# Castèths Andòrta

Castèths Andòrta (Castets-en-Dorthe en francés) es ua anciana comuna vasadesa, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempui lo 1er de genèir de 2017, a fusionat dab Castilhon de Castèths e es venguda comuna delegada e caplòc de la comuna navèra de Castèths e Castilhon.

## Geografia
### Perimètre deu territòri

Situacion avant la formacion de la comuna navèra de Castèths e Castilhon
Comunas confrontantas de Castèths Andòrta :
| Sent Pèir d'Aurelhac (delà Garòna) | Sent Martin de Sescàs (delà Garòna) | Cauçdròt (delà Garòna) |
| Sent Perdon de Concas Sent Lobèrt | | Varia Castilhon de Castèths |
| | Viaujac | |

## Toponimia

Las fòrmas ancianas son Castet (de ~), en 1274, Castrum Andorta, en latin, en 1274, Castet en Dorta, en 1307-1317, Castrum en Dorte, en latin, en 1307-1317, Redorta, en 1307-1317. Lo sens de Castèths es clar, mès demòra la question de l's finala, « adventícia » per. L'idèa d'una pluralitat deus castèths es hòra de question, la que l' s finala represente -th- palatala d'origina es improbabla, perqué se'n vei pas de traça dens las fòrmas ancianas. En realitat, coma los vilatges en -ac son venguts sovent -ats (= -acs) en Vasadés e en Bordalés, çò que representa una confusion entre lo nom deu vilatge e lo deus abitants, Castèths èra Castèt(h) a l'origina e lo gentilici, bastit shens sufixe, èra los castèthS, e après, per confusion, la vila medisha vengut Castèths. Es l'explicacion mès probabla. Lo gentilici actuau casteriòt, bastit regularament, a pr'aquò un perhum d'autenticitat e deu èste ancian.
Lo determinant Andòrta, « sembla relativament tardiu », çò escriu Bénédicte-Boyrie-Fénié. Se vei pas lo motiu d'aquera opinion, per duas rasons : purmèrament, Andorta apareish la medisha annada que Castèt(h), segondament, lo nom ancian de Castilhon de Castèths èra Castet/Casted e en latin Castello (que cau legir Castèth en occitan). Se podèva pas manténer una tala confusion entre los dus lòcs, e d'un costat Castèt(hs) vengot Castèt(hs) Andòrta, de l'aute lo segond Castèt(h) (mès lo pus ancian, probable, pr'amor de la data de las atestacions) vengot Castilhon. Lo determinant Andòrta, etimologicament endòrta o andòrta, deu latin intorta, sovent comprés coma en Dòrta per maishanta copadura e sovent omés (perqué èra pas mèi necessari, tanlèu que l'aute lòc cambièt de nom), a lo sens d'una branca plegadissa e torçuda, com la d'un vime, que sèrv a estacar los hagòts. Mès dens la practica èra una barradissa hèita de brancas plegadas e entrebescadas, dens una fortificacion, çò que lo mot Redorta (1307-1317), « redota », confirma.
* Maserac, dab lo sufixe -acum, latinizacion deu sufixe gallés -āco(n), es lo nom d'un ancian grand maine antic. La basa es un nom latin d'òme, Macer o Macerius, mès dab Macerius, auré donat puslèu *Maseirac. Çò qu'es escrit dens lo Dauzat esclarzís pas totalament la question e Mazeyrat o Mazerat vendré d' Amaricius; cau partir mèilèu de Macer. Lo nom comun maceriae, « roïnas », totjorn dab -āco(n), auré donat Maseirac tanben, çò sembla.

## Istòria

* Segon lo siti GAEL, la parròpia Sent Lobèrt e Sent Loís de Castèths et la parròpia Sent Roman de Maserac forman la comuna de Castèths (en francés Castets, vengut Castets-en-Dorthe lo 13 de julhet 1957). Aquera mencion es curiosa; solament, cau pas compréner que i avèva una glèisa Sent Lobèrt e Sent Loís. La glèisa Sent Loís de Castèths, situada dens lo borg, data deu sègle XIX. Mès, dens un lòc tant important, quasi una vila, n'i avèva pas una auta avant e que deviá tanben èste consacrada a Sent Loís ? I a una glèisa Sent Lobèrt - anciana - a Sent Lobèrt, a 1 km de Castèths. La comuna de Sent Lobèrt es hòrt petita, 2,11 km² e lo repartiment deu territòri de la parròpia devot èste inegau. A 1,5 km de Castèths, i a la glèisa Sent Roman de Maserac. Castèths, benlèu fondat au sègle XIII o un pauc avant, probablament dens la parròpia de Sent Lobèrt, augot una glèisa per necessitat quand vengot una aglomeracion importanta (la de Sent Lobèrt seré estada tròp petita).

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 2014 | 2020 | Daniel Flipo | divèrs dreta | retirat; cònsol de la comuna navèra de Castèths e Castilhon |
| 2008 | 2014 | Jean-Pierre Sart | UMP | mètge |
| 2001 | 2008 | Guy Furton | PS | recebeire de las talhas |
| | 2001 | Jean-Pierre Sart | | mètge |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Lengon; es adara deu canton de Le Sud-Gironde (en francés), donc deu Sud Gironda.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 1182, totala: 1470 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 002 | 974 | 1 088 | 1 002 | 1 082 | 1 180 | 1 207 | 1 309 | 1 343 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 355 | 1 320 | 1 441 | 1 355 | 1 274 | 1 237 | 1 202 | 1 163 | 1 120 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 099 | 1 111 | 1 124 | 950 | 934 | 815 | 853 | 876 | 980 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 953 | 920 | 889 | 829 | 996 | 1 124 | 1 221 | 1 233 | 1 240 1 261 |
| 2009 | 2010 |
| 1 243 1 266 | 1 211 1 236 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* Populacion : 1164 (2018)
* Densitat : 133,95

## Nòtas

* 1 2 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 107-108
* ↑ Miquèu Audoièr, Los gentilicis sense sufixe, in Lo Gai Saber n° 553, prima de 2019, p. 111-112
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 426, a Maizerais, e 444, a Mazeyrat-Aurouze
* ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 187
* ↑ https://web.archive.org/web/20130124070328/http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf
* Portau de Gasconha