# Indoeuropèu

Las lengas indoeuropèas que forman ua familha de lengas qui deriva d'ua lenga soca ipotetica, non-atestada dirèctament, lo protoindoeuropèu, qui's parlava au Neolitic, lhèu au nòrd de la mar Caspiana. Las lengas d'origina indoeuropèa, fòrça nombrosas, que s'espandín durant lo Neolitic e l'Antiquitat dens la màger part d'Euròpa e ua part d'Asia; puish, a partir de l'Edat Modèrna, uas quantas que s'espandín tanben dens d'autes continents. L'occitan qu'apartien a aquesta familha.

## Gaireben dos sègles d'estudis indoeuropèus

A partir del sègle XVII, maites sabents europèus notèron de semblanças estranhas entre lo grèc, lo latin, lo persan e de lengas europèas recentas; mas duscas a aquel moment, per una interpretacion literala de la Bíblia, se considerava l'ebrieu coma la lenga maire de totas las autras.
Pasmens, la descobèrta pels europèus del sanscrit a la fin del sègle XVIII permetèt de pausar l'ipotèsi d'una origina comuna al latin, al grèc, al gotic, a las lengas celticas, al persan e al sanscrit. En 1813, l'anglés Thomas Young creava lo mot indoeuropèu que serviguèt a designar a l'encòp aquel grop de lengas e la lenga comuna que ne derivan totas.
Lo deschiframent del pèrsa ancian (1846), de l'itita (entre 1880 e 1915), del tokharian (1908) e mai recentament del micenian foguèron tant de grandas etapas que per la comparason totjorn pus afinada permetèron de reconstruire lo protoindoeuropèu ; se parla de reconstruccion extèrna.
De la lenga los sabents an passat als indoeuropèus coma poblacion, cercant a establir lor fogal original, las diferentas epòcas de lors migracions, lor organizacion sociala, lor religion, etc.

## Ancianetat

Derivan dirèctament de l'indoeuropèu de lengas ancianas coma lo latin, lo grèc, lo celtic o lo sanscrit. De caduna d'aquelas lengas es eissit un grop de lengas.

## Classificacion

* Lengas indoeuropèas
** Lengas romanicas
*** Grop iberoromanic
**** mossarabi (desparegut)
**** galègoportugués: galèc e portugués
**** asturleonés (asturian, leonés e mirandés)
**** espanhòl o castelhan
**** aragonés
*** Grop occitanoromanic o occitanocatalan (entre iberoromanic e galloromanic)
**** occitan o lenga d'òc
**** catalan
*** Grop galloromanic
**** francoprovençal o arpitan
**** francés o lenga d'oïl
*** Grop retoromanic (entre galloromanic e italoromanic)
**** romanch
**** ladin
**** friolan
*** Grop italoromanic
**** italian
***** nòrditalian o italian septentrional o idiòma padan (entre galloromanic e italoromanic)
***** italian centromeridional
**** còrs
*** Sarde
*** Grop balcanoromanic
**** dalmata (desparegut)
**** romanés (inclusent lo aromanés, lo meglenoromanés e l'istroromanés)
** Lengas germanicas
*** Grop oriental
**** gotic (desparegut)
*** Grop septentrional
**** noroèc
***** suedés
***** danés
***** norvegian
***** feroés
***** islandés
*** Grop occidental
**** anglés
**** Scots
**** frison
**** Grop bas-alemand
***** bas-saxon
***** neerlandés
***** afrikaans
**** alemand o naut alemand
**** yiddish
** Lengas eslavas
*** Grop oriental
**** bielorús
**** rus
**** ucraïnés
***** rusyn o rutèn de còps considerat a despart
*** Grop occidental
**** polabe (desparegut)
**** pomeranian
***** cashob
***** eslovinç (desparegut)
**** chèc
**** eslovac
**** polonés
***** silesian de còps considerat a despart
**** sorabe bas
**** sorabe naut
*** Grop meridional
**** eslovèn
**** diasistèma eslau del centre sud
***** bosnian
***** croat
***** montenegrin
***** sèrbe
**** Bulgar al sens larg
***** eslavon (desparegut)
***** bulgar
***** macedonian
** Lengas balticas
*** lituanian
*** leton
*** prussian ancian (n'i aguèt d'autras coma lo que nos'n demòran de tèxtes)
** Lengas indoiranianas
*** indi
*** bengalin
*** romaní
** Lengas ellenicas
*** grèc
*** tsaconic
*** grico
** Lengas iranianas
*** persan
*** curd
** Lengas tokharianas (desparegut)
** Albanés
** Armèni