# Fabresan

Fabresan (Fabrezan en francés) es una comuna lengadociana de las Corbièras, situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

Commune de las Corbièras al jonhent d'Orbiu e de Nièla al pè de la Montanha d'Alaric.

### Perimètre del territòri

Comunas confrontantas de Fabresan :
| Mos per un qüadripunt | Fontcobèrta | Ferrals de las Corbièras |
| Camplong d'Aude | | |
| Ribauta per un qüadripunt, Tornissan | Sant Laurenç de la Cabrerissa | Tesan de las Corbièras |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son : In villa Fabriciano en 947-1494, In Fabriciano, alias Faborisiano en 951, Faborizianum en 951, Fabersa, en 988, Faberzanum en 1007, Fabersanum en 1118, Fabreza, en 1161, Castrum de Faberzano en 1222, Castrum de Fabersano en 1302, Faberganum en 1319, Ecclesia de Fabrezano en 1351, Faberzan en 1402, Farbesanum en 1228-1494, Fabresans en 1521, Fabressa, Fabreza, Fabretsa en 1537, Fabreza en 1538, Fabresan, en 1595. La prononciacion occitana es Fabrezà, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [fabre'ʒa]. Fabresan vendriá d'un nom latin d'òme Fabricius, ambe'l sufixe -anum (per los Féniés, que probable sègon Negre, de Fabericius).

### Vilaroja la Cremada

Es una anciana parròquia del cossolat de Fabresan, del vocable de Sant Sarnin. Las fòrmas ancianas son : Villa Rubia cum ecclesia Sancti Saturnini en 859, Castrum Villaerubene..., ecclesia Sancti Saturnini de Villarubea en 1119, Villa Rubra en 1172, Castrum de Villa Rubea en 1272, Villa Rubea Lapanosa en 1298, Villa Rubea Sapanosa = Lapanosa en 1302, Villa Rubea Sapanosa en 1349, Villarubea Panoza en 1351, Villarubea Pannoza en 1377, Villa Rubra la Panoza en 1426, Vialaroga la Panora,...Vilaroga la Pannoza al sègle XIV, Vylha Roja la Cremada,... Villa Rogia la Pannosse en 1537, Villaroja..., Villaroja la Cremada en 1538, Villerouge la Panouse en 1666-69, Villerouge-Basse, Villerouge-Haute, église et cimetière (cadastre).
Lo nom es semblable a Vilaroja de Termenés, villa Rubea en 1107. Mès caldriá conéisser los eveniments istorics qu'explican lo determinant Cremada. L'autre determinant La Panosa (o Sa Panosa, ambe l'article « salat », vengut del demonstratiu latin ipsa, que l'abat Savartés coneis pas) es interpretat per Dauzat e Rostaing coma lo latin panus, pana, « cabelh de panicula, panís, panissa », ambe'l sufixe -osa e non pas productritz de pan, de blat.

### Parasòls

Parasòls (l'abat Savartés escriu Sant Laurenç de la Cabrerissa, mes la sola mencion actuala sus la mapa es dins Fabresan) es un ancian priorat del vocable de Sant Martin, unit a l'abadiá de La Grassa. Las fòrmas ancianas son : Sanctus Martinus de Palazol..., alos de Palasolel en 1119, Honor de Palazolet..., ecclesia Sancti Martini de Palazolet en 1125, Villa de Paladol en 1175, De Parasolio en 1426, Parazols entre 1228 e 1494, Parazols les Fabrezan en 1503, Al molly de Parazols en 1538, Fief de Parasols al sègle XVII, Parazols en 1781.
Parasòls es le resultat de palatiolum (palatium ambe'l sufixe diminutiu latin -olum, per un sens de « pichon palais »). Véser Palatz, sense diminutiu, aquí tanben per designar un priorat. Le passatge de Palasòl a Parasòl es una dissimilacion. Le plural es de mal explicar. I a d'autres Parasòls dins l'Aude.

## Istòria

Sus la comuna de Fabresan i a un masatge del nom de Vilaroja la Cremada (abans Vilaroja la Panosa , encara abans Villa Rubea). Fasiá partida de l'astrada província Narbonesa. I a una glèisa del sègle IX amb de frescas.
Sus aquel masatge i a un palais de l'Edat Mejana, que uèi sonque ne demòra qu'una mièja paret e una arquièra.
E mai, dins los archius de la vila, existisson lo comte de Fabresan e lo senhor de Vilaroia, al sègle XVII.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 20 d'octobre de 2015 | (2026) | Isabelle Géa | PS | conselhièra departamentala |
| 2014 | 2015 | Fabrice Vareilles | sense etiqueta | |
| 1977 | 2014 | Maurice Séguier | PCF | |
| 1949 | 1977 | Ghislain Bouffet | | |
| | 1949 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lesinhan de las Corbièras; es ara del canton de las Corbièras (canton de Fabresan abans lo 1èr de genièr de 2016) e Fabresan n'es lo burèu centralizator.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 1288, totala: 1316 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 890 | 956 | 1 163 | 1 083 | 1 170 | 1 174 | 1 239 | 1 257 | 1 287 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 330 | 1 310 | 1 537 | 1 529 | 1 852 | 2 298 | 2 144 | 2 031 | 1 829 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 912 | 1 837 | 1 761 | 1 791 | 1 704 | 1 629 | 1 608 | 1 303 | 1 267 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 186 | 1 137 | 1 024 | 991 | 1 046 | 1 086 | 1 221 | 1 231 | 1 242 1 257 |
| 2009 | 2010 |
| 1 252 1 267 | 1 263 1 279 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion èra de 1273 abitants e la densitat èra de 44,48 ab/km².

## Economia

Viticultura: Corbièras e Corbièras Botenac

## Lòcs e monuments

* Estatua en bronze de Charles Cros.
* Castèl de Vilaroja la Cremada
* Vista de Fabresan dempuèi La Sèrra
* Vista dempuèi la pineda.
* Aigat
* Ostal de vila

## Personalitats ligadas a la comuna

* Charles Cros.

## Véser tanben

* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes

* Fabresan sul site de l'Insee

## Referéncias

* ↑ Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 131, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f223.item.texteImage
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 280
* ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 123
* ↑ Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 479-480, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f571.item.texteImage
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 722
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 517, a Panouse (La)
* ↑ Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 290, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f382.item.texteImage
* Portal de Lengadòc