# 1990

Aquesta pagina concernís l'an 1990 del calendièr gregorian.

## Eveniments
### Euròpa
#### Polonha

Perseguida de la transicion vèrs lo capitalisme ambé la dissolucion dau POUP que son unitat se rompèt ambé l'afondrament dau blòt sovietic. A la fin de l'annada, Wojciech Jaruzelski demissionèt de la preséncia de la republica e Lech Walesa foguèt elegit per lo remplaçar ambé 74,25% dei sufragis.

### Africa
#### Etiopia

En Eritrèa, la situacion contunièt de s'agravar per l'armada etiopiana que perdiguèt la vila e lo pòrt de Massaua après una ataca suspresa (8-10 de febrier) de la guerilha eritrèa. L'aviacion contunièt de bombardar la ciutat mai aquò permetèt pas de la reconquistar. L'avitalhament de l'armada etiopiana venguèt donc fòrça malaisat e lo regime dau Derg s'afondrèt tre l'annada seguenta.

#### Namibia

Independéncia de Namibia lo 21 de març en vertut deis acòrds de patz signats en 1988-1989. Sam Nujoma (SWAPO) ne'n venguèt lo president. Maugrat son ideologia marxista, adoptèt una politica progressista moderada en causa dei dificultats dau blòt sovietic. Ansin, son projècte de reforma agrària (transferiment de tèrras de la minoritat blanca vèrs de païsans negres) regardèt finalament solament 12% dei tèrras e durèt fins a 2007.

### America
#### Peró

Victòria suspresa d'Alberto Fujimori (Cambio 90) a l'eleccion presidenciala en fàcia de l'escrivan Mario Vargas Llosa maugrat sa temptativa d'estigmatizar l'origina asiatica de son adversari. Pasmens, aquela origina donèt a son adversari una popularitat importanta au sen dei classas popularas d'origina amerindiana e lo programa economica fòrça liberala de Vargas Llosa acabèt de minar sa posicion. Pasmens, après son eleccion, lo venceire desvelèt rapidament un programa encara pus liberala qu'aqueu de son adversari que li permetèt d'obtenir lo sostèn dau FMI. Decidèt tanben d'intensificar la lucha còntra lei guerilhas comunistas perovianas.

### Oceania
#### Samoa

Suppression dau sufragi censitari e instauracion dau sufragi universau per lei ciutadans dei dos sèxes.

### Sciéncias e tecnicas
#### Astronomia

Mesa en orbita dau telescòpi espaciau Hubble per la naveta espaciala Discovery. Pasmens, en causa d'un defaut sus un mirau, lo desvolopament de correccions foguèt necessari per utilizar corrèctament lo telescòpi e una mission espaciala suplementària foguèt finalament decicida (en 1993).
Dins lo Sistèma Solar, capitada de la mesa en orbita de la sonda Magellan a l'entorn de Vènus per la NASA. Fins a 1994, permetèt de realizar una cartografia fòrça detalhada de la planeta e divèrsei mesuras sus son estructura.

#### Transpòrt

Après l'accident dau petrolier Exxon Valdez (→ 1989), l'intrada en vigor d'una lèi estatsunidenca rendèt obligatòria la còca dobla per totei lei petroliers intrant dins leis aigas territòrialas deis Estats Units d'America. Aquò entraïnèt rapidament la difusion dei petroliers de còca dobla dins lo rèsta dau mond, especialament en Euròpa e au Japon. Lo principi d'aqueu tipe de còca es l'intercalacion d'un espaci liure format de balasts entre lei cistèrnas e la còca. Aquò permet de limitar lei riscs de pèrda dau cargament e donc de pollucion. Pasmens, aquela arquitectura sembla ai premiers petroliers e entraïna un risc d'acampament de vapors explosivas dins l'espaci liure, çò que necessita una entretenença pus importanta.

### Economia
## Naissenças

* 4 de genièr - Toni Kroos, fotbolaire alemand
* 6 de genièr - João de Lucca, nataire brasilièr
* 3 de febrièr - Sean Kingston, cantaire jamaican-american
* 9 de febrièr - Camille Winbush, actritz americana
* 20 de març - Marcos Rojo, fotbolaire argentin
* 26 de març - Sarah Menezes, judoka brasilièr
* 30 de març - Cassie Scerbo, actritz americana
* 11 d'abril - Ville Larinto, saltaire amb esquís finlandés
* 15 d'abril - Emma Watson, actritz anglesa
* 16 d'abril - Arthur Zanetti, gimnasta brasilièr
* 21 de mai - João Pedro Pereira Silva, fotbolaire portugués
* 6 de julhet - Jeremy Suarez, actor american
* 11 de julhet - Caroline Wozniacki, jogaira de tennis danesa
* 16 de julhet - Johann Zarco, pilòt de motò francés
* 12 d'agost - Mario Balotelli, fotbolaire italian
* 15 d'agost - Jennifer Lawrence, actritz americana
* 29 d'octobre - Amarna Miller, actritz espanhòla
* 31 d'octobre - J.I.D, cantaire de rap american

## Decèsses

* 4 de genièr - Alberto Lleras Camargo, president de Colómbia (n. 1906)
* 6 de genièr - Pavel Alekseievich Cherenkov, fisician rus, Prèmi Nobel (n. 1904)
* 22 de genièr - Mariano Rumor, primièr ministre d'Itàlia (n. 1915)
* 25 de genièr - Ava Gardner, actritz americana (n. 1922)
* 23 de febrièr – José Napoleón Duarte, president de Lo Salvador (n. 1925)
* 24 de febrièr - Sandro Pertini, president d'Itàlia (n. 1928)
* 3 d'abril - Sarah Vaughan, cantaira americana de [[jazz] (n. 1924)
* 15 d'abril - Greta Garbo, actritz suedesa (n. 1905)
* 23 d'abril - Paulette Goddard, actritz americana (n. 1910)
* 25 d'abril - Dexter Gordon, musician american de jazz (n. 1923)
* 16 de mai - Sammy Davis Junior, actor de comèdia american (n. 1925)
* 22 de junh - Ilia Frank, fisician rus, Prèmi Nobel (n. 1908)
* 7 de julhet - Cazuza, cantaire e compositor brasilièr (n. 1958)
* 18 de julhet - Yun Po Sun, president de la Corèa del Sud (n. 1897)
* 22 de julhet - Manuel Puig, escrivan argentin (n. 1932)
* 29 de julhet - Bruno Kreisky, cancelièr d'Àustria (n. 1911)
* 18 d'agost - Burrhus Frederic Skinner, psicològ american (n. 1904)
* 27 d'agost - Stevie Ray Vaughan, musician american (n. 1954)
* 26 de setembre - Alberto Moravia, novelista italian (n. 1907)
* 30 de setembre - Patrick White, escrivan australian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1912)
* 13 d'octobre - Le Duc Tho, òme politic e militar vietnamian, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1911)
* 14 d'octobre - Leonard Bernstein, musician e compositor american (n. 1918)
* 23 d'octobre - Louis Althusser, filosòf marxista francés (n. 1918)
* 27 d'octobre - Ugo Tognazzi, actor italian (n. 1922)
* 27 d'octobre - Jacques Demy, realizator francés de cinèma (n. 1931)
* 27 d'octobre - Xavier Cugat, musician cuban (n. 1900)
* 11 de novembre - Iannis Ritsos, escrivan e poèta grèc (n. 1909)
* 17 de novembre - Robert Hofstadter, fisician nòrd-american, Prèmi Nobel (n. 1915)
* 2 de decembre - Aaron Copland, compositor american (n. 1900)
* 6 de decembre - Tunku Abdul Rahman, primièr ministre de Malàisia (n. 1903)
* 18 de decembre - Paul Tortelier, violoncelista francés (n. 1914)

## Prèmi Nobel

* Prèmi Nobel de Fisica : Jerome Isaac Friedman, Henry Way Kendall, Richard Edward Taylor
* Prèmi Nobel de Quimia : Elias James Corey
* Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Joseph E. Murray, E. Donnall Thomas
* Prèmi Nobel de Literatura : Octavio Paz
* Prèmi Nobel de la Patz : Mikhaïl Gorbachov
* Prèmi Nobel d'Economia : Harry Markowitz, Merton Miller, William Sharpe
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus 1990.