# Musas

Las Musas (en grèc ancian: Μοῦσαι Moûsai) son dins la mitologia grèga las nòu filhas de Zèus e de Mnemosina que presidavan a las arts liberalas.

## Etimologia

S'es plan establit que lor nom (sing. Μοῦσα [ˈmoːˌsa]) rebat un ancian *montia, l'etymologia d'aquesta darrièra forma demora incertana. Un ipotèsi fa derivar lo tèrme de la raíç indoeuropèa *men- / *mon- presenta dins μένος e dins μνήμη. Mnemosina derivant del grèc μνήμη, aquò fariá de las Musas, las Filhas de la Memòria. Alara qu'un autre ipotèsi prepausa de ligar lo mot a la raíç *mont- del latin mons (« mont »), e far d'elas, primitivament, las ninfas dels monts Olimp o Elicon. Pasmens, la raíç grèga μουσ- se trapa dins de mots coma μουσική (« musica »), μουσεῖον (« musèu »).

## Mite antic

Dins l’Odisèa, Omèr invòca una Musa, benlèu Calliòp, benlèu Erato, per racontar lo retorn d'Ulisses a Itaca après la fin de la guèrra de Tròia:
Mas dins l’Iliada, ont conta un episòdi de la guèrra de Tròia, invòca una divesa:
A l'origina (segon Pausanias), èran tres: Aedèa (lo « cant », la « votz »), Meletèa (la « meditacion ») e Mnemèa (la « memòria »). Ensemble, representa lo prerequesit de l'art poetit dins la practica del cult.
A Dèlfes, pòrtan lo nom de las tres primièras còrdas d'una lira: Aguda (Netèa), Mediana (Mesèa) e Grava (Ipatèa).
Ciceron dins La Natura de las Causas ne compte quatre : Telxinoèa « que tòca lo còr », Aedèa « lo cant », Arquèa « lo començament » e Meletèa « la soscada ».
La tradicion lor atribussiá doas demoranças: una sul mont Parnàs, l'autra sul mont Elicon.
Es Platon (dins Ion) vèrs 401 AbC., puèi lo neoplatonicians, que fan de las nòus Musas las mediatriças entre lo dieu e lo poèta o quin que siá creator intellectual, segon la concepcion de l'art segon que lo poèta es possedit, transit per un dieu. De l'edat presocratica a la classica, lors atributs evoluèron.
| Nom usual | Raíç | Atribut inicial | Evolucion |
| Calliòpa | Καλλιόπη, « qu'a una bèla votz » | lo « ben dire » | eloquéncia, poesia epica |
| Clio | Κλειώ, « qu'es celèbre » | epopèa | istòria |
| Erato | Ἐρατώ, « l'amabla » | elegia e poesia amorosa, erotica e anacreontica | poesia lirica e corala |
| Euterpèa | Εὐτέρπη, « la tota gausissenta » | musica per dançar | musica |
| Melpomèna | Μελπομένη, « la cantaira » | cant | tragèdia (o quina que siá poesia grava e seriosa) |
| Polimnia | Πολυμνία, « aquesta que dich fòça imnes » | cants nupcials, funeraris, pantomima | retorica |
| Terpsicòra | Τερψιχόρη, « la dançaira de calpre » | dança e poesia leugièra | dança, cant coral |
| Talia | Θάλεια, « la florissenta, l'abondosa » | poesia pastorala | comèdia |
| Urania | Οὐρανία, « la celèsta » | astrologia | astronomia |
Las Musas son a vegada abusivament assimiladas a la Pieridas, en referéncia a la Pierida, una region de Tràcia d'ont son originàrias.
Al contrari d'una cresença espandida, i a pas de ligam dirècte entre las Musas de la mitologia grèga e la definicion de las arts dichas tradicionalas. Atal, lo filosòf Hegel, dins son Estetica, ne compta pas que cinc: arquitectura, escultura, pintura, musica e poesia.

## Atributs

Las Musas son aisidament identificablas dins l'art, subretot quand son al nombre de nòu e acompanhadas d'Apollon. Pasmens, lors diferents atributs permeton tanben de las reconéisser dins de representations isoladas.
* Calliòpa: corona d'aur, libre, tauleta e estilet, trompeta ;
* Clio: corona de laurièr, cicne, libre o rotlèu, tauleta e estilet, a vegada trompeta ;
* Erato: corona de nèrta e de ròsa, tamborin, lire, viòla, cicne;
* Euterpa: flaüta simpla o dobla, clarin duble, e un autre instrument de musica (trompeta) ; corona ; cicne ;
* Melpomèna : còr, corona de vitz de vinha, espasa, masqueta tragica, esceptre a sos peses ;
* Polimnia: corona de pèrlas, organ;
* Terpsicòra: corona de garlanda, instrument de musica de còrdas (viòla, lire per exemple) ;
* Talia: corona d'èdra, instrument de musica (sovent viòla), masqueta comica, ròtleu;
* Urania: compàs, corona d'estelas, glòb.

## Posteritat dins l'Antiquitat

La poetessa grèga Safo de Lesbos, que visquèt al sègle VI AbC., foguèt chafrada « la desena Musa » dins una epigrama anonina (attribuit belèu de baias eronèu a Platon).

## Fonts

* Apollodòr, Bibliotèca (I, 3, 1-4).
* Ciceron, De la natura dels dieus (III, 21, 54).
* Diodòr de Sicília, Bibliotèca istorica (IV, 4 ; V, 43).
* Esiòde, Teogonia (passim).
* Imnes omerics (Apollon, v. 189 ; Ermès, v. 430).
* Pausanias, Descripcion de la Grècia (Livre III, 19, 4 ; IX, 9, 29 ; IX, 29, 1-6).

## Nòtas e referéncias

* ↑ Pierre Chantraine. La formation des noms en grec ancien, Paris, 1933, p. 98. ; voir aussi Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, Der Glaube der Hellenen, Berlin, 1931-1932, I, p. 252.
* ↑ COLLOGNAT (Annie) Au bonheur des dieux : Petit dictionnaire de mythologie grecque. (2015)
* ↑ Waltz 1999, p. 53, n.1.
* ↑ Eustache Le Sueur, Les Muses - Clio, Euterpe et Thalie, vers 1652-1655.
* ↑ Aghion, Irène ; Barbillon, Claire ; Lissarrague, François, Héros et dieux de l'Antiquité. Guide iconographique, Paris, Flammarion, 1994, Modèl:Pp.195-196.

## Annèxes
### Article connèxe

* Egeria (ninfa)

### Bibliografia

* Hésiode (trad. Pierre Waltz, préf. Jérôme Vérain), Les Travaux et les Jours, Éditions Mille et Une Nuits, coll. « La petite collection » (1re éd. 2006), 65 p. (ISBN 978-2-8420-5406-9)
* Hésiode (trad. Annie Bonnafé, préf. Jean-Pierre Vernant), Théogonie, Paris, Payot & Rivages, coll. « La Petite Bibliothèque », 1993, 184 p. (ISBN 978-2743621384)
* I. Aghion, C. Barbillon, F. Lissarrague, Héros et Dieux de l'Antiquité, Flammarion, Paris, 1994.
* Évelyne Saëz, Les Muses. Entre 1850 et 1950, des femmes d'exception, Collection Beaux Arts, Ouest France, 2014, 120 p. ISBN: 978-2737362460
* Sidy Diop, L'énonciation homérique et la pratique de l'invocation à la Muse, p. 67-79, Circe, 2011 no XV (ISSN 1851-1724) (lire en ligne)