OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# .bargains

.bargains ("bons afars", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 23 de genièr de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .bargains sul site de l'IANA
# .basketball

.basketball ("basquetbòl" en anglés) es un nom de domeni generic.$^,$ Es en servici dempuèi lo 19 d’octobre de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .basketball sul sit de l’IANA
* ↑ .basketball sul sit nTLDstats.
# .bayern

.bayern (Bavària en alemand) es un nom de domeni generic e geografic. Es en servici dempuèi lo 3 de mai de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .bayern sul site de l'IANA
# .barclays

.barclays es un nom de domeni generic enregistrat per la banca anglesa Barclay's. Es en servici dempuèi lo 24 de genièr de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .barclays sul site de l'IANA
# .baseball

.baseball (nom de depòrt) es un nom de domeni generic.$^,$ Es en servici dempuèi lo 30 d’octobre de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .baseball sul sit de l’IANA
* ↑ .baseball sul sit nTLDstats.
# .bb

.bb es lo nom de domeni d'Internet per l'illa Barbados.

## Domenis de segond nivèl

Los domenis de segond nivèl son:
* .co.bb
* .com.bb
* .net.bb
* .org.bb
* .gov.bb
* .edu.bb
* .info.bb
* .store.bb
* .tv.bb
* .biz.bb

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l'IANA.
# .farm

.farm es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 28 de decembre de 2013.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .farm sul site de l'IANA
# .fashion

.fashion ("mòda", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 6 de decembre de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .fashion sul site de l'IANA
# .fail

.fail ("malescaduda" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 23 d'abril de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .fail sul site de l'IANA
# .fans

.fans ("partisans, apassionats", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 19 de febrièr de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .fans sul site de l'IANA
# .farmers

.farmers ("pagés", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de junh de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .farmers sul site de l’IANA
# .family

.family ("familha", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi l’11 d’agost de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .family sul site de l'IANA
# .fast

.fast ("june", "rapid" en anglés) es un nom de domeni generic depausat. Es en servici dempuèi lo 5 de decembre de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .fast sul site de l’IANA
# .fairwinds

.fairwinds (marca: "vents de fièra", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana FairWinds Partners, LLC.. Es en servici dempuèi lo 13 de novembre de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .fairwinds sul site de l’IANA
# .faith

.faith ("fe", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .faith sul site de l'IANA
# .fan

.fan ("apassionat, ventilador", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 de març de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .fan sul site de l'IANA
# (10018) Lykawka

(10018) Lykawka es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ [http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=(10018)+Lykawka Ficha de (10018) Lykawka sul sit Minor Planet Center].
# (1002) Olbersia

(1002) Olbersia es un asteroïde de la cencha principala de 32 km. de diamètre. Foguèt descobèrt per Vladimir Albitsky a l'observatòri de Cimieis en Crimèa lo 15 d'agost de 1923. Foguèt nomenat d'après Heinrich Olbers.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (1002) Olbersia sul sit Minor Planet Center.
# (10032) Hans-Ulrich

(10032) Hans-Ulrich es un asteroïdede la cencha principala. Foguèt descobèrt lo 3 de setembre de 1981 a l'Observatòri de Palomar per Schelte J. Bus.

## Referéncias

* ↑ [http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=(10032)+Hans-Ulrich Ficha de (10032) Hans-Ulrich sul sit Minor Planet Center].
# (10020) Bagenal

(10020) Bagenal es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ [http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=(10020)+Bagenal Ficha de (10020) Bagenal sul sit Minor Planet Center].
# (100313) 1995 LD1

(100313) 1995 LD1 es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (100313) 1995 LD1 sul sit Minor Planet Center.
# (10033) Bodewits

(10033) Bodewits es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ [http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=(10033)+Bodewits Ficha de (10033) Bodewits sul sit Minor Planet Center].
# (10026) 1980 RE1

(10026) 1980 RE1 es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (10026) 1980 RE1 sul sit Minor Planet Center.
# (10037) 1984 BQ

(10037) 1984 BQ es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (10037) 1984 BQ sul sit Minor Planet Center.
# (10019) Wesleyfraser

(10019) Wesleyfraser es un asteroïdede la cencha principala. Foguèt descobèrt lo 25 de junh de 1979 a l'Observatòri de Siding Spring per Eleanor Francis Helin e Schelte J. Bus.

## Referéncias

* ↑ [http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=(10019)+Wesleyfraser Ficha de (10019) Wesleyfraser sul sit Minor Planet Center].
# (10035) 1982 DC2

(10035) 1982 DC2 es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (10035) 1982 DC2 sul sit Minor Planet Center.
# (801) Helwerthia

(801) Helwerthia es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (801) Helwerthia sul sit Minor Planet Center.
# (805) Hormuthia

(805) Hormuthia es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (805) Hormuthia sul sit Minor Planet Center.
# (802) Epyaxa

(802) Epyaxa es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (802) Epyaxa sul sit Minor Planet Center.
# (803) Picka

(803) Picka es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (803) Picka sul sit Minor Planet Center.
# (806) Gyldénia

(806) Gyldénia es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (806) Gyldénia sul sit Minor Planet Center.
# (804) Hispania

(804) Hispania es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (804) Hispania sul sit Minor Planet Center.
# (807) Ceraskia

(807) Ceraskia es un asteroïde.

## Referéncias

* ↑ Ficha de (807) Ceraskia sul sit Minor Planet Center.
# .blackfriday

.blackfriday ("divendres negre" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 23 d'abril de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .blackfriday sul site de l'IANA
# .bloomberg

.bloomberg es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa Bloomberg. Es en servici dempuei lo 5 de novembre de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .bloomberg sul site de l'IANA
# .blanco

.blanco (nom d’entrepresa alemanda, Blanc & Co cambiat après en Blanco GMBH, fondada per Heinrich Blanc en 1925) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 21 de junh de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .blanco sul site de l’IANA
# .blue

.blue ("blau", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 5 de febrièr de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .blue sul site de l'IANA
# .bms

.bms (acorcha de Bristol-Myers Squibb, nom d’entrepresa ) es un nom de domeni generic depausat per la Bristol-Myers Squibb Company. Es en servici dempuèi lo 22 de setembre de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .bms sul site de l’IANA
# .bmw

.bmw
(BMW, societat alemanda) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi lo 21 de junh de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .bmw sul site de l'IANA
# .blog

.blog ("blòg", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 18 de mai de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .blog sul site de l’IANA
# .bm

.bm es lo nom de domeni d'Internet per las illas Bermudas.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l'IANA.
# .bn

.bn es lo nom de domeni d'Internet per Brunei.

## Domenis de segond nivèl

Los domenis de segond nivèl son:
* .com.bn
* .edu.bn
* .gov.bn
* .net.bn
* .org.bn

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l'IANA.
# .blockbuster

.blockbuster ("superproduccion", en anglés, nom de marca) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 4 d’agost de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .blockbuster sul site de l’IANA
# Almodóvar del Campo

Almodóvar del Campo es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
# Almogía

Almogía es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
# Almoines

Almoines es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
# Almonacid de Toledo

Almonacid de Toledo es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
# Almofalla

Almofalla :
| Comarca | Comunautat de Teròl |
| Província | Teròl |
| Comunautat Autonòma | Aragon |
| Còde postal | 44369 |
| Superficia | 25,55 km$^2$ |
| Altitud | 1199 m |
| Populacion | 29 ab. |
| Flume | |
Almofalla (Almohaja en castelhan) es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon. Se tròba dens la comarca de la Comunautat de Teròl. A 29 abitants (2011).
# Almoguera

Almoguera es un municipi de la província espanhòla de Guadalajara e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
# Almoharín

Almoharín es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
# Almochuel

Almochuel :
| Comarca | Camp de Belgit |
| Província | Saragossa |
| Comunautat Autonòma | Aragon |
| Còde postal | 44591 |
| Superfícia | 32 km$^2$ |
| Altitud | 275 m |
| Populacion | 37 ab. |
| Flume | Aguasvivas |
Almochuel es una vila de la Comunautat autonòma d'Aragon e de la comarca de Camp de Belgit. A 37 abitants (2011).
# Almodóvar del Pinar

Almodóvar del Pinar es un municipi de la província espanhòla de Cuenca e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
# Almodóvar del Río

Almodóvar del Río es un municipi de la província espanhòla de Còrdoa e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
# Ahmad Tajuddin

Duli Yang Maha Mulia Sultan Ahmad Tajuddin Akhazul Khairi Waddien ibni Almarhum Sir Sultan Mohammad Jamalul Alam II, mai conegut coma Sultan Ahmad Tajuddin (4 de junh de 1913 – 4 de junh de 1950) foguèt lo 27en sultan de Brunei de l'11 de setembre de 1924 fins a sa mòrt.
# Ahmed H. Zewail

أحمد حسن زويل :
| Profession: | quimista |
| País: | Egipte |
| Data de naissença: | 26 de febrièr de 1946 |
| Luòc de naissença: | Damanhur, Egipte |
Ahmed Hassan Zewail (n. en 1946) es un quimista egipcian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1999.
# Ahmadabad

Ahmadabad (en gujarati, અમદાવાદ amdāvād) es la magèr vila d l'estat de Gujarat en Índia.

## Istòria

Ahmadabad foguèt la primièra capitala de Gujarat, un estat creat en 1960 per lo despartiment de l'estat de Bombai. En 1970, la capitala gujarata es transferada dins la vila nòva de Gandhinagar.

## Administracion

Ahmadabad es lo capluòc del districte d'Ahmadabad.
# Ahmad Heryawan

H. Ahmad Heryawan (Sukabumi, 19 de junh de 1966) es un politician indonesian. Es l'actual governador de la província de Java de l'oèst.
# Ahmad Tejan Kabbah

Alhaji Ahmad Tejan Kabbah (n. 1932; m. 2014) economista e òme politic foguèt lo president de Sierra Leone entre 1996 e 2007, amb un'interrupcion entre lo 25 de mai de 1997 e lo 10 de març de 1998.
| Precedit per Julius Maada Bio (coma cap d'Estat militar) | President de Sierra Leone 29 de març de 1996 - 25 de mai de 1997 | Seguit per Johnny Paul Koroma (coma cap d'Estat) |
| Precedit per Johnny Paul Koroma (coma cap d'Estat militar) | President de Sierra Leone 10 de març de 1998 - 17 de setembre de 2007 | Seguit per Ernest Bai Koroma |
# Ahmed Aoad Ibn Auf

Ahmed Awad Ibn Auf (nascut c. 1954) es un militar e òme d'estat sodanés. Foguèt primièr vicepresident de la Republica de febrièr a abril de 2019. En seguida del còp d'estat, es cap de l'Estat sodanés ad interim, amb lo títol de "President del conselh militar de transicion". Jos la pression del pòble, daissa la plaça l'endeman.
| Precedit per Omar al Beshir | President del conselh militar de transicion 11 d'abril de 2019-12 d'abril de 2019 | Seguit per Abdel Fattah Abdelrahman Borhan |
# Ahmed Abdallah Mohamed Sambi

Ahmed Abdallah Mohamed Sambi (n. 1958) òme d'afars e òme politic es l'actual president de las Comòras.
| Precedit per Azali Assoumani | President de las Comòras Dempuèi lo 26 de mai de 2006 | Seguit per cap |
# Ahmed Ben Bella

Ahmed Ben Bella, en arab, احمد بن بلة, naissut en decembre de 1916 a Marnia, mòrt lo 11 d'abriu 2012 en Argier, es lo promier president de la Republica Argeriana.
Ben Bella es un dei nòu capoliers istorics dau Comitat Revolucionari d'Unitat e d'Accion, que vendrà puei lo Frònt de Liberacion Nacionala d'Argeria.
Le 15 setembre de 1963 deven lo premier President de la Republica Argeriana, tant coma son Premier Menistre. Lo 19 de junh de 1965, lo Colonèu Bomediene li manlèva lo poder.

#### Anecdòtas

Avans que d'èstre un òme politic engatjat per la liberacion de son país, Ahmed Ben Bella fuguèt un jogaire de l'Olimpic de Marselha en 1940.
# Ahmed Ouyahia

Ahmed Ouyahia, diplomata e òme politic n. 1952, es l'actual primièr ministre d'Argeria.
| Precedit per Abdelaziz Belkhadem | Primièr ministre d'Argeria 23 de junh de 2008 - 11 de març de 2019 | Seguit per Noureddine Bedoui |
# Ahmet Necdet Sezer

Ahmet Necdet Sezer (n.1941) foguèt president de Turquia entre 2000 e 2007.
| Precedit per Süleyman Demirel | President de Turquia 16 de mai de 2000 - 28 d'agost de 2007 | Seguit per Abdullah Gül |
# Acinonyx jubatus

Lo Guepard (Acinonyx jubatus) es un membre atipic de la familha dels felins, que caça gràcias a sa vista plan aguda e sa granda velocitat. Es un dels animals terrèstres mai rapids: pòt arribar fins a 110 km/h sus de cortas distàncias.

### Ligams extèrnes

* Referéncia ITIS : Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) (fr) (+ version anglesa (en))
* Referéncia Animal Diversity Web : Acinonyx jubatus (en)
* Referéncia NCBI : Acinonyx jubatus (en)
* Referéncia UICN : espècia Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) (en)
* Referéncia CITES : espècia Acinonyx jubatus (Schreber,1775) (+ répartition) (sul site de l’UNEP-WCMC) (mescla francés e anglés)
* Referéncia Fonses documentari ARKive : Acinonyx jubatus (en)
* Fòtos
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Acinonyx jubatus.
# Acid ribonucleïc messatgèr

L'Acid ribonucleïc messatgèr (abreujat ARNm) qu'ei un acid ribonucleïc on l'informacion genetica marcada sus l'ADN b'ei transcrivuda entà poder estar tradusida en proteïnas.
# Acid uric

* De pas confondre amb Urèa.
L’acid uric es un compausat quimic de formula bruta C$_5$H$_4$O$_3$N$_4$. Es una molecula gaireben insolubla dins l’aiga resultant de la degradacion et de l'excrecion de las purinas (subretot la guanina e l'adenina) per l'èsser uman e los primats superiors, que possedisson pas pus l'enzim menant a l'allantoïna presenta per gaireben totes los autres mamifèrs.
Pels ausèls e los reptils, l'acid uric es tanben lo produch d'eliminacion de las purinas, mas son excrecion se fa dins las matèrias fecalas e non pas dins las urinas coma per l'òme (uricotelia).
L’acid uric es present en fèble quantitat dins lo sang (uricemia) dels mamifèrs (36 a 69 mg·L-1 per l’uman).

## Urat

* Coma per fòrça acids, los tèxtes en bioquimia designan mai sovent l'acid uric amb lo nom de son anion, l'urat.
* Los sals de l'acid uric son nomenatsurats (urats de sòdi, urat de calci, urat d'amòni, etc.). Los urats an mai sovent una melhora solubilitat (de pH alcalin o neutre) que l'acid uric, que la cristallizacion es a l'origina de las crisis de gota.

## Patologia umana

Un aument de sa concentracion dins lo sérum sanguin, nomenat iperuricemia, provòca la gota, responsable d’artropatiás (artiti gotosa) e de litiasi renala per formacion de cristals dins los rens. Aquò pòt tanben venir d’un aument de la fraccion protonada de l'acid uric, per una diminucion del pH urinari per exemple.
Un aument del taus d'acid uric e la causa d’unas patologias espandidas dins lo mond. Foguèt mostrat qu'una iperuricemia ten un ròtle dins l'ipertension. D’estudis recentas suggerisson que l'acid uric es una de las causas du diabèta de tipe 2, lo taus d'acid uric essent un bon predicator de l'aparicion d'un [[diabèta]]. Predich tanben lo desvelopament de l'obesitat. Diferents estudis mostrèron que la baissa del taus d'acid uric permet de far baissar la tension, de far pèrdre de pes o de reduire los riscs de malautiás cardiovascularas.
Lo taus d'acid uric pòt aumentar per la consomacion d'aliments rics en purina o en fructòsa.
Dins lo cas de la femna prensa, un taus naut d’acid uric, combinat a una ipertension arteriala e una pèrda anormala d'albumina dins las urinas devon provocar la vigiléncia a causa dels riscs de toxemias
Lo sindròma de lisi tumorala s'acompanha d'una iperuricemia podent menaçar lo pronostic vital; los tractaments utilizats son la rasburicasa es car d’iperleucocitòsi o forma tumorala, allopurinol senon, e rarament l'emodialisi (epuracion extrarenala).
Microscopicament, los depauses d'urats se presentan coma una substéncia d'aspècte penchat, pauc colorabla, enrodada d'una reaccion macrofagica, istiocitària, fòrça pauc gigantocellulària. Aquesta substéncia pòt desparéisser parcialament pendent la fixacion formolada.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Biologie - Tout le cours en fiches - Modèl:2e éd., Daniel Richard, Patrick Chevalet, Sylvie Fournel, Nathalie Giraud, Frédéric Gros, Patrick Laurenti, Fabienne Pradere, Thierry Soubaya, p. 359
* 1 2 {{{2}}},
# Acier de Damasc

L’acier de Damasc (var. acièr de Damasc) es lo nom donat a dos tipes d'aciers aguent una aparéncia moerada. Es utilizat per la produccion de lamas de prestigi.
Istoricament, l'acier de Damasc es un acier, tanben dich « wootz », aparegut en Índia durant lo sègle IV avC. Reputat per sa qualitat, per son aspècte e per sei motius moerats, èra produch a partir de mineraus de fèrre de qualitat marrida, çò que necessitava un tractament particular e lòng. En causa de sa raretat relativa, èra destinat a la produccion d'armas de qualitat. Lei tecnicas de fabricacion èra generalament gardadas secrètas per lei fabres. Pasmens, se difusèron en Orient Mejan onte lei lamas de Damasc impressionèron fòrça lei crosats. L'acier de Damasc istoric dispareguèt durant lo sègle XVII, probablament en causa de l'agotament dei mineraus de wootz, e lo saber-faire necessari a son elaboracion es perdut.
L'acier de Damasc actuau, ò « acier de Damasc de corrolhatge », es lo resultat de recèrcas menadas en França e en Suècia a partir dau sègle XVIII per tornar descubrir l'acier de Damasc istoric. Retrai visualament au wootz, mai sei proprietats son diferentas. Per l'obtenir, fau soudar e martelejar de bendas d'acier ò de fèrre aguent de concentracions diferentas de carbòni. D'efiech, aquò permet de fabricar d'acier fòrça resistents que foguèron emplegats per la fabricacion de fusius fins au sègle XX. Uei, aqueu procès demòra utilizat per produrre de lamas ò d'armas de prestigi. Lo procès japonés dau mokume-gane es una tecnica artesanala relativament similara.

## Liames intèrnes

* Acier.
* Aliatge.
* Mokume-gane.

## Bibliografia

* (fr) Jean-Luc Soubeyras, Manuel de fabrication du damas, Fontaine, EP, 2008.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Pasmens, fau nuançar lei qualitats atribuïdas ai lamas de Damasc per lei crosats. Premier, èran d'armas de qualitat, çò qu'explica sei performàncias. De mai, aquelei legendas èran largament eissidas de mites destinats a valorar l'enemic per aumentar lo sieu coratge. Ansin, dins lo camp araboturc, de racòntes similars ai legendas estacadas a l'acier de Damasc apareguèron sus leis espasas d'acier lusent utilizadas per lei crosats.
# Acid ribonucleïc de transferiment

L'ARN de transferiment o ARNt es un tipe d'acid ribonucleïc encargat de transportar leis aminoacids aus ribosòmas per los incorporar a las proteïnas, pendent lo procès de sintèsi proteïca.
# Acidomomys

Acidomomys foguèt un mamifèr plesiadapifòrme, aquò vòl dire que foguèt un ancessor dels primats o una espècia plan pròcha d'aqueles. Apertenguèt a la familha Paromomyidae.
Los fossils d'Acidomomys hebeticus foguèron descriches coma apertenents al Paleocèn, e foguèron trapats al bacin de Clarks Fork, a Wyoming. Segon semblariá aguèt las dents diferentas d'autras espècias coma Plesiadapis o encara d'autres primats primitius e aquò vòl dire que, benlèu, la sieuna fàcia e vida vidanta foguèt tanben desparièra d'aqueles.

### Referéncias

* ↑ Bloch, Jonathan I.; Boyer, Doug M.; Gingerich, Philip D.; Gunnell, Gregg F. (2002). "New primitive paromomyid from the Clarkforkian of Wyoming and dental eruption in Plesiadapiformes". Journal of Vertebrate Paleontology. 22 (2): 366–379. doi:10.1671/0272-4634(2002)022[0366:NPPFTC]2.0.CO;2.
# Acid ribonucleïc ribosomic

L'acid ribonucleïc ribosomic o ARNr es l'ARN mai abondós de la cellula. Es format d'una sola cadena de nucleotids, encara que presenta de zònas de dobla eliç a causa de sa conformacion tridimensionala. Aqueste tipe d'ARN presenta las caracteristicas seguentas:
* Fa partida de las subunitats del ribosòma amassa amb qualques proteïnas.
* Participa en la sintèsi de proteïnas dins lo ribosòma.
* Existisson de divèrses tipes d'ARNr, cadun amb una talha e estructura caracteristica.
Los ARNr son classificats tradicionalament segon lor coeficient de sedimentacion, mesurat en svedbergs (S). Dins los organismes procariòtas existisson tres ARNr distints (5S, 16S e 23S) e dins los organismes eucariòtas quatre (5S, 5'8S, 18S, 28S). Dins los procariòta, los ARNr 23S e 5S fan partida de la subunitat màger dels ribosòmas, alors que l'ARNr 16S fa partida de la subunitat mendre. Dins los eucariòtas, los ARNr 5S, 5'8S e 28S fan partida de la subunitat màger dels ribosòmas, alors que l'ARNr 18S fa partida de la subunitat mendre.
| Tipe | Talha | Subunitat granda | Subunitat pichona |
| procariòtas | 70S | 50S (5S; 23S) | 30S (16S) |
| eucariòtas | 80S | 60S (5S; 5,8S; 28S) | 40S (18S) |
# Acid sulfuric

L'acid sulfuric es un compausat quimic de formula H$_2$SO$_4$. Es un acid minerau que sa fòrça (pK$_A$ = -3,0) es entre lei pus importantas. Es un produch industriau major qu'intra dins la fabricacion de baterias, lo tractament de divèrsei mineraus o encara lo rafinatge dau petròli.
# Acid sulfurós

L’acid sulfurós es un diacid feble de pKa 1,89 e 6,99. Es eissit de la dissolucion dau dioxid de soupre dins l'aiga. Dins lei condicions normalas de pression e de temperatura, es estat detectat en fasa gasosa, mai son existéncia en solucion es pas totalament segura. En revènge, sei basas conjugadas, l'anion idrogenosulfit HSO$_3$$^–$ e l'anion sulfit SO$_3$$^{2–}$, son ben conegudas. L'acid sulfurós es una substància corrosiva qu'es utilizada coma conservator alimentari (en particular per lei fruchs secs, la carn e lo vin), desinfectant e agent reductor e blanquejant doç.

## Liames intèrnes

* Dioxid de soupre.
* Dioxid de soupre en enologia.
* Soupre.

## Bibliografia

* (fr) INRS, « Dioxyde de soufre - Fiche toxicologique n°41 », consultada lo 23 de febrier de 2024, .