OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Istòria d'Adrian

Istòria d'Adrian es un film francés realizat per Joan Peire Denis, projectat al Festenal de Canas en 1980.
Lo film se ganhèt la Camèra d'Aur del Festenal de Canas 1980.

## Sinòpsi

En Perigòrd, al començament del sègle XX, Adrian (Adrien en francès), dròlle illegitim, es reculhit per la mameta e fa l'aprendissatge de la vida dins lo mond dur dels païses occitans. Quand la Primièra Guèrra Mondiala pren fin, ven caminòt e pren part a las caumas de 1920.

## Ficha tecnica

* Títol : Istòria d'Adrian
* Realizacion : Joan Peire Denis
* Scenari : Joan Peire Denis e Françoise Dudognon
* Produccion : Joan Peire Denis
* Musica : Joan Pau Verdier
* Fotografia : Denis Gheerbrant
* Montatge : Catherine Mabilat
* Societat de produccion : Centre Mediterranèu de Creacion Cinematografica
* País d'origina : França
* Lenga originala : occitan
* Format : Colors - Mono - 16 mm
* Durada : 95 minutes
* Datas de sortida :
** França : 12 de mai de 1980 (Festenal de Canas), 14 de genièr de 1981 (sortida nacionala)
** Païses Basses : 16 de setembre de 1982

## Distribucion

* Serge Dominique : Adrian adult
* Marcelle Dessalles : La maire
* Pierre Dieuaide : Lo paire
* Bertrand Sautereau : Adrian dròlle
* Jean-Paul Geneste : Rogèr
* Marie-Claude Kergoat : La pastora
* Christian Murat : Lo fraire
* Odette Peytoureau : La mameta
* Nadine Reynaud : Margarida

## Recompensas

Camerà d'Aur al Festenal de Canas en 1980.

## Vejatz tanben

* (en) Histoire d'Adrien sus l’Internet Movie Database
# Slipknot

Slipknot es un grop de metau e de metau altenatiu. Ven deis Estat Units. Sei membres son : Sid Wilson, Joey Jordison, Chris Fehn, James Root, Craig Jones, Shawn Crahan Mick Thomson, Corey Taylor, Donnie Steele
Slipknot es un grop dempiue 1995.
# London Grammar

London Grammar es un grop musical anglés d'estil eclectic que barreja electronica, trip hop e pop. Lo trio, que se formèt en 2009 a l'Universitat de Nottingham, es format per Hannah Reid, Dominic 'Dot' Major e Dan Rothman. Comencèron de conéisser una capitada internacionala en 2013, que culminèt amb l'espelida de son album If You Wait, que conten lo tube Wasting My Young Years, e una represa de Nightcall de Kavinsky. L'1 d'abril de 2014, lo disc se situava dins las cinc melhoras vendas mondialas.

## Discografia

* If You Wait (2013)
* Truth Is a Beautiful Thing (2017)
* Californian Soil (2021)
* The Greatest Love (2024)

## Cançons mai conegudas en Occitània

* Wasting My Young Years (2013)
* Nightcall (2013, represa de Kavinsky)
* Strong (2014)
* Baby It’s You (2020)
* How Does It Feel (2021)

## Ligams extèrns

* Sit oficial de London Grammar
# Las Salas de Castilhon

Las Salas de Castilhon (Les Salles-de-Castillon en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Lei Salas de Castilhon :
| Sent Cibard | Francs | Minzac (Dordonha) |
| Sent Felip d'Agulha | | Montpeirós (Dordonha) |
| | Gardegan e Tortirac | Sent Miquèu de Montanha (Dordonha) |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son Sanctus Petrus de Salis en 1341 e 1398, Salas en 1361.
Lo mot sala ven probablament, segon Dauzat e Charles Rostaing, del germanic seli, o de l'alemand Saal, cramba, castèth; per Negre, benlèu de l'occitan sala, residéncia senhorala.
Bénédicte Boyrie-Fénié va tanben dens aqueth sens : un mot d'origina germanica que senhala un castèth, una maison fòrta.

## Istòria

Entre avant 1806 e 1830, la comuna fut incorporada a Sent Felip d'Agulha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta |
| març 2001 | (2026) | Marie-Claude Lavignac | shens |
| junh 1995 | 2001 | Henri Frontier | shens |
| març 1989 | 1995 | Évelyne Lovato | shens |
| 1947 | 1989 | Pierre Boutin | shens |
| 1945 | 1947 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 389, totala: 373 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 477 | 450 | | | 440 | 440 | 416 | 392 | 396 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 392 | 431 | 486 | 424 | 437 | 433 | 371 | 409 | 443 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 481 | 468 | 455 | 411 | 458 | 421 | 383 | 401 | 394 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 333 | 334 | 270 | 283 | 324 | 369 | 342 | 357 | 371 374 |
| 2009 | 2010 |
| 386 389 | 390 393 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2019 la populacion èra de 333 abitants e la densitat èra de 30,8 ab/km².

## Veire tanben

* Comunas de Gironda

## Nòtas

* ↑ Toponimia Occitana (Institut d'Estudis Occitans) : IEO_BdTopoc : http://bdtopoc.org
* ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f89.item.zoom
* 1 2 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 342
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 580
* Portau de Guiana
# Solarpunk

Lo solarpunk (associacion dels mots solar e punk) es un movement literari, artistic e politic, pròche del movement hopepunk, qu'envisatja e trabalha cap a la realizacion d'un futur sostenible interconnectat amb la natura e la comunautat. Lo "solar" representa l'energia solara coma una font d'energia renovelabla e una vision optimista de l'avenir que refusa lo doomerisme climatic, del temps que lo "punk" fa referéncia a o far tu meteis e als aspèctes contraculturals, pòst-capitalistas, e de còps decolonials de crear un tal futur.

### Referéncias

* ↑ Reina-Rozo, Juan David (2021). Art, Energy and Technology: the Solarpunk Movement 8 (en en), 47–60. DOI:10.24908/ijesjp.v8i1.14292. “Solarpunk is a movement in speculative fiction, art, fashion, and activism that seeks to answer and embody the question 'what does a sustainable civilization look like, and how can we get there?'”
* ↑ (2020) The Radical Potential of the Imaginary 41, 105–107. DOI:10.1080/0145935X.2020.1789297. “Solarpunk might be easiest understood as a response to environmental degradation and social conflict that centers hope and possibility rather than futility and despair. It is a relatively new expression and has popped up across genres: in art, literature, and activism.”
* ↑ (2023) A Solarpunk Manifesto: Turning Imaginary into Reality 8, 73. DOI:10.3390/philosophies8040073.
* ↑ Johnson, Isaijah (May 2020). "Solarpunk" & the Pedagogical Value of Utopia 23. ““Solar” is itself a reference to solar energy, from photovoltaic cells to passive heating—clean, sustainable, renewable energies with minimal carbon footprint. In the darkness of climate anxiety, solarpunk is a beam of hope showing the way toward a livable future.”
* ↑ Reina-Rozo, Juan David (2021-03-05). Art, Energy and Technology: the Solarpunk Movement 8 (en en), 47–60. DOI:10.24908/ijesjp.v8i1.14292. “The 'punk' in Solarpunk is about rebellion, counterculture, post-capitalism, decolonialism and enthusiasm. It is about going in a different direction than the mainstream, which is increasingly going in a scary direction.”
* (en) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en anglés intitolat « Solarpunk ».
* (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Solarpunk ».
* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Solarpunk ».
* Wikidata: Q72206346
* Multimedia: Solarpunk
# Astre

Un astre es còrs celèste visible dins lo cèl nocturne o diurne que pòt individualizar-se dels autres còrses del Univèrs.
Principals tipes d'astres:
* Satellit natural
* Planeta
* asteroïde
* estela
* estela de neutrons
* trauc negre
# Armoriau de Gasconha
## Gasconha

* Gasconha

## Parçans de Gasconha

* Labrit ancian
* Labrit juntat a França
* Armanhac ancian
* Armanhac après 1304 (Armanhac-Rodés)
* Astarac
* Bigòrra
* Comenge
* Coserans
* Labord (ua petita franja de Labord que cobreish lo Baish Ador, zona de lenga occitana que's restaca culturalament dab Gasconha)
* Vath d'Aran (localament Val d'Aran)
* Val d'Aran (abans 1991)

## Vilas de Gasconha

* Aire
* Anglet
* Aush
* Baiona
* Banhèras de Luishon
* Biàrritz
* Biscarròssa
* Bordèu
* Cap Berton
* Cunhaus
* Dacs
* Lo Mont
* Montrejau
* Lorda
* Nerac
* Sent Bertran de Comenge
* Sant Guironç
* Talença
* Tarba

## Regions e departament francés administrant Gasconha
### Region d'Aquitània

* Gironda
* Lanas
* Òlt e Garona
* Pirenèus Atlantics

### Region de Miègjorn-Pirenèus

* Gers
* Hauta Garona
* Hauts Pirenèus

## Autonomia e províncias espanhòus administrant Gasconha

* Comunautat Autonòma de Catalonha
* Província de Lhèida

## Estats istoricament ligats dab Gasconha

* Reiaume de Navarra
* Reiaume d'Anglatèrra
* Reiaume d'Anglatèrra 2
* Reiaume d'Aragon
* Reiaume d'Espanha (Reis catolics)
* Reiaume d'Espanha (Habsborgs)
* Reiaume d'Espanha (Borbons)
* Reiaume d'Espanha, uei
* Reiaume de França (ancian)
* Reiaume de França

## Grans escuts personaus de Gasconha

* Capdau de Bug
* Estève de Vinhòlas
# Sètge de Marmanda (1219)

Lo sètge de Marmanda se debanèt en 1219 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt lei fòrças crosadas d'Amalric de Montfòrt, renfòrçadas durant la batalha per l'armada reiala francesa dau prince Loís de França, a la garnison tolosenca de Marmanda comandada per Centolh d'Astarac. S'acabèt per una victòria francesa. La garnison capitèt de negociar sa captura mai la populacion foguèt massacrada per lei venceires e la vila pilhada.
Aquela victòria foguèt lo darrier succès important dei Montfòrt. Pasmens, lo chaple deis abitants renforcèt l'ostilitat dei populations occitanas còntra lei Crosats e leis autrei vilas de la region resistiguèron mai a l'avançada francesa. Ansin, lo sètge de Tolosa per lei fòrças de Loís de França s'acabèt per una desfacha. Ansin, a la fin de l'annada, la partença dei Francés laissèt Amalric amb una armada pichona per faciar un enemic determinat e nombrós.
# Senta Coloma (Gironda)

Senta Colomba (Sainte-Colombe en francés) es una comuna occitana de Bordalés, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

Lo borg actuau (escòla, ostau comunau) es pas a costat de la glèisa e deu cementèri, mes a l'èst-nòrd-èst.

### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Senta Colomba :
| | Sent Genèis de Castilhon qüadripunt | Gardegan e Tortirac |
| Sent Estèfe de Liça | | Beuver |
| | Sent Manhe de Castilhon | |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son parrochiam Sancte Columbe en 1273, Sancte Colombe en 1273 e 1274, etc.
Senta Colomba representa lo latin Columba, nom d'una senta martirizada a Sens en 273. Astor ajusta una monja que los Maures escapitèren a Cordoa en 583. Una rica villa es a l'origina deu lòc, mes lo nom primitiu fut remplaçat per l'agionime.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| març 1983 | (2026) | Daniel Thibeau | shens | retirat de viticultor, conselhèir generau (1990-1994) |
| | 1983 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 460, totala: 428 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 323 | 304 | 297 | 309 | 312 | 306 | 309 | 313 | 292 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 312 | 293 | 297 | 321 | 280 | 222 | 235 | 251 | 272 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 251 | 270 | 255 | 245 | 265 | 263 | 281 | 246 | 270 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 268 | 278 | 256 | 271 | 361 | 349 | 377 | 392 | 417 420 |
| 2009 | 2010 |
| 442 445 | 467 470 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2019 la populacion èra de 422 abitants e la densitat èra de 103,94 ab/km².

## Veire tanben

* Comunas de Gironda

## Nòtas

* ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f89.item.zoom
* 1 2 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 281
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 633
* Portau de Guiana
# Idrazina

L’idrazina es un compausat quimic, de formula bruta N$_2$H$_4$, que sa temperatura de fusion es de 2°C e sa temperatura d'ebullicion es de 114°C. A 25°C, dins lei condicions de pression normalas, es un liquid incolòr de densitat 1,01 amb una odor similara a aquela de l'amoniac. Es miscible a l'aiga e ai solvents polars.
Lo nom « idrazina » foguèt inventat en 1875 per lo quimista alemand Emil Fischer (1852-1919). La premiera sintèsi foguèt prepausada en 1887 per un autre Alemand, Theodor Curtius (1857-1929). Pasmens, lo produch obtengut èra impur e foguèt necessari d'esperar fins a 1895 per trobar, gràcias au Neerlandés Lobry de Bruyn (1857-1904), un biais de sintetizar de l'idrazina pura.
Après aquelei descubèrtas, Friedrich Raschig (1863-1928) prepausèt lo premier procès industriau de produccion en 1906-1907. Dich procès Olin Raschig, es basat sus una reaccion entre de cloraminas e d'amoniac. Divèrsei melhoraments permetèron d'aumentar la produccion ò d'utilizar de matèrias pus simplas. Per exemple, lo procès Atofina-PCUK utiliza d'acetona e de peroxid d'idrogèn per produrre d'iminas que reagisson amb un excès d'acetona per obtenir d'acetona azina e, finalament, d'idrazina après idrolisi. Au començament dau sègle XXI, la produccion mondiala d'idrazina èra estimada a 260 000 tonas.
La màger part de la produccion es utilizada per la fabricacion de polimèrs espandits. Lo rèsta es orientat vèrs divèrsei sectors de la quimia organica (sintèsi de medicaments) e la quimia inorganica (produccion d'explosius ò de carburants de fusada).
L'idrazina es una substància fòrça toxica tant per la santat umana que per l'environament. D'efiech, pòu atacar lo fetge, lei rens e lo sistèma nerviós centrau. Pòu entraïnar de problemas cronicas e una exposicion favoriza lo desvolopament de cancèrs dei paumons, dau fètge, de la mèussa e de la tiroïda.
# Francés Xavièr

Sant Francés Xavièr (en aragonés: Francisco Chabier; en basc: Frantzisko Xabierkoa), batejat Francisco de Jasso y Azpilicueta, nascut a Xavier (Reialme de Navarra) lo 7 d'abril de 1506 e mòrt sus l'illa de Shangchuan en China lo 3 de decembre de 1552, foguèt un sant de la Glèisa Catolica, missionari de la Companhiá de Jèsus en Asia (China, Japon), pròche collaborador de Sant Ignaci de Loiòla, foguèt un dels cofondators de de la Companhiá de Jèsus.

## Nòtas e referéncias

* ↑ sant Francés Savié en grafia mistralenca segon lo Tresaur dau Felibritge (cercatz "Francés").
* ↑ Francisco Chabier en grafia AA; Francisco Javier en grafia SLA
* ↑ o Haso, Hasso, Jaso, etc.
# Sent Manhe de Castilhon

Sent Manhe de Castilhon (Saint-Magne-de-Castillon en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

Sent Manhe es vengut la pus importanta banlèga de Castilhon, puèi que la vila a un territòri petit.

### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Sent Manhe :
| Sent Estèfe de Liça | Senta Colomba | Beuver |
| Sent Pèir d'Armens | | Castilhon e Capitorlan |
| Senta Tèrra | Siurac de Dordonha Sent Pèir de Castèths | Moliets e Vilamartin |

## Toponimia

La sola fòrma anciana es Sanctus Magnus en 1361.
Sent Manhe representa lo latin Magnus « grand », nom d'un sent locau, qu'es pas clarament coneishut. Astor ajusta un avesque de Cimiez, a Niça, au sègle V o un avesque de d'Avinhon au sègle VII. L'ocupacion deu lòc es anteriora a l'agionime (mosaïca galloromana trobada près de la glèisa), mes saben pas lo nom primitiu.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| feurèir 1992 | (2026) | Jean-Claude Delongeas | CNI puèi divèrs dreta | retirat |
| març 1989 | feurèir 1992 (demission) | Daniel Guérin | | orticultor |
| octobre 1947 | 1989 | Jean-Abel Faure (1915-2002) | | viticultor |
| març de 2001 | 1947 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 1958, totala: 2010 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 264 | 1 261 | 1 147 | 1 200 | 1 247 | 1 167 | 1 192 | 1 172 | 1 186 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 193 | 1 249 | 1 226 | 1 200 | 1 168 | 1 146 | 1 135 | 1 138 | 1 104 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 087 | 1 130 | 1 061 | 1 016 | 1 052 | 1 087 | 1 135 | 1 111 | 1 143 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 194 | 1 275 | 1 455 | 1 531 | 1 640 | 1 757 | 1 778 | 1 787 | 1 799 1 822 |
| 2009 | 2010 |
| 1 826 1 858 | 1 864 1 895 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2019 la populacion èra de 2029 abitants e la densitat èra de 146,29 ab/km².

## Veire tanben

* Comunas de Gironda

## Nòtas

* ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f89.item.zoom
* 1 2 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 308-309
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 612
* Portau de Guiana
# Acòrdis de Bretton Woods

Leis Acòrdis de Bretton Woods son un ensemble d'acòrdis internacionaus concluts per 44 país a l'eissida d'una conferéncia monetària organizada a Bretton Woods en julhet de 1944. Fan partida deis acòrdis de reglament de la Segonda Guèrra Mondiala e constituïguèron un element centrau de l'egemonia deis Estats Units durant leis ans 1940-1970. D'efiech, lo dolar estatsunidenc i foguèt reconegut coma l'unica moneda convertibla en aur e venguèt ansin la devisa centrala dau comèrci internacionau. Doas institucions financieras importantas, lo Fons Monetari Internacionau (FMI) e la Banca Internacionala de Reconstruccion e de Desvolopament (BIRD), foguèron egalament creadas per aqueleis acòrdis.
Leis acòrdis de Bretton Woods aguèron un ròtle important dins la restauracion e l'estabilizacion de l'economia de l'après-guèrra. Pasmens, resistiguèron mau a la crisi deis ans 1970 e foguèron remplaçats en genier de 1976 per leis acòrdis de Jamaïca.

## Liames intèrnes

* Acòrdis de Jamaïca.
* Aur.
* Dolar estatsunidenc.

## Bibliografia

* (en) Armand Von Dormael, Bretton Woods : Birth of a Monetary System, Holmes Meir, 1978.
* (en) Donald Markwell, John Maynard Keynes and International Relations: Economic Paths to War and Peace, Oxford University Press, 2006.
# Mercantilisme

Lo mercantilisme es un corrent de pensada economica contemporanèu de la colonizacion d'America e de l'apogèu dei monarquias absoludas europèas. Predominèt mai que mai entre lei sègles XVI e XVIII e aguèt una influéncia importanta sus la construccion de l'Estat modèrne. Leis idèas economicas de la Revolucion Industriala, en particular lo liberalisme d'Adam Smith, entraïnèron son abandon a la fin dau sègle XVIII.
Lo mercantilisme es pas un sistèma teoric omogenèu e lo tèrme foguèt imaginat e popularizat per sei destractaires de la Revolucion Industriala. Lo ponch comun de sei variantas èra l'idèa que l'acumulacion de metaus preciós per un Estat èra la basa de sa prosperitat e de sa poissança. En consequéncia, èra necessari de protegir leis activitats nacionalas per mantenir una balança comerciala excedentària e limitar lei sortidas de metaus preciós en defòra dau país. A partir d'aquelei dos principis, tres corrents mercantilistas principaus pòdon èsser destriats :
* lo « bullionisme » espanhòu que conselhava l'importacion de quantitats importantas d'aur e d'argent a partir dei colonias americanas e la mesa en plaça de mesuras per empachar lor sortida.
* lo « comercialisme » britanic e olandés que considerava lo comèrci internacionau coma la fònt vertadiera de la richessa gràcias a la venda de servicis (transpòrt maritima, escòrta militara, etc.) e a la mesa en plaça de barrieras doanieras. Dins aqueu sistèma, l'industria èra pas negligida, mai ocupava una posicion segonda de mejan au servici de l'activitat comerciala.
* « l'industrialisme » francés preconiza un renforçament dau contraròtle de l'Estat sus la produccion industriala per ne'n melhorar la qualitat e la quantitat en vista de desvolopar leis exportacions. L'idèa generala èra d'importar de matèrias premieras e d'exportar de produchs manufacturats. De limits estrictes regardant l'exportacion dei matèrias premieras completavan lo sistèma. Lo colbertisme, sovent citat coma l'exemple pus caracteristic dei teorias mercantilistas es una forma d'industrialisme.
Lo mercantilisme foguèt fòrça criticat per lei premiers pensaires liberaus. Aquò entraïnèt son declin rapid au Reiaume Unit qu'encoratjèt lo liure escambi durant lo sègle XIX. L'abandon foguèt pus progressiu en França mentre que la pensada mercantilista demorèt influenta en Alemanha fins a la fin dau sègle XIX. Disparegut durant la màger part dau sègle XX, lo mercantilisme foguèt en partida reabilitat a la fin dau sègle XX amb l'emergéncia de politicas economicas, qualificadas de « neomercantilistas », basadas sus d'exportacions agressivas e de proteccion doanieras importantas.

## Liames intèrnes

* Balança comerciala.
* Colbert (Jean-Baptiste).
* Colonialisme.
* Comèrci.
* Economia.
* Exportacion.
* Importacion.
* Metau preciós.
* Proteccionisme.

## Bibliografia

* (fr) François Crouzet, La Guerre économique franco-anglaise du XVIIIe siècle, París, Fayard, 2008.
* (en) Robert B. Ekelund e Robert F. Hébert, A History of Economic Theory and Method, New York McGraw-Hill, 1997.
* (en) Harry Landreth e David C. Colander, History of Economic Thought, Boston, Houghton Mifflin, 2002.
# Granit

Lo granit (de l'italian granito) o la barena es una ròca plutonica a textura granelosa, rica en qüars, que compòrta mai de feldspat alcalin que de plagioclasi. Es caracterizat per sa constitucion en minerals: qüars, feldspats potassics (ortòsas) e plagioclasis, micas (biotita o muscovita). Lo granit e sas ròcas associadas forman l'essencial de la'escòrça continentala de Tèrra. Es un material resistent plan utilizat en construccion, pasiment, decoracion, escultura, jos l'apellacion granit.
Es tanben una apelacion comerciala que designa una ròca dura e granuda que s'utiliza dins l'escultura, l'arquitectura o l'ornamentacion, qué que sieche sa natura geologica.

## Etimologia

Pòrta de nombroses noms en occitan, sustot grison, frejal (var. -au), area e miura.
Per barena, i a las variantas varen e varena.

## Exemples
### Granit polit

* Azul Noce (Espanha).
* Bianco Tarn (França).
* Meissen (Alemanha).
* Baltic brown (Finlàndia).

## Nòtas

* ↑ Dins Lo Tresaur dau Felibritge, F. Mistral cita una prononciacion granito (en nòrma mistralenca) al costat de granit, mas aquela prononciacion sembla estinta.

## Referéncias

* ↑ «Granit» (en francés). Multidiccionari Occitan Dicod'Òc. Congrès permanent de la lenga occitana.
* ↑ Toscano, Reinat. Diccionari de lenga d'òc d’après lo parlar niçard. Auba Novèla.
* ↑ Mistral, Frederic. Lou Tresor dóu Felibrige (TDF).
* ↑ Academia Occitana-Consistòri del Gai Saber. Diccionari General de la Lenga Occitana (DGLO), 2008-2024.
* 1 2

## Ligams extèrns

* Wikidata: Q41177
* Multimedia: Granite