# Granada (arma)

Una granada es una pichona bomba que l’encendi es, al contrari d’una mina, desencadenat volontàriament per un dispositiu pirotecnic. Es una arma plan eficaça contra un grop d'enemics dins un mitan puslèu enclaus e que pòt pas èsser atench dirèctament per un tir d'arma de fuòc. Es tanben utilizada dins los fuòcs d’atifici.
Istoricament, apareguèron amb los explosius (e donc la polvera), mas a causa de las condicions d'emplec malaisidas foguèron reservadas a de situacions particularas. L’aument de la produccion de polvera e las guèrras de trencadas faguèron lor emplec frequent pendent la Primièma Guèrra mondiala fins a crear d’unitats especializadas (unitats de granadièrs).

## Tipres
### Granada de man

Dempuèi l'invencion del concèpte de la granada en 1044 e son utilizacion massissa dins los conflictes, per exemple pendent las doas guèrras mondialas, la granada de man s'impausèt coma una arma incontornabla de las unitats militaras. De forma esferica o ovoïda, paréis a una bala o un codòl, la granada de man existís uèi dins diferentas varietats.
Las granadas de man se classifican en tres categorias: la granada « defensiva », « ofensiva » e « especiala ». La primièra a per objectiu de saturar una zona de trocets metallics, alara que la segonda conten una carga explosiva mai nauta, çò que la fa mai destructriça dins los mitans confinats. La tresena categoria conten totas las granadas qu’an un objectiu predefinit: la destruccion de material per la granada incendiària, lo marcatge de ciblas fumigèn, la destruccion de veïculs amb anticari e la neutralizacion d’enemics o insurreccions amb las granadas « flash bang » e lacrimogèns.
Lo principe de foncionament demora lo meteis per la majoritat de las granadas de man: una claveta manten lo detonador en posicion de seguretat. Un còp levada, la man de l'operator deu manténer una pièca de metal nomenada culhièr, qu’empacha lo dispositiu de s'armar. Un còp lançada, un ressòrt ejècta lo culhièr e desencadena un sistèma de retardament que fa explosar la granada après unas segondas.

### Granada ensordissenta

Una granada ensordissenta es una arma defensiva utilizada per las polícias contra insurreccions o dins las manifestacions per rebutar los manifestants. Devon teoricament explosar en l'aire que nafren pas los manifestants.

### Granada de fusilh

Entre las doas guèrras mondialas, de granadas de fusilh foguèron desvelopadas. S'adaptan al tèrme del canon de l'arma e utilizan l'energie del tir d'una cartocha sens bala per èsser propulsadas mai luènh que lo fariá un lançaire uman.
Las granadas de fusilh, al contrari de la granadas de man, son de projectils estabilizats amb d'un detonador desencadenant la municion a l'impacte. Aquò permèt de’n desvelopar de versions anticari, dotadas d'una carga cròsa.
Las granadas lacrimogènas pòdon tanben èsser lançadas amb un fusilh.

### Lança granadas

Lo lança granadas es una arma concebuda per tirar de grenadas mai precisament qu'amb un dispositiu de granada de fusilh. Lo lança granadas s'impausèt a partir de 1970, e dempuèi lèu remplacèt lo sistèma de granada de fusilh dins totas las armadas de mond.
Lo lança granadas existís jos diferentas formas: arma individuala, modul montat sus canon d'un fusilh e lança granadas pesuc.

### Granada de 40 mm

Las grenadas de 40 mm son de grenadas podent èsser tiradas dempuèi un canon especific. Existís en diferentas versions, que las doas màger son las granadas de bassa velocitat e las granadas de nauta velocitat. Las granadas de 40 mm de bassa velocitat son pas mai poderosas que las granadas de man.
Las granadas de 40 mm son l’estandard, mas existís tanben de grenadas de 20 mm e 37 mm per las armas especializadas.

### Granada propulsada per roqueta

Pendent la Segonda Guèrra mondiala, de granadas pesugas propulsadas per una fusada apareguèron dins las principalas armadas, coma lo bazooka american o lo RPG-2 rus. Se nomenan tanben lança roquetas.

### Granadas sosmarinas

Las granadas sosmarinas son de dispositius explosius pesucs utilizats dins lo percaç al sosmarin, abans l'invencion de las torpilhas guidadas. Foguèt inventada, o al mens utilizada en 1917 (son origina demora controversiada), pendent de la Primièra Guèrra mondiala, por lutar contra los U-boot. Un còp lo sosmarin marcat, per sonar, radar, o quitament visualament, de las naus de superfícia o d’avions largavan las granadas (semblant a de barrils) regladas per explosar a una prigondor determinada, en esperant qu'explosan près de la cibla. Es pas necessari de tocar dirèctament lo submersible, l'aiga essent pas compressibla las ondas de tust d’explosions se propagan a bona distància sens pèrdre lor fòrça.

### Granada quimica

De granadas contenent de gases de combat foguèron utilizadas al començament de la Primièra Guèrra mondiala.

## Fabricants

* Alemanha :
** Diehl BGT Defence : las granadas de fragmentacion DM41 (de) e DM51 (de) equipan l'armada alemanda;
** Rheinmetall.
* Belgica : Mecar — las grenadas de fragmentacion M72 HE equipan l'Armada bèlga.
* China : ?
* Estats Units : ?
* França : Alsetex — las granadas de fragmentacion X F1 equipan l'Armada francesa.
* Russia : ?
* Soïssa : RUAG Munition — las granadas de fragmentacion HG 85 (en) equipan l'Armada soïssa, l'Armada britanica e l'Armada neerlandesa.

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes

* (en) Grenades, Mines and Boobytraps – site militaire informatif de référence consacré aux grenades de tous types, de la Seconde Guerre mondiale à aujourd'hui
* Vestiges Militaria – site militaire informatif consacré aux différents modèles de grenade utilisées pendant les deux Grandes Guerres
* The Grenade Recognition Manual – site militaire informatif proposant des galeries sur des grenades de tous types