OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Helean

Helean en breton ( Helléan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Mor-Bihan e la region de Bretanha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Maryvonne Guillemaud |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 348 | 370 | 322 | 302 | 277 | 306 | Cercar | 311 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 327 333 | 341 347 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Helen Adamson

Helen Adamson, tanben coneguda anteriorament coma Hylene (Võru, Estònia, 26 de genièr de 1987) es una cantaira estoniana.

## Discografia

* Täna rikun ma reegleid (2007; jol nom Hylene)
* Helen Adamson (2014)
# Helen Fielding

Helen Fielding (Morley, Anglatèrra, 19 de febrièr de 1958) es una escrivana e scenarista anglesa. Venguèt famosa mondialament en 1996 gràcias al roman Bridget Jones's diary. Amb lo segond volum de las aventuras de Bridget Jones, Bridget Jones: The Edge of Reason, espelit en 1999, coneguèron un succès considerable, se publiquèron en 40 païses e se vendèron en mai de 15 milions d'exemplars copies. L'adaptacion cinematografica de la sèria coneguèt tanben una capitada espectaclosa mondialament. Fielding publiquèt un tresen volum, Bridget Jones: Mad about the Boy lo 10 d'octobre de 2013.

## Òbras

* Cause Celeb (1994)
* Bridget Jones's Diary (1996)
* Bridget Jones: The Edge of Reason (1999)
* Olivia Joules and The Overactive Imagination (2003)
* Bridget Jones: Mad About the Boy (2013)
# Helena (Montana)

Helena es la capitala de l'estat american de Montana. Sa populacion èra estimada a 25 780 abitants, en 2000. Sa superfícia totala es 36,3 km².
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Helena (Montana).
# Golan

Golan (en ebrieu: רמת הגולן Ramat HaGolan, en arabi: هضبة الجولان Haḍbatu 'l-Jawlān) es un plan situat a la frontièra entre Israèl, Liban, Jordania e Siria. En 1967 Israèl annexèt aqueste territòri de Siria (que lo revindica activament) pendent la Guèrra dels Sièis Jorns e, un autre còp, pendent la Guèrra de Yom Kipur en 1973). Las Nacions Unidas, a travèrs de sa resolucion 242, lo considèran coma territòri ocupat.
Geograficament, Golan es confrontat a l'oèst per un bauç de 500 m, lo Lac de Tiberiàs e lo fluvi de Jordan; al sud per lo fluvi de Yarmuk; al nòrd per la termièra internacionala amb Liban, e a l'èst per una larga plana, sonada Hauran. Golan es generalament devesit en tres regions: nòrd (entre Sa'ar e las vals Jilabun ), centrala (entre las vals de Jilabun e de Daliyot), e sud (entre las vals Dlayot e Yarmouk). Lo platèu de Golan a una altitud compresa entre 120 m e 520 m.
# Golancourt

Golancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Alain Carrière |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 416 | 405 | 463 | 466 | 517 | 509 | 503 | 471 | 705 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 505 | 468 | 438 | 407 | 415 | 385 | 355 | 375 | 389 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 368 | 335 | 301 | 249 | 275 | 260 | 317 | 365 | 304 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 300 | 317 | 332 | 364 | 418 | 404 | 406 | 404 | 399 |
| 2009 | 2010 |
| 391 403 | 383 394 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Golas

Golas (Goulles en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Hervé Rouanne |
| març 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 313, totala: 319 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | | | | | | | - | 1 402 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 516 | 548 | 524 | 481 | 413 | 334 | 344 | 346 | 352 361 |
| 2009 | 2010 |
| 358 367 | 345 355 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 333 abitants.

## Veire tanben

* Comunas de Corresa

## Nòtas

* Portau de Lemosin
# Goldbach-Altenbach

Goldbach-Altenbach qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region del Grand Èst.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Claudine Girard |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 180 | 231 | 183 | 177 | 210 | 252 | 299 | 297 | 295 |
| 2009 | 2010 |
| 293 308 | 285 301 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal d'Alsàcia
# Golden State Warriors

Los Golden State Warriors son una equipa de basquetbòl professional que lo sèti es a Oakland, Califòrnia (Estats Units), que jòguen a la Division Pacific de la Conferéncia Oèst de l'NBA. Primièrament, l'equipa s'establiguèt dins la vila de Filadèlfia, Pensilvània, ont ganhèt la sason inaugurala de l'NBA (alavetz nomenada BAA).

## Pabalhons

* Philadelphia Arena (1946-1962)
* Philadelphia Convention Hall (1952-1962)
* Cow Palace (1962-1964 i 1966-1971)
* San Francisco Civic Auditorium (1964-1967)
* War Memorial Gymnasium (1964-1966)
* San Jose Arena (ara HP Pavilion) (1996-1997)
* Oakland Coliseum Arena/Oakland Arena/Oracle Arena (1966-1967, 1971-1996 e 1997-present)

## Equipa Actuala

GOLDEN STATE WARRIORS - EQUIPA 2009-2010 :
| NUM. | JOGAIRE | POSICION | PAÍS | NAUTOR | PES | ORIGINA | DRAFT |
| 7 | Kelenna Azubuike | Escota | Nigèria | 1,96 | 100 | Kentucky | Pas draftejat |
| 15 | Andris Biedriņš (C) | Pivòt | Letònia | 2,11 | 111 | BK Skonto (Letònia) | 11 (2004) |
| 10 | Speedy Claxton | Basa | Estats Units | 1,80 | 77 | Hofstra | 20 (2000) |
| 30 | Stephen Curry | Basa | Estats Units | 1,91 | 82 | Davidson | 7 (2009) |
| 9 | Monta Ellis | Escota | Estats Units | 1,91 | 80 | Lanier HS | 40 (2005) |
| 19 | Devean George | Aler | Estats Units | 2,03 | 107 | Augsburg | 23 (1999) |
| 1 | Stephen Jackson | Aler | Estats Units | 2,03 | 99 | Oak Hill Academy | 43 (1997) |
| 2 | Acie Law | Basa | Estats Units | 1,91 | 92 | Texas A&M | 11 (2007) |
| 50 | Corey Maggette | Aler | Estats Units | 1,98 | 102 | Duke | 13 (1999) |
| 33 | Mikki Moore | Pivòt | Estats Units | 2,13 | 102 | Nebraska | Pas draftejat |
| 22 | Anthony Morrow | Escota | Estats Units | 1,96 | 95 | Georgia Tech | Pas draftejat |
| 55 | Shaun Pruitt | Pivot | Estats Units | 2,08 | 111 | Illinois | Pas draftejat |
| 4 | Anthony Randolph | Aler pivòt | Estats Units | 2,08 | 93 | LSU | 14 (2008) |
| 21 | Ronny Turiaf (C) | Aler pivòt | França | 2,08 | 113 | Gonzaga | 37 (2005) |
| 23 | C.J. Watson | Basa | Estats Units | 1,88 | 79 | Tennessee | Pas draftejat |
| 32 | Brandan Wright | Aler pivòt | Estats Units | 2,08 | 95 | North Carolina | 8 (2007) |
| Entraïnaire: Steve Kerr ||||||||
| Assistent: Larry Harris ||||||||
| Assistent: Keith Smart ||||||||
| Assistent: Stephen Silas ||||||||
| Assistent: Russell Turner ||||||||
| (C)- Capitani ||||||||
Actualizat a 22.10.2009. Font: NBA.com

## Referéncias

* ↑ Warriors Roster nba.com

## Ligam extèrne

* (en)Site oficial del club
# Golbey

Golbey es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.

## Geografia

Golbey Es una vila situada al nòrd-oèst de Épinal #que n'es limitrophe, implantada sul marge esquèrre de la Moselle. A traversat pel canal de l'Èst #que s'orienta al sud-oèst cap a Los Forges. Lo bòsc de Soc-Thaon ocupa l'oèst del territòri communal.
Golbey est une ville située au nord-ouest d'Épinal dont elle est limitrophe, implantée sur la rive gauche de la Moselle. Elle est traversée par le canal de l'Est qui s'oriente au sud-ouest vers Les Forges. La forêt de Souche-Thaon occupe l'ouest du territoire communal.

### Comunas vesinas
## Istòria

Una aucupacion al Paléolithique e al Neolític a confirmat per la descobèrta de outillage en cinc stations principalas. La preséncia romaine egalament : statuettes, meule.
| [[Fichièr:{{{imatge}}}|100px|Blason]] | Blasonament: «De sinople a la ròda dentée de sòus, d'uèch dents, al cap d'aur a la banda de caras, cargadas de tres avets arrancats de sòus.» |
En julhet 1962 çò comissària de polícia Mathieu Rutali a abatut a Golbey per un pistoler corse. La vint-tresena promocion de comissàrias de polícia issus de la escòla nacionala superiora de la polícia, dintrats en foncions en 1973, pòrta lo sieu nom.
Une occupation au Paléolithique et au Néolithique est confirmée par la découverte d'outillage dans cinq stations principales. La présence romaine également : statuettes, meule.
| [[Fichièr:{{{imatge}}}|100px|Blason]] | Blasonament: «De sinople à la roue dentée d’argent, de huit dents, au chef d’or à la bande de gueules, chargées de trois sapins arrachés d’argent.» |
En juillet 1962 le commissaire de police Mathieu Rutali est abattu à Golbey par un gangster corse. La vingt-troisième promotion de commissaires de police issus de l'école nationale supérieure de la police, entrés en fonctions en 1973, porte son nom.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean Alémani |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 319 | 375 | 445 | 514 | 579 | 576 | 577 | 603 | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 627 | 585 | 637 | - | 782 | 1 149 | 1 520 | 1 571 | 2 311 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 2 698 | 3 399 | 4 178 | 4 860 | 4 485 | 4 916 | 6 136 | 5 177 | 5 882 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 6 560 | 7 579 | 8 457 | 7 822 | 7 892 | 7 929 | 8 102 | 8 220 | 8 229 |
| 2009 | 2010 |
| 8 230 8 368 | 8 230 8 365 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Goldie Hawn

Emma Stone :
| [[Image:Goldie Hawn in 2011 ||
| Profession: | actritz de cinèma |
| País: | Estats Units d'America |
| Data de naissença: | 21 de novembre de 1945 |
| Luòc de naissença: | Washington, DC |
Goldie Jeanne Hawn (n. 1945 en Washington, DC) es una actritz americana de cinèma. Sos filmes mai coneguts son Cactus Flower e Private Benjamin.
Suls autres projèctes Wikimèdia :
# Gola de Fossobia

La gola de Fossobia es un malhum carstic situat dins las comunas de Vanhans, de la Bastida de Virac e de Salavàs, en Bas Vivarés, istoricament en Lengadòc, dins lo departament d'Ardecha.
Sas galariás, lònjas de mai de 23 km, atenhon una desnivelacion de 135 m.
Es un site de practica de l'espeleologia fòrça frequentat.
En 1963, un aigat d'auratge provoquèt la mòrt de Jean Dupont e de Bernard Raffy, espeleològs delh grop lionés «Vulcain». Un cròs de Samoëns, dins los Aups, seguèt batejat «cròs de Jean Bernard» en lhor memòria.

### Nòta

* ↑ Lo TDF pòrta Foussoubio.
* Portal de Lengadòc
# Golaghat

Golaghat es una vila d'Assam, un estat de la Republica d'Índia. Es caplòc del districte de Golaghat.
# Illas Mariannas del Nòrd

Commonwealth of the Northern Mariana Islands Sankattan Siha Na Islas Mariånas :
| Lengas | anglés, carolinian, chamorro |
| capitala | Capital Hill, Saipan |
| Cap d'Estat | Joe Biden |
| Governador | Ralph Deleon Guerrero Torres |
| Superfícia | 463,63 km² |
| Populacion | 86 616 (2007) |
| Moneda | dolar american |
| Ora | UTC+10 |
| Imne nacional | Gi Talo Gi Halom Tasi Satil Matawal Pacifiko |
| Còde ISO 3166 | MP |
| Domeni Internet | .mp |
| Còde telefonic | 1-670 |
Las illas Mariannas del Nòrd son un archipèla de Micronesia, dins l'Ocean Pacific, e un estat liurament associat als Estats Units.
Lor capitala es lo vilatge de Capital Hill dins la municipalitat de Saipan.

## Istòria

Dependéncia espanhòla abans 1898, foguèron vendudas a Alemanha que ne faguèt una colonia (illas Marianas). En 1914, foguèron ocupadas per Japon, qu'obtenguèt en 1919 un mandat de la Societat de las Nacions. En 1941, serviguèron de basa als japonés per l'invasion de Guam.
En 1944-1945, foguèron ocupadas pels Estats Units qu'obtenguèron un mandat de las Nacions Unidas. Dins las annadas 1060, votèron l'unificacion amb Guam mas los guamés la rebutèron. En 1986 recebèron un estatut d'estat liurament associat.

## Geografia

Las illas Mariannas del Nòrd fan partida de las illas Mariannas, en Micronesia. La sola illa Marianna qu'es pas dins las Mariannas del Nòrd es l'illa de Guam.
Son divididas en quatre municipis:
* Illas del Nòrd
* Rota
* Saipan
* Tinian

### Ligams extèrnes

* Ofici del governador de las Mariannas del Nòrd
| Austràlia | Austràlia · Illa Norfolk |
| Melanesia | Timòr Èst · Fiji · Molucas , Nòva Guinèa Occidentala (partidas d'Indonesia) · Nòva Caledònia · Papoa-Nòva Guinèa · Illas Salamon · Vanuatu |
| Micronesia | Guam · Kiribati · Illas Marshall · Illas Mariannas del Nòrd · Micronesia · Nauru · Belau |
| Polinesia | Samoa Americana · Illas Cook · Polinesia Francesa · Hawaii · Nòva Zelanda · Niue · Pitcairn · Samoa · Tokelau · Tònga · Tuvalu · Illas Wallis e Futuna |
# Illas Normandas

Las illas Normandas (en anglés Channel Islands, en normand îles d'la Manche, en francés estandard îles Anglo-Normandes) son un archipèla de la Marga, pròche culturalament e geografica de la Normandia continentala. Son las rèstas del ducat de Normandia que lo titulari es lo monarca del Reialme Unit.
Las illas principalas son Jersei, Guernesey, Aurigny e Sarc.
Lo ducat de Normandia es devesit en dos bailatges, lo de Jersei (illa del meteis nom) e lo de Guernesei (que govèrna totas las autras illas).
L'archipèla recep tanben dins certanas lengas lo nom inexacte d'«illas Anglonormandas*» ça que la es pas una partida d'Anglatèrra ni juridicament ni culturala (se ditz en francés îles Anglo-Normandes, en espanhòl islas Anglonormandas, en catalan illes Anglonormandes; mas en normand îles d'la Manche, en italian isole Normannne / isole del Canale).
La lenga autoctòna es lo normand (dialècte francés) mas recuòla davant l'anglés.
# Illas Kuriles

Illas Kuriles Кури́льские острова - 千島列島 :
| país division administrativa : Russia Oblast de Sakhalin ||
| Illas principalas populacion (an) | Iturup, Urup, Kunashir, Paramushir 18 730 abitants (2009) |
| Superfícia | 10 355,61 km² |
| localisacion | Mar d'Okhotsk e ocean Pacific |
| latituda | 47.148 |
| longituda | 152.427 |
| Populacion Densitat | 18 730 abitants (2009) 1,81 ab./km² |
Las illas Kuriles (o illas Coriles o illas Koriles) (en rus : Кури́льские острова, Kurilskie ostrova), son un archipèla d'illas en majoritat volcanicas, que s'estend en direccion nòrd-èst sus 1 300 km de long dempuei Hokkaidō, au Japon, juscant'a la peninsula de Kamchatka que separa la mar d'Okhotsk (Rus Охо́тское мо́ре ; Jap. オホーツク海 Ohōtsuku-kai) de l'ocean Pacific Nòrd.
Administrativament, l'archipèla fai partit de l'oblast de Sakhalin de la Federacion de Russia.
Las illas son conegudas en japonés coma 千島列島 - Chishima rettō (que vòu dire, archipèla de las Milas Illas) o クリル列島 - Kuriru rettō (archipèla Kuril). Lo nom ven de la lenga daus aborigens aino, dins la quala kur signifia òme.

## Las illas

L'archipèla de las Kuriles compta un trentenat d'illas e de nombros rochiers per 'na superfícia d'entorn 10 600 km$^2$. Solas 4 de quelas illas son abitadas. Distinguem tradicionelament las Kuriles meridionalas, o Minami-chishima (南千島, Minami-chishima lit. « Chishima dau sud »), pròchas dau Japon que las revindicadas sos lo nom de territoris dau nòrd (北方領土, , hoppō ryōdo), de las Kuriles septentrionalas, o Kita-chishima (北千島, Kita-chishima lit. « Chishima dau nòrd »).
# Illas Malvinas

Las Illas Falkland o Illas Malvinas (en anglés: Falkland Islands; en espanhòl: Islas Malvinas) son un archipèla dins l’Atlantic meridionala, situat a 483 km de la còsta de l’America del Sud.
Apartenent de facto al Reialme Unit amb l'estatut de territori d'otramar, Argentina revendica l'administracion d'aquel territòri. L'Organizacion de las Nacions Unidas (ONU) critica la situacion de disputa entre los dos estats e favoriza de discutir e negociar ensems.

## Istòria

Devon lor nom als primièrs colons bretons e a la vila de Saint-Malo. Faguèron partida de l’empèri espanhòl e foguèron colonizadas e administrada per Argentina fins a l’invasion anglesa e a l’expulsion de la populacion argentina e del comandant argentin Luis Vernet.
La sobeiranitat demorèt en disputa fins a l’invasion lançada per la Dictatura Militara Argentina, qui, inspirada e sostienguda politicament pels regims capitalistas anglosaxons, cresèva las poder recuperar aisidament mercès a sa proximitat ideologica amb los Estats Units e lo Reiaume Unit e pr'amor del pauc interès aparent de Grand Bretanha per las Malvinas e, atal, compensar la siá manca de legitimitat e las siá marridas casudas economicas.
Al cap de la Guèrra de las Malvinas Grand Bretanha tornèt ocupar las Illas e la Dictatura Argentina casèt.
Despuèi, lo tèma de las Malvinas es una font de tension entre los dos país e la sobeiranitat es en discussion segon las Nacions Unidas malgrat lo fach qu’Anglatèrra refusa de’n discutir. Vejatz tanben: Guèrra de las Malvinas.

## Politica

Per l’administracion anglesa, lo cap d’Estat de las illas Falkland es la reina Elisabeta II del Reialme Unit, representada per un governador (actualament Colin Roberts).

## Economia

Vejatz Economia de las illas Falkland.
* ↑ «Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana» (en occitan) p. 127.
# Illas Marianas

Las illas Marianas (o simplament las Marianas) son un grop d'illas formadas pels sucs de quinze montanhas volcanicas dins l'ocean Pacific e que forman la limita de la mar de las Filipinas. Comprenon Guam e las illas Marianas del Nòrd.

## Geografia

Forman la partida miègjornala d'una seria de sucss submergits que s'espandissiá sus 2 519 quilomètres de Guam fins al Japon.
Las Marianas son las illas mai al nòrd de Micronesia. Las illas an un airal total de tèrra de 1 026 km$^2$. Guam es un territòri dels Estats Units d'America, alara que las illas Marianas del Nòrd son un Commonwealth dels Estats Units d'America.
Près de d'aquí i a las fòssa de las Marianas.

## Istòria

Las Marianas son pobladas a partir del Sègle XVI ApC, dins la continuitat de las Filipinas. Lo primier Europèu qu'abordèt aquelas illas es Ferrand Magellan en 1521, qui visitèt Guam e reclamèt aquelas tèrra per Espanha. Descontent dels abituds dels abitants sus las naus, los nomenèt, segon Antonio Pigafetta, « Las Islas de los Ladrones », (las illas dels Panaires), mas en 1688, lor ven Las Marianas, segon Maria Anna d'Àustria, veusa de Felip IV d'Espanha. Gaireben totes los autoctòns desapareguèron pendent l'ocupacion espanhòla mas d'insulars de las illas vesinas tornèron poblar en partida las illas.
Après la guèrra ispaoamericana de 1898, Espanha vendèt en 1899 als Estats Units d'America las Filipinas, Guam e Puerto Rico, e l'Alemanha, pel Tractat germanoespanhòl de 1899, las illas del nòrd, que foguèron integradas a la Nòva Guinèa alemanda. Aquelas darrrièras foguèron ocupadas per Japon a partir de 1914 que los transformèt en camps militars.
En 1941, los Japoneses envasiguèront Guam. Las Marianas foguèron presas als Japonés a partir de junh de 1944, pendent de batalhas de Saipan, de Tinian, de Guam e tanben la batalha de la mar de las Filipinas. Los bombardièrs portant las bombas atomicas lançadas sus Hiroshima e Nagasaki partiguèron de Tinian.

## Font

* (fr) Barbe Dominique, Histoire du Pacifique des origines à nos jours, Perrin, 2008.
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Marianas.
# Illas Salamon

Las Illas Salamon son un estat insular d'Oceania, membre del Commonwealth. Son un archipèla format per 990 illas situadas a l'èst de Papoa-Nòva Guinèa.

### Istòria

Lo Reialme Unit establiguèt un protectorat sobre las illas dins lo decenni de 1890. Deperabans, èran estadas exploradas al sègle XVI pel marin espanhòl Álvaro de Mendaña.
Aqueste territòri foguèt lo sèti de qualques unas de las pus intensas batalhas de la Segonda Guèrra Mondiala, en particular la de Guadalcanal.
L'autogovèrn foguèt establit en 1976 e l'independéncia lo 7 de julhet de 1978. La revòlta civila posteriora menèt a un caumatge gaireben total de l'activitat normala: los foncionaris publics foguèron pas pus pagats durant de meses, e las reünions del govèrn aguèron d'èsser realizadas en secrèt per empachar l'interferéncia dels senhors de guèrra locals. Las fòrças de seguretat foguèron incapablas de restaurar lo contraròtle, en granda partida pr'amor que fòrça dels sòcis de la polícia e d'autras fòrças de seguretat èran associats als gropes rivals.

### Politica

Las Illas Salamon son una monarquia constitucionala amb un sistèma parlamentari de govèrn. La reina Elisabèt II es la monarca de las illas, e es representada pel governador-general, qu'es elegit per lo Parlament per un periòde de cinc ans. Lo Parlament es unicameral e a 50 membres, elegits per un periòde de quatre ans.

### Geografia

Las illas Salamon son un archipèla constituit per d'illas nombrosas, plaçat al sud-oèst de l'Ocean Pacific, a l'èst de Papoa-Nòva Guinèa. Las illas principalas son: Choiseul, las illas Nòva Georgia, Santa Isabel, las illas de Russel, las illas Florida, Malaita, Guadalcanal, Sikaiana, Maramasike, Ulawa, Uki, San Cristóbal, Santa Ana, Rennell e Bellona e las illas Santas Cruz. La distància entre las illas occidentalas e las illas orientalas es aperaquí de 1500 km.
Geograficalament, l'Illa de Bougainville es part de las Illas Salamon, mas politicament son part de Papoa-Nòva Guinèa.

### Economia

De veire: Economia de las Illas Salamon

### Ligams extèrnes

| Austràlia | Austràlia · Illa Norfolk |
| Melanesia | Timòr Èst · Fiji · Molucas , Nòva Guinèa Occidentala (partidas d'Indonesia) · Nòva Caledònia · Papoa-Nòva Guinèa · Illas Salamon · Vanuatu |
| Micronesia | Guam · Kiribati · Illas Marshall · Illas Mariannas del Nòrd · Micronesia · Nauru · Belau |
| Polinesia | Samoa Americana · Illas Cook · Polinesia Francesa · Hawaii · Nòva Zelanda · Niue · Pitcairn · Samoa · Tokelau · Tònga · Tuvalu · Illas Wallis e Futuna |
* ↑ URL de la referéncia: https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/australasia.
* ↑ «Basa de donadas de la Banca Mondiala». Banca Mondiala. [Consulta: 8 d'abril de 2019]
* ↑ Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana. clo-occitan.com, p. 130.