OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Marchenoir

Marchenoir es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Marc Fesneau |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 497 | 457 | 507 | 548 | 500 | 557 | 529 | 553 | 594 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 653 | 708 | 720 | 656 | 670 | 719 | 683 | 668 | 672 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 611 | 629 | 631 | 572 | 552 | 553 | 598 | 572 | 599 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 633 | 669 | 667 | 633 | 627 | 632 | 682 | 687 | 692 |
| 2009 | 2010 |
| 697 702 | 699 704 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Marchaux

Marchaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.

## Geografia

Marchaux Es un vilatge situat en périphérie de Besançon (13 km).
Marchaux est un village situé en périphérie de Besançon (13 km).

### Comunas vesinas
## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Brigite Vionnet |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 360 | 310 | 353 | 389 | 450 | 461 | 541 | 568 | 589 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 538 | 550 | 534 | 480 | 442 | 405 | 422 | 417 | 405 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 367 | 362 | 360 | 308 | 261 | 248 | 228 | 236 | 265 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 305 | 379 | 556 | 688 | 806 | 937 | 1 030 | 1 035 | 1 030 |
| 2009 | 2010 |
| 1 074 1 097 | 1 117 1 140 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Los Adolins

Los Adolins qu’ei ua anciana comuna de Gasconha, en Occitània, suprimida en 1822 per la Republica francesa, qui l’administrava dens lo departament de Gers.

## Istòria

Los Adolins qu'èran de la comunautat de Masseuva dinc a 1769, quan e vadon ua comunautat independenta, puish una comuna deu canton de Masseuva.
En 1822, la comuna qu’ei suprimida. La mei grana part qu’ei reünida a Belagarda e Los Adolins, la mei petita a Pis-Bajon qui estó mei tard partejada enter Belagarda e Los Adolins e Besuas e Bajon.

## Toponimia

Las atestacions modèrnas de la comuna son Adolins o Adoulins. Totun, lo nom gascon qu'ei plan Los Adolins.

## Referéncias

* 1 2 Henri Polge, "Démembrements et remembrements des collectivités locales en pays gersois du Moyen Âge à nos jours (suite et fin)", Bulletin de la société archéologique, historique, littéraire et scientifique du Gers. LXXe année, 2e trimestre 1969. p.289
* ↑ Henri Polge, "Mélanges d'onomastique gersoise", Bulletin de la Société archéologique, historique littéraire & scientifique du Gers, 2e trimestre 1960, pp. 183-220.
# Los Abuelos de la Nada

Los Abuelos de la Nada es un grop ispanofòn argentin de Rock fondat en 1967 e compausat de mantuns musicians eissits de divèrses autres grops, coma Miguel Abuelo (que n'es a l'iniciativa), Daniel Melingo (de Los Twist), Pappo (de Los Gatos), Gustavo Bazterrica, Cachorro López e Andrés Calamaro (de Los Rodríguez). An sortit lor primièr vertadièr album en 1982.
Las cançons las mai conegudas en America Latina de Los Abuelos de la Nada son Costumbres Argentinas, Himno de mi Corazón, Lunes por la madrugada, Sin gamulán, Cosas mías, No se desesperen, Tristeza de la ciudad, Chalamán, Guindilla ardiente, Medita Sol e Mil horas.
En 2015, la cantaira de reggaeton colombiana Karol G a interpretat a sa faiçon un tròç directament inspirat de lor cançon Mil horas (Ya No Te Creo).

## Discografia

* 1982 Los Abuelos de la Nada
* 1983 Vasos y besos
* 1984 Himno de mi corazón
* 1986 Cosas mías
* 2021 Los Abuelos y amigos

## Referéncias

* ↑ https://www.eltiempo.com/cultura/musica-y-libros/karol-g-la-bichota-del-regueton-su-camino-al-estrellato-555855
# Los Alinjos

Los Alinjos (Allinges en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.

## Geografia

La municipalitat a situat en lo Chablais savoyard a las immeditaeses del lac Léman, près de Thonon-los-Bains.
La commune est située dans le Chablais savoyard aux abords du lac Léman, à proximité de Thonon-les-Bains.

### Comunas vesinas
## Istòria

Al Mièja Edat, Allinges es çò cap de luòc de la châtellenie de Allinges-Thonon.
Au Moyen Âge, Allinges est le chef lieu de la châtellenie d'Allinges-Thonon.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Pierre Fillion |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 496 | 537 | 542 | 878 | | 949 | | 1 057 | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 104 | 1 070 | 1 038 | 1 030 | 1 082 | 1 044 | 1 085 | 1 042 | 1 030 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 003 | 986 | 1 007 | 878 | 932 | 877 | 900 | 913 | 885 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 903 | 1 115 | 1 576 | 2 098 | 2 627 | 3 021 | 3 472 | 3 549 | 3 766 |
| 2009 | 2010 |
| 3 872 3 985 | 3 982 4 099 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ [http://arpitan.eu/Tresor/VereTot/26499 "Alinjos (Los)". Lo trèsor arpitan.
* Portau de Savòia (Arpitània)
# Lortèth

Lortèth (Lortet en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e Comenge, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Aute vilatge o quartièr : Era Gardiòla.

## Toponimia

Era prononciacion qu'ei [lour'tèt] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Lortello, en latin, en 1387, Lortet en Nestes en 1739, Lortet (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, Lortèth qu'ei eth diminutiu deth « ancian provençau » ort, « casau ». Segon Negre, Lortèt qu'ei eth gascon ourtèt, « petit casau ».
Segon Miquèu Grosclaude, Lortèth que vien deth latin ortus (> gascon vielh òrt), « casau », dab eth sufixe diminutiu -ellum, donc « petit casau ».

## Administracion

Lista deths cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2020 | 2026 | Chrystelle Maupas |
| març de 2001 | 2020 | Michel Sicard |
| junh de 1995 ? | 2001 | Robert Caumont |
| | 1995 ? | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 223, totala: 233 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | | | | | | 612 | 616 | 568 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 529 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 355 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 258 | | | | Cercar | 200 | 199 | 194 | 193 200 |
| 2009 | 2010 |
| 202 210 | 211 221 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 era populacion qu'èra de 213 abitants e era densitat qu'èra de 58,68 ab/km².

## Lòcs e monuments

* Espeluga de Lortèth

## Véder tanben

* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Nòtas

* 1 2 3 Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier, Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000 https://www.archivesenligne65.fr/article.php?laref=1105&titre=lortet
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 412
* Portau de Gasconha
# Los Alcázares

Los Alcázares es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Múrcia.
# Los Altos

La Republica de las Tèrras Nautas, República de Los Altos en espanhòl, es un ancian país d’America centrala, establit en 1838 coma seisen estat de las Republica Federala d’America Centrala e dissolgut en 1848. La capitala n’èra Quetzaltenango.

## Istòria

Los Altos son establits en 1838 coma estat de l’America Centrala federala. Quand aquela federacion s’avalís, ven una republica independenta. En 1848, Los Altos es envasit e annexat per Guatemala (qualques airals son restacats al Mexic).
# Loré

Loré es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament d'Òrna e la region de Normandia. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016 es venguda comuna delegada de la comuna novèla de Juvigny-Val-d'Andaine.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Bernard Moreau |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 677 | 688 | 470 | 551 | 513 | 565 | 532 | 527 | 543 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 524 | 531 | 542 | 482 | 480 | 501 | 449 | 439 | 438 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 435 | 414 | 385 | 322 | 292 | 286 | 291 | 258 | 285 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 239 | 216 | 180 | 158 | 160 | 159 | 161 | 159 | 156 |
| 2009 | 2010 |
| 153 158 | 149 154 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Mar d'Arabia

La mar d'Arabia (arabi : بحر العرب, Baḥr al-'Arab; sanscrit सिन्धु सागर, Sindhu Sagar) es un parçan de l'Ocean Indian entre Índia a l'Èst, Paquistan e Iran al Nòrd, la Peninsula Aràbia a l'Oèst, e, al Sud, una linha entre lo Cap Guardafui e la còsta occidentala de Sri Lanka.
Aquela mar es nomenada mer d'Oman en francés.
# Mar d'Amundsen

La mar d'Amundsen es una mar de l'ocean Austral que si situa a l'oèst de la mar de Bellingshausen, a l'èst de la mar de Ross e au larg de la Tèrra Marie Byrd entre lo cap Dart e l'isla Thurston. Es una estenduda d'aiga frèia qu'es generalament recubèrta per la banquisa antartica. La partida dau sieu litoral situat entre lo continent e li islas Carney e Siple es ocupada la barriera de glaça de Getz. Lo sieu nom vèn dau capitani e explorator norvegian Roald Amundsen (1872-1928) e foguèt prepausat per l'expedicion de Nils Larsen (1900-1976) que passèt dins la region en lo 1929.

## Ligams intèrnes

* Antartica.
* Barriera de Getz.
* Ocean Austral.
# Mar Tirrèna

La Mar Tirrèna es una mar que fa partida de la Mar Mediterranèa Occidentala. Se situa entre la peninsula Italica, Corsega, Sardenha e Sicília.

## Liames intèrnes

* Mar Mediterranèa.
# Mar d'Andaman

La mar d'Andaman es un sector de l'ocean Indian situat al sud èst del golf de Bengala, al sud de Birmania, a l'oèst de Tailàndia e a l'èst de las Illas Andaman, que ne recep lo nom. Amb prèp de 1.200 km del nòrd al sud e 650 km d'èst a l'oèst, forman un airal de 797.700 km². Sa prigondor mejana es de 870 mètres e maximala de 3.777 mètres. Lo principal flume que desboca dins sas aigas es Irawady.
Al tèrme sud èst, la mar d'Andaman comunica amb la mar de China Meridionala mejans l'estrech de Malaca, que separa l'illa de Sumatra de la peninsula Malaya.

## Placas tectonicas

Dins lo fons oceanic de la mar de Andaman corrís del sud cap al nòrd la limita de doas placas tectonicas: la placa de Birmania e la placa de Sonda, aquelas microplacas serián estat partidas de la granda placa Eurasiatica, mas lo tust de contunh amb la placa Indiana las formèt.
Lo resultat es que lo fons marin al centre s'espandís, formant una conca marginala que comencèt sa formacion fa 3 o 4 milions d'ans.

## Activitat volcanica

A l'èst del principal grop d'islas de l'archipèl, Grand Andaman, se tròba l'illa Barren qu'a un volcan actiu (l'unic volcan actiu de tot lo soscontinent indian). Aquela activitat volcanica es provocada per la subduccion de la Placa Indiana dins l'arc format de las illas Andaman, çò que fòrça lo magma a emergir de la Placa de Birmania. L'illa volcanica de Narcondam foguèt tanben formada per aquele procediment, mas a pas agut d'activitat eruptiva recenta.

## Delimitacion de l'IHO

L'autoritat internacionala màger en matèria de delimitacion de la mars, l'Organizacion Idrografica Internacionala («International Hydrographic Organization, IHO), considèra la mar d'Andaman coma una mar. Dins sa publicacion de referéncia mondiala, «Limits of oceans and seas» (Limitas dels oceans e mars, 3ª edicion de 1953), li assigna lo nom d'identificacion 44 e o la definís de la forma seguenta:
«Al sud oèst. Una linha que va d'Oedjong Raja (5º32'N, 95°12'E) a Sumatra, cap a Poeloe Bras (Breueh) e per las illas occidentalas del grop Nicobar fins a la punta Sandy dins l'illa Pichon Andaman, de tal biais que totas las aigas dels estrechs apartenon al mar de Birmania. Al nòrd oèst. Lo limit oriental de la baia de Bengala (43) [Una linha que va dempuèi lo cap Negrais (16°03'N), en Birmania, per las illas mai grandas del grop d'Andaman, de tal biais que totas las aigas dels estreches entre las illas se trapan a l'èst de la linha e s'excluson de la baia de Bengala, tan alunhat de la punta dins l'illa Pichona Andaman a la latitud 10º48'N e longitud 92º24'E, e dempuèi alà al larg del limit sud oèst de la mar de Birmania]. Al Sud èst. Una linha qu'unís Voalan Lem (7º47'N) a Siam, amb Pedropunt (5º40'N) a Suma»

## Vejatz tanben

* Illas Andaman.
* Illas Nicobar.
* Illas Coco.
# Mar Negra

La mar Negra (nom antic: lo Pont Euxin, lo Pònt Euxin) es una mar interiora situada entre Euròpa e Anatolia. Larga d'a pauc près 1150 km d'oèst en èst e de 600 km del nòrd al sud, s'espandís sus una superfícia de 413 000 km².
Los païses que confrontan la mar Negra son :
* Ucraïna al nòrd.
* Romania e Bulgaria a l'oèst.
* Turquia al sud.
* Georgia e Russia a l'èst.
Comunica al nòrd amb la mar d'Azov per l'estrech de Kerch, e al sud-oèst amb la mar Mediterranèa per l'estrech del Bosfòr, la mar de Marmara e l'estrech dels Dardanèls.
# Mar Roja

La mar Roja (var. Mar Arroja) es un golf o braç de mar de l'ocean Indian situat entre Africa e Asia. Al sud es religada a l'ocean Indian per l'estrech de Bab al Mandab e lo golf d'Adèn. Al nòrd de la mar Roja se trapa la peninsula de Sinai situada entre lo golf d'Aqaba e lo golf de Suèz, ont lo Canal de Suèz fa un passatge cap a la mar Mediterranèa.
La mar Roja fa aproximativament 1900 km de long sus 300 km de larg ; la superfícia marina es de 438 000 km² a 450 000 km². Lo fons marin ten una prigondor maximala de 2500 m e en mejana de 500 m. Mas ten tanben unas plataformas pauc prigondas, famosas per la sieuna vida marina e los coralhs. Es l'abitat de mai de 1000 espècias d'invertebrats e de 200 de coralhs. La Mar Roja ocupa una partida de la Val del Rift.
# Nucleon

Un nucleon es una particula que constituisse lo nuclèu d'un atòm, es a dire un proton ò un neutron. Lo nombre de nucleons presents dins un atòm es generalament escrich « A » e dich « nombre de massa ». Dins la classificacion actuala dei particulas, lu nucleons fan partida dei barions.

## Ligams intèrnes

* Fisica dei particulas.
* Neutron.
* Proton.
# Nucleòl

Lo nucleòl qu'ei un espaci deu nuclèu de las cellulas eucariòtas. B'ei pas desseparat de la rèsta deu nuclèu per cap membrana, mes, au contre, qu'ei simplament un lòc qui apareish en microscopia optica com un (o plusors) punt(s) escur(s). Qu'ei un lòc de grana activitat de transcripcion de l'ADN e, atau, l'endret on e son sintetizats los ARN rinosomics (abreujats ARNr) e on e son associats dab proteïnas e qui, amassas, e vaden las duas sosunitats deus ribosòmas, (los organets cellulars on e son sintetizadas las proteïnas). Per estar visible en microcopia electronica, lo nucleòl qu'ei conegut desempuish lo XIXau sègle, mes qu'ei vertaderament la microscopia electronica qui permetó de'n conéisher l'estructura interna. Lo nucleòl qu'ei logicament compausat de cromatina, d'ARN e de proteïnas. Lo nucleòl non se pòt pas mei véder durant la division cellulara (quand la cromatina b'ei compactada en cromosòmas e que los gens non s'expriman pas mei.
Suls autres projèctes Wikimèdia :
# Nucleosòma

Lo nucleosòma es una estructura que constituís l'unitat fondamentala e essenciala de la cromatina, qu'es la forma d'organizacion de l'ADN en los eucariòtas. Los nucleosòmas son formats d'un nuclèu proteïc constituit per un octamèr d'istònas, proteïnas fòrtament basicas e fòrça conservadas filogeneticament. L'octamèr es format de doas moleculas de cada istòna (H2a, H2b, H3 e H4). En lo vesent en un microscopi electronic, se vei amb forma de rosari o "collar de pèrlas", car es formada de l'eliç dobla d'ADN enrollada envolopa successiva octamèrs d'istònas, en existint entre dos nucleosòmas consecutius un fragment d'ADN, ADN espaciador. Cada octamèr d'istònas es entornejat per gaireben 2 torns d'ADN bicatenari. Autra istòna (H1) s'estend envolopa la molecula d'ADN fòra de la part centrala del nucleosòma.
L'enrollament de la molecula d'ADN en torn al nucleosòma redusís fins a 6 còps la longor de la cadena d'ADN.
En 1974 Roger Kornberg descriguèt lo nucleosòma e las pròvas qu'usèt per aiçò foguèron:
Las observacions de Kornberg o amièren a conclure que lo nucleosòma es format de l'octamèr (H2A)2(H2B)2(H3)2(H4)2, en mai de gaireben 200 parelhs de basas d'ADN. Quand l'ADN se replica in vivo, las cadenas filhas son incorporadas immediatament en nucleosòmas.
# Nuclèu (omonimia)

Suls autres projèctes Wikimèdia :
Suls autres projèctes Wikimèdia :
Nuclèu o nucli se pòt referir a lo:
* Nuclèu atomic
* Nuclèu (biologia)
* Nuclèu Linux
* Nuclèu planetari
* Nuclèu galactic
# Nuclèu Linux

Linux es un nuclèu de sistèma operatiu de tipe Unix. Lo nuclèu Linux es un logicial liure desvolopat per una larga comunautat de contributors. Per mai d'entresenhas suls sistèmas basats sul nuclèu Linux, vejatz las paginas Linux e Distribucion Linux.
Lo nuclèu es lo còr del sistèma, es el que s'ocupa de provesit los logicials d'una interfàcia per utilizar lo material. Lo nuclèu Linux foguèt desvolopat per Linus Torvalds al començament de las annadas 1990 per los compatibles PC, d'arquitectura x86. Dempuèi, foguèt portat sus mai d'una arquitectura coma m68k, PowerPC, StrongARM, Alpha, SPARC, MIPS, etc. Pòt èsser al còr tan d'un ordinator personal coma d'un superordinator, o tanben d'un sistèma embarcat coma un telefòn mobil o un assistent personal.
Sas caracteristicas principalas son d'èsser multitrabalh e multiutilizaire. Respècta las nòrmas POSIX çò que ne fa un brave eiretièr dels sistèmas UNIX.
# Nucleosid

Un nucleosid es un compausat resultant de l'union covalenta d'una basa azotada (pirimidina o purina) a un sucre de 5 atòms (pentòsa) de carbòni (ribòsa o desoxiribòsa). D'exemples de nucleosids son la citidina, l'uridina, l'adenosina, la guanosina, la timidina e l'inosina. Lei nucleosids se pòdon combinar amb un grop fosfat (acid fosforic: H$_3$PO$_4$) mejançant determinadas quinasas de la cellula, produsent lei nucleotids, lei compausants moleculars basics dau ADN e dau ARN. Lei nucleosids pòdon èsser de dos tipes, en foncion de la pentòsa que contenon:
* Ribonucleosids: La pentòsa es la ribòsa
* Desoxiribonucleosids: la pentòsa es la 2-desoxiribòsa
# Nuclèu (biologia)

Lo nuclèu qu'ei un organet cellular especific de las cellulas eucariòtas (e qui las defineish literaument). Qu'ei lo lòc on ei concentrat lo cabau genetic de la cellula conservat dens la macromolecula d'ADN (a maugrat, totun, que dus autes organets cellulars, las mitocondrias e los cloroplasts que contienen ua quantitat marginau d'ADN). Dens lo nuclèu, l'ADN qu'ei repartit en cromosomas dens los quaus, enrotlat autorn de proteïnas, e forma la cromatina. Lo nuclèu que dessepara lo liquid de la cellula, lo citoplasma, e lo son mitan interior dab ua dobla envolopa lipidica aperada membrana nucleara (o envolopa nucleara) horadada de traucs formats per un complexe de proteïcs aperats pòrs. Aquesta membrana qu'ei en continuitat dab la membrana deu reticulum endoplasmic. Com l'ADN be demora dehens lo nuclèu, la soa informacion genetica qu'ei copiada e transcrivuda au mejan de la sintèsi d'ua molecula aperada acid ribonucleïc messatgèr (abreviat ARNm) qui ei exportat dens lo citoplasma (com sn nomac ditz, que serveish de "messatgèr") on la soa informacion qu'ei arrevirada en proteïnas. Au dehens deu nuclèu que's poden observar un o plusors punts aperats nucleòls e qui son entornejats d'un liquid mei dense e escur que la resta deu mitan interior deu nuclèu aperat nucleoplasma. Qu'ei lo lòc on son sintetizats los ARNr (abreviacion d'acid ribonucleïc ribosomic). Aqueths ARNr que son importats dens lo citoplasma, on, associats dab proteïnas, e forman las sosunitats deu ribosòmas (qui son los organets on los ARNm e son lejuts e arrevirats en proteïnas. Lo nuclèu qu'ei tanben lo lòc de reproduccion de l'ADN. Durant los procès de division cellulara (la mitòsi e la meiòsi), qui la cromatina que pren la forma de cromosòmas compactes e visibles e isolables, lo nuclèu que desapareish en tot deishar los cromosòmas mudà's.
Suls autres projèctes Wikimèdia :
# Nuclèu planetari

En geologia, lo nuclèu d'una planeta es l'ensemble de sei jaç intèrnes.
Pòt èsser liquid o solid, segon de factors coma la talha, l'edat, o la distància de la planeta a son estela. Lo nuclèu de la Terra es parcialament liquid, mentre que lo nuclèu de Mart es probablament solid, estent que la màger part de son camp magnetic a disparegut; un nuclèu liquid supausa un camp magnetic.
# Olivet

Olivet pòt essèr:
* Olivet, una comuna de Maièna
* Olivet, una comuna de {}
# Olivenza

Olivenza es un municipi de la província espanhòla de Badajoz e de la Comunautat Autonòma d'Extremadura.
# Oliver Smithies

Oliver Smithies (n. en 1925) es un genetician britanic. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 2007 amb Martin Evans e Mario Capecchi per l'estudi de las cellulas cepas.
# Oliver & Company

Oliver & Company (literalament en occitan "Oliver e companhiá") es un filme d'animacion musicala american producha per Walt Disney Feature Animation e sortit lo 18 de novembre de 1988 per Walt Disney Pictures. Le 27e filme de la seria Walt Disney Animated Classics, lo filme es inspirat en lo classic roman de Charles Dickens Oliver Twist. En lo filme, Oliver es un gatito que se jonh a una banda de cans per subreviure dins las carrièras de Nòva York.

## Sinòpsi

Lo filme conta l'istòria d'un gatito huérfano nomenada Oliver que se jonh a Fagin e a la siá banda de ladronzuelos amb Dodger, un mèstre en se movent per la vila, e lo simpatic chihuahua Tito. Un bon jorn, lo pichon Oliver daissa los carrèrs a l'èsser adoptat per Jenny, jonhètz mainada rica que s'o amie dins lo sieu ostal, a on viurà amb totas las comoditats. Mas quand Jenny es sequestrada pel dolent cap de Fagin e los sieus terroríficos dobermans, Oliver verificarà la valor de la veritabla amistat al veire cossí tota la banda se comença per la rescatar.