# Aquitans

Los Aquitans, o Iberoaquitans, designan une confederation de tribús de l'Antiquitat compresa entre los Pirenèus occidentals, la riba esquèrra de Garona e l'ocean Atlantic (gaireben l'espaci format per Gasconha), e qu'èra pas qu'en partida celtica.
L'origina de çò que sembla èsser de noms de divinitats o de personas sus des monuments funeraris romanoaquitans sembla lo basc actual. Aquò faguèt conclure a de filològs e lingüistas que l'aquitan èra ligat a une forma mai anciana de la lenga basca, mès aquel punt foguèt tanben discutit, mai que mai perqué aquels documents concernisson essencialament Comenge. Aquela region èra coneguda jòl nom de Vasconia a l'Edat Mejana (sègle VII), un toponím que donèt Gasconha.

## Presentacion

Los Aquitans vivián de l'elevatge de fedas, de vacas e de cavals. Aqueles que vivián dins las vals pirenèas practicavan l'estiva per tota la peninsula iberica, aqueles de l'interior de Gasconha vivián d'agricultura del blat. Sabián fabricar de fèrre e trabalhavan l'aur et e l'argent (los Tarbèls de Shalòssa).
Formavan pas una unitat politica abans l'arribada dels Romans, mas avián un sentiment fòrt d'apartenéncia identitària que se manifestava quand èran en dangièr. Juli Cesar remarcava que semblavan mai los Ibèrs que non pas los galleses. Segon Gerhard Rohlfs, lor lenga, l'aquitan, aparentada a aquela de l'Aragonés pirenèu, èran intermediari entre la lenga dels Vascons (tribú basca) e aquela dels Gallés. Pr'aquò, es probablament imprudent de parlar d'aquitan coma se foguèsse una sola lenga. Se la preséncia d'una lenga protobasca sul territòri aquitan es segura, i a pas de pròvas que siá unica e mai i a d'indicis concordants que d'autras lengas èran parladas tanben. Lo testimoniatge de las donadas negativas es preciós. Miquèu Grosclaude, puslèu portat a supausar l'identitat del basque e de l'aquitan, escriguèt una toponimia de Bearn que li permetèt d'utilizar d'etimologias bascas, encara que d'autres toponimes demòran escurs, eventualament posterioras a l'Antiquitat, mès dins son libre consacrat als Hauts Pirenèus, las explicacions pel basque son plan raras al nòrd dels Pirenèus, o una quantitat extraordinària de noms non tròban cap explicacion, indici que lor origina es dins una lenga inconeguda e donc pas en protobasque. Los toponimes explicables pel basque son mai nombroses dins la montanha. I aviá donc mai d'una lenga en Novempopulània e de pòbles d'origina divèrsa.
Segon Venceslas Kruta, los pòbles aquitans serián venguts Cèltas tardièrament, a partir del Sègle III AbC I a en tot cas de toponimes celtics dins la periferia garonesa de la Novempopulània e se'n pòt trobar quitament dins de regions pus centralas o pus particularistas, coma Besaudun a Arengòssa. La tèsi de Joan Carles Vidal presenta l'aquitan coma mai que mai una lenga celtica, fòra de qualquas partidas del territòri de la futura Gasconha; mès lo cèlta qu'i èra parlat podiá èsser diferent del gallés e influenciat foneticament per una lenga eusquerica.

## Pòbles principals

* Auscs (Auscii en latin) mai nombroses e mai coneguts. Ocupèron Lanas, Gèrs, Nauts Pirenèus e gaireben tota la Vasconia, amb coma centre Illiberis (Aush).
* Bigerrions (Bigerriones en latin) en Bigòrra.
* Boís (Boii en latin) en Bug.
* Campanii
* Cocosats amb Cocosa per centre (entre Dacs e Bordèu).
* Convenes (Convenae en latin), amb per centre Lugdunum Convenarum (Sant Bertran de Comenge)
* Elusats en Armanhac, dominavan Condomés.
* Garumns (Garumni en latin) dins la Val d'Aran e dins la nauta val de la Garona, amb per centre Salardunum (Salardú).
* Lactorates (Lactoratenses en latin?) en Lomanha, lor capitala èra Lactora (Leitora).
* Sotiats al nòrd del Condomés e le canton de Nerac amb per centre Sotium (Sòs).
* Suburats (Sibuzates en latin ?) dins la Sola
* Tarbèls (Tarbelli en latin) en Shalòssa, amb per centre Aquae tarbelliae (Dacs).
* Tarusats dins l'actual Tursan (Lanas) amb vila principala Atura (Aira).
* Onesii amb per centre Onobriva (Banhèras de Luishon).
* Oscidates
* Vasats del sud-èst Vasadés
* Vernani dins los Prepirinèus.

## Nòtas e referéncias

* ↑ (en)Larry Trask The History of Basque Routledge: 1997 ISBN 0-415-13116-2
* ↑ "Cesar" Juli Cesar, La guèrra de las Gàllias, libre primièr.
* ↑ "Gerhard Rohlfs" (fr) Gerhard Rohlfs, Le Gascon (1935)
* ↑ Jean-Claude Dinguirard, Notes Aquitaines, Virgile de Toulouse et l'état linguistique de l'Aquitaine au VIe siècle, Via Domitia n° 27, 1982, Service des Publications de l'Université de Toulouse-Le Mirail, 56 rue du Taur, Toulouse, p. 58-62 https://ethnolinguiste.org/bibliographie/#id_353
* ↑ Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991
* ↑ Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier, Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000 http://www.archivesenligne65.fr/article.php?larub=37
* ↑ (fr)Venceslas Kruta, Les Celtes, Histoire et Dictionnaire, Éditions Robert Laffont, coll. « Bouquins », Paris, 2000, ISBN: 2-7028-6261-6.
* ↑ Joan Carles Vidal. El aquitano como lengua céltica (o vascones en Aquitania). Nouvelle Revue d’Onomastique, Société Française d’Onomastique, 2012, 54 (1), pp.129 - 175. <10.3406/onoma.2012.1753>. <artxibo-01832364>https://www.researchgate.net/publication/326458977_El_aquitano_como_lengua_celtica_o_vascones_en_Aquitania

## Vejatz tanben
### Ligams e documents extèrnes

* Textes antica: (fr)Que disián los textes ancians sur l'AQUITÁNIA ? e Los textes antics.
* Mapa dems pòples Aquitans
* Mapa d'Aquitània a l’epòca romana