# Tornon d'Agenés

Tornon d'Agenés (Tournon-d’Agenais en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre del territòri

Comunas confrontantas de Tornon d'Agenés :
| Borlens | Tesac | |
| Casin de Ròca | | Masquièras |
| Ante | Montagut de Carcin (Tarn e Garona) | Corbiac |

## Toponimia

La prononciacion es [tur'nu ,datse'nes]. Las fòrmas ancianas fornidas per Bénédicte Boyrie-Fénié son : Turnun (Galfridus de ~), en 1242-1255, Turnum (castrum de ~), en latin, en 1281, Turnon en occitan, en 1283, Turnone (de ~), en latin, en 1284, Tornon, en occitan, en 1294, Turnon, en occitan, en 1296, Turno, Turnouer, en latin, en 1307-1317, Turnoun, en 1307-1317.
Per Dauzat e Rostaing, lo nom de Tornon pòt venir del nom gallic d'òme Turnus [latinizat], o del prelatin turno- [gallic], « puèg, nautor », ambe'l sufixe -onem o ambe'l mot gallés magos, « mercat ». Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, òpta pel nom de persona romanic Turnus e lo sufixe -onem; Negre constata qu'es pas un magos, puèi que -n finala es pas prononciada (el sabiá la prononciacion, a la diferéncia de Dauzat). B. Boyrie-Fénié ten compte de la situacion sus un puèg escarpat e adòpta l'ipotèsi oronimica de Dauzat, ambe'l sufixe -one(m).
Xavier Delamarre interprèta la finala de qualques Tornon en -magos, quand la finala es sonòra, e se sèrv del nom (gallic ?) d'òme Turnos e de turnā, « los puègs » o « proprietat de Turnos ».

## Istòria

Tornon es una bastida que fondèt Anfós de Peitieus en 1270.
Tornon annexèt abans 1806, La Mòta (nom supausat), Puèg-ricard, Ante, Borlens, Casin de Ròca, Corbiac, Masquièras, Montairal, Sent Vit de Dòrn, Tesac. Es a comparar ambe l'informacion del meteis siti : en 1793, la municipalitat èra « Tournon, Anthe, Bourlens, Cazideroque, Courbiac, Lamothe, Masquieres, Montairal, Pericart, Saint Georges, Saint Vite et Thezac », donc Tornon, Ante, Borlens, Casin de Ròca, Corbiac, La Mòta (nom supausat), Masquièras, Montairal, Puèg-ricard, Sent Jòrdi, Sent Vit de Dòrn e Tesac. Donc, tot lo canton èra en una sola comuna, Tornon.
Tornon perdèt, en 1837, Montairal e Sent Vit de Dòrn, e en 1876, Ante, Borlens, Casin de Ròca, Corbiac, Masquièras, Tesac, que venguèron de comunas (Sent Jòrdi, que dependiá de Sent Vit, ne venguèt independent en 1846).

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| març de 2014 | 2026 | Didier Balsac | divèrs dreta | |
| junh de 1995 | 2014 | Jean-Pierre Lacam | divèrs dreta | conselhièr general del canton de Tornon d'Agenés entre 2001 e 2008 |
| 1959 | 1995 | Pierre Morel | centrista, puèi UDF | conselhièr general del canton de Tornon d'Agenés entre 1964 e 1988 |
| 1923 | 1959 | Dr Henri Toussaint | radical | conselhièr general del canton de Tornon d'Agenés entre 1922 e 1940, puèi entre 1945 e 1964, President del Conselh General (1949-1959 |
| 1922 | 1923 | Jean Lavergne | | |
| 1902 | 1922 | Pierre Gabriel Joseph Davezac | | |
| 1896 | 1902 | Jean Darquié | | |
| 1881 | 1896 | Pierre Roux | Republican | mètge, conselhièr general del canton de Tornon d'Agenés entre 1876 e 1897 |
| 1871 | 1881 | Alphonse Carrère | | |
| 1871 | 1871 | François Adolphe Nicolas de Lisleferme | | conselhièr general del canton de Tornon d'Agenés entre 1848 e 1867 |
| 1870 | 1871 | Louis Hector de Faure | | |
| 1860 | 1870 | François Adolphe Nicolas de Lisleferme | | conselhièr general del canton de Tornon d'Agenés entre 1848 e 1867 |
| 1856 | 1860 | Dreyssat | | |
| 1849 | 1856 | François Adolphe Nicolas de Lisleferme | | conselhièr general del canton de Tornon d'Agenés entre 1848 e 1867 |
| 1848 | 1849 | Polyminis Carrère | | |
| 1832 | 1848 | François Adolphe Nicolas de Lisleferme | | conselhièr general del canton de Tornon d'Agenés entre 1848 e 1867 |
| 1830 | 1832 | Arnaury (?) | | |
| 1816 | 1830 | Guy Dordaygue | | |
| 1808 | 1816 | Guillaume Dubruel | | |
| 1802 | 1808 | Nicolas Aimé de Lisleferme | | |
| 1800 | 1802 | Antoine Dubruel | | |
| 1796 | 1800 | Godaille | | |
| 1792 | 1796 | Raymond Maury | | |
| 1791 | 1792 | Filhol | | |
| 1790 | 1791 | Aimé Mourgues | | |
| 1786 | 1790 | de Montalembert | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Tornon èra canton; es ara del canton de Le Fumélois (en francés).
* L'intercomunalitat foguèt la Comunautat de comunas del Tornonés (residéncia a Tornon), d'aquí a 2011, e après Fumèl Comunautat, venguda en 2017, per fusion ambe la de Pena, la CC de Fumèl Val d'Òut.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 697, totala: 714 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 8 005 | 7 124 | 7 904 | 7 773 | 7 901 | 7 634 | 4 986 | 5 160 | 4 588 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 4 761 | 4 569 | 4 384 | 4 256 | 1 371 | 1 325 | 1 276 | 1 155 | 1 077 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 981 | 914 | 927 | 780 | 833 | 890 | 842 | 785 | 766 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 812 | 1 006 | 1 020 | 921 | 839 | 751 | 801 | 808 | 808 822 |
| 2009 | 2010 |
| 802 817 | 771 789 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* en 1837, pèrda de Montairal e Sent Vit de Dòrn (Sent Jòrdi èra dins Sent Vit); en 1876, pèrda d'Ante, Borlens, Cazideroque, Corbiac, Masquièras e Tesac
* En 2018 la populacion èra de 760 abitants e la densitat èra de 35,75 ab/km².

## Luècs e monuments

* Tor de Vila bastida en 1637 a l'angle dels cobèrts de la plaça de la Comuna, per lo maçon Imbert Delfau ;
* Glèisa Saint-André-de-Carabaisse, a La Mòta classada monument istoric en 1994
* Glèisa Sent Bertomiu, neogotica, que son cloquièr fa tanben castèl d'aiga
* Ostal dich de l'Avescat del sègle XIII, classat monument istoric en 1912
* Ostal de l'Avescat, ancian ostal de l'avesque.
* Ostal bastit al sègle XIII, modificat al sègle XV per apondi d'una tor-escalièr puèi de modificacions son fachas al sègle XVIII, rue Philippe.
* Ostal del sègle XIII, rue de la Citadelle.

## Personalitats ligadas ambe la comuna

* Joseph Rumeau, nascut a Tornon (1849-1940), avesque d'Angieus (1898-1940)
* Pierre Mutz, nascut a Tornon lo 15 de novembre 1942, ancian prefet de polícia de París e ancian prefet de la region Illa de França, prefet de París

## Veire tanben

* Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas

* 1 2 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 285
* 1 2 Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 256
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 672, a 2. Ternay
* 1 2 cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=37892
* ↑ Basa Mérimée Notícia N°IA47002592, Ministèri francés de la Cultura.
* ↑ Raoul Marboutin, L'église de Saint-André-de-Carabaisse près de Tournon et ses peintures, p. 71-81, Revue de l'Agenais, 1932, tome 59
* ↑ Basa Mérimée Notícia N°PA00132539, Ministèri francés de la Cultura.
* ↑ Basa Mérimée Notícia N°PA00084257, Ministèri francés de la Cultura.
* Portau de Guiana