# Usès

Usès$^,$ (Uzès en francés) es una comuna occitana dei confinhas de Lengadòc e de Provença, situada dins lo departament de Gard e la region Occitània.
Segon lei mapas de Cartodialect e de Loís Alibèrt, lo parlar d'Usès es un provençau de transicion vèrs lo lengadocian: se ditz lei per l'article mai castèl e non pas castèu.

## Toponimia

Leis atestacions ancianas son, per lo luòc:
* Usès - inscripcion Ucetia; moneda merovingiana Uccetio; Uzes (occitan ancian) en 1317; Uzes (occitan ancian) en 1419.
La forma etimologica Usèç es pas normativa.

### Usètge (en latin pagus Uzeticus)

Usètge es l'encontrada immediata a l'entorn d'Usès. Li dison en latin pagus Uzeticus e en francés l'Uzège o l'Uzégeois.
* (L')Uzège/Uzégeois (noms fr) - Territorium Uceticum en 812; Pagus Uzeticus en 816; Uzecensis en 818; Comitatus Uxeticus en 923; Pagus Uzeticus en 938; Comitatus Uzeticus en 945; Pagus Uzeticus en 963; Comitatus Uzeticus en 1027; Comitatus Uzeticensis en 1031; Civitas Uticensis en 1096; Uzeticensis episcopatus en 1121; Uzetisca civitas en 1146; Uticensis episcopatus en 1156; Uzeticum en 1160; Uticensis diocesis en 1295; Vicaria Ucetici en 1345; Uzeticensis episcopatus en 1378; Uzeticum en 1381; Pays d'Uzége en 1440; Uzeticum ; Civitas Uceciæ ; Uticensis diocesis en 1461; Uticensis metropolitana en 1512).
Sosdivisions:
* la Vau de Jofa (fr [Le] Val de Jouffe) - In Valle-Iufica, in fluvio Vidosoli en 938; In Valle-Iufica, in pago Uzetico en 963; Vallis de Joffa en 1463.

## Istòria

Usès foguèt lo centre d'un evescat tre lo sègle V e aqueu perdurèt entrò a la Revolucion Francesa. Foguèt abolit definitivament en 1817.
Lo 5 de genier de 1965, lo centre de la ciutat foguèt declarat «sector sauvagardat», çò que permetèt d'entreprene un trabalh de restauracion important e a l'encòp d'òbras considerablas d'urbanizacion. Aquelei transformacions vauguèron a Usès de se ganhar lo títol de «Vila d’art e d'istòria» en novembre de 2008.
Foguèt tanben lo centre d'un vescomtat, puei d'un comtat e d'un ducat. Vejatz la lista dei senhors, vescòmtes e ducs d'Usès.

## Administracion

Lista dei cònsols màgers successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta |
| març de 1983 | (2026) | Jean-Luc Chapon | UDF puèi MoDem puèi UMP puèi UDI-PR puèi Movement Radicau |
| 1966 | 1983 | André Rancel | SFIO puèi PS |
| 1954 | 1966 | Georges Chauvin | |
| 1953 | 1954 (mòrt en foncions) | Louis Alteirac | |
| 1947 | 1953 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 8573, totala: 8976 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 6 150 | 6 350 | | | | | 7 274 | 7 215 | 6 934 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 5 585 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 4 804 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 5 649 | | | | Cercar | 8 007 | 7 935 | 8 088 | 8 213 8 602 |
| 2009 | 2010 |
| 8 339 8 755 | 8 552 8 979 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Luòcs e monuments

* La Torre Fenestrèla es un cloquier cilindric qu'es lo darrier vestigi de l'anciana catedrala romanica de Sant Teodorit (que lei protestants la demoliguèron en 1563).
* lo Palais Ducau.

## Personalitats liadas amb la comuna

* Jean Racine: e mai s'aquel escrivan francés foguèsse pas dau país, i demorèt quauque temps en cò d'un oncle. Dins sei Lettres d'Uzès, comentèt las dificultats qu'aguèt per comprene e se far comprene mentre que sejornava dins lo país.
* Pònç Fabre d'Usès, trobador dau sègle XIII.

## Nòtas

* ↑ Segon Loís Alibèrt. . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alib%C3%A8rt_-_dialecte_languedocien.tiff
* ↑ Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana, 2007, seccion 5.4, pagina 42.
* ↑ https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alib%C3%A8rt_-_dialecte_languedocien.tiff
* ↑ «Uzes». Equipa projècte Talamus, Edicion critica numerica del manuscrit AA9 dels Archius municipals de Montpelhièr dit lo Pichòt Talamus. Universitat Pau Valèri-Montpelhièr III.
* ↑ https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/30b.html
* ↑ https://dicotopo.cths.fr/places/P74745367
* ↑ https://dicotopo.cths.fr/places/P61180818
* Portal de Lengadòc