# Sais (Tarn)

Sais$^,$$^,$$^,$ (Saïx en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Lo gentilici es saissòl, -òla (saissol, olo en nòrma mistralenca).

## Geografia

La comuna es situada sus l'anciana RN 622 a 5 km de Castras, a 45 km d'Albi e a 60 km de Tolosa. Sus las ribas del riu d'Agot, la comuna se desvelopa sus un païsatge de puèges e planòls sus una superficia de 1379 ha.

## Toponimia

Lo nom Sais ven del latin saxum que vòl dire « ròc ». La comuna es formada de doas parròquias: Sais e Longaginèsta. I a doncas doas escòlas, dos burèus de vòte, dos ostals dels joves, etc. La cançon de la comuna se ditz la Saissòla.

## Istòria

(font : (fr) le petit guide de Saïx ; Gui Viala, Histoire et histoires de Saïx)
* Sègle XII: Los benedictins de Castras venguèron senhors de Sais.
* 1317 : Sais passèt de la diocèsi de Tolosa a la de La Vaur.
* 1374 : Sais foguèt pilhat pendent la Guèrra de Cent Ans.
* 1563-1568 : Guèrras de religion, Sais es gaireben tota destroïda
* 1582 : Demolicion del castelar de Sais .
* 1585 : Passatge a Sais de rei de França Enric IV.
* 1730 : Autorizacion balhada a Sais d'aver tres fièra.
* 1787 : Construccion del pont de Sais.
* 1814 : Batalha de Tolosa contra Wellington. Lo marescal Solt se retirèt e passèt a Sais.
* 1850 : Installacion d'una fabrica de taps puèi d'una fabrica textila dins la vòlta d'Agot.
* 1871 : Se comprèt un tambor per la garda nacionala de Sais.
* 1880 : Lo conselh municipal se mostrèt davancièr en votant la gratuitat escolara dins la comuna (abans las leis de 1881) e per que l'ensenhament siá de qualitat, demandèt que los mèstres sián brevetats.
* 1886 : Lo vinhal de Sais es destroït per la filloxèra.
* 1897 : Installacion d'un burèu de pòsta.
* 1923 : Installacion de l'electricitat.
* 1930 : Aigada del sègle.
* 1937 : Installacion de l'aiga potabla.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Henri Blanc |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 3339, totala: 3455 :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 271 | 1 361 | 1 646 | 2 252 | 2 900 | 3 277 | 3 326 | 3 332 | 3 314 3 432 |
| 2009 | 2010 |
| 3 296 3 414 | 3 307 3 420 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Luòcs e monuments

Lo borg es compausat de dos vilatges :
* Sais amb sas doas plaças: la plaça Joan Jaurés dominant Agot enrodat de sas vièlhas carrièras, e la plaça del rible, pus modèrna. La glèisa, sus l'ancian castelar es sus la plaça Joan Jaurés.
* Longaginèsta, amb sa plaça occitana e sa glèisa bastida en 1874 mercé als dessenhs de l'arquitècte Barthe. Es fòrça diferenta de la glèisa saissòla.
* Encara mai alunhat, dins los camps saissòls, se trapa lo castèl de Sendrona, domeni existissent dempuèi lo sègle XVII mas sa forma actuala data del sègle XVIII (Monument istoric).
* Alentorn i a qualques colombièrs tipics a Vilaglin, Devèilha, Sendrona, Alarin, Roquèta, e Los Gairauds.
Prèp de Longaginèsta se trapa la Sèrva Ornitologica Naturala de Cambonet de Sòr, e lo centre de leser de las restancas.
* musèu de la Chartrosa (documents dels sègles XVI, XVII e XVIII).

## Personas ligadas a la comuna

* Glèisa de Sais
* Glèisa de Sais, veiral per Louis-Victor Gesta
* Glèisa de Sais, veiral per Louis-Victor Gesta
* Un colombièr

## Veire tanben
### Articles connèxes

* comunas de Tarn

### Ligams extèrnes

* site de la vila
* Sais sul site de l'Insee

## Nòtas e referéncias

* ↑ Pojada, Patrici. Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières, 2009. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* ↑ https://tdf.locongres.org/files/assets/common/page-substrates/page2048.jpg
* Portal de Lengadòc