# Sentralha

Senta Aralha [seŋ'traʎə], o Sentralha (grafia pus clara e fonologica) (Xaintrailles en francés) es una comuna gascona d'Agenés situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Sentralha :
| | Ambruç | Busèth |
| Pompièir | | Montgalhard |
| | Barbasta | Lavardac |

## Toponimia

La prononciacion es [seŋ'traʎə]. Las fòrmas escritas ancianas son nombrosas : Sancta Aralha (ecclesia Sancti Laurencii de ~), au sègle XIII, Sancta Arailha (capellanus de ~), au sègle XIII, Sanctam Aralham (parrochia Sancti Laurencii prope ~), au sègle XIII, Sentaralha (castrum de ~), en 1259, Seyntaralha (Senebruno de ~), en 1289, Sancta Ralha (capella de ~), en 1326, Santarilha (Petrus de ~), en 1332, Sancta Aralha (dominus de ~), en 1358, Seint Aralha, en 1363, Sancta Aralha, en 1383, Sancta Ralha, en 1407, Santrailles, Sentralhes, en 1461. La senta onorada dens lo nom de la comuna es Sancta Eulalia, martirizada a Barcelona en 304, donc Senta Aulària de Barcelona. L'elision, segon Dauzat, [en realitat, i a aferèsi, supression de la vocala iniciala deu segond mot, remplaçada per la vocala finala deu prumèir] de -a final de senta davant la vocala iniciala E- dona, en partent d' Eulalia, Aulalia (seré una assimilacion, segon Maurici Romieu) > Aularia (dissimilacion) > Auralia (metatèsi) > Aralia (reduccion del diftongue) > Aralha (palatalizacion de -l- per lo iòd); puèi Sent(a A)ralha ven Sentralha per amudiment. Dens l'òrdre de l'evolucion fonetica, donat per Maurici Romieu, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, la plaça de la palatalizacion de -l- es convencionala. B. Boyrie-Fénié, que constata pr'aquò que dens plan de fòrmas ancianas la senta èra pas mèi coneishuda, escriu Senta Ralha per tant de conservar l'etimologia, damb la justificacion que los a e los e atòns se pronóncian [ə] e se pòden amudir. Pr'aquò, aquera grafia, eventualament admissibla a l'interior d'un mot, pausa un problèma de descodatge dens dus mots separats; la pòden donc avantatjosament remplaçar per Sentralha. B. Boyrie-Fénié estima que l's finala de la grafia francesa [e de las atestacions de 1461], a pas de justificacion linguistica; es oblidar l'abondància deus toponimes au plurau dens l'oèst de l'Òut e Garona e la Gironda, que representan de collectius (l'ensemble deus abitants), e que per confusion vengan sovent lo nom deu vilatge (ex. Leujac > Leujacs, escrit Leujats), mès per Sentralha aquera -s seré pas mèi prononciada, çò que règla la question.

## Cultura

Lo grop de fòlc e heavy metal Boisson Divine qu'a hèit ua cançon suu Xivalièr de Sentralha "Poton" entau son album la Halha.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Qualitat |
| març de 2014 | 2020 | Michèle Autipout | |
| març de 2010 | 2014 | Dominique Sarion | retirat de pompièr |
| 17 de decembre 2000 | 2010 | Gilles Lespes | retirat de pompièr |
| 1977 | 2000 | Pierre Thébault | |
| 1953 | 1977 | Louis Arquizan | |
| | 1953 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qui èra deu canton de Lavardac, i demorèt.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 413, totala: 417 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 704 | 704 | 825 | 884 | 909 | 934 | 868 | 910 | 878 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 878 | 831 | 839 | 814 | 794 | 796 | 769 | 679 | 683 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 717 | 597 | 576 | 469 | 436 | 432 | 414 | 386 | 427 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 379 | 408 | 342 | 349 | 410 | 396 | 382 | 382 | 392 393 |
| 2009 | 2010 |
| 403 405 | 413 415 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Lòcs e monuments

* Castèth de Sentralha, classat monument istoric en 1840, bastit aus sègles XIII e XV.

## Véser tanben

* Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas

* 1 2 3 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 295-296
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 586, a St-Araille
* ↑ Boisson Divine - Xivalièr de Sentralha - La Halha
* ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-xaintrailles.html
* Portau de Gasconha