OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Karen Ulane

Karen Frances Ulane, nascuda lo 10 de decembre de 1941 a Chicago (Illinois, Estats Units) e mòrta lo 22 de mai de 1989 a DeKalb (Illinois, Estats Units), es una pilòta de linha estatsunidenca, licenciada per Eastern Air Lines en 1980 après aver subit una cirurgia de reatribucion sexuala. L'afar Ulane v. Eastern Airlines deven lo precedent juridic federal per l'estatut juridic de las personas trans e l’aplicacion del Civil Rights Act de 1964.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (en) Etheleen Renee Shipp, Judge tells Eastern Airlines to rehire transsexual pilot, The New York Times, 29 de decembre de 1983.
* ↑ (en) Pilot loses sex change case appeal, Chicago Tribune, 16 d'abril 1985.
# Karijoki

Karijoki es una comuna de Finlàndia, en Ostrobòtnia del Sud. Sa populacion èra estimada a 1 369 abitants, en 2015. Sa superficia totala es 186,54 km².
# Karen Dawisha

Karen Lea Dawisha (Colorado, 1949) es una politològa americana. Especializada e expèrta en politica russa e transicions pòst-comunistas, venguèt famosa internacionalament gràcias a la publicacion en 2014 de Putin's Kleptocracy que descriu l'accesion de Vladímir Pótin al poder en Russia, sas relacions escuras amb lo mond financièr rus e los oligarcas, e a l'encòp son contraròtle autoritari de la vida politica russa.

## Òbras

* The Kremlin and the Prague Spring (1984)
* Eastern Europe, Gorbachev and Reform: The Great Challenge (1990)
* Putin's Kleptocracy: Who owns Russia? (2014)
# Karim Masimov

Karim Kajymqanuly Masimov, economista n. 1965 es lo Primièr ministre actual de Cazacstan.
| Precedit per Daniyal Akhmetov | Primièr ministre de Cazacstan dempuèi lo 10 de genièr de 2007 | Seguit per cap |
# Kari Wahlgren

Kari Wahlgren (13 de julhet de 1977) es una actritz americana de cinèma.
# Kari Ylianttila

Kari Ylianttila (Rovaniemi, Finlàndia, 28 d'agost 1953) es un ancian sautaire amb esquís finlandés.

## Ligams extèrnes

* Fis
# Karim Benzema

Karim Benzema, nascut lo 19 decembre de 1987 a Lion, es un fotbolaire francés. Foguèt lo melhor marcaire de la liga 1 per la sason 2007-2008 amb 20 buts. Jòga dempuèi la sason 2009-2010 per lo Real Madrid e es dempuèi lo mes de març de 2007 un jogaire de l'equipa de França de fotbòl.

## Nòtas

* ↑ (fr) Karim Benzema, L'Équipe
Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Karim Benzema, sus Wikimedia Commons
# Karimganj

Karimganj es una vila d'Assam, un estat de la Republica d'Índia. Es caplòc del districte de Karimganj.
# Fronsac (omonimia)

Fronsac pòt designar:
* Fronsac (Gironda)
* Fronsac (Nauta Garona)
# Front Islamic del Salut

Lo Front Islamic del Salut (var. Front islamic del Salvament, Front islamic dau/deu Sauvament), abreujat FIS (en arabi الجبهة الإسلامية للإنقاذ) es un movement salafiste Argerian fondat en 1989 e enebís dempuèi 1992.
# Fronda

Una fronda (var. fonda) es una arma de trach individuala, constituïda d'una pòcha prolongada a cada extremitat per de correjas, utilizada per mandar de projectils (calhaus, bilhas de plomb, etc.). Benlèu inventada durant lo Paleolitic Superior, es una arma utilizada per la caça e la guèrra dins lo monde entier franc d'Austràlia. Lei modèls pus sofisticats avián una portada de 400 m. Pasmens, en realitat, la màger part dei frondas èran utilizadas per tirar a de distàncias pus cortas, generalament quauquei desenaus de mètres. Per l'utilizaire, lo tiraire plaça lo projectil dins la pòcha, li dona un movement de rotacion e libèra lo projectil a un moment precís en foncion de l'objectiu visat. Leis efiechs obtenguts èran variables, mai lei frondas militaras pus poderosas èran capablas de traucar lei cascos dei legionaris romans. L'utilizacion de la fronda declinèt amb l'aparicion deis armas de fuòc e dispareguèt dins lo corrent dau sègle XIX. Uei, es limitada a de practicas esportivas ò tradicionalas.

## Liames intèrnes

* Arma de trach.

## Bibliografia

* (en) Robert Dohrenwend, « The Sling. Forgotten Firepower of Antiquity », Journal of Asian Martial Arts, vol. 11, n° 2, 2002, pp. 28–49.
* (en) Robert et Gigi York, Slings and Slingstones, The Forgotten Weapons of Oceania and the Americas, The Kent State University Press, 2011.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, Dicod'Òc, cèrca « fronde », consultat lo 17 de novembre de 2023, .
# Fronsac (Nauta Garona)

Fronsac, o Fronçac (Fronsac en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Toponimia

Com eth son omonime de Bordalés, Fronçac que ven deth nom d'òme latin Frontius, damb eth sufixe -acum, latinizacion deu sufixe celtic -*ako. Fronçac qu'èra donc ua anciana grana proprietat galloromana.

## Istòria

Pendent eth Ancian Regime, Fronçac qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Bertomiu.

## Administracion

Lista deths cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2020 | Michel Ladevèze |
| abans 2001 | 2008 | Suzanne Rives |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Fronçac qu'èra deth canton de Sent Biat; qu'es ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 198, totala: 208 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 351 | 412 | 397 | 457 | 571 | 587 | 600 | 606 | 604 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 550 | 505 | 450 | 465 | 466 | 506 | 552 | 514 | 502 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 451 | 444 | 422 | 395 | 336 | 287 | 363 | 330 | 259 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 240 | 265 | 243 | 226 | 201 | 216 | 209 | 210 | 207 215 |
| 2009 | 2010 |
| 205 214 | 202 211 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* 2016 : 208

## Nòtas

* ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009
* ↑ https://web.archive.org/web/20120303120919/http://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 306
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 17 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* Portau de Gasconha
# Front

Front (en piemontés pron.: [frʊnt], e en italian) es una comuna piemontesa de la Ciutat Metropolitana de Turin.
# Front (anatomia)

Dins anatomia animala, lo front es una partida del cap que se situa entre los uèlhs e lo començament de la vòlta del crani. La definicion del front se pòt utilizar per totes lo mamifèrs, e mai per qualques autres vertebrats. Lo front pren la forma ososa del crani e es recobèrt de pèl e, per qualques animals, de pel.

## Front uman

Lo front uman cobèrt de pèl e, jos la partida inferiora, i a doass franges de pel nomenadas cilhas. Es irrigat per d'artèrias supraorbitala e supratocleara; e lo seu sang ven de las venas supraorbitala e frontal.
I a un gran nombre de muscules dins lo front uman que permeton mòure la pèl, permetent atal l'expression corporala e faciala.

## Referéncias

* Portal Medecina
# Front 242

Front 242 es un grop bèlga, fondat en 1981 oficialament a Aarschot, en region flamenca, mas per dos abitants de la vila de Brussèlas, Daniel Bressanutti e Dirk Bergen. Pauc de temps après, Jean-Luc De Meyer e Patrick Codenys intègran tanben lo grop.
Geography, lor primièr album, es publicat en 1982. Un pauc après, Dirk Bergen se tira del grop. Es alavetz remplaçat per Richard Jonckheere. Per completar, Tim Kroker acompanha lo grop sus l'empont a la batariá.
Eissit del movement new wave, Front 242 se referís especificament a Kraftewerk, lo grop avent contribuït per son influéncia a maridar la musica electronica ambe lo ròck, engendrant justament a la fin de las annadas 1970 aquel vast movement musical dich new wave.
Atal, Front 242 reïvindica tanben las influéncias de grops new wave basant coma eles lor musica sus la de Kraftwerk, coma per exemple Depeche Mode.
Pasmens, malgrat que lo cosinatge ambe la musica de Depeche Mode siá perceptibla dins la de Front 242, lor estili se'n desmarca francament per un aspècte fòrça mai pesuc e agressiu : atal, Front 242 es emblematic d'un sosgenre de la new wave a despart, l'electronic body music (EBM), curiós mescladís de musica electronica dirèctament inspirada de la de Kraftwerk ambe la radicalitat del punk, en descalatge complèt d'aquel ponch de vista ambe Depeche Mode qu'es un grop eissit de la pop. La predominança de l'electronica distinguís tanben l'EBM e Front 242 en particular d'un autre sosgenre de la new wave, lo ròck gotic, qu'el, al contrari, quitament se reivindica tanben l'eretatge punk (pòst-punk), garda lo ròck coma basa musicala e utiliza los sintetizors sonque coma un instrument d'aponch.
Coma grop bèlga de musica electronica, Front 242 foguèt de còps abusivament aparentat a la scèna new beat.

## Discografia

* 1982 : Geography
* 1985 : No comment (mini album)
* 1987 : Back catalogue
* 1987 : Official version
* 1988 : Front by Front
* 1991 : Tyranny > for you <
* 1993 : 06:21:03:11 up evil
* 1993 : 05:22:09:12 off
* 1993 : Angels Versus Animals (mini album)
* 1995 : Mut@ge mix@ge
* 2003 : Pulse
* 2004 : Geography 2004
# Hermillon

Hermillon en arpitan (Hermillon en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.

## Istòria

* Mòrt de Humbert E$^{er}$ de Savoie (Humbert a las Blancas Mans) lo 19 de julhet 1047
* Pòble incendiat per un deslligament de soldats de l'armada alemande lo 27 d'agost 1944
* Mort d'Humbert I$^{er}$ de Savoie (Humbert aux Blanches Mains) le 19 juillet 1047
* Village incendié par un détachement de soldats de l'armée allemande le 27 août 1944

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Yves Durbet |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 440 | 491 | 493 | 495 | | 535 | | 585 | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 566 | 522 | 522 | 497 | 516 | 588 | 589 | 545 | 561 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 515 | 458 | 470 | 411 | 394 | 426 | 407 | 377 | 466 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 638 | 702 | 591 | 583 | 505 | 520 | 530 | 532 | 531 |
| 2009 | 2010 |
| 532 545 | 535 556 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portau de Savòia (Arpitània)
# Hermes (Oise)

Hermes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Laurent Pagny |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 570 | 663 | 650 | 750 | 750 | 759 | 768 | 754 | 754 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 760 | 854 | 942 | 1 091 | 1 202 | 1 274 | 1 347 | 1 351 | 1 306 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 390 | 1 491 | 1 577 | 1 561 | 1 557 | 1 474 | 1 406 | 1 312 | 1 295 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 635 | 1 588 | 1 802 | 1 828 | 1 964 | 2 331 | 2 391 | 2 440 | 2 490 |
| 2009 | 2010 |
| 2 539 2 565 | 2 565 2 590 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Hermeray

Hermeray es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Ivelinas e la region d'Illa de França.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde |
| 2008 | 2014 |
| març de 2001 | 2008 |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 585 | 653 | 689 | 726 | 734 | 693 | 730 | 777 | 795 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 842 | 837 | 825 | 780 | 768 | 740 | 753 | 741 | 724 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 694 | 653 | 636 | 567 | 554 | 574 | 575 | 557 | 486 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 439 | 420 | 526 | 693 | 790 | 831 | 919 | 926 | 932 |
| 2009 | 2010 |
| 939 955 | 948 964 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Hermerswiller

Hermerswiller (oficialament en francés, çò meteis en alemand estandard) o Hemersweiller (nom ancian) es una anciana comuna alsaciana. Dempuèi 1974, es una comuna associada de la comuna de Hoffen. Administrativament, es del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst de l’estat francés.

## Geografia

Es de la region naturala d’Oltrabòsc (Unteremwàld en alsacian, Outre-Forêt en francés), al nòrd del bòsc de Hagenau, en Alsàcia Bassa.

## Istòria

En 1974, es annexada per Hoffen que ne ven comuna associada.
# Hermes da Fonseca

Hermes Rodrigues da Fonseca (1855-1923) militar (marescal), foguèt president de Brasil entre 1910 e 1914.
| Precedit per Nilo Peçanha | President de Brasil 15 de novembre de 1910 - 15 de novembre de 1914 | Seguit per Venceslau Brás |
# Hermeville

Hermeville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.

## Geografia

Hermeville es un vilatge del País de Caux, situat près de Criquetot L'Esneval en Sèina Maritima.

### Comunas vesinas
## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Patrick Guerout |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 336 | 350 | 359 | 366 | 384 | 332 | 316 | 271 | 300 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 285 | 296 | 305 | 270 | 288 | 250 | 240 | 252 | 245 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 253 | 262 | 280 | 247 | 196 | 200 | 192 | 207 | 203 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 146 | 126 | 239 | 342 | 357 | 372 | 351 | 359 | 366 |
| 2009 | 2010 |
| 374 376 | 373 375 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Hermies

Hermies es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Istòria

Hermies A patit las doas guèrras mondialas e a #aver mai de 200 mòrts francesas, britanics, e australianes. Tot a #èsser destruit e reconstruit après guèrra pels abitants.
Hermies a subi les deux guerres mondiales et a eu plus de 200 morts français, britanniques, et australiens. Tout a été détruit et reconstruit après guerre par les habitants.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Marie-Françoise Nawrocki |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 609 | 1 697 | 1 644 | 1 953 | 2 201 | 2 207 | 2 301 | 2 377 | 2 341 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 2 378 | 2 518 | 2 540 | 2 517 | 2 540 | 2 618 | 2 623 | 2 586 | 2 530 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 2 403 | 2 340 | 2 386 | 1 373 | 1 562 | 1 429 | 1 345 | 1 306 | 1 293 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 360 | 1 287 | 1 263 | 1 189 | 1 138 | 1 130 | 1 150 | 1 156 | 1 160 |
| 2009 | 2010 |
| 1 168 1 183 | 1 178 1 192 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Hermigua

Hermigua es un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
# Hermin

Hermin es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Luc Leclercq |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 242 | 227 | 228 | 243 | 277 | 277 | 290 | 324 | 317 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 310 | 305 | 297 | 252 | 280 | 283 | 288 | 287 | 275 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 248 | 241 | 235 | 193 | 205 | 184 | 193 | 192 | 179 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 180 | 219 | 203 | 189 | 204 | 199 | 213 | 215 | 213 |
| 2009 | 2010 |
| 205 208 | 207 212 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Homo Sacer

Homo sacer (expression latina per "òme sacrat") es un estatut que vèn dau drech roman : si tracta d'una persona qu'excluson, que si pòu far tuar per cu que sieche, levat per un sacrifici uman au moment d'una ceremònia religiosa. La persona dispausa gis de drech civic.
# Hominidae

Los ominids (Hominidae) , que los sòcis son coneguts amb lo nom de grands monard, son una familha taxonomica de primats que compren uèit espècias existentas dins quatre genres : Pongo (orangotan de Bornèo, Sumatra e Tapanuli); Gorilla (gorilla oriental e occidental); Pan (chimpanzé e bonobo) ; e Homo, que sols ne demòran los umans modèrnes.
Mai d'una revisions dins la classificacion dels grands monards faguèron variar l'utilizacion del tèrme « ominid » al fial del temps. Lo sens original d'« ominid » fasiá unicament referéncia als umans (Homo) e a sos pus pròches parents atudats. Pr'aquò, dins las annadas 1990, los umans, los monards e sos aujòls èran considerats coma d'« ominids ». La significacion restrictiva anteriora es ara largament assumida pel tèrme "hominine", que compren totes los sòcis del clad uman après la separacion dels chimpanzés (Pan). Lo sens actual del mot « ominid » al sègle XXI inclutz totes los grands monards, i comprés los umans. L'utilizacion varia encara, pr'aquò, e d'unes scientifics e profanes fan encara servir « ominid » dins lo sens restrictiu d'origina ; la literatura savanta mòstra generalament l'usatge tradicional fins a la virada del sègle XXI.
Al sen del taxon Hominidae, un cert nombre de genres atudats existents e coneguts, es a dire fossils, son amassats amb los umans, los chimpanzés e los gorillas de la sosfamilha dels Homininae ; d'autres amb d'orangotans de la sosfamilha dels Ponginae . L'aujòl comun pus recent de totes los Hominidae viviá i a aperaquí 14 milions d'annadas, quora los aujòls dels orangotans speciavan la linhada ancestrala dels tres autres genres. Aqueles aujòls de la familha dels Hominidae apartenián ja a la familha dels Hylobatidae (los gibons), i a benlèu 15 a 20 milions d'annadas.
En rason de la relacion genetica estreita entre los umans e los autres grands monards, d'unas organizacions de defensa dels dreits dels animals, talas que lo Great Ape Project, sostenon que los grands monards non umans son de personas e deurián se veire acordar los dreits umans fondamentals. Vint e nòu païses an instituïts d'interdiccions de recerca per protegir los grands monards de tot tipe de tests scientifics.

## Referéncias

* ↑ Groves, C. P. (2005). Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eds.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Baltimore: Johns Hopkins University Press. pp. 181–184. ISBN 0-801-88221-4. OCLC 62265494.
# Homininae

Los Homininae son una sosfamília de la família Hominidae. Inclutz tant Homo sapiens e sos parents atudats, coma tanben los gorillas e los chimpanzés. Pasmens compren tanben d'ominids fossils coma los Australopithecus que, d'après las investigacions geneticas, tenon d'aujòls comuns amb los umans, los chimpanzés e los gorillas.

## Classificacion taxonomica

Homininae
* Tribe Dryopithecini†
** Pierolapithecus
*** Pierolapithecus catalaunicus
** Udabnopithecus
*** Udabnopithecus garedziensis
** Oreopithecus (plaçament discutit)
*** Oreopithecus bambolii
** Nakalipithecus
*** Nakalipithecus nakayamai
** Anoiapithecus
*** Anoiapithecus brevirostris
** Dryopithecus
*** Dryopithecus wuduensis
*** Dryopithecus fontani
*** Dryopithecus brancoi
*** Dryopithecus laietanus
*** Dryopithecus crusafonti
** Rudapithecus†
*** Rudapithecus hungaricus
** Samburupithecus†
*** Samburupithecus kiptalami
* Tribu Gorillini
** Chororapithecus †
*** Chororapithecus abyssinicus
** Genre Gorilla
*** Gorilla occidental, Gorilla gorilla
**** Gorilla de las planas occidentalas, Gorilla gorilla gorilla
**** Gorilla del riu Cross, Gorilla gorilla diehli
*** Gorilla oriental, Gorilla beringei
**** Gorilla de montanha, Gorilla beringei beringei
**** Gorilla de las planas orientalas, Gorilla beringei graueri
* Tribu Hominini
** Sostribu Panina
*** Genre Pan
**** Chimpanzé (chimpanzé comun), Pan troglodytes
***** Chimpanzé central, Pan troglodytes troglodytes
***** Chimpanzé occidental, Pan troglodytes verus
***** Chimpanzé de Nigeria-Cameron, Pan troglodytes ellioti
***** Chimpanzé oriental, Pan troglodytes schweinfurthii
**** Bonobo (chimpanzé pigme), Pan paniscus
** Subtribe Hominina
*** Sahelanthropus† (classament hominin problematic)
**** Sahelanthropus tchadensis
*** Orrorin†
**** Orrorin tugenensis
*** Ardipithecus†
**** Ardipithecus ramidus
**** Ardipithecus kadabba
*** Kenyanthropus† (plaçament discutit)
**** Kenyanthropus platyops
*** Praeanthropus†
**** Praeanthropus bahrelghazali
**** Praeanthropus anamensis
**** Praeanthropus afarensis
*** Australopithecus†
**** Australopithecus africanus
**** Australopithecus garhi
**** Australopithecus sediba
*** Paranthropus†
**** Paranthropus aethiopicus
**** Paranthropus robustus
**** Paranthropus boisei
*** Homo – aujòl imediat de l'uman modèrn
**** Homo gautengensis†
**** Homo rudolfensis†
**** Homo habilis†
**** Homo floresiensis†
**** Homo erectus†
**** Homo ergaster†
**** Homo antecessor†
**** Homo heidelbergensis†
**** Homo cepranensis†
**** Denisovans (nom scientific pas encara fixat)†
**** Homo neanderthalensis†
**** Homo rhodesiensis†
**** Homo sapiens
***** Anatomicament uman modèrne, Homo sapiens sapiens
***** Homo sapiens idaltu†
***** Homo sapiens arcaic (Òme de Cròsmanhon)†
***** Òme de la Cauna dau Cèrvi Roge (Maludong, China) † (scientific name has not yet been assigned; perhaps a race of modern humans or a hybrid of modern humans and Denisovans)

### Referéncias

* ↑ «Hominoidea».
* ↑ «Hominidae».
* ↑ Paleodb