# Sarcopterygii

Lo tèrme de sarcopterigians (del grèc, sarx, carnut e pteryx, nadarèla, ala) designa la classa dels peisses ossoses comprenent los celacants e los dipneustes (peisses de palmons). Los sarcopterigians presentan los primièrs elements anatomics marcant l'evolucion vèrs los tetrapòdes.

## Classificacion

En classificacion filogenetica, lo clad Sarcopterygii compren en otra la sosclassa dels tetrapòdes.

### Sinapomorfias del grop

* Nadarèlas lobadas e articulacion monobasala. Cada lòbe es sostengut per una esqueleta intèrna d'òsses que s'articulan entre eles puèi amb una cintura pectorala o pelviana robusta.
* Junt intracranial : fissura devesissent lo cran en doas mitats, anteriora e posteriora.
* Muscles podent mòure los rais ossoses de la nadarèla independentament los uns dels autres.
* esmalt vertadièr sus las dents.
* Cinquen e darrièr arc branquial s'estacant ventralament sus l'abans-darrièr.

### Òrdres

classa Sarcopterygii
* sosclassa Coelacanthimorpha (Celacant)
** òrdre Coelacanthiformes (Celacant)
* sosclassa Dipnoi (Dipneustes)
** superòrdre Ceratodontimorpha (Dipneuste)
*** òrdre Ceratodontiformes (Dipneuste d'Austràlia)
*** òrdre Lepidosireniformes (Dipneuste Sud American)

### Istòria evolutiva del grop

* Lo grop ereta dels peisses superiors una maissa articulada (maxillara), e las dents se cobrisson d'esmalt.
* Las nadarèlas paras evoluisson vèrs una forma de membre: l'estaca basala se redutz a un sol element (femur, omoplata e umèrus), e de muscles permetent l'articulacion independenta dels rains (dets).
* Lo palmon (vessia natatòria / sac d'aire) deven foncional e provesit d'alveòlas.
La darrièra evolucion del tipe es la naissença del còl: l'estaca del membre anterior (cintura escapulara) se destaca del cap, e las primièras vertèbras cervicalas s'especializan per permetre una articulacion del còl.

### Plaça del grop dins lo règne animal

Lo mond animal:
amb asterisc : los tipes d'organizacion que son de grases evolutius correspondent pas a de gropes monofiletics, mas parafiletics (comportant pas totes los descendents d'un meteis ancèstre – exemple : los descendents d'ancèstres vermifòrmes son pas totes uèi de vèrms, etc.).
En jaune : las principalas explosions radiativas. :
| * Unicellulars Procariòtas (cellula sens nuclèu) | ♦ Equinodèrmes: Orsin, Crinoïdes, Congombres de mar, estèla de mar e ofiura. | ♦ Bivalves (cauquilhatges) | |
| >* Unicellulars Eucariòtas (cellula de nuclèu) | | ♦ Gasteropòdes (escagaròls, limauces,...) | |
| >* Esponga (organisme multicellular) | ♦ Mollusques | ♦ Cefalopòdes (Pofres, sépias) | |
| >* Polip: idras, coralh e medusa | | | |
| >* Vèrm (mobilitat e tube digestiu) bilaterian | | ♦ Trilobits (de doas a 24 patas - atudat) | |
| >* Peisses agnats (sens maissas) | ♦ Artropòdes primitius tipe miriapòdes (Fòrça patas) | ♦ Decapòdes: crancs e escrabidas (dètz patas) | |
| >* Peisses primitius (peisses cartilaginoses) | | ♦ Aracnids de uèch patas: aranhas, scorpions et acarians. | ♦ Domaisèlas |
| >* Peisses tipics (peisses ossoses) | ♦ Sèrps | > exapòdes (de sièis patas) : Insèctes primitius sens alas (tipe Apterygota). | ♦ Babaròts, mantas, termites. |
| >* Peisses de nadarèlas carnudas (Sarcopterygii) | ♦ Dinosaures (atudat) | | ♦ Ortoptèr (sautarèla, grèlh). |
| >* Tetrapòdes primitius (tipe Anfibians) | ♦ Crocodils | ♦ Marsupials | ♦ Emiptèrs (Barnats pudents, cigalas,...) |
| >* Reptils primitius (Amniòtas de tipe Lausèrt) | ♦ Tartugas | ♦ Insectivòrs (Taupia, Eiriç,...) | ♦ Coleoptèrs (escarabat, catarineta,...) |
| | ♦ Ausèls | ♦ Quiroptèrs (Ratapenada) | ♦ Imenoptèrs (abelha, Vèspa, formiga |
| | | ♦ Primats | ♦ Diptèr (moscas) |
| | >*Mamifèrs primitius tipe monotrèma | ♦ Rosegaires e Lagomòrfs (conilhs) | ♦ Lepidoptèr (parpalhòl) |
| | | ♦ Carnivòrs | ♦ |
| | | ♦ Ongulats | ♦ |

## Ligams extèrnes

* Referéncia ITIS : Sarcopterygii (fr) (+ version anglesa (en))
* Referéncia Animal Diversity Web : Sarcopterygii (en)
* Referéncia NCBI : Sarcopterygii (en)