OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# .sbs

.sbs (acorcha de Special Broadcasting Service, "Servici especial de diffusion") es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa de radio e television australiana SBS Corporation. Es en servici dempuèi lo 29 d’octobre de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .sbs sul site de l’IANA
# .sapo

.sapo ("sabaud" en portugués) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa portuguesa PT Comunicações. Es en servici dempuèi lo 29 d’octobre de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .sapo sul site de l’IANA
# .sas

.sas (acorcha de statistical analysis system "sistèma d'analisi estatistica", en anglés, nom d’entrepresa americana) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 18 de decembre de 2015.

## Tanben veire

* .jmp

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .sas sul site de l’IANA
# .sarl

.sarl (acorcha de Société anonyme à responsabilité limitée, "societat anonima de la responsabilitat limitada", en francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 8 d'agost de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .sarl sul site de l'IANA
# .sca

.sca (acorcha de Svenska Cellulosa Aktiebolaget) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa SCA. Es en servici dempuèi lo 14 d'agost de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .sca sul site de l'IANA
# .sc

.sc es lo nom de domeni d’Internet per las Seichèlas.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l’IANA.
# .sb

.sb es lo nom de domeni d’Internet per las Illas Salamon.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l’IANA.
# .sbi

.sbi (acorcha de State Bank of India, "banca de l’estat en Índia" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la banca indiana SBI. Es en servici dempuèi lo 16 d’abril de 2016.

## Tanben veire

* .statebank

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .sbi sul site de l’IANA
# Adelastes hylonomos

L'espècia Adelastes hylonomos es la sola del genre Adelastes. Se rencontra dins una zòna pichona d'Amazonia dins lo sud de Veneçuèla.
# Adele Goldstine

Adele Goldstine, nascuda Katz (Nòva York, 21 de decembre de 1920 - 24 de novembre de 1964) foguèt una matematiciana e programadora americana. Entrainèt en matematicas sièis de las programadoras que participavan al foncionament de l'ENIAC (Kay McNulty, Betty Jean Jennings, Betty Snyder, Marlyn Wescoff, Fran Bilas e Ruth Lichterman) e n'escriguèt puèi lo manual d'utilizacion. Se maridèt amb Herman Heine Goldstine en 1941. Moriguèt de cancèr en 1964.

## Biografia

Adele Katz nasquèt en 1920 a Nòva York dins una familha amonedada. Son paire, William Katz, èra un entrepreneire que coneguèt fòrça succès dins lo mond dels afars. Estudièt al Hunter College High School de Nòva York ont obtenguèt son B.A. abans de dintrar a l'Universitat de Michigan. Ailà se diplomèt en matematicas e coneguèt son futur marit, Herman Goldstine. Se maridèron lo 15 de setembre de 1941 a Nòva York. L'an seguent, en 1942, Adele Goldstine integrèt l'Escòla Moore. En 1953 aguèron lor primièr enfant, una dròlla Madlen e puèi en 1960 un dròlle, Jonathan.
# Adelastes

Lo genre Adelastes es constituit d'una sola espècia que se rencontra dins una zòna pichona d'Amazonia dins lo sud de Veneçuèla: Adelastes hylonomos
# Adele

Adele Laurie Blue Adkins, mai coneguda artisticament coma Adele (Tottenham, Anglatèrra, 5 de mai de 1988) es una cantaira e cantautora anglesa de soul, pop, blues e jazz. Comencèt a se far conéisser tre 2008 mas la notorietat internacionala venguèt subretot en 2011 gràcias a sa cançon "Someone Like You" de son segond album 21. Dempuèi la debuta de sa carrièra a ganhat nòu Prèmis Grammy, quatre Brit Awards, un Golden Globe e un Oscar, demest d'autres guerdons.

## Discografia

* 19 (2008)
* 21 (2011)
* Greatest Hits (2012)
* Skyfall (2013)
* 25 (2015)
* 30 (2021)
# Adele (lenga)

L'adele (o gidire) es una lenga kwa parlada en Tògo e en Ghana.

## Localisacion

L'adele es parlat dins la region dels Plateaux en Tògo e dins aquela de Vòlta en Ghana per los Bidire.

## Escritura

L'alfabet adele es:
A/a B/b Bw/bw D/d E/e Ɛ/ɛ F/f Fw/fw G/g Gb/gb Gy/gy H/h I/i Ɩ/ɩ K/k Kp/kp Ky/ky Kw/kw L/l M/m N/n Ny/ny Ŋ/ŋ Ŋm/ŋm Ŋw/ŋw O/o Ɔ/ɔ P/p Pw/pw R/r S/s T/t U/u Ʋ/ʋ W/w Y/y

## Notas e referéncias

* 1 2 Blench, Location of the Ghana-Togo Mountain languages listed by correct language name.

## Fonts

* (en) Roger Blench, Location of the Ghana-Togo Mountain languages listed by correct language name
* Portal de las lengas
# Adeje

Adeje es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
# Adelange

Adelange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.

## Istòria

* Vilatge del Duché de Lorraine, distincion de Falkenberg (Faulquemont).
* Village du Duché de Lorraine, seigneurie de Falkenberg (Faulquemont).

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Luc Ostermaier |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 420 | 389 | 472 | 453 | | 465 | 454 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | 409 | 424 | 397 | 376 | 371 | 344 | 293 | 282 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 286 | 310 | 299 | 225 | 223 | 190 | 192 | 208 | 207 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 181 | 153 | 171 | 197 | 178 | 208 | 227 | 230 | 231 |
| 2009 | 2010 |
| 236 241 | 227 230 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Adelaide Ferreira

Maria Adelaide Mengas Matafome Ferreira (Minde, Alcanena, 23 de setembre de 1959) es una cantaira e actritz portuguesa. Comencèt sa carrièra musicala dins la musica rock amb la cançon Baby suicida que venguèt un succès en 1981. Participèt puèi al Concors de l'Eurovision en 1985 en representacion de Portugal amb lo títol Penso em ti (Eu sei) qu'acabèt 18en amb 9 ponches. Es tanben una actritz de television e a participat a mantuna telenovela portuguesa.
# Adele Goldberg

Adele Goldberg (Cleveland, Ohio, 22 de julh de 1945) es una informaticiana americana que participèt al desvolopament del lengatge de programacion Smalltalk-80 e de divèrses concèptes ligats a la programacion orientada a objèctes del temps qu'èra cercaira al Centre de Recerca Xerox de Palo Alto (PARC) dins las annadas 1970.
# Adrar des Ifoghas

Er Adrar des Ifoghas (tamben Adrar des Iforas) ei ua cadia de montanhes ena region de Kidal, en Mali, e artenh 250.000 quilometres carrats.
Er airau a coma caracteristiques es vals ombrenques e amples e i a plan de monts de blòcs de barena creulats. Es vals d'aguesta cadia se daurissen entàrath planèr de Tamesna, en er èst , entàth fossat de Telemsi en er oèst e entàra vath d'Azaouak en eth sud atau coma entàra Tanezrouft en eth nòrd. Es viles dera zona includissen Kidal, Aguel'hor, Boghassa, Essouk e Tesselit.
Er Adras des Ifoghas ei conegut en eth lòc coma Adagh . Er Adrar qu'ei era paraula berbèr entàs montanhes mentre que Ifogha ei eth nom d'un clan aristocratic toareg, "Kel Ifoghas", qu'an dominat era region pendent generacions.
Er airau ei ric en traçes arqueologiques, particularments pintrures enes arrocs a on se poden véder encara d'òmes que caçen, animaus de bòries e barraments de bestiar (1). Era esqueleta d'Asselar ei un òme que siguec trapat en er airau per Wladimir Besnard e Theódore Monod. Hé quauques annnades er Adrar des Ifoghas a esdevengut plan conegut entà hèr trekking.
En 2013 aguest airau de males tèrres siguec refugi pes lutadors islamistes que hugien des francesi ena sua intervencion ena guerra civiu de Mali (2). Eth 22 de hereuèr i aguec ua batalha en aguest Adrar. I aué 25 chadians morti, includit Abdel Aziz Hassane Adam, eth capmestre des horces especiaus chadianes en Mali atau coma 93 islamistes. Eth 12 de març tanben i aué ua auta batalha prep deth vilatge de Tigharghar. Sigueren morti un soldat chadian e 6 islamistes. Era batalha acabec quan es chadians prengueren eth vilatge.

## Referencies

1.- ^ Velton, Ross (2000). Mali: The Bradt Travel Guide. London: Bradt Publications. p. 169.
2.- ^ Adam Nossiter; Peter Tinti (9 February 2013). "Mali War Shifts as Rebels Hide in High Sahara". The New York Times. Retrieved 10 February 2013.

## Bibliografia

º Karpoff, R.; Chavaillon, N.; Alimen, H. (1963), "Nouveaux gisements paléolithiques dans l'Adrar des Iforas (Sahara)", Bulletin de la Société préhistorique de France (in French) 60 (5-6): 352–363 .
º This article was begun from a translation from the corresponding French article, accessed 17 December 2005.
# Adrian III

Adrian III (mòrt lo 8 de julhet de 885) foguèt lo 109$^{en}$ papa de la Glèisa Catolica Romana dau 17 de mai de 884 au 8 de julhet de 885. Succediguèt a Marin I$^{èr}$ (882-884) e foguèt remplaçat per Estève V (885-891).
Nasquèt a Roma dins una familha que sembla liada ai còmtes de Tusculum e lo papa Adrian I$^{èr}$ (772-795) serià estat son grand oncle. Son pontificat foguèt brèu e principalament marcat per la preparacion d'una dieta a Worms reünida per l'emperaire Carles III lo Gròs per discutir de la succession imperiala e de la menaça creissenta representada per lei Sarrasins. Pasmens, moriguèt sus lo camin dins la Seuva Wilcazara d'una malautiá sobda.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.
# Adrenalina

L'adrenalina o epinefrina es una ormona e un neurotransmetor, un aminoalcòl secretat per las capsulas suprarenalas. Es secretada en situacions d'estrès e provòca l'excitacion de l'organisme: ipertension sanguina, dilatacion dels bronquis... Forma de cristals que s'enfosquisson amb l'aire e la lutz; cap a 211 °C se fondon. Es solubla dins de solucions aquosas d'alcalis minerals; dins una solucion neutra o alcalina s'oxida e produsís d'adrenocròm.

## Istòria

En mai de 1886, William Batas descriguèt la descobèrta de la substància produsida per la glandola adrenala dins la revista New York Medical Journal. Malgrat aiçò, foguèt identificada en 1895 per Napoleon Cybulski, un fisiologista polonés. La descobèrta foguèt repetida en 1897 per John Jacob Abel. Jokichi Takamine, un quimista japonés, descobriguèt la meteissa ormona en 1900, sens coneissença de las descobèrtas anterioras. Foguèt sintetizada artificialament pel primièr còp per Friedrich Stolz en 1904.

## Ròtle biologic

* L'adrenalina es secretada per las capsulas suprarenalas en situacions d'estrès e dintra dins lo sistèma circulatòri per preparar rapidament l'organisme a reagir en cas d'urgéncia.
* Aumenta, a travèrs de la siá accion sul fetge e los muscles, la concentracion de glucòsa dins la sang. Aiçò se produsís perque, coma lo glucagon, l'adrenalina mobiliza las resèrvas de glicogèn epatic e, a diferéncia del glucagon, tanben las resèrvas muscularas.
* Aumenta la tension arteriala: aiçò se produsís dins las arteriòlas, ont una vasoconstriccion va provocar una aumentacion de la pression.
* Aumenta lo ritme cardiac.
* Aumenta la frequéncia de respiracion.
* L'aumentacion del taus d'oxigèn e de glucòsa dins los muscles e lo cervèl provòca una aumentacion temporària de las capacitats fisicas e mentalas de l'individú.
* Dilata la pupilha en melhorar la vision.
# Adreça IP

Una adreça IP (amb IP per Internet Protocol) es lo numèro qu'identifica cada ordinator sus Internet, e mai generalament, l'interfàcia amb lo malhum de tot material informatic (adralhador, estampadoira) connectat a un malhum informatic utilizant lo protocòl d'interconnexion de malhums.
Aqueste concèpte d'adreça IP existís jos doas formas diferentas : la version 4 e la version 6. En 2006, la version 4 es la pus utilizada, et la version 6 est la moins utilisée ; lo numèro es generalament notat amb quatre nombres compreses entre 0 e 255, separats per de punts ; exemple : 212.85.150.133, ou les huit numéros / lettres commençant de "0" puis se termine à "ffff" sont séparées par 7 "deux points" : fc09:56::45a8:4fd20. Aquesta version 4 / 6 es descricha mai especificament dins adreças IPv4 / adreças IPv6.
# Adrian (emperaire)

Adrian , en latin: Publius Aelius Hadrianus, (24 de genièr de 76 - 10 de julhet de 138), foguèt un emperaire roman. Succediguèt al seu paire adoptiu Trajan en 117 aprèp aver afortit son ligam amb la familha imperiala per son maridatge amb Vibia Sabina, una neboda de Trajan.

## Rèine

Emperaire umanista, letrat, poèta, e pro pacific, estacava pas fòrça importància a las conquistas de Trajan sus Eufrates e trenquèt amb la politica expansionista del seu predecessor, li agradava mai de pacificar e organizar l'Empèri tot en afortissent las frontièiras. Foguèt lo primièr emperaire qu'organizèt fixament las limes e qu'apliquèt una politica estrictament defensiva.
Los emperaires romans :
| Antonins |||
| Precedit per : Trajan (98 - 117) | Adrian (76 - 138) | Seguit de : Antonin lo Piós (138-161) |
| Seria Roma antica |||
# Adrian II

Adrian II (792-872) foguèt lo 106$^{en}$ papa de la Glèisa Catolica Romana. Succediguèt a Nicolau I$^{èr}$ (858-867) e foguèt remplaçat per Joan VIII (872-882).
Elegit en 867 après dos pontificats refusats, èra partisan d'una papautat ai poders largs e importants. S'impliquèt donc dins mai d'una question regardant la vida e la politica dei monarcas ò deis evesques occidentaus. Ansin, tre son eleccion, levèt l'excomunicacion còntra Lotari e organizèt un concili a Roma ambé lo patriarca de Constantinòple, a l'origina d'un esquisma au sen de la Glèisa, per lo faire depausar. Pasmens, maugrat aqueu succès, aguèt per la seguida divèrsei desacòrds ambé l'emperaire bizantin Basili e lo novèu patriarca per reglar l'afaire d'aquel esquisma. D'efèct, au contrari dei caps de la Glèisa Orientala, Adrian II voliá jutjar leis evesques aguent sostengut l'esquisma, ço qu'èra pas dins lo domeni de competéncia juridica de Roma.
# Adralhador

Un adralhador o encaminador es un equipament intermediari dins un malhum informatic qu'encamina los paquets d'informacions.
La caracteristica principala d'aquestes dispositius es de seleccionar la rota mai apropriada per tornar mandar los paquets recebuts. Es a dire, encaminar los paquets per lo melhor camin disponible cap a una destinacion determinada. Los adralhadors son de dispositius que operan al nivèl 3 del modèl OSI de referéncia.

## Nòtas

* ↑ https://web.archive.org/web/20120103192311/http://www.termcat.cat/dicci/societatinformacion/contingut/fitxes/9/9427609_488.html Nom recomandat dins lo Diccionari de novèlas tecnologias e Internet (https://web.archive.org/web/20100918192935/http://www.termcat.cat/dicci/societatinformacion/index.html)
# Adriaan Paulen

Adriaan "Adje" Paulen (Haarlem, Païses Basses, 12 d'octobre de 1902 - Eindhoven, 9 de mai de 1985) foguèt un atleta e dirigent esportiu neerlandés.
# Adrar Tmar

Eth planèr d'Adrar (en berbèr ⴰⴷⵔⴰⵔ, vòl díder "montanha") ei conegut tamben coma Adrar Tmar per desseparar es montanhes Adrar de Mali que son ua amassada de plans deth Sahara e que capera ua perpresa de 150.000 Km2 ath nòrd de Mauritània.
Siguec abitat pendet eth neolitic e era sua desertificacion deishec traces arqueologiques sanceres coma círcols de pèira e era anciana vila d'Azougui. Es sues baissures segueishen oeds (arrius generauments shuts) o es baissures barrades (aperades grayr) e son plies de shebkhas ( lacs saladi generauments shuts a excepcion des periodes de plueja). Era nautada maxima ei eth Dhar damb 830 m. Ei coneguda tamben pes sues gorjes e montilhes, a on demoren pauques persones, era majoritat ena vila d'Atar. I a tanben ovassís: Azougui, Ksar Torchane, Toungad, Oujeft e Chuinguiti.
Era area siguec abitada pes bafour. Es portuguesi encara aperauen aguesti montanhes com es montanhes de Bafor pendent eth sègle XVI mès des deth sègle X endavant i avien dintrat es lantuna e eth sòn capmestre Abu Bakr ben Umar que conquistéc Shinkit ( Chinguiti o Chinguetti) e dempús tanben (totun que per pauc temps) Ghana; tres centes annades dempús es makil, forabandits pes marinides dau Marroc, anaren enèath sud e sosmeteren es tribús berbèrs; eth movement marabut deth sègle XV tamben ajudéc a escampar era lengua àraba.
En aguesta epòca s'establiguec era jerarquia ena societat. En naut es guerrejadors o hasan, dempús es marabut o zuaya e , fin finau, es que paguen tribut o zenaga e en dejós de toti es esclaus (bafour, neri, mestissi) conegudi coma haratin.
Eth territòri avie un emir que siguec independent entath 1909. Er airau siguec aucupat pera colomna Gouraud en 1909. Er emir siguec posat jos era proteccion francesa més eth territòri se revoltec en 1932 e era luta durec enquiath 1934.

## Lista d'emirs

º Uthman wuld Fadil
º Sidi Ahmad wuld Uthman "wuld `Ayda"
º Muhammad wuld Uthman
º Ahmad wuld Sidi Ahmad ?-1871
º Sidi Ahmad wuld Muhammad "wuld `Ayda" 1871 - 1891
º Mukhtar Ahmad wuld Sidi Ahmad 1891 - 1899
º Shaykh al-Hasana 1899 - 1909
º Sidi Ahmad wuld Ahmad Ayda 1909 - 1913 (protectorat francès) Vacant 1913-?
º Sidi Ahmad wuld Ahmad Ayda ?-març de 1932
# Adrian

Adrian, pichon nom d'origina latina derivat d'Adria, vila de Venècia (que donèt son nom a l'Adriatica) se festeja lo 8 de setembre.

## Adrians celèbres

* Adrian emperaire de Roma.
* papas :
** Adrian I$^{èr}$ (772–795)
** Adrian II (867–872)
** Adrian III (884–885)
** Adrian IV (1154–1159)
** Adrian V (1276)
** Adrian VI (1522–1523)
* sants : Se tròba dins lo martirològ quatre sants Adrian:
** lo 1$^{èr}$, Adrianus, qu'èra oficièr dins l'armada de Galèra e que combatiá los Crestians, se convertiguèt a la vista de l'eroïsme de sos enemics, e sofriguèt lo martir a Nicomedia vèrs 306 (se l'onora lo 8 de setembre)
** lo 2$^{nd}$ patiguèt la mòrt a Cesarèa en Palestina, en 309 (se l'onora lo 5 de març)
** lo 3$^{en}$, sant Adrian de Cantorberí, foguèt mandat pel papa Vitalian presicar la fe en Grand Bretanha, e i moriguèt en 720 (se l'onora lo 4 de genièr)
** lo 4$^{en}$, evesque de St Andreu en Escòcia, patiguèt lo martir en 874 (se l'onora lo 4 de març).
* Adrian de Tir, retor grèc del sègle II.
* Adrian de Castello (v.1460–v.1521)
* Adrian d'Orleans, comte palatin
* Bon Adrian Jannot de Moncey (1754–1842) marescal d'Empèri
* Adrian Brody, actor
* Adrian Zeller, òme politic

## Prenoms associats

Adriana.

## Autras mencions d'Adrian

* Adrian es un filme francés realizat per Fernandel en 1943.
# AK-47

L'AK-47 (en rus: Автомат Калашникова, Avtomat Kalàshnikova) modèl 1947, pus conegut jol nom de kalàshnikov, es un fusilh d'assaut concebut per l'engenhaire sovietic Mikhaïl Kalàshnikov. L'AK-47 es inspirat d'un fusiu d'assaut alemand concebut a la fin de la Seconda Guèrra mondiala : lo STG-44, desvolopat en 1942 e mes en servici en 1943 amb lo nom de STG-44 o Sturmgewehr 44.
L'AK-47 es lo primièr modèl d'una ampla familha de fusilhs d'assauts, que lo modèl pus espandit es l'AKM. Las autoritats russas anóncian una nòva version del fusilh al començament de 2012, l'AK-12. Son cost fòrça feble, sa robustesa, sa fisabilitat e sa granda facilitat d'entreten lo faguèron venir extrèmament popular, en particular per las guerrilhas e los païses de pauques mejans budgetaris per equipar son infantariá. Entre 70 e 110 milions d'exemplars foguèron fargats e la produccion dels modèls pus recents contunha al sègle XXI, çò que fa de la seria AK los fusilhs pus espandits al mond.

## Liames intèrnes

* M16, fusilh d'assaut estatsunidenc similar.
# AMR 33

L’AMR 33 (nom complèt : automitralhièra de reconoissença Renault modèl 1933) es un carri leugier desvolopat per Renault en 1932-1933. Intrada en servici dins l'armada francesa en 1933, foguèt producha fins a 1935 a 123 exemplaris. Èra un veïcul blindat relativament rapid (45 km/h sus lo prat batalhier) armat de doas mitralhièras de 7,5 mm. Lo blindatge èra feble, mai corrècte per l'epòca (13 mm au maximom). En despiech de son nom, l'AMR 33 èra pas destinat a la reconoissença, mai a la formacion d'una massa de carris leugiers encargats de combatre a l'avans d'un grop de carris pus pesucs. Pasmens, èra pauc fisabla e foguèt rapidament remplaçada per l'AMR 35.
Una suspension inadaptada au desplaçament sus lo prat batalhier èra la causa principala de la manca de fisabilitat de l'AMR 33. En 1940, lei veïculs disponibles foguèron utilizadas per lei divisions leugieras de cavalariá per provesir un sostèn ai divisions motorizadas, a l'infantariá e a la cavalariá a pè. Pasmens, a aquela data, leis AMR 33 èran obsolètas e la màger part foguèron rapidament destruchas durant lei combats. Quauquei veïculs subrevivents foguèron capturats e utilizats per la Wehrmacht, probablament en França.

## Liames intèrnes

* AMR 35.

## Bibliografia

* (fr) François Vauvillier, Les automitrailleuses de reconnaissance. Vol. 1. L'AMR 33 Renault modèle 1933 type VM : ses précurseurs, ses concurrentes et ses dérivés, Histoire et collections, 2005.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Èran dichs Panzerspähwagen VM 701 (f) dins l'inventòri de l'armada alemanda.
# AMX-40

L’AMX-40 èra un prototipe de carri de combat principau francés desvolopat dins lo corrent deis ans 1980. Blindat intermediari entre l'AMX-30 e l'AMX-56 Leclerc, èra principalament destinat ai mercats d'exportacion vèrs l'Orient Mejan. De concepcion classica, dispausava d'un canon principau de 120 mm e d'un canon mitralhaire de 20 mm. Sa velocitat maximala èra de 70 km/h per una massa de 43,7 tonas. Pasmens, se son blindatge èra impressionant au començament deis ans 1980, la multiplicacion deis armaments anticarri durant aqueu decenni demeniguèt rapidament l'eficacitat d'aquela proteccion. Ansin, l'armada francesa refusèt d'adoptar l'AMX-40 e ges de país estrangier foguèt interessat. Lo projècte foguèt donc una revirada e la comercializacion dau carri foguèt arrestada en 1990.

## Liames intèrnes

* Carri de combat.
# AGA (Amiga)

Lo chipset AGA, coma Advanced Graphic Architecture, es un chipset proprietat de Commodore International que fuguèt installat sus la darriera familha deis ordinators personaus Amiga.
Aqueu chipset avia per particularitat d'augmentar d'un biais significatiu la capacitat grafica deis Amigas, per posquer rivalizar ambé lo format SVGA dei PCs de l'epòca.
* 256 ò 262000 colors en mesme temps sus d'una paleta de 16 milions
* resolucion anent de 320*200 fins a 800*600
* compatibilitat amb lei mòdes grafics OCS e ECS
L'Amiga 1200 e l'Amiga 4000 foguèron lei solets ordinators de la familha Amiga d'aguer aqueu chipset. La consòla de videjuec Amiga CD32, basada sus l'arquitectura d'un Amiga 1200 l'aguèt tanben.
# AMD

Advanced Micro Devices (AMD) es un fabricant american de semiconductors, microprocessors, cartas graficas basat a Santa Clara (Califòrnia). La companhiá foguèt fondada lo 1$^{èr}$ de mai de 1969 per un grop d'engenhaires e de dirigents de Fairchild Semiconductor. Los cofondators d'AMD son Jerry Sanders, Edwin Turney, John Carey, Sven Simonsen, Jack Gifford, Frank Botte, Jim Giles e Larry Stenger. La flècha del logo de la companhiá dirigée cap a la drecha simboliza sa creissença dins lo «drech camin» («the right way»).

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes

* (fr) Site oficial