OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Basseux

Basseux es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.

## Geografia

Basseux A situat a 12 km a l'oèst de Arras e a 2 km de la rota nacionala 25 #que connècta Arras e Amians via Doullens.
Al bas del vilatge flueix çò Crinchon.
Basseux est situé à 12 km à l'ouest d'Arras et à 2 km de la route nationale 25 qui relie Arras et Amiens via Doullens.
Au bas du village coule le Crinchon.

### Comunas vesinas
## Istòria

Al Modèl:VIIe sègle Basseux se nomenava Batsalis (680) de « Bata » : « Bon » e « Sele » #qu'es de étymologie germanique, (Francs). Segon Ricouart, una colònia de Lètes Bataves èra presenta en la vallée del Crinchon. Lo nom se declina en Batseus (1154), Basceu (1277). Al XIX$^{ena}$ sègle apparait Basseux-las-Porterias (la seccion de las Porterias a ligat a Beaumetz per decrèt del 10 d'abril de 1858)#que ven doncas Basseux.
Au Modèl:VIIe siècle Basseux se nommait Batsalis (680) de « Bata » : « Bon » et « Sele » qui est d'étymologie germanique, (Francs). Selon Ricouart, une colonie de Lètes Bataves était présente dans la vallée du Crinchon. Le nom se décline en Batseus (1154), Basceu (1277). Au XIX$^{ena}$ siècle apparait Basseux-les-Loges (la section des Loges est rattachée à Beaumetz par décret du 10 avril 1858)qui devient donc Basseux.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Roger Karpinski |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 227 | 229 | 256 | 205 | 229 | 232 | 242 | 267 | 264 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 252 | 186 | 197 | 194 | 178 | 199 | 165 | 141 | 124 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 125 | 127 | 154 | 140 | 128 | 127 | 105 | 89 | 107 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 107 | 112 | 126 | 129 | 158 | 149 | 146 | 145 | 145 |
| 2009 | 2010 |
| 140 144 | 139 146 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Basseterre

Basseterre :
| País | Sant Cristòl e Nevis |
| Superfícia | 6 km² |
| Populacion | 15 500 (2005) |
| Latitud | 16° 50' N |
| Longitud | 62° 40' O |
| Altitud | 15 m |
| Localizacion de la ciutat en Sant Cristòl e Nevis ||
Basseterre es la capitala de Sant Cristòl e Nevis. Sa populacion èra estimada a 15 500 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 6 km².
# Basses

Basses es una comuna francesa dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

## Geografia
### Comunas limitròfas

Comunas confrontantas de Basses :
| Bournand | Vézières | |
| Laudun | | Sammarçolles |

## Toponimia

Las atestacions ancianas son, per lhuec:

## Administracion
### Lista daus maires

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Monique Vivion |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

### Intercomunalitat
## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 341, totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 260 | 272 | 234 | 181 | 279 | 284 | 253 | 241 | 238 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 302 | 309 | 280 | 260 | 273 | 264 | 257 | 280 | 240 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 249 | 272 | 273 | 274 | 269 | 279 | 258 | 275 | 289 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 256 | 253 | 214 | 284 | 364 | 371 | 353 | 351 | 348 360 |
| 2009 | 2010 |
| 346 359 | 342 355 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben
### Liams connexes

* Comunas de Viena

### Liams externes
## Nòtas e referéncias
### Referéncias

* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
# Bassevelle

Bassevelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Bernard Richard |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 365 | 348 | 347 | 368 | 411 | 438 | 442 | 464 | 432 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 458 | 459 | 440 | 418 | 432 | 399 | 422 | 412 | 412 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 392 | 372 | 368 | 314 | 316 | 357 | 341 | 352 | 362 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 363 | 333 | 235 | 235 | 333 | 354 | 352 | 352 | 351 |
| 2009 | 2010 |
| 352 360 | 352 361 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* Portal de las comunas de França
# Bassilhac

Bassilhac (Bassillac en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Es asaigada per la ribiera d'Auvesera. Sus son territòri se tròba l'aeropòrt de Periguers - Bassilhac.
Dempuei lo 1er de genier 2017, es comuna delegada e chapluec de la comuna novela de Bassilhac e Aubaròcha, emb En Bòrn, Lo Chamnhe, Eilhac, Milhac d'Aubaròcha e Sent Antòni d'Aubaròcha.

## Geografia
### Perimètre dau territòri

Comunas confrontantas de Bassilhac comuna novela de Bassilhac e Aubaròcha :
| Trelhissac | Antona e Trigonant | Escoira Lo Chamnhe |
| Bolasac com. nov. de Bolasac Eila Manoire | | |
| Sent Laurenç de Manoire com. nov. de Bolasac Eila Manoire | | Eilhac com. nov. de Bassilhac e Aubaròcha |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son Bassilhac, Saint Etienne de Bassilhac, en francés, en 1534. La prononciacion es [bɒʂi’ʎa]. Bassilhac, ven d'un nom latin d'òme, Bassilius, emb lo sufixe -acum$^,$$^,$, latinizacion dau sufixe gallés -āco(n). Bassilhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mestre Bassilius.

## Administracion

Lista daus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| març de 2014 | fin 2016 | Michel Beylot | divers mança | c. de Bassilhac e Aubaròcha 2017-2020 |
| març de 1989 | 2014 | Guy Leymarie | divers mança | retirat |
| març de 1983 | 1989 | Joël Clément | | |
| març de 1959 | 1983 | Marcel Laguionie | | |
| | 1959 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sent Peir de Chinhac; es aura dau canton d'Eila Manoire.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 1791, totala: 1825 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 682 | 616 | 656 | 665 | 732 | 810 | 777 | 788 | 838 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 816 | 778 | 785 | 770 | 718 | 737 | 743 | 753 | 765 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 740 | 684 | 673 | 586 | 596 | 588 | 594 | 620 | 533 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 506 | 512 | 701 | 1 297 | 1 541 | 1 755 | 1 735 | 1 762 | 1 789 1 828 |
| 2009 | 2010 |
| 1 792 1 828 | 1 795 1 827 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben

* Comunas de Dordonha

## Nòtas

* ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 43
* ↑ https://web.archive.org/web/20171219231454/http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-pierre-de-chignac/BASSILLAC.htm
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 57
* Portau de Perigòrd
# Basserclas

Basserclas (Bassercles en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Toponimia

La prononciacion qu'ei [ba'serkləs]. Las fòrmas ancianas que son in parrochia de Bassercas en 1270, Batserkes en 1305, Basercles (mapas de 1714 e 1733).
Dauzat, shens certitud, qu'explica lo nom per l'adjectiu bas e un derivat deu vèrbe sarclar.
Shens certitud tanpauc, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'i tròba un compausat de vath (latin valle) e de l'eretèr de circu « cerc, circ » : la configuracion de çò qui's ved en devath deu vilatge que pòt har pensar a ua vath semicirculara.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 2015 | (2026) | Jean-Pierre Cazenave | | artesan |
| març de 2001 | agost de 2015 (defuntat) | Henry-Louis Picquet | PS puish MoDem | conta-rotlaire principau de las doanas |
| març de 1977 | 2001 | Jean Minvielle | retirat | |
| | 1977 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 134, totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 273 | 239 | 278 | 326 | 404 | 381 | 370 | 353 | 363 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 392 | 346 | 307 | 307 | 309 | 312 | 300 | 290 | 286 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 245 | 252 | 243 | 217 | 204 | 201 | 199 | 178 | 162 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 163 | 150 | 143 | 122 | 120 | 122 | 105 | 108 | 110 112 |
| 2009 | 2010 |
| 113 115 | 118 120 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Nòtas

* ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
* ↑ Toponimia Occitana (Institut d'Estudis Occitans) : IEO_BdTopoc : http://bdtopoc.org
* 1 2 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 51-52
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 56
* Portau de Gasconha
# Bassilhon e Bausèr

Bassilhon e Bausèr (Bassillon-Vauzé en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Toponimia
### Bassilhon

La prononciacion qu'ei [basi'ʎun] (n pauc perceptibla). Las fòrmas ancianas que son Basilhoo en 1385 e 1402, Bacilhoo cap a 1540, Baxilho en 1542, Basilhon en 1546, Bacilhon cap a 1550, Bassilhon (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Bassillon-Vauzé despuish qu'apleguèn las duas comunautats.
Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica Bassilhon per lo nom d'òmi Bassilius dab lo sufixe -onem.
Dauzat qu'explica Bassilhon, per lo nom latin d'òmi Bassilius (o benlhèu Vassilius) dab lo sufixe -onem.
Miquèu Grosclaude qu'accèpta las explicacions precedentas, mès qu'aima mei Bassilius. Bassilhon que seré « la proprietat de Bassilius.

### Bausèr

La prononciacion qu'ei [baw'zɛ]. Las fòrmas ancianas que son Bauser en 1385, Bausee/Bauser en 1538, Vauser en 1682 e 1768, Vauzé (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), Bassillon-Vauzé despuish qu'apleguèn las duas comunautats.
Dauzat escriu pas arren per Vausèr, mès qu'explica Balzac (Charanta, Dordonha), per lo nom latin d'òmi *Ballitius, inatestat, derivat de Ballius, dab lo sufixe -acum.
Segon Miquèu Grosclaude, un etime balç/bausa, « ròc abrupte, pena » ei pas adaptat au site. L'ipotèsi de Dauzat qu'a per inconvenient los noms latins citats son pas atestats dens la region. Lo nom que demora escur.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2014 | 2020 | Claude Lagarrue |
| 1995 | 2014 | Jean-Claude Maury |
| | 1995 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 72, totala: 77 :
| 1962 | 1968 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | Cercar | Cercar | 73 | 73 | 73 74 |
| 2009 | 2010 |
| 72 73 | 72 73 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* 1 2 3 Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 156
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 57
* 1 2 Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 178
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 50
* Portau de Bearn
# Auguste Bancharèl

Auguste Bancharèl (Relhac (Cantal), 15 de setembre de 1832 - Orlhac, 10 de setembre de 1889) es un jornalista e estampaire auvernhat, fondator de L'Avenir du Cantal.
Es lo paire d'Émile Bancharel.

## Òbras

* La grammaire et les poètes de la langue patoise d'Auvergne (1886)
* Poësias satiricas e politicas (1990)

## Bibliografia

* {{{títol}}}. ISBN 978-2-9533591-0-7.

## Ligams extèrnes

* (fr) BnF
* Wikidata: Q113653516
* Portal d'Auvèrnhe
* Portal de la literatura
# Auguste Marie François Beernaert

Auguste Marie François Beernaert (n. 26 de julhet de 1829 - m. 6 d'octobre de 1912) òme politic, foguèt primièr ministre de Belgica entre 1884 e 1894. Lo 1909 el ganhèt lo Prèmi Nobel de la Patz.
| Precedit per Jules Malou | Primièr ministre de Belgica 1884 - 1894 | Seguit per Jules de Burlet |
# Auguste Mariette

Auguste Mariette, deu son nom sancer Auguste-Édourd Mariette (Bolònha de Mar, 1821 - Lo Caire, 1881) egiptològ francés (tanben conegut com Mariette Pacha) descobredor deu Serapeum de Saqara e qui apitè en Egipte ua estructura de conservacion de las antiquitats descobertas acerà en bèth fondar lo Musèu deu Caire.

## Vita

Au cap deus sons estudis, Mariette qu'èra destinat a estar regent dens lo parçan de Boulogne sur Mer. Totun, la soa passion per l'Egiptologia que' desvelhè quan avó lo parat de véder ua momia qui èra estada proprietat de Vivant Denon dab lo son sarcofag ondrat de tèxtes ieroglifics. Lo quite Mariette que disè qu'èra entrat dens l'egiptologia per aquesta momia. Puish, pauc de temps après, lo son pair que'u demandè de classificar los papers que vienèva d'eretar d'un son cosin mort en 1845, Nestòr L'Hòte, qui avèva participat a l'expedicion Francotoscana. Definitivament abitat per l'egiptologia e avent estarit totas las possibilitats d'aquesir mei d'erudicion dens la soa vila nadau, que deishè lo son emplec per arrecotir tà París dab ua petita posicion au Lovre. La soa passion que convencè las autoritats deu Lovre de'u dar lo parat d'anar entà Egipte dab un cabau entà ha l'aquesida de manescrits còptes. Un còp acerà, totun, los monges dab qui aurè podut mercandejar quauques documents, non volèvan pas saber arren deus arqueològs europèus, qui, d'aqueth temps, b'èran autan panaires que scientifics.
Auguste Mariette, dens l'impossibilitat de plear la soa mission, qu'avó alavetz l'audàcia de gausar utilizar lo cabau deu Lovre per perseguir las soas recèrcas qui hon de las fructuosas : que descrobí lo Serapeum on descrobí tombas, esfinx e lo famós escriba sedut, uei uns deus simbòls deu Lovre. Que vadó director deu Musèu Bolak. Durant aquesta tempora, que he lo contre de çò qui hasore mei tard : que he a enganar las autoritats egipcianas entà har passar illegaument mantun artefacte d'Egipte au Lovre. Pendent sèt annadas que mie aquesta vita avant de tornar de cap entà França, caperat de laurers, per classificar las soas descobèrtas. Que ho admés dens l'Acadèmia de las Inscripcions e Bèras Letras. La soa amistat dab Ferdinand de Lesseps que'u dè lo parat de tornar en Egipte on, dab lo navèth Pacha, Saïd Pacha, qu'apitè ua politica de conservacion in situ : que's he mantun enemic per'mor d'estancar l'impunitat deus pilhatges arqueologics. Que creè dab lo Pacha lo Musèu deu Caire. Que participè au desensablament deu Gran Esfinx de Giza. Qu'arrecebó (hèit excepcionau per un crestian estranger) lo títo de Pacha. Qu'ei au Caire tanben que's morí e qu'ei sepelit dens lo musèu egiptologic qui fondè hens aquesta ciutat.
| Portal Egiptopèdia | Accedissètz dirèctament als articles de Wikipèdia concernent l'Egipte antica : Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic |
# Auguste Antoine Piccard

Auguste Antoine Piccard :
| Profession: | fisician, inventor e explorator |
| País: | Soïssa |
| Data de naissença: | 28 de genièr de 1884 |
| Luòc de naissença: | Basilèa, Soïssa |
| Data de decès: | 24 de març de 1962 |
| Luòc de decès: | Lausana, Soïssa |
Auguste Antoine Piccard (1884-1962) foguèt un fisician, inventor e explorator soís. Inventèt lo batiscafe, embarcacion utilizada dins l'exploracion de grandas prigondors sosmarinas.
# Auguste Boissonneau

Auguste Boissonneau (Saumur, 26 de julhet de 1802 – París, 7 de julh de 1883) foguèt un ornitològ, naturalista, veirièr e fabricaire de protèsis ocularas francés.
# Auguste Bartholdi

Frédéric Auguste Bartholdi (Colmar, 2 d'agost de 1934 - París, 4 d'octobre de 1904) foguèt un escultor francés. Famós subretot per sa realizacion mai prestigiosa l'Estatua de la Libertat, l'emblèma màger de la vila de Nòva York, creèt tanben mantun monument, que demest los mai coneguts se tròban lo Leon de Belfòrt e la Fontaine Bartholdi, situada dins lo centre de la vila de Lion. Foguèt tanben autor de divèrsas pinturas fachas jol pseudonim d'Amilcar Hasenfratz.
# Auguste Charlois

Auguste Honoré Charlois (La Cadiera, Provença, 26 de novembre de 1864 – Niça, 26 de març de 1910) foguèt un astronòm occitan. Es conegut mai que mai per sa descobèrta de 101 asteroïdes dempuèi l'observatòri de Niça.
L'asteroïde (1510) Charlois foguèt batejat aital per André Patry que lo descobriguèt a l'observatòri de Niça en 1939 per tal de l'omenatjar.
# Batalha dei Termopilas

La batalha dei Termopilas foguèt una batalha de la Segonda Guèrra Medica qu'aguèt luòc en 480 avC. Se debanèt entre una fòrça de ciutats grègas dirigida per lo rèi d'Esparta Leonidas Ier (7 000 òmes) e l'armada de l'Empèri Pèrsa de Xèrxes Ier (unei desenaus d'òmes). Après tres jorns de resisténcia e de pèrdas considerablas per l'armada pèrsa, lei fòrças grègas foguèron quasi enceucladas e se deguèron replegar. Pasmens, lo còrs dei soudats d'Esparta, compausats de 300 combatents, demorèt sus lo prat batalhier ambé quauqueis aliats per protegir la retirada dau rèsta de l'armada grèga e foguèt anientat.

## Liames intèrnes

* Guèrras Medicas.
# Batalha deis illas d'Ieras

La batalha deis illas d'Ieras siguèt menada lo 13 de julhet 1795 au large deis illas d'Ieras, un grope d'illas au large de la còsta mediterranèa provençala, an aperaquí 25 km a l'èst de Tolon.
La batalha siguèt menada entre lei naviris de guèra francés comandats per Pierre Martin e lei naviris britanics e napolitans sota leis òrdres de William Hothman, e siguèt una victòria de la coalicion sus lei Francés.
# Batalha navala d'Abokir

La batalha navala d'Abokir, tanben dicha batalha de Nil, se debanèt entre lo 1$^{èr}$ e lo 2 d'aost durant lei guèrras de la Revolucion Francesa. Opausèt una flòta anglesa dirigida per Horatio Nelson a la flòta francesa comandada per François Paul de Brueys d'Aigalliers qu'èra cargada de protegir l'expedicion d'Egipte. S'acabèt per una victòria anglesa e per la destruccion o la captura de la màger part dei naviris francés.
# Batalha deis illas Falkland

La batalha deis illas Falkland se debanèt lo 8 de decembre de 1914 entre d'esquadras anglesa e alemanda durant la Premiera Guèrra Mondiala. Foguèt una victòria per leis Anglés qu'aquistèron lo mestritge dei mars per lo rèsta de la guèrra.
Après sa victòria navala de Coronel, la flòta alemanda dau còntra-amirau Maximilian von Spee estacionèt un mes dins lo pòrt chilian de Valparaiso. Recebèt l'òrdre de tornar en Alemanha maugrat lo blocatge anglés. Decidiguèt de bombardar la basa britanica de Port Stanley dins leis illas Malvinas (Falkland en anglés) avans de lampar vèrs lo nòrd. Pasmens, enterin que leis Alemands èran a Valparaiso, lei Britanics mandèron dos crosaires de batalha modèrnes dins lo sud de l'ocean Atlantic. Aquelei naviris avián de canons de 305 mm contra 210 mm per leis Alemands e una velocitat pus granda. Rejonhèron un grop anglés ja important.
Lo 8 de decembre de matin, von Spee mandèt dos crosaires per atacar l'estacion de ràdio e lo depaus de carbon de Port Stanley. Lei Britanics lei remarquèron e respotèron ambé precision. Leis Alemands decidiguèron de s'enfugir pendent que lei bastiments anglés dau còntra-amirau Doveton Sturdee quitavan lo pòrt entre 9 h 45 e 10 h. Von Spee decidiguèt de laissar sei dos crosaires cuirassats liurar batalha per alentir l'esquadra anglesa. Pasmens, lei naviris alemands foguèron rapidament desfachs e aprefondats. De mai, una partida de l'esquadra britanica poguèt donar caça ai vaissèus en fugida e dos foguèron destruchs avans la fin dau jorn.
# Batalha deis Ardenas

La batalha deis Ardenas se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 16 de decembre de 1944 au 25 de genier de 1945. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva alemanda còntra lei posicions estatsunidencas desgarnidas deis Ardenas. Aprofichant de condicions climaticas malaisadas qu'empachavan l'utilizacion de son aviacion per leis Aliats, leis Alemands rompèron lo frònt aliat e menacèron lo pòrt d'Anvèrs. Pasmens, a partir de la fin de decembre, de renfòrç e de bombardaments aerians aliats importants bloquèron son avançada. Puei, a la fin de genier, l'armada alemanda deguèt retirar sei fòrças principalas per faciar una ofensiva d'amplor de l'armada sovietica sus lo frònt de l'Èst (ofensiva de Prússia Orientala). A la fin dau mes, leis Aliats avián reconquistat totei lei territòris perduts.
Lo bilanç uman de la batalha foguèt de 91 000 soudats perduts e 800 carris destruchs per leis Aliats. De son caire, l'armada alemanda perdiguèt entre 67 000 e 100 000 combatents e 600 carris. Dins aquò, lo remplaçament dei pèrdas èra vengut fòrça problematic per la Wehrmacht e lei blindats perduts dins leis Ardenas manquèron en abriu de 1945 per defendre Berlin còntra lei Sovietics.