OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jevoncourt

Jevoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.

## Istòria

* Preséncia gallo-romaine.
* Présence gallo-romaine.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean Pau |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 83 | 80 | 90 | 103 | 110 | 143 | 153 | 163 | 161 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 161 | 158 | - | 143 | 131 | 132 | 128 | 131 | 120 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 106 | 114 | 128 | 95 | 76 | 76 | 78 | 78 | 70 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 74 | 76 | 72 | 67 | 59 | 64 | 66 | 71 | 75 |
| 2009 | 2010 |
| 79 80 | 80 81 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Jharkhand

Jharkhand es un estat de la Republica d'Índia situat dins lo nòrd èst del país. Jharkhand ten de frontièra amb los estats de Bihar al nòrd, Uttar Pradesh al nòrd oèst, Chhattisgarh a l'oèst, Odisha al sud e Bengala Occidental a l'èst. Cobrís 79 714 km2. Es lo 15en estat d'Índia en superfícia, e lo 14en en populacion. L'indi es la lenga oficiala. La vila de Ranchi es la capitala e Dumka la vici capitala. L'estat es conegut per sas casudas d'aiga, puèges e paisatges. Baidyanath Dham, Parasnath e Rajrappa son de sites religioses majors.

## Administracion

Jarkhand es partejat en cinc divisions e 24 districtes:
* division de Palamu Division: Garhwa, Latehar, Palamu
* division de North Chotanagpur: Bokaro, Chatra, Dhanbad, Giridih, Hazaribag, Koderma, Ramgarh
* division de South Chotanagpur: Gumla, Khunti, Lohardaga, Ranchi, Simdega
* division de Kolhan: Pashchimi Singhbhum, Purbi Singhbhum, Seraikela Kharsawan
* division de Santhal Pargana: Deoghar, Dumka, Godda, Jamtara, Pakur, Sahebganj
# Ji Le

Lo temple bodista de Ji Le que's situa a Harbin, dens la Republica Populara de China. Qu'esté finançat per un sarròt d'estatjans qui credèvan que la catedrau ortodòxa de Santa Sofia e damnava lo feng shui locau. Lo bastiment principau qu'a ua superfícia de 5 186 m² e la totalitat del complèxe monastic qu'aucupa 27 570 m². Lo son nom qu'ei restacat a l'escòla bodista de la «Tèrra Pura».

## Galeria

* Boda d'aur e pagòda octogonau de sèt solèrs
* Sala octogonau
* Sala e pagòda octogonaus
# Jiangxi

Guizhou es una Província de la Republica Populara de China.
# Jewel

Jewel Kilcher (nascuda lo 23 de mai de 1974) es una cantaira, cantautritz, actritz, filantròpa, e autora, que se coneis subretot just per son pichòt nom: Jewel.

## Discografia

* Pieces of You (1995)
* Spirit (1998)
* This way (2001)
* 0304 (2003)
* Gooodbye Alice in Wonderland (2006)

## Ligams extèrnes

* Sit oficial
# Jia Sidao

Jia Sidao (1213, Taizhu - aost de 1275, Zhangzhu) es un òme politic chinés que dominèt la cort imperiala dei Song de 1260 a sa mòrt.
Foguèt cap dau govèrn de l'Empèri Song e menèt una politica de nacionalizacion dei tèrras que li permetèt de venir popular en lei mitans confuceans. Pasmens, es subretot conegut per sa corrupcion e son incompeténcia militara. D'efiech, a aquela epòca, lei Song èran atacats per lei Mongòls qu'avián ja ocupat totei lei territòris situats au nòrd dau Fluvi Blau. Jia Sidao escondiguèt la situacion malaisada de la garnison de Xiangyang, vila fortalesa que bloquèt leis assauts mongòls per passar lo fluvi de 1267 a 1273. Puei, après la casuda de la vila, comandèt una importanta armada mai espaurit per son adversari, prerefiguèt s'enfugir avans la batalha de Yihu. Son armada l'imitèt e se desintegrèt. Aquò permetèt ai Mongòls d'ocupar lo sud de China e Jia Sidao foguèt executat per lei Song en causa de seis errors multiplas.

## Liames intèrnes

* Conquista mongòla de China.
* Dinastia Song.

## Bibliografia

* (en) James Waterson, Defending Heaven: China's Mongol Wars, 1209-1370, Casemate Publishers, 2013.

## Nòtas e referéncias

* ↑ Es sovent dich « Shixian » dins lei tèxtes ancians.
# Jhumpa Lahiri

Nilanjana Sudeshna, mai coneguda per son escais bengalin Jhumpa Lahiri (en bengalin: ঝুম্পা লাহিড়ী; Londres, 11 de julhet de 1967) es una escrivana americana d'origina indiana. Son primièr recuèlh de racontes brèus, Interpreter of Maladies, que foguèt publicat en 1999 ganhèt lo Prèmi Pulitzer per las òbras de ficcion de l'an 2000. Puèi, son primièr roman, The Namesake, qu'apareguèt en 2003 foguèt adaptat cinematograficament dins un film eponim per la realizadora indiana Mira Nair. Lahiri foguèt causida pel president Barack Obama en febrièr de 2010 coma membre del Comitat presidencial de las Arts e las Umanitats.

## Òbras

* Interpreter of Maladies (1999)
* The Namesake (2003)
* Unaccustomed Earth (2008)
* The Lowland (2013)
# Henan

Henan (en chinés: 河南), es una província de la Republica Populara de China, situada dins la part centrala del país. Son abreviacion es 豫 (pinyin: yù), ja que se sonava abans Yuzhou (豫州 Yù Zhōu), durant la Dinastia Han. Lo nom Henan significa "sud del riu Groc" (Huang He).
Amb aperaquí 100 milions d'abitants, Henan es la província mai poblada de China.
# Henche

Henche es un municipi de la província espanhòla de Guadalajara e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
# Hendaia

Hendaia (Hendaia en basco, Hendaye en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo gentilici qu'ei hendaiar.
Las comunas tòcatocantas que son Biriatu au nòrd, Urrunha a l'èst e Irun e Hont Arràbia en Guipuscoa a l'oèst.
Que hè part deu Consòrci Bidassoa–Txingudi.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Baptiste Sallaberry |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 16887, totala: 17303 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 481 | 241 | 295 | 340 | 409 | 432 | 470 | 438 | 466 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 427 | 456 | 617 | 1 084 | 1 453 | 1 806 | 2 019 | 2 050 | 2 039 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 3 215 | 3 331 | 4 213 | 4 632 | 5 653 | 6 939 | 6 436 | 6 251 | 6 933 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 7 204 | 8 006 | 9 470 | 10 572 | 11 578 | 12 596 | 14 041 | 13 969 | 14 081 14 534 |
| 2009 | 2010 |
| 14 412 14 827 | 15 370 15 802 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Luòcs e monuments

* Pòrt de Hendaia.
* Los bessons.
* Exterior de la glèisa de Bixintxo.
* Interior de la glèisa de Bixintxo.

## Ligams extèrnes

* (fr) Sit oficiau

## Nòtas

* Portal del País Basc
# Henbont

Henbont en breton ( Hennebont en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Mor-Bihan e la region de Bretanha. .

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Gérard Perron |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | 847 | 678 | 887 | 477 | 749 | 552 | 668 | 710 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 755 | 675 | 112 | 498 | 050 | 988 | 519 | 972 | 074 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 702 | 121 | 605 | 682 | 297 | 148 | 690 | 217 | 1 279 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 690 | 1 799 | 1 273 | 1 963 | 1 624 | 1 412 | Cercar | 14 233 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 15 079 15 463 | 15 191 15 545 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Bretanha
# Hendecourt-lès-Ransart

Hendecourt-lès-Ransart es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França .

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Pierre Barrois |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 128 | 131 | 156 | 194 | 209 | 227 | 243 | 262 | 284 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 277 | 280 | 281 | 284 | 292 | 301 | 286 | 251 | 260 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 232 | 226 | 217 | 138 | 140 | 131 | 123 | 108 | 123 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 126 | 132 | 120 | 118 | 123 | 125 | 127 | 124 | 121 |
| 2009 | 2010 |
| 118 119 | 119 120 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Henflingen

Henflingen es una anciana comuna francesa del departament del Haut Ren e de la region del Grand Èst. Aquesta comuna es venguda, lo 1èr de genièr de 2016, una comuna delegada de la comuna novèla d'Illtal.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Alain Schmitt |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 106 | 116 | 121 | 130 | 135 | 173 | 186 | 190 | 193 |
| 2009 | 2010 |
| 195 198 | 198 201 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal d'Alsàcia
# Hen Wlad Fy Nhadau

Hen Wlad Fy Nhadau (Vièlh país de mis ancestras) es l'imne nacional del País de Galas.
I. Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi, Gwlad beirdd a chantorion, enwogion o fri; Ei gwrol ryfelwyr, gwlad garwyr tra mâd, Tros ryddid gollasant eu gwaed.
Refranh : Gwlad! Gwlad! pleidiol wyf i'm gwlad Tra môr yn fur, i'r bur hoff bau, O bydded i'r hen iaith barhau.
II. Hen Gymru fynyddig, paradwys y bardd, Pob dyffryn, pob clogwyn i'm golwg sydd hardd; Trwy deimlad gwladgarol, mor swynol yw si Ei nentydd, afonydd i mi. (al refranh)
III. Os treisiodd y gelyn fy ngwlad tan ei droed, Mae hen iaith y Cymry mor fyw ag erioed, Ni luddiwyd yr awen gan erchyll law brad, Na thelyn berseiniol fy ngwlad. (al refranh)
# Hendecourt-lès-Cagnicourt

Hendecourt-lès-Cagnicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Denis Sénéchal |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 670 | 642 | 667 | 786 | 838 | 772 | 794 | 840 | 789 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 772 | 753 | 698 | 636 | 602 | 590 | 594 | 626 | 589 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 555 | 530 | 554 | 327 | 389 | 402 | 394 | 402 | 358 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 348 | 328 | 321 | 310 | 292 | 286 | 317 | 321 | 323 |
| 2009 | 2010 |
| 329 335 | 326 327 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Henarejos

Henarejos es un municipi de la província espanhòla de Cuenca e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
# Hendrik Antoon Lorentz

Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928) foguèt un fisician e matematician neerlandés premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica l'an 1902, amb Pieter Zeeman.

## Biografia

Hendrik Lorentz naissèt a Arnhem, Guèldres, filh de Gerrit Frederik Lorentz (1822-1893), un botiguièr, e Geertruida van Ginkel (1826 - 1861). En 1862, après la mòrt de la siá maire, lo sieu paire se maridèt amb Luberta Hupkes. De 1866 a 1869, assistiguèt a l'escòla segondària de Arnhem e en 1870, capitèt los examens de lengas classicas qu'èran çò requisit fondamental per èsser admés a l'universitat.
Lorentz estudièt la fisica e las matematicas a l'universitat de Lèida. La prigonda influéncia qu'exerciguèt lo sieu professor d'astronomia Frederik Kaises lo portèt a venir fisician. Quand se licencièt, trabalhèt en donant de classas de matematicas a l'escòla segondària de Arnhem, en tot conciliar lo trabalh amb los sieus estudis a Lèida.
En 1875, Lorentz recebèt lo doctorat jos la direccion de Pieter Rijke amb la tèsi: "Sus la teoria de la reflexion e la refraccion de la lutz", que, rafinava la teoria electromagnetica de James Clerk Maxwell.
En 1881, Hendrik se maridèt amb Aletta Catharina Kaiser, neboda de Frederik Kaiser. Ela èra la filha de Johann Wilhelm Kaiser, director de l'escòla de gravadura d'Amsterdam, professor de l'escòla de bèlas arts e dessenhaire del primièr sagèl olandés (1852). Posteriorament Kaiser foguèt lo director de la Galariá Nacionala d'Amsterdam. La filha ainada del matrimòni entre Hendrik Lorentz e Aletta Kaiser, Geerturida Luberta Lorentz, venguèt tanben fisiciana.
Mercés a son pòst a l'universitat, en 1890 se nomenèt Pieter Zeeman coma assitent personal, e estudièron l'efièch dels camps magnetics sus las fonts de lutz, en descobrint çò que se coneis uèi jol nom d'efièch Zeeman.
En 1902 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Fisica, amassa amb lo sieu discipol Pieter Zeeman, per la siá investigacion conjoncha sus l' influéncia del magnetisme dins la radiacion, a l'origina de la radiacion electromagnetica.
Lorentz venguèt director d'investigacion a l'Institut Teyler, de Haarlem, entre los ans 1923 e 1928, an de sa mòrt.
# Desvolopament sostenable

Lo desvolopament sostenable es un desvolopament economic e social que se fa sens daumatges a l'environament ni a las ressorsas naturalas necessàrias a las activitats umanas e al desvolopament, tant ara coma per l'avenir.
# Desèrt de Kavir

Lo Desèrt de Kavir, o Dasht-e Kavir o Kavir-e Namak, es un desèrt salat situat dins un bacin dau nòrd dau plan iranian.
# Desèrt de Kalahari

Lo Kalahari es un desèrt miègarid e arenós d'Africa Australa que s'espandís sus prèp de 500 000 km². Ocupa 70% de Botswana, e en partida Namibia e Sudafrica. D'autras fonts grandisson l'airal del Kalahari fins als dos milions e mièg de quilomètres quadrats, arribant fins a Zimbabwe, Angòla e Zambia.
Malgrat lo mitan ambient dificíl èra ja abitat pels primèrs ominids, per exemple foguèron escavat de fossils d'Australopithecus africanus dins la localitat de Taung al sud de Kalahari.
Lo seu nom ven de la mot tswana kgalagadi, que significa 'gròssa set'. Lo Kalahari es format per de vastes airals cobèts per de sables de tons rogencs e marrons e sense cap de tipe d'aiga a la superfícia ni permanent ni estancat. Pasmens, lo Kalahari es pas un desèrt total. De regions del Kalahari recebon mai de 250 mm de pluèja per an e an de vegetacion; sonque es fòrça arid al sud-oèst (mens de 175 mm de pluèja per an), çò que ne fa en un desèrt fossil.

## Clima

L'estiu coma l'ivern an de temperaturas càudas de jorn e frescas de nièch. Las precipitacions cason principalament entre octobre e abril (los meses de l'estiu austral) la pluviometria passa de 150 litres al sud-oèst a 650 litres al canton nord-èst de Botswana. L'evaporacion passa los 2 000 litres per an e lo deficit idric existís cada meses levats los meses mai pluvencs. Lo sable del desèrt de Kalahhari, que dins qualques luòcs fa 400 mètres de prigondor, contribuís a fer disponible l'aiga e favoriza la vegetacion, pasmens s'aqueles sols son plan paubres en nutriments.

## Vegetacion

La vegetacion naturala del Kalahari es de tipe sabana. Dins lo sud-oèst que es mai arid la sabana es dominada per d'èrbas e arbrilhons e la proporcion d'arbres aumenta generalament cap al nord-èst. Lo delta de l'Okavango presenta una vegetacion de zona umida. Una caracteristica importanta del Kalahari es que se trapa dins una zona plana amb isolats de puèges e inselbergs

## Referéncias

Suls autres projèctes Wikimèdia :
* Desèrt de Kalahari, sus Wikimedia Commons
* The Kalahari environments.
# Desèrt d'Atacama

Lo desèrt d'Atacama (en espanhòl Desierto de Atacama) es lo desèrt mai arid del mond, que s'espandís del nòrd de Chile. Amb una espandida superiora a 180 000 km², es situat mai o mens sul Tropic del Capricòrne, coma lo desèrt de Kalahari o lo Grand Desèrt Australian.
L'ariditat, determinada per la latitud, es accentuada a causa de l'efièch barrièra de la serrada dels Andes, que bloca l'umitat venent de l'ocean Atlantic mejans lo bacin amazonian. Al desèrt d'Atacama foguèron enregistradas de periòdes fins a 40 ans sense pluèjas al sector central, delimitat per las ciutats d'Antofagasta, Calama, Iquique e Arica, essent l'unic luòc de la planeta ont se mesurèt 0% d'umitat relativa de l'aire.
Lo desèrt èra poblat dempuèi lo començament de la colonizacion americana pels indigènas, coma per de tribús tala los atacameños, alara que sul litoral vivian los changos. Dominat per l'Impèri Inca, los espanhòls lo nomenèron lo "despoblado de Atacama". Après l'independéncia, Bolívia ocupèt la part màger de la region, los precioses jaces de sal inclusits, que provoquèron la Guèrra del Pacific (1879-1883). A la fin d'aquel conflicte, Chile anexèt la region, ont se desenvolupèt una intensa activitat minièra amb expleitacion carrierenca de coire, liti (la resèrva màger del mond amb 40%) e d'autres metals.

## Bibliografia

* Braudel, Fernand, The Perspective of the World, vol. III of Civilization and Capitalism 1984 (en) (in French 1979).
* Sagaris, Lake. Bone and dream : into the world's driest desert. 1st ed. -- Toronto : A.A. Knopf Canada, c2000. ISBN 0-676-97223-3 (en)
* SanPedrodeAtacama.Net & Org (es) (en) (fr)
# Desèrt de Chihuahua

Lo desèrt de Chihuahua (en espanhòl: Desierto de Chihuahua, Desierto Chihuahuense) es un desèrt e una ecoregion cobrissent una part del nòrd de Mexic e del sud-oèst dels Estats Units. Ocupa una granda part de l'oèst de Tèxas, una part de las val mejana e bassa del Rio Grande e la val bassa del Rio Pecos al Nòu Mexic, e una part del sud-èst d'Arizòna, e las parts centrala e nòrd del replanat mexican. Es bordat a l'oèst per la vasta cadena occidentala de la Sierra Madre, e per las bassas tèrras del nòrd-oèst de la cadena orientala de la Sierra Madre. Del costat mexican, cobrís une granda part de l'Estat de Chihuahua, e de l'Estat de Coahuila, lo nòrd-est de Durango, l'extrême nòrd de Zacatecas e una pichona parts occidentala de Nuevo León. Amb una superfícia d'aperaquí 362 000 km2, es lo segond pus grand desèrt de las Americas e lo pus grand d'America del Nòrd.

## Clima

Lo desèrt es principalament un desèrt d'ombra pluviometrica pr'amor que las doas principalas cadenas de montanhas que bordan lo desèrt, la Sierra Madre Occidentala a l'oèst e la Sierra Madre Orientala aà l'èst blocan respectivament la màger part l'umiditat de l'ocean Pacific e del golf de Mexic. Sul plan climatic, lo desèrt a un clima sèc amb una sola sason de pluèjas en estiu e de pichonas quantitats de precipitacions al començament de l'ivèrn. La màger part de las pluèjas d'estiu tomban entre la fin de junh e la debuta d'octobre, pendent la monson nòrdamericana, quora l'aire umid del golf de Mexic penetra dins la region. En rason de sa posicion al dintre de las tèrras e d'una altitud pus enauçada que lo desèrt de Sonora a l'oèst, variant principalament de 600 a 1 675 m d'altitud, lo desèrt a un clima leugièrament pus suau en estiu. Las temperaturaes son de l'òrdre de 35 a 40 ° C e los ivèrns fresques o freds amb de geladas ocasionalas. La temperatura mejana annadièra dins lo desèrt es de 24 ° C , variadissa amb l'altitud. Las temperaturas pus caudas se produson dins las zonas de bassa altitud e dins las vals. Las regions del nòrd an d'ivèrns pus rigoroses que la part sud e pòdon recebre de tempèstas de nèu. Las precipitacions annadièras mejanas pel desèrt de Chihuahuan son de 235 mm amb una gama d'aperaquí 150 à 400 mm), e mai que recépia mai de precipitacions que los autras ecoregions caudas del desèrt. Près dels dos terces de las estacions de la zona arida an de totals annadièrs comprés entre 225 e 275 mm . Las nevadae son secassas, fòra sus las crèstas. Lo desèrt es pron jove, qu'existís pas que dempuèi 8 000 ans.
# Desèrt de Gòbi

Lo Gòbi (en mongòl, Говь; en chinés 戈壁; en pinyin, gē bì) es una vasta region desertica situada entre lo nòrd de China e lo sud de Mongolia. L'enròdan las montanhas d'Altai e las estèpas de Mongolia pel nòrd, lo replanat tibetan e la plana del nòrd de China pel sud-oèst. Lo Gòbi es compausat per diferentas regions geograficas e ecologicas, basadas subre sas variacions climaticas e topograficas.
Durant l'istòria, lo Gòbi foguèt una part del grand Empèri Mongòl, e foguèt lo sèti de ciutats importantas al ras de la Rota de la Seda.
Lo Gòbi es un desèrt dich ombra oragrafica format pel blocatge de las nívols per la cadena d'Imalaia.
Lo Gòbi mesura mai de 1 610 km del sud oèst al nòrd èst e 800 km del nòrd al sud. Es pus larg a l'oèst, al long de la linha que jonh lo Lac Bosten e lo Lop Nor (87°-89° eèst). Ocupa un arc de tèrra de 1 295 000 km$^2$ en superfícia, que ne'n fa lo cinquen desèrt del mond e lo pus grand d'Asia. La majoritat del Gòbi es pas cobèrt de sabla mas de ròcas.
Es un replanat cobèrt de puèges e de peireguièrs e limitat per de montanhas, amb una altitud de 800 a 1 000 m. Per la siá situacion, es un desèrt fred e d'una granda ariditat, de clima continental rigorós, amb de temperaturas mejanas de −15 °C en genièr e 25 °C en julhet, e de pluèjas estivalas compresas entre 100 e los 200 mm annadièrs. L'escassa populacion (0,3 ab./km²) se concentra a l'entorn dels nombroses oasis, mas la majoritat dels abitants son nomadas, e se consacran a l'elevatge de cabras, fedas, cavals e camèls.
Lo bacin de Nemegt, dins la província d'Omnogovi al sud de Mongolia es nomenat localament la "val dels dinosaures" pr'amor de la preséncia de jaciments de fossils, en particular d'uòus de dinosaures.

## Referéncias

* ↑ John W. (ed.) ;Editors and reporters of The New York Times; 2006; The New York Times Almanac; 2007; Penguin Books; New York, IBSN0-14-303820-6 ; pagina456
# Desèrt de Judèa

Lo desèrt de Judèa (en ebrieu: מִדְבַּר יְהוּדָה, Midbar Yehuda, en arab: صحراء يهودا, Sahara Yahudan) es un desèrt situat en Israèl e en Judèa-Samària, territòri controversiat ara ocupat per Israèl.
Es tanben conegut jol nom de Yeshimon (יְשִׁימוֹן), significant « desèrt » o « èrm ». Montanhós, se situa a l'èst de Jerusalèm e davalant cap a la mar Mòrta. Pel desèrt passan d'oèds e de barrancs, d'una prigondor mai sovent 365 m a l'oèst e de 183 m a l'èst.

## Notas e referéncias

* ↑ (en) Geography and politics in Israel since 1967, Elisha Efrat