OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jardin

Un jardin es un espaci païsatjat ont son plantats e s'entretenon de plantas ( flors, arbres ornamentals) e d'autras formas botanicas, quitament un simple pelenc pòt definir un jardin. Los jardins pòdon incorporar de materials naturals o artificials. Un espaci ont se cultivan de plantas destinadas a l'alimentacion (ortalissa),se nomena un òrt.

## Tipes de jardin

Lo jardin pòt èsser d'òrdre privat o public.
* Quand se tracta d'un luòc public se parla mai sovent d'un jardin public o d'un pargue quand se tracta d'un jardin grand contigú a un palais o un castèl coma lo jardin a la italiana de las vilàs toscanas.
* Un jardin es mai sovint un tancat contigú a una demorança, utilizat pel léser, s'es utilizat per la produccion de legums o de fruchs, se ditz òrt.
* Quand aquel es tancat e situat dins una demorança (a una galeriá o un balcon), se tracta d'un jardin d'interior (o jardin d'ivèrn).
* Se reunís de colleccions de plantas amb de finalitats scientificas o de léser, se ditz de «jardin botanic».
* Quans se tracta de plantacions amb finalitats comercialas se parlarà mai sovent d'agicultura intensiva. Aquelas plantacions es fan sovent en sèrras.
* Lo jardin a francesa, es un jardin de léser simetric, amb de linhas decha.
* Lo jardin a l'anglesa, es un estil de jardin que fa l'illusion de la natura salvatja, amb de linhas corbas.
* jardin comunitari
* jardin a l'italiana
* jardin medieval
* jardin persan
* jardin japonés
* jardin penjant
* jardin zen
* jardin en quadres
* jardin istoric
* jardin d'aiga
* jardin de rocalha
* Jardin medieval
* Jardin a l'italiana
* Jardin a la francesa
* Jardin a l'anglesa amb bèlvéser
* Jardin de rector
* Jardin japones
* jardin de léser d'una ostal als Païses Basses.
* Jardin chinés

## Elements del jardin

* estanh
* baralha
* laberint
* nan de jardin
* parterra
* pelenc
* Plantolièr
* òrt
* Rocalha
* vial
* Compòst

## Edificis del jardin o lo jardin d'edifici

* cabana
* fabrica de jardin
* quiòsc
* celobert
* pavelhon
* pèrgola
* sèrra
* verandà
* sus una terrassa o un simple balcon
* sus una paret: mur vegetalizat
* sus un teulat: jardin penjant

## Vejatz tanben

* Vergièr, verdièr o verdurèr gasc. Paisatge
* paisatgista
* arquitecte paisatgista
* Jardineriá

## Ligams extèrnes

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Jardin.
* Videos de jardineriá sus Internet
* Web del Comitat de las parcs e jardins de França
* Visitas privadas dels jardins de França e del mond
* JardindEssai.com : tout sur le Jardin d'essai du Hamma d'Alger
* Libres e jardins
* Los diferents tipes de jardins
* Los jardins de Gilles Clément (1)
* Los jardins de Gilles Clément (2)
# Jarandilla de la Vera

Jarandilla de la Vera es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
# Jaramillo Quemado

Jaramillo Quemado es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
# Jaramillo de la Fuente

Jaramillo de la Fuente es un municipi de la província espanhòla de Burgos e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
# Jaraicejo

Jaraicejo es un municipi de la província espanhòla de Cáceres e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
# Kirrwiller

Kirrweiler en alemannisch (Kirrwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.

## Istòria

L'origina del nom del vilatge vendriá de Kirika (vièlh elevat alemand) o Kirche "glèisa" seguida del suffixe - villare, siatz Kirrwiller : lo domeni de la glèisa.
L'origine du nom du village viendrait de Kirika (vieux haut allemand) ou Kirche "église" suivi du suffixe - villare, soit Kirrwiller : le domaine de l'église.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Patrice Dietler |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 470 | 372 | 567 | 673 | 690 | 688 | 675 | 685 | 707 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 634 | 641 | 638 | 599 | 597 | 600 | 616 | 635 | 630 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 616 | 610 | 598 | 492 | 513 | 520 | 513 | 486 | 468 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 470 | 444 | 606 | 631 | 647 | 684 | 511 | 514 | 512 |
| 2009 | 2010 |
| 514 525 | 511 522 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ Kirrwiller, País de Hanau
* ↑ Kirrwiller, Pays de Hanau
* Portal d'Alsàcia
# Kirschnaumen

Kirschnaumen es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.

## Istòria

* Anciennement "Novio Magus".
* Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la distincion de Sierck.
* L'istòria de l'annèxa de Evendorff es presenta sul luòc vaudreching.fr/evendorff.html(fonts: archiu départementales - escrits dels abbés TERVER SCHERRER SIMMINGER los trabalhs - del Sr. GUILLAUME & MICHELS - la societat d'istòria e de arqueologia de Moselle).
* Anciennement "Novio Magus".
* Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la seigneurie de Sierck.
* L'histoire de l'annexe d'Evendorff est présente sur le site vaudreching.fr/evendorff.html(sources: archives départementales - écrits des abbés TERVER SCHERRER SIMMINGER les travaux - de M. GUILLAUME & MICHELS - la société d'histoire et d'archéologie de Moselle).

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Fernand Brettnacher |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 415 | 473 | 473 | 682 | | 972 | 974 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | 981 | 922 | 923 | 860 | 845 | 776 | 769 | 752 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 750 | 766 | 759 | 714 | 666 | 631 | 618 | 544 | 541 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 547 | 544 | 493 | 468 | 432 | 433 | 461 | 459 | 462 |
| 2009 | 2010 |
| 466 480 | 469 483 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Kirviller

Kirviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.

## Istòria

Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés, en la distincion episcopala del Val de Guéblange
Lo vilatge sofrís grèvament de la Guèrra de Trenta Ans al sègle xvii, coma la testifica un document de 1637 a causa del châtelain de Albestroff : " A Überkinger, Wentzwiller, Steinbach, Schweix, Audviller, Hazembourg e Kirviller residís pas persona dempuèi un an, los pòbles en essent abandonats. "
Mas la tempèsta passada, al fil dels ans, lo vilatge se repeuple e recobra una existéncia reala. Una glèisa es sustot erigida en 1856, acte hautement simbolic pel darrièr pòble catolic abans lo Alsace protestante.
E mai se apertenent incontestablement al sector germanophone, la municipalitat vei regularament passar los sieus actes oficiales, sustot notariés, en lenga francesa, sens #que se pòsca trobar d'explicacion a aquela costum.
Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés, dans la seigneurie épiscopale du Val de Guéblange
Le village souffre gravement de la Guerre de Trente Ans au sègle xvii, comme l'atteste un document de 1637 dû au châtelain d'Albestroff : " À Überkinger, Wentzwiller, Steinbach, Schweix, Audviller, Hazembourg et Kirviller ne réside personne depuis un an, les villages étant abandonnés. "
Mais la tourmente passée, au fil des ans, le village se repeuple et recouvre une existence réelle. Une église est notamment érigée en 1856, acte hautement symbolique pour le dernier village catholique avant l'Alsace protestante.
Bien qu'appartenant incontestablement au secteur germanophone, la commune voit régulièrement passer ses actes officiels, notamment notariés, en langue française, sans que l'on puisse trouver d'explication à cette habitude.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Raymond Schneider |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | 220 | 208 | 238 | | 277 | 276 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | 268 | 264 | 261 | 251 | 261 | 253 | 258 | 258 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 268 | 256 | 225 | 185 | 180 | 180 | 180 | 193 | 150 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 158 | 157 | 133 | 114 | 107 | 103 | 129 | 133 | 137 |
| 2009 | 2010 |
| 147 147 | 147 147 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Kisi

Lo kisi es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion

Lo kisi es parlat dins la region de Njombe en Tanzania, lo long de la riba nòrd-èst del lac Malawi.

## Classificacion

Lo kisi es classat per Nurse (1979, 1988) dins un grop banto tèrras nautas del sud, que ne'n fan partida tamben lo sangu, lo hehe, lo pangwa, lo kinga, lo wanji e lo bena.

## Referéncias

* 1 2 Gray 2018, p. 1.
* ↑ Morrison 2011, p. 4.

## Fonts

* (en) Hazel Gray, 2018, Kisi Phonology and Morphology, SIL International.
* (en) Michelle Elizabeth Morrison, 2011, A Reference Grammar of Bena, tèsa, Houston, Rice University.
# Kiss

Kiss es un grop anglofòn de hard ròck, considerat coma precursor del sosgenre glam metal, originari de Nòva York (Estats Units).
Es estat format en genièr de 1973 pel guitarrista Paul Stanley e lo bassista Gene Simmons. Plan populars, Kiss a vendut mai de 60 milions d'albums als Estats Units e mai de 150 milions a l'escala mondiala, çò que fa de Kiss un dels grops los mai vendeires de l'istòria del ròck.
Lo grop es compausat del duò original Paul Stanley (cant e guitarra) e Gene Simmons (cant e bassa), ambe Tommy Thayer a la guitarra e Eric Singer a la batariá.
Los sòcis del grop Kiss son tanben coneguts per lors maquilhatges, lors costums extravagants, lors nombroses efièches especials sus l'empont e la fòrça celèbra granda lenga de Gene Simmons, e forçalament sos nombroses produches derivats eissits de tot aquò que se vendon en quantitat industriala, tant qu'en 2006 la marca Kiss es estada avalorada a un miliard de dòlars americans.
La cançon la mai coneguda del grop es I Was Made for Lovin' You, enòrme tube en 1979 capvath lo monde entièr.

## Discografia

* 1974 : Kiss
* 1974 : Hotter Than Hell
* 1975 : Dressed to Kill
* 1976 : Destroyer
* 1976 : Rock and Roll Over
* 1977 : Love Gun
* 1979 : Dynasty
* 1980 : Unmasked
* 1981 : Music from « The Elder »
* 1982 : Creatures of the Night
* 1983 : Lick It Up
* 1984 : Animalize
* 1985 : Asylum
* 1987 : Crazy Nights
* 1989 : Hot in the Shade
* 1992 : Revenge
* 1997 : Carnival of Souls: The Final Sessions
* 1998 : Psycho Circus
* 2009 : Sonic Boom
* 2012 : Monster

## Referéncias

* ↑ https://www.metalorgie.com/groupe/Kiss
# Kit Harington

Christopher Catesby Harington, mai conegut coma Kit Harington (Londres, 26 de decembre de 1986) es un actor anglés. Se faguèt celèbre internacionalament tre 2011 gràcias a son interpretacion de Jon Snow, un dels personatges centrals de la sèria americana Game of Thrones.
# Kirsten Dunst

Kirsten Dunst :
| Kirsten Dunst $^{photo:DavidShankbone}$ ||
| Profession: | actritz de cinèma |
| País: | Estats Units d'America |
| Data de naissença: | 30 d'abril de 1982 |
| Luòc de naissença: | Point Pleasant, Nòva Jersei |
Kirsten Caroline Dunst (n. 1982 en Nòva Jersei) es una actritz americana de cinèma. Sos filmes mai coneguts son Jumanji, The Virgin Suicides e Bring It On.
Suls autres projèctes Wikimèdia :
# Kish

Kish foguèt una ciutat-estat de Mesopotamia. Inicialament independent, cap a l'an 2700 aC lo rei Mebaragesi i exerciá una egemonia, mas foguèt derrotat per la ciutat estat d'Uruk. Son successor Aka sostendrà las luchas contra lo rei Gilgamesh d'Uruk. A la mòrt de Gilgamesh, Kish venguèt independenta e benlèu tornèt exercir l'egemonia amb Mesalim, mas dempuèi 2600 aC aviá pas cap d'autras possessions. Cap a 2350 aC Lugalzagesi d'Umma derrotèt Kish que malgrat tot mantenguèt son independéncia. En 2340 aC un foncionari reial, Sharrukin, se rebellèt contra lo rei de Kish, Urzababa e venguèt propietari d'una partida del territòri de Kish, qu'i fondèt la ciutat d'Akkad. D'ans après, Sharrukin ocupèt Kish e se proclamèt rei amb lo nom de Sargon (rei autentic) d'Akkad. La ciutat de Kish foguèt destrucha pendent los darrièrs combats e Sargon la mandèt tornarmai bastir. En 2260 aC se revoltèt contra los successors de Sargon, mas foguèt somesa. Recobrèt son independéncia cap a la fin del sègle mas passèt a Uruk e, puèi, a Ur. En 2025 aC venguèt independent e passèt a Isin en 2010 aC. Cap a 1900 aC tornèt èsser independent jol rei Ashduniarim e passèt a Babilònia en 1860 aC.
Suls autres projèctes Wikimèdia :
# Kissin U

Kissin U ei un disc simple de la cantaira americana Miranda Cosgrove.
# Kirsch-lès-Sierck

Kirsch-lès-Sierck es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.

## Istòria

* Dépendait De l'anciana província de Lorraine, domeni del Abbaye Sant-Sixte de Rettel
* Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, domaine de l'Abbaye Saint-Sixte de Rettel

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Roland Kohn |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 313 | 266 | 337 | 694 | | 510 | 488 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | 515 | 510 | 490 | 459 | 447 | 422 | 408 | 404 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 419 | 420 | 423 | 415 | 371 | 344 | 339 | 317 | 276 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 263 | 267 | 242 | 222 | 220 | 214 | 262 | 283 | 287 |
| 2009 | 2010 |
| 292 301 | 297 306 |
| Impossible de compiler l'entrée EasyTimeline : EasyTimeline 1.90 Timeline generation failed: 4 errors found Line 59: bar:1821 from:0 till: 694 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '694' not within range as specified by command Period. Line 61: bar:1836 from:0 till: 510 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '510' not within range as specified by command Period. Line 66: bar:1861 from:0 till: 515 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '515' not within range as specified by command Period. Line 67: bar:1866 from:0 till: 510 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '510' not within range as specified by command Period. |||||||||
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Frédéric Taddeï

Frédéric Taddeï (París, 5 de genièr de 1961) es un jornalista e animador de television e de ràdio francés. Es maridat amb l'actritz Claire Nebout.
# Frédéric Michalak

Frédéric Michalak, nascut lo 16 d'octobre de 1982 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV. Joguèt per l'equipa de França e ocupa au pòste de Mièg de dubertura o Mièg de mesclada. En club joga pels Sharks (Sud-Africa).

## Percors

Comencèt son parcors en 1987 al cub Ramonvila e Sant Anha fins a 1989 e aprèp a l'Estadi Tolosenc

### 2001-2007 : Estadi Tolosenc

Comencèt sa carrièra profesionala en 2001, aquel meteis an foguèt seleccionat dins l'equipa de França per jogar contra Sud-Africa. Venguèt campion d'Euròpa en 2003 amb son club e participèt a la copa del monde. Se confirma coma bon tecnician en 2005 pendent la copa d'Euròpa que se ganhèt. Entre 2006 e 2007 foguèt mai d'un còp ferit pasmens participèt a la copa del monde de 2007.

### 2007-2008 : Experiéncia africana als Sharks

En 2007, quitèt l'Estadi Tolosenc pels Sharks (Sud-Africa). En mai de 2008 patiguèt d'una estòrça del genolh que se retirèt tres meses e torna signa un contracte de tres ans amb l'Estadi Tolosenc

### 2008-2011 : Estadi Tolosenc

Lo retorn a Tolosa foguèt pas una reüssida pas mens que fòça dotat, lo club foguèt eliminat de la copa d'Euròpa e perdèt una finala contra Clarmont. En 2010 encara foguèt ferit

### 2011 : retorn als Sharks

En abril de 2011, anoncièt son depart de l'estadi Tolocenc per la sason 2011-2012, los rasons seriá un salari pas pro naut e le una concurréncia a son pòste

## Annexes

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Frédéric Michalak.

### Bibliografia

* (fr)Frédéric Michalak : ma vie, le rugby, per Laurent Depret, ed. Horizon illimité, 2004

### Ligams extèrnes

* Ficha del jogaire sus ffr.fr
* (fr)" Totjorn aguèri astra ", sus humanité.fr
# Frédéric Cuvillier

Frédéric Cuvillier, nascut lo 9 de decembre de 1968 a Bolònha de Mar, es un òme politic francés, doctor en sciénças juridicas e Mèstre de conferéncias en drech public à l'Universitat del Litoral Còsta d'Opala. Es lo deputat cònsol de Bolònha de Mar en Pas de Calais. Es nomenat ministre dels transpòrts e de l'economia maritima lo 16 de mai 2012 jol govèrn de Jean-Marc Ayrault.

## Mandats electorals
### Mandats locals

* 19/03/2001 au 22/11/02 : Adjunt al Cònsol màger de Bolònha de Mar
* 2002 : Cònsol màger de Bolònha de Mar
* 2007 : Deputat de Pas de Calais
* 2002 a 2008 : Cònsol màger de Bolònha de Mar
* Depuis 2008 : president de la Comunautat d'aglomeracion del Bolonhés
* 2004 à 2007 : Conselhèr general del canton del Portel

### Mandats nacionals

* 17 de junh de 2007, deputat de la 5$^a$ circonscripcion de Pas de Calais
* 16 de mai 2012 Ministre delegat als Transpòrts e a l'Economia maritima prèp de la Ministra de l'Ecologia, del Desvelopament sostensible, dels Transpòrts e de l'Energia del govèrn de Jean-Marc Ayrault

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr)Assemblée nationale ~ Les députés : M. Frédéric Cuvillier

## Annexes
### Articles connèxes

* Govèrn de Jean-Marc Ayrault
# Frédéric Joliot-Curie

Frédéric Joliot-Curie :
| Profession: | fisician |
| País: | França |
| Data de naissença: | 19 de març de 1900 |
| Luòc de naissença: | París, França |
| Data de decès: | 14 d'agost de 1958 |
| Luòc de decès: | París, França |
Jean Frédéric Joliot-Curie (n. en 1900, m.1958) foguèt un fisician francés. Recebèt, amb Irène Joliot-Curie, lo Prèmi Nobel de Quimia en 1935.
# Frédéric Cournet

Frédéric Cournet (Lorient, 1839 - París, 1885) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Venguèt jornalista au jornau "Réveil" de Charles Delescluze en 1868. Durant lo sètge de París de 1870-1871, foguèt cap d'un batalhon de la Gàrdia Nacionala de Montmartre e participèt a l'insurreccion dau 31 d'octòbre de 1870. Après la guèrra, foguèt elegit deputat dau XIX$^{en}$ arredoniment lo 8 de febrier de 1871 puei membre de la Comuna lo 26 de març. Atemptèt de negociar amb Adolphe Thiers mai lei negociacions capitèron mau. Durant la Comuna, faguèt partida de la Comission de seguretat generala (26 de març - 3 d'abriu), de la Comission executiva (3 d'abriu - 15 de mai) e enfin de la Comission de la guèrra. Lo 24 d'abriu, venguèt delegat per la seguretat generala. Votèt contra la creacion dau Comitat de Salut Public e, lo 26 de mai, s'opausèt a la mòrt deis ostatges fusilhats dins la carriera Haxo. Après, s'exilièt a Londres e foguèt condamnat a mòrt per contumàcia per lo 6$^{en}$ Conseu de guèrra. Tornèt en França après l'amnistia de 1880.
# Frédéric Bazille

Jean Frédéric Bazille, nascut lo 6 de decembre de 1841 a Montpelhièr, e mòrt al combat lo 28 de novembre de 1870 a Beaune-la-Rolande (Loiret), foguèt un pintre impressionista occitan.
# Frédéric Chopin

Frédéric Chopin :
| Chopin, 1835 ||
| Profession: | compositor, pianista |
| País: | Fichièr:Duchy of Warsaw 11.PNG Ducat de Varsovia (uei Polonha) |
| Estil: | Romantic |
| Data de neishença: | 1 de març de 1810 |
| Lòc de neishença: | Żelazowa Wola, Ducat de Varsòvia |
| Data de decès: | 17 d'octobre de 1849 |
| Lòc de decès: | París, França |
Frédéric Chopin (Żelazowa Wola, lo 1 de març de 1810 - París, 17 d'octobre de 1849) que ho un deus compositors romantics màger e tanben un deus pianistas màgers deu son temps. Qu'èra polonés e tanben d'origina francesa e que viscó mantuas annadas en França on establí ua pregonda e passionada amistat vaduda famosa dab l'escrivana George Sand.

## Vita

Que neishó au ras de Varsòvia d'ua mair polonesa e d'un pair francés de Lorena expatriat. Eth medish que viscó en França dab lo son nom e los sons documents francés, a maugrat deu son patriotisme polonés, per'mor de l'ocupacion Russa. Que comencè a compausar quan èra mainatge abans d'apregondir los sons estudis au Conservatòri de Varsòvia. En 1829 que dè lo son purmèr gran concèrt a Viena en bèth interpretar variacions de las soas que vadoren lo son Opus 2 qui horen laudadas per Robert Schuman en bèth titolar Chopin de l'epitèt d'engeni.
Arron la soa huèita de Polonha per'mor de l'invasion russa, que s'exiliè en França e que dè lo son purmèr concèrt a París en 1832 e lèu que vadó ua custòdia deus salons, on e's he l'amic d'autes compositors com Franz Liszt.
En musica que contribuè d'un biais determinant dens l'elaboracion deu repertòri deu piano solo associant per tostemps lo son nom a genres com la mazurka, la valsa (per piano), lo nocturne, la polonesa, l'estudi per piano, l'impromptu e lo preludi.
En 1838, entà suenhar la soa la tuberculòsi, que viatgè a Malhorca dab George Sand ; que hon ostalats dens lo mostièr chartrós de Valldemosa on Chopin e compausè preludis.
Que's morí aus 39 ans a París de la tuberculòsi e qu'ei sepelit dens lo cemitèri deu Père Lachaise (desseparat deu son còr qui ho miat e conservat en Polonha).

## Òbras

* 58 mazurkas
* 27 estudis
* 26 preludis
* 21 nocturnes
* 20 Valsas
* 17 polonesas
* 5 rondos
* 4 baladasGeorge Sand
* 4 impromptus
* 4 scherzos
* 4 variacions
* 3 sonatas per piano (la sonata no. 2 qu'ei la mei famosa marcha funebra)
* 3 escossesas
* 2 concertos per piano e orquestra

### Extrèits

* Portal de la musica
# Frédéric Passy

Frédéric Passy (París, 20 de mai de 1822 - Neuilly-sur-Seine, 12 de junh de 1912) foguèt un economista e politician francés. Sa contribucion per espandir lo pacifisme recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1901, amb Jean Henri Dunant. Son filh, Paul Passy, foguèt un grand lingüista que portèt de contribucions notablas dins lo domeni de la fonetica.
# InSight

InSight (acronim de l'anglés Interior Exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport ; en occitan : "Exploracion intèrna per los sondatges sismiques, la geodesia e los flús termiques") es una mission d'exploracion de la planeta Mart desvolopada per l'agéncia espaciala americana, la NASA que s'enlairèt lo 5 de mai de 2018 e aterèt a la superfícia de la planeta lo 26 de novembre de 2018.
Es la primièra mission entièrament consacrada a l'estudi de l'estructura intèrna de la planeta Mart. Per i arribar, emportèt dos instruments scientifiques : los sismomètres SEIS e HP3, instruments de mesura dels flusses de calor sortits del còr de la planeta. L'objectiu scientific principal de la mission es de melhorar la coneissença de l'estuctura intèrna de la planeta, que las caracteristicas son mal conegudas, dins la tòca de reconstituir l'istòria de Mart. Las donadas collectadas permetràn tanben de melhora los modèls de formacion e d'evolucion de las planetas rocosas del Sistèma Solar Mercuri, Vènus, la Tèrra, Mart aital coma la Luna.