OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Guillaume Poitevin

* Aqueste article es un esbòs de biografia; lo cal completar. Podètz ajudar la Wikipèdia e partejar vòstras coneissenças en lo modificant.
Guilhèrme Peitavin (Borbon (Bocas de Ròse), 2 d'octobre de 1646―Ais de Provença, 26 de genier de 1706) foguèt un compositor barròc provençau.
# Guillaume Restes

Guillaume Restes (n. a Tolosa l’11 de març de 2005) es un fotbolaire professional occitan que jòga al Tolosa Fotbòl Club.
Als jòcs olimpics de París, se ganha la medalha d’argent amb l’equipa de França.
# Guillem Agulló

Guillem Agulló i Salvador (Burjassot, País Valencià, 6 de setembre de 1974 – Montanejos, País Valencian, 11 d'abril de 1993) foguèt un jove militant independentista e d'esquèrra valencian assassinat per un gropuscul neonazi.
# Hattusa

Hattusa (en itita: Ḫattuša) èra la capitala de l'Empèri itita en Anatolia antica. Lo site arqueologic de la vila se tròba a Boğazkale, ancianament Boğazköy, dins la província de Çorum en Turquia.

## Istòria

La vila, escavada dempuèi 1906 s'espandís sus 165 ectaras. Es dividida en doas parts, la vila bassa mai anciana èra enrodada per una muralha, sens dobte construïda per lo rei itita Hantili II e èra lo siti d'una acropòli reiala, amb lo palais e los bastiments administratius.
La vila nauta data del sègle XIII abC e a doblada la superfícia d'Hattusa. La muralha de la vila nòva es serrada per de pòrtas monumentalas, coma la pòrta dels leons o la pòrta dels esfinges. Las escavacions an mes al jorn, las restas de 26 temples.

## Nòtas e referéncias

* 1 2 Bryce 2005, p. 44-46.

## Fonts

* (en) Trevor Bryce, 2005, The Kingdom of the Hittites, Oxfòrd, Oxford University Press.
# Haubourdin

Haubourdin es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Istòria

La tèrra de Haubourdin levava de l'Enaut fins al 3 d'octòbre de 1605, data de lo sieu érection en vicomté. Aperten als châtelains de Lille de la sègle XIII a Modèl:La s-. A aquel títol, i aguèt possedit pels ostals de Luxemborg, de Bourgogne e de Sant Pol e per Henry IV #que la #vendre a Nicolas del Chastel, senhor de la Howarderie. Lo darrièr vicomte de Haubourdin #èsser çò marques de Roquelaure #que #morir sul échafaud l'an 1794.
La terre d’Haubourdin relevait du Hainaut jusqu’au 3 octobre 1605, date de son érection en vicomté. Elle appartient aux châtelains de Lille du sègle XIII au sègle XVII. À ce titre, elle fut possédée par les maisons de Luxembourg, de Bourgogne et de Saint Pol et par Henry IV qui la vendit à Nicolas du Chastel, seigneur de la Howarderie. Le dernier vicomte d’Haubourdin fut le marquis de Roquelaure qui mourut sur l’échafaud en 1794.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Bernard Delaby |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 850 | 1 809 | 1 813 | 1 883 | 2 151 | 2 345 | 2 419 | 3 130 | 3 210 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 3 232 | 3 654 | 4 204 | 4 434 | 5 379 | 6 409 | 7 083 | 7 457 | 7 858 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 8 485 | 8 828 | 9 396 | 9 650 | 10 784 | 10 916 | 11 001 | 10 579 | 12 095 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 12 610 | 12 106 | 14 552 | 14 497 | 14 321 | 14 965 | 14 850 | 14 726 | 14 547 |
| 2009 | 2010 |
| 14 393 14 508 | 14 455 14 569 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Haucourt

Haucourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Philippe Dubus |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 258 | 291 | 299 | 307 | 360 | 360 | 370 | 383 | 389 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 390 | 392 | 374 | 375 | 375 | 385 | 387 | 352 | 318 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 282 | 281 | 272 | 142 | 215 | 206 | 213 | 216 | 224 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 193 | 197 | 169 | 196 | 233 | 240 | 214 | 224 | 234 |
| 2009 | 2010 |
| 244 248 | 257 262 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Haucourt-Moulaine

Haucourt-Moulaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.

## Geografia

Situada en la conca de Longwy, Haucourt-Moulaine se situa a qualques quilomètres de las frontièras luxembourgeoise e bèlga.
Moulaine A adaigat per la Moulaine, un afluent de la Chiers.
Située dans le bassin de Longwy, Haucourt-Moulaine se situe à quelques kilomètres des frontières luxembourgeoise et belge.
Moulaine est arrosé par la Moulaine, un affluent de la Chiers.

### Comunas vesinas
## Istòria

Vilatge de l'anciana província del Barrois, Haucourt aviá per annexis los molins de Moulaine de la Platinerie e la ancià ermitage Sant-Jacques.
Village de l'ancienne province du Barrois, Haucourt avait pour annexes les moulins de Moulaine de la Platinerie et l'ancien ermitage Saint-Jacques.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jacques Marteau |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 219 | 260 | 270 | 368 | | 375 | 336 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | 315 | 329 | 319 | 315 | 414 | 370 | 474 | 568 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 811 | 797 | 821 | 812 | 1 105 | 1 194 | 1 000 | 944 | 1 338 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 2 815 | 4 651 | 4 517 | 3 899 | 3 328 | 2 987 | 2 856 | 2 938 | 3 020 |
| 2009 | 2010 |
| 3 101 3 148 | 3 100 3 146 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Hauassa

Awasa (አዋሳ en amharic) es una vila d'Etiopia en ribas dau lac Awasa, dins la vau dau grand rift. S'atròba dins la Region dei Nacions, Nacionalitats e Pòples dau Sud, e sus la rota que jonhe Addis Abeba e Nairòbi en Kenya. Es la vila mai granda de l'wereda d'Awasa.
Awasa siguèt la capitala de l'anciana província de Sidamo fins a la reforma constitucionala de 1995. La vila rambla mai d'un establiment d'ensenhament taus que lo Collègi Adventista Awasa e l'Universitat Awasa que compren un departament d'agricultura e de sciéncias de la santat. S'i atròba tanben un aeropòrt. La pesca es l'indústria locala principala.
# Hauconcourt

Hauconcourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.

## Geografia

* Separacion la granja de Amelange.
* Écart la ferme d'Amelange.

### Comunas vesinas
## Istòria

* Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés (Val de Mètz).
* Vilatge incendiat l'an 1324 e 1386.
* Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés (Val de Metz).
* Village incendié en 1324 et 1386.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Philippe Wagner |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 366 | 409 | 406 | 437 | | 527 | 540 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | 510 | 510 | 475 | 446 | 446 | 440 | 434 | 468 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 507 | 546 | 513 | 479 | 490 | 509 | 512 | 470 | 505 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 564 | 629 | 743 | 612 | 537 | 569 | 521 | 531 | 542 |
| 2009 | 2010 |
| 553 558 | 542 549 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Haucourt (Oise)

Haucourt es una comuna francesa administrada per lo departament d'Oise de la region dels Nauts de França .

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Evelyne Benard |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 397 | 421 | 459 | 428 | 432 | 162 | 156 | 151 | 154 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 145 | 124 | 136 | 111 | 93 | 89 | 102 | 89 | 84 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 79 | 94 | 88 | 63 | 59 | 72 | 68 | 78 | 72 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 96 | 62 | 76 | 76 | 118 | 128 | 139 | 141 | 142 |
| 2009 | 2010 |
| 147 150 | 151 154 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Haucourt (Sèina Maritima)

Haucourt es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de Normandia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde |
| 2008 | 2014 |
| març de 2001 | 2008 |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 332 | 366 | 371 | 363 | 446 | 424 | 428 | 404 | 390 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 373 | 390 | 380 | 375 | 370 | 359 | 381 | 362 | 338 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 330 | 318 | 349 | 328 | 314 | 319 | 288 | 320 | 303 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 258 | 278 | 224 | 202 | 209 | 204 | 232 | 236 | 250 |
| 2009 | 2010 |
| 259 264 | 256 258 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Hauban

Hauban (Hauban en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e Bigòrra. Qu'ei administrada peth departament deths Hauts Pirenèus dera region d'Occitània, ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

Aute vilatge o quartièr : Era Contenta.

## Toponimia

Era prononciacion qu'ei [haw'ba] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : Auben en 1429, Hauban en 1740 (registres parropiaus de Merlhèu) e en 1790, Hauban (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat, qui cita dab un dobte ua fòrma Alba de 1308, Hauban que vien deth nom latin d'òmi Albus, dab eth sufixe -anum. Segon R. Aymard, Hauban que vien deth gascon faube/haube per eth intermediari deth germanic falw, dab eth sufixe -an.
Segon Miquèu Grosclaude, per acceptar era proposicion de Dauzat, que caleré estar segur que h- èra absent dera prononciacion anciana. E com seré vienut ? (aquera ei pas la mei mauagida, era atraccion de haut, explicada peth site; que demòra pr'aquò un dobte a prepaus deth vocalisme dera segonda sillaba).
Eth gascon haube, deth germanic falw, dab eth sufixe -anum, que convién foneticament; mes Grosclaude que pensa un mot germanic ei trop tardiu per aqueth sufixe latin (d'un aute costat, que i a eth latin fulvus, medish sens). Cap ipotèsi ei pas segura.

## Istòria

Abans la revolucion, Hauban èra pas parròpia, que depenèva de Merlhèu (la glèisa Senta Bernadeta que data de 1988). Hauban qu'ei a un km de Merlhèu tot dret, mes per era rota que cau plan mei.

## Administracion

Lista deths cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2020 | 2026 | Jean-Claude Dessain |
| març de 2001 | 2020 | Bernard Ibos |
| junh de 1995 ? | 2001 | Gilbert Coste |
| | 1995 ? | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 98, totala: 100 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | | | | | | 138 | 150 | 152 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 141 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 101 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 76 | 76 | 64 | 90 | 106 | 97 | 84 | 84 | 86 89 |
| 2009 | 2010 |
| 88 91 | 90 93 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 era populacion qu'èra de 108 abitants e era densitat qu'èra de 50,47 ab/km².

## Véder tanben

* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Nòtas

* 1 2 3 4 5 Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier, Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000 https://www.archivesenligne65.fr/article.php?laref=1042&titre=hauban
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 345
* Portau de Gasconha
# Lengas sinotibetanas

Las lengas sinotibetanas forman una familha de lengas, originàrias d'Asia (Asia de l'Èst, Asia del Sud-Èst, Asia Centrala, Asia del Sud). Se compausan mai que mai de doas brancas:
* las lengas tibetobirmanas (las pus celèbras son lo tibetan e lo birman).
* las lengas siniticas o "chinés" al sens larg (la pus celèbra es lo chinés al sens estrech).

## Vejatz tanben

* Lengas per familha
# Lengas sodanicas centralas

Las lengas sodanicas centralas son una de las brancas de la familha de las lengas nilosaharianas.

## Classificacion

La classificacion del sodanic central es:
* grop lenduic
** Bale
*** lendu
*** ndrulo
** ngiti
* grop mangbetu-asua
** lombi
** mangbetuic
*** asoa
*** mangbetu
* grop membi-mangbutu-efe
** mangbutu-efe
*** leseic
**** bendi
**** efe
**** lese
**** mvuba
** mamvu
** mangbutu
** ndo
** birri
* grop moru-madi
** moru-madi central
*** aringa
*** avokaya
*** kalikoic
**** keliko
**** omi
*** logo
*** lugbara
** moru
** moru-madi del sud
*** ma'di
*** olu'bo
* grop bongo-bagirmi
** baka-beli
*** baka
*** morokodo-beli
**** beli
**** gberi-morokodo-mittu
***** mittu
***** mo'da
***** morokodo
**** lori
***** jur modo
***** nyamusa-molo
** bongo
*** sara-bagirmi occidental
**** fer-gula-koto
***** fongoro
***** gula
**** nduga-luto
***** ruto o luto
***** vale
** saraic
*** bagirmic
**** barma o bagirmi
**** kenga
**** morom-jaya-naba
***** morom
***** jaya
***** naba-Berako
****** berako
****** naba
**** disa
*** sara central
**** gulay
**** horo
**** kaba
**** laka
**** ngambay
**** gor
**** mango
**** nangnda
**** dagba
**** mbay
**** ngam
*** sar
*** kulfa
** yulu
** sinyar (?)

## Referéncias

* ↑ Haspelmath, Hammarström, Forkel e Bank, Glottolog.

## Fonts

* (en) Classificacion dins Glottolog
# Lengas samoièdas

Las lengas samoièdas, en usatge dels dos costats d'Oral per un trentenat de milièrs de personas, son un sosgrop de la familha de las lengas oralicas, als costats de las lengas finoogricas, que l'ancèstre comun reconstituit es lo protosamoièda.

## Vejatz tanben

* Lengas per familha

## Ligams extèrnes

Lo red book dels pòbles de l'Empèri Rus
* Portal de las lengas
# Lengas senofo

Las lengas senofo, parladas en Còsta d'Evòri, en Burkina Faso, en Mali e en Ghana, constituisson una branca de las lengas vòlta-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion

La classificacion intèrna del senofo es:
* senofo del nòrd
** minyanka
** nanerige (nanergé)
** sucite (sicite, sìcìté)
** supyire
* senofo central
** lengas karaboro
*** kar (karaboro de l'èst)
*** syer-tenyer (karaboro de l'èst)
** lengas senari
*** cebaara
*** senara
*** niarafolo
** kpalaga (palaka)
* senofo del sud
** lengas jimini-tagwana
*** jimini (dyimini)
*** tagbana (tagona)
** nafaanra (nafaara)

## Referéncias

* ↑ Haspelmath, Hammarström, Forkel e Bank, Glottolog.

## Fonts

* (en) Classificacion dins Glottolog
* Portal de las lengas
# Lengas sioanas

Las lengas sioanas son una familha de lengas amerindas parladas als Estats Units e al Canadà per las populacions sioanas.
Amassan un trentenat de lengas, dialèctes o sosdialèctes. La classificacion lingüistica pòt pas correspondre a las divisions administrativas. Las lengas sioanas son a l'ora d'ara en perilh, e d'unas son atudadas o en via d'extinccion amb un fòrça pichon nombre de locutors encara vivents.

## Classificacion

La familha sioana consistís en dètz-e-uèch lengas.
* grop catòban
** catòba (catawba)
** woccon
* grop sioan
** mandan
** sosgrop de la valada de Mississippi
*** sosgrop dakòtan
**** sosgrop assiniboine-stoney
***** assiniboine
***** stoney
**** sosgrop dakota-lakota
***** dakota
***** lakota
*** sosgrop dhegiha
**** omaha-ponca
**** sosgrop osage-kanza
***** kanza
***** osage
**** quapaw
*** sosgrop winnebago-chiwere
**** winnebago
**** iowa-oto
** sosgrop de la ribièra Missorí
*** crow
*** hidatsa
** sosgrop del sud-èst
*** sosgrop biloxi-ofo
**** biloxi
**** ofo
*** tutelo
# Lengas sant matiàs

Las lengas sant matiàs son un grop de lengas oceanianas parladas en Papoa-Nòva Guinèa.

## Localizacion

Las lengas sant matiàs son parladas al Nòrd de Nòva Guinèa dins l'archipèla de las illas de Sant Matiàs.

## Classificacion

Las lengas sant matiàs son una de las brancas primàrias de l'oceanian.
La familha compren sonque doas lengas:
* mussau
* tench

## Referéncias

* ↑ Lynch, Ross e Crowley 2002, p. 94.
* ↑ Lynch, Ross e Crowley 2002, p. 878.

## Fonts

* (en) John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, The Oceanic Languages, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
* Portal de las lengas
# Lengas samogo

Las lengas samogo son un sosgrop de lengas mande, una branca de las lengas nigèrocongolesas, parladas en Mali e en Burkina Faso.

## Classificacion

Las lengas samogo son:
* seenku
* grop duun
** duun de l'èst: dzuun, dzuungoo
** dun de l'oèst: duun
** banka
Lo nom de samogho, donat per los bambara e los diola, es tamben utilizat per d'autres grops mande, coma los jowulu.

## Fonts

* Portal de las lengas
# Lengas semiticas

Las lengas semiticas son una familha de lengas d'Africa e d'Asia e quitament d'Euròpa (a Malta). Fan partida de la familha mai larga de las lengas afroasiaticas.
Las mai conegudas son l'amara e d'autras lengas d'Etiopia e Eritrèa, l'arabi, lo maltés, l'ebrieu, l'aramèu e ancianament l'akkadian, lo fenician, l'assirian... Mas i a un grand nombre de lengas semiticas, tant dins l'espaci coma dins lo temps.

## Fogal

La lengas semiticas son la sola branca de l'afroasiatic que, abans l'expansion de l'arabi en Africa al sègle VII, se trobava essencialament en Asia, mas tanben dins una pichona part d'Africa amb las lengas semiticas etiopianas (dins de regions d'Eritrèa e Etiopia). Certans universitaris pensan qu'a una epòca antica (o preïstorica), de locutors del semitic passèron la mar Roja per anar del sud d'Arabia cap a Eritrèa e Etiopia, mentre que d'autres, coma A. Murtonen (seguit per Martin Bernal), contèstan aquela vision e suggerisson que la branca semitica es ben originària d'Etiopia (doncas près del fogal african de l'afroasiatic) e que se seriá difusada durant lo Neolitic en Arabia e a l'Orient Mejan.

## Vejatz tanben

* Lengas per familha
* Portal de las lengas
# Lengas samba-duru

Las lengas samba-duru son un grop de lengas adamawa parladas dins l'èst de Nigèria, dins l'estat d'Adamawa e en Cameron.

## Classificacion

Kleinewillinghöfer (2017) classa las lengas samba-duru en cinc brancas, coma presentat çaijós:
* vere
** vere
** jango
** koma vomni
* gimme
** gemnime
** gimme
* doyayo
* duru
** dii
** dugun
** duupa
** pere
** longto
* samba
** samba leko
** mubaako
** kolbila
** perema

## Referéncias

* ↑ Kleinewillinghöfer 2017.

## Fonts

* (en) Ulrich Kleinewillinghöfer, 2017, Samba-Duru Group, Adamawa Language Projects.
* Portal de las lengas
# Heinrich Ignaz Biber

Heinrich Ignaz Biber ( Wartenberg, lo 12 d'agost de 1644 – Salzborg, lo 3 de mai de 1704) que ho un compositor boèma e un violonista d'estil barròc (un deus màgers en dehòra d'Italia). La soa pèça mei coneguda qu'ei la soa Passacaglia en Sol entau vriulon solo.
Tecnicament qu'explorè diferentas possibilitats deu vriulon com la pujadas dens las posicions mei agudas, la scordatura (lo cambiament d'acòrd deu vriulon) e los acòrd dab còrdas doblas o triples.
Que's sap chic suu temps de la soa educacion. Qu'entrè au servici deu princi Johann Seyfried von Eggenberg a Graz puish a l'arquevesque d'Olmütz Karl II von Liechtenstein-Kastelkorn a Kroměříž. En 1670, a l'escadença d'un viatge qu'entrè au servici de l'arquevesque de Salzborg shens domandar l'autorizacion deu son mèste. Que passè dens aquesta vila la seguida de la soa carrièra en bèth accéder a l'estima de l'Emperaire e en bèth accéder a la noblessa.
Que's maridè en 1772 dab Maria Weiss ; qu'avón 11 enfants deus quaus 4 arribèn a l'etat adulta : 2 hilh e vadón musicians (Carl Heinrich Biber, un d'eths que conegó un succès pro important) e 2 hilhas religiosas.

## Ligams etèrnes

* Sonata sus youtube.com.
# Heinrich Rudolf Hertz

Heinrich Rudolf Hertz :
| Profession: | Fisician |
| País: | Alemanha |
| Data de naissença: | 22 de febrièr de 1857 |
| Luòc de naissença: | Amborg, Alemanha |
| Data de decès: | 1 de genièr de 1894 |
| Luòc de decès: | Bonn, Alemanha |
Heinrich Rudolf Hertz (n. en 1857, m.1894) foguèt un fisician alemand qu'a descobèrt la radiacion electromagnetica (las ondas de ràdio, tanben conegudas coma ondas ertzianas).
# Heinrich Schütz

Heinrich Schütz (Köstritz, lo 8 d'octobre de 1585 - Dresden, lo 6 de noveme de 1672) que ho un deus purmèrs compositors alemand d'estil barròc. Qu'ei considerat com lo purmèr compositor d'aver ecrivut un opèra en alemand.
* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Heinrich Schütz.
# Heinrich Olbers

Heinrich Wilhelm Matthias Olbers (Brèma 11 d'octobre de 1758- 2 de març de 1840) foguèt un astronòm, mètge e fisician alemand.

## Biografia

Heinrich Wilhelm Olbers nasquèt a Arbergen, un quartièr de Brèma e estudièt la medecina a l'universitat de Göttingen. Après aver obtengut son diploma en 1780, comencèt de practicar la medecina a Brèma, en Alemanha. La nuèit, consacrava una grand part de son temps liure per faire d'observacions astronomicas.
Descobriguèt dos asteroïdes, 2 Pallas e 4 Vesta, respectivament en 1802 e 1807. Es el que donèt son nom a Pallas, mentre que demandèt a Gauss de baptisar lo second.
Lo 6 de març de 1815, descobriguèt tanben una comèta periodica nomenada 13P/Olbers.
Lo paradòxe d'Olbers foguèt nomenat d'après el, aital coma l'asteroïde (1002) Olbersia, e un cratèr sus la Luna (cratèr Olbers).