# Pena d'Agenés

Pena d'Agenés (Penne-d'Agenais en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre del territòri

Comunas confrontantas de Pena d'Agenés :
| | Sent Salvèstre d'Òut | Trentels, Tremonts |
| Vilanuèva d'Òut | | Dòuça |
| Autafaja | Aurador, Maçolés | Valelhas (Tarn e Garona) |

## Toponimia

La prononciacion es ['penɔ datse'nes]. Las fòrmas ancianas son Pena (de ~), en 1142, Penna Agennensi (homines de ~), en 1242-1255, Pennam (versus ~), Penne in Agenesio (castrum de ~), en 1282, Penna, Penne, Pene, La pen, La Penne, en 1307-1317, Pene in Agennesio, en 1307-1317, Penne de Agenen en 1307-1317, Pendegeneys, en 1307-1317, Pene (chasteu de ~), en 1325, Pennes sus una mapa francesa del sègle XVII.
Lo mot occitan pena a lo sens de « puèg mai o mens ponchut, ròc, pinacle, cresta de montanha, acrin, montanha », mas es d'origina diferenta segon los autors : de penna, mot prelatin, probablament ligur, per Dauzat e Rostaing, d'una basa pre-indoeuropèa *penna, segon Astor (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié). Cossí que siá, es un oronime d'origina prelatina. Xavier Delamarre explica que lo mot penno-, ambe un sens de « cap, extremitat », es gallés e a de correspondents dins las autras lengas celticas. Lo determinant es oficial en francés dempuèi 1919, mas es pas absent de las atestacions medievalas.
* Alamans o Alemans : Lo nom testimònia de la preséncia d'una colonia d'Alamans;
* Senta Crotz (de Pena) : Lo nom de Senta Crotz es lo de glèisas que son dedicadas al culte de l'instrument del suplici de Jèsus Crist;
* Sent Sarnin pòrta lo nom de l'avesque de Tolosa, Saturninu(m), martirizat en 257 (Saturninu > Sadornino > Saorni(n) > Sarni(n));
* (de) Manhac : los autres Manhac venon del nom latin d'òme Magnius (o eventualament Mannius), ambe lo sufixe acum, latinizacion del sufixe gallés -aco(n); Manhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Magnius;
* Senta Fe es nommat d'après una jove agenesa de nòbla familha, senta Fe, convertida al cristianisme devath l'influéncia de l'avesque Sent Caprasi, martirizada al començament del sègle IV devath lo renhe de Dioclecian;
* Sent Leugièr (fòrma supausada) es la fòrma modèrna de Leudgari, avesque d'Autun e majordòme de palais al sègle VII;
* (de) Magabal : nom ancian del vilatge de Sent Leugièr ? Interpretar es malaisit. Lo començament del nom fa pensar a Magalaç, d'un pregallés mag-, qu'a donat maguela « tuca, tuca escalabrosa » (lo vilatge, a 140 m, es al pè d'un planòl de 220 m e la penda es fòrta); es improbable que -bal represente val;
* Sent Martin, nom donat a plan de parròquias de las Gàllias al primièr millenari, representa Sent Martin de Tors (sègle IV);
* des Cailles (en francés). Los ausèls, que vòlan pertot, donan rarament de toponimes. L'atraccion del nom de l'ausèl modifiquèt benlèu un nom ancian (*Calhan ?). La lista de Valeri (1520) pòrta Sancti Martini de Cailhas.

## Istòria
### Evolucion de la composicion de la comuna

* En 1793, la municipalitat es Penne, Alemans, Ladignac, Laval, Magnac, Massoulies, Port de Penne, Saint Leger, Saint Marcel, Saint Martin, Saint Silvestre, Sainte Foy et Trenteils donc Pena d'Agenés, Ladinhac, La Val, Manhac, Maçolés, Lo Pòrt de Pena, Sent Leugièr (?), Sent Marcèl, Sent Martin, Sent Salvèstre, Senta Fe e Trentels.
* Lo siti Cassini explica que Pena annexèt « abans 1806 » Allemans / Ladignac / Magnac / Mondoulens / Port-de-Penne / Laval / Sainte-Foy / Saint-Léger / Saint-Marcel / Saint-Martin / Saint-Sylvestre-sur-Lot / Tremons / Trentels, donc en occitan Alemans o Alamans (?), Ladinhac, Manhac, Modolens (?), Lo Pòrt de Pena, La Val, Senta Fe, Sent Leugièr (?), Sent Marcèl, Sent Martin (Saint-Martin-des-Cailles), Sent Salvèstre, Tremonts [ dit Tremonts lo Petit, situat al nòrd de Sent Salvèstre près de la RD 253, diferent de Tremonts e que sembla, al mens per la glèisa, dins la comuna de Vilanuèva] e Trentels. La diferéncia ambe la situacion de 1793 es que Maçolés es dejà una comuna e probablament que Modolens, s'es pas un omonime, se mudèt dins la comuna de Tremonts, dont èra l'annèxa al punt de vista parroquial.
* En 1839, Trentels venguèt comuna e ganhèt Ladinhac e La Val. En 1852, ne foguèt atal de Sent Salvèstre, que d'après la mapa, sembla que recebèt tanben Sent Marcèl (glèisa situada près de la RD 911, en direccion de Fumèl).

#### Ancianas parròquias dins la comuna de Pena

* Nòstra Dòna d'Alamans o Alemans e son annèxa Senta Crotz de Pena, situada dins la vila. Alamans, situat al nòrd-èst de la vila, près d'Òut, foguèt un priorat que dependiá de Senta Crotz de Bordèu, situacion dejà anciana en 1789. La glèisa Senta Crotz aviá disparegut abans la Revolucion
* Sent Sarnin de Manhac, vilatge situat al sud-èst de la vila, aviá per annèxa Nòstra Dòna del Mercadièr. I aviá tanben, sus son territòri, una glèisa Sent Miquèl, pincada sus una tuca, arroïnada dejà en 1789
* Lo Pòrt de Pena, vilatge important e qu'aviá dejà, dins la parròquia, 400 comuniants en 1789 segon Durengues (mai de 500 abitants), situat en bordura d'Òut, en faça de Sent Salvèstre; dins la parròquia, i aviá la glèisa Sent Pèir e tanben la capèla de Nòstra Dòna de Peiraguda, que tornèron bastir, pel segond còp al mens, entre 1897 e 1948, dins l'estil romanico-bizantin (lo primièr còp foguèt entre 1653 e 1668, après que los protestants la destrusiguèron al sègle XVI).
* Senta Fe, vilatge situat al sud-oèst de la vila, aviá una annèxa, Sent Clar de Grézac, encara mai al sud, sus l'actuala D 103, e qu'es ara dins la comuna d'Aurador.
* Sent Leugièr de Magabal, vilatge situat a l'èst-sud-èst de la vila e al nòrd de Maçolés, près del Tarn e Garona; la parròquia, qu'aviá 530 comuniants en 1789, deviá èsser pro espandida. Mès, coma Magabal es citat coma annèxa d'Autafaja, coma lo determinant de Magabal es absent de la mapa de Cassini e de las mapas modèrnas per St Léger, i a un dobte sus la bona atribucion de Magabal.
* Sent Martin des Cailles, glèisa del primièr quart del sègle XVI, agrandida e modificada al sègle XIX, situada a l'èst-nòrd-èst de Pena; la parròquia aviá una annèxa, Senta Fe des Cailles, que deu èsser diferenta de la Senta Fe precedenta.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| març de 2008 | 2026 | Arnaud Devilliers | divèrs dreta puèi UDI, puèi LREM | quadre superior |
| setembre de 2004 | 2008 | Patrick Fabre | PRG | |
| març de 1983 | setembre de 2004 | Gisèle Graf | MRG puèi PRG | |
| març de 1971 | 1983 | Marcel Garrouste | PS | Director d'espital, conselhièr general (1976-1982), deputat de la 3na circonscription d'Òut e Garona (1978-1986) |
| | 1971 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es adara burèu centralizator del canton del País de Sèrras.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 2335, totala: 2404 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 7 164 | 5 054 | 6 239 | 6 172 | 6 005 | 6 125 | 4 605 | 4 555 | 4 464 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 2 986 | 3 008 | 2 838 | 2 732 | 2 520 | 2 655 | 2 631 | 2 517 | 2 535 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 2 532 | 2 547 | 2 413 | 2 065 | 2 038 | 1 971 | 2 014 | 2 088 | 2 030 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 2 001 | 2 099 | 1 957 | 2 167 | 2 394 | 2 330 | 2 415 | 2 429 | 2 459 2 520 |
| 2009 | 2010 |
| 2 431 2 506 | 2 402 2 475 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 1793, la municipalitat es Penne, Alemans, Ladignac, Laval, Magnac, Massoulies, Port de Penne, Saint Leger, Saint Marcel, Saint Martin, Saint Silvestre, Sainte Foy et Trenteils, donc Pena, Alemans o Alamans, Ladinhac, La Val, Manhac, Maçolés, Lo Pòrt de Pena, Sent Leugièr (?), Sent Marcèl, Sent Martin des Cailles, Sent Salvèstre d'Òut, Senta Fe e Trentels;
* en 1806, ne demòra Allemans / Ladignac / Magnac / Mondoulens / Port-de-Penne / Laval / Sainte-Foy / Saint-Léger / Saint-Marcel / Saint-Martin / Saint-Sylvestre-sur-Lot / Tremons / Trentels, donc en occitan Alemans o Alamans, Ladinhac, Manhac, Modolens, Lo Pòrt de Pena, La Val, Senta Fe, Sent Marcèl, Sent Martin des Cailles, Sent Salvèstre, Tremonts lo Petit, Trentels (donc Maçolés es vengut una comuna separada de Pena);
* 1839, Trentels ven comuna e recep Ladinhac e Laval; en 1852, ne foguèt atal de Sent Salvèstre (que recebèt, d'après la mapa, Sent Marcèl).
* En 2018 la populacion èra de 2338 abitants e la densitat èra de 50,05 ab/km².

## Personalitats ligadas amb la comuna

* Uc d'Alfaro

## Veire tanben

* Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas

* 1 2 3 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 200-201
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 517
* ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 248
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=26415
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 422
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 619
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 422
* 1 2 https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/278/mode/2up
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=26415
* ↑ https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/284/mode/2up
* ↑ https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/338/mode/2up
* ↑ https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/308/mode/2up
* ↑ https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/268/mode/2up
* ↑ https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/276/mode/2up
* ↑ http://www.actuacity.com/eglise-paroissiale-saint-martin-des-cailles_m95726/
* ↑ https://www.sudouest.fr/2020/05/26/lot-et-garonne-decouvrez-les-nouveaux-maires-elus-7512535-3603.php
* ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=26415
* Portau de Guiana