# Taron, Sadirac e Vièlanava

Taron de Sadirac e Vièlanava (Taron-Sadirac-Viellenave en francés) qu'ei ua comuna bearnesa deu Vic Vilh administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre del territòri

Comunas confrontantas de Taron, Sadirac e Vièlanava :
| Garlin | Valirac e Maumosson | |
| Clarac Rivarroi | | Mascarans e Haron Buròssa e Mendossa |
| Clarac | Mohós | Lanecauva |

## Toponimia

* Taron. Las atestacions que son : Taroo, en 1385, Taro, en 1538, Taron, sus la mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII. La prononciacion qu'ei [ta'run]. Dauzat que donava com explica lo nom d'òmi gallic o pregallic Tarus, dab referéncia aus tarusates, e sufixe -onem, çò que Grosclaude accèpta, en precisant ei un nom d'òmi aquitano-roman. Grosclaude que refuta totun l'afirmacion de Paul Raymond qui hasèva de Taron la capitau deus tarusates, per manca de pròvas. Com lo lexic basco ancian avèva pas de t- a l'iniciau, lo nom de Taron e deus tarusates (com tanben lo deus tarbelli) que supausa per eth ua deformacion s'aqueths noms son aquitans$^,$. Aqueth rasonament que supausa pr'aquò ua identitat absoluda enter aquitanic e protobasco, identitat mesa en causa per Joan Carles Vidal qui presenta l'aquitan com ua lenga sustot celtica, per Joan Glaudi Dinguirard dens son interpretacion de las dotze latinitats de Virgilius Maro Grammaticus : Dinguirard que supausava i avèva en Aquitània d'autas lengas en mèi deu protobasco e per la teoria de l'euscarisacion tardiva.
* Sadirac. Las atestacions que son : Sadirag, au sègle XII, Sedirac, au sègle XIII, Sadiracum e Sediracum, en latin, en 1286, Sedirac, en 1385, Sediragues, en 1402 (comprene Sediragués, país de Sedirac, véder a Vièlanava), Siderac, en 1546, Sadirac, sus la mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII. Sadirac que vien d'un nom latin d'òmi Satirus, dab lo sufixe -acum$^,$, latinizacion deu sufixe gallés -aco(n). Sadirac qu'èra probablament ua anciana grana proprietat antica qu'avèva per mèste Satirus.
* Vièlanava. Lo nom deu vilatge qu'ei atestat en 1402, vielenave de Sediragues [Sediragués = país de Sadirac], en 1542, Vialanava, e sus la mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII, Viellenave. Vièlanava qu'ei ua formacion romanica e lo mot qu'ei format d'un nom, vièla, deu latin villa, gran domeni vengut vilatge, e d'un adjectiu, nava. Los mots deu tipe villa nova qu'an lo sens d'ua aglomeracion navèra, creada a l'Edat Mejana per un senhor o una abadia, shens que de franquesas sian precisadas, a la diferéncia de las Vilafrancas. La prononciacion qu'ei ['biɛlɔ'naβɔ] (Michel Grosclaude escriu [bièlonava] mès l'error qu'ei evidenta per la fin deu mot, pas transcrit en fonetica).

## Istòria

Taron annexè Vièlanava énter 1790 e 1794, puèi Vièlanava tornè venir comuna énter 1795 e 1800. En 1822, Taron tornè annexar Vièlanava e mèi Sadirac.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| març 2008 | 2020 | Jean Guiraut |
| junh 1995 | 2008 | Michel Benquet |
| | 1995 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Garlin; qu'ei adara deu canton de Tèrras deus Luis e Tuquets deu Vic Vilh.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 191, totala: 192 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 360 | 322 | 721 | 400 | 667 | 664 | 646 | 646 | 617 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 658 | 610 | 617 | 671 | 588 | 643 | 606 | 509 | 503 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 504 | 528 | 505 | 507 | 508 | 452 | 441 | 344 | 323 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 297 | 243 | 223 | 226 | 197 | 197 | 190 | 185 | 184 191 |
| 2009 | 2010 |
| 187 189 | 189 191 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* Taron annexè Vièlanava énter 1790 e 1794, puèi Vièlanava tornè venir comuna énter 1795 e 1800. En 1822, Taron tornè annexar Vièlanava e mèi Sadirac.
* 2016 : 192

### Demografia Vièlanava

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 191, totala: 192 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | 77 | | 93 | | | | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | | | Cercar | Cercar | 190 | 185 | 184 191 |
| 2009 | 2010 |
| 187 189 | 189 191 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 1793, Vièlanava qu'èra annexada per Taron; En 1806, qu'estó recensada dab ua auta comuna (Taron, probable)
* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra de Taron, Sadirac e Vièlanava.

### Demografia Sadirac

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 191, totala: 192 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 230 | 96 | | 108 | | | | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | | | Cercar | Cercar | 190 | 185 | 184 191 |
| 2009 | 2010 |
| 187 189 | 189 191 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 1806, Sadirac qu'estó recensada dab ua auta comuna (Taron, probable)
* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra de Taron, Sadirac e Vièlanava.

## Nòtas

* ↑ Toponimia Occitana (Institut d'Estudis Occitans) : IEO_BdTopoc : http://bdtopoc.org
* ↑ Règlas d'Escritura de la mencion : https://fr.calameo.com/books/005115906552c74111cd2
* ↑ Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 111-112
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 669
* ↑ Jean-Claude Dinguirard, « Notes Aquitaines », Via Domitia n°27, 1982
* ↑ Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 110
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 581
* 1 2 Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 113
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 723
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=37100
* Portau de Bearn