# Alairàs

Alairàs (Alleyras en francés) z-es una comuna en partida velaiosa, en partida gigaudiana, situada dins lo departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

L'aglomeracion principala es Lo Pònt d'Alairàs, (caireforc important, gara, comèrcis, proximitat d'un vilatge de vacanças).

### Perimètre delh territòri

Comunas confrontantas de Alairàs :
| Monístrol | | Sant Joan de la Chalm |
| Sant Prejet d'Alèir | | Oide |
| Toràs | Sent Venerand | Sant Aond Sant Cristòu d'Alèir |

## Toponimia

La prononciacion, relevada a La Clausa, comuna de Gresas e a Cubèl, es [alej'ras].
Las fòrmas ancianas son Alairac, ecclesia d'Alairas, en 1253, Alayras, en 1288, Villa de Alayraco, en 1327, Parochia de Aleyratio, en 1360, Ecclesia B. Martini de Aleyracio, en 1500, Le prieur d'Aleiras, en 1506, Aleras, en 1527, Prioratus regularis S. Martini Aleyrassii, en 1534.
Le diccionari Dauzat e Rostaing cita mas la fòrma delh sègle XIII, Alairac. L'etimologia seriá doncas la mesma que la d'Alairac (Auvèrnhe), vilatge près delh Monestier de Gaselha, qu'es tanben en lo departament delh Naut Léger, Alairac (Carcassés), Alairac (Droma), comuna de Vindrac e Alairac e un vilatjòt de la comuna de Sautairargues, citat en 804 jol nom de villa Alairanicos. L'origina seriá lo nom d'òme latin Alarius o Hilarius ame'l sufixe -acum (puslèu -aceum, a causa de la majoritat de las fòrmas ancianas), o lo nom gallic Allarios ame'l sufixe -ati-/-ate-; se tractariá donc de la propietat d'Allarios, Alarius (se lo nom existís : Xavier Delamarre precisa que Allarius es pas un nom latin) o Hilarius. La grafia seriá Alairàs.
En la mitat nord de l'occitan, lo passatge de -ai- pretonic a -ei- es ja realizat alh sègle XIV (Alairac (Auvèrnhe) es escrit Aleirac en 1309).

### Toponimia Vabres

Veire a l'article.

## Istòria

* En 1789, Alairàs èra de la diocèsi del Puèi de Velai e de l'archipreirat de Solanhac, de la província de Velai, de la subdelegacion e seneschauciá del Puèi.
* Lo 1èir de genèir 1966, la comuna de Vabres, sus la riba esquèrra d'Alèir, foguèt annexada per fusion simpla a la comuna d'Alairàs, sus la riba dreita$^,$. Taiqua 2015, la partida Alairàs demorèt dins lo canton de Caires e la partida Vabres dins lo canton de Saug. Alairàs es probablament delh Velai, mas Vabres es probablament delh Gigaudan, coma tot lo canton de Saug.

## Administracion

Lista delhs cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta |
| 2020 | (2026) | Franck Petit | |
| març de 2014 | 2020 | Philippe Gagnepain | |
| març de 2001 | 2014 | Philippe Gazanion | divèrs esquèrra |
| | 2001 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 163, totala: 170 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 800 | 773 | 810 | 975 | 880 | 861 | 891 | 966 | 841 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 878 | 686 | 840 | 742 | 790 | 788 | 817 | 804 | 787 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 778 | 829 | 890 | 747 | 646 | 586 | 543 | 504 | 473 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 375 | 379 | 342 | 290 | 232 | 231 | 176 | 175 | 174 181 |
| 2009 | 2010 |
| 173 179 | 173 179 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 159 abitants e la densitat èra de 6,4 ab/km².

### Demografia Vabres

Veire a l'article.

## Luòcs e monuments

* Alairàs en ivèrn (2016)
* Felix Thiollier (1842-1914), dessenh de la gleisa

## Ligams extèrnes

* Alairàs sobelh site de l'Insee

## Nòtas

* ↑ enquèsta Sivadon, setembre 2019
* 1 2 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f53.image Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 4
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984, p. 8
* ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 47 e 284
* ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 20
* ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 47 e 284
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984, p. 8
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=38531
* ↑ https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/commune/COM43248-vabres
* Portal de Velai
* Portal de Lengadòc