OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ford Crown Victoria

La Ford Crown Victoria es una berlina del constructor estatsunidenc Ford, fòrça populara als Estats Units. Aqueste veïcul es fòrça conegut gràcias al fach que servís dins de nombrós servicis de polícia d'America del Nòrd e los celèbres taxis de Nòva York e plan d'autras vilas.

## Istoric

La primièra Crown Victoria foguèt fabricada en 1955.
Lo 16 de setembre de 2011, l'usina de produccion de St. Thomas barrèt sas pòrtas, metent definitivament fin a la produccion d'aquesta gamma atal qu'al chassís Ford Panther.

### Resumit

| Generacions | Produccion | Principalas concurréncias |
| Ford Fairlane Crown Victoria (1955 - 1956) | Environ 800 exemplars | Chevrolet Bel Air |
| Ford LTD Crown Victoria (1979 - 1991) | 1 902 820 exemplars | Mercury Grand Marquis ; Chevrolet Caprice ; Lincoln Town Car |
| Ford Crown Victoria (1992 - 1997) | | Mercury Grand Marquis ; Chevrolet Caprice ; Lincoln Town Car |
| Ford Crown Victoria (1998 - 2011) | | Mercury Grand Marquis ; Chevrolet Caprice ; Lincoln Town Car ; Dodge Charger ; Chrysler 300 |

## Las diferentas versions
### Ford Crown Victoria (1992-1997)

En 1992, Ford suprimís lo prefixe LTD a la novèla generacion Crown Victoria. Aquesta generacion foguèt comercialisada de 1992 a 1997. Foguèt presentada en març de 1991 puèi comercialisada a comptar de 1992.

### Ford Crown Victoria II (1998-2011)

En 1998, l'estil exterior de la Crown Victoria, la suspension arrièra, e lo sistèma d'alumatge foguèron modificats. L'estabilitat foguèt melhorada, mas la capacitat de remorcatge, comparada al modèl precedent, foguèt reducha. La Crown Victoria utiliza tanben una bobina d'alumatge sus bogia tradicionala puslèu que de fials de bogia.
En 2003, la Crown Victoria recebèt de novèlas amelioracions e cambiaments. Lo chassís es alara idroformat e las suspensions son complètament repensadas. La direccion deven a cremalh al luòc de la direccion a bilhas utilizada abans. Aquestas modificacions aguèron per efièch d'ameliorar considerablament l'estabilitat.
Lo Cx (coeficient aerodinamic) de la Crown Victoria èra al despart de 0,42 (una chifra catastrofica per una berlina relativament bassa), mas passat mai tard a 0,34 gràcias a d'unas amelioracions.
* Crown Vic II fasa II.
* Crown Vic II dels taxis de Nòva York.
* Crown Vic II de la polícia de Nòva York.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (fr) Audric Doche, La police américaine met la Ford Crown Victoria à la retraite, Caradisiac, 17 d'agost de 2017.

## Vejatz tanben
### Articles ligats

* Ford

### Ligams extèrnes

* Site oficial : Civil, Polícia, Comercial
# Ford T

La Ford Model T ès una automobila producha per la companhiá Ford Motor Company d'Henry Ford de 1908 a 1927. Aquel modèl fogèt la primèra automobila de l'istòria a èsser fabricada en massa sus una cadena de montatge. L'introduccion d'aquela tecnica de fabricacion de la Ford T donèt luòc a una revolucion qu'afectèt fòrça lo domeni industral. Una de las consequéncias de la Ford T foguèt la popularizacion de l'aquisicion de las veituras, lo concèpte de veitura populara. Al total se fabriquèt mai de 15 000 000 Ford T.
La Ford T foguèt dessenhada per Henry Ford, e vegèt jorn lo 1$^{èr}$ d'octobre de 1908, amb un motor de quatre cilindres e de 20 cv de poténcia atenguent una velocitat maximala de 71 km/h, amb un pes de 1 200 kg e consument un litre d'esséncia per 5 km.
Lo modèl T inclusiá de novetats que d'autres veïculs de la concurréncia prepausavan pas coma lo volant situat al costat esquèrra, de granda utilitat per facilitar la dintrada e sortida dels ocupants e d'autras avançadas tecnicas coma l'ensems del blòt motor, amb carter e virabiquí coplats, utilizant un aliatge leugièr e resistent d'acièr de vanadi.
Aquel modèl se caracterizava perque fòrça espartenc, caracteristica pròpria dels veïculs d'Henry Ford e sa politica de produccion: la cadena de montatge, amb que poguèt baissar lo prètz inicial de 850 dolars fins a 260, fasent del modèl lo favorit de la societat trabalhadora industriala.

## Transmission

Lo modèl T èra de traccion de ròdas arrièras. La bóstia de velocitats èra de tipe trin a plat, amb doas velocitats en davant e una enrè. Los cambis de velocitat se fasián amb tres pedalas e un palfèr situat a l'esquèrra del conductor. Lo volant èra a l'esquèrra. L'accelerador consistissiá en un palfèr situat al volant.
* Los cambis de velocitat implicavan d'accions pauc abitualas.
La pedala esquèrra servissiá per accionar la marcha. Amb lo fren a man en posicion intermediària o tot cap en davant, e la pedala esquèrra apijada de contunh, se causís la primièra velocitat en davant.
* Se lo palfèr de fren es mantengut en la posicion intermediària lo veïcul demorava al punt mòrt. Tanben demorava al punt mòrt se lo palfèr de l'esquèrra èra plaçat al vertical.
* Se lo palfèr de l'esquèrra se desplaçava cap en davant e lo conductor daissava d'apijar la pedala esquèrra, s'accionava la segonda velocitat (totjorn lo fren de man mantengut "tot en davant").
* En segonda velocitat lo veïcul se desplaçava sens que lo conductor aguèsse d'apijar la pedala.
* I aviá pas de pedala d'embragatge (coma los actuals).
* La pedala al mièg s'utilizava per accionar la marcha enrè.
* La pedala de drecha accionava lo "fren motor".
* Lo palfèr d'esquèrra, en mai d'actuar sus la transmission, servissiá coma fren de man (fren d'estacionament) la plaça tota cap enrè. Tanben servissiá de fren d'urgéncia.

## Referéncias

* ↑ (en)Detalhs de la transmission del Ford Model T. Animacion interactiva
Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Ford T, sus Wikimedia Commons

## Vejatz tanben

* Fordisme
# Foncegrive

Foncegrive es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Charles Poupon |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 214 | 195 | 201 | 209 | 231 | 208 | 211 | 228 | 232 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 217 | 187 | 189 | 152 | 147 | 132 | 127 | 121 | 121 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 132 | 135 | 114 | 107 | 97 | 87 | 89 | 102 | 114 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 102 | 147 | 187 | 160 | 152 | 171 | 159 | 154 | 154 |
| 2009 | 2010 |
| 155 157 | 150 151 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Foncine-le-Haut

Foncine-le-Haut es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Gilbert Blondeau |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 728 | 785 | 710 | 773 | 855 | 945 | 1 024 | 1 024 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 1 027 1 058 | 1 024 1 070 |
| Impossible de compiler l'entrée EasyTimeline : EasyTimeline 1.90 Timeline generation failed: 2 errors found Line 89: bar:2006 from:0 till: 1 024 - Invalid attribute '024' ignored. Specify attributes as 'name:value' pairs. Line 90: bar:2007 from:0 till: 1 024 - Invalid attribute '024' ignored. Specify attributes as 'name:value' pairs. |||||||||
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portau d'Arpitània
# Fonches-Fonchette

Fonche-Fonchette en picard (Fonches-Fonchette en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jeanine Guyot |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 282 | 282 | 185 | 312 | 270 | 274 | 303 | 274 | 267 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 257 | 264 | 228 | 218 | 237 | 200 | 218 | 210 | 203 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 209 | 200 | 171 | 136 | 117 | 135 | 144 | 142 | 139 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 144 | 154 | 156 | 111 | 121 | 134 | 143 | 144 | 145 |
| 2009 | 2010 |
| 146 149 | 150 153 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* Portal de las comunas de França
# Foncine-le-Bas

Foncine-le-Bas es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Philippe Cottet |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 236 | 232 | 229 | 191 | 175 | 182 | Cercar | 221 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 212 222 | 205 216 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portau d'Arpitània
# Fompedraza

Fompedraza es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
# Fomperron

Fomperron es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.

## Toponimia

Las atestacions ancianas son, per lhuec:

## Istòria

L'istòria de Fomperron es estreitament ligada a aquela de l'antiga abadiá dels Châtelliers, fondada l'an 1119 e barrada l'an 1791. Malgrat aiçò, dempuèi l'epòca gallo-romana, la region existís. Los vestigis d'una anciana teulariá romana (sègle II) subsistisson a la Gâchetière e daissan pensar qu'a porgit teules per l'edificacion de la villa romana de Sanxay (86).
A l'Edat Mejana, una granda part del territòri de la municipalitat aperteniá als fraires benedictins de l'abadiá dels Châteliers. Al sègle XII, aqueles fraires foguèron actius e bosiguèron una susfàcia importanta de bòscs e forestas; venon d'aquí los noms de cèrts vesinats de la comuna: los "Àngels Bertières" e los "Àngels Draudières" ara apelats las "Angebertières" e las "Andraudières".
Fomperron deu lo sieu nom a la font situada prèp lo borg, intarissable, d'ont lo sieu nom de "fontaine perenne" qu'a donat de contunh "Font-Perron" e fin finala Fomperron.
La glèisa de Fomperron foguèt bastida l'an 1693 per un grangièr general, lo sieur Sarson.

## Administracion

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Serge Boutet |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 758 | 607 | 626 | 809 | 870 | 921 | 933 | 977 | 944 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 982 | 954 | 927 | 876 | 891 | 850 | 855 | 845 | 874 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 864 | 868 | 814 | 700 | 707 | 690 | 694 | 653 | 632 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 579 | 535 | 455 | 392 | 354 | 333 | 356 | 378 | 401 |
| 2009 | 2010 |
| 424 431 | 431 439 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
* ↑ Luòc de l'anticari Philippe Michaud
* ↑ Bulletin cantonal d'informacion num.1 (1973)
* Portal de las comunas de França
# Foncea

Foncea es una comuna de la Rioja.
# Exagòn

Un exagòn (var. exagòne) es un poligòn constituït de sièis cimas e de sièis costats. Pòu èsser regular ò irregular.
Un exagòn regular es un exagòn que sei sièis costats an la meteissa longor. Totei seis angles intèrnes son de 120°. Coma lei carrats e lei triangles equilateraus, leis exagòns regulars permèton un pavatge regular dau plan. Dins la vida vidanta, fòrça caladatges son realizats amb de caladas carradas ò exagonalas. Una autra proprietat de remarca dau pavatge exagonau regular es d'ofrir la pus pichona longor totala de costats. Dins la natura, aquò explica la geometria dei nís d'abelhas ò deis òrgues basaltics. Per aquela rason, certanei vilas destruchas durant lo sègle XVII per de tèrratrems foguèron rebastidas segon un plan exagonau (Grammichele, Avola...). Enfin, en causa de sa forma, lo territòri metropolitan francés es sovent subrenomat « l'Exagòn ».

## Liames intèrnes

* Poligòn.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, Dicod'Òc, cèrca « hexagone », consultat lo 8 de novembre de 2022, .
* ↑ (it) Liliane Dufour e Henri Raymond, Dalla città ideale alla città reale: la ricostruzione di Avola, 1693-1695, Lombardi, 1993.
# Evrieis

Evrieis o Euvrieis (Évreux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia, ancianament de Nauta Normandia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta |
| març 2014 | 2020 | Guy Lefrand | UMP, LR |
| 2008 | 2014 | Michel Champredon | PRG |
| | 2008 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 8 000 | 8 426 | 9 511 | 9 728 | 9 963 | 10 287 | 11 706 | 11 802 | 12 877 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 12 227 | 12 265 | 12 320 | 13 350 | 14 627 | 15 847 | 16 755 | 16 932 | 17 766 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 18 292 | 18 971 | 18 957 | 18 234 | 18 841 | 19 315 | 20 116 | 20 436 | 23 647 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 36 695 | 42 550 | 47 412 | 46 045 | 49 103 | 51 198 | 50 900 | 51 485 | 50 777 |
| 2009 | 2010 |
| 51 193 53 870 | 50 537 53 260 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ Arvei Lieutard, "Los toponims estrangièrs dins lo Pichòt Talamus de Montpelhièr", Linguistica Occitana, n°9 (agost de 2013), ISSN 1773-0538 en linha
* ↑ http://thalamus.huma-num.fr/annales-occitanes/annee-1373.html
* Portal de Normandia
# Evriged

Evriged en breton ( Évriguet en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Mor-Bihan e la region de Bretanha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Loïc Marcadé |
| 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 252 | 271 | 219 | 182 | 192 | 187 | Cercar | 183 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 177 187 | 179 186 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias

* Portal de Bretanha
# Ewe

L'ewe es una lenga gbe parlada en Ghana e en Tògo.

## Escritura

L'alfabet ewe es:
| Majuscula | A | B | D | Ɖ | Dz | E | Ɛ | F | Ƒ | G | Gb | Ɣ |
| Minuscula | a | b | d | ɖ | dz | e | ɛ | f | ƒ | g | gb | ɣ |
| Prononciacion | /a/ | /b/ | /d/ | /ɖ/ | /d͡z/ | /e/ | /ɛ/ | /f/ | /ɸ/ | /ɡ/ | /ɡ͡b/ | /ɣ/ |
| Majuscula | H | I | K | Kp | L | M | N | Ny | Ŋ | O | Ɔ | P |
| Minuscula | h | i | k | kp | l | m | n | ny | ŋ | o | ɔ | p |
| Prononciacion | /h/ | /i/ | /k/ | /k͡p/ | /l/ | /m/ | /n/ | /ɲ/ | /ŋ/ | /o/ | /ɔ/ | /p/ |
| Capitala | R | S | T | Ts | U | V | Ʋ | W | X | Y | Z | Z |
| Minuscula | r | s | t | ts | u | v | ʋ | w | x | y | z | z |
| Prononciacion | /l/ | /s/ | /t/ | /t͡s/ | /u/ | /v/ | /β/ | /w/ | /x/ | /j/ | /z/ | /z/ |

## Fonts

* (en) Angela Kluge, 2007, The Gbe Language Continuum of West Africa: A Synchronic Typological Approach to Prioritizing In-depth Sociolinguistic Research on Literature Extensibility, Language Documentation and Conservation 1:2, No. 2, p. 182-215.
# Ewondo

L'ewondo (o kolo) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Classificacion

Per Nurse e Philippson (2003), l'ewondo fa partida d'un grop yaonde-fang amb l'eton, lo fang, lo bebele e lo bulu.

## Referéncias

* ↑ Nurse e Philippson 2003, p. 642.

## Fonts

* (en) Derek Nurse, Gérard Philippson, (eds.), 2003, The Bantu languages, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
# Examiner.com

Examiner.com es una companhiá de mejans de comunicacion americana. Es basada a Denver e gerís, dempuèi aquela vila de l'estat de Colorado, una ret de sits informatius locals, qu'i permet la contribucion dels jornalistas e volontaris locals per i partejar sa coneissença de la vila jos la mena de platafòrmas semblantas a de blògs. Aquestas son presentas dins 238 vilas dels Estats Units e tanben dins de parts de Canadà, amassa amb doas edicions nacionalas, una per cada país.
Lo grop Examiner.com es una division de Clarity Media Group, qu'aparten a The Anschutz Corporation, societat contrarotlada per Philip Anschutz.
# Evonne Goolagong

Evonne Fay Goolangong es una ex-jogaira de tennis australiana. Nasquèt lo 31 de julhet de 1951 en Griffith (Austràlia). Foguét nº1 del mond pendent 2 setmanas en 1976. Goolangong ganhèt 7 torneges de Grand Chelem e 3 còps la Fed Cup. Ganhèt 68 torneges en individuales e 7 en dobles.
Goolagong se retirèt en 1983.

## Torneges de Grand Chelem

* Open Austràlia: 1974, 1975, 1976 e 1977.
* Wimbledon: 1971 e 1980.
* US Open: 1971

## Torneges (68)

* 1970: Southport, Hampstead, Newport-Wales, Hoylake, Leicester e Munic.
* 1971: Roland Garros, Wimbledon, Sydney, Christchurch, Sutton, Guildford, Midland, Melbourne, Hilversum, Edimborg e Torquay.
* 1972: Adelaïde (genièr), Perth, Johhanesborg, Bournemouth, Dublin, Toronto, Sydney, Melbourne e Adelaïde (decembre).
* 1973: Auckland, Boston, Roma, Lee-on-Solent, Cincinnati, Montreal, Charlotte, Tòquio E Hilton Head.
* 1974: Open Austràlia, Masters, Denver, Victòria, Sydney e Auckland.
* 1975: Open Austràlia, Auckland, Detroit e Sydney.
* 1976: Open Austràlia, Masters, Chicago, Akron, Dallas, Boston, Filadèlfia e Hilton Head.
* 1977: Open Austràlia, Sydney (genièr), Melbourne e Sydney (decembre).
* 1978: Hollywood, Dallas, Boston, Beckenham, Surbiton e Chichester.
* 1979: Mineapolis, Tampa, Beckenham e Chichester.
* 1980: Wimbledon.
# Haussà

Pòble d'Africa occidentala e centrala que parla lo haussà.

## Situacion generala
### Païses abitats

Los haussà vivon mai que mai dins 2 païses: Nigèria e Nigèr. Pasmens se tròba de Haussàs dins mai d'un païs african: Benin, Chad, Cameron, Togo, Ghanà, Libia, Sodan, Centrafrica, Gabon, Mali, Togo.... I a tanben qualques Haussàs emigrats en Euròpa e en America.

### Nombre e reparticion

| Païs | % de la populacion totala | Nombre total |
| Nigèria | 18% (32%) | 29 214 000 |
| Nigèr | 56% | 9 240 000 |
| Benin | 0,5% | 46 000 |
| Cameron | 1,2% | 240 000 |
| Chad | 2,4% | 250 000 |
| Ghanà | 0,7% | 170 000 |
| Autres païses | n.s. | 500 000 |
Al total, i auriá al mens 39 660 000 Haussàs en 2012. Cal notar pasmens que la proporcion donada de 32% per Nigèria, es pauc cresibla. Correspondriá puslèu a la proporcion d'estatjants que pòdon parlar haussà. Lor lenga servís tanben de lingua franca dins lo nòrd de Nigèria, Nigèr e, parcialament, dins qualques regions de Ghanà, Cameron, Chad e Benin.

## Originas e genetica

Segon d'analisis geneticas recentas los Haussàs son aparentats geneticament a las populacions niloticas e an tanben reçauput qualques elements d'Asia occidentala.
Es per aquò que se pensa a l'ora d'ara que los Haussàs son de Nilotics que foguèron linguisticament assimilats per d'Afro-asiatics.
# Haussà (lenga)

Lo haussà (Hausanci dens la lenga Hausanci) es una lenga afroasiatica, del grop chadic, parlada en Africa occidentala e centrala. Es la principala lenga del grop chadic e una de las lengas majoras d'Africa.

## Classificacion

Lo haussà fa partida de la larga familha de las lengas afro-asiaticas, ramificacion chadica.
Las lengas chadicas an tres brancas: occidentala, centrala e orientala. Lo haussà fa partida del grop occidental. Cal notar que tot ben que las lengas chadicas compten mai d'un centenat de lengas, lo haussà sol representa gaireben 80% del nombre total de locutors de la ramificacion chadica.

## Estatut

Es una de las tres lengas africanas majoras oficialas de Nigèria e la mai importanta.
Es una lenga nacionala de Nigèr e es parlat per la majoritat de la populacion.
Es tanben una de las lengas nacionalas dins qualques autres païses (Benin, Chad, Cameron).
Es tanben una lenga veïculara largament utilizada en Africa occidentala e centrala (de Ghana a Sodan).

## Dialectologia

Lo haussà a un vintenat de dialèctes. Es lo de Kano (Kananci) que sèrv de referéncia e de basi a la lenga estandarda.

## Nombre de locutors

Als 50 000 000 de locutors de lenga mairala (que representa mai o mens lo nombre de Haussàs), cal ajustar un nombre desconegut de locutors qu'utilizan lo haussà coma lenga segonda. Cal pasmens reconéisser que lo nombre de 70 000 000 (sovent donat) es del tot possible vist que la lenga domina lo nòrd de Nigèria e Nigèr tot.
Los paises que comptan lo nombre mai grand de Haussàs son:
- Niger: al recensament de 2001 55,4% se declarèt haussà (en 1988 èran 53%). Amb una populacion de 18 000 000 en 2015 se pòt estimar a gaireben 10 000 000 los Haussàs d'aqueste país.
- Nigèria: 22% de la populacion ( 40 000 000 sus una populacion totala de 180 000 000 en 2015) se declara haussà.
De minoritats haussàs vivon de Ghana duscas Sodan e lor lenga es tanben sovent utilizada coma lenga franca.
* Portal de las lengas
# Haut deu Bòsc d'Arròs

Haut deu Bòsc d'Arròs o Lo Chapelòt (nom usitat) (Haut-de-Bosdarros en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 1995 | 2020 | Jean Arriubergé | PS | conselhèr generau (2008-2015) puish deparamentau |
| | 1995 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 311, totala: 316 :
| 1962 | 1968 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | Cercar | Cercar | 257 | 264 | 265 272 |
| 2009 | 2010 |
| 275 280 | 286 291 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* 2017 : 335

## Véder tanben

* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Nòtas

* Portau de Bearn