OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Paxillus involutus

Paxillus involutus es un bolet de la familha dei Paxillaceae e dau genre dei Paxillus. Es una espècia que vèn sus lei sòus acids a l'autona, mai es pauc comuna en Occitània. Es considerada coma una espècia mortala, mai es encara l'objècte d'una consumacion dins certanei regions.

## Descripcion

Es un bolet de talha mejana que pòu agantar 4 a 10 cm d'autor. Lo capèu es convèxe amb una forma mai ò mens marcada per un mamèu centrau. Sa color varia generalament entre lo brun jaune e lo brun rolh mai de tenchas olivastras pòdon aparéisser. Lo revestiment es separable e viscós amb l'umiditat. Lo marge es fòrça enrotlar, especialament sus leis especimens joves onte pòu escondre lei lamas.
Lei lamas son sarradas, decurrentas e mòlas. An una color crème qu'evoluciona vèrs lo jaune falet e, pauc a cha pauc, vèrs lo negràs en causa dau depaus d'espòras. Leis endrechs degalhats prènon una color brun rolh. Lei lamas son aisament separables. Leis espòras son brun rolh e an una talha de 9 × 6 µm. Lo pè es sovent excentrat e a la meteissa color que lo capèu. Vèn pus sorn au tocar. La carn es jaunastra e vèn lentament brun roge ò falet a la basa. Lo bolet emet una odor febla de cauchó e a una sabor acida.

## Ecologia

Paxillus involutus creis de l'estiu a l'autona sus lei terrens acids. Es un bolet relativament comun en Euròpa, mai vèn pus rar dins lei regions mediterranèas. En Occitània, es generalament pas comun. Pòu èsser associat a divèrseis espècias de conifèrs e de fuelhós, mai a una preferéncia per lei pibolas e lei beç. Pus rarament, pòu venir dins de pelencs.
En causa de l'exportacion d'aubres europèus, l'espècia es estada introducha en America dau Sud e en Oceania.

## Toxicitat

Paxillus involutus es considerada coma una espècia mortala en causa de sindròmes letaus enregistrats après certanei cas de consumacion d'aqueu bolet. Pasmens, lo fenomèn es encara mau comprés – podriá èsser una allergia fòrça violenta – e sa descubèrta aguèt luòc durant la segonda mitat en Euròpa Centrala. De mai, l'intoxicacion es pas sistematica. En certaneis obratges micologics ancians, l'espècia es ansin encara indicada coma un excellent comestible.

## Confusion

Leis especimens joves amb de lamas escondudas per lei marges pòdon de còps èsser confonduts amb d'autreis espècias car semblan pas d'aver de lamas. Pasmens, en defòra d'aqueu cas particular, ges de risc de confusion es conegut.

## Annèxas
### Liames intèrnes

* Paxillus.

### Bibliografia

* (fr) Didier Borgarino e Christian Hurtado, Champignons de Provence et du Midi méditerranéen, Éditions Édisud, Sant Romieg, 2020.

### Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) P. Saviuc e P.-A. Moreau, « Intoxications par les champignons supérieurs », dins V. Danel e P. Barriot, Intoxications aiguës en réanimation, 2$^a$ edicion, París, Arnette, 1999, pp. 523-548.
# Sent Pòlit

Sent Pòlit (Saint-Hippolyte en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. La prononciacion locala deus darrèrs occitanofòns naturaus correspond a la grafia Sent Pòlit, emb amudiment normau deu t finau en sillaba pòsttonica, tombada correnta de la vocala iniciala e accentuacion etimologica sus ò (cf. catalan Sant Hipòlit de Voltregà), diferenta de la qu'existèish en la varianta sabenta Ipolit.

## Geografia
### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Sent Pòlit :
| | Sent Cartòfle | |
| Sent Laurenç dei Combas | | Sent Estèfe de Liça |
| | Sent Pèir d'Armens | |

## Toponimia

La prononciacion enregistrada cap a 1985 per l'associacion Alionòr de Liborna, es [sem'pɔli]. Las fòrmas ancianas son a rectore ecclesie Sancti Ypoliti en 1326, Sanctus Ypolitus en 1361. Sent Pòlit representa lo grèc Hippolytus, martir deu sègle III. Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, los Acta sanctorum comptan dotze sents d'aqueth nom. Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo sent en question es lo doctor de la Glèisa deu sègle III. Malurosament, declara que l'usatge consèrva la fòrma occitana de son nom. E escriu Sent Polit, emb una prononciacion inventada.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| mai 2020 | (2026) | Gérard Canuel | | |
| 2014 | 2020 | Didier Chabrier | | agricultor |
| junh 1995 | 2014 | Inès Fugier Robin | divèrs dreta | |
| | 1995 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 145, totala: 135 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 356 | 306 | 342 | 313 | 325 | 308 | 312 | 325 | 321 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 321 | 293 | 326 | 300 | 303 | 292 | 275 | 257 | 286 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 298 | 281 | 288 | 275 | 288 | 285 | 240 | 251 | 289 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 248 | 271 | 291 | 277 | 234 | 209 | 175 | 170 | 165 169 |
| 2009 | 2010 |
| 164 168 | 162 166 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2019 la populacion èra de 130 abitants e la densitat èra de 29,21 ab/km².

## Veire tanben

* Comunas de Gironda

## Nòtas

* 1 2 3 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 298
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 604
* Portau de Guiana
# Vinhonet

Vinhonet (Vignonet en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

Lo borg es tot petit. Las principalas aglomeracions son situadas sus la RD 670, l'ensemble Micolau e Merlanda, puèi Dartús, onte i a l'ostau comunau.

### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Vinhonet :
| Sent Melhon | Sent Laurenç dei Combas | |
| Sent Sulpici de Faleirens | | Sent Pèir d'Armens |
| Cabarà | Senta Tèrra | |

## Toponimia

I a pas de fòrmas ancianas. La prononciacion a l'entorn, enregistrada cap a 1985 per l'associacion Alionòr de Liborna, supausa las grafias Sent Suplice o Sent Sulpice. Segon Dauzat e Rostaing, lo nom a probablament la medisha origina qu'Avinhonet, diminutiu d'Avinhon. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, va dens lo medish sens : Avinhon + sufixe -et, emb aferèsi de A-. Bénédicte Boyrie-Fénié causís puslèu un derivat de vinha, un diminutiu de vinhon, « petit claus de vinha ».

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| març 2008 | (2026) | Xavier Dangin | shens | comerçant |
| | 2008 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 531, totala: 509 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 776 | 688 | 778 | 782 | 730 | 772 | 774 | 857 | 810 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 779 | 794 | 773 | 709 | 724 | 754 | 712 | 716 | 759 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 734 | 711 | 680 | 625 | 615 | 630 | 605 | 595 | 559 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 618 | 640 | 646 | 580 | 582 | 533 | 507 | 516 | 524 550 |
| 2009 | 2010 |
| 533 559 | 541 567 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2019 la populacion èra de 503 abitants e la densitat èra de 121,2 ab/km².

## Veire tanben

* Comunas de Gironda

## Nòtas e referéncias

* ↑ Sit Toponimia occitana
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 714 e 42
* 1 2 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 371
* Portau de Guiana
# Bertran de Gordon

Bertran de Gordon, var. Bertram de Gordon (fl. 1209–1231), èra un nòble occitan carcinòl. Èra senhor de Gordon, cavalièr e trobador.
Actiu pendent la Crosada dels albigeses, èra a l'origina partisan de Ramon VI de Tolosa. Malgrat aquò, Bertran càmbia de camp quand faguèt omenatge per sas tèrras al rei Felip II de França en decembre de 1211. Alludís aquela accion dins una cobla de 1212, una responsa a las criticas d'un cèrt Mahieu o Matheus (pas Matieu de Carcin) per "se vendre" als franceses. Bertran anèt lèstament als crosats jos Simon de Montfòrt en mai de 1218 e faguèt omenatge a Simon per sas tèrras. Bertran escriguèt un tenso comic amb Pèire Raimon de Tolosa, uèi conegut jos l'incipit Totz tos afars es nienz. Foguèt datat abans de 1211 per Joseph Anglade sus la basa que probablament Bertran èra pas encara en desacòrd amb sos companhs barons del sud. Segurament Bertran de Gordon èra l'òste e patron de Peire Raimon, que que veniá tot escàs de quitar la cort de Tolosa, principal enemic de la crosada.

## Referéncias

* (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Bertran de Gordon ».
* (en) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en anglés intitolat « Bertran de Gourdon ».
* ↑ Dévic, Vaissette e 1872, 340.
* ↑ Anglade, 1920, p. 292.
* ↑ «Tenson entre Bertrand de Gourdon et Peire Raimon». Ajuntament de Gordon. [Consulta: 1/2/2024]
* ↑ Anglade, 1920, p. 289-292.
* ↑ Anglade, 1920.

## Veire tanben

* Lista de trobadors e trobairises

## Bibliografia

* (fr) Joseph Anglade, « Poésies du troubadour Peire Raimon de Toulouse: Texte et traduction. », Annales du Midi (1919-1920),‎ 1920 (legir en linha)
* Claude Dévic; Joseph Vaissette. Histoire générale de Languedoc (en francés). vol. 10. Tolosa: Privat, 1872.
* Wikidata: Q955156
# Raimon Jordan

* Aqueste article es un esbòs de biografia; lo cal completar. Podètz ajudar la Wikipèdia e partejar vòstras coneissenças en lo modificant.
Raimon Jordan, escaisnommat lo vescomte de Sant Antonin (lou viscomte de Sant-Antounin en nòrma mistralenca; fl. c. 1178–1195; †1220) es un trobador de lenga d'òc originari del Comtat de Tolosa. Èra lo vescomte de Sent Antonin dins Roergue prèp de la frontièra amb Carcin. De son òbra son uèi coneguts onze cançons, una tençon e un sirventés.
Cantava de son amor Elis de Montfòrt (mistralenc: Elis de Mount-Fort).

## Veire tanben
### Articles connèxes

* Lista de trobadors e trobairises

### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Referéncias

* 1 2 https://www.lexilogos.com/provencal/felibrige.php?q=Antounin
* ↑ Gérard Zuchetto, Jörn Gruber, Le Livre d'or des troubadours, Les Éditions de Paris, Paris, 1998, p. 296
* ↑ Elis, dins lo Tresaur dau Felibritge
* Wikidata: Q3929553
* Multimedia: Raimon Jordan
# Uc de Sant Circ

Uc o Ugues de Sant Circ (Uc o Ugues de Sant-Cir en nòrma mistralenca; Tegrà, 1217-1253) foguèt un trobador occitan carcinòl, qu'es conegut mai que mai pel fach que foguèt aparentament l'autor d'un bèl nombre de vidas de trobadors. Pr'aquò la sola vida que li podèm atribuir sens dobte es la de Bernat de Ventadorn.
En occitan ancian es conegut coma N[']ucs de Sai[n]t Circ.

## Biografia

Uc de Sant Circ foguèt mandat jove per sos fraires a Montpelhièr per i far d'estudis religioses mas ailà s'interessèt puslèu a la poesia trobadoresca. Sembla qu'acompanhèt lo trobador Savarin de Mauleon per Espanha ont visitèt la cort de Castelha. Partiguèt puèi en Itàlia ont se maridèt e probablament elaborèt las vidas.

## Òbras

Son estadas servada 44 poesias d'aqueste trobador, que 15 son de cançons d'amor, 18 de sirventeses e còblas, un salut e dètz debats. Sa darrièra poesia databla es un sirventés qu'escriguèt contra Manfred II Lancia entre 1253 e 1255.
Es tanben considerat coma l'autor dels Donatz proensals, la gramatica mai anciana coneguda en occitan.

## Referéncias

* ↑ Antòni Blasi Crosilhat. La Bresco. [Poems. With a preface by F. Mistral. Provencal], 1865.
* ↑ Lou Cacho-fiò: prouvençau armana catouli, 1887.
* 1 2 Cir (Sant), dins lo Tresaur dau Felibritge.
* ↑ Lou gai-sabé: Antoulougìo prouvençalo, 1905
* ↑ Tegra, dins lo Tresaur dau Felibritge.
* ↑ Martí de Riquer, Los trovadores: historia literaria y textos

## Ligams extèrnes

* Òbras a Trobar.org
* Wikidata: Q1170511
* Multimedia: Uc de Saint Circ
# Ademar Jordan

Ademar Jordan (fl. 1198–1212) èra un cavalièr e trobador de Sent Antonin en Roèrgue. Èra benlèu vassal de Raimon Jordan.
Ademar participèt aparentament a la guèrra contra la Crosada dels Albigeses, que i foguèt capturat per Simon de Montfòrt lo 6 de Mai de 1212 e foguèt pas pus ausit aprèp. A l'ocasion de sa captura compausèt un sirventés en imitacion de Bertran de Bòrn, Si tot m'ai estat lonjamenz. Sa sola autra cançon existenta es Pons, viscoms, lezir e sojor, una cobla esparsa o cobla de circonstància.
Ademar pòt tanben aver participat a una de las Crosadas (saique la quatrena o la Reconquista).

## Fonts

* Brunel, Clovis (1926). Les troubadours Ademar Jordan et Uc Brunenc, Romania, 52, p. 506.
* Jeanroy, Alfred (1934). La poésie lyrique des troubadours. Tolosa: Privat.
* Schulze-Busacker, Elisabeth (1987). "French Conceptions of Foreigners and Foreign Languages in the Twelfth and Thirteenth Centuries," Romance Philology, 41:1 (Aug.) pp. 24–47.

## Ligams extèrnes

* Complete works, edited by Saverio Guida (2003)

## Nòtas

* ↑ Schulze-Busacker, 3 n8.
* Wikidata: Q3605229
# Parisòt (Tarn e Garona)

Parisòt$^,$$^,$$^,$ (Parisot en francés) es una comuna roergata situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Qualitat |
| decembre de 2014 | 2026 | Alain Iches | agricultor |
| març de 2008 | octobre de 2014 | Frédéric Kéréstédjian | farmacian |
| 2005 | 2008 | Jean-Claude Bord | |
| 1993 | 2005 | Jean Willaume | director comercial |
| març de 1989 | 1993 | Sr Galan | foncionari |
| març de 1977 | 1989 | Roger Messines | farmacian |
| març de 1965 | 1977 | Gilbert Rossignol | agricultor |
| | 1965 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 574, totala: 582 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | | | | | | 1 631 | 1 620 | 1 698 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 1 584 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 1 084 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 574 | 595 | 506 | 549 | 522 | 504 | 535 | 540 | 545 559 |
| 2009 | 2010 |
| 549 564 | 552 567 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Lòcs e monuments

* Castèl de La Broá, sègle XIV.
* Castèl de l'Astorguièr, sègle XVI.
* Castèl de Cornusson, sègle XVI.

## Personalitats ligadas amb la comuna

* Bertrand de París. (trobador del sègle XIII).
* Joan Parisòt de La Valeta. (fondator a Malta de la vila que pòrta son nom).

## Embessonatge

* Great Hucklow (Reialme Unit), dempuèi 2010.

## Veire tanben

* Comunas de Tarn e Garona

## Nòtas

* ↑ Pojada, Patrici. Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières, 2009. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* Portal de Roergue
# Agaricus augustus

Agaricus augustus es un bolet de la familha deis Agaricaceae e dau genre deis Agaricus. Es una espècia relativament comuna en Occitània qu'es tradicionalament manjada dins mai d'una region. Pasmens, sa consumacion es desenant desconselhada car aqueu bolet pòu concentrar de quantitats importants de polluents dins sa carn.

## Descripcion

Es un bolet de talha mejana a granda que pòu agantar 10 a 20 cm d'autor. Lo capèu a un diamètre similar, de 10 a 20 cm. A sovent una forma emisferica e es cubèrt d'escalhas brun ros dispausadas d'un biais concentric sus un revestiment clar. Lo marge es apendiculada. Lei lamas son liuras e de color blancàs e gris ròse. Aquela color evoluciona pauc a cha pauc vèrs lo brun negràs. Leis espòras son brun negràs e an una talha de 8 × 6 µm. Lo pè es blanc e pòrta un anèu ample e penjant. En dessota, lo pè es cubèrt d'escalhas brun ros. De tacas rossas pòdon aparéisser a la basa. La carn es inicialament, mai pren lentament de tenchas ròsas. Lo bolet a una odor d'anís ò d'ametla amara. La sabor es aquela de l'avelana.

## Ecologia

Agaricus augustus vèn dins lei seuvas de fuelhós e de conifèrs de la fin de l'estiu a l'autona, sovent au nivèu deis aurieras ont aprecia lei zònas erbosas.

## Comestibilitat

Agaricus augustus es tradicionalament considerat coma un bòn comestible. Pasmens, sa consumacion es desenant desconselhada car a la capacitat de concentrar lei polluents, especialament lo cadmi, dins sa carn.

## Confusion

En causa de l'aspècte caracteristic de son capèu, Agaricus augustus a pas d'espècia similara coneguda.

## Annèxas
### Liames intèrnes

* Agaricus.

### Bibliografia

* (fr) Didier Borgarino e Christian Hurtado, Champignons de Provence et du Midi méditerranéen, Éditions Édisud, Sant Romieg, 2020.
# Agaricus bitorquis

Agaricus bitorquis es un bolet de la familha deis Agaricaceae e dau genre deis Agaricus. A la particularitat de venir mai que mai sus lei trepadors e dins lei terrens fòrça peirós. Es considerat coma comestible, mai sa consumacion es deconselhada en causa de la pollucion captada per lo bolet durant sa creissença.

## Descripcion

Es un bolet de talha mejana que pòu agantar 5 a 10 cm d'autor. Lo capèu, d'un diamètre de 6 a 12 cm, es poput e leugierament aplanat au centre. Sa color varia dau blancàs a l'òcre clar. Lei lamas son liuras. Son inicialament ròse clar e evolucionan pauc a cha pauc vèrs lo brun negràs. Leis espòras son brun negràs e an una talha de 6 × 5 µm. Lo pè a la meteissa color que lo capèu. Pòrta un anèu doble. La carn es fòrça fèrma. Es blanquinosa e vèn ròse clar au tocar. L'odor e la sabor son agradivas.

## Ecologia

Agaricus bitorquis vèn mai que mai a proximitat dei rotas dins lei terrens peirós. Durant sa creissença, pòu traucar lo betum dei trepadors. Creis principalament durant l'autona, mai es de còps observat a la prima quand lei condicions meteorologicas son umidas.

## Comestibilitat

Agaricus bitorquis fa partida deis Agaricus, mai en causa de son luòc de creissença, sa carn es sovent contaminada per de quantitats importantas de polluents. Sa consumacion es donc desconselhada.

## Confusion

I a una possibilitat de confondre Agaricus bitorquis amb lo pradelon (Agaricus campestris) que pòu tanben venir a proximitat dei rotas. Aquò es pas grèu car aquela espècia es un comestible recercat. En revènge, i a egalament de riscs de confusion amb leis agarics dau grop xanthoderma (que son toxics) e amb leis especimens joves d'amanitas blancas (que son mortalas).

## Annèxas
### Liames intèrnes

* Agaricus.

### Bibliografia

* (fr) Didier Borgarino e Christian Hurtado, Champignons de Provence et du Midi méditerranéen, Éditions Édisud, Sant Romieg, 2020.
# Vespa velutina

Lo forselon asiatic (Vespa velutina) es una espècia de forselon originària del sud-èst asiatic que s'espandiguèt en Euròpa aprèp son arribada accidentala en Occitània en 2004. Es un predator natural de las abelhas de mèl, es gaireben similara als forselons autoctòns que se ne pòt diferenciar sonque per una unica franja jauna e mai larga sus l'abdomèn. Es pas agressiu per las personas mas tua las abelhas de mèl e es un problèma aflaquissent l'apicultura en mai del Varroa destructor e del sindròme del despoblament dels brusques.

## Origina

Sud-èst asiatic: Índia, Indochina, China e illas de Java, Lombok e Hong Kong.

## Sosespècias

I a 7 sosespècias e 6 varietats, la varietat subtropicala introdusida en Euròpa dempuèi de França es la nigrithorax descricha en 1905.

## Morfologia

Un forselon obrièr mesura prèp 3 cm de long. La varietat V. v. nigrithorax a lo torax negre e l'abdomèn amb un anèl jaune-iranjat amb un triangle negre. La reina fa 3,5 cm de long. Coma los autres forselons fa un nis a la prima de la textura del papièr (paper maché) fins a 80 cm de diamètre. Lo nis se fa normalament dins los arbres a qualques mètres de naut mas de còps que i a al nivèl de la tèrra o dins los edificis umans. Dins cada nis pòdon caber 2000 forselons.

## Espècia invasiva

Venguèt una espècia invasiva en Occitània que benlèu arribèt dins lo cargament d'un vaissèl en 2004. Dempuèi aquela vèspa ataca las personas e las abelhas de mèl.

## Referéncias

* ↑ Modèl:Format ref http://www.agrodigital.com//PlArtStd.asp?CodArt=74796
* ↑ idem: mnhn
* ↑ Haxaire et al. (2006)
* ↑ mnhn |titre=Vespa velutina Lepeletier, 1836 site del Museum Nacional d'Istòria Naturala
* ↑ (fr)Gaspard NORRITO, Le frelon asiatique niche toujours plus au nord, Ouest-France, 29 avril 2010
* ↑ Répartition : site de l'INPN.
* ↑ (en)Tourists warned as Asian hornets terrorise French, The Telegraph, August 19, 2009

## Ligams extèrnes

* http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&typeAction=10&pageReturn=ficheEspeceFiche.jsp&numero_taxon=433589
* https://web.archive.org/web/20090305073116/http://cyberquebec.ca/entomologie/Vespa_velutina.htm
* http://www.youtube.com/watch?v=lbcT_09BP0g
* https://web.archive.org/web/20091229192304/http://www.cg33.fr/cg33/upload/docs/application/pdf/2009-04/affiche_frelon_a3_2009-04-15_15-18-52_638.pdf
* https://web.archive.org/web/20100214122121/http://www.videos.lalibre.be/video/iLyROoafM4tt.html
* http://www.albuga.info/fr/avenir/vespa_velutina/index.html
# Cariba

Cariba (en anglés: Carribean; en neerlandés: Caraïben) es una region sus la mar Cariba que compren las Antilhas.

## Articles connèxes

* lo pòble carib
* las lengas caribas
* la placa tectonica cariba
# Oton Ier (emperaire roman germanic)

Oton I$^{èr}$ (23 de novembre de 912 - 7 de mai de 973) foguèt un rèi de Francia Orientala qu'es considerat coma lo fondator dau Sant Empèri Roman Germanic. Reinèt de 936 a 973 e èra lo successor d'Enric I$^{èr}$ (919-936). Foguèt remplaçat per Oton II (967-983) coemperaire dempuei 967.
Son rèine acomencèt lo 2 de julhet de 936 e Oton capitèt pauc a pauc de renfòrçar lo raionament e lo prestigi de la corona germanica. Gràcias a son maridatge en 951 ambé la rèine Adelaïda, veusa dau rèi Lotari, capitèt de venir rèi de la peninsula e d'intervenir dins leis afaires intèrns d'Itàlia. Venguèt lo protector dau papa Joan XII còntra lei pretencions de l'ancian rèi italian Berenger II que se revoutèt en 960. Per aquò, lo papa acceptèt de lo reconóisser coma lo successor de Carlesmanhe e, en 962, Oton foguèt coronat « Emperaire dei Romans ». Durant la fin de son rèine, s'ocupèt d'organizar son estat a l'entorn d'un govèrn descentralizat e d'una administracion tenguda per la Glèisa.

## Liames intèrnes

* Sant Empèri Roman Germanic.

## Bibliografia

* (fr) Michel Parisse, Allemagne et Empire au Moyen Âge, Hachette Livre, 2002.
* (fr) Joseph Rovan, Histoire de l'Allemagne, Éditions du Seuil, 1999.
# Joan Estève

Joan Estève o En Johan Esteve de Bezers en occitan ancian, foguèt un trobador besierenc del sègle XIII. Dins lo sol cançonièr que conten sas onze òbras, es nomenat Olier de Bezers çò que daissa pensar qu'èra benlèu olièr. Sas composicions son datadas entre 1270 e 1288. Son trabalh es piós e religiós mas metricament complèxe amb d'estròfas dificilas (Lo Senhor qu'es guitz n'es un exemple). Escriguèt tres pastorèlas dins l'estil de Guiraut Riquièr.