OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Planta utila

Las plantas utilas recensan totas las espècias de plantas utilizadas per l'òme per d'usatges multiples : se noirir, se caufar, se vestir, s'abrigar e se lotjar, se moblar, se sonhar e se protegir de las malautiáss e dels insèctes, embelir son quadre de vida, luchar contra l'erosion e favorizar l'assecament de las sanhas, se maquilhar e se perfumar, adorar sos dieus, s'embriagar e se drogar, o quitament per tuar sos semblables... Un recensament exaustiu indicariá sens dobte de milierats d'espècias, mas finalament pauc, relativament a las qualques 300 000 espècias vegetalas recensadas.

## Mòdes d'utilizacion

A l'origina, lo primièr mòde d'utilizacion de las plantas èra la colhida. Uèi, las plantas utilas son per l'essencial de plantas cultivadas.

## Partidas utilizadas

Las partidas, e los organs, de las plantas utilizadas son fòrt variadas segon las espècias e segon las utilizacions. S'utiliza en efièch :
* las fuèlhas : alimentacion umana (ensaladas e legums-fuèlhas), alimentacion animala (pasturatges) ;
* las tijas : sucre (canas de sucre), usatges divèrses (bambós)
* las raices : alimentacion umana e animala (carròtas, naps, bledarabas, etc.) ;
* los tuberculs : alimentacion umana e animala (patana, topinambors, etc.) ;
* los fruches : fruches e legums alimentaris ;
* los grans : cerealas, leguminosas, grans oleaginoses... ;
* la fusta e la lenha : totas esséncias forestièras ;
* las flors : totas plantas ornamentalas ;
** las antèras : safran
* la rusca : canellièr (espècia), garric-siure (siure) ;
* las fibras : plantas de fibras textilas (coton, lin, juta, sisal...) ;
* la saba : auseral de sucre (siròp de lauseral) ;
* lo latèx : Evèa (cauchó natural).

## Palmarès mondial de las plantas cultivadas

Produccion mondiala en 2004, en milierats de tonnas segon las estatisticas publicadas per la FAO
| | Culturas | Produccion | | Culturas | Produccion | | Culturas | Produccion |
| 1 | Cana de sucre | 1 323 952 | 11 | Patanas doças | 127 140 | 21 | Cebas secas | 55 153 |
| 2 | Milh | 721 379 | 12 | Tomatas | 120 384 | 22 | Nos de cocò | 54 737 |
| 3 | Blat | 627 131 | 13 | Pastècas | 94 939 | 23 | Grans de còlza | 46 256 |
| 4 | Ris paddy | 605 759 | 14 | Coton de Grans | 71 982 | 24 | Congombres e cornissons | 40 861 |
| 5 | Trufas | 327 624 | 15 | Bananas | 71 343 | 25 | Ignams | 40 048 |
| 6 | Bledarabas de sucre | 249 208 | 16 | cauls | 68 170 | 26 | Cacauèts non deruscats | 35 723 |
| 7 | Grans de sòja | 204 266 | 17 | Rasims | 66 570 | 27 | Plantans | 32 593 |
| 8 | Maniòc | 202 648 | 18 | Iranges | 62 814 | 28 | Alberginas | 29 841 |
| 9 | Palmièr d'òli | 162 249 | 19 | Pomas | 61 919 | 29 | Milh menut | 28 765 |
| 10 | Òrdi | 153 624 | 20 | Sòrgo | 58 884 | 30 | Cantalops & autres melons | 27 703 |

## Vejatz tanben

* Lista de las plantas utilas
* Arbre fruchièr
* Esséncia forestièra
* Legum
* Oleaginós
* Planta medicinala
* Planta mellifèra
* Planta ortenca
* Planta psicotròpia
* Planta tintoriala
* Portal de las plantas utilas
# Planoise

Planoise (Planoise en francés) es un barri de Besançon, dens lo departament de Doubs de la region de Franca Comtat.

## Radios

* Radio Sud
* Radio Décibels
# Planquery

Planquery es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.

## Geografia

La municipalitat a situat en lo Bessin, a vint quilomètres de Bayeux e tres quilomètres de Balleroy.
La commune est située dans le Bessin, à vingt kilomètres de Bayeux et trois kilomètres de Balleroy.

### Comunas vesinas
## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Christian Declomesnil |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 619 | 443 | 649 | 593 | 510 | 537 | 540 | 541 | 556 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 531 | 520 | 497 | 475 | 470 | 467 | 464 | 456 | 455 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 411 | 404 | 384 | 363 | 380 | 369 | 364 | 384 | 318 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 284 | 277 | 251 | 217 | 255 | 241 | 219 | 225 | 219 |
| 2009 | 2010 |
| 216 224 | 212 220 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Normandia
# Rchico

Rchico (en loren; Réchicourt-le-Château en francés, Rixingen en alemand) es una comuna lorena. Administrativament, es dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst de l'estat francés.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Gérard Kelle |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 702 | 715 | 822 | 895 | 916 | 1 015 | 1 008 | 1 070 | 1 060 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 944 | 950 | - | 927 | 936 | 904 | 882 | 809 | 883 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 816 | 897 | 888 | 693 | 617 | 672 | 771 | 900 | 1 052 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 029 | 982 | 924 | 931 | 825 | 726 | 559 | 561 | 572 |
| 2009 | 2010 |
| 584 594 | 595 606 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Raúl Sendic

Raúl Sendic - chafrat el Bebe - que ho un deus principaus capdaus e fondators deu moviment guerrillero uruguaian Tupamaros.
Qu'èra d'origina bascas deus Pirenèus Atlantics. Qu'estudè lo dret e que comencè politicament epr deféner los "cañeros", tan vau díser los copaires de canaveras de sucres qui los sons drets legaus b'èran pas briga repèctats per los sons patrons.
Que s'oposè a la dictatura dab operacions de las audaciosas coma la presa de l'escòla de la marina shens non pas tirar nat còp de huec e en preséncia deus militars en bèth gahant las soas armas.
Que ho arrestat de detengut per la dictatura en 1970 mes que he partida de la famosa evasion de Punta Carreta dab autes membres deu moviment MLN-Tupamaros. En 1973, eth, e mantuns autes capdaus d'aqueth moviment que ho tornats arrestar (dens los cas de Sendic, aqueth que resitè armas en mans e que ho herit a la maishera, çò que lo balhore dificultats d'elocucions entà la resta de la soa vita) e que vadèn alavètz ostages de la dictatura, biais peu quau aquestas e las se virè entà acabar dab la resisténcia armada deu tupamaros. A maugrat de la fin de las operacions de guerrilla en solidaritat dab los ostages, Sendic, atau com los autes presoèrs politics, que demorèn desprovesits de cap biais de comunicacion e toturats o embarrats dens hèras maishantas condicions sanitàrias.
Eth, amassa dab eth sons camaradas que hon liberatsen 1985 dab lo retorn de la democracia e lo son moviment Tupamaros que s'inclusí dehens lo Frente Amplio dab lo quau "Pepe" Mujica, ancian camarada tupmaro presoèr com Sendic e vadore presidnet de la Republica quaues annadas après la mort de Sendic.
Que's morí en França on la soa maladia de Charcot b'èra tractada.
# Raúl Soldi

Raúl Soldi (Buenos Aires, lo 27 de març de 1905 e lo 21 d'abriu de 1994) qu'ei un pintre argentin famós per aver ondrada la copola deu Teatre Colón a Buenos Aires en 1966. La soa carrièra totun que ho internacionau e las soas òbras que son expausadas dens mantuns musèu com a Nava York o au Vatican.
Après los sons estudis dens l'Acadèmia Nacionau de Bèras Arts d'Argentina que viatgè en Italia ; que viscó e tribalhè en Alemanha, Itàlia e aus Estats Units (on e tribalhè entaus estudis de Hollywood).
Que ho expausat a l'escadença de l'Exposicion Universau de París en 1937.
# Raül Romeva

Raül Romeva i Rueda (Madrid, 12 de març de 1971) es un analista e politician catalan. Es actualament, e dempuèi genièr de 2016, conselhièr dels Afars e Relacions Institucionalas e Exterioras e Transparéncia de la Generalitat de Catalonha.
# Reaccion en cadena per la polimerasa

La Reaccion en Cadena per la Polimerasa (o PCR de la sigla en anglés de polymerase chain reaction) es una tecnica de biologia moleculara qu'a per objectiu d'obténer un grand nombre de còpias d'un fragment d'ADN particular, a partir d'una quantitat minimala. A l'ora d'ara, los equipaments son pron eficaces per ne produire un fum a partir d'una sola còpia. Lo procès foguèt descrich en 1965 per Kary Mullis.

## Utilitat

Aquela tecnica servís a amplificar l'ADN. Las tecnicas d'identificacion e de manipulacion de l'ADN an besonh d'una granda quantitat de material. Après l'amplificacion per PCR, es fòrça mai simple d'identificar amb una nauta probabilitat de virus e de bacterias responsables de malautias, d'identificar de personas (de cadavres, criminals...) o far de recèrcas scientificas sus l'ADN.

## Mecanisme d'accion

Aquela tecnica se fonda sus la proprietat naturala de l'ADN polimerasa de replicar de segments d'ADN, e usa de cicles de nauta e bassa temperatura per desnaturar las cadenas doblas d'ADN formadas entre cada fasa de replicacion e, aprèp, daissar que tornen se jónher a las polimerasas per lo biais d'una davalada de temperatura perque tòrnen las duplicacions. Las etapas principalas de la PCR son:
* 1) Desnaturacion de la dobla eliç d'ADN, ont se separan las doas cadenas que forman l'ADN.
* 2) Ibridacion de las mòrsas que son de sequencias cortas d'ADN que son complementàrias amb l'ADN maire d'amplificar.
* 3) Elongacion, ont la polimerasa sintetiza la cadena d'ADN complementària a l'ADN maire.
* Portau de la bioquimia
# Raúl Lavié

Raúl Lavié (Rosario, Provincia de Santa Fe, 22 de agost de 1937), es un cantaire argentin de tango.

## Discografia

* 1964: "Tangos por... Raúl Lavié" - GROOVE
* 1971: "...el negro Lavié Tango" - CBS
* 1972: "La ciudad de todos" - Junto a Cacho Tirao - CBS
* 1973: "Raúl Lavié" - MICROFON ARGENTINA S.A.
* 1978: "Porque amo a Buenos Aires" - PHILIPS
* 1979: "El día que me quieras" - PHILIPS
* 1981: "Adiós Nonino" - PHILIPS
* 1985: "Ciclos´85" - PHILIPS
* 1993: "Memoria del Futuro"
* 1995: "Raúl "Polo" Lavié - EMSSA INDUSTRIA ARGENTINA
* 1996: "Gotan" - Junto a Susana Rinaldi
* 2000: "Baile de domingo" - TANGO CITY
* 2003: "Yo soy el negro" - FONOCAL
* 2007: "50 Años No Es Nada" - LUCIO ALFIZ PRODUCCIONES S.R.L.
* 2009: "Baile de Domingo" - SONY / BMG
* 2009: "Los Elegidos" - SONY MUSIC
* 2009: "Las mujeres de Lavié" - LUCIO ALFIZ PRODUCCIONES S.R.L.
* 2012: "Raúl Lavié con el Sexteto Mayor - Tango" - MEDIA MUSIC
# Raül Albiol

Raül Albiol i Tortajada (Vilamarxant, País Valencian, 4 de setembre de 1985) es un fotbolaire valencian.
# Re Umberto (mètro de Turin)

Re Umberto es una estacion de la linha 1 del mètro de Turin.

## Istòria

L'estacion dobriguèt lo 5 d'octobre de 2007.

## Situacion

L'estacion es situada al crosament dels Corso Vittorio Emanuele II e Corso Re Umberto.

## Vejatz tanben
### Articles ligats

* Mètro de Turin
# Reaccion (politica)

La reaccion es un tèrme pejoratiu que designa lei movements politics que lausan e meton en òbra un retorn a una situacion passada, reala ò fantasmada, en revocant un ensemble de cambiaments sociaus, moraus, economics e politics. Un partisan de la reaccion es dich « reaccionari » e s'opausa au « progressisme ».
Lei pensadas reaccionàrias son divèrsas, mai partejan una vision declinista e decadenta dau present qu'es opausat a un passat idealizat. Son aparegudas durant la Revolucion Francesa amb lei diferents movements còntra-revolucionaris. An evoluït durant lei sègles seguents en foncion de l'evolucion deis idèas progressistas. Son generalament classadas a l'extrèma drecha, mai de corrents reaccionaris existiguèron dins lei país dau blòt comunista. L'idealizacion dau passat e la volontat d'o restaurar diferéncia lei reaccionaris e lei conservators. D'efiech, se son sovent pauc favorables au progressisme, lei segonds son pas necessariament estacats ai temps ancians e pòdon acceptar d'evolucions de la societat.

## Liames intèrnes

* Conservatisme.
* Progressisme.
* Revolucion.

## Bibliografia

* (fr) Pierre Milza, Fascismes et idéologies réactionnaires en Europe, Armand Colin, 1969.
# Reaccion d'oxidoreduccion

Una Reaccion d'oxidoreduccion es un tipe de reaccion quimica dins laquala l'estat d'oxidacion dels atòms càmbia. Aquelas reaccions son caracterizadas per lo transferiment d'electrons entre espècias quimicas, una espècia (lo reductor) es oxidada (pèrd d'electrons) mentre qu'una autra espècia, (l'oxidant) es reduita (ganha d'electrons).
* Una oxidacion es una perda d'electrons o una aumentacion de l'estat d'oxidacion d'un atòm per una molecula, un ion, o un autre atòm.
* Una reduccion es un ganh d'electrons o una diminucion de l'estat d'oxidacion d'un atòm per una molecula, un ion, o un autre atòm.
Per exemple, pendent la combustion de lenha, d'electrons son transferits dels atòms de carbòni de la lenha cap als atòms d'oxigèn de l'aire. Los atòms d'oxigèn son reduits, ganhan d'electrons, mentre que los atòms de carbòni son oxidats, perdon d'electrons.
# Plaça de la Republica

Plaça de la Republica es un nom de luòc portat per :
* Plaça de la Republica, plaça de Bordèu
* Plaça de la Republica, plaça de París
# Plaça de la Daurada

La Plaça de la Daurada es una plaça del centre de Tolosa que dona sul pòrt e mirada per la Basilica de la Daurada.
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus plaça de la Daurada.
# Plaça de la Republica (París)

La plaça de la Republica (en francés : Place de la République) es una plaça parisenca, situada a las limitas dels tresen, desen e onzen arrondiments de París.

## Situacion e accès

La plaça es desservida per sèt grandas carrièras. Cinc linhas del mètro de París se crosan, fasent de l'estacion République un important nos de correspondéncias.

### Vias arribants sus la plaça

* Baloard de Magenta
* Carrièra Beaurepaire
* Carrièra Léon-Jouhaux
* Carrièra del Faubourg-du-Temple
* Avenguda de la Republica
* Baloard Voltaire
* Baloard del Temple
* Carrièra del Temple
* Baloard Saint-Martin
* Carrièra René-Boulanger

## Activitats e manifestacions

En rason de son nom e de sa simbolica, mas tanben a causa de son accessibilitat e de sa localisacion al crosament de grandas avengudas, es un luòc abitual dels manifestacions parisencas.

## Notas e referéncias

* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Place de la République (Paris) ».

## Vejatz tanben
### Articles ligats

* París
# Plaça de la Borsa (Tolosa)

La plaça de la Borsa es una plaça del centre istoric de Tolosa. Es situada dins lo quartier Capitòli.
# Plaça de la Comèdia

La plaça de la Comèdia de Montpelhièr, escaissada "plaça de l'uòu", es la plaça centrala de la vila, lo centre medieval de la vila. La Comèdia s'espandís sur un ancian espaci de barris, coma los baloards entornejant lo centre.
Son nom ven del teatre municipal (Opèra Comèdia) que la faciada monumentala es al sud-oèst de la plaça.

## Istoric

La primièra plaça data de 1755. Èra situada sur l'anciana empresa del barri de Montpelhièr a la nautor de la pòrta de Latas, prèp dels bastiments del governador de Lengadòc.
La font subremontada de l'escultura de las Tres Gràcias (Aglaèa, Eufrosina e Talia) foguèt installada a la fin dels ans 1790. Es d'Étienne d'Antoine, un escultor de Carpentràs. En 1794, èra sus la plaça de la Canorga ont alara èra l'ostal de vila. En 1989, l'original foguèt desplaçat al Musèu Fabre e daissèt plaça a una còpia. L'original es uèi a la dintrada l'Opèra Comèdia.
Al sègle XIX venguèt de mai en mai utilizada amb la creacion de la carrièra Foch e de la carrièra de la Lòtja e la dubertura de la gara de Montpelhièr Sant Ròc.

## La plaça e los transpòrts

La plaça es organizada per l'« uòu » ont tròna la copia de l'estatua-font de las Tres Gràcias. A l'origina, l'« uòu » èra l'espaci pedonièr de la plaça de la Comèdia entornejada per totas las rotas que traversavan encara lo centre de la vila (que la RN 113). De contunh, la circulacion automobila foguèt fòrabandida de la plaça.
Sus la plaça èra situada la gara de la linha del tren cap a Palavàs. I passava lo tram fins a 1949 e lo nòu tram la travèrsa.

### Bibliografia

* (fr)Autour de la Comédie, compilation de documents par Pierre Macaire, éd. Le Plein des sens, 2001, ISBN 87-90493-50-8.
# Plaça de la Republica (Bordèu)

La plaça de la Republica es una plaça de Bordèu.

## Situacion e accès

La plaça es enquadra per l'espital Sent Andrèu e lo palais de justícia.
# Plaça de la Borsa (Bordèu)

La plaça de la Borsa de Bordèu, a l'origina aperada plaça Reiala, es una de las principalas plaças de Bordèu.

## Immòbles e monuments

* Al n°1 : Musèu nacionau de la Doanas
* Al n°17 : Cramba de comèrci e d'industria de Bordèu
Lo miralh d'aiga es situat de cap a la plaça. Es lo mei grand miralh d'aiga au mond, damb una susfàcia de 3 450m$^2$.

## Galeria

* Garona e los bastiments de la Plaça de la Borsa.
* Fònt de las Tres Gràcias sus la plaça
* Mascaron sus un bastiment de la plaça
* Tramvai

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Miroirs d’eau en France : dites-nous lequel est le plus beau…, Sud Ouest, 20 de junh de 2017.

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes

* (fr) La plaça sul sit de la vila
* (fr) Lo miralh d'aiga sul sit de la vila
# Plaça de la Libertat (Tolon)

La Plaça de la Libertat a Tolon èra a l'origina un terren en defòra dei fortificacions medievalas. Sieguèt integrada dedins la vila coma camp de l'armada en 1858 amb la destruccion dei fortificacions. Son nom èra alora la Plaça de Latouche. En 1889 la vila ne'n faguèt l'aquisicion e creèt ansin la Plaça de la libertat amb sa fònt monumentala, lo Grand Hotel, lo magasin Ai Dònas de França, l'escòla dei maristas amb sa capèla e un cinèma (encuei un novèu bastiment assosta un grand ensemble de salas modèrnas de cinèma).
A l'origina e durant fòrça annadas, la plaça èra constituida d'un gazon rot per un dralhon en diagonau (fach per la traucar dins la direccion nòrd-oèst vers sud-èst), alora pron emblematic.
# Plaça de la Pata d'Auca

La plaça de la Pata d'Auca se situa dins lo barrì de la Pata d'Auca, dins lo centre-oèst de Tolosa.

## Nom

La Plaça de la Pata d'Auca es nomenada aital del fait que las carrièras que la rejonhon fòrman una pata d'auca.

## Nòtas e referéncias

* ↑ https://fr.wikipedia.org/wiki/Place_de_la_Patte_d%27Oie
* ↑ https://www.century21-flyimmo-toulouse.com/actus/1578310258/histoire-de-la-place-de-la-patte-doie/

## Vejatz tanben
### Articles ligats

* Pata d'Auca (mètro de Tolosa)
# Râches

Râches es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region dels Nauts de França.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Alain Segond |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 697 | 773 | 809 | 909 | 1 006 | 1 131 | 1 146 | 1 220 | 1 305 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 390 | 1 554 | 1 615 | 1 602 | 1 526 | 1 613 | 1 676 | 1 574 | 1 710 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 779 | 1 814 | 1 875 | 1 771 | 1 949 | 1 910 | 1 903 | 2 005 | 2 065 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 2 074 | 2 019 | 2 148 | 2 512 | 2 385 | 2 813 | 2 735 | 2 731 | 2 734 |
| 2009 | 2010 |
| 2 737 2 772 | 2 740 2 775 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Rè

Rꜥ :
{{{trans}}} :
Rè (en còpte ⲣⲏ ré) es lo Diu egipcian deu cap d'agla e diu solar. Qu'ei representat carrejant lo disque solar suu cap e portant en ua man la crotz ankh (vita) e lo ceptre Was (simbèu de poder). Qu'ei la màger de totas las divinitas egicianas venerat despuish l'Empèri Ancian e dinc a la fin de la practica deu panteon egipcian (quan los emperis romans crestians la vedón). La principau vila vodada au son culte que ho aperada Eliopòlis peus Grècs (de Èlios lo sorelh, e polis, la ciutat. Qu'èra considerat com lo diu creator de l'univers (e deus autes dius) e, mei tard, que ho conhonut dab l'aute diu solar Amon. Per mor d'aquò qu'ei tanben aperat Amon-Rè.
La mitologia egipciana que compte qu'abans la vaduda deu mòn non i avèva pas sonque lo Num, ua mar grana sens còsta. Puish ua isla dab lo temple de Rè e lo son ueu que gessó de las aigas. Rè, un còp vadut que creè los autes dius (enter los quaus, be i avèva Mut, divessa deu cèu, desseparada deu son marit, Geb diu de la tèrra, per Shu, lo diu de l'aire) e lo mòn. Com diu solar, cada dia que cabussa dab lo son naviu, en companhia deu diu Sèt e deu son equipatge, devath lo monde per combàter la sèrp hosca Apòfis, la vécer e atau har tornar pujar l'abau navèra.

## Nòtas

* ↑ Ieroglif dins Collar e Manley p. 29
| Portal Egiptopèdia | Accedissètz dirèctament als articles de Wikipèdia concernent l'Egipte antica : Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic |
Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Rè, sus Wikimedia Commons
# Règla de Wahl

La nòrma de Wahl o la règla de Wahl es una nòrma de formacion de mots, desvolopada pel linguista Edgar de Wahl e aplicada dins la lenga artificiala Interlingue (tanben sonada "Occidental") qu'aviá creada. Servís a la creacion per derivacion de cèrtas formas gramaticalas (per exemple substantius a partir de vèrbs).

## Nòrma

Infinitius de vèrbs en l'idiòma Interlingue an çò de mès freqüentment la terminació -ar o -er. La raïtz es recebuda en seguenta manièra:
* Se, après retirada de -r o -er dempuèi l'infinitiu, la raïtz s'acaba amb vocala, s'apond -t o càmbia finala y a t: crea/r, crea/t-, crea/t/or; atiny/er, atin/t, atin/t/ion
* Se la consonanta fin de la raïtz es d o r, se càmbia la a s: decid/er, deci/s-, deci/s/ion
* En cases restants, amb sièis excepcions, la retirada de la terminació dona la raïtz exigida: duct/er, duct-, duct/ion.
Aquelas sièis excepcions son:
* ced/er, cess-
* sed/er, sess-
* mov/er, mot-
* ten/er, tent-
* vert/er, vers-
* veni/r, vent-
e los vèrbs formats d'aquelas a fòrça de prefixes.
Doncas que la nòrma se compausa de tres parts, ela es freqüentment cridada coma "tres nòrmas de Wahl".
Se crèa los vèrbs de substantius e de adjectius, en retirant la terminacions e en recebent la raïtz. Après lo subjuntar -r o -er, se recep infinitiu en majoritat de cases: decora/t/ion, decora/t-, decora/r.

## Aplicacion

Aquela nòrma a se fach aplicada en l'idiòma Interlingue. Après una modificacion eventuala se pòt aplicar aquela nòrma a creacion de nòvas formas de vocable particularament en lengas romanicas o que prenon prestat vocabulari de lengas romanicas.

## Referéncias

* (en anglés) Edgar de Wahl, Occidental (1922)
* (en anglés) Henry Jacob, The Preparatory Work for an International Technical Terminology reimpression de The British Steelmaker, December 1945
# Règne

Règne se pòt referir a:
* un règne (autoritat), durada del poder d'un sobeiran.
* un règne (biologia), categoria de classificacion del viu.
** l'ensems dels règnes del viu.
** un sosrègne.

## Nòtas

* ↑ Dins la nòrma classica de l'occitan, la gramatica d'Alibèrt preconiza de preferéncia la forma règne (p. 469). D'autras formas documentadas son regne, rèine, reine, renhe.