OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tuta de Massavielha

Era Tuta de Massavielha (AFI:) qu'ei un lòc de romivatge catolic situat a Lorda, enes Hauts Pirenèus (Bigòrra). Qu'ei er endret on era Verge Maria e aparescó 18 còps a Bernadeta Sobirós en 1858, ce digó era senta.
Que s'orbeish devant deth Gave de Pau. N'ei pas brica pregona. Que correspond a un clòt d'ua detzena de mètres de pregondor ena paret der'arròca lissa e umida. Era resurgéncia carstica que passa per un cròs en'arròca de cap ath gave. Er'estatua dera verge vestida de blanc que's tròba en haut en ua cavitat segondària der'arròca a dreta dera tuta.
Era hont d'aiga qui cola ath ras dera tuta qu'ei ua deras sèt o ueit resurgéncias carsticas (dèlta sosterranh) deras aigas qui arriban deth sinclinau dera Vath Surguèra-Prat d'Aurèlh e qui neurissen eth gave de Pau. Qu'ei considerada com miraclosa. Era Dauna que'u domandè: «Anatz béuer ena hont e v'i lauar», ce declarè Bernadeta. Desempuish, eths pelegrins que beuen er'aiga deras canèlas a dreta dera tuta e que's banhan enas piscinas situadas mes enlà a dreta dera hont. Sus era tuta qu'estó bastida era basilica dera Immaculada Concepcion de Lorda.

## Galeria

* Vista dera Basilica dera Immaculada Concepcion de Lorda dominant era tuta de Massavielha.
* Era entrada dera tuta de Massavielha.
* Estatua dera Verge Maria ena tuta de Massavielha.
* Portau de Gasconha
# Turégano

Turégano es un municipi de la província espanhòla de Segovia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
# Tuta d'Aurinhac

Era tuta d'Aurinhac, en Comenge e en departament dera Nauta Garona, siguèc ocupada ath Paleolitic Superior. Ei monument istoric dempuish eth 26 de mai de 1921.

### Localizacion

Se situa a 1,6 km ath nòrd deth vilatge, ar extrèm capvath d'ua coma ena quau cola un petit afluent dera Loja parallèlament ara rota de Bolonha de Gessa.

## Istòria

Jean-Baptiste Bonnemaison tròba eth site en 1852. Edoard Lartet, un deths fondators dera sciéncia preïstorica, i hè recèrcas a partir de 1860; eths sons cavaments arqueologics contribuiguèren a demostrar era coexisténcia der òmi damb espècias animalas desapareishudas (ua ipotèsi perpausada en 1851 per Joan Baptista Nolet). Era jaça mès anciana dera tuta ei posteriora ar Acheulean (-1,7 Ma a -300 000 ans) mès anteriora ath Solutrean (de -22 000 a -17 000), en tot definir atau ua nava cultura preïstorica, er Aurinhacian (de -39 000 a -28 000), prumèra cultura deth Paleolitic Superior en Euròpa. Eth site d'Aurinhac ei donc er eponim der Aurinhacian.

## Ocupacion

Eth site ei d'ua grana riquesa arqueologica. Òm i distingueish tres periòdes:
* prumèra ocupacion umana ar Aurinhacian, naut o baish 35 000 ans a, durant eth quau eth site servic de campament aths prumèrs Homo sapiens installadi en Euròpa;
* ocupacion pera fauna sauvatja: ièna deras cavèrnas (Hyaena crocuta spelaea), guèine (genre Vulpes), 10 erbibòrs, deths quaus eth shivau (Equus caballus), er ur (Bos primigenius) e eth rèn (Rangifer tarandus) dempuish era partença deths aurinhacians, 35 000 ans a;
* nava utilizacion umana coma lòc de sepultura ara Edat deth Coeire (millenni III abC): Jean-Baptiste Bonnemaison tròba 17 individús en 1852.
Nombrosi objèctes trobadi ena tuta, conservadi ath Musèu d'arqueologia nacionala e ath Musèu de Tolosa, son aué exposadi ath Musèu-Forum der Aurinhacian que dauric eras suas pòrtas ath public en octobre de 2014 en Aurinhac.
* ↑ Basa Mérimée Notícia N°PA00094268, Ministèri francés de la Cultura.
# Sant-Sewenn

Sant-Sewenn en breton ( Saint-Séglin en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Claude Dutertre |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 695 | 720 | 777 | 661 | 649 | 658 | 688 | 728 | 762 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 800 | 797 | 771 | 771 | 751 | 763 | 779 | 823 | 815 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 791 | 811 | 814 | 750 | 711 | 683 | 667 | 608 | 557 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 559 | 512 | 495 | 411 | 409 | 433 | 456 | 459 | 462 |
| 2009 | 2010 |
| 468 477 | 478 487 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Sant-Revig-ar-Plaen

Sant-Revig-ar-Plaen en breton ( Saint-Rémy-du-Plain en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.

## Geografia

Sant Rémy del Plain a situat a aperaquí 30 km de Roazhon e 25 km del Mont Sant Michel.
Saint Rémy du Plain est situé à environ 30 km de Rennes et 25 km du Mont Saint Michel.

## Istòria

La parròquia de Sant-Rémy-de detlo-Plain, enclavée en lo évêché de Roazhon fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Rémi.
La paroisse de Saint-Rémy-du-Plain, enclavée dans l'évêché de Rennes faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Rémi.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Yves Leray |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Sant-Segal

Sant Segal en breton (Saint-Ségal en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | André Le Gall |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 340 | 889 | 1 191 | 1 383 | 1 478 | 1 669 | 1 248 | 1 285 | 1 276 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 198 | 1 235 | 1 359 | 1 339 | 1 416 | 1 465 | 1 513 | 1 654 | 1 643 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 760 | 1 806 | 2 078 | 2 133 | 2 051 | 2 128 | 2 225 | 2 780 | 707 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 746 | 677 | 675 | 745 | 813 | 825 | 926 | 944 | 963 |
| 2009 | 2010 |
| 979 1 018 | 996 1 035 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Sant-Servez-Landivizio

Sant Servez Landivizio en breton (Saint-Servais en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.

## Istòria

Sant-Servissiá i aguèt erigit en trève de Plounéventer l'an 1587, e fasiá partida de la archidiaconé de Kemenet-Ily en levant de la évêché de Léon.
Saint-Servais fut érigée en trève de Plounéventer en 1587, et faisait partie de l'archidiaconé de Kemenet-Ily relevant de l'évêché de Léon.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Laurent Mazurie |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 699 | 722 | 509 | 698 | 774 | 768 | 762 | 793 | 787 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 779 | 732 | 723 | 746 | 738 | 739 | 750 | 748 | 723 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 743 | 736 | 747 | 679 | 663 | 637 | 581 | 572 | 534 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 501 | 470 | 426 | 568 | 505 | 553 | 637 | 648 | 615 |
| 2009 | 2010 |
| 668 676 | 720 729 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Sant-Riwal

Sant Riwal en breton (Saint-Rivoal en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Yves-Claude Guillou |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | - | - | 579 | 509 | 490 | 424 | 358 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 311 | 257 | 225 | 208 | 172 | 164 | 171 | 172 | 171 |
| 2009 | 2010 |
| 171 177 | 170 174 |
| Impossible de compiler l'entrée EasyTimeline : EasyTimeline 1.90 Timeline generation failed: 2 errors found Line 78: bar:1926 from:0 till: 579 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '579' not within range as specified by command Period. Line 79: bar:1931 from:0 till: 509 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '509' not within range as specified by command Period. |||||||||
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Sant-Sinforian

Sant-Sinforian en breton ( Saint-Symphorien en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.

## Istòria

En 1973, Sant-Symphorien a #èsser ligada, amb Bazouges-jos-Hédé, a Hédé. Se n'es desligada en 2008
En 1973, Saint-Symphorien a été rattachée, avec Bazouges-sous-Hédé, à Hédé. Elle s'en est détachée en 2008

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Bernard Lebreton |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 572 | 540 | 583 | 584 | 563 | 588 | 545 | 562 | 590 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 598 | 608 | 594 | 583 | 588 | 573 | 589 | 621 | 563 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 552 | 501 | 477 | 418 | 409 | 421 | 385 | 351 | 326 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 351 | 349 | | | Cercar | Cercar | 506 | 584 | 523 |
| 2009 | 2010 |
| 527 605 | 560 633 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ Philippe Mathé. , 2007.
* Portal de Bretanha
# Sant-Sebastian-an-Enk

Sant-Sebastian-an-Enk en breton ( Saint-Sébastien-sur-Loire en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Joël Guerriau (NC) |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 2 507 | 1 353 | 1 377 | 1 573 | 1 605 | 1 767 | 1 886 | 1 985 | 2 016 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 976 | 2 066 | 2 349 | 2 260 | 2 340 | 2 315 | 2 419 | 2 440 | 2 497 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 2 498 | 2 610 | 2 740 | 3 096 | 3 584 | 4 534 | 5 113 | 6 637 | 8 427 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 11 830 | 14 159 | 17 326 | 17 825 | 22 202 | 25 223 | 24 508 | 24 724 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 24 726 25 539 | 25 017 25 832 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Sant-Stefan-Brengoloù

Sant-Stefan-Brengoloù en breton (Saint-Étienne-de-Montluc en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Marcel Huou |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 4 293 | 4 118 | 4 354 | 4 388 | 4 348 | 4 551 | 4 540 | 4 714 | 4 778 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 4 723 | 4 783 | 4 874 | 4 760 | 4 739 | 4 516 | 4 417 | 4 322 | 4 314 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 4 174 | 4 170 | 4 218 | 3 756 | 3 748 | 3 658 | 3 629 | 3 852 | 3 712 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 3 520 | 3 595 | 3 900 | 5 018 | 5 759 | 6 228 | 6 587 | 6 613 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 6 601 6 827 | 6 611 6 837 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Tulkas lo Fòrt

Tulkas lo Fòrt es, dins la mitologia de John R.R. Tolkien de la Tèrra Mejana, un Vala, tanben conegut amb lo nom d'Astaldo. Es lo marit de Nessa. Foguèt lo darrièr dels Valar en baissar a Arda, quora saupèt que i aviá de guèrra contra Morgoth, que fugiguèt abans la siena arribada, e començar la prima d'Arda. Es lo mai combatiu de totes los Valar.

### Referéncias

* ↑ a l'Enciclopèdia de l'Arda
# Tullins

Nom desconegut en arpitan (Tullins-Fures en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Maurice Marron |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 7606, totala: 7760 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 3 500 | 3 715 | 3 819 | 3 765 | 3 807 | 4 712 | 4 701 | 4 920 | 4 618 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 4 497 | 4 523 | 4 991 | 4 834 | 4 881 | 4 740 | 4 590 | 4 701 | 4 740 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 4 541 | 4 432 | 4 578 | 4 114 | 4 594 | 4 465 | 4 403 | 4 235 | 4 514 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 4 650 | 5 319 | 5 557 | 6 044 | 6 269 | 7 068 | 7 539 | 7 612 | 7 649 7 649 |
| 2009 | 2010 |
| 7 652 7 807 | 7 663 7 819 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal dau Daufinat
* Portau d'Arpitània
# Tully (Sòma)

Tully es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França .

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jack Soumillon |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 306 | 290 | 309 | 293 | 292 | 321 | 310 | 302 | 291 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 305 | 350 | 384 | 414 | 446 | 531 | 611 | 627 | 662 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 711 | 710 | 766 | 681 | 820 | 771 | 733 | 685 | 750 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 772 | 804 | 731 | 677 | 699 | 663 | 629 | 624 | 634 |
| 2009 | 2010 |
| 634 645 | 623 630 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* Portal de las comunas de França
# Tulkas

Tulkas lo Fòrt es, dins la mitologia de John R.R. Tolkien de la Tèrra Mejana, un Vala, tanplan conegut amb lo nom d'Astaldo. Es lo marit de Nessa. Foguèt lo darrièr dels Valar en baissar a Arda, quora saupèt sus la guèrra contra Morgoth, que ne fugiguèt abans la sieuna arribada, en tot començar la prima d'Arda. Es lo mai combatiu de totes los Valar.

### Referéncias

* ↑ Foster, Robert. Guía completa de la Tierra Media. Ediciones Minotauro, 2003. ISBN 84-450-7428-8.
* ↑ Tolkien, J. R. R. (revirada de Dolors Udina). El Silmaríl·lion. En catalan. Edicions 62, 2010. ISBN 978-84-9932-292-6
# Tumaraa

Tumaraa es una comuna polinesiana, situada dins la collectivitat d'otramar de la Polinesia Francesa sus l'archipèla de las Illas jol Vent. .

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Cyril Tetuanui |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| | | Cercar | Cercar | Cercar | Cercar | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| Cercar | Cercar |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de la Polinesia francesa
# Tumbaga

Lo tumbaga es un aliatge a basa d'aur, d'argent e de coire utilizat per los pòples precolombians de Mesoamerica e d'America dau Sud per la fabricacion d'objectes religiós. Las proporcions dels diferents metaus èran fòrça variablas (30 a 97 %) e la preséncia d'autres metaus es de còps atestaa. Aquel aliatge permetiá d'obtenir un compausat metallic mai dur que lo coire, mas aguent un ponch de fusion mai feble. De mai, lo tumbaga demorava una materia polivalenta susceptibla d'èsser trabalhaa amb de tecnicas ben diferentas (escultura, mollatge, martelatge, brasura, farja, placatge, gravatge, etc.).

## Ligams internes

* Metallurgia.

## Bibliografia

* (en) G. A. Fester, « Copper and Copper Alloys in Ancient Argentina », Chymia, vol. 8, 1962, pp. 21-31.
# Tumbuka

Lo tumbuka (autonim chitumbuka) es una lenga banto parlada dins lo nòrd de Malawi, e a Zambia.

## Localizacion

Lo tumbuka es parlat per 9,1% de la populacion malawiana, dins lo nòrd del país ont es venguda la lingua franca regionala. En Zambia los locutors vivon dins la Província de l'Èst.

## Referéncias

* ↑ Kishindo e Lipenga 2003, p. 21.

## Fonts

* (fr) Pascal J. Kishindo, Allan L. Lipenga, 2003, Parlons chichewa, Paris, l'Harmattan.
# Tumen

Lo fluvi de Tumen (Tumen ula en manchó, 們江 en chinés tradicionau; pinyin: Túmen Jiāng, Түмэн гол Tümen gol en mongòl) o de Tuman (두만강 en corean a còps transcrivut Duman, Туманная река Tumannaya reka en rus) que marca ua part de la termièra enter la Republica Populara de China e la Corèa deu Nòrd e, suus sons darrèrs 17 km, enter Russia e la Corèa deu Nòrd. Lo nom d'aqueth arriu que vien deu mongòl tümen qui significa «dètz mila».
Aqueth fluvi qu'a la soa hont dens la montanha Paektu, puish que correish sus 521 km entà getà's dens la Mar de Japon. Sus la soa arriba nòrd que s'esten la província chinesa de Jilin e, au sud, las províncias nòrd-coreanas de Hamgyong deu Nòrd e de Yanggang.
Los entorns de l'estuari que's compausan d'ua vegetacion e ua fauna raras, uei lo dia hèra protegidas.
# Uc de Tolosa

Uc de Tolosa, (° 961 - † 972) foguèt un comte de Tolosa, d’Albi e de Carcin entre 961 e 972. Èra filh de Raimon IV, comte de Tolosa.
| Precedit per | Uc de Tolosa | Seguit per |
| Ramon IV | comte de Tolosa 961-972 | Ramon V |
# Uchau

Uchau pòt èsser:
* Uchau, una comuna de Gard
* Uchau, una comuna de Vauclusa , en Provença
# Uceda

Uceda es un municipi de la província espanhòla de Guadalajara e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
# Ucero

Ucero es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.Aperten a la comarca de Tierras del Burgo.
# Uc de la Bachalariá

Uc de la Bachalariá (lem.) variantas Bacalariá, Bacalairiá, (fl. 1206) fuguèt un trobador lemosin originari de La Bachalariá, prèp d'Usercha, la vila natala de Gaucelm Faidit. Segon la sieuna vida, èra un menestrelh que viatjava sens èstre plan conegut. Escriguèt cansos, tensos, una alba e un descort. Demòran d'eu sièis cançons: una canso, una alba e quatre tensos (entre lo partimen e un torneyamen). L'autor de la sieuna vida lo definiguèt com cortés, abil e instruït.
Uc participèt en un torneyamen a tres emb Savaric de Mauleon e Gaucelm Faidit. Savaric lancèt aquest dilèma: se una senhora emb tres cortesans espia fizament aus ulhs d'un d'eles, dòna la man a un autre e buta lo pè dau tercer a qui mòstra lo vertadièr amor? La responsa d'Uc es qu'eu cortesan qu'a la man ligada emb la senhora serà lo cortesan qu'aurà lo vertadièr amor, pr'amor qu'un agach fix d'una senhora benlèu no vòl pas dire res.
Uc escriguèt un autre partimen emb Gaucelm e dos mai emb Bertran de Sant Felitz.
Tanben escriguèt una òbra erotica, Per grazir la bon' estrena, en la quau, com lo sieu contemporanèu Guiraut Riquier, vòl que l'alba arribe e non pas com los primièrs trobadors, que volián que non arribèsse pr'amor qu'avián paur dau marit gelós. En aquela epòca los trobadors semblan aver desirat qu'aquest genre revisquèsse e Uc diguèt explicitament que voliá far l'alba un autre còp: voli far un alba amb un nou sòmi."
La unenca canso d'Uc es Ses totz enjans e ses fals'entendensa.

## Veire tanben
### Articles connèxes

* Lista de trobadors e trobairises
* Bachalariá (omonimia)

### Liames extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

* ↑ Variacion dialectala: Au mens una sorsa lemosina correnta utiliza la fòrma nòrdoccitana Bachalariá per referir au trobador. Frederic Mistral cita Uc de la Bacalairia dins son Tresaur dau Felibritge e menciona baccalaria, bachalaria en oc ancian, puèi "bachelariè, bachelariò (lim.)" per lo mot e los toponimes La Bachalariá (Corresa) e La Bachalariá (Perigòrd).
* ↑ La Bibiographie des Troubadours dich La Bachalariá en Dordonha a 45km (Mapa) d'Usercha, mas existís d'autres La Bachellerie/La Bachalariá mai pròche a Usercha, notadament a Celom (7km, Mapa); Julhac (22km, Mapa); Gimel (26km, Mapa); Davinhac (41km, Mapa). A distança similara avem Sent German las Vòlps (56km, Mapa); Saurnac (59km, Mapa). (Veire la mapa de Cassini). "Près d'Usercha" probablament significa La Bachalariá de Celom.

### Referéncias

* ↑ Harvey and Paterson, 1162.
* ↑ Markale, 98–99.
* ↑ Monson, 264–265.
* ↑ Monson, 264–265.
* ↑ Monson, 264–265.