OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Empèri koshan

L'Empèri koshan es un estat installat en Bactriana al sègle Ièr apC e que s'espandiguèt dins lo Nòrd d'Índia.

## Origina

Segon las fonts chinesas ancianas, los yuezhi emigrats dels limits de China en Bactriana en 129 apC, fondèron cinc reialmes. Foguèron units jos l'autoritat d'un rei unic vèrs lo mitan del Sègle I apC, Kujula Kadphises, que fondèt l'Empèri koshan.

## Apogèu de l'Empèri

Kujula kadphises paréis aver profiechat de la fin del rei indopart Gondofares, vèrs 40 apC. Dintrèt dins la valada de Kabol e dins lo Gandhara ont desfaguèt lo darrièr rei grecobactrian.
Lo màger rei koshan es Kanishka, conegut per las inscripcions de Surkh-Kotal e aquela de Rabatak, descubèrtas en Afghanistan dins las annadas 1950 e en 1993. Kanishka regnèt de 127 a 150 sus un empèri que s'espandiguèt sus lo Panjab, l'Haryana, lo Sindh e l'Uttar Pradesh dusqua Benarés. Sas capitalas èran Purushapura, près de Peshawar e Mathura, al Sud de Delhi.
Lo reialme koshan aviá de relacions comercialas amb l'Empèri roman e China, çò que li donava una posicion centrala dins lo comèrci internacional del temps.

## Decadéncia

Après Vasudeva Ièr, que regnèt dusqua 230, l'empèri comencèt a s'afeblir. Los sassanids volguèron tornar conquistar una region qu'aviá fach partida de l'Empèri Aquemenida. Poguèron prene lo Nòrd-Oèst del domeni koshan e i establir en 248 un reialme vassal, dirigit per los reis koshanshahs.
Al sègle IV, los darrièrs koshans possedon sonque un pichon territòri, dins lo Gandhara, e son benlèu vassals de Samudragupta, lo filh de Chandragupta Ièr vengut rei en 355. Dins l'Oèst, en Afghanistan, una dinastia eftalita, los kidaritas, ensaja de fondar un reialme independent.

## Dinastia

Los primièrs reis koshans se succediguèron de paire en filh: Kujula Kadphises, seguit per Vima Takto, puèi Vima Kadphises, Kanishka. Venguèron puèi Huvishka, Vasudeva Ièr, Kanishka II, Vasishka, Kanishka III. Los darrièrs reis, Vasudeva II, Mahi, Shaka e Kipunadha, son coneguts que per l'estudi de la numismatica.

## Lenga

Los koshans parlavan una lenga iraniana orientala, lo bactrian, qu'es donc pròcha de las autras lengas iranianas mejanas conegudas en Asia Centrala e al Turkestan, lo sogdian, lo khotanés e lo khwarezmian. La lenga utilizada dins las inscripcions reialas de Kanishka, mòstra l'usança pels koshans de l'eretatge grèc en Bactriana, qu'es escricha amb l'alfabet grèc.

## Referéncias

* ↑ Bracey n. d., The Yuchi in Bactria.
* 1 2 Witzel 2003, p. 100.
* ↑ Bracey n. d., Foundations of an Empire.
* 1 2 Witzel 2003, p. 101.
* 1 2 3 Bracey n. d., The Later Kushans, Kidarites, Kushanshahs.
* ↑ Witzel 2003, p. 113.

## Fonts

* (en) Robert Bracey, n. d., Foundations of the Empire.
* (en) Robert Bracey, n. d., The Yu-Chi in Bactria.
* (en) Robert Bracey, n. d., The Later Kushans, Kidarites, Kushanshahs.
* (de) Michael Witzel, 2003, Das alte Indien, C. H. Beck Wissen, Munic, Verlag C. H. Beck.
* (de) Collectiu, 1998, Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte, Komet.
# Empèri seleucida

L'Empèri seleucida es un estat ellenistic fondat per Selèuc Ièr e eissit de las conquistas d'Alexandre lo Grand, qu'existiguèt de 312 abC a 63 abC. S'espandissèt, a son maximum, sus Mesopotamia, Siria, Asia menora e lo mond iranian.

## Selèuc Ièr e la fondacion de l'empèri

La mòrt d'Alexandre lo Grand en -323 menèt a una guèrra de succession entre sos generals d'origina macedonians, sonats los diadòcs. Lo diadòc Selèuc Ièr arribèt en -312 a establir son poder a Babilònia, en Mesopotamia e lèu poguèt s'apoderar Mèdia e Susiana.
En -303, aviá pres lo contraròtle de la part orientala de l'empèri d'Alexandre, dusqua l'Indus, que deguèt pasmens daissar a Chandragupta Maurya. En -301, aliat a Lisimac desfaguèt Antigòn lo Bòrni en Asia menora, e recebèt Siria per prètz de la victòria. En -305 fondèt la capitala de Seleucia en Mesopotamia, mas tanlèu -300, la transportèt a Antiòquia en Siria. A partir d'aquest moment, lo centre del poder seleucida s'alunhèt d'Iran e dels territòris orientals de l'empèri. En -305, la desintegracion de l'estat d'Alexandre lo Grand es complèta. Selèuc Ièr pren lo títol de rei, parièr que lo lagida Ptolemèu Ièr en Egipte.

## Dinastia

Los emperaires seleucidas son:
* Selèuc Ièr (305-281)
* Antiòc Ièr (281-261)
* Antiòc II (261-246)
* Selèuc II (246-225)
* Selèuc III (225-223/222)
* Antiòc III (222-187)
* Selèuc IV (187-175)
* Antiòc IV (175-164)
* Antiòc V (164-162)
* Demètri Ièr (162-150)
* Alexandre Balas (150-145)
* Antiòc VI (145-143/142)
* Demètri II (145-139/138)
* Diodòt Trifon (142-138)
* Antiòc VII (139/138-139)
* Antiòc VIII (125-96)
* Selèuc VI (96-94)
* Demètri III (98-87)

## Referéncias

* 1 2 3 Bickerman 1983, p. 4.
* ↑ Bickerman 1983, p. 18.

## Fonts

* (en) E. Bickerman, 1983, The Seleucid Period, The Cambridge History of Iran, Volume3 (1), THE Seleucid, Parthian ans Sasanian Periods, Ehsan Yarshater (editor), p. 3-20, Cambridge, Cambridge University Press.
# Empèuts

Empèuts$^,$$^,$$^,$ (Empeaux en francés) qu'es ua comuna gascona en Savés, situada dens lo departament de la Hauta Garona e de la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 24 km al Nòrd-Oèst de Murèth.

## Istòria

Pendent l'Ancian Regime, Empèuts qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs, de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Empèuts qu'èra deu canton de Sent Lis. Lo vocable de la glèisa qu'es Sent Sabin (d'après l' Ordo).
La parròquia de Lambès (en francés) qu'èra, com Empèuts, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa d' Azimont, comuna d'Auradèr (Gers), qu'èra Sent Pèr. Lambès qu'es au nòrd-oèst d'Empèuts e Azimont, lòc desabitat, un pauc mei a l'oèst.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| març 1989 | 2020 | Robert Cassagne | divèrs esquèrra | foncionari |
| | 1989 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sent Lis; qu'es ara deu canton de Plasença deu Toish.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 249, totala: 254 :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 98 | 118 | 131 | 124 | 142 | 163 | 195 | 202 | 213 218 |
| 2009 | 2010 |
| 223 228 | 234 239 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Véser tanben

* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

* Empèuts sul site de l'IGN

## Nòtas e referéncias

* ↑ Pojada, Patrici. Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières, 2009. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 14 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 23 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
# Economia de Croàcia

Una de las pus ricas republicas de l'anciana Iogoslavia, Croàcia sofriguèt severament los efièches de la guèrra civila, entre 1991 e 1995. La produccion queiguec e la economia perdèt las primièras pòrtas d'inversions que foguèron dirigidas dins los païses del Èst Europèu après la casuda del Mur de Berlin.
Actualament Croàcia es un país candidat a l'entrada dins l'Union Europèa.

## Nòtas & referéncias

<references>
* 1 2 3 4 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html
* ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
# Economia de Cuba

Cuba es l'unica economia socialista de las Americas. Dempuèi 1962, lo sistèma politicoeconomic de Cuba es d'un estat unipartidista identificat amb lo marxisme-leninisme. En fach, la majoritat dels mejans de produccion son jol contraròtle dirècte del govèrn, coma o es la fòrça laborala. 85,2% de la populacion en edat de trabalhar a un nivèl d'educacion mejana-superiora e 30% son de professionals tecnicians, que 61,3% son de femnas.
Dempuèi 1959, la creissença del produch interior brut, en relacion amb los païses amb lo meteis nivèl de desvolopament d'aquel decenni a demenit.

## Nòtas & referéncias

<references>
* 1 2 3 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html
* ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
* ↑ Gobierno de Cuba: Censo de 2002
* ↑ Comparative Study of Cuba's Gross Domestic Product (GDP).
# Economia de Chile

L'economia de Chile es fòrça dependenta del comèrci exterior. En 2004 las exportacions representavan 35% del PIB. Lo principal produch d'exportacion es lo coire. Codelco es l'entrepresa del govèrn qu'a monopòli de la produccion del metal. Encara aital, d'autres produchs d'exportacion pas tradicionala an crescut a taxas mai nautas que las exportacions de coire e d'autras mineralas. Lo 1975 las exportacions pas mineralas representavan 30% de las exportacions totalas, uèi representan 60%.
Lo comèrci aguèt un excedent istoric de nòu miliards de dolars nòrd-americans en 2004. Las exportacions aguèron una creissença de 52,1% en 2004, primièr an de l'implementacion del Tractat de Liure Escambi amb los Estats Units. Los principals sòcis comercials de Chile son Euròpa (25,1%), Asia (33,1%), Sud-America (15,7%) e Nòrd-America (19%). Chile redusiguèt unilateralament la taxa sus las importacions de totes los païses qu'an amb el pas un tractat de liure comèrci a 6% lo 2003.
Coma Mexic, Chile es un país fòrça obèrt comercialament. Lo decenni de 1990, Chile signèt Tractats de Liure Escambi amb Mexic, Canadà e l'America Centrala. Realizèt tanben tractats de comèrci preferencial amb Veneçuèla, Colómbia, e Equator. Lo 1996 se convertiguèt en membre associat del Mercosur (que compren Argentina, Brasil, Paraguai e Uruguai, qu'a signat amb el tractats de liure comèrci). Chile es tanben membre de la Cooperacion Economica d'Asia e lo Pacific (APEC), e lo govèrn a l'intencion d'establir de ligams comercials pus estreches amb los mercats asiatics. En 2003 Chile venguèt lo segond país d'America Latina, après Mexic, que signèt un tractat de liure comèrci amb l'Union Europèa. Fin finala en 2004, Chile signèt un tractat similar amb los Estats Units.

## Nòtas & referéncias

<references>
* 1 2 3 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html
# Economia de Chipre

L'economia del sector grèc de Chipre es prospèra e dominada pel sector de servicis, que respond per 78% del produch interior brut. En 2008 foguèt classificada pel Fons Monetari Internacional entre las 32 pus prospèras del mond.

## Nòtas & referéncias

<references>
* 1 2 3 4 The World Factbook. Consultat lo 2 de mai 2011
* ↑ World Economic Outlook Database - April 2008
# Economia de Danemarc

L'economia de Danemarc opèra amb mercats eficientes, amb estandards de vida superiora a la mejana europèa. L'economia danesa es modèrna, amb tecnicianas agricòlas de nauta tecnologia, una moneda establa e una nauta dependéncia del comèrci internacional. La taxa de caumatge es bassa (2% lo 2008), e lo govèrn a aplicat de politicas amplas de benestar.
Danemarc es membre de l'Union Europèa, e a implementat e superat los critèris de convergéncia per adoptar l'Èuro, mas la populacion s'i opausèt en un referendum lo 2000, malgrat que la corona danesa es fixada amb l'èuro mejançant lo Mecanisme de Taxa de Cambiament Europèu.
Malgrat èsser un pichon país, Dinamarca es un exportador net de neurituds e energia, e gaudís d'un excedent en la siá balança de pagaments.

## Nòtas & referéncias

* 1 2 3 4 5 6 CIA. «The World Factbook».
* ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
* ↑ Human Development Report 2007/2008
* ↑ List of countries by Human Development Index
* ↑ Denmark and the Euro, Danmarks Nationalbank Consulta lo 3 de febrièr de 2007
# Economia de Colómbia

L'economia de Colómbia, la 5$^{ena}$ de l'America Latina après Brasil, Mexic, Argentina e Veneçuèla. Durant l'an 1999, lo país enregistrèt la siá primièra creissença negatiua dempuèi los ans trenta, en trincant un recòrd de creissença sostengut superior al d'autras economias de la region, ma coneguèt una creissença positiva entre 2002 e 2007, malgrat lo fach que lo país patissiá d'un violent conflicte armat. Una part de la creissença foguèt deguda a las mesuras d'austeritat del govèrn, l'enfasi en la reduccion del deute public, e a una estrategia orientada cap a la creissença de las exportacions, al melhorament de la seguretat intèriora, e als preses enauçats dels produches primaris. Aquesta creissença ajudèt a redusir la pauretat de 20%.
Se pensa que lo trafic de drògas (principalament cocaïna e cannabis) representa 10% del PIB del país.

## Nòtas & referéncias

<references>
* 1 2 3 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html
* ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
# Economia de Curaçao

Torisme, rafinatge de petròli e lo sistèma bancari internacionalas son las principalas activitats de la pichona economia de Curaçao, qu'es fòrça depenenta de l'exterior. Malgrat una pichona creissença del PIB durant lo darrièr decenni, l'isla a un naut PIB per capita e un'infrastructura plan desvolopada, quand comparada dins d'autres païses de la region.Curaçao a un excellent pòrt que pòt recebre de grandes vaissèls petrolièrs. L'entrepresa estatala de Veneçuèla loga l'unica rafinariá de petròli de l'isla del govèrn. La màger part del petròli es importada de Veneçuèla, e los derivats del rafinatge son exportats als Estats Units.
Gaireben totes los bens de principal e de consum son importats, en essent los Estats Units, Brasil, Itàlia e Mexic las principales originas de las importacions.Lo govèrn cerca diversificar l'industria e lo comèrci, e signèt un acòrd amb l'Union Europèa amb gardas a espandir los negòcis amb ela. Lo solèr paure e la manca d'aiga empedisson lo desvolopament de la agricultura. Problèmas budgetaris complican la reforma del sistèma de salut, jubilacion e de pensions, per una populacion progressivament pus vièlha.

## Referéncias

* 1 2 3 4 5 6 7 The World Factbook.
# Economia de Finlàndia

Finlàndia a una economia extrèmament industrializada, basada en grands recorses forestales, nautes nivèls d'inversion de capitals e maximal desvolopament tecnologic. Istoricament lo país es competitiu en lo sector de manufactura - principalament indústrias de fusta, metals, engenhariá, telecomunicacions e electronica. Lo comèrci exterior es tanben important: en los darrièrs ans las exportacions representan mai de 1/3 del produch interior brut del país.
Tradicionalament, Finlàndia es estat un importador net de capital per finançar lo creissement industrial. Dempuèi lo decènni de 1980, la taxa de desvolopament economic de Finlàndia es estat una de las mai nautas dels païses industrializats. E mai se atenh resistir los primièrs ans de la crisi economica sorgida en 2008 finalament en 2013 comença la casuda que s'accentua en principis del 2015.

## Referéncias

* 1 2 3 4 5 CIA. «The World Factbook».
* ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
* ↑ «In 2011, 24% of the population were at risk of poverty or social exclusion» (PDF), 3 de decembre de 2012.
* ↑ La estrella finlandesa pierde brillo, El País (08/03/2015)
# Economia de Chad

La produccion de petròli en Chad comencèt en l'an 2000. Malgrat aiçò, l'Indèx de desvolopament uman de l'ONU plaça a Chad coma lo cinquen país pus paure del mond, doncas que 80% de la populacion viu jol lindal de praubesa. En 2005 lo PIB per cápita s'aimèt en 1.500 dolars.
Gairenben 80% de sa populacion es dependenta de l'agricultura familiala.

## Nòtas & referéncias

<references>
* 1 2 3 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cd.html
* ↑ MediaGlobal: The World's 10 Poorest Countries - Media for Global Development, 2006
# Economia de Fiji

Fiji, dotada de recorses forestals, minerals e de pesca, es una de las economias pus desvolopadas del Pacific, e mai se possedís un vast sector de subsistencia.
Las exportacions de sucre, las remesas de devisas dels sieus ciutadans residents a l exterior e una creissenta indústria de torisme - que recep 400 a 500 mil visitants per an - son las principalas fonts de devisas extèrnas.
Lo principal recors agricòla de Fiji es la cana de sucre. Aquel coitiu a donat luòc a quatre grandas indústrias sucrièras, dont tres a Viti Levu. La produccion de sucre ne representa mai d'un 50 % de las exportacions de Fiji. L'indústria del sucre recebèt particularament un accès especial a l'Union Europèa, mas li caldrà èsser afectada per la politica de l'UE de talh de subsidis al sucre. La produccion de sucre es responsabla per 1/3 de l'activitat industriala del país.
L'indústria manufacturièra dispausa de paucas matèrias primièras (metals precioses, pèira de bastiment, fusta, qualques coitius e produchs elevaires). L' electricitat proven de centralas termicas que consoman petròli importat.
L'indústria del torisme foguèt afectada per un còp d'Estat en 2006 e la siá recuperacion es incerta. En 2007 l'arribada de visitants caiguet d'unes 6%, amb lo resultat de pro pèrdas d' ocupacions dins lo sector e quicòm aital coma una casuda de 7% del PIB.

## Nòtas & referéncias

* 1 2 3 4 5 6 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html
* Portal de l'economia
# Caraman

* De pas confondre amb Caramanh.
Caraman (Caraman en grafia mistralenca; Caramantus, Karamandus, Caraumandus en latin) foguèt un cap gallés que faguèt la guèrra ais massalians.
# Caramanh (Fenolhedés)

* De pas confondre amb Caramanh (Lauragués).
Caramanh (en francés Caramany) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo parçan de Fenolhedés o la Fenolheda, lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2014 | 2020 | Bernard Caillens |
| 2008 | 2014 | Ange Léon |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 148, totala: 150 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 433 | 484 | 456 | 491 | 492 | 509 | 561 | 577 | 571 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 570 | 557 | 565 | 524 | 523 | 516 | 507 | 529 | 512 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 504 | 523 | 536 | 512 | 507 | 501 | 420 | 407 | 369 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 327 | 293 | 241 | 216 | 170 | 165 | 143 | 140 | 142 143 |
| 2009 | 2010 |
| 143 144 | 145 146 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Lengadòc
# Caramanh (Lauragués)

* De pas confondre amb Caramanh (Fenolhedés).
Caramanh (Caraman en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Caramanh es una comuna de l'Airal urban de Tolosa.

## Istòria

Pendent l'Ancian Regime, Caramanh èra del comtat de Caramanh [incorporat a la província de Lengadòc en 1779], de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sent Pèire. Tanlèu 1790, Caramanh èra del canton de Caramanh. En 2015, suprimiguèron le canton de Caramanh e Caramanh passèc al canton de Revèl, largament espandit.
Dins lo territòri de Caramanh, i aviá tanben autras doás parròquias :
* Lignerolles (en francés), doncas probablament Linhairòlas, qu'èra de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa èra Nòstra Dòna. Linhairòlas èra situat al sud de Caramanh (benlèu a La Croix, sus la RD 25), mès le nom sembla disparegut.
* Saint-Prim o Saint-Martin-d’Artix (en francés), doncas Sent Prim o Sent Martin d'Artics (?), meteissas apertenéncias. Le vocable de la glèisa, annèxa de Caramanh, èra Sent Prim e Sent Felician. I a encara un lòc St-Prim sus la RD 1 a l'èst de Caramanh.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| novembre 2011 | 2020 | Jean-Clément Cassan | divèrs dreta | dentista |
| 1995 | 2011 (defuntada) | Marie Denise Xerri | UDF-FD | |
| novembre 1967 | 1995 | Eugène Boyer | SFIO, PS | veterinari, senator (1988-1989), conselhièr general (1967-1994) |
| 1947 | 1967 (defuntat) | François-Xavier Le Pelletier de Woillemont | RGR | coronèl |
| | 1947 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 2347, totala: 2375 :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 528 | 1 717 | 1 621 | 1 642 | 1 765 | 1 944 | 2 230 | 2 324 | 2 366 2 392 |
| 2009 | 2010 |
| 2 361 2 388 | 2 357 2 383 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Lòcs e monuments

* L'ostal de comuna
* Lo mercat cobèrt
* Sent Pèire

## Personalitats ligadas amb la comuna

* Pèire Pau Riquet

## Nòtas

* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 9 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 26 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 45 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* Portal de Lengadòc
# Carataunas

Carataunas es un municipi de la província espanhòla de Granada e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
# Caralh

Caralh (Caraglio en italian) es una comuna de la Comunautat montanhòla de la Val Grana, dins las Valadas Occitanas, dins la Província de Coni.

## Geografia

Caralh se tròba a l’emboch de la val Grana a 575 m d’autessa; fai 6.500 abitants e diferentas fracions, coma Palasàs, Pasquiera Sant Carl, Panial, Pasquiera Sant Defendent, Sant Lorenç e La Valera.

## Istòria

Lo chastèl de Caralh era un di fortilicis pus importants de la zòna e, citat per lo premièr bòt ental 1128, a gardat restas des muralhas e des tors: al siu pòst ental 1849 es estat construit lo santuari de la Madòna del Chastèl, naissut a l’entorn de la chapèla del ‘400 que garda frescs abo las scenas de la Vita de Maria.
A Caralh se tròba una des filandas pus anticas d’Euròpa, lo Filatoio Rosso, construit entre 1676 e 1678. En la fabrica de seda se trobavon sia lhi locals per la produccion, abo tòrnhs a energia idraulica, sia lhi alòtges. La filanda, que semelha un palais fortificat, comença sa decadença productiva al principi del Nòu Cents per puei sarrar; darrierament restauraa, encuei es devengua Museu de la Seda Piemontesa.
Ental 1908, a Caralh nais Arnaldo Momigliano, professor universitari a Londres e Nòva York e istòric de l'antiquitat; ebreu, per las leis racialas, se refutjarè en Anglatèrra.

## Nòtas

* ↑ Associacion 'Espaci Occitan'. «Valadas Occitanas». [Consulta: 5 de julhet de 2024]
* ↑ Revèst, Laurenç. «Recòrdis de Caralh, Pimont occitan», 29 d'agost de 2019.
# Caramanh

* De pas confondre amb Caraman.
Caramanh pòt descriure:

## Toponim

* Caramanh, una comuna de Fenolhedés.
* Caramanh, una comuna de Lauragués.
* Sant Felitz de Lauragués, istoricament Sant Felitz de Caramanh.
* Lo Canton de Caramanh
* Lo Comtat de Caramanh