# Tuissan

Tuissan (pron. locala: [tø'ʃa], Tuchan en grafia mistralenca e Tuchà en grafia de Savartés; Tuchan en francés) es una comuna lengadociana, dins lo país de las Corbièras, situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Tuissan es una zona de produccion dels vins de las Nautas Corbièras, Fitor, corbièras e muscat de Ribesaltes.

## Geografia

Tuissan es una vila de las Corbièras situada al pè del Mont Tueis ?, sul Pichon Verdoble, prèp del jonhent amb Tarrasac. Tuissan es situada a 18 km de Durban de las Corbièras, a 19 km d'Estagell, a 27 km de Ribesaltes, a 31 km de l'aeropòrt de Perpinhan - Ribesaltes e a 37 km de La Grassa.

### Perimètre del territòri

Comunas confrontantas de Tuissan :
| Quintilhan, Palairac | Vilanòva de las Corbièras | Embres e Castelmaur |
| Maisons, Montgalhard | | Òpol e Perelhós (Pirenèus Orientals) per un qüadripunt |
| Padèrn | Pasiòls | Vingrau (Pirenèus Orientals) |

## Toponimia

Las atestacions ancianas son Villa Tuxsani…, ecclesia Sancti Johannis de Tusciano en 1119; Turanum en 1215; Villa de Tuxano en 1215; De Tuysano en 1295; Tuixan en 1341; Tuissanum en 1360; Ecclesia Sancti Johannis de Tussiano en 1228-1494; Tuysan al sègle XIV; Tuyssa en 1538; Tucha en 1538; Tuissan en 1590; Tuchan en 1781; Tuchà en 1912 (Savartés). Tuishan vendriá d'un nom latin d'òme Tuscius, ambe ū long, acompanhat del sufixe -anum.
Le consonantisme poiriá far pensar que i a un ligam entre lo nom del Mont Tauch (en francés) e Tuissan (= Tuishan), çò qu'es improbable; de mai, caldriá precisar le vocalisme occitan del primièr.

### Domnòva ?

Lòc que sembla redusit a un ostal, situat al nòrd del castèl d'Aguilar. Èra encara un masatge, de la glèisa arroïnada, del temps d'Antòni Savartés. Èra una anciana comunautat de la diocèsi de Narbona, parròquia annèxa de Tuissan, del vocable de Sant Bertomiu. Èra tanben un ancian fèu de l'abadiá de Fontfreda. Las fòrmas ancianas son : Villa quae vocatur Domonova, in territorio Petrapertusense en 876, Alos de Domonova en 1005, Castrum de Dompnova en 1262, Rector de Dompnova en 1351, Ecclesia de Dompnosana en 1360, Ecclesia Sancti Bartholomœi de Dompnova en 1404, Donnova al sègle XIV, Don Nova..., al loc de Doc Nova en 1538, Domnove en 1503-1587, Donnove en 1671, Domnove en 1763, Domneuve (mapa de Cassini, segonda mitat del sègle XVIII. I a un nom equivalent dins la comuna de Montlaur. Latin domus nova, « ostal novèl » ?

### Novèlas ?

Lòc situat al nòrd-èst de Tuissan. I a un castèl e un ostal. Èra una anciana comunautat e parròquia d'aquí a 1790, de la senescalciá de Limós. I aviá un priorat del vocable de Sant Martin, unit a l'abadiá de La Grassa. Las fòrmas ancianas son : Ecclesia Sancti Martini..., castrum de Novellis en 1119, De Novellas en 1123, Villa de Novelle en 1215, Castellum de Novellis en 1280, Novelas al sègle XIV, Novelhas en 1528. Fondacion novèla, nocion aplicada al priorat (dobtós) ? explicariá pas lo plural.

### Segura

I a un castèl e un ostal. Èra una anciana comunautat e parròquia de la diocèsi de Narbona; la glèisa èra dedicada a la Santa Verge. Las fòrmas ancianas son : Castrum de Segura en 1171, Villa de Fausta, quae alio nomine dicitur Segura en 1215, Villa et boayriae de Secuyra en 1262, Segura in Termenesio en 1260, Seguianum = Seguranum en 1377. Sus la mapa de Cassini (segonda mitat del sègle XVIII), la glèisa N.D de Faste es al sud de Segure. Nom de castèl fòrt, fortificacion « segura », de mal prene. Véser Fasta.

### Fasta

Faste, anciana « rectoriá » o parròquia de la diocèsi de Narbona, del vocable de Nòstra Dòna (o Nòstra Dama), es de mal trobar dins le diccionari de l'abat Savartés, cal cercar a Fauste o Faste, çò que ne dona a l'encòp l'etimologia e l'ancianetat, « la villa de Faustus » (nom latin d'òme). Las fòrmas ancianas son : Villa Faustae..., ecclesia S. Mariae de Fausta en 1119, Fortia de Fausta en 1208, Villa de Fausta, quae alio nomine dicitur Segura en 1215, Seguiaade Fausta, comprene Segura sive Fausta, en 1366, Notre Dame de Faste en 1781. Fausta es de mal prononciar en occitan, deriva necessàriament cap a Fasta o eventualament *Fòsta (cf. Sent Haust (Gers), francés Saint-Ost). Per la glèisa, véser tanben le site Monumentum.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 2020 | (2026) | Béatrice Bertrand | sense | anciana quadra a las Pòstas |
| ? | 2020 | Jean François Casoliva | | |
| març de 2014 | ? | Jean-Régis Bertrand | PS | retirat de l'ensenhament |
| març de 2008 | 2014 | Michel Boyer | MoDem | |
| març de 2001 | 2008 | Sylvie Astruc | PS | conselhièra generala (1998-2011) |
| | 2001 | Pierre Foulquier | divèrs esquèrra | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tuissan (caplòc); es ara del canton de las Corbièras (canton de Fabresan abans lo 1èr de genièr de 2016).

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 778, totala: 796 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 572 | 736 | 959 | 957 | 983 | 1 058 | 1 220 | 1 209 | 1 250 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 131 | 1 155 | 1 194 | 1 209 | 1 367 | 1 811 | 1 665 | 1 473 | 1 388 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 398 | 1 450 | 1 400 | 1 416 | 1 254 | 1 296 | 1 259 | 1 122 | 1 066 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 014 | 862 | 804 | 814 | 794 | 803 | 814 | 815 | 817 840 |
| 2009 | 2010 |
| 827 850 | 832 857 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 797 abitants e la densitat èra de 13,39 ab/km².

## Lòcs e monuments

* Castèl d'Aguilar dels sègles XII e XV sègles arroïnat.
* Ostal de las Pòstas per Vidal, 1905-1906.
* Tuissan Ostal de las Pòstas
* Glèisa de Nòstra Dòna de Fastes.
* Tuissan Castèl d'Aguilar

## Personalitats ligadas amb la comuna

* Olivièr de Tèrme (1200-1274) : senhor de Tèrme e de Tuissan ;
* Leon Malaviala (1860-1924) : politician nascut a Tuissan.

## Véser tanben

* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes

* Tuissan sul site de l'Insee

## Nòtas

* 1 2 https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20161001194534/http://ostal.sirventes.pagesperso-orange.fr/t.htm
* ↑ https://tdf.locongres.org/files/assets/basic-html/page2275.html
* 1 2 L'abat Savartés. Dictionnaire topographique du département de l'Aude, p. 454.
* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 688
* ↑ Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 118, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f210.item.texteImage
* ↑ Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 283, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f375.item.texteImage
* ↑ Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 431, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f523.item.texteImage
* ↑ Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 135, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f227.item.texteImage
* ↑ https://monumentum.fr/monument-historique/pa11000032/tuchan-eglise-notre-dame-de-faste
* Portal de Lengadòc