OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Furtivitat

La furtivitat es la caracteristica d'un sistèma militar concebut per aver una signatura reducha ò normala, çò que li permet de venir mens detectable ò mens identifiable. Aqueu concèpte es aparegut a la fin deis ans 1970 quand lo desvolopament de l'informatica permetèt de calcular la superficia de deteccion deis avions sus lei radars. Estendut a divèrsei tipes de veïculs (naviris, avions, elicoptèrs...), es vengut un aspècte important de la guèrra modèrna.

## Principi

Un veïcul militar emet e recebe d'energia, sota forma electromagnetica (radiocomunicacions, radar embarcat, radars enemics...), termica (gas cauds en sortida dau propulsor...) ò acostica (sonar actiu, bruch de motor...), dins totei lei direccions. Captada per lei sistèmas de deteccion, aquela energia permet de detectar, d'identificar e de perseguir aqueu veïcul.
L'objectiu de la furtivitat es de trebolar aqueu mecanisme. Per aquò, s'utiliza plusors procès principaus. Lo premier consistís a modificar la forma de l'energia emesa ò rebatuda per la concentrar dins una direccion donada ò, au contrari, per la dispersar d'un biais pus unifòrme. Una segonda tecnica es l'utilizacion de materiaus absorbents que limitan la reemission de certanei raionaments. Es tanben possible d'utilizar de sistèmas actius capables d'enganar lei sistèmas de deteccion enemics. Enfin, especialament dins lo domeni maritim, la reduccion dau bruch pòu èsser un mejan fòrça important per complicar la deteccion d'un veïcul.
Lei tecnicas de camoflatge son de còps integradas au concèpte de furtivitat.

## Annèxas
### Liames intèrnes

* Camoflatge.

### Bibliografia

* (fr) Doug Richardson, Les avions furtifs, Atlas, 1991.
# Furnes

Furnes es una comuna de la província bèlga de Flandra Occidentala.
# Fonteny

Fonteny pòt essèr:
* Fonteny, una comuna de Mosèla
* Fonteny, una anciana comuna de Jura uèi dens Pont-d'Héry
# Fontgombault

Fontgombault es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.

## Administracion

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jacques Tissier |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 250, totala: 256 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 495 | 380 | 365 | 369 | 392 | 411 | 368 | 390 | 428 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 600 | 569 | 713 | 781 | 813 | 420 | 462 | 450 | 401 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 383 | 357 | 411 | 395 | 481 | 452 | 488 | 472 | 324 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 333 | 324 | 310 | 267 | 310 | 283 | 271 | 269 | 272 280 |
| 2009 | 2010 |
| 274 282 | 267 274 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
# Fontette

Fontette es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst .

## Istòria

Près de Fontette, Paul Passy crèa en 1909 la colònia de Liéfra (Libertat, Egalitat, Fraternité) #que fonciona segon la « lei de Moïse ». Basada en los principis del socialisme crestian e del collectivisme, la tèrra, proprietat collectiva inaliénable, a espetat en comun. Aquela colònia desapareis a la vespra de la Primièra Guèrra mondiala. Mai recentament, en lo moment del segond torn de las eleccions presidencialas de 2007, los sufragis d'aquela municipalitat se son exprimits a 94,78 % en favor del president actual.
Aquela vila se classifica al desen reng nacional pel Intrada fiscala per parament a França; es la sola municipalitat del Top10 defòra Ile de França, amb Vièlha-Tolosa (31).
À proximité de Fontette, Paul Passy crée en 1909 la colonie de Liéfra (Liberté, Égalité, Fraternité) qui fonctionne selon la « loi de Moïse ». Basée sur les principes du socialisme chrétien et du collectivisme, la terre, propriété collective inaliénable, est exploitée en commun. Cette colonie disparaît à la veille de la Première Guerre mondiale. Plus récemment, lors du second tour des élections présidentielles de 2007, les suffrages de cette commune se sont exprimés à 94,78 % en faveur du président actuel.
Cette ville se classe au dixième rang national pour le Revenu fiscal par ménage en France; elle est la seule commune du Top10 hors Ile de France, avec Vieille-Toulouse (31).

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Mme Monique Defert |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 515 | 527 | 688 | 650 | 602 | 643 | 646 | 651 | 651 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 565 | 579 | 572 | 541 | 519 | 524 | 534 | 508 | 481 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 462 | 447 | 363 | 318 | 306 | 287 | 273 | 286 | 242 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 228 | 211 | 225 | 219 | 188 | 176 | 177 | 177 | 179 |
| 2009 | 2010 |
| 181 189 | 183 190 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Fontenu

Fontenu es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Roger Monnier |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 68 | 52 | 50 | 47 | 35 | 40 | Cercar | 48 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 61 61 | 67 67 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portau d'Arpitània
# Fontenoy-sur-Moselle

Fontenoy-sur-Moselle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.

## Istòria

* Fontenoy A cambiat de nom divèrs al cors dels sègles.
** Fontenoy lez Gondreville
** Fontenoy-En-Haye
* Dètz lo sieu nom a las fonts.
* Lo bienheureux Jean de Gorze, a l'origina de la reforma monastique de la 10$^{en}$, i aguèt la curació de Fontenoy fins en 933.
* Existéncia d'un castèl fòrt dempuèi la 12$^{en}$.
* Cap de-luòc de comtat de 1625 a la Revolucion.
* Saquejat E cremat l'an 1871 pels Prussiens, Anciana "batariá de Fontenoy" #que fasiá partida del sistèma de fortificacions del luòc de Toul a la 19$^{en}$.
* Fontenoy a changé de nom plusieurs au cours des siècles.
** Fontenoy lez Gondreville
** Fontenoy-en-Haye
* Doit son nom aux sources.
* Le bienheureux Jean de Gorze, à l'origine de la réforme monastique du 10$^{en}$, eut la cure de Fontenoy jusqu'en 933.
* Existence d'un château fort dès le 12$^{en}$.
* Chef-lieu de comté de 1625 à la Révolution.
* Pillé et brûlé en 1871 par les Prussiens, Ancienne "batterie de Fontenoy" qui faisait partie du système de fortifications de la place de Toul au 19$^{en}$.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jeanne Bluette |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 172 | 191 | 191 | 199 | 207 | 233 | 248 | 247 | 420 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 261 | 264 | - | 239 | 250 | 229 | 230 | 217 | 220 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 210 | 191 | 210 | 219 | 211 | 221 | 206 | 223 | 220 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 234 | 206 | 219 | 229 | 224 | 195 | 350 | 357 | 372 |
| 2009 | 2010 |
| 369 373 | 366 370 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ Memòrias de la Societat de arqueologia lorraine,pagina 106 de la Societat de arqueologia lorraine, 1860
* ↑ Mémoires de la Société d'archéologie lorraine,page 106 de la Société d'archéologie lorraine, 1860
* Portal de las comunas de França
# Fonteny (Mosèla)

Fonteny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.

## Istòria

* Vilatge de la baronnie de Viviers.
* Village de la baronnie de Viviers.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Alain Donatin |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 913 | 360 | 381 | 403 | 424 | 450 | 444 | 425 | 435 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 434 | 462 | - | 398 | 352 | 341 | 420 | 413 | 417 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 405 | 375 | 346 | 274 | 266 | 239 | 245 | 171 | 152 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 177 | 135 | 130 | 123 | 104 | 118 | 117 | 119 | 120 |
| 2009 | 2010 |
| 125 126 | 130 131 |
| Impossible de compiler l'entrée EasyTimeline : EasyTimeline 1.90 Timeline generation failed: 1 error found Line 56: bar:1793 from:0 till: 913 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '913' not within range as specified by command Period. |||||||||
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Fossoy

Fossoy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França .

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Patrick Deshayes |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 306 | 350 | 339 | 328 | 294 | 323 | 341 | 343 | 333 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 313 | 299 | 292 | 290 | 272 | 268 | 263 | 270 | 254 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 236 | 225 | 222 | 262 | 254 | 240 | 244 | 223 | 251 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 293 | 370 | 463 | 517 | 621 | 620 | 595 | 592 | 588 |
| 2009 | 2010 |
| 584 609 | 577 601 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Fotbòl Club Aush Gers

Lo Fotbòl Club Aush Gers (en francés Football club Auch Gers) es un club occitan de rugbi de XV de la vila d'Aush.
Jòga pel moment dins la tresena division francesa professionala de rugbi de XV.

## Nòtas & referéncias

<references>
* Portau de Gasconha
# Fotbòl Club Chaumont

Fotbòl Club Chaumont es un club Nauta Marna de fotbòl fondat en 1957 a Chaumont

## Paumarès

Liga 2
* finalista : 1972
Liga 3
* campions (2) : 1985, 1989
Copa francesa de fòtbol
* 1/8 : 1967, 1986

## Jogaires famós dau club
### Francés

| Antoine Pfrunner Christian Chenu Christian Laudu Daniel Cordier Daniel Druda | Francis Tisiot François Czekaj François Heutte Jean-Claude Blanchard Jean-Claude Gerard | Jean-Paul Chenevotot Jean Davanne Jean-Yves Kerjean Olivier Rouyer René Charrier | Rosario Giannetta Robert Barellas Roger Fiévet Samuel Meilley Serge Bellisi |

### Estrangiers

* / Rachid Maatar
* / Rachid Natouri
* Emmanuel Koum
* Gaspard N'Gouete
* / Mamadou N'Diaye
* Fantamady Keita
* Souleymane Camara
* Abdoulaye Sogue

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de FC Chaumont
# Fossil

En paleontologia, los fossils (del latin: fodere, "cavar") son las restas preservadas d'organisme –generalament per un procès de mineralizacion– o traças d'un temps geologic passat. La paleontologia se declina en tres disciplinas: la paleobiologia, que estúdia los organismes del passat, la biocronologia, que estúdia l'interval de temps geologia d'un organisme fossil, e la tafonomia, que s'ocupa de fossilizar aqueles organismes.
Aquela preservacion se fa principalament dins las ròcas, mas se pòt egalament far dins de materials tals coma los sediments, lo gèl, lo piche, la resina, lo sòlo e la cauna, e los exemples mai citats son los òsses e las cambas fossilizats, las cauquilhas, los uòus e las pegadas. Las restas d'èssers vivents enrobats dins l'ambre, momificats dins lo bitum o congelats dins lo permafròst non son realament de fossils, perqué non i a agut un procès de fossilizacion via l'aplicacion d'elements mineralizats.
Un fossil es determinat per l'ocurréncia conjunta d'un resta identificable coma l'origina biologica dins un contèxte geologic, independament del sieu tipe e de la sieuna edat. En 1999, a l'entorn de 250 000 espècias fossilas foguèron descritas scientificament.

## Referéncias

* ↑ López, S. R., Fernández. Temas de Tafonomía. Universitat de Madrid, Departament de Paleontologia, 2000.
* ↑ Cassab, R.C.T. Paleontologia. Volum 1. 2a edicion. Editora Interciência, 2004. ISBN 85-7193-107-0.
* ↑ Prothero, Donald. «Fossil Record». A: Encyclopédie de paléontologie. Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers, 1999, p. 491. ISBN 1-884964-96-6.
# Fossil vivent

Un fossil viuent es una expression utilizada per qualificar d'espècias pas extintas que son extrèmament semblantas a d'espècias identificadas sonque a travèrs de de fossils.
# Fossé (Ardenas)

Fossé es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Christian Hulot |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 222 | 235 | 266 | 276 | 305 | 316 | 281 | 279 | 294 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | 263 | 243 | 240 | 222 | 201 | 195 | 174 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 180 | 182 | 166 | 141 | 138 | 142 | 126 | 132 | 123 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 129 | 109 | 82 | 86 | 83 | 76 | 56 | 55 | 54 |
| 2009 | 2010 |
| 54 54 | 55 55 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Fossé (Loir e Char)

Fossé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | André Maitre |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 313 | 317 | 344 | 404 | 405 | 424 | 416 | 427 | 455 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 445 | 432 | 426 | 361 | 400 | 359 | 354 | 377 | 338 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 314 | 314 | 298 | 306 | 293 | 308 | 266 | 280 | 278 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 286 | 329 | 580 | 781 | 862 | 849 | 969 | 986 | 981 |
| 2009 | 2010 |
| 1 037 1 058 | 1 121 1 146 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Fotbòl (omonimia)

* Lo Fotbòl, dich Fotbòl associacion, jogat sus totes los continents, apelat soccer en America del Nòrd ;
* lo Fotbòl american, Fotbòl que se jòga als Estats Units ;
* lo Fotbòl canadian, Fotbòl que se jòga en Canadà ;
* lo Fotbòl australian que se jòga en Austràlia ;
* lo Fotbòl gaelic que se jòga en Irlanda ;
* lo Fotbòl rugbi, ancian nom del rugbi
# Glucòsa

La glucòsa o dextròsa qu'ei un glucid e la principau de las aldoexòsas (çò qui vòu díser que compte sheis carbònis e qu'ostenda un grop aldeíd). Lo son simbòl convencionau qu'ei Glc. La glucòsa qu'ei ua hont d'energia per las cellulas. Qu'entra dens la composicion de la galactòsa (lo principau glucid de la lèit), deu glicogèn (qui constitueish ua reserva de glucòsa, e donc d'energia) e de la cellulòsa (a l'origina de la husta e deu papèr).

## Representacions

* Modèl compacte de la molecula de glucòsa.
* Modèl expansat de la molecula de glucòsa.
* Projeccion de Fischer de la molecula de glucòsa.
* Cadena de D-glucòsa.
* Representacion "cadèra" de l'α-D-glucòsa.
* Representacion "cadèra" de la β-D-glucòsa.
# Glux-en-Glenne

Glux-en-Glenne es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.

## Geografia

Glux-En-Glenne se situa en lo Morvan e es la municipalitat la mai anautita del departament amb lo Mont Préneley en culminant a unitat|855|m}}.
Glux-en-Glenne se situe dans le Morvan et est la commune la plus élevée du département avec le Mont Préneley culminant à 855 m.

### Comunas vesinas
## Istòria

Étienne Valletat, Avocat e châtelain reial de glenne en 1789.
Étienne Valletat, avocat et châtelain royal de glenne en 1789.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | René Blanchot |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 649 | 632 | 662 | 712 | 731 | 734 | 808 | 809 | 823 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 772 | 785 | 800 | 834 | 825 | 789 | 824 | 802 | 838 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 818 | 786 | 689 | 587 | 575 | 544 | 530 | 447 | 358 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 306 | 242 | 175 | 143 | 114 | 105 | 103 | 105 | 106 |
| 2009 | 2010 |
| 105 105 | 105 105 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Glucocorticoïde

Los glucocorticoïdes son d'ormonas formadas per doas autras ormonas, la corticosterona e lo cortisòl. Lor accion es contrària a la de l'insulina dins la sang. Agisson tanben dins lo metabolisme intermediari dels lipids e de las proteïnas.
# Glutamina

La glutamina es un deis aminoacids transcripcionaus que forman lei proteïnas deis èssers vivants. Es pas esenciau per de que se pòt sintetizar en lo metabolisme uman a partir d'autrei aminoacids. L'abreviacion d'una letra es Q e la de tres letras Gln. Sa formula quimica bruta es C$_5$H$_{10}$N$_2$O$_3$ e sa massa moleculara de 146,15 Da. Dins l'ARNm, es codificada coma CAA o CAG (cf. còde genetic).
# Glutèn

Lo glutèn es una proteïna ergastica amòrfa que se trapa dins la semença de fòrça grans combinada amb l'amidon. Representa 80% de las proteïnas del blat e se compausa de gliadina e glutenina. Lo glutèn es responsable de l'elasticitat de la massa de farina, çò que permet sa fermentacion e la consisténcia elastica e espongosa dels pans e de las massas enfornadas.

## Obtencion

Lo glutèn se pòt obténer a partir de la farina de blat e de mantun gran, en lavant l'amidon. Per aquò se forma una massa de farina e aiga, que se lava puèi amb d'aiga, fins a que l'aiga sorta neta. Pels emplecs quimics (non alimentaris) es preferible d'utilizar una solucion salina. Lo produch resultant aurà una textura pegosa e fibrosa, parièra a la de la pasta mastegoma.

## Utilizacion

Après coseson, lo glutèn aquerís una consisténcia fèrma e pren de sabor del bolhon que i es cuèch. Aquela proprietat fa que siá apreciat coma remplaçant de la carn dins las codinas vegetarianas e bodista. En fornat, lo glutèn es lo responsable que los gases de la fermentacion sián gardats a l'interior de la massa, en fasent qu'aquela puège. Après la coseson, la coagulacion del glutèn es la responsabla que lo pan se desfole pas après codut.

## Malautiás ligadas al glutèn

L'intolerància al glutèn, apelada celiaquia o malautiá celiaca, necessita de far de dietas liuras de glutèn, que dana la mocosa de l'intestin prim e empacha una digestion normala. Après suprimir lo glutèn de la dieta l'intestin fonciona tornarmai normalament. Las personas celiacas an una predisposicion genetica, eretada, a l'intolerància al glutèn, mas desvolopan pas necessàriament la malautiá. Se recomanda que la noiridura dels nens abans los sièis meses contenga pas de glutèn, pr'amor qu'una administracion primairenca podriá desencadenar l'intolerància. Quand se manifèsta la malautiá celiaca pòt venir sivèr acompanhada d'una intolerància temporària a la lactòsa. Los autistas pòdon èsser sensibles al glutèn e a la caseïna (la proteïna del lach), substàncias que i semblan d'interferir lor neurotransmetors opiacis. D'autras malautiás que se tractan tanben amb una dieta liura de glutèn son la dermatiti erpetifòrma, l'artriti reumatoïda e l'esquizofrenia.

## Grans

Lo glutèn se tròba dins los grans de blat, d'òrdi, de blat, d'espelta, de kamut e de triticale.
Los autres grans son liures de glutèn; per exemple:
* Ris (dins totas sas varietats).
* Milh
* Civada (pòt aver de glutèn per contaminacion crosada amb d'òrdi e de blat, per exemple, se creisson pròches).
Evidentament, la soia, lo blat negre (Fagopyrum esculentum) o las semenças de virasolelh son liures de glutèn.
# Glucogenesi

La glucogenesi qu'ei la via anabolica qui permet la sintesi de glicogèn a partir de moleculas de glucòsa.
Aqueste glicogèn que constitueish alavetz ua resèrva de glucòsa qui pòt tornar estar liberat arron de la glicogenolisi.
L'equacion balanç de la reaccion qu'ei :
       n C$_6$H$_{12}$O$_6$ (glucòsa) → (C$_6$H$_{10}$O$_5$)$_n$ (glicogèn) + (n-1) H$_2$O
Dens l'organisme uman, la glucogenesi qu'ei estimulada per l'insulina e qu'evita l'acumulacion de glucòsa dens la sang.
La glucogenesi qu'ei la via inversa de la glicogenolisi (favorizada peu glucagon e desfavorizada per l'insulina) qui libera moleculas de glucòsa-6-fosfat qui poden dar moleculas de glucòsas.
# Garriguella

Garriguella es un municipi de la província catalana de Girona e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
# Garrigàs

Garrigàs es un municipi de la província catalana de Girona e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
# Garrucha

Garrucha es un municipi de la província espanhòla d'Almería e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.