OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Malbòsc

Malbòsc (Malbosc en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia
### Idrografia

I a plusors rius dins la comuna, pichons o grands. Malbòsc es cenhat de rius, levat 4 km. Al sud, i a dos afluents de Cesa e bordada per lo rèsta per los afluents de Ganièra. Aqueste riu es tanben un afluent de Cesa.
Al nòrd, i a lo riu de Brosson que servís de limit embe la comuna daus Vans.

### Clima

Lo clima es a tendéncia mediterranèa. L'ivèrn es doç e la fin de l'estiu es marcat per los episòdis cevenòus.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Michel Pialet |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 906 | 867 | 726 | 962 | 1 036 | 980 | 1 025 | 1 054 | 1 087 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 016 | 986 | 895 | 783 | 774 | 707 | 690 | 728 | 694 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 672 | 681 | 598 | 522 | 480 | 418 | 354 | 297 | 251 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 229 | 171 | 157 | 165 | 146 | 169 | 155 | 155 | 154 |
| 2009 | 2010 |
| 152 155 | 151 154 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Personalitats ligadas amb la comuna

Felix de Maubos de Mirau de Cabrieres (1726-1753), servidor de Loís XV e coronèu de cavalariá, lo darrièr Maubos.

## Veire tanben

* Comunas d'Ardecha

## Nòtas

* ↑ Josiana Ubaud; Sobriquets pagina 32
v · m Comunas d'Ardecha (comunas actualas, comunas que caupon de comunas delegadas, ancianas comunas, ancianas comunas vengudas comunas delegadas) :
# Berriàs e Castèljau

Beriàs e Castèljau (Berrias-et-Casteljau en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean Ferole |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 837 | 751 | 831 | 937 | 1 033 | 1 156 | 1 122 | 1 186 | 1 230 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 236 | 1 255 | 1 022 | 927 | 840 | 728 | 752 | 727 | 696 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 706 | 683 | 656 | 531 | 523 | 514 | 525 | 524 | 419 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 433 | 403 | 391 | 536 | 541 | 566 | 599 | 602 | 640 |
| 2009 | 2010 |
| 643 663 | 663 683 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Vivarés
* Portal de Lengadòc
v · m Comunas d'Ardecha (comunas actualas, comunas que caupon de comunas delegadas, ancianas comunas, ancianas comunas vengudas comunas delegadas) :
# Dun

Dun o Dun le Palesteu (en francés Dun-le-Palestel) es una comuna de Lemosin, situada dins lo País Dunés dau parçan de la Nauta Marcha; es administrada per lo departament de Cruesa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Dun es un mot celta que significa fortalesa.

## Istòria

Dun se ditz de còps Dun le Palesteu [donj lœ palto] dau nom daus ancians senhors.

## Toponimia

* Dun (le Palesteu) - Idunum vers 506; Alodium qui vocatur Dunus en 987; Castellum de Duno vers 1095; Mansum Châbot et omnia illa que Giraudus quondam dominus Duni Pal[astelli] … dedit (fin dau segle XII); Prior de Du en 1198; Turris de Du corruit en 1207; Ecclesiam de Domo Faginea cum capellis S. Petri et S. Michaelis de Duno en 1212; Dunum en 1247; Mensura de Duno castro en 1247; Dominus de Duno en 1274; Mensura dunensis en 1325; A mondit sr. qu’il fist bailler a Monsr. Guischart de Marzé son chambellan qu’il li devoit du jeu de… en 1370; Raymon Miguet de Dun le Prileteau en 1372; Castellania de Duno-Palastelli en 1383; Baillivia de Duno Palastelli en 1405; Johannes Floreti clericus custos sigilli authentici in castellania de Duno Palastelli constituti pro… en 1409; Considérant le profit et utilité de la Maison-Dieu de nostre ville de Dun-le-Paleteau … cheue en rui… en 1411; Dun-le-Palteau en 1411; Mag. Nicholao Sarde in legibus licenciato ballivo Castri Radulphi et senescasllo Duni Palastelli et… en 1431; A Simone Goguier judice de Duno le Paleteau en 1453; Per magistrum Dionisium Fournier castellanum seu judicem terre et castellanie Duni Paletelli… en 1455; Guillaume Colin licencié en loix garde du seel estably aux contraulx en la terre et châtellanie de D… en 1475; Guillaume Colin juge ordinaire de Dung. le Palasteau en 1487; Chastellenie de Dun-le-Palesteau en 1488; Dun-le-Palasteau en 1538; Dun-le-Palleteau en 1561; Dung-le-Palleteau en 1577; Le chasteau et fort de Dun-le-Palesteau apartenant à Monsr. le mareschal d’Aulmont vingt arquebuzier… en 1580; Dun-le-Paslateau en 1605; Dun-le-Palleteau en 1844.

## Administracion
### Lista daus maires

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| abriu 2005 | 2020 | Laurent Daulny | UMP, LR | conselhier generau (2008-2015) puei departamentau (2015-) |
| 2001 | 2005 | Roland Aupetit | RPR puei UMP | conselhier generau (1988-2001) |
| | 2001 | | | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

### Intercomunalitat
## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 1144, totala: 1178 :
| 1962 | 1968 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | Cercar | Cercar | 1 133 | 1 147 | 1 160 1 183 |
| 2009 | 2010 |
| 1 174 1 196 | 1 192 1 216 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias

* ↑ Dun-le-Palleteau de 1892 a 1952, e Dun-le-Palestel dempuei 1952
* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
# Bana (Vivarés)

Bana (Banne en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Marie Laganier |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 2 312 | 2 424 | 2 476 | 2 565 | 2 955 | 1 810 | 1 827 | 1 927 | 2 029 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 2 250 | 2 091 | 2 046 | 1 926 | 1 728 | 1 517 | 1 476 | 1 329 | 1 246 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 169 | 1 102 | 1 169 | 941 | 838 | 795 | 730 | 626 | 591 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 506 | 446 | 459 | 505 | 535 | 555 | 631 | 642 | 657 |
| 2009 | 2010 |
| 672 690 | 687 704 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias

* ↑ Institut d'Estudis Occitans, Comission Toponimica Occitana, Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana. Cèrca «Bana (Vivarés)».
v · m Comunas d'Ardecha (comunas actualas, comunas que caupon de comunas delegadas, ancianas comunas, ancianas comunas vengudas comunas delegadas) :
# Sant Ostian

Sant Ostian (Saint-Hostien en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

Sant Ostian se situa dins la part èst de Velai e dins lo departament de Naut Léger.
Al còr del Massís central, lo borg es al pè del mont Pigier. Traversat per la RN 88 que connecta Lo Puèi de Velai a Sant Estève, es un vilatge incontornable per los desplaçaments en Naut Léger.

### Comunas vesinas
## Istòria

Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat portèt lo nom de Mont-Pigier.
En 1852, se creèt la comuna del Pertús a partir d'una porcion del territòri de Sant Ostian.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 2008 | 2014 | Rolande Touron | | |
| març de 2001 | 2008 | Gustau Aliròl | Partit Occitan | Professor de drech |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 720, totala: 732 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 482 | 1 129 | 1 711 | 1 646 | 1 738 | 1 828 | 1 960 | 1 997 | 1 110 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 150 | 1 153 | 1 222 | 1 234 | 1 309 | 1 249 | 1 391 | 1 310 | 1 271 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 139 | 1 147 | 1 076 | 1 007 | 866 | 812 | 750 | 700 | 681 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 663 | 581 | 514 | 541 | 578 | 578 | 613 | 612 | 634 656 |
| 2009 | 2010 |
| 659 681 | 684 704 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Personalitats ligadas amb la comuna

* Gustau Aliròl (politician)

## Nòtas

* ↑ Institut d'Estudis Occitans, Comission Toponimica Occitana, Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana. Cèrca «Sant Ostian».
* ↑ L'IGN indica la grafia Mont Pidgier.
* 1 2 Sant-Hostien site Dels villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui del EHESS, consultat lo 20 de julhet de 2012.
# Bònavau

Bònavau ò Bonivals (Bonnevaux en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Roseline Boussac |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 106, totala: 107 :
| 1962 | 1968 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | Cercar | Cercar | 96 | 94 | 93 98 |
| 2009 | 2010 |
| 95 96 | 98 99 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 89 abitants.

## Veire tanben

* Comunas de Gard

## Nòtas

* Portal de Lengadòc
# Província de Luca

La Província de Luca es una província de la region de Toscana en Itàlia.

## Ligams extèrnes

* Sit oficial (it)
# Garanon

Garanon$^,$$^,$$^,$ (Garanou en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
### Perimètre del territòri

Comunas confrontantas de Garanon :
| Urs | Lhordat | Vernaus |
| | | Lusenac |
| Lhassur | | |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son Villam Garanum, en 1074, Garano, en 1390, Garano dins la Cronica d'Esquerrier (sègle XV). Segon Dauzat, lo nom poiriá benlèu venir d'un nom gallés d'òme, *Garanus, derivat de Garos, ambe lo sufixe -onem. Mès garanus, segon Delamarre, es un mot gallés que vòl dire grua. Garanon pòt venir del nom de l'ausèl o eventualament d'un nom de persona derivat del nom de l'ausèl.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| març de 2014 | 2020 | Thierry Olivié | sense etiqueta | agent tecnic |
| 2001 | 2014 | Bernard Millan | | |
| | 2001 | | | |
| Totas las donadas non son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Las Cabanas; es ara del canton de Haute-Ariège (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | 126 | 210 | 190 | 262 | 284 | 250 | 247 | 259 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 216 | 199 | 202 | 206 | 202 | 228 | 200 | 202 | 200 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 200 | 191 | 188 | 256 | 280 | 301 | 263 | 249 | 273 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 244 | 262 | 227 | 246 | 192 | 188 | 165 | 162 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 171 177 | 168 174 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 1793, la municipalitat es Lusenac, Unac e Garanon

## Véser tanben

* Comunas d'Arièja

## Nòtas

* ↑ Pojada, Patrici (2009). Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* ↑ https://web.archive.org/web/20120103034932/http://www.histariege.com/garanou.htm
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 310
* ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 174
* Portal d'Occitània
# Vatnajökull

Vatnajökull es la pus granda calòta glaciària d'Islàndia. Es lo segond glacièr pus voluminós d'Euròpa après la calòta glaciària de l'illa Severny e lo segond pus vast d'Euròpa après Austfonna. Situat dins lo sud-èst d'Islàndia, es entièrament enclaus dins lo pargue nacional de Vatnajökull.

## Toponimia

En islandés, vatna es lo genitiu plural de vatn, significant « lac » mas tanben « aiga » ; jökull significa « glacièr ». Vatnajökull significa aital « lo glacièr dels lacs » o « lo glacièr de las aigas » ; lo tèrme se pronóncia en islandés.

## Geografia

D'une superfícia de 7 700 km$^2$ (2017) e s'estendent sus 143 quilomètres d'èst e oèst, Vatnajökull cobrís 8 % de la superfícia d'Islàndia. Son espessor maximala es de 950 mètres e son volum es d'aperaquí 3 000 km$^3$ (2017) çò que correspond a un jaç de glaça de 30 centimètres d'espessor despartida sus l'ensemble del país o encara a una elevacion d'un centimètre del nivèl de la mar se aquela fondiá entièrament. Son pés de 3 000 milions de tonas entraina en son centre un enfonçament de la crosta terrèstra d'una amplitud d'una centena de mètres. Mai d'un volcans son situats jos lo glacièr, que d'unes son actius coma Öræfajökull, al sud, qu'inclutz lo trescòl d'Islàndia, o Kverkfjöll, al nòrd, o encara Grímsvötn e Bárðarbunga, al nòrd-oèst, recobèrts per de lacs sos-glaciaris. Son responsables de jökulhlaups, d'aigats brutals provocats per la fonda de la glaça.
* 1 2 3 4 «Modèl:Anglés». vatnajokulsthjodgardur.is.
# Henri Matisse

Henri Matisse :
| Profession: | pintre |
| Estil: | Fauvisme |
| País: | França |
| Data de naissença: | 31 de decembre de 1869 |
| Luòc de naissença: | Le Cateau-Cambrésis, Nòrd-Pas de Calais, França |
| Data de decès: | 3 de novembre de 1954 |
| Luòc de decès: | Niça, França |
Henri-Émile-Benoît Matisse (1869-1954) foguèt un important pintre francés del movement fauvista.

## Biografia
### Origina e interès per l'art

Henri Matisse naissèt lo 31 de decembre dau 1869 au Cateau-Cambrésis. Son paire, Hypolite Matisse (1840-1910), èra marchand de granas e sa maire, Anna Gérard (1844-1920), èra aqüarelista amatritrz. Èra probablament lo descendent d'una familha de teissèires qu'avia un certan mestritge dei colors. En lo 1871, après la guèrra francoalemanda dau 1870, la familha s'installèt a Bohain-en-Vermandois, vilatge dau nòrd de França dont Matisse passèt la sieua enfança.
Comencèt la sieua vida professionala coma clergue de notari a Saint-Quentin. Totun, a 20 ans, a la seguida d'una crisi d'apendiciti, foguèt obligat de respectar una lònga convalescéncia. Emb sa maire e un amic pintre, Léon Bouvier, Matisse descubèrt la pintura durant aqueu periòde. Après lo sieu restabliment, s'inscriuguèt a un cors de dessenh destinat ai dessenhaire de l'industria textila locala. Realizèt ensinda un primier tableu, Natura mòrta emb de libres, en junh dau 1890.
Abandonant pauc a pauc lo drech, Matisse intrèt a l'Escòla dei bèi-arts de París, dins l'atalhier de Gustave Moreau (1826-1898). I rescontrèt de pintres, de dessenhaires e de gravaires coma Georges Rouault (1871-1958), Léon Lehmann (1873-1953), Simon Bussy (1870-1954), Eugène Martel (1869-1947), Albert Huyot (1872-1968) e Henri Evenepoel (1872-1899). De mai, Moreau l'encoratgèt fòrça a si liurar a de reflexions prefondi sobre li sieui concepcions de la pintura.

### Començament de carriera e promieri òbras

Henri expausèt per lo promier còp en lo 1896 au Salon dei Cent e au Salon de la Societat Nacionala dei Bèi-Arts. Aquò li permetèt de rescontrar John Peter Russell (1858-1930), Auguste Rodin (1840-1917) e Camille Pissarro (1830-1903). Comencèt alora a s'interessar a l'impressionisme. En meme temps, per ganhar la sieua vida, deuguèt trabalhar coma pintre decorator jornadier per de decorators de teatre.

## Annèxas
### Bibliografia

* Raymond Escholier, Matisse, ce vivant, París, Fayard, 1956, 288 p.

### Nòtas e referéncias

* ↑ Hillary Spurling, The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse: The Early Years, 1869-1908, University of California Press, 2001, p. 46.
* ↑ Hillary Spurling, The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse: The Early Years, 1869-1908, University of California Press, 2001, p. 47.
* ↑ Raymond Escholier, Matisse, ce vivant, París, Fayard, 1956, pp. 46-48.
# Arcusgi

L'Arcusgi es un grop de cant en lenga còrsa.

## Istòria

Lo grop l'Arcusgi nasquèt en 1984 de qualques amics passionats de cant. Causiguèron lo nom l'Arcusgi en memòria de las armas qu'avion las miliças de Pascuale Paoli per defendre la nacion còrsa, es a dire d'arcabusas pichonas.
Dempèi sa creacion, l'Arcusgi milita per defendre la lenga e la cultura còrsa amai los dreches de totis los pòbles que luchon per lor emancipacion. En consequença, L'Arcusgi se definís coma un grop politico-cultural.
Fòrça cantaires e musicaires on estat als costats de l'Arcusgi, d'unes mens d'un mes et d'autres plan mai longtemps.
L'Arcusgi a comencat ame una guitarra e cinq cantaires.
Per la tornada 2004, 6 musicaires e 7 cantaires on ensajat de portar lor messatge per totis los parçans de Corsega e d'endacòm mai, dins los vilatges amai a la vila.

## Discografia

* 1989 - Resistenza
* 1993 - Sò Elli
* 1995 - Scrittori
* 1998 - Testimonii à l'eternu
* 2002 - Cumpilazioni di i quattru primi dischetti
* 2002 - In vivu à fianc'à voi...
* 2004 - L'arcusgi di Pasquale
* 2008 - A Voce Ribella
* 2014 - 30 Anni : Cantu Passione Spartera
* 2024 - 40 Anni : Eterna Lotta

## Ligams

* Lo site oficial del grop Archiu 2008-12-23 sus la Wayback Machine

## Referéncias

* Modèl:Co Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en Modèl:Nom lenga/co intitolat « Arcusgi ».
* Portal de Corsega
# Rainier Ièr Grimaldi

Rainier Ièr Grimaldi († 1314) es un amiral genoés au servici dau rèi Felip lo Beu. Vencèire de la batalha de Zierikzee en lo 1304, reçaupèt la senhoria de Canha en lo 1310. Li edifiquèt un casteu fortificat. Es considerat coma lo fondator vertadier de la dinastia dei Grimaldi de Mónegue.

## Ligams intèrnes

* Mónegue.

## Bibliografia

* Jean-Baptiste Robert, Histoire de Monaco, París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? » (n° 1497), 1997, 128 p.
* Thomas Fouilleron, Histoire de Monaco, Mónegue, 2010, 358 p.
# Cantons soïsses

Los 26 cantons de Soïssa (kanton en alemand; canton en francés [kɑ̃tɔ̃]; cantone en italian) son d'Estats membres de la Confederacion Soïssa. Lo nuclèu de la Confederacion jos la forma dels tres primièrs aliats confederats s'apelava la Waldstätte. Dos periòdes importants dins lo desvolopament de l'anciana confederacion son resumits dins los tèrmes Acht Orte ("uèch cantons", 1353 a 1481) e Dreizehn Orte ("tretze cantons", 1513 a 1798).
| Sigla | Canton | Creacion | Capitala | Populacion | Superfícia | Densitat | Nombre de comunas | Lengas oficialas |
| ZH | Zuric (Zürich) | 1351 | Zuric | 1 228 600 | 1 729 | 701 | 171 | alemand |
| BE | Bèrna (Bern, Berne) | 1353 | Bèrna | 947 100 | 5 959 | 158 | 399 | alemand, francés |
| LU | Lucèrna (Luzern) | 1332 | Lucèrna | 350 600 | 1 493 | 233 | 107 | alemand |
| UR | Uri | 1291 | Altdorf | 35 000 | 1 077 | 33 | 20 | alemand |
| SZ | Schwyz | 1291 | Schwyz | 131 400 | 908 | 143 | 30 | alemand |
| OW | Obwald (Obwalden) | 1291 | Sarnen | 32 700 | 491 | 66 | 7 | alemand |
| NW | Nidwald (Nidwalden) | 1291 | Stans | 38 600 | 276 | 138 | 11 | alemand |
| GL | Glarona (Glarus) | 1352 | Glarona | 38 300 | 685 | 51 | 28 | alemand |
| ZG | Zug | 1352 | Zug | 100 900 | 239 | 416 | 11 | alemand |
| FR | Friborg (Fribourg, Freiburg) | 1481 | Friborg | 239 100 | 1 671 | 141 | 242 | francés, alemand |
| SO | Solothurn | 1481 | Solothurn | 245 500 | 791 | 308 | 126 | alemand |
| BS | Basilèa Vila (Basel-Stadt) | 1501 | Basilèa | 186 700 | 37 | 5 072 | 3 | alemand |
| BL | Basilèa Campanha (Basel-Land) | 1501 | Liestal | 261 400 | 518 | 502 | 86 | alemand |
| SH | Schaffhausen | 1501 | Schaffhausen | 73 400 | 298 | 246 | 34 | alemand |
| AR | Appenzell Ausserrhoden | 1513 | Herisau | 53 200 | 243 | 220 | 20 | alemand |
| AI | Appenzell Innerrhoden | 1513 | Appenzell | 15 000 | 173 | 87 | 6 | alemand |
| SG | Sant Galh (Sankt Gallen) | 1803 | Sant Galh | 452 600 | 2 026 | 222 | 90 | alemand |
| GR | Grisons (Graubünden, Grigioni, Grischun) | 1803 | Coira | 185 700 | 7 105 | 26 | 211 | alemand, romanch, italian |
| AG | Argòvia (Aargau) | 1803 | Aarau | 550 900 | 1 404 | 388 | 232 | alemand |
| TG | Turgòvia (Thurgau) | 1803 | Frauenfeld | 228 200 | 991 | 229 | 80 | alemand |
| TI | Tecin (Ticino) | 1803 | Bellinzona | 311 900 | 2 812 | 110 | 244 | italian |
| VD | Vaud | 1803 | Lausana | 626 200 | 3 212 | 188 | 382 | francés |
| VS | Valés (Valais, Wallis) | 1815 | Sion | 278 200 | 5 224 | 53 | 160 | francés, alemand |
| NE | Neuchâtel | 1815 | Neuchâtel | 166 500 | 803 | 206 | 62 | francés |
| GE | Genèva (Genève) | 1815 | Genèva | 414 300 | 282 | 1,442 | 44 | francés |
| JU | Jura | 1979 | Delemont | 69 100 | 838 | 82 | 83 | francés |
| CH | Soïssa | | Bèrna | 7 261 200 | 41 285 | 174 | 2 889 | alemand, francés, italian, romanch |
# Bèrna

Bèrna (Bern en alemand; Berne en francés; Berna en italian e en romanch; Bärn en alamanic) es la capitala de Soïssa de facto e sèti de sos organs executius federals.
Berna es lo capluòc del canton de Bèrna e la quatrena vila de Soïssa. Es una vila federala a predominança lingüistica germanofòna. L'aglomeracion de Bèrna compta 300 000 abitants. Es traversada pel riu d'Aar.
Es encartada al Patrimòni Mondial de l'UNESCO.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (de+fr+it+rm+en) L'Assemblea federala (Cambras amassadas) sus www.parlament.ch.
* ↑ (de+fr+it+en+es+pt+zh+ja+ru) Sistèma politic sus www.eda.admin.ch.

### Ligams extèrnes
## Voses connèxas

* Soïssa
** Canton de Bèrna