (I Me Mine e The Long and Winding Road), Los Bee Gees (Melody), James Taylor (Carolina in My Mind), Herbie Hancock, Supertramp, Diana Ross, Chris de Burgh, Fleetwood Mac e Chris Rea. Adobèt tanben la partida orquestrala sus mantuns albums de Cliff Richard : I'm Nearly Famous (1976), Every Face Tells a Story (1977) e Green Light (1978). Richard Hewson trabalhèt tanben pel grop anglés Jigsaw, inclusent los adobaments de lor succès Sky High.
En 1977, comencèt de publicar jol nom de RAH Band, es a díser « lo grop de Richard Anthony Hewson », quitament se, en realitat, èra un projècte en sòlo. Lo dich RAH Band aguèt un succès internacional en 1985 ambe lo títol synthpop Clouds Across the Moon. Al cant sus aqueste tròç : Liz Hewson, sa pròpia femna.
Al Reialme Unit, RAH Band es tanben conegut pel tèma The Crunch, publicat de caps 1977.
# Kraftwerk

Fondat en 1970, Kraftwerk (usina electrica, prononciat [ˈkʁaftvɛɐ̯k]) es un grop de musica electronica alemand originari de Düsseldorf (Alemanha). Kraftwerk es un grop precursor en matèria de musica electronica, demest los primièrs a popularizar lo genre (ambe lo Francés Jean-Michel Jarre).
Kraftwerk serà sustot un dels grops qu'aurà lo mai marcat la musica pop de la fin del sègle 20en, en particular lo disco (Giorgio Moroder), l'italo-disco (Topo & Roby) e la new wave (The B-52's, Bronski Beat e The Communards, Duran Duran, Talk Talk, A-ha, Pet Shop Boys, Marquis de Sade, Indochine), mai especificament la synthpop, genre eissit dirèctament de l'estili Kraftwerk : aital, l'influéncia de Kraktwerk s'ausís clarament dins la musica de grops coma Depeche Mode, Yazoo, Eurythmics, Tears for Fears, Orchestral Manoeuvres in the Dark, Visage, Propaganda, Frankie Goes to Hollywood, Secret Service, Alphaville, Camouflage, Trans-X, etc.
Kraftwerk a tanben influenciat lo hip-hop e la house al nivèl de l'escapolonatge, e plan evidentament fins a uèi la tècno e d'un biais general tota la musica electronica de las annadas 90 (U96, Front 242, Scooter, The Prodigy, Daft Punk, Air, Benny Benassi...) vist que la tècno e l'electrò au sens larg es de facto eretièra dels estilis precitats (disco, synthpop, house e hip-hop).
La sonoritat del grop se caracteriza per la combinason d'una linha de bassa e d'una ritmica electronica ambe una estructura armonica e de melodias repetitivas fachas a partir de sintetizors, ambe de paraulas minimalistas cantadas o roboticas dins mantunas lengas, mai que mai en anglés (The model, The Robots) e en alemand (Das model, Die Roboter), qualques còps en francés, mai rarament en espanhòl, en rus, japonés, italian o en polonés.
Lo nuclèu original de Kraftwerk es lo duò Florian Schneider-Esleben e Ralf Hütter, ambe a l'entorn d'eles mantuns autres musicians coma lo guitarrista Michael Rother, lo bataire Klaus Dinger o encara l'engenhaire del son Konrad « Conny » Plank. A partir de 1975, Kraftwerk es un qüatuor electronic compausat del duò fondator Ralf Hütter e Florian Schneider-Esleben, ambe los percussionistas Wolfgang Flür e Karl Bartos.
Demest los títols emblematics de Kraftwerk, se pòt citar Radioactivity, Trans-Europe Express, The Robots o encara Das Model.
Lo paure Florian Schneider-Esleben defuntèt en 2020.

## Discografia

* 1970 : Kraftwerk
* 1972 : Kraftwerk 2
* 1973 : Ralf und Florian
* 1974 : Autobahn
* 1975 : Radio-Activity
* 1977 : Trans-Europe Express
* 1978 : The Man-Machine
* 1981 : Computer World
* 1986 : Electric Café
* 1991 : The Mix
* 2003 : Tour de France Soundtracks

## Cançons mai conegudas

* Autobahn (1975)
* Radioactivity (1976)
* Trans-Europe Express (1977)
* Les mannequins (1978)
* The Robots (1978)
* The model / Das model (1978)
* Mini calculateur (1981)
* Musique non stop (1986)
* The telephone call (1987)

## Referéncias

* ↑ https://www.konbini.com/archive/comment-kraftwerk-influence-tous-genres-musique-actuelle/
# Jaufré de Caumont

Jaufré de Caumont (vèrs 1525 - mòrt empoisonat en abriu 1574), baron de Caumont, foguèt l'una dels pus gròssas fortunas de França a la debuta de las guèrras de Religion.
Fraire ainat de Francés de Caumont, abat d'Usèrcha (assassinat a París en 1572, paire del manescal Jacme Nompar), eretèt de bens de sa familha en 1562 e esposèt la marquesa Margarida de Lustrac, "l'una de las mai ricas eretièras de França". Aguèron una filha unica postuma, Anna de Caumont (1574-1642), marquesa de Fronçac, maridada per fòrça per son tutor, Joan d'Escars (des Cars) de Peirussa, successivament a dos de sos filhs, los princes de Carency Claudi e Enric d'Escars (des Cars); puèi maridada a Francés d'Orleans-Longavila, comte de Sant Pòl (1570-1631), d'ont Leonòr, duc de Fronsac (1605-1622).

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

* ↑ fr Léonor, mas al masculin. Nom de verificar.

### Referéncias

* ↑ «Un grand procès périgourdin au sègle XVI» (en francés), p. 145-151. [Consulta: 23 novembre 2014].
* ↑ Recueil des lettres missives de Henri IV (en francés). 1. Imprimerie Royale, pour l'Académie des inscriptions et belles-lettres. .
* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Geoffroy de Caumont ».
* Wikidata: Q18610917
# Olivièr de Tèrme

Olivièr de Tèrme, nascut vèrs 1200 a Tèrme, Lengadòc e mòrt lo 12 d'agost de 1274 a Sant Joan d'Acre, Reialme de Jerusalèm (actuala Israèl), foguèt un dels pus famoses cavalièrs occitans del sègle XIII, entre los pus actius dels opausants a la crosada dels Albigeses e un aparaire dels catars. Venguèt puèi un fidèl del rei de França Loís IX e de la Glèisa Catolica en Lengadòc e en Tèrra Santa ont moriguèt a la tèsta de las armadas crosadas.
Olivièr aquistèt una larga fama alprèp dels sieus contemporanèus e venguèt un familiar de mantun reis e papas mercé a son energia, sa valentiá e sa mestresa de l'art dels sètges e de la guerilla que ne'n faguèt la pròva dins son mestièr de cavalièr fins a sa mòrt.
# Gaston IV de Fois-Bearn

Gaston IV de Fois-Bearn o Gaston de Gralhí (1423 o 26 de heurèr de 1425-1472) qu'ei comte de Fois, de Bigòrra, coprince d'Andòrra, vescomte de Bearn, de Marsan, de Castelbon, de Nebosan, de Vilameur e de Lautrèc de 1436 a 1472 e vescomte de Narbona de 1447 a 1472. Qu'ei hilh de Joan I$^r$ de Fois (comte de Fois e Bigòrra, vescomte de Bearn e Vilameur) e de Joana I$^{èra}$ de Labrit (1403–1435).
| Precedit per | Gaston IV de Fois-Bearn | Seguit per |
| Joan I$^r$ | comte de Fois e de Bigòrra comte de Bearn e de Marsan Coprince d'Andòrra 1436-1472 | Francés Febus |
| Guilhèm III de Tinièras | vescomte de Narbona 1442-1468 | Joan |
# Ana de Fois-Candale

Ana de Fois-Candale (1484– Buda, 26 de julhet 1506) qu'ei reina de Ongria e Boèmia.

## Vida

Ana èra filha de Gaston II de Fois-Candale, comte de Candale, e de Catarina de Fois qu'ei filha de Gaston IV de Fois-Bearn e d'Alienòr Ièra, reina de Navarra. Ana èra cosina de Catarina Ièra, reina de Navarra.
Esposèt Ladislàs II Jagellon, rei d'Ongria lo 29 de setembre de 1502 e foguèt coronada lo meteis jorn a Székesfehérvár, capitala vièlha del Reiaume d'Ongria. Ana moriguèt en 1506 a Buda e es enterrada dins la catedrala de Székesfehérvár amb son marit en 1516.

## Maridatge e descendéncia

* Esposèt Ladislàs II Jagellon en 29 de setembre de 1502.
D'aquela union nasquèron:
* Ana Jagellon, princessa d'Ongria, en 23 de julhet de 1503 a Buda (Ongria), esposa de Ferrand Ièr, rei d'Ongria e Boèmia.
* Loís II Jagellon en 1 de julhet de 1506 a Buda (Ongria), rei d'Ongria e Boèmia.

## Nòtas

* ↑ Tenètz Anthony (1931).

## Bibliografia

* Anthony, Raoul (1931) Identification et Etude des Ossements des Rois de Navarre inhumés dans la Cathédrale de Lescar, Paris, Masson.

## Ligams extèrnes

* (en) Foundation for Medieval Genealogy/Navarre Kings Genealogy
* (fr) Les Foix-Candale
* (fr) Seigneurs de Grailly Généalogie
* (fr) Foix-Grailly Généalogie
* (en) Foundation for Medieval Genealogy/Foix Genealogy
* (en) Euweb/Albret Genealogy
* (en) Euweb/Foix-Grailly Genealogy
| Precedit per | Ana de Fois-Candale | Seguit per |
| Barbara de Brandeborg 1476-1500 Beatritz d'Aragon 1476-1500 | Reina d'Ongria (1502-1506) | Maria d'Habsborg 1521-1526 |
# Francés Febus Ièr de Navarra

Francés Febus I$^r$ de Navarra (1467 - 1483) que vadó comte de Fois e vescomte de Bearn abans d'eretar (aus 12 ans) lo tròne de Navarra de la soa ajòla Alienòr I$^{èra}$ de Navarra.
Qu'èra lo hilh de Gaston IV de Fois e de Magdalena de França, la sòr deu rei Loís XI de França.
A la soa mort, la soa sòr Caterina qu'eretè los sons títols.
Que's morí joen, emposoat e qu'estó sepelit hens la catedrau de Lescar.
| Precedit per | Francés Febus Ièr de Navarra | Seguit per |
| Alienòr I$^{èra}$ | Rei de Navarra (1479-1483) | Catarina I$^{èra}$ |
| Gaston IV | Coprinci d'Andòrra, comte de Fois, vescomte de Bearn (1479-1483) | Catarina I$^{èra}$ |
# Catarina Ièra de Navarra

Catarina de Navarra, nascuda en 1468, mòrta en 1517 al Mont, foguèt reina de Navarra (1483-1517), comtessa de Fois e vescomtessa de Bearn.

## Vida

Catarina èra filha de Gaston de Fois (v. 1443-1470), (apelat « Gaston V de Fois » per d'unes autors), vescomte de Castelbon, prince de Viana (1462-1470), luòctenent general de Navarra (1469), e de Magdalena de França (sòrre del rei de França Loís XI). Catarina Ièra èra cosina de reina d'Ongria Ana de Fois-Candale.
Eretèt del tròn a la mort de son fraire Francés Fèbus rei de Navarra (1479-1483). Sa maire assegurèt la regéncia de 1483 a 1494.
Esposèt Joan III de Labrit en genièr de 1484 e foguèt coronada lo meteis mes amb son marit a Pampalona, capitala de Navarra.
L'oncle de Catarina, Joan de Fois, vescomte de Narbona, contestèt l'ereitatge de sa neboda en invocant la lei salica, qui èra pas jamai estada aplicada en Navarra (e Navarra èra justament estada donada a Joana II de Navarra en 1328 quand foguèt privada de sons dreches sobre França, oficialament pr'amor la lei salica s'apliva e França e pas en Navarra). Reclamèt lo tròn e foguèt a l'origina de trobles acabats amb la patz concluida a Tarba en 1497.
Joan de Fois renoncièt pas a sas ambicions : maridèt sa filha Germana de Fois amb lo rei Ferrand II d'Aragon en 1505. Aquel faguèt envadir pel duc d'Alba Pampalona en 1512 puèi Navarre tota al nòrd coma al sud : l'usurpacion foguèt sancionada per una bulla del papa Juli II. Catarina moriguèt en 1517 e es enterrada dins la catedrala de Lescar, necropòli dels reis de Navarra.
La Nauta Navarra foguèt perduda pels reis de Navarra tre 1512.

## Titulatura

* de l'ereitatge de son fraire,
** reina de Navarra (1483-1517)
** comtessa de Fois (1483-1517)
** vescomtessa de Bearn (1483-1517)

## Maridatge e descendéncia

* Esposèt Joan III de Labrit en genièr de 1484.
D'aquela union nasquèron :
* Enric II de Navarra en abril de 1503 a Sangòssa (Navarra).
* Isabèla de Labrit, infanta de Navarra, esposa de Renat Ièr de Rohan
| Precedit per | Catarina Ièra de Navarra | Seguit per |
| Francés Fèbus 1479-1483 | Reina de Navarra (1483-1517) | Enric II de Navarra 1517-1555 |
# Armoriau de Bearn
## Escut de Bearn

* Vescomtat de Bearn

## Sobeirans

* Ostau de Bearn
* Ostau de Fois-Bearn
* Ostau de Gralhí
* Ostau de Fois
* Ostau de Labrit
* Ostau de Borbon
* Ostau de Borbon, rei de França e de Navarra.

## Vilas de Bearn

* Arsac
* Abòs
* Aigas Bonas
* Arròs de Nai
* Artés
* Artés 2
* Arudi
* Auloron 1
* Auloron 2
* Auloron 3
* Bruges
* Castilhon
* Coarrasa
* Conchés 1
* Conchés 2
* Gan 1
* Gan 2
* Ger
* Lagòr
* Lenveja 1
* Lenveja 2
* Lescar
* Mirapeish
* Monenh ancian
* Monenh modèrne 1
* Monenh modèrne 2
* Morlans 1
* Morlans 2
* Montaner
* Nai
* Nai 2
* Navarrencs
* Ortès 1
* Ortès 2 (mei corrent)
* Pardias
* Pau
* Pontac
* Tèsa
* Salias
* Salias 2
* Salias 3
* Sauvatèrra
* Sauvatèrra

## Escuts de la region e deu departament francés administrant Bearn

* Region d'Aquitània
* Departament deus Pirenèus Atlantics (ancians Baish Pirenèus).

## Estats Istoricament ligats dab Bearn

* Principat d'Andòrra
* Reiaume d'Aragon
* Reiaume de Navarra
* Reiaume de França e de Navarra
* Reiaume de França
# Gaston Ièr de Fois-Bearn

En rason de limitacions tecnicas, la tipografia desirabla del títol, « Gaston I$^{èr}$ de Fois-Bearn », a pas pogut èsser restituida corrèctament çaisús.
Gaston Ièr de Fois (1287 † 13 de decembre de 1315), es comte de Fois, vescomte de Castèlbon, de Bearn (jol nom de Gaston VIII), coprince d'Andòrra de 1302 a 1315, vescomte de Marsan de 1310 a 1315. Es filh de Rogièr Bernat III, comte de Fois, prince d’Andòrra e vescomte de Castèlbon, e de Margarida de Moncada, vescomtessa de Bearn.

## Biografia

Succedís a son paire lo 3 de març de 1302, jos la tutèla de sa maire perque a pas que tretze ans. Rejonh l’òst reial amb 100 cavalièrs e un milierats de sergents d’armas e, benlèu, a participat a la batalha de Courtrai, l'11 de julhet de 1302. Tornat dins sos estats, lucha contra son cosin german Bernat VI, comte d’Armanhac que li contesta Bearn., mas lo rei Felip lo Bèl los obliga a conclure la patz lo 25 de decembre de 1303.
Tòrna combatre pel rei en Flandra e participa a la batalha de Mons-en-Pélève lo 18 d'agost de 1304. Sas vilas foissencas se revòltan contra los agents reials que vòlon levar una ajuda per finançar la perseguida de las guèrras flamencas. Gaston sosten sos administrats e refusa de liurar los menaires. Aprèp una sasida parciala del comtat de Fois pel senescal de Carcassona, Gaston dintra en gràcia.
En 1308, es tornarmai en guèrra contra Armanhac, malgrat los òrdres contraris del rei. Gaston es convocat per aqueste darrièr e emprisonat al Châtelet. Lo rei li interditz tota guèrra privada e lo libèra contra una esmenda de 36 000 liuras.
Eirita del vescomtat de Marsan en 1310, a la mòrt de sa tanta Constança de Moncada. Participa apuèi a una guèrra novèla contra Flandra, mas tomba malaut e morís a Maubuisson lo 15 de decembre de 1315.

## Maridatges e enfants

Esposa a Senlis en octobre de 1301 Joana d’Artés (1289 † 1350), filha de Felip d’Artés, senhor de Conchas, e de Blanca de Bretanha. D'aquel maridatge son nascuts :
* Gaston II (1308 † 1343), comte de Fois e de Bigòrra e vescomte de Bearn
* Rogièr Bernat III (1310 † 1350), vescomte de Castèlbon
* Robèrt, evesque de Lavaur
* Margarida
* Blanca, maridada en 1328 a Joan II de Gralhí, captal de Buch
* Joana, maridada en 1331 a Pèire d'Aragon, comte de Ribagòrça e d'Ampúrias.
| Precedit per | Gaston Ièr de Fois-Bearn | Seguit per |
| Rogièr Bernat III | comte de Fois vescomte de Castèlbon Coprince d'Andòrra 1302-1315 | Gaston II (Gaston IX en Bearn) |
| Rogièr Bernat III | vescomte de Bearn amb sa maire Margarida 1302-1315 | Gaston II (Gaston IX en Bearn) |
| Constança | vescomte de Marsan 1310-1315 | Gaston II (Gaston IX en Bearn) |

## Annèxes
### Bibliografia

* Foundation for Medieval Genealogy : Gaston Ièr, comte de Fois
* Aqueste article compren d'extraches traduches del Diccionari Bouillet. Es possible de suprimir aquesta indicacion, se lo tèxte reflècta lo saber actual sus aquel tèma, se las fonts son citadas, se satisfà a las exigéncias lingüisticas actualas e se conten pas de prepauses que van contra de règlas de neutralitat de Wikipèdia.

### Articles connèxes

* Lista dels comtes de Fois
* comtat de Fois
* Portau de Bearn
* Portal de Lengadòc
# Salabrunèu

Salabrunèu es una anciana comuna de Gironda restacada a Frontenac en 1965.
Son principau monument es la comanderia templèira dedicada a sent Jan. La comanderia estut fondada en 1214 a l'endret on n'existèva lavetz qu'una glèisa. En 1280, lo comandaire, Jan de Gralhí, senhor de Benauja e de Castilhon, s'engatgèt a hèser don, a sa mòrt, de la comanderia aus Espitalèirs de Sent-Jan de Jerusalem. Egau, la donacion se hit en 1297, avant la mòrt deu senhor. En 1477, la circonscripcion de Salabrunèu estut restacada a d'aquera de Bordèu per empachar las tentativas de recuperacion preus senhors de Rausan, ostiles aus Espitalèirs. Lo castèth estut roinat pendent las guèrras de religion.
Un casau d'èrbas medicinalas costeja la comanderia. Estut recreat per l'associacion que s'aucupa deu monument. I tròban angelica, barbòt, èrba daus gats, civa, melissa, escarlatina, menta, hoblon, romarin, sauja, erbòta...
# Nucleotid

Un nucleotid qu'ei ua molecula compausada d'un sucre pentòsa, d'un grop fosfat e d'ua basa azotada, sia ua purina, sia ua pirimidina. Las divèrsas menas de nucleotids qu'entran dens la composicion de macromoleculas com l'ADN e los ARN, mes tanben dens la composicion de moleculas mei petitas com l'adenosina trifosfat (abreujada ATP) o lo coenzim A (CoA), d'ua importància màger dens lo metabolisme deus èstes vius.

## Composicion

Los nucleotids que son diferents segond que pertanhin a ua molecula d'ADN (que son alavetz aperats desoxiribonucleotids) o d'ARN (dens aqueth cas que's tracta de ribonucleotids).
* En ambs cas, qu'ostendan un acid fosforic de medisha composicion H$_3$PO$_4$
* Lo lor sucre pentòsa qu'ei, respectivament, la ribòsa peus ribonucleotids e la desoxiribòsa peus desoxiribonucleotids.

## Estructuras quimicas
### Ribonucleotids

| Adenosina monofosfat AMP | Adenosina difosfat ADP | Adenosina trifosfat ATP |
| Guanosina monofosfat GMP | Guanosina difosfat GDP | Guanosina trifosfat GTP |
| Timidina monofosfat TMP | Timidina difosfat TDP | Timidina trifosfat TTP |
| Uridina monofosfat UMP | Uridina difosfat UDP | Uridina trifosfat UTP |
| Citidina monofosfat CMP | Citidina difosfat CDP | Citidina trifosfat CTP |

### Desoxiribonucleotids

| Desoxiadenosina monofosfat dAMP | Desoxiadenosina difosfat dADP | Desoxiadenosina trifosfat dATP |
| Desoxiguanosina monofosfat dGMP | Desoxiguanosina difosfat dGDP | Desoxiguanosina trifosfat dGTP |
| Desoxitimidina monofosfat dTMP | Desoxitimidina difosfat dTDP | Desoxitimidina trifosfat dTTP |
| Desoxiuridina monofosfat dUMP | Desoxiuridina difosfat dUDP | Desoxiuridina trifosfat dUTP |
| Desoxicitidina monofosfat dCMP | Desoxicitidina difosfat dCDP | Desoxicitidina trifosfat dCTP |
* Portau de la bioquimia
# Ribonucleotid

Lei ribonucleotids son dei nucleotids. Leis unitats de basa de l'ARN son dei ribonucleotids.
| Adenosina monofosfat AMP | Adenosina difosfat ADP | Adenosina trifosfat ATP |
| Guanosina monofosfat GMP | Guanosina difosfat GDP | Guanosina trifosfat GTP |
| Timidina monofosfat TMP | Timidina difosfat TDP | Timidina trifosfat TTP |
| Uridina monofosfat UMP | Uridina difosfat UDP | Uridina trifosfat UTP |
| Citidina monofosfat CMP | Citidina difosfat CDP | Citidina trifosfat CTP |