OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Volona

Volona (Volonne en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

Lo vilatge es situat a 440 m d'altitud.

## Istòria

Una aglomeracion gallo-romaine a existit almens fins al començament de la sègle vi.
Une agglomération gallo-romaine a existé au moins jusqu’au début du sègle vi.

## Administracion

Lista dei cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta |
| abriu 2014 | 2020 | Sandrine Cosserat | EELV |
| març 2001 | 2014 | Jacques Bonte | UMP |
| | 2001 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 109 | 980 | 1 135 | 1 176 | 1 278 | 1 366 | 1 269 | 1 222 | 1 129 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 106 | 1 056 | 1 038 | 988 | 926 | 927 | 914 | 942 | 882 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 761 | 778 | 722 | 654 | 683 | 627 | 658 | 747 | 823 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 039 | 1 070 | 1 253 | 1 309 | 1 387 | 1 514 | 1 623 | 1 643 | 1 648 |
| 2009 | 2010 |
| 1 658 1 699 | 1 668 1 709 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* 2016 : 1648

## Veire tanben

* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Nòtas e referéncias

* 1 2
* Portal de Provença
# Voltegon

Probablhament Voltegon (Voultegon en francés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.

## Toponimia

Las atestacions ancianas son, per lhuec:
* Voltegon - Vultaconnum vicum Pictavensem (non datat); Vultaconno a l'Edat Merovingiana; Vulteguntum vers 1110; Sanctus Petrus de Vultegunt en 1123; Wultogonum en 1207; Vecogaut ou Vultus Hugonis en 1300; Voultegon en 1402; Votegon en 1437; Vetegon en 1621; Voutegon (non datat).

## Administracion

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | André Joubert |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 620 | 290 | 352 | 410 | 409 | 424 | 467 | 484 | 494 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 508 | 600 | 544 | 568 | 573 | 585 | 629 | 629 | 625 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 602 | 557 | 572 | 509 | 528 | 530 | 526 | 531 | 525 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 558 | 546 | 448 | 426 | 443 | 484 | 532 | 533 | 541 |
| 2009 | 2010 |
| 550 563 | 558 572 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
* Portal de las comunas de França
# Voltona

* De pas confondre amb Volton.
La Voltona (la Boutoune en peitavin, la Boutonne en francés) es un afluent drech de Charanta.

## Idronomia

Las atestacions ancianas son Vultumnis en 830; Vultonna en 951; Vulturna vers 1031; Vultumna en 1045; Vultona en 1186; Voltonna en 1243; Vultunum, Vuturnum, Votunne en 1244; Voltonne en 1244; Vultonia en 1245; Wulturni aqua au seglhe XIII; Vultone en 1300; La Voutonne en 1412; La Vieille-Voultonne en 1473.

## Galariá

* Chastiau de Dampierre-sur-Boutonne.
* Barratge de Carilhon.
* Volton a Sent Seurin de Voltona.
* Volton a Champdolent, pròche de sa confluéncia emb Charanta.
* Pont sus Volton a Champdolent.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

* ↑ Lo 'V' es prononciat /β/ coma lo gascon o lo lengadocian.

### Referéncias

* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
# Voltor

Lo voltor (var. voutor, gasc. vo(l)tre, voitre, vutre, voire) o aglàs, es un ausèl rapaç de l'òrdre dels falconiformes que s'alimentan unicament d'animals mòrts, e mai se fauta d'aquestes, son capables de caçar de pèças vivas. Los voltors son presents per totes los continents, levat Antartida e Oceania. Los voltors del Mond Nòu (America) apertenon a la familha dels Cathartidae, mentre que los del Mond Vièlh (la rèsta dels continents) son de la familha dels Accipitridae; las siás semblanças venon del fach que son adaptats a un meteis ròde ecologic, mas non an pas cap aujòl comun.
* ↑ https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=vxr-001%3A1937%3A2%3A%3A541
* ↑ e sas variantas votè(i)r, votèt
# Volterra

Volterra es una comuna italiana de la Província de Pisa, dins la region de Toscana.
Confronta las comunas de Casole d'Elsa, Castelnuovo di Val di Cecina, Colle di Val d'Elsa, Gambassi Terme, Lajatico, Montaione, Montecatini Val Di Cecina, Peccioli, Pomarance, San Gimignano

## Istòria

D'origina estrusca, faguèt partida de la Dodecapòli avans sa conquista per lei romans. Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'd'Occident, fuguèt plaçada sota l'autoritat d'evesques locaus fins au sègle XII. En 1253, la borgesiá prenguèt lo poder e la ciutat intrèt dins la liga guelfa de Toscana e venguèt donc l'aliada de Florença e l'enemiga de Pisa. En 1361, la vila intrèt dins la dependéncia de Florença mai gardèt una autonòmia importanta. Pasmens, en 1429, una insureccion menada per Giusto Landini assaièt sensa succès de restaurar son independéncia e, en 1472, Volterra fuguèt pilhada per lei tropas de Florença e definitivament annexada. A partir d'aquela data, l'istòria de la vila es la de Florença e de Toscana.

## Referéncias

* ↑ Totas las donadas demograficas e autres estatisticas provenon de l'Institut italian d'estatistica (Istat) Donadas demograficas (2010)
# Volon (Peitau)

* De pas confondre amb Volon (Francha Comtat).
Volon (Voulon en francés) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

## Toponimia

Las atestacions ancianas son, per lhuec:
* Volon - Tetbaudus de Volun vers 1120; Aqua de Volum en 1232; Valon, Volon (sens data); Voulon en 1364; Velon en 1383; Voullon en 1479; S. Maixent de Voulon en 1782.

## Administracion
### Lista daus maires

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | André Sénécheau |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

### Intercomunalitat
## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 436, totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 189 | 216 | 203 | 273 | 271 | 282 | 275 | 270 | 435 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 273 | 316 | 331 | 294 | 280 | 271 | 269 | 278 | 385 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 378 | 360 | 323 | 326 | 341 | 319 | 339 | 330 | 317 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 286 | 263 | 252 | 248 | 232 | 304 | 337 | 339 | 362 366 |
| 2009 | 2010 |
| 380 386 | 399 405 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben
### Liams connexes

* Comunas de Viena

### Liams externes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

* ↑ Nom occitan segon la toponimia

### Referéncias

* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
# Turdetans

Los turdetans (latin turdetani) foguèron lo pòble principal de l' Hispania Betica que donèt lo nom a la region de Turdetània utilitzat per Estrabon e Esteve Bizantin per nomenar a la Betica.

## Territòri

La Turdetània cobrissiá la val del Guadalquivir de l'Algarve fins a la Sièrra Morena ocupant la máger partida de l'actuala Andalosia se limitava amb la Bastetània, Oretània e la Carpetània, coïncidissiá amb los ancians territòris de la civilizacion de Tartessos.

## Caracteristicas

Estrabon menciona Turdetània coma una tèrra rica de ressorças marinas e terrestras, banhada pel riu Betis, poblada pels turdetans/turduls (pòbles diferents segons Plini e Polibi que se situa als turduls del nòrd), conta qu'existissiá mai de 200 ciutats ne citant Corduba (Còrdoa), Hispalis (Sevilha) e Gades (Cadis).
Èran la tribú ispana mai civilizada e possedava un còdi de leis escrich, plan probablament derivat de la relacion amb los fenicians e los Tartessos. Se romanizèron plan aviadament e sempre se mostrèron oposats a la guèrra. Los romans lors reconeguèron lo Ius Latii (drech latin).

## Bibliografia (es)

Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Turdetans, sus Wikimedia Commons
* ESCACENA, J. L., 1989 Los turdetanos o la recuperación de la identidad perdida, Tartessos. Arqueología protohistórica del Bajo Guadalquivir, Ed. Ausa, Sabadell, 433-467.
* GARCÍA MORENO, L., 1989 Turdetanos, túrdulos y tartesios. Una hipótesis, Homenaje al Profesor Santiago Montero Díaz, Anejos de la Revista Gerión II, 289-295.
* PELLICER, M., 1980 Ensayo de periodización y cronología tartésica y turdetana, Habis 10, 307-335.
* PRESEDO, F., 1980 Los pueblos ibéricos, Historia de España Antigua. I. Protohistoria, Madrid.
* RUIZ MATA, D., 1994 Fenicios, tartesios y turdetanos, Huelva Arqueológica XIV, 325-367.
# Turet

Turet [ˈtyʁə] (Thuret en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Toponimia

Las atestacions son Tudriac (959, 1077), Thuriacum (1165, 1283), Turiacum (1169), Tuirec (1220) e Thuriaci (XVI).

## Administracion

Lista daus cònses successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 2014 | 2020 | Pierre Lyan | PS | retirat |
| 2008 | 2014 | Colette Rougier | | |
| | 2008 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 876, totala: 925 :
| 1962 | 1968 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | Cercar | Cercar | Cercar | 743 | 765 805 |
| 2009 | 2010 |
| 788 830 | 802 843 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* 2017 : 921

## Veire tanben

* Comunas dau Puèi de Doma

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* ↑ Collectatge IEO 63, dins los parlar de Bas e Lesat e Sent Bonet.
* Portal d'Auvèrnhe
# Turgy

Turgy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.

## Geografia

Turgy Es una municipalitat rurala traversat pel riu lo Landion, es una municipalitat fòrça boisée.
Turgy est une commune rurale traversée par la rivière le Landion, c'est une commune très boisée.

### Comunas vesinas
## Istòria

Modèl:ÉluDébut |- |  | 2014 | lo Sr. Pierre Poilve |  |  Modèl:ÉluDonnées Modèl:ÉluFin
Modèl:ÉluDébut Modèl:Élu Modèl:ÉluDonnées Modèl:ÉluFin

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | M. Pierre Poilve |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 184 | 182 | 185 | 169 | 152 | 166 | 183 | 180 | 180 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 180 | 172 | 191 | 185 | 194 | 174 | 164 | 159 | 166 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 176 | 156 | 159 | 117 | 88 | 90 | 88 | 59 | 83 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 71 | 61 | 52 | 46 | 32 | 40 | 39 | 38 | 40 |
| 2009 | 2010 |
| 42 43 | 44 46 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ Luòc oficial de la prefectura de l‘Alba
* Portal de las comunas de França
# Turiasorex

Turiasorex es un genre escantilhat de mirga que demorèt a l'èst de la Peninsula Iberica pendent lo Miocèn. Los fossils foguèron encontrats en Calatayud-Daroca e Teruel, en Aragon. Foguèt de primièr nomentat aital per Jan A. van Dam, Lars W. van den Hoek Ostende e Jelle W. F. Reumer en 2011 e l'espècia tipe es Turiasorex pierremeini. Referéncias
# Turin

Turin (Turin en piemontés, Torino en italian) es una vila d'Itàlia e la capitala de la ciutat metropolitana de Turin e de la region de Piemont. A 845 606 abitants e n'i a 1,7 milion dins l'aglomeracion. Sa ciutat metropolitana es una de las mai grandas de l'estat, amb 6 830 km², e tanben una de las mai pobladas, amb 2 199 805 abitants.
Turin foguèt la capitala del Ducat de Savòia tre 1563, del Reialme de Sardenha a partir de 1720, e puèi la primièra capitala d'Itàlia de 1861 a 1865. La vila es un dels centres universitaris, culturals, toristics e scientifics mai importants de l'estat italian.
Lo gentilici es turinés -esa.

## Geografia

Confronta las comunas de Venaria Reale, Settimo Torinese, Borgaro Torinese, San Mauro Torinese, Collegno, Rivoli, Baldissero Torinese, Grugliasco, Pino Torinese, Orbassano, Pecetto Torinese, Beinasco, Moncalieri, Nichelino,

## Istòria
### Epòca romana

Durant lo primièr sègle abans Crist, probablament en 28 abans Crist, los romans creèron un camp militar (Castra Taurinorum), que foguèt dedicat mai tard a August (Augusta Taurinorum). The typical Roman street grid can still be seen dins la vila modèrna, e d'un biais encara mai precís dins lo neighborhood que se coneis jol nom de Quadrilatero Romano. Via Garibaldi traces la dralha exacta Decumanus de la Ciutat romana que començava a la Porta Decumani which was later incorporated dins lo Castello o Palazzo Madama. La Porta Palatina, a la part septentrionala del districte, es estada preservada fins uèi dins un parc còsta la Catedrala. Turin teniá aperaquí 5.000 abitants en aquel temps, que totes vivián a l'interior de las grandas muralhas.

### Edat Mejana

Aprèp la casuda de l’Empèri roman, la ciutat foguèt conquistada pels lombards, puèi pels francs de Carlesmanhe en 773. La Marca de Turin (un comtat) foguèt fondat dins las annadas 940, e foguèt dominat per la dinastia Arduinic fins a 1050. Aprèp lo maridatge d'Adelaïda de Susa amb lo filh d'Humbert Biancamano, Otto, la familha dels Contes de Savòia prenguèt lo contraròtle. While la dignitat de conte was held per l'avesque coma conte de Turin (1092–1130 e 1136–1191) èra regit coma una prince-bishopric pels avesques. En 1230–1235 èra a lordship jos la Marqués de Montferrat, styled Lord de Turin. A la fin del sègle XIII, quand foguèt annexada al Ducat de Savòia, la vila comptava ja 20.000 abitants. Un bèl nombre dels jardins e palaises nasquèron durant lo sègle XV quand la vila foguèt remodelada. L'Universitat de Turin foguèt tanben fondada en aquel periòde.

## Referéncias

* ↑ (2022)
# Turda

Turda (Torda en ongrés, Thorenburg en alemand, anciana Potaissa dàcia) es una vila de Transilvània en Romania, dins lo județ de Cluj. Turda s'atròba a 30 km au sud-èst de Cluj-Napoca.
# Turgont

Turgont (Turgon en francés) es una comuna lemosina, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

## Geografia
### Comunas limitròfas

Comunas confrontantas de Turgont :
| | Champanha Molton | Lo Vielhcerier* |
| Chapciec | | Lo Grand Mas Diu |
| Beuluec | Parzac | |

## Toponimia

Las atestacions ancianas son, per luec:
* -; au segle XVIII (Cassini).

## Administracion
### Lista daus maires

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 1987 | 2020 | Robert Lassier | SE | Retirat de l'equipament |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

### Intercomunalitat

Dempuei lo 1$^{er}$ de genier de 2017, Turgont fa partida de la comunautat de comunas de Charanta Lemosina. Abans la fusion d'intercomunalitats que fòrman la Charanta Lemosina, la comuna fasiá partida de la comunautat de comunas de Confolentés.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 86, totala: 90 :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 174 | 134 | 129 | 112 | 110 | 85 | 95 | 93 | 96 97 |
| 2009 | 2010 |
| 93 95 | 90 92 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben
### Liams connexes

* Comunas de Charanta

### Liams externes
## Nòtas e referéncias

* ↑ «Los noms de las comunas en Charanta occitana». Confolontés occitan.
* ↑ «Charanta». Toponimiaoccitana..
* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
* ↑ «Carte de Cassini». Géoportail.
# Turi

Lo turi es una lenga austroasiatica parlada en Índia. La lenga es menaçada.

## Localisacion

La lenga es parlada en Jharkhand, dins los districtes de Giridih, Hazaribagh e Ranchi, en Chhattisgarh dins aquel de Raigarh e tamben en Bengala Occidental e en Odisha. La magèr part dels turis parla pus la lenga.

## Classificacion dialèctes

Coma lo mundari, l'ho o lo santali, lo turi fa partida del grop kherwarian de las lengas munda, una branca de las lengas austroasiaticas.

## Referéncias

* ↑ Osada 1991, p. 175.

## Fonts

* (en) Toshiki Osada, 1991, Father Ponette's Field Note on Turi with a Comparative Vocabulary, Journal of Asia and Africa Studies 42:2, p. 175-189.
* Portal de las lengas
# Turdus merula

Lo mèrle negre o simplament lo mèrle (Turdus merula), es un membre europèu de la familha dels muscicapidats.

## Vejatz tanben

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus lo mèrle negre.

### Ligams extèrnes

* Referéncia ITIS : Turdus merula (fr) (+ version anglesa (en))
* Referéncia Fonds documentaire ARKive : Turdus merula (en)
* Fotografias de mèrles (fr)
# Tureia

Tureia es una comuna polinesiana, situada dins la collectivitat d'otramar de la Polinesia Francesa sus l'archipèla de las Illas Tuamotu e de Gambier. .

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde |
| 2008 | 2014 |
| març de 2001 | 2008 |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | Cercar | Cercar | Cercar | Cercar | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| Cercar | Cercar |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de la Polinesia francesa
# Òrdre espontanèu

L'òrdre espontanèu es l'aparicion espontanèa de l'òrdre dempuèi l'aparent caòs per mejan de l'autoorganizacion. Es tanben una teoria sociala que descriu l'aparicion de divèrses tipes d'òrdre social a partir d'una combinason liura de personas interessadas dins son pròpri benestar e qu'ensajan pas intencionalament de crear l'òrdre. Los partisans de la teoria tendon a pensar que l'òrdre espontanèu, es superior a tot tipe d'objècte que seriá estat creat per un dessenh. Alara:
L'evolucion de la vida sus la Tèrra, lo lengatge uman, lo Drech, las règlas de circulacion, l'economia de mercat e lo sistèma dels preses e argent foguèron prepausats coma exemples classics de sistèmas que se desvolopèron per mejan d'un òrdre espontanèu pel benefici privat. L'òrdre espontanèu tanben s'utiliza coma sinonim de quin que siá comportament d'emergéncia o autoorganizat de que l'òrdre espontanèu per interès pròpri es sonque un exemple, experiéncias de comportaments emergents serián las adhocracia, la division del trabalh, l'autogestion dins las entrpresas, los programas collaboratius (ex. Wikipèdia), o los malhum socials.

## Referéncias

* ↑ (en)Lo concèpte d'òrdre espontanèu serviguèt d'inspiracion a Jimmy Wales., per Dick Clark, Mises.org
# Òrri

Un òrri es un luòc generalament situat en montanha que los pastres i menavan las fedas pendent las estivas per las mólzer e far los formatges. A l'origina lo tèrme òrri designava sonque l'airal d'estiva mas es uèi utilizat tanben per parlar de las jaças o barracas que s'i tròban.
Aquestes òrris èran utilizats dins las regions pastoralas, mai que mai dins los Pirenèus, entre mai e octobre, alara qu'una partida de las familhas demoravan dins las valadas per los trabalhs dels camps, un o dos sòcis montavan amb lo tropèl a l'estiva, per amontanhar a l'òrri. Aquò se sonava "far òrri".
Sus l'airal de l'òrri se podián trapar mantuna bastissas :
* la cabana del pastre;
* lo masuc qu'èra un ostalon de montanha ont se fasiá e se servava lo formatge;
* lo parrec qu'èra un enclaus fach de pèiras secas que servissiá per dintrar las bestias la nuèit o per las mólzer.
* la marga èra un corredor de pèiras secas que comunicava amb lo parrec, per tal de far passar las fedas per las mólzer.

### Vejatz tanben

* Buron

### Ligams extèrnes

* (fr) Sus la significacion del tèrme, per Cristian Lassure
* (fr) Pastoralisme
* (fr) Los òrris del Naut Vic de Sòs
# Òrta (omonimia)

Òrta en toponimia pòt designar:
* lo País d'Òrta e Tardoira en Charanta Occitana
* lo País d'Òrta en Gasconha
* Òrta Vièla, comuna del País d'Òrta en Gasconha
# Òrna (departament)

Òrna (Orne, en francés) es un departament de França situat dins la region de Normandia.
Lo caplòc n'es Alençon.

## Geografia

Òrna es majoritàriament eissida de l'anciana província de Normandia ; sa partida sud-èst aparten pasmens al Perche.

### Situacion e limits

Òrna es un departament del nòrd-oèst de França, situat entre París e Bretanha, dins lo Grand Oèst. Constituís la partida sud de la Normandia e forma la partida meridionala de l'anciana Normandia. Es lo sol dels cinc departaments normands qu'a pas d'accès a la mar.
Es delimitada per :
* Calvadòs al nòrd, la Marga a l'oèst e Eure al nòrd-èst, tres dels cinc departaments normands ;
* Eure e Loir al sud-èst, apartenent a la region Centre e Vau de Léger ;
* la Mayenne e la Sarthe al sud, dos departaments dels Païses de Léger formant istoricament l'anciana província de Maine.