OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Palm Canyon

Palm Canyon es un canhon près de Palm Springs en Califòrnia, als Estats Units d'America. Foguèt lo luòc de residéncia de la cultura Cahuilla. De rèstes de lor existéncia e de lor biais de vida demoran fins ara jos la forma de fondacions, de trencadas, de sèrvas, de camins, de luòc d'estocatge de noirituras e tanben de pinturas e esculturas dins lo ròc. Lo luòc es toritic e abriga de grandas ostelariás.
Es dins aquel canhon qu'un immigrant allemand, Bill Pester, s'installèt en 1906 dins una cabana per viure un biais devida identic en tot ponch a aquel dels Hippies que sorgiguèt al sen de la societat estatsuniana seissenta ans mai tard.

## Notas e referéncias

* ↑ (en)
# Palma de Gandia

Palma de Gandía es un municipi de la província espanhòla de Valéncia dins la Comunautat Autonòma del País Valencian.
# Palma (omonimia)

* la palma, nom comun
* Palma, vila e capitala de l'illa de Malhòrca e de las illas Balearas
* La Palma es una de las sèt illas principalas que compausan l'archipèla de las Canàrias.
# Palmas (Tocantins)

Palmas es la capitala de l'estat de Tocantins, en Brasil. Sa populacion total èra 220 889 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 2218,9 km².
# Renan Contar

Renan Contar (25 de decembre de 1983, Campinas) es un politic brasilian, es deputat estatal pel Mato Grosso don Sul.
Filh de Rene e Miriam Contar, qu'o aconselhèron a escuélher Campo Grande per residir après la formacion en la AMAN, en contunhant lo trabalh ligat las raïses de la familha, iniciat per lo sieu pepin patern, senhor Arif Contar, libanés que venguèt pel Brasil en l'inici del sègle passat. En se fixant en la Principala, la familha foguèt una de las pionièras a portar lo desvolopament per la region, en bastint una istòria d'aunora e tradicion, Contar es maridat amb Iara Diniz.
# Renat Cailús

Renat Cailús (en francés : René Caylus; Lo Poget, 3 de març de 1921 – Canet, 7 de decembre de 2012) qu'aviá per escais lo comisset, siaguèt un escrivan occitan felibrenc del país clarmontés.

## Bibliografia

* Passejada dins las nivous (2000)
# Renat Merle

Renat Merle (en francés René Merle; La Sanha de Mar, 1936) es un istorian e escrivan occitan de Provença.

## Biografia

Renat Merle nasquèt en 1936 a la Sanha de Mar. Foguèt en de mai 1968 que prenguèt consciéncia de la cultura occitana e que comencèt sa militància. Estudièt a l'Escòla normala e ensenhèt puèi dins un licèu tecnic abans de presentar l'agregacion d'istòria qu'obtenguèt. e l'an seguent comencèt a far de cors d'occitan en escòla. En 1977 dau temps qu'èra a collaborar amb lo CNRS a Montpelhièr presentèt sa tèsi que portava sur l'escritura del provençal entre 1775 e 1840. Après aver ensenhat la lenga, se deguèt virar, en causa de la politica repressiva de la segonda mitat deis annadas 1970, vèrs d'estudis literaris e istorics, mai que mai subre la literatura provençala dei sègles XVIII e XIX. Sei recercas actualas se centran subretot sus lo periòde de 1851. Recebèt lo Prèmi d'onor de la Gàrdia per son roman Le couteau sur la langue.

## Òbras

* Treize reste raide (1997)
* Le couteau sur la langue (2001)
* Gentil n'a qu'un oeil (2003)
* Opération Barberousse (2004)
* Le nombril du monde (2004)
* C'est quoi la philo ? (2006)

## Liames extèrnes

* Blòg de Renat Merle
* Ancian site de Renat Merle.
# Renaissença del gaelic escocés

La renaissença del gaelic escocés (en gaelic escocés: Ath-Bheòthachadh na Gàidhlig) es un movement qu'encara contunha a l'ora d'ara e que se basa en la revitalizacion de la lenga gaelica en Escòcia. E mai se aquela lenga li calguèt far fàcia a una decadéncia constanta del nombre de parlants dempuèi la fin del sègle XIX, lo nombre de joves parlants nadius de gaelic escocés aumenta rapidament. Lo movement remonta a la “Renaissença escocessa”, mai que mai en las òbras de Sorley MacLean, George Campbell Hay, Derick Thomson e IainCrichton Smith. Lo Sabhal Mòr Ostaig se considèra normalament coma la resulta d’aquel movement de renaissença. Malgrat que una granda part de las òbras sorgidas a partir d’aquel movement cultural foguèsse de la poesia, o de la musica tradicionala, de personatges coma MacLean e Iain Crichton Smith, e mai recentament Aonghas MacNeacail, los an combinats amb d'estils modèrns e internacionals.

## Politica

Dins lo camp de la politica, Mike Russell se foguèt la primièra persona de s'adreiçar en gaelic escocés en una reünion de l'Union Europèa que se debanèt en mai de 2010. Aquela lenga a patit pendent longtemps d'una manca d’utilizacion dins los contèxtes educatius e de l’administracion, e foguèt quitament suprimit per lo passat, mas a atengut a l'ora d'ara un cèrta reconeissença oficiala amb l’aprobacion de la Lei de la lenga gaelica (Escòcia) del 2005.

## Literatura

Dins lo camp de la literatura, cal notar d'escrivans coma:
* Aonghas Pàdraig Caimbeul – Escrivan
* Somhairle MacGill-Eain – Poèta
* Iain Mac a' Ghobhainn – Intellectual, poèta e escrivan
* Ruaraidh MacThòmais – Academic, escrivan, poèta e publicista

## Referéncias

* ↑ “Mod's fluent youth speaks volumes for Gaelic education”, dins Scotsman, 2007
* ↑ “Minister makes history with EU speech in Gaelic”, dins Scotsman, 2010
* ↑ MACKINNON, Kenneth (1991). Gaelic: A Past and Future Prospect. Edinburgh: The Saltire Society.
* ↑ Aonghas Pàdraig Caimbeul - An Oidhche Mus Do Sheòl Sinn (2003). The List, 2005.
# Renat Lavaud

Renat Lavaud (en francés René Lavaud; Autafòrt, 18 d'abril de 1874 – Sant Rafèu, 6 d'abril de 1955) foguèt un escrivan e filològ occitan de Peiregòrd qu'amb Renat Nelli ajudèt fòrça a la divulgacion dels trobadors.

## Biografia

Renat Lavaud nasquèt a Autafòrt en 1874, caganís d'una familha que comptava tretze enfants. D'ora Lavaud laissèt son país per preparar d'estudis superiors. Faguèt los estudis al licèu de Peireguers, puèi al Licèu Lakanal ont preparèt sa licéncia e a l’encòp lo concors de l'Escòla Normala Superiora. Foguèt recebut en 1897 e venguèt puèi agregat en letras en 1902. Ensenhèt a divèrses licèus primièr en Occitània (al Puèi de 1900 a 1904), e aprèp demorèt a Laon (Picardia) de 1904 a 1911, abans de passar la Mediterranèa e s'installar en Argeria. Ailà foguèt ensenhaire a Constantina de 1911 a 1913, e puèi a Oran de 1913 a 1919. Tornèt cap a las tèrras d’òc en 1919 e faguèt lo professor a Marselha fins a 1925, abans d’anar en França ont trabalhèt al Licèu Voltaire de París de 1925 a 1926, puèi al Licèu Hoche de Versalhas de 1926 a 1930 e finalament tornarmai a París al Licèu Buffon de 1930 a 1934.
Escriguèt d'articles suls trobadors dins divèrsas revistas coma per exemple Lemosin que i estudièt Bertran de Bòrn (1902) e Gaucèlm Faidit, dins lo Bornat qu'i parlèt de Guiraut de Bornelh o dins las Annales du Midi. Sembla que laissèt un trabalh manuscrich inedit sul trobador Cadenet.
Abans sa mòrt, que l'emportèt en abril de 1955, èra a alestir dos volums suls trobadors amb son companh e amic Renat Nelli.
# Renansart

Renansart es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Béatrice Boutroy |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 530 | 590 | 640 | 637 | 635 | 652 | 665 | 627 | 637 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 556 | 585 | 548 | 514 | 499 | 479 | 485 | 470 | 438 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 426 | 398 | 365 | 199 | 223 | 249 | 273 | 233 | 257 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 213 | 192 | 191 | 192 | 175 | 176 | 172 | 172 | 171 |
| 2009 | 2010 |
| 170 170 | 169 169 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Renat Silhòl

Renat Silhòl, tanben escrich Siòl (Aigas Vivas, 9 de genièr de 1922 – Vergesa, genièr de 2011) foguèt un ensenhaire, escrivan e traductor occitan. Es conegut mai que mai per sa revirada del libre de Collodi, Las aventuras de Pinòqui, publicada en 1984 dins la colleccion A Tots. Son activisme occitan e mai social foguèt fòrça important dins lo país de Nimes e ajudèt a l'espelida e al desvolopament d'entitats de l'airal coma la Marpòc.

## Biografia

Renat Silhòl nasquèt en 1922 a Aigas Vivas. Aprèp sos estudis dins son ròdol partiguèt al Licèu Daudet a Nimes. Aprèp qu'acabèsse los estudis, trabalhèt un temps coma susvelhaire dins un establiment escolar. Quand esclatèt la Segonda Guèrra Mondiala partiguèt dins lo maquís. Aprèp 1944 faguèt de remplaçaments coma regent abans de venir professor de francés a Sant Gèli. Foguèt durant aquel temps que rescontrèt sa futura esposa, Lydia, amb quau aguèron 5 enfants.
# Renaissença (omonimia)

Renaissença (var. Renaishença) pòt designar:
* la Renaissença, epòca istorica (sègles XV e XVI).
* lei doas Renaissenças Occitanas
** l'occitanisme o Segonda Renaissença Occitana (de 1800 a uei).
** la literatura barròca occitana o Primiera Renaissença Occitana (fin dau sègle XVI e començament dau sègle XVII).
* la Renaissença Catalana (de 1800 a uei)
* la Renaissença Carolingiana (sègles VIII e IX).
* Renaissença (partit politic francés).
# Ouro Preto

Ouro Preto :
| País | Brasil |
| Estat | Minas Gerais |
| Superfícia | 1245,1 km$^2$ |
| Populacion Densitat | 69 058 (2006) 55,5 ab/km$^2$ |
| Altitud | 1179 m |
| Latitud | 20º 17' 15" S |
| Longitud | 43º 30' 29" O |
| Distància de Belo Horizonte | 99 km per rota |
| Prefècte | Ângelo Oswaldo de Araújo Santos |
| Localizacion de la vila dins l'estat de Minas Gerais ||
Ouro Preto ("Aur Negre") es es una vila istorica de l'estat de Minas Gerais, Brasil. Sa populacion èra estimada a 69 058 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 1245,1 km².
Foguèt fondada en 1711 amb lo nom de Vila Rica aprèp la descobèrta d'aur dins la region. Actualament l'economia d'Ouro Preto es fòrça dependenta del torisme, malgrat que i aja tanben d'importantas industrias metallurgicas e minièras dins lo municipi. Lo centre de la vila es estat marcat al Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO en 1980.
# Ourense (província)

La província de Ourense es una província de Galícia en Espanha. Sa capitala es Ourense.
# Ourentã

Ourentã es una freguesia portuguesa del concelho de Cantanhede. Comptava 1.208 abitants en 2011 per una superficia de 18,36 km², e doncas una densitat de 65,8 hab/km².
# Ouro (Santa Catarina)

Ouro (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
# Ouro Verde (Santa Catarina)

Ouro Verde (Santa Catarina) es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
# Ourol

Ourol es un municipi de la província espanhòla de Lugo e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
# Ourouer-les-Bourdelins

Ourouer-les-Bourdelins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Robert Belleret |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 648, totala: 659 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 272 | 1 275 | 1 313 | 1 429 | 1 480 | 1 615 | 1 550 | 1 630 | 1 710 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 733 | 1 681 | 1 751 | 1 699 | 1 678 | 1 620 | 1 612 | 1 616 | 1 517 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 531 | 1 560 | 1 343 | 1 147 | 1 141 | 1 047 | 978 | 974 | 909 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 925 | 893 | 813 | 758 | 740 | 667 | 664 | 646 | 652 668 |
| 2009 | 2010 |
| 648 659 | 645 657 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Ouranopithecus

Oranopitèc (Ouranopithecus) es un genre escantit d’ominid, descrich en 1977, que demorèt dins los Balcans e en Anatolia pendent la fin del Miocèn, ara fa entre 7 e 10 milions d’annadas.

## Espècias

Lo genre oranopitèc es representat per doas espècias fossilas :
· Ouranopithecus macedoniensis, descrich en 1977, que demorèt en Grècia septentrionala e tanben en Bulgaria, ara fa entre 9,6 e 8,7 millions d'annadas;
· Ouranopithecus turkae, descrich en 2007, e que demorèt en Turquia, ara fa entre 8,7 e fins a 7,4 millions d'annadas.

## Morfologia

L'espècia Ouranopithecus macedoniensis foguèt segon los darrièrs estudis una espècia granda. La sieuna fàcia massissa èra longa e dominada per un arc superciliar prominent. Aviá tanben d’orbitas cairadas. Oranopitèc aviá, coma los umans, los chimpanzés e los gorillas, la particularitat d’aver un òs frontal. L’esmalt de las sieunas dents èra plan mai massís que lo d’autres monards, mas encara inferior al dels parantròps. Las cuspidas èran bassas. Las dents soslinhavan un cèrt dimorfisme sexual. Lo mascle aviá de caninas grandas amb de premolara bassas e talhantas.

## Noiridura

La superfícia plan gausida de la segonda molara d’Ouranopithecus macedoniensis fa pensar que la sieuna noiridura basica foguèt, benlèu, dura, coma de noses o de tuberculs.

## Filogenia

L’anatomia dentària e faciala d’Oranopitèc entraïna una espècia pròcha dels ancessors dels umans. D’estudis recents situan aquesta espècia dins la sosfamilha dels ominids, qu’inclutz los gorillas, los bonobos, los chimpanzés e tanben los umans.
Oranopitèc es tanben considerat coma un genre pròche de Grecopitèc, amb que es sovent confondut.

## Referéncias

* ↑ L. de Bonis et G.D. Koufos, « Ouranopithecus et la date de séparation des hominoïdes modernes », Comptes Rendus Palevol, Volum 3, Num.4, Julhèt 2004, pp. 257-264 [archive]
* ↑ (en) Güleç, Sevim, Pehlevan et Kaya, « », Anthropological Science, vol. 115, no 2,‎ 2007, p. 153–158 (DOI 10.1537/ase.070501)
* ↑ (en) T.M. Smith, L.B. Martin, D.J. Reid, L. de Bonis, G.D. Koufos, « An examination of dental development in Graecopithecus freybergi (= Ouranopithecus
* ↑ Imatge de las dents http://comp.uark.edu/~pungar/images.htm [archive]
* ↑ (en) Michael P. Muehlenbein, Basics in human Evolution, Elsevier, 2015 legir en linha [archive]
# Ourense

Ourense (oficialament en galèc, prononciat; en espanhòl: Orense) es la capitala de la província espanhòla d'Ourense, en Galícia.

## Nòtas

* ↑ Lo Conselh de la Lenga Occitana a retengut los dos toponims ─aquel internacional e lo mai local─ dins sas Preconizacions de 2007.
* ↑ Dempuèi 1983 l'unica fòrma oficiala del toponim es la galèga.

## Referéncias

* ↑ Afirmat dins: Relacion de Municipis e los sieus Còdis per Províncias lo 1r de genièr de 2019. Data de publicacion: 8 de febrièr de 2019. Ostal d'edicion: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha.
* ↑ Afirmat dins: Registre municipal d'Espanha de 2023. Autor: Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha. Data de publicacion: 13 de decembre de 2023.
* ↑ «Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana» (en occitan) p. 129.
* ↑ ««Ley 3/1983, de 15 de junio, de normalización lingüística»» (en espanhòl). Boletin Oficial de l'Estado.
* ↑ Instituto da Lingua Galega. «Dicionario de pronuncia da lingua galega». [Consulta: 10 de febrièr de 2024]
* Portau d'Espanha
# Piu XI

Piu XI (nascut Ambrogio Damiano Achille Ratti en 1857, mòrt en 1939) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1922 e 1939.
| Precedit per | Piu XI | Seguit per |
| Beneset XV | Lista dels papas | Piu XII |
# Piu XII

Piu XII (nascut Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli en 1876, mòrt en 1958) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1939 e 1958.
| Precedit per | Piu XII | Seguit per |
| Piu XI | Lista dels papas | Joan XXIII |
# Piu Ier

Piu I$^{èr}$ (mòrt vèrs 155) foguèt, segon la tradicion catolica, lo 10$^{en}$ evesque de Roma de 140 ò 142 a 155. Succediguèt a Igin (vèrs 136 - 140 ò 142) e foguèt remplaçat per Anicet (vèrs 155 - 166).
Son periòde foguèt marcat per la lucha còntra lo desvolopament deis idèas gnosticas, ja excomunicadas per son predecessor. Pasmens, maugrat aquelei mesuras, lei dos teologians principaus dau gnostisme (Cerdon e Valentin d'Egipte) contunièron son òbra e foguèron ajudats per la constestacion de l'unicitat de Dieu defenduda per Marcion de Pònt. Piu I$^{èr}$ excomuniquèt Marcion en 144 e foguèt sostengut au nivèu teologic per Justin de Naplus reputat per son abilitat dins lei controvèrsias religiosas.
# Piu X

Piu X (nascut Giuseppe Melchiorre Sarto en 1835, mòrt en 1914) foguèt papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1903 e 1914.
| Precedit per | Piu X | Seguit per |
| Leon XIII | Lista dels papas | Beneset XV |
# Piu III

Piu III (29 de mai de 1453 - 18 d'octòbre de 1503) foguèt un papa de la Glèisa Catolica Romana dau 22 de setembre de 1503 a sa mòrt. Succediguèt a Alexandre VI e foguèt remplaçat per Juli II. Ja fòrça malaut avans son eleccion, èra desirós de restaurar la patz en Euròpa Occidentala e de reformar lo foncionament intèrne de la glèisa mai moriguèt tròp rapidament per acomençar la realizacion de sei projèctes politics.
# Piu VII

Piu VII es lo nom qu'adoptèt lo cardinal benedictin Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti quand foguèt elegit coma Papa.
Nasquèt lo 14 d'agost de 1742 a Cesena (Itàlia) e moriguèt lo 20 d'agost de 1823 al Vatican.

## Galariá fotografica

* La dintrada de la casa onde nasquèt Piu VII, à Cesena.
* L'tombeau de Piu VII, Basilica de Sant Pèir, Roma.
| Precedit per | Piu VII | Seguit per |
| Piu VI | Lista dels papas | Leon XII |
# Procuraire de la Republica (França)

En França, lo procuraire de la Republica es lo magistrat del ministèri public cargat de l'accion publica dins lo ressòrt d'un tribunal de granda instància. Es assistit per de substituts e de vice-procuraires, magistrats egalament, que, ambe lo procuraire, constituïsson lo parquet d'un tribunal de granda instància.

## Vejatz tanben
### Articles ligats

* Jutge
* Procuraire general (França)
* Ministèri public (França) (Parquet)
# Procuraire general (França)

En França, lo procuraire general es un magistrat que sèi al prèp de las corts d'apèl, la cort de cassacion, o la cort dels comptes. Dins lo cas de las cort d'apèl, aquel nom designa lo magistrat que dirigís las perseguidas o l'acusacion publica per l’ensemble de sa cort d'apèl, per oposicion als membres de las formacions de jutjament.
# Procervulus

Procervulus es una espècia de cèrvi escantilhada que demorèt en Euròpa.

### Referéncias

* ↑ Pilgrim, G. E. (1941). "X.—The relationship of certain variant fossil types of "horn" to those of the living Pecora". Journal of Natural History Series 11. 7 (38): 172.
# Processor central

Lo processor central, de l'anglés CPU, Central Processing Unit, es lo compausant essencial d'un ordenador qu'interprèta las instruccions e tracta las donadas d'un programa.
Es lo processor que provesís als ordenadors lor capacitat fondamentala d'èsser programats, es un dels compausants necessaris al foncionament de totes los tipes d'ordenadors, associats a las memòrias primàrias e als dispositius d'intrada/sortida. Un processor constituit d'un sol circuit integrat es abitualament nomenat microprocessor; pasmens, d'unes fabricants an desvolopats de processors en lescas: dins aquel cas las foncions elementàrias (ALU, FPU, sequençaire, etc.) son despartidas en divèrses circuits integrats especializats. La descubèrta del transistor en 1947 dobriguèt la via de la miniaturizacion dels compausants electronics e lo tèrme d'unitat centrala (CPU) s'es utilizat dins l'industria electronica tre lo començament de las annadas 1960 (Weik 1961).
# Procès Frasch

Lo procès Frasch es un metòde minier que permet d'extraire lo soupre elementari contengut dins de depaus de saus sosterranhs. Concebut en 1894 per lo quimista germanoestatsunidenc Hermann Frasch (1851-1914), permet de produrre un soupre fòrça pur en injectant d'aiga cauda en subreebullicion e sota pression (165 °C sota 2,5 a 3 MPa) dins lo depaus. Aquò entraïna la fusion dau soupre natiu qu'es remontat a la superficia gràcias a l'injeccion d'aire comprimit. Aqueu procès es ben adaptat ai depaus situats a mens de 50 m de prefondor. En delà, son utilizacion èra rara car lo còst veniá tròp important. Pasmens, la màger part de la produccion mondiala de soupre foguèt realizada segon aquela tecnica dau començament a la fin dau sègle XX. Uei, son usatge perdura en certanei regions de Mexic e de Polonha, mai aperaquí 90 % de la produccion es assegurat per la desulfuracion de gas de rafinatge realizada segon lo procès Claus.

## Liames intèrnes

* Procès Claus.
* Soupre.

## Bibliografia

* (de) Walter Botsch, « Chemiker, Techniker, Unternehmer: Zum 150. Geburtstag von Hermann Frasch », Chemie in Unserer Zeit, 2001, vol. 35, n° 5, pp. 324-331.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (en) Wolfgang Nehb e Karel Vydra, intrada « Sulfur », dins Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim, Wiley-VCH, 2005.
# Procès Claus

Lo procès Claus es un procès de recuperacion dau soupre elementari a partir d'un gas contenent d'idrogèn sulfurós. Brevetat en 1883 per lo quimista alemand Carl Friedrich Claus (1827-1900), es vengut lo metòde estandard utilizat dins leis unitats de recuperacion de soupre dempuei la segonda mitat dau sègle XX, especialament dins lei domenis de la produccion d'idrocarburs e dau rafinatge.
Sa mesa en òbra classica necessita un flux de gas contenent au mens 25 % d'idrogèn sulfurós H$_2$S, mai de melhoraments e de modificacions dau procès convencionau permèton de tractar de flux pus paures. Lo procès es basat sus doas reaccions :
    2 H$_2$ $_{(g)}$ + 3 O$_2$ $_{(g)}$ → 2 SO$_2$ $_{(g)}$ + 2 H$_2$O $_{(g)}$
    2 H$_2$ $_{(g)}$ + 2 SO$_2$ $_{(g)}$ → 3/2 S$_2$ $_{(s)}$ + 2 H$_2$O $_{(g)}$
En 2014, la produccion mondiala de soupre, estimada a 69 milions de tonas, èra assegurada a 89 % per aqueu procès e sei derivats aplicats sus de gas de rafinatge e d'autreis unitats de transformacion d'idrocarburs.

## Liames intèrnes

* Soupre.

## Bibliografia

* (en) J. H. Gary e G. E. Handwerk, Petroleum Refining Technology and Economics, Marcel Dekker Inc., 1984.
* (fr) Pierre Trambouze e J. P. Wauquier, Le développement des procédés de raffinage et de pétrochimie, Technip, 1975.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Pierre Trambouze e J. P. Wauquier, Le développement des procédés de raffinage et de pétrochimie, Technip, 1975, pp. 157-158
* ↑ (de) Bernhard Schreiner, « Der Claus-Prozess. Reich an Jahren und bedeutender denn je », Chemie in Unserer Zeit, 2008, vol. 42, n° 6, pp. 378-392.
# Procyonidae

La familha dels procionids (Procyonidae) es la del raton lavaire. Compren los genres seguents repartits en doas sosfamilhas :
* los Potosinae
** Bassaricyon — 5 espècias d'olingos
** Potos — lo kinkajó
* los Procyoninae
** Bassariscus — 2 espècias de bassaris
** Nasua — 3 espècias de coatis
** Nasuella — lo coati de las montanhas
** Procyon — 3 o 7 espècias de ratons lavaires
# Roland Ratzenberger

Roland Ratzenberger (Salzborg, Àustria, 4 de julhet de 1960 – Imola, Itàlia, 30 d'abril de 1994) foguèt un pilòt de Formula 1 austriac. Aqueste esportiu moriguèt tragicament aprèp un accident dins un ensag sul circuit d'Imola.
# Roland Garròs

    Pel torneg, veire : Torneg de Roland Garros
Roland Garròs (Saint-Denis, 6 d'octobre de 1888 – Saint-Morel, 5 d'octobre de 1918) foguèt un aviador francés.
Capitèt la primièra traversada en avion de la Mar Mediterranèa entre Frejús e Bizèrta en Tunisia lo 23 de setembre de 1913 a bord d'un monoplan.
Uèi, son nom demòra associat al torneg des Internationals de França de tenis, que se debana dins l'estadi eponim dempuèi sa construccion en 1928.

## Referéncias

* ↑ Il y a 100 ans, Roland Garros traversait la mer Méditerranée vers la Tunisie, Le Point, 23 septembre 2013.