# Alhats

Alhats, e non pas Alhàs (Aillas en francés), es una comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Alhats :
| Pontdaurat Sevinhac | Lopiac de la Rèula Noalhac | Sent Sauvador de Milhan (Òut e Garona) |
| Bertés | | Sigalens |
| Ladòs | L'Abescau | |

## Toponimia

La prononciacion es [a'jats]. Las fòrmas ancianas concernissen tant Alhats lo vielh, (grafia supausada), adara dens Sigalens, com Alhats Gran, lo borg, e la prumèira, au mens, es per Alhats lo vielh. Son : Alliardensis (pagus ~), a l'epòca franca, en latin [pagus Aillardensis per O'Reilly], Allano (Petrus d' ~), en latin, Aylans (castrum de ~), en 1254, Aillars, au sègle XIII, en occitan, Aillas, au sègle XIII, en occitan, Alhas (in parrochia de ~), en 1273, Aillyan (Bernardus d' ~), en 1279, Alhas, Alhans, Halhas, Halhains, Haylanx, tot en 1276, en occitan, Alhans (castri d' ~), en 1289, Alhans (in parochia de Moissaco seu d' ~), en 1289, Alhanum (apud ~), en 1326, en latin. Dauzat, que probable coneishèva pas totas las atestacions medievalas, interprèta per un nom latin d'òme Allius, damb lo sufixe -aceus. Contra tota règla d'evolucion, Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, postula un nom comun occitan aligàs, « braudèir, hanguèir » (pr'aquò, eth coneishèva la fòrma Aillas deu sègle XIII citada per Dauzat...). Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta lo nom de persona Allius, mès estima que las variantas en -r son maishantas lecturas per -n. Lo -t- de la prononciacion seré un « sovenir » de n etimologic perqué n e t son dentalas (practicament, -ns ha nèisher un -nts que facilita la prononciacion - véser l'atestacion Haylanx, que cau legir [a'ʎants] e t demòra, mèi o mens, pui que las fòrmas escritas han pensar a un important polimorfisme). Lo sufixe seré -anos : *Alliano(s) [fundos], lo ben, lo maine d'Allius.
Las explicacions eruditas de Bénédicte Boyrie-Fénié meritan comentaris. Se la prononciacion es [a'jats], justifica plenament una grafia Alhats. Segondament la pèrta de l molhat deu se corregir dens una lenga corrècta. Las variantas en -r serén maishantas lecturas per -n; mès aquera possibilitat es dificilament valabla per la prumèira atestacion, perqué seré -rd- que carré legir -n-. Aquò dèisha lo lector dens un certan dobte sus l'origina d'aqueth -n-. Enfin, qué pensar d'aqueth Moissaco que la fòrma de 1289 en har un equivalent d'Alhans ? *Moishac (de Muscius + -acum) seré l'ancian nom d'Alhats Gran, vilatge qu'auré eretat après deu nom d'Alhats Vielh ? Mès com i a un Mouchac dens la comuna de Sigalens, au sud-èst d'Alhats Vielh, la suposicion tomba còp-sec.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 2018 | 2026 | André Marc Barnett | | mètge |
| 2014 | 22 de heurèir 2018 (demission) | Jean-Michel Léglise | | retirat |
| març 2008 | 2014 | Serge Bezos | | |
| març 2001 | 2008 | Claude Joseph | divèrs esquèrra | |
| | 2001 | | | |
| circa 1945 | | Albert Sarrazin | radicau | conselhèir generau (1945-1963 : mòrt en foncions) |
| circa 1880 | ? | Étienne de Gascq | monarquista | conselhèir generau (1889-1895) e d'arrondiment (1880-1889) |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton d'Auròs; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc Lo Reulés e las Bastidas.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 799, totala: 836 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 717 | 1 883 | 1 823 | 551 | 2 016 | 1 944 | 1 988 | 1 953 | 1 318 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 402 | 1 468 | 1 456 | 1 366 | 1 399 | 1 454 | 1 461 | 1 482 | 1 451 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 360 | 1 375 | 1 267 | 1 176 | 1 180 | 1 122 | 1 158 | 1 176 | 1 107 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 049 | 939 | 790 | 690 | 656 | 668 | 724 | 732 | 736 756 |
| 2009 | 2010 |
| 745 765 | 761 783 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* Arren permet d'explicar la populacion de 1821. Las donadas de las comunas vesias son normalas.

## Lòcs e monuments

* La glèisa de Nòsta Dauna d'Alhàs.
* La faciada occidentala de la glèisa.
* Las arcaduras e l'escalpra de pelegrins.
* Los desròcs deu castèth.
* Lavador a la Bassana.
* Lo monument aus morts darrèr la glèisa.

## Personalitats ligadas damb la comuna

Martine Faure, deputada de la 12a circonscripcion de la Gironda

## Véser tanben

* Comunas de Gironda

## Nòtas

* ↑ http://www.in-oc.org/index.php?option=com_content&task=view&id=197&Itemid=0
* ↑ Abbé Patrice-John O'Reilly, Essai sur l'histoire de la ville et de l'arrondissement de Bazas, 1840, p. 365, legir en linha http://books.google.com/books?id=vF1HAAAAYAAJ&dq=Aillas&as_brr=3&hl=fr&pg=PA365#v=onepage&q=Aillas&f=f
* 1 2 3 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 37-38
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 6
* Portau de Gasconha