OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alièr (Bigòrra)

Alièr (Allier en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Autes vilatges o quartièrs : Era Sèuva, era Serròta.

## Toponimia

La prononciacion qu'ei [a'lyèrr] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : A. de Alier, cap a 1106, D-Alierr, D-Alier, Alier au sègle XII, Alier, cap a 1200-1230, De Alierrio, en latin, en 1313,De Alierio, en latin, en 1342, Alier en 1429, Alier. - Sanctus Petrus de Lierio en 1760, Allier (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Dauzat, Alièr que vien deu nom latin d'òme Allarius.
Segon Negre, Alièr que vien deu nom de persona Allier, eth-medish deu romanic (sic) Hilarius. Segon R. Aymard, los dus que son possibles, lo resultat que seré un nom de persona Allier pas sufixat.
Segon Miquèu Grosclaude, dab ua finala -arius, -r qu'auré despareishut e s'ei conservat; certanas grafias que contienen ua rr dobla. Lo nom qu'ei escur, probablament prelatin. Alièr, deu radicau escur, qu'apartién probablament a la seria deus toponimes gascons hòrt ancians en -r finau sensible estudiats per Xavier Ravier (Mélanges Michelena 1985 p. 741).
Cf. Alins < basco ilin (haria) e sufixe -tze (Joan Coromines).

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 2020 | 2026 | Jean-Philippe Baklouti | | |
| 2014 | 2020 | Michel Sajoux | PCF | retirat |
| junh de 1995 | 2014 | Jean-Paul Bailly | | |
| 1986 | 1995 | Jean Majesté | | |
| | 1986 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 391, totala: 408 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | | | | | | 209 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 208 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 152 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 106 | 106 | 194 | 232 | 220 | 264 | 377 | 377 | 378 387 |
| 2009 | 2010 |
| 378 387 | 379 388 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||
* En 2018 la populacion qu'èra de 422 abitants e la densitat qu'èra de 114,36 ab/km².

## Véder tanben

* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Nòtas

* ↑ https://toponimiaoc.webs.com/65hautspirenus.htm
* 1 2 3 Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier, Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000 https://www.archivesenligne65.fr/article.php?laref=860&titre=allier
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 11
* Portau de Gasconha
# Alizée

Alizée es una cantaira francesa, nascuda Alizée Jacotey lo 21 d'agost de 1984 a Aiacciu (Corsega).
Pendent sa participacion a l'emission Graines de Star sus la cadena francesa M6, Alizée es remarcada per la cantaira Mylène Farmer, que li escriu alavetz dos albums ambe Laurent Boutonnat, Gourmandises (2000) e Mes courants électriques (2003).
Son primièr single, Moi... Lolita, es l'un dels mai gròsses tubes de l'annada de 2000 en França (classat n°2) ; la capitada d'aquela cançon es tala que, quitament cantada en francés, s'expòrta en Euròpa tota (n°1 en Russia, n°1 en Espanha, n°1 en Itàlia, n°2 aus Païses Basses, n°5 en Alemanha, n°9 al Reialme Unit...) e quitament dins d'unes païses d'Asia. En tot, mai de 2 000 000 d'exemplars del single son estats venduts.

## Discografia

* 2000 : Gourmandises
* 2003 : Mes courants électriques
* 2007 : Psychédélices
* 2010 : Une enfant du siècle
* 2013 : 5
* 2014 : Blonde

## Cançons mai conegudas

* Moi... Lolita (2000)
* L'Alizé (2000)
* Parler tout bas (2001)
* Gourmandises (2001)
* J'en ai marre (2003)
* J'ai pas vingt ans (2003)
* À contre-courant (2003)
* Mademoiselle Juliette (2008)

## Referéncias

* ↑ https://www.femmeactuelle.fr/actu/news-actu/alizee-de-graines-de-star-a-aujourd-hui-2032175
# Aliud

Aliud es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
# Alièze

Nom desconegut en arpitan (Alièze en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Pierre Gros |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 290 | 371 | 376 | 365 | 356 | 363 | 374 | 350 | 354 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 346 | 320 | 280 | 300 | 294 | 255 | 257 | 291 | 282 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 269 | 277 | 272 | 230 | 210 | 175 | 173 | 164 | 140 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 132 | 115 | 95 | 121 | 131 | 144 | 151 | 152 | 153 |
| 2009 | 2010 |
| 156 157 | 155 156 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portau d'Arpitània
# Alistair Cameron Crombie

Alistair Cameron Crombie (Brisbane, Austràlia, 4 de novembre de 1915 - Oxford, Anglatèrra, 9 de febrièr de 1996) foguèt un istorian australian especializat dins l'istòria de las sciéncias. Comencèt a estudiar la zoologia e se faguèt conéisser gràcias a sas contribucions e recercas sus la competicion entre las divèrsas espécias animalas abans de cambiar d'interès e de se dirigir cap a l'istòria. Fondèt e presidiguèt la British Society for the History of Sciences.
# Amatrice

Amatrice es una comuna italiana de la província de Reata dins la region de Laci. Lo 24 d'agost de 2016 un tèrratrèmol de 6,2 gras sus l'escala de Richter la damajèt seriosament, en fasent mai de 200 víctimas.

## Geografia

Amatrice se situa a mitan d'una val dels Apenins entre quatre regions : Laci, Ómbria, las Marchas e los Abruces, entre la mar Tirrèna e la Còsta Adriatica, dins la part superiora el bacin de Tronto.
Sus son territòri s’estend un plan amb una altitud compresa entre 900 et 1 000 mètres, lo lac Scandarello, una restanca artificiala enrodada a l’èst par de montanhas de mai de 2 400 mètres. Sus lo territòri municipal s’enauça lo Mont Gorzano (2 458 m), pus naut somalh de Laci.

### Comunas confrontantas

Accumoli, Campotosto, Cittareale, Cortino, Crognaleto, Montereale, Rocca Santa Maria, Valle Castellana
# Amayé-sur-Orne

Amayé-sur-Orne en normand (Amayé-sur-Orne en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Sylvain Colino |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 483 | 407 | 432 | 465 | 405 | 421 | 461 | 414 | 401 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 464 | 462 | 455 | 400 | 392 | 406 | 421 | 391 | 351 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 365 | 341 | 306 | 317 | 281 | 259 | 246 | 246 | 252 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 261 | 257 | 420 | 732 | 722 | 686 | 945 | 982 | 1 019 |
| 2009 | 2010 |
| 1 024 1 044 | 1 026 1 041 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Normandia
# Amayé-sur-Seulles

Amayé-sur-Seulles en normand (Amayé-sur-Seulles en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Pascal Cotard |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 414 | 483 | 512 | 518 | 447 | 439 | 414 | 402 | 409 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 385 | 366 | 379 | 356 | 340 | 335 | 290 | 289 | 283 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 277 | 270 | 267 | 218 | 224 | 225 | 223 | 172 | 195 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 194 | 195 | 169 | 185 | 158 | 163 | 195 | 190 | 203 |
| 2009 | 2010 |
| 202 206 | 200 204 |
| Impossible de compiler l'entrée EasyTimeline : EasyTimeline 1.90 Timeline generation failed: 2 errors found Line 58: bar:1806 from:0 till: 512 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '512' not within range as specified by command Period. Line 59: bar:1821 from:0 till: 518 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '518' not within range as specified by command Period. |||||||||
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Normandia
# Amazonas (Brasil)

Amazonas :
| capitala populacion (an) | Manaus 1 644 690 abitants (2005) |
| Governador | Jose Melo |
| Superfícia | 1 570 745,68 km$^2$ |
| Populacion | 3 232 330 (2005) |
| Densitat | 1,79/km² |
| Pagina oficiala | https://web.archive.org/web/20051029125208/http://www.amazonas.am.gov.br/ |
Amazonas es l'estat mai grand de Brasil en superfícia. Es situat dins la Region Nòrd del país. Confronta Veneçuèla e Roraima al nòrd, Pará a l'èst, Mato Grosso al sud-èst, Rondônia al sud, Acre al sud-oèst, Peró a l'oest e Colómbia al nòrd-oèst. Sa superfícia de 1 577 820,2 km² es similara a de Mongolia.

### Istòria

Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèt d'arribar en la region. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passa al domini portugués.

### Geografia

Lo punt mai naut de Brasil e tanben lo segond son situats dins l'estat: lo Pico da Neblina, amb 2994 metres d'altitud, e lo Pico 31 de Março, amb 2992 metres.

### Ligams extèrnes

* Portal de Brasil
# Amavida

Amavida es un municipi de la província espanhòla d'Ávila e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon .
# Amay

Amay es una comuna de la província bèlga de Lièja.
# Amayuelas de Arriba

Amayuelas de Arriba es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
# Amazonas (Veneçuèla)

Estado Amazonas :
| capitala populacion (an) | Puerto Ayacucho 70 000 abitants (1997) |
| Governador | Liborio Guarulla |
| Superficia | 180 144 km$^2$ |
| Populacion | 136 506 (2005) |
| Densitat | 0,76/km$^2$ |
| Pagina oficiala | Gobernación Amazonas |
Amazonas es un estat de Veneçuèla.
# Amoeiro

Amoeiro es un municipi de la província espanhòla d'Ourense e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
# Amnanum

Amnanum foguèt un ensí de Babilònia durant lo Millenni III aC.
# Amnon Weinstein

Amnon Weinstein qu'ei un laütièr israelian que gavida lo projècte de crubar vriulons deus camps de concentracion entà que tornin jogar en bèth tonar l'espèr ; qu'ei atau quin en fondè "Violin of Hope" (vriulons de l'Espèr) ua associacion que hè víver aquestes vriulons e que trabalha entà l'educacion musicala e istorica.
Aquestes vriulons (mantuns que hon deus deportats qu'èran obligats a jogar dens l'orquèstra qu'arcuelhèva los deportats entà eths har créder que tot anava anar de plan, dautes venuts per deportats per subreviure) que son amassats en orchèstra.
Amnon Weinstein qu'ei hilh deu laütier Moshe Weinstein qui arribè a Tel Aviv en 1938 ; centeats membres de la loa familha que hon aucits durant la Shoah e eth que conta qu'après la guèrra, en Israel, matun e vienèva au talhèr dab vriulons en tot miaçant que se us crompava pas, que us se croishirén per'mor d'estar alemands, per'mor aquò b'èra inacceptable entàd eth, aqueste que'us s'ac crompava tots.
Desempuish d'autes vriulons que li son estats mandats entà s'amassar en un sheishanteat, ligats d'un biais o d'un aute a la Shoah (com lo d'uns laütier aucit dens un camp).
Lo vriulonista Shlomo Mintz (qui, mainatge e com mantun aute futur violonistas deus màger de sa generacion e cossirè au talhèr de Moshe Wenstein) qu'a interpretat concèrts dab un d'aquestes e acompanhat peus autes "Vriulons entà l'Espèr.
A despart de la soa purmèra formacion pairala, Weinstein qu'estudiè en Euròpa dab Étienne Vatelot e Pietro Sgarabotto.

## Ligam extèrne

* Pagina d'Amnon Weinstein sus la pagina deus Vriulons entà l'Espèr]
* Portau deu vriulon
# Amné

Amné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Luc Dubois |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 818 | 744 | 813 | 832 | 815 | 835 | 805 | 818 | 801 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 769 | 737 | 711 | 652 | 642 | 613 | 624 | 610 | 620 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 602 | 579 | 603 | 533 | 507 | 514 | 509 | 507 | 460 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 462 | 437 | 384 | 354 | 321 | 334 | 435 | 447 | 476 |
| 2009 | 2010 |
| 490 495 | 505 509 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* Portal de las comunas de França
# Amnesia

Amnesia es un grop bèlga de musica electronica new beat (house) de la fin de las annadas 1980, inactiu dempuèi 1993.
A l'origina, lo projècte Amnesia es eissit de la collaboracion entre Olivier Caplin e Stephan Novak, produch per Michel « De San Antonio » Nachtergaele e Bruno Vangarsse, especialistas de la musica electronica.
Amnesia a lèu de succès dins lo mitan de la musica electronica independenta ambe los títols Ibiza (Eivissa) sortit en 1988 ("Amnesia" es tanben lo nom d'una discotèca d'Eivissa) e Hysteria en 1989. Los productors Nachtergaele e Vangarsse decidisson alavetz de trabalhar ambe d'autres compositors coma, entre autres, Benoît Marissal.
A la debuta de las annadas 1990, Nachtergaele e Vangarsse laissan Amnesia e lançan en parallèl un projècte novèl : Pleasure Game. Mai tard, produson tanben Boris e Phenomenal Club.
# Amnistia Internacionala

Amnistia Internacionala (AI) (en anglés: Amnesty International) es una organizacion non governamentala que trabalha per la defensa dels dreches umans. En 1977 recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz per sa ferma luta contra la tortura dins lo monde.

## Objectius

Los objectius principals d'Amnistia Internacionala son :
* La desliurança dels presonièrs per motius de consciéncia (aqueles que son estats empresonats per aver exercit lo lor drech a exprimir las soas cresenças politicas o religiosas de faiçon pacifica),
* L'obtencion d'un judici just per los presonièrs politics,
* L'abolicion de la tortura,
* La denonciacion de las disparicions e assassinats politics,
* L'abolicion de la pena de mòrt, coma de totas las formas de tortura e tractaments crudèls per los presonièrs,
* La condamnacion dels abuses fachs pels grops d'oposicion inclusent la presa d'ostatges, la tortura e la mòrt de presonièrs, e mai los assassinats intencionals e arbitraris,
* L'assisténcia als exiliats que son en perilh per que son pas respectats lors dreches dins lors païses d'origina,
* La cooperacion amb d'autras ONG, amb las Nacions Unidas e amb las organizacions intergovernamentalas de caractèr regional,
* L'organizacion de l'educacion als dreches de l'Òme e de programas per crear una consciéncia sus aquel tèma.

## Secretaris Generals

| | Secretari General | Mandat |
| Reialme Unit | Peter Benenson | 1961–1966 |
| Reialme Unit | Eric Baker | 1966–1968 |
| Reialme Unit | Martin Ennals | 1968–1980 |
| Suècia | Thomas Hammarberg | 1980–1986 |
| Reialme Unit | Ian Martin | 1986–1992 |
| Senegal | Pierre Sané | 1992–2001 |
| Bangladèsh | Irene Khan | 2001–2010 |
| Índia | Salil Shetty | 2010 – |

## Articles ligats

* Sakineh Mohammadi Ashtiani.

## Ligams extèrnes

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Amnistia Internacionala.
* Sit web d'Amnistia Internacionala (en)
* Pagina Oficiala de l'institut Nobel, Prèmi Nobel de la Patz 1977 (en)
* Espanha (es), França (fr) e Itàlia (it).
# Amnéville

Amnéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.

## Geografia

Amnéville Se tròba en l'èst de la França, en la vallée de la Moselle, entre Mètz e Diedenhofen, sus l'ais Nancy-Mètz-Luxemborg.
Amnéville se trouve dans l’est de la France, dans la vallée de la Moselle, entre Metz et Thionville, sur l'axe Nancy-Metz-Luxembourg.

### Comunas vesinas
## Istòria

dins l'anciana província del Barrois fins en 1480, de contunh del duché de Lorraine. Amnéville A patit los estralls de la guèrra de trenta ans. Practicament destruit, lo bourg es vengut a la s-|XIX|e}} una annèxa de Gandrange. Aital, en 1817, lo larèr de peuplement de Molin-Nòu i aviá constituit de 58 abitants repartits dins qualques ostals.
Dans l’ancienne province du Barrois jusqu’en 1480, puis du duché de Lorraine. Amnéville a subi les ravages de la guerre de trente ans. Pratiquement détruit, le bourg est devenue au sègle XIX une annexe de Gandrange. Ainsi, en 1817, le foyer de peuplement de Moulin-Neuf était constitué de 58 habitants répartis dans quelques maisons.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Doris Belloni |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 217 | 214 | 216 | 360 | | 424 | 417 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | 453 | 458 | 423 | 370 | 380 | 407 | 478 | 386 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 609 | 651 | 636 | 603 | 718 | 725 | 658 | 789 | 1 070 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 475 | 2 706 | 2 579 | 2 296 | 2 370 | 2 542 | 10 172 | 10 150 | 10 129 |
| 2009 | 2010 |
| 10 107 10 181 | 10 100 10 167 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Amniota

Los amniòtas son un grop de tetrapòdes vertebrats (animals de quatre cambas amb colomna vertebrala) qu'an d'uòus adaptats al mitan terrèstre. Incluson los mamifèrs (sinapsids) e sauropsids (reptils e aucèls), e sos aujòls fossils.

### Mamifèrs primitius
## Plaça dels amniòtas dins las formas animalas

Lo mond animal:
amb asterisc : los tipes d'organizacion que son de grases evolutius correspondent pas a de gropes monofiletics, mas parafiletics (comportant pas totes los descendents d'un meteis ancèstre – exemple : los descendents d'ancèstres vermifòrmes son pas totes uèi de vèrms, etc.).
En jaune : las principalas explosions radiativas. :
| * Unicellulars Procariòtas (cellula sens nuclèu) | ♦ Equinodèrmes: Orsin, Crinoïdes, Congombres de mar, estèla de mar e ofiura. | ♦ Bivalves (cauquilhatges) | |
| >* Unicellulars Eucariòtas (cellula de nuclèu) | | ♦ Gasteropòdes (escagaròls, limauces,...) | |
| >* Esponga (organisme multicellular) | ♦ Mollusques | ♦ Cefalopòdes (Pofres, sépias) | |
| >* Polip: idras, coralh e medusa | | | |
| >* Vèrm (mobilitat e tube digestiu) bilaterian | | ♦ Trilobits (de doas a 24 patas - atudat) | |
| >* Peisses agnats (sens maissas) | ♦ Artropòdes primitius tipe miriapòdes (Fòrça patas) | ♦ Decapòdes: crancs e escrabidas (dètz patas) | |
| >* Peisses primitius (peisses cartilaginoses) | | ♦ Aracnids de uèch patas: aranhas, scorpions et acarians. | ♦ Domaisèlas |
| >* Peisses tipics (peisses ossoses) | ♦ Sèrps | > exapòdes (de sièis patas) : Insèctes primitius sens alas (tipe Apterygota). | ♦ Babaròts, mantas, termites. |
| >* Peisses de nadarèlas carnudas (Sarcopterygii) | ♦ Dinosaures (atudat) | | ♦ Ortoptèr (sautarèla, grèlh). |
| >* Tetrapòdes primitius (tipe Anfibians) | ♦ Crocodils | ♦ Marsupials | ♦ Emiptèrs (Barnats pudents, cigalas,...) |
| >* Reptils primitius (Amniòtas de tipe Lausèrt) | ♦ Tartugas | ♦ Insectivòrs (Taupia, Eiriç,...) | ♦ Coleoptèrs (escarabat, catarineta,...) |
| | ♦ Ausèls | ♦ Quiroptèrs (Ratapenada) | ♦ Imenoptèrs (abelha, Vèspa, formiga |
| | | ♦ Primats | ♦ Diptèr (moscas) |
| | >*Mamifèrs primitius tipe monotrèma | ♦ Rosegaires e Lagomòrfs (conilhs) | ♦ Lepidoptèr (parpalhòl) |
| | | ♦ Carnivòrs | ♦ |
| | | ♦ Ongulats | ♦ |

## Vejatz tanben

* Vertebrats
* Arbre filogenetic (Amniota)
# Amnistia

L'amnistia (del grèc amnestia, «oblit») es lo fach d'escandilhar la responsabilitat penala. Es un acte juridic, normalament emanat del poder legislatiu, pel lo qual un o mantun individús qu'èran estats declarats copables d'un delicte van èsser considerats innocents per la desaparicion del motiu delictuós. A diferéncia de la gràcia, qu'escafa la responsabilitat penala en agir sus la pena derivada d'un delicte (la persona es sempre copabla, mas es dispensada del compliment de la pena), l'amnistia agís sul delicte el meteis. Per aquò, l'amnistia a generalament d'efèctes retroactius e escafa tota responsabilitat penala o civila e anulla los antecedents penals. Per aquela rason, es generalament efectiva sus totes los que cometèron lo delicte, e non pas suls individús en particular. L'amnistia supausa un jutjament de valor novèl sus la convenença de proïbir o de sancionar una conducha.
# Auderghem

Auderghem es una comuna de la region bèlga de Brussèlas Capitala.