# Pòrre

Lo pòrre (Allium porrum) es una espècia de planta erbacèa vivaça fòrça cultivada coma planta d'òrt per sas fuèlhas (pseudo-tijas) consomadas coma legums.
Aparten a la familha de las Amarillidacèas (precedentament familha de la Liliacèas pèi de las Alliacèas).

## Descripcion

Lo pòrre a de longas fuèlhas en gaina, opausada, planas, verd escur o verd jaunenc, mai o mens largas. La basa de las fuèlhas empeutadas forma una pseudo-tija que la partida enterrada es blanca e la mai apreciada. Las flors, blanc verdencas, apareisson gropadas en ombèla al suc d'una tija florala quilhada, la segonda annada.

## Origina e distribucion

Aquesta espècia es originària d'Euròpa. Es largament cultivada dins totas las zonas temperadas.
Es un legum fòrça ancianament conegut. L'emperaire roman Neron èra chafrat lo « porrofag » que ne consomava de grandas quantitats per melhorar la votz$^,$$^,$.

## Cultura

Aquesta planta preferís un sòl fresc, prigond e ric en umús. Es plan rufa e tolèra plan lo freg de l'ivèrn.
La multiplicacion se fa en dos temps:
* semenadas en plantolièra en febrièr-març o en plaça en abril-mai.
* transplantacion de joves plants quand las tijas an la talha d'un gradon. Una transplantacion prigondas favoriza la longor de la camba.
La culhuda se fa de 5 a 7 meses après la plantacion. Se realiza lo cauçatge per aumentar la longor de la partida blanca. Los pòrres pòdon se conservar en tèrra, o en vivièr aparat per poder las culhir per grands fregs. Pels ortalans especializats, la culhida es mecanizada. S'establís a partir de setembre.

## Enemics del pòrre

Los parasits mai corrents son:
* Acrolepiopsis assectella. Per l'evitar, abans la transplantacion e après l'abilhatge, far banhar los plants de pòrre 15 minutas dons une solucion d'aiga de Jav_l (un tap per litre d'aiga).
* Delia antiqua.
* Napomyza gymnoostoma, qu'es una espècia invasiva apareguda en Euròpa, benlèu favorizada per las culturas intensivas e los escambis comercials. Signalada dempuèi 2003 en Alsàcia puèi en Borgonha e en Illa-de-França, a vegada nomenada Phytomyza gymnostoma.
* una autra minosa s'espandís, en França dempuèi 2006 dempuèi la Marga; es Liriomyza nietkei, generatritz de mens de damatge que la Phytomyza.
* Thysanoptera provòca de damatges d'òrdre estetics fasent la mèrça invendabla (tacas negras sus las fuèlhas)

## Utilizacion

Los pòrres, que lo gost es intermediari entre aqueste de la ceba e de l'asperga, se consoman cuèchs. Se las pòt manjar fregs en vinagreta, mas son utilizats sovent dins la preparacion de plats cauds: tartas, quichas, gratinadas; sopas, olada...

## Aspèctes economics

La produccion mondiala de pòrre èra à 2 236 771 tonas en 2014, lo primièr productor es l'Indonesia amb près de 520 000 tonas per ans, seguit de la Turquia (223 000 t) e la Belgica (190 000 t).

## Synonims

* Allium ampeloprasum var. porrum (L.) J.Gay
* Allium laetum Salisb.
* Porrum commune Rchb.
* Porrum sativum Mill.

## Simbolica

* Lo pòrre es una de las doas plantas emblèmas del País de Galas (l'autre es lo narcís).

## Vejatz tanben
### Nòtas e referéncias

* ↑ {{{títol}}}. ISBN 978-2-7592-0892-0. .
* ↑ Hélène Fouré et Robert Fouré, « Les Légumes Dans la Littérature », The French Review, American Association of Teachers of French, vol. 4, n$^o$ 6,‎ 1931, p. 451-460 (ISSN 0016-111X).
* ↑ {{{títol}}}. ISBN 978-2738010667. .
* ↑ L'eau de Javel contre le ver du poireau.
* ↑ Véronique Bargain, Le Poireau prend les mouches, dans Réussir fruits et légumes, septembre 2008
* ↑ Source FAO - http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC

### Ligams extèrnes

* Referéncia Flora of China : Allium porrum (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Allium porrum (en)
* Referéncia Flora of Pakistan : Allium porrum (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Allium porrum (en)
* Référence FloraBase (Australie-Occidentale) : classification Allium porrum (en)Allium porrum dins Florabase (Austràlia Oèst) (en) (Vejatz descripcion Allium porrum)
* Referéncia Tela Botanica (France métro) : Allium porrum L., 1753 (fr)Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Allium porrum L., 1753 (fr)
* Referéncia Tela Botanica (Antilles) : Allium porrum L. (fr)Referéncia Tela Botanica (Antilhas) : Allium porrum L. (fr)
* Referéncia INPN : Allium porrum L., 1753 (+ statut + description) (fr) (consulté le 1$^{er}$ août 2014)Referéncia INPN : Allium porrum L., 1753 (+ estatut + descripcion) (fr)
* Referéncia ITIS : Allium porrum L. (fr) (+ version anglaise (en))
* Referéncia NCBI : Allium porrum (en)Referéncia NCBI : Allium porrum (en)
* Referéncia GRIN : espèce Allium porrum L. (en)Referéncia GRIN : espècia Allium porrum L. (en)