OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 14 de decembre
## Eveniments

2004 - inauguracion del viaducte de Milhau per lo President de la Republica francesa Jacques Chirac

## Naissenças

* 1503 - Nostradamus, astrològ francés (m. 1566)
* 1546 - Tycho Brahe, astronòm danés (m. 1601)
* 1787 - Joaquín Mosquera, president de Granda Colómbia (m. 1878)
* 1825 - Ezequiel Hurtado, president de Colómbia (m. 1890)
* 1870 - Karl Renner, president d'Àustria (m. 1950)
* 1892 - Francisco Franco, dictator espanhòl (m. 1975)
* 1895 - Paul Éluard, poèta francés (m. 1952)
* 1895 - Rei Jòrdi VI del Reialme Unit (m. 1952)
* 1896 - Jimmy Doolittle, general american (m. 1993)
* 1900 - Juan d'Arienzo, compositor e cap d'orquèstra argentin (m. 1976)
* 1909 - Edward Lawrie Tatum, geneticista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1975)
* 1914 - Karl Carstens, president d'Alemanha (m. 1992)
* 1922 - Nikolai Genadiyevich Basov, fisician sovietic, Prèmi Nobel (m. 2001)
* 1947 - Dilma Rousseff, presidenta de Brasil
* 1966 - Helle Thorning-Schmidt, primièr ministre de Danemarc
* 1970 - Anna Maria Jopek, cantaira, musiciana e actritz polonesa
* 1975 - KaDee Strickland, actritz americana
* 1987 - Aletta Ocean, actritz pornografica ongresa
* 1988 - Vanessa Hudgens, cantaira americana

## Decèsses

* 872 - Papa Adrian II (n. 792)
* 1788 - Rei Carles III d'Espanha (n. 1716)
* 1788 - Carl Philipp Emanuel Bach, compositor alemand (n. 1714)
* 1799 - George Washington, president dels Estats Units (n. 1732)
* 1844 - Melchor Múzquiz, president de Mexic (n. 1788)
* 1947 - Stanley Baldwin, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1867)
* 1956 - Juho Kusti Paasikivi, president de Finlàndia (n. 1870)
* 1984 - Vicente Aleixandre, poèta espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1898)
* 1989 - Andrei Sàkharov, fisician sovietic, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1921)
* 1990 - Friedrich Dürrenmatt, escrivan soís (n. 1921)
* 1997 - Stubby Kaye, actor american (n. 1918)
* 2013 - Peter O'Toole, actor irlandés (n. 1932)
Veire tanben :
* 13 de decembre | 15 de decembre
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# 14 d'agost
## Eveniments

* 1947 - Independéncia de Paquistan.
* 1971 - Independéncia de Bahrayn
* 2018 - esfondrament d'ua partida del Pont Morandi a Gènoa, en Itàlia, qui faguèt 43 mòrts e 16 nafrats.

## Naissenças

* 1742 - Piu VII, papa
* 1867 - John Galsworthy, autor anglés, Prèmi Nobel de Literatura (m.1933)
* 1933 - Richard R. Ernst, quimista soís, Prèmi Nobel de Quimia en 1991
* 1945 - Steve Martin, actor american
* 1945 - Wim Wenders, director de cinèma nascut en Alemanha
* 1959 - Magic Johnson, jogaire de basquetbòl american
* 1966 - Halle Berry, actritz americana.

## Decèsses

* 1956 - Bertolt Brecht, autor de teatre alemand (n.1898)
* 1958 - Frédéric Joliot-Curie, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica (n.1900)
* 1994 - Elias Canetti, escrivan austrian (nascut en Bulgaria en 1905)
* 2004 - Czesław Miłosz, autor polonés, Prèmi Nobel de Literatura (n.1911)
Vejatz tanben:
* 13 d'agost | 15 d'agost
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# 14 de febrièr
## Naissenças

* 1766 – Thomas Malthus, economista anglés (m. 1834)
* 1781 – Valentín Gómez Farías, president de Mexic (m. 1858)
* 1844 – Robert Themptander, primièr ministre de Suècia (m. 1897)
* 1858 – Carl von Marr, pintor alemand (m. 1936)
* 1862 – Agnes Pockels, quimista alemanda (m. 1935)
* 1869 – Charles Thomson Rees Wilson, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1959)
* 1896 – E. V. Gordon, filològ canadian (m. 1938)
* 1898 – Fritz Zwicky, astronòm bulgar-soís (m. 1974)
* 1906 – Nazim al-Kudsi, primièr ministre de Siria (m. 1998)
* 1917 – Herbert A. Hauptman, matematician american, Prèmi Nobel de Quimia (m. 2011)
* 1942 – Michael Bloomberg, politician, entrepreneire e filantròp american
* 1945 – Hans Adam II, prince de Liechtenstein
* 1954 – Lenka Filipová, cantaira chèca
* 1967 – Mark Rutte, primièr ministre dels Païses Basses
* 1967 – Manuela Maleeva, jogaira de tennis bulgara
* 1970 – Simon Pegg, actor anglés

## Decèsses

* 1779 – James Cook, capitani e explorator anglés (n. 1728)
* 1831 – Vicente Guerrero, president de Mexic (n. 1782)
* 1889 – Karl Davidov, violoncelista rus (n. 1838)
* 1901 – Edward Stafford, primièr ministre de Nòva Zelanda (n. 1819)
* 1903 – Felip Chauvier, escrivan occitan (n. 1833)
* 1943 – David Hilbert, matematician alemand (n. 1862)
* 1975 – Pelham Grenville Wodehouse, escrivan britanic (n. 1881)
* 1995 – U Nu, primièr ministre de Birmania (n. 1907)
* 2005 – Rafik Hariri, primièr ministre de Liban (n. 1944)
Vejatz tanben :
* 13 de febrièr | 15 de febrièr
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Ans 1420
## Istòria

1421 : victòria francoescocesa de Baugé (21 de març) còntra una armada anglesa. Aquò permetèt au rèi Carles VII de renfòrçar sa posicion.
1422 : illustracion de la renaissença de la poissança otomana, lei Turcs organizèron un sètge de Constantinòble (junh-aost). Per aquò, utilizèron per lo premier còp de pèças d'artilhariá. Pasmens, son assaut generau foguèt durament rebutat e lo sultan Murad II decidèt puslèu d'atacar Salonica (→ 1423)
1423 : incapables de defendre Salonica, lei Bizantins donèron la vila ai Venecians (→ 1425).
1424 : en Africa Orientala, conquista de la capitala etiopiana per una coalicion musulmana. De milièrs d'Etiopians foguèron desportats en Iemèn mai lo negus Yeshaq I$^{èr}$ capitèt de reconquistar una partida dei territòris perduts.
1425 : restauracion de la patz entre Bizantins e Otomans. Constantinòble i perdiguèt la màger part de son territòri e deguèt desenant pagar un tribut anuau ai Turcs. L'emperaire Manual II Paleòleg moriguèt après la signatura d'aqueu tractat e laissèt lo poder a son fiu Joan VIII Paleòleg. Aqueu darrier devesiguèt lo rèsta de l'Empèri amb sei fraires per ne'n melhorar la defensa.
1426-1428 : en Mesoamerica, après la captura e l'execucion dau cap astèc Chimalpopoca per Maxtla, eiretier dau sobeiran d'Azcapotzalco, formacion de la Tripla Aliança entre Tenochtitlan, Texcoco e Tlacopan. Aquò entraïnèt un conflicte còntra Azcapotzalco.
1427 : reconquista de certaneis illas de la Mar Egèa per lei Bizantins après una victòria còntra lo senhor e marchand italian Carlo Tocco.
1429 : en Etiopia, mòrt dau negus Yeshaq I$^{èr}$ que foguèt remplaçat per son fiu Andreyas.

## Cultura

1420 : acabament de la construccion de la premiera partida dau Temple dau Cèu de Pequin. Considerat coma lo simbòl de l'arquitectura chinesa tradicionala, lo bastiment conoguèt de trabalhs d'agrandiment importants en 1749 e foguèt classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1998.
1421 : acabament de la bastida de la Mosqueta Vèrda de Bursa. Es una mosqueta de dos minarets d'estile otoman classic qu'èra inspirat per l'art bizantin mai gardava dei trachs fòrça importants eissits deis estats musulmans de Mediterranèa Orientala e d'Orient Mejan (Seldjokides, Iranians, Egipcians).
1426 : acabament de l’Anonciacion de Fra Angelico. Es una pintura religiosa inspirada per l'art de la Renaissença.

## Decès

* Chimalpopoca, tlatoani astèc.
* Manual II Paleòleg, emperaire bizantin.
* Andrei Rublev, pintre rus.
* Yeshaq I$^{èr}$, negus d'Etiopia.
# Ans 1430
## Istòria

1429-1434 : periòde d'instabilitat dau poder en Etiopia amb quatre sobeirans qu'aguèron de rèines brèus. Aquò durèt fins au coronament de Kwestantinos I$^{èr}$.
1430 : dins lo sud de Grècia, conquista d'una partida importanta dau Principat d'Acaia per lei Bizantins dau Despotat de Morèa.
1430 : dins lo nòrd de Grècia, conquista de Tessalonica per lei Turcs Otomans. Tota la populacion grèga de la vila foguèt desportada e remplaçada per de Turcs.
1430 : en Mesoamerica, victòria de la Tripla Aliança (Tenochtitlan, Texcoco e Tlacopan) còntra Azcapotzalco. En despiech de la disparicion de la menaça representada per lo vencut, l'aliança foguèt mantenguda e venguèt rapidament una poissança majora de la region.
1438 : dins la region andina, desfacha grèva de Viracocha Inca e de son armada en fàcia dei Chancas. Foguèt obligat d'abandonar Cuzco e de se replegar dins lei montanhas onte dispareguèt dins de circonstàncias desconegudas. Son fiu Yupanqui — lo futur Pachacutec — capitèt de reorganizar l'armada inca, de reconquistar Cuzco e de conquistar lo Reiaume Chanca après lei batalhas de Jaquixahuana e de Yahuarpampa.
1439 : signatura d'un acòrdi permetent la reünion dei Glèisas d'Orient e d'Occident e l'organizacion d'una crosada novèla dins lei Balcans. Pasmens, lo tractat se turtèt a l'ostilitat de la populacion e dau clergat bizantin.

## Cultura

1437 : acabament dau retaule de Sant Jòrgi de Bernat Martorell. Au mens cinc panèus d'aquela òbra son estats conservats. Son un exemple important de la pintura gotica internacionala, mai es tanben inspirat per lei primitius flamands.
1437 : acabament dau Triptic de Cortòna, òbra religiosa dau pintre italian Fra Angelico.

## Sciéncias e tecnicas

1436 : explicacion dei principis matematicas de la perspectiva aplicats a la pintura per lo sabent e filosòf italian Leon Battista Alberti (1404-1472).
1437 : publicacion dau catalòg d'estelas dich Zij-i Sultani realizat per la còla d'astronòms de l'observatòri de Samarcanda dirigida per lo sabent e sultan Ulugh Beg (1394-1449). Aquelei taulas arribèron en Euròpa a la fin dau sègle e i aguèron un ròtle dins la creacion dei premierei cartas astronomicas de la Renaissença.

## Decès

* Amda Iyasus, negus d'Etiopia.
* Andreyas, negus d'Etiopia.
* Takla Maryam, negus d'Etiopia.
* Viracocha Inca, emperaire inca.
# Ans 1500
## Istòria

1500 : descubèrta de Brasil per lei Portugués.
1501 : en Pèrsia, conquista de Tabriz per Ismail I$^{èr}$. Aquò entraïnèt la proclamacion de l'Empèri Safavida.
1502 : en Reiaume de Castelha, perseguida de la politica de repression dei minoritats non catolicas amb l'expulsion de totei lei musulmans (franc d'aquelei de la region de Granada).
1502 : premier contacte entre Espanhòus e Maias. Aquò aguèt ges de consequéncia immediata car leis Espanhòus èran pas encara interessats per lei regions continentalas d'America.
1502 : en Mesoamerica, fin dau rèine d'Ahuitzotl que se neguèt en causa d'una venguda deis aigas. L'inondacion causèt de degalhs importants dins Tenochtitlan. Son nebòt Moctezuma II li succediguèt.
1504 : disparicion dau reiaume d'Alodia après sa conquista per lei Funj que fondèron lo Sultanat de Sennar a partir de l'eiretatge culturau e politic dau reiaume nubian.
1508 : mòrt au combat dau negus Naod qu'èra a luchar còntra una incursion musulmana dins lei regions orientalas d'Etiopia. Foguèt remplaçat per son fiu Dawit II. La grand dau sobeiran novèu assegurèt una regéncia.
1508 : presa de Bagdad per l'armada pèrsa dau cha Ismail I$^{èr}$. Aquò entraïnèt la disparicion de la federacion tribala dei Turcomans dau Moton Blanc.

## Cultura

1506 : començament de la construccion de la Basilica de Sant Pèire de Roma. Santuari principau dau complèx dau Vatican, es un edifici major de la Glèisa Catolica que son arquitectura es inspirada per lei principis eissits de la Renaissença e dau periòde barròc. Lei trabalhs principaus durèron fins a 1626.

## Sciéncias e tecnicas

1507 : premiera carta portant lo tèrme « America ». Foguèt realizat per lo cartograf alemand Martin Waldseemüller (1470-1520).
1508 : publicacion d'una descripcion d'un teodolit per Martin Waldseemüller.

## Decès

* Ahuitzotl, tlatoani astèc.
* Martin Behaim, navegaire alemand.
* Cristòl Colomb, marin e explorator genovés.
* Naod, negus d'Etiopia.
* Sesshū Tōyō, pintre japonés.
# .shriram

.shriram es un nom de domeni generic enregistrat per l’entrepresa indiana Shriram Capital. Es en servici dempuèi lo 30 de decembre de 2014.

## Referéncias e nòtas

* ↑ Enregistrament de .shriram sul site de l'IANA
# .sina

.sina ("china", en latin) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 30 de març de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .sina sul site de l’IANA
# .sk

.sk es lo nom de domeni d’Internet per Eslovaquia.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l’IANA.
# .site

.site ("site", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 de març de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .site sul site de l'IANA
# .showtime

.showtime (nom de marca, cadena de television) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 4 d’agost de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .showtime sul site de l’IANA
# .singles

.singles es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 6 de novembre de 2013.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .singles sul site de l'IANA
# .sj

.sj es lo nom de domeni d’Internet previst per Svalbard e Jan Mayen mas pas utilizat. S'utiliza .no.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l’IANA.
# .show

.show ("espectacle, mòstra", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d’abril de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .show sul site de l'IANA
# .si

.si es lo nom de domeni d’Internet per Eslovènia.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l’IANA.
# .silk

.silk ("seda", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 7 de junh de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .silk sul site de l’IANA
# .jaguar

.jaguar
(marca) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa britanica Jaguar Land Rover Ltd. Es en servici dempuèi lo 27 d’octobre de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .jaguar sul site de l’IANA
# .iselect

.iselect (nom de marca de select, "causir", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la companhiá australiana d’asseguranças iSelect. Es en servici dempuèi lo 15 de genièr de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .iselect sul site de l’IANA
# .ismaili

.ismaili ("ismaelian" en anglés, de l’arab اسماعيلي, d’Ismael ben Jafar) es un nom de domeni generic depausat per la fondacion de l’Aga Khan. Es en servici dempuèi lo 16 d’abril de 2016.

## Tanben veire

* .agakhan
* .akdn
* .imamat

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .ismaili sul site de l’IANA
# .itau

.itau (nom d’entrepresa brasilièra, pres a la vila brasilièra de Itaú de Minas) es un nom de domeni generic depausat per la banca brasilièra Itaú Unibanco Holding S.A.. Es en servici dempuèi lo 22 de julhet de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .itau sul site de l'IANA
# .it

.it es lo nom de domeni d'Internet per Itàlia.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l'IANA.
# .iwc

.iwc (acorcha d’International Watch Co, "companhia internacionala de las mòstras", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa soïssa IWC. Es en servici dempuèi lo 13 de decembre de 2014.

## Referéncias e nòtas

* ↑ Enregistrament de .iwc sul site de l'IANA
# .iveco

.iveco (nom de marca) es un nom de domeni generic.$^,$ Es en servici dempuèi lo 30 d’octobre de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .iveco sul sit de l’IANA
* ↑ .iveco sul sit nTLDstats.
# .ist

.ist (acorcha d’Istanbul, nom anglés de la vila turca d'İstanbul) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi l’11 de julhet de 2015.

## Tanben veire

* .istanbul

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .ist sul site de l'IANA
# .istanbul

.istanbul (Istambol en anglés, qu'en turc es İstanbul) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi l’11 de julhet de 2015.

## Tanben veire

* .ist

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .istanbul sul site de l'IANA
# .itv

.itv (acorcha d’Independent Television, "television independenta", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 21 de junh de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .itv sul site de l’IANA
# .juegos

.juegos ("jòcs" en espanhòl) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 15 de mai de 2014.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .juegos sul site de l'IANA
# .kaufen

.kaufen es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 28 de decembre de 2013.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .kaufen sul site de l'IANA
# .kerryhotels

.kerryhotels ("ostalariás Kerry", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa multinacionala Kerry Trading Co. Limited. Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2016.

## Tanben veire

* .嘉里大酒店
* .kuokgroup
* .kerrylogistics
* .kerryproperties

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .kerryhotels sul site de l’IANA
# .kfh

.kfh (acorcha de Kuwait Finance House "ostal de finanças de Covait", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 15 de decembre de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .kfh sul site de l’IANA
# .kerryproperties

.kerryproperties ("domenis de Kerry", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa multinacionala Kerry Trading Co. Limited. Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2016.

## Tanben veire

* .kerryhotels
* .嘉里大酒店
* .kuokgroup
* .kerrylogistics

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .kerryproperties sul site de l’IANA
# .kerrylogistics

.kerrylogistics ("logistica Kerry", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa multinacionala Kerry Trading Co. Limited. Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2016.

## Tanben veire

* .kerryhotels
* .嘉里大酒店
* .kuokgroup
* .kerryproperties

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .kerrylogistics sul site de l’IANA
# .jprs

.jprs (acorcha de JaPan Registry Services, "servicis de cartabèl (de domeni) de Japon", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la societat japonesa JPRS. Es en servici dempuèi lo 8 de julhet de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .jprs sul site de l'IANA
# .juniper

.juniper (nom de marca) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 d’agost de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .juniper sul site de l’IANA
# .kddi

.kddi (acorcha de KDDI株式会社, KDDI Kabushiki Gaisha, nom d'entrepresa) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa japonesa de comunicacion KDDI. Es en servici dempuèi lo 9 de genièr de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .kddi sul site de l'IANA
# .ke

.ke es lo nom de domeni d'Internet per Kenya.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l'IANA.
# .淡马锡

.淡马锡 (punycode .xn--b4w605ferd, danmaxi, nom chinés de l'entrepresa de Singapor Temasek) es un nom de domeni generic enregistrat per l'entrepresa Temasek. Es en servici dempuèi lo 24 de genièr de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .淡马锡 sul site de l'IANA
# .澳門

.澳門 (àomén, en ideogramas chinés tradicionals, còdi punycode: .xn--mix891f) es lo nom de domeni en chinés per Macau. Foguèt delegat lo 21 d'abril de 2015. Lo còdi latin es .mo.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament dins la basa de donadas de l'IANA.
# .点看

.点看 (punycode .xn--3pxu8k, diǎn kàn, "punt com" - o "punt de vista" -en chinés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 28 de julhet de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .点看 sul site de l'IANA
# .时尚

.时尚 (punycode .xn--9et52u, shíshàng, "mòda" en chinés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 27 de març de 2015.

## Referéncias

* ↑ En grafia simplificada sonque, qu’es 時尚 en grafia classica
* ↑ Enregistrament de .时尚 sul site de l'IANA
# .测试

.测试 (cèshì) es un còdi de domeni d'assag. Es la version en chinés simplificat del .test. Sa transcripcion en punycode es .xn--0zwm56d.

## Referéncias

* ↑ IANA Root Zone Database

## Ligam extèrne

* https://web.archive.org/web/20130530041350/http://xn--fsqu00a.xn--0zwm56d/ (domeni d'assag en chinés simplificat)
# .測試

.測試 (cèshì) es un còdi de domeni d'assag. Es la version en chinés tradicional del .test. Sa transcripcion en punycode es .xn--g6w251d.

## Referéncias

* ↑ IANA Root Zone Database

## Ligam extèrne

* https://archive.ph/20121224221750/http://xn--fsqu00a.xn--g6w251d/ (domeni d'assag en chinés simplificat)
# .机构

.机构 (jīgòu, "agéncia", còdi punycode .xn--nqv7f) es un nom de domeni chinés. Es en servici dempuèi lo 9 de març de 2014.

## Referéncias e nòtas

* ↑ Enregistrament de .机构 sul site de l'IANA
# .游戏

.游戏 (yóuxì, "jòc(s)" en chinés, còdi punycode .xn--unup4y) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi octobre de 2013.

## Tanben veire

* .game

## Referéncias

* ↑ Grafia simplificada. La grafia tradicionala es 遊戲.
* ↑ Enregistrament de .游戏 sul site de l'IANA
# .新闻

.新闻 (punycode .xn--efvy88h, xīnwén, "actualitat" en chinés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 d’agost de 2015.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .新闻 sul site de l'IANA
# .書籍

.書籍 (pr. shòsequi, "libre", en japonés, Punycode .xn--rovu88b) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Amazon. Es en servici dempuèi lo 19 de febrièr de 2016.

## Referéncias

* ↑ Enregistrament de .書籍 sul site de l’IANA
# Acid aspartic

L'acid apartic es un deis aminoacids transcripcionaus que forman lei proteïnas deis èssers vivants. Es pas esenciau per de que se pòt sintetisar en lo metabolisme uman a partir d'autrei aminoacids. L'abreviacion d'una letra es D e la de tres letras Asp. Sa formula quimica HO$_2$CCH(NH$_2$)CH$_2$CO$_2$H e sa massa moleculara de 133,10 Da. Dins l'ARNm, es codificada coma GAU o GAC (cf. còde genetic).
# Acid boric

L'acid boric (simbòl quimic : H$_3$BO$_3$ ò B(OH)$_3$) es un còrs compausat minerau pauc soluble dins l'aiga e qu'es un triacid feble (pK$_A$ successius egaus a 9,28, 10,7 e 13,8). Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, es un solid blanc cristalizat que forma de palhetas. Se tròba naturalament en Itàlia Centrala ont es emes par certanei fumarolas. Es utilizat coma antiseptic, insecticida, precursors de certanei compausats quimics e per absorbir lei neutrons dins lei centralas nuclearas.
Dempuei 2010, la venda de l'acid boric es reglementada dins l'Union Europèa en causa de son caractèr reprotoxic.

## Liames intèrnes

* Sassolita, minerau format a partir de l'acid bòric.
# Acid bromidric

L'acid bromidric (simbòl quimic : HBr) es una solucion aquosa fòrça corrosiva de bromur d'idrogèn. Es un acid fòrt (pK$_A$ = -9) qu'es utilizat per la produccion de bromurs inorganics, especialament lei bromurs de zinc, de calci e sòdi, ò per la produccion d'organobromics. Permet tanben de catalisar de reaccions d'alquilacion ò d'extraccion de certanei mineraus.

## Liames intèrnes

* Acid fluoridric.
* Acid cloridric.
* Acid iodidric.
# Acid acetic

L’acid acetic ò acid etanoïc es un acid carboxilic de formula bruta C$_2$H$_4$O$_2$ e de formula semidesvolopada CH$_3$–CO–OH. Es un acid feble, de pKa egau a 4,76, qu'es lo constituent principau dau vinagre après l'aiga. Obtengut tre l'Antiquitat gràcias a de procès de destillacion dau vinagre, es lo premier acid industriau conegut. A l'estat pur, es una substància inflamabla e fòrça corrosiva per lei teissuts biologics. A d'aplicacions nombrosas coma solvent, coma matèria premiera per fabricar d'autrei substàncias, coma additiu alimentar ò coma agent desinfectant. Es ansin un dei produchs pus fabricats e pus utilizats per l'industria quimica modèrna.

## Nomenclatura

Lo nom normalizat de l'acid acetic, segon lei règlas de l'IUPAC, es « acid etanoïc ». Pasmens, s'es pas inexistent dins la literatura scientifica e tecnica, aqueu tèrme es mens utilizat que lo nom triviau. Aquò es frequent per la màger part dei substàncias qu'èran ja conegudas avans l'aparicion de la quimia modèrna. Lo tèrme « acetic » vèn dau latin acetum que designava lo vinagre. En Occitània, es tanben possible de trobar « acid etilic » qu'es probablament eissit dau francés acide éthylique. L'apelacion « acid acetic glaciau » designa de solucions puras – fòrça corrosivas – d'acid acetic.

## Annèxas
### Liames intèrnes

* Acid.
* Vinagre