OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Altenach

Altenach qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region de Grand Èst.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Luc Lamere |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 229 | 247 | 285 | 306 | 360 | 344 | 382 | 387 | 389 |
| 2009 | 2010 |
| 393 398 | 386 394 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal d'Alsàcia
# .allstate

.allstate (nom de marca) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 14 de julhet de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .allstate sul site de l’IANA
# .alsace

.alsace ("Alsàcia", en francés) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuei lo 4 d'octobre de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .alsace sul site de l'IANA
# .alfaromeo

.alfaromeo (Alfa Romeo, nom de marca) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 d’agost de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .alfaromeo sul site de l’IANA
# .allfinanz

.allfinanz (de all, "tot" en anglés e Finanz, "finanças", en alemand) es un nom de domeni generic depausat per la societat de conselh financièr alemanda Allfinanz Deutsche Vermögensberatung Aktiengesellschaft. Es en servici dempuei lo 1 d'octobre de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .allfinanz sul site de l'IANA
# .airtel

.airtel (etimologia desconeguda, barreja dels mots anglés per "aire" e acorcha de "telefòn") es un nom de domeni generic depausat per la societat indiana Bharti Airtel. Es en servici dempuèi lo 8 de julhet de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .airtel sul site de l'IANA
# .akdn

.akdn (acorcha d’Aga Khan Development Network, "malhum de desvolopament de l'Aga Khan" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la fondacion de l’Aga Khan. Es en servici dempuèi lo 16 d’abril de 2016.

## Tanben veire

* .agakhan
* .imamat
* .ismaili

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .akdn sul site de l’IANA
# .al

.al es lo nom de domeni d'Internet per Albania.

## Domenis de segond nivèl

* .com.al - entrepresas
* .edu.al - organismes d'educacion
* .gov.al - organizacions oficialas
* .mil.al - armada
* .net.al - provesidors d'accès
* .org.al - organizacions non comercialas

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l'IANA.
# .alibaba

.alibaba (marca, del personatge de contes Ali Baba) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 de genièr de 2016.

## Tanben veire

* .alipay
* .taobao
* .tmall

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .alibaba sul site de l’IANA
# .ally

.ally ("aliat", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .ally sul site de l’IANA
# .alipay

.alipay (acorcha d’Alibaba e de pay, "pagar", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 de genièr de 2016.

## Tanben veire

* .alibaba

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .alipay sul site de l’IANA
# Abadiá de Port du Salut

L'abadiá trapista de Port du Salut o de Nòstra Dòna de Port du Salut se tròba a Entrammes, dins lo departament de Mayenne.

## Designacion

* Medietaria de Portu Raingaldis, 1233
* Portus Raingardis, 1242
* Fratres de Portu Rinjardis, 1298
* Le moulin du Port Renjart, 1446
* Prior de Portu Ranjardi, 1467
* Le Port Raingeard, 1545
* Le Port Rengeard, 1563
* Le Port Reingeard
* Port du Salut

## Istòria

L'abadiá trapista foguèt fondada al començament del sègle XIX. En 1815, mai precisament, lo 21 de febrièr de 1815 s'instalèt la communitat dins l'anciana abadiá d'Entrammes; son primièr abat foguèt Dom Bernard de Girmont. Foguèt aprovada pel papa Piu VII en 1816.
D'unes monges s'ocupavan de la rica bibliotèca, e fasián la religadura de libres vièlhs. Aquela activitat èra realizada tanben pels toristas e pels romieus.
A la dintrada del complèxe bèl, se trapa un magasin que i son venduts de produches de papetariá, libres e pichons objèctes religioses e autres produches alimentaris de las abadiás vesinas.
En dessus del magasin i a una mòstra fotografica, d'objèctes istorics e l'istòria de l'abadiá trapista, la vida monastica e l'organizacion de la jornada dels monges.

### Nòstra Dòna del Trionf

Detràs de l'abadiá i a un puèg pichon amb un polit jardin. Lo camin mena a la colomna de Notre-Dame du Triomphe, estèla que ise trapa una estatua de la Verge. A totes los que dins aqueste luòc recitan tres Ave Maria son acordats 100 jorns d'indulgéncia, coma instituat per Piu IX.

## Galariá fotografica

* La dintrada de l'Abadiá amb a senestra lo magazin de produches monastics.
* La glèisa de l'Abadiá
* Dom Bernard de Girmont, lo primièr abat, 1815

## Bibliografia

* Abbaye du Port-du-Salut, in Alphonse-Victor Angot, Ferdinand Gaugain, Dictionnaire historique, topographique et biographique de la Mayenne, Goupil, 1900-1910, détalhe de l’ediction, t. III, p. 335-337; t. IV, p. 748.

## Referéncias

* ↑ Notice sur Entrammes.
* ↑ Cartulaire de Abbaye de Fontaine-Daniel, p. 175.
* ↑ Dictionnaire topographique.
* ↑ Archives nationales, R/5. 383.
* ↑ Archives de la Vienne, H/3. 977.
* ↑ Titres de la Cour d'Ouette.
* ↑ Archives nationales, G/8. 1.276.
* ↑ Hubert Jaillot.
* ↑ Carte de Cassini.

## Ligams extèrnes

* Site de l'Abadia
# Abadiá de Sant Miquèl de Galhac

L'abadiá de Sant Miquel de Galhac es una anciana abadiá benedictina.

## Origina

Foguèt fondada en 972, quand l'avesque d'Albi configuèt un domeni als benedictins per que i fondèsson una abadiá. S'installèt sus las ribas de Tarn sus de tèrras que foguèron ocupadas dins l'Antiquitat per una villa galloromana.

## Desvolopament e edat astrada

Lo terren foguèt desbosigat e avalorat. En primièr amb de culturas alimentàrias puèi lèu la vinha ja plantada pels Romans ne fa un vam important. Un pòrt foguèt creat sus Tarn per exportar lo vin cap a Bordèu. Lo domeni dels monges es pauc tocat per la politica de la tèrra brutlada menada pendent la crosada contra los Albigeses al contrari dels bens del comte Raimon VI de Tolosa. La patz de retorn, lo comèrci del vin recomencèt. Sos revenguts permetèron de tornar bastir en partida de l'abadiá en 1273. En 1524, foguèt secularizada, un capitòli de canonges remplacèt la comunautat, mas lo titre abadial foguèt conservat.

## Decadéncia

La guèrra de Cent Ans puèi l'epidemia de pèsta negra arroïnèron la vila: perdèt la mitat de sa populacion e le comèrci del vin s'arrestèt. Entre 1562 e 1572, pendent las guèrras de religion la vila patiguèt dels combats entre catolics e protestants. S'acabèron en 1572 per un chaple de protestants. Aqueles darrièrs foguèron getats per las fenèstras de l'abadiá e tuats dins lo Tarn par de batelièrs.

## Segonda edat astada

L'abadiá foguèt tornada bastida e decorada entre 1570 e 1620. Amb lo comèrci del vin e lo vam de la cultura del pastèl, l'abadiá tornèt al vam.

## Fin de l'epòca eclesiastica

Lo domeni se vendèt coma ben nacional pels revolucionaris a partir de 1789.

## L'abadiá al sègle XXI

* Glèisa abadiala: la glèisa de Sant Miquel es lo sèti d'una parròquia de Galhac
* Clastras: cort que materializa la plaça de las ancianas clastras.
* Bastiments de l'anciana abadiá: foguèron restaurats. Abrigan un musèu sus l'arqueologia, la navigacion sul Tarn, lo vinhal, lo companhonatge, e las tradicions e arts popularas, l'ostal dels vins de galhac e un cavòt de tastar.

## Nòtas e referéncias

* ↑ 1vo(fr) GAILLAC, Grand Vin du Sud-Ouest
* ↑ 2vo (fr) De la croisade des albigeois à la déchirure des guerres de religion, Site oficial de la vila de Galhac
* ↑ 3vo (fr) Musée de l'abbaye, Site oficial de la vila de Galhac
* ↑ id 1vo

## Annèxes
### Articles connèxes

* Tarn (departament)
* Vila de Galhac e vinhal de Galhac.

### Ligams extèrnes

* (fr)Site de la vila de Galhac.
# Abadiá de Sant Ponç de Gèmas

L'Abadiá de Sant Ponç de Gèmas es una abadiá femenina cisterciana anciana situada sus lo territòri de la vila provençala de Gèmas. Sa bastida acomencèt en 1205 ambé lo sostèn de l'evesque de Marselha. Èra plaçada sota l'autoritat de l'Abadiá Sant Victor. En 1223, intrèt au sen de l'òrdre cistercian. Aprofichant lo riu locau e son energia idrolica, l'abadiá venguèt un centre de produccion agricòla e industria important e participèt au desvolopament de l'agricultura dins la zòna dei paluns de Gèmas. Conoguèt son apogèu dins lo corrent dau sègle XIII. Pasmens, declinèt au sègle seguent per èsser abandonada en 1426. Foguèt inscricha ai monument istoric en 1926.

## Liames intèrnes

* Abadiá dau Toronet, autra abadiá cisterciana de Provença.
* Abadiá de Senhanca, autra abadiá cisterciana de Provença.
* Abadiá de Silvacana, autra abadiá cisterciana de Provença.
# Abadiá de Mostier d'Aiun

L'abadiá benedictina de Mostier d'Aiun se tròba dins la Nauta Marcha, en Lemosin, dins lo departament de Cruesa.

## Istòria (997-1790)

En 997, lo comte de la Marcha Boson II, en preséncia d'un de sos fraires, Gaubert, e de nauts personatges coma l'evesque de Lemòtges, fondet au vesinatge de l'antic Acitodunum (Aiun) un monastèri consacrat a «Maria, maire de Dieu», somés a la regla de Sant Beneset, coma o atesta un acte que figura dins lo cartulari de l'abadiá d'Usercha.
Fuguet conegut sos lo nom de «mostier d'Aiun» (fancizat en Moutier-d'Ahun); balhará son nom a la comuna en 1790.
Auei, se serva pas ren de l'egleisa e de las bastissas originalas. Los vestigis mai ancians remontan en fach au segle XII. A partir de 1489, en seguda de la guerra de Cent Ans, l'egleisa abadiala fuguet reconstrucha (pòrge d'entrada d'estil gotic, nau, transepte, 'na part dau còr).

## Liams externes

* Audiovisitas: Los monuments. Abadiá de Mostier d'Aiun
# Abadiá de Prat Benesit

L'Abadiá de Prat Benesit $^{[toponimdeverificar]}$ fuguet creada en 1140 per l'abadiá de Dalon dins la parròfia de
Beteste (en Lemosin, dins l'actuau departament de Cruesa) de mercé lo senhor de Malval. Lo prumier abat, versemblablament lo fondator, s'apelava Peire. En 1162, l'abadiá s'integret a l'òrdre de Cisteu. Diversas familhas nòblas de la region, coma la poderosa familha de Déols, efectueren daus dons en favor de la fondacion. Los Bròssa, senhors de Boçac, ilhs mesmes eissits daus Déols per las femnas, decidigueren de i establir lor sepultura. Rogier de Bròssa, mòrt en 1287, i es sebelit emb sa femna, Marjarida de Déols, en mai d'unes de lors descendents, aitau Joan de Bròssa, lo «mareschau de Boçac», mòrt en 1433. Tre la fin dau segle XV, emb Joan VI de Sant Julian, mencionat en 1490, e juscanta 1599, los senhors de Sant Julian fugueren qualificats de «gardians» de l'abadiá.
Durant las guerras de religion e de la Liga, l'abadiá fuguet ocupada alternativament per de las tropas protestantas e catolicas, que la pilheren dins 'quelas ocasions. En 1590-1591, fuguet en poder daus protestants que 'chaberen per n'estre fòrabandits per lors adversaris, au terme daus combats que daisseren roïnadas l'egleisa abadiala e las bastissas conventualas. En 1621, lo noveu abat comandatari, Matieu de Verthamont, vengut prendre possession daus luecs, evoquet de las «grandas e lamentablas roïnas» e de «la desolacion pietadosa dins tots sos apartaments».
# Abadiá de Fontgombault

L'abadiá de Fontgombault es una abadiá benedictina de la congregacion de Solesmes que se situat dins la localitat de Fontgombault, un vilatjòt del departament francés d'Indre. Es una de las mòstras mai preciosas de l'art romanic. Lo monument foguèt classificat dins la lista dels Monuments Istorics Franceses en 1862.
# Abadiá de Montmajor

L'abadiá de Montmajor, es una abadiá benedictina fondada en 948 e situada au nòrd-èst d'Arle en Provença. Tre la fin dau sègle X venguèt una deis abadiás pus ricas de Provença e lo monastèri se desvolopèt, entre lei sègles XI e XVIII, per la bastison d'una seria d'edificis religiós e militars. Abandonada a la fin dau sègle XVIII puèi fortament degalhada après la Revolucion francesa, aqueste ensems arquitecturau es ara classat ai monuments istorics.

### Referéncias

* ↑ Parc naturel du Luberon, Autour de l’An Mil en pays de Forcalquier, catalogue d’exposition, p 7
# Abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt

L'abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt es una abadiá situada en Lengadòc, dins l'actual departament d'Erau, dins lo vilatge de Sant Guilhèm dau Desèrt localizat dins la val de Gellona al jonhent del riu de Verdus e del flume d'Erau. L'ensems arquitectural format per l'abadiala, las clastras, e los bastiments del convent es un dels mai complets del Lengadòc mediterranèu.

## Istòria

D'en primièr nomenada abadiá de Gellona, foguèt fondada e dotada lo 14 de decembre de 804 per Guilhèm de Gellona, comte de Tolosa e duc d'Aquitània, que serà pus tard canonizat en Sant Guilhèm. La glèisa actuala es la tresena edificada dins aquel luòc. De la primièra construida pel comte Guilhèm, demòra pas cap de traças visiblas. La segonda, d'après lo Sacramentari de Gellona, foguèt enauçada a la fin del sègle X, mas ne'n demòra a l'ora d'ara que la cròta e la torre de Sant Martin al sud de l'edifici. Aquesta glèisa preromanica foguèt degalhada o destruida per un grèu incendi al començament del sègle XI. L'abadiala romanica actuala foguèt alavetz constituida en tres fasas per l'abat Pèire I, entre lo mitan del sègle XI e la fin del sègle XII.
De bregas an sovent opausadas las abadiás vesinas d'Aniana e de Gellona, los monges d'aquesta darrièra agent sempre volgut menar una politica d'independéncia. Lo prestigi de l'abadiá al sègle XII èra fòrça important, sa visita èra fòrça recomandada als romieus de Sant Jaume de Compostèla, per fin d'i adorar las relíquias de la crotz e del còs de Guilhèm.
En 1569 l'abadiá foguèt saquejada per d'uganauds venguts d'Aniana e Ginhac. Al començament del sègle XVIII, de benedictins de Sant Maur construguèron al sud de l'abadiá un novèl monastèri d'estil classic constituit de tres bastiments e d'una cort centrala. En 1783 l'abadiá es suprimida per decision reiala e jos l'influéncia de l'avescat de Lodeva, totes sos bens atribuits a aqueste darrièr. A la Revolucion Francesa, l'abadia serà espeçada e venduda.
Las clastras foguèron desmuralhadas e possedisson pas pus que doas galariás (nòrd, e oèst en partida). Aqueste ensems foguèt vendut en 1905 e se trapa uèi al musèu The Cloisters a Nòva York. Qualques tròces son servats a la Societat Arqueologica de Montpelhièr.
# Abadiá de Sant Josèp de Clairval

L'abadiá de Sant Josèp de Clairval es una abadiá benedictina situada a Flavigny-sur-Ozerain en Borgonha e fondada en 1972. Aquesta abadiá a pas cap de ligam direct amb l'abadiá de Flavigny, situada dins aquela meteissa ciutat e abandonada per sos darrièrs monges dempuèi la Revolucion.
Los monges de Sant Josèp de Clairval que venon de l'Òrdre del Mont Olivet, son encargats de la bura negra e de la cucula blanca.
Los monges de Sant Josèp son una cinquantena, cantan la messa en cant gregorian e òbran a diversas activitats coma l'esculptura sus pèira, la fabricacion d'icònas o l'edicion de libres sus la teologia, l'aprendissatge del latin o l'istòria de la region e de la Glèisa.
En junh de 2021, sièis monges de Clairval se son anats refondar una comunautat monjala dins l'abadiá de Solenhac en Lemosin, una abadiá que sos darrièrs monges avián laissat del temps de la Revolucion.
# Alobras

Alobras es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
# Alocén

Alocén es un municipi de la província espanhòla de Guadalajara e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
# Aloa

Aloa (Alloue en francés) es una comuna lemosina, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.

## Geografia
### Comunas limitròfas

Comunas confrontantas d'Aloa :
| Pleuvila | Espeneda | Iessa |
| Benais | | Ançac |
| Sent Constanç | Ambernac | |

## Toponimia

Las atestacions ancianas son, per luec:
* -; au segle XVIII (Cassini).

## Administracion
### Lista daus maires

Lista daus maires successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta |
| març de 2014 | 2020 | Jean-Jacques Catrain | SE |
| 2008 | 2014 | Nathalie Vignaud-Landrevie | SE |
| 2001 | 2008 | Raymond Beaussand | |
| 1995 | 2001 | Lucien Simonneau | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

### Intercomunalitat
## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 509, totala: 552 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 720 | 1 560 | 1 347 | 1 616 | 1 659 | | 1 647 | 1 715 | 1 688 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 601 | 1 587 | 1 609 | 1 512 | 1 586 | 1 547 | 1 612 | 1 458 | 1 410 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 411 | 1 399 | 1 332 | 1 196 | 1 233 | 1 133 | 1 093 | 1 054 | 1 003 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 923 | 818 | 758 | 649 | 599 | 531 | 505 | 512 | 520 525 |
| 2009 | 2010 |
| 527 533 | 535 539 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Personalitats liadas a la comuna

Maria Casarès

## Veire tanben
### Liams connexes

* Comunas de Charanta

### Liams externes
## Nòtas e referéncias

* ↑ «Los noms de las comunas en Charanta occitana». Confolontés occitan.
* ↑ «Dictionnaire topographique de la France».
* ↑ «Carte de Cassini». Géoportail.
# Alois Pupp

Alois Vijo Pupp (San Martin de Tor, 26 de febrièr de 1900 – Brixen, 22 de febrièr de 1969) foguèt un politician ladin sudtirolian. Cofondèt lo Südtiroler Volkspartei (SVP), e se presentèt a las eleccions regionalas de Trentin-Tiròl del Sud de 1948 e en 1950 venguèt membre del conselh provincial de Karl Erckert, coma conselhièr de Paul Mayr. Aprèp las eleccions regionalas de 1952 accediguèt a la vicepresidéncia, e quand Erckert se moriguèt foguèt nomenat president del Tiròl del Sud, foncion qu'ocupèt fins a 1960. Contunhèt pr'aquò sa vida politica coma president del Conselh Autonòm del Tiròl del Sud de 1960 a 1962 e de 1964 a 1966.
En 1958 ocupèt tanben lo cargue de Landeskommandant dels Schützen. Sa vision de la lenga ladina recebèt mantuna critica qu'èra favorable de l'imposicion de l'alemand a l'escòla e que considerava que lo ladin èra pas una lenga mas un dialècte.
# Almòdis de la Marcha

Almòdis de la Marcha, vaduda en 1020 (?), morta lo 1èr de noveme de 1071, hilha de Bernat I, comte de la Marcha, e d'Amèlia e sòr de Lúcia de la Marcha, qu'estó comtessa de Tolosa e Barcelona per maridatge.

## Maridatges

1-Vèrs 1038 dab Uc V de Lusinhan, dab qui avó:
* Uc VI de Lusinhan (1039-1101), senhor de Lusinhan.
Lo maridatge qu'estó anullat per rasons de consanguinitat.
2-Lo 1040 dab Ponç III de Tolosa, dab qui avó:
* Guilhèm IV de Tolosa.
* Raimon IV de Tolosa.
* Almòdis de Tolosa, maridada lo 1066 dab Pèire I de Melguèlh, comte de Melguèlh.
3-Lo 1052 dab Raimon Berenguièr I de Barcelona, dab qui avó:
* Raimon Berenguièr II (1053-1082), comte de Barcelona.
* Berenguièr Raimon II (1053-1097), comte de Barcelona.
* Agnès de Barcelona (vèrs 1056-1071), maridada lo 1070 dab lo comte Guigo VII d'Abon.
* Sança de Barcelona (vèrs 1057-1095), maridada vèrs lo 1069 dab Guilhèm I de Cerdanha, comte de Cerdanha e Berga.

## Biografia

Quan èra enqüèra la hemna de Ponç, lo 1052 huejó a Barcelona desempuish Narbona dab l'ajuda d'ua flòta enviada per l'emir de Tortosa, tà's maridar dab Raimon Berenguièr de Barcelona. Los dus esposats qu'apareishen dab sons hilhs bessons hens ua carta l'an seguent. Lo papa Victor II los escomengè a causa d'aqueth maridatge dinc en 1065.
Lo maridatge dab lo comte de Barcelona que balhè a Raimon Berenguièr drets sus Lengadòc e hasó mei hòrtas las relacions enter la Casa de Barcelona e los territòris occitans. Almòdis que conservè tanben bons contactes dab los sons diferents marits e los sons nombrós mainatges; lo 1066, que la podem véder a Tolosa per lo maridatge de la soa hilha.
Raimon Berenguièr I qu'avèva un hilh, Pèire Raimon, d'un maridatge anterior, qu'èra lo lor eretèr. Almòdis qu'assagè de'u remplaçar peus lors dus hilhs bessons; Pèire Raimon que l'assassinè en 1071. Aqueste, donc, qu'estó deseretat e exiliat peu crime. Quan Raimon Berenguièr I morí en 1076, Barcelona qu'estó governada per Raimon Berenguièr e Berenguièr Raimon, tots dus hilhs d'Almòdis.

## Ligams extèrnes

* https://web.archive.org/web/20071122044634/http://www.tvcatalunya.com/historiesdecatalunya/reportatges/rep169930840.htm
# Alogèn

Lo tèrme alogèn designa leis elements quimics de la 17$^{en}$ colomna de la taula periodica. Cinc elements ne'n fan partida : fluòr F (Z =9), clòr Cl (Z = 17), bròme Br (Z = 35), iòde I (Z = 53) e astat At (Z = 85).
Taula periodica :
| Grop → | (1) | (2) | | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | (13) | (14) | (15) | (16) | (17) | (18) |
| Periòde ↓ | | |
| 1 | 1 idrogèn H | | | 2 èli He |
| 2 | 3 liti Li | 4 berilli Be | | | | | | | | | | | | 5 bòr B | 6 carbòni C | 7 azòt N | 8 oxigèn O | 9 fluor F | 10 neon Ne |
| 3 | 11 sòdi Na | 12 magnèsi Mg | | | | | | | | | | | | 13 alumini Al | 14 silici Si | 15 fosfòr P | 16 sofre S | 17 clòr Cl | 18 argon Ar |
| 4 | 19 potassi K | 20 calci Ca | | 21 escandi Sc | 22 titani Ti | 23 vanadi V | 24 cròme Cr | 25 manganès Mn | 26 fèrre Fe | 27 cobalt Co | 28 niquèl Ni | 29 coire Cu | 30 zinc Zn | 31 galli Ga | 32 germani Ge | 33 arsenic As | 34 selèni Se | 35 bròme Br | 36 cripton Kr |
| 5 | 37 rubidi Rb | 38 estronci Sr | | 39 itri Y | 40 zircòni Zr | 41 niòbi Nb | 42 molibdèn Mo | 43 tecnèci Tc | 44 rutèni Ru | 45 ròdi Rh | 46 palladi Pd | 47 argent Ag | 48 cadmi Cd | 49 indi In | 50 estam Sn | 51 antimòni Sb | 52 telluri Te | 53 iòde I | 54 xenon Xe |
| 6 | 55 cèsi Cs | 56 bari Ba | Lantanids * | 72 afni Hf | 73 tantal Ta | 74 tungstèn W | 75 rèni Re | 76 òsmi Os | 77 iridi Ir | 78 platin Pt | 79 aur Au | 80 mercuri Hg | 81 talli Tl | 82 plomb Pb | 83 bismut Bi | 84 polòni Po | 85 astat At | 86 radon Rn |
| 7 | 87 franci Fr | 88 radi Ra | Actinids ** | 104 rutherfòrdi Rf | 105 dubni Db | 106 seabòrgi Sg | 107 bòhri Bh | 108 assi Hs | 109 meitnèri Mt | 110 darmstadti Ds | 111 roentgèni Rg | 112 copernici Cn | 113 ununtri Uut | 114 ununqüadi Uuq | 115 ununpenti Uup | 116 ununèxi Uuh | 117 ununsèpti Uus | 118 ununòcti Uuo |
| * Lantanids | * Lantanids | 57 lantani La | 58 cèri Ce | 59 praseodimi Pr | 60 neodimi Nd | 61 promèti Pm | 62 samari Sm | 63 euròpi Eu | 64 gadolini Gd | 65 tèrbi Tb | 66 dispròsi Dy | 67 òlmi Ho | 68 èrbi Er | 69 tuli Tm | 70 itèrbi Yb | 71 lutèci Lu |
| ** Actinids | ** Actinids | 89 actini Ac | 90 tòri Th | 91 protactini Pa | 92 urani U | 93 neptuni Np | 94 plutòni Pu | 95 americi Am | 96 curi Cm | 97 berkèli Bk | 98 califòrni Cf | 99 einsteini Es | 100 fermi Fm | 101 mendelèvi Md | 102 nobèli No | 103 laurenci Lr |
Sèrias quimicas :
| Metaus alcalins | Tèrras alcalinas | Lantanids | Actinids | Metaus de transicion |
| Metau dau blòt p | Metalloïdes | Non-metaus | Alogèns | Gas nòbles |
| Codificacion dei colors per nombre atomic: Leis elements numerotats en blau son de liquids en condicions normalas de temperatura e de pression (CNTP); Leis elements numerotats en verd son de gas en CNTP; Leis elements numerotats en negre son de solids en CNTP; Leis elements numerotats en roge son sintetics (totei son de solids en CNTP); Leis elements numerotats en gris son pas estats descubèrts. |||||