# Dnièpre

Dnièpre (prononciat; Ucraïnian Дніпро, rus Днепр, bielorús Дняпро, Tatar de Crimèa Özü) es un flum d'Euròpa Orientala s'escampant dins la mar Negra. Amb 2 290 km es lo tresen flum mai long d'Euròpa. Son debit, 1 670 m$^3$/s a sa boca, es un flum tant important coma Ròse.
Jos l'antiquitat es lo flum Boristèn.

## Caracteristicas

Dnièpre a sa font en Russia centrala, dins los monts de Valdaï, a 220 m d'altitud. S'escampa dins la mar Negra après aver passat 485 km en Russia puèi 595 km en Bielorussia e fin finala 1 095 km en Ucraïna. Son percors materializa la frontièra entre Bielorussia e Ucraïna sus 115 km. Son bacin ocupa una superfícia de 504 000 km$^2$, que 289 000 en Ucraïna. Passa dempuèi la font, las vilas de Smolensk en Russia, d'Orcha e Moguilev en Bielorussia, de Kyiv, Cherkassy, Krementchok, Dnipropetrovsk, Zaporizhia, Nikopol e Kherson en Ucraïna, per la mai grandas. Dos dels seus afluents son celèbres: la Berezina e lo riu Pripiat ont es situat Chornobyl que balhèt de radioisotòps dins l'aiga del riu. Mas son principal afluent es la Desna. Dnièpre es ligat al riu Bug amb un canal.
Abans las grandas òbras pendent l'airal sovietic, son cors èra, entre Dnipropetrovsk e Zaporojie, aviat e empachat per de blòts de granit e de tèu de greda que creavan de cataractas. Lo Dniepr al sègle XIX se passava sonque per un pont, aquel de Kyiv; encara que se levava l'ivèrn, perque se passava alara lo flum sus la glaça, e lo desgèl l'auriá destroït.

## Descripcion del cors

Lo cors de Dnièpre es devesit en tres partidas: lo Dnièpre superior de sa font fins a Kyiv (1 333 km), lo Dnièpre mejan de Kyiv fins a Zaporizhia (536 km) e lo Dnièpre inferior de Zaporojie fins al amr (331 km). Dnièpre presenta totas las caracteristicas d'un flum de plana, amb un penjal flac e una velocitat de corrent redusida. La velocitat del corrent es de 1,5 m/s pel Dnièpre superior e lo mejan e negligible per l'inferior. Mas son cors es copat en fòrça luòcs per de grandas restencas bastidas pendent lo periòde sovietic e qu'enaiguèt l'ancian lièch. Abans la òbras la velocitat del corrent anava fins a 5 m/s al nivèl de las raspas situadas en amont de Zaporojie. Lo nivèl de l'aiga varia fòrça e las ribas son instablas. Lo cors del flum a fòrça passatges ont son lièch s'escana e a pauc de corbas. Lo flum a un cap màger al sud mas es orientat nòrd oèst/sud èst entre Kiev e Dnipropetrovsk e nòrd èst/sud oèst entre Zaporojie e Kherson.

### Cors superior

La font de Dnièpre se situa dins los monts de Valdaï, a una altitud de 220 m, dins una region de sanhas. A Dorogoboj, lo Dniepr es un cors d'aiga n'avent pas mai de 30 m de larg s'escampant sus un plan silvenc. Entre Dorogobouj e Orcha, lo flum s'alarga, entre 40 e 120 m e navigable. En amont d'Orcha, lo flum passa de tèrras calcàrias del devonian e forma de raspas a Kobeliatskie. Près de Rahatchow, lo flum intra dins las bassas tèrras de Polesia e a Loïew, intra en territòri ucraïnian. Partent de Rahatchow, lo flum s'alarga plan perque recep sus una corta distància lo seus principals afluents. Recep en Bielorussia sus l'esquèrra Berezina (longor: 660 km ; bacin: 24 530 km$^2$) e sus la drecha Soj (longor: 648 km ; bacin: 41 400 km$^2$). Recep en Ucraïna Pripiat (longor: 748 km ; bacin: 114 300 km$^2$) e Desna (longor: 1 126 km ; bacin: 88 500 km$^2$). Après aver recebut aqueles afluents, la superfícia del bacin idrologic capita 328 000 km$^2$. Lo flum ròda 45 m$^3$/s d'aiga a Orcha, 108 m$^3$/s a Rahatchow, 590 m$^3$/s a Loiev (intrada en Ucraïna) e 1 380 m$^3$/s a Kyiv. La partida superiora del bacin de Dnièpre es aquela que recep las precipitacions mai grandas (550 a 650 mm per an) e que la cobertura forestièra es la mai importantat (25 % de forèst). Las sanhas son nombrosas, coma los paluns de Pinsk. Las ribas del flum foguèron fòrça modificadas après la construccion d'una restanca entre lo punt de confluéncia amb Pripiat e Kyiv.

### Cors mejan

De Kyiva Dnipropetrovsk, la val de Dnièpre es asimetrica. La riba drecha es accidentada e sas nautors dominan de 100 a 150 m lo flum. Es prigondament talhada per de vals transversalas. Es cobèrta de forèsts e forma un païsatge de puèges pintorescs. La riba esquerra es bassa, sablonenca, e cobèrta de pinedas. S'auça cap a l'èst gradualament fasent de laissas largas. La val del Dnièpre mejan mesura de 6 fins a 10 km de larg alara que la largor del flum varia entre 200 e 1 200 m.
Lo penjal del flum entre Kyiv e lo jonhent amb Tiasmyn es flac, sonque 6 cm/km. Lo penjal aumenta quand lo flum passa lo bloquièr cristallin ucraïnian. Lo flum talha lo massís granitic sus una longor de 90 km entre Dnipropetrovsk e Zaparojie. Abans la construccion en 1932 de la restanca de la centrala idroelectrica DnieproGuES, lo flum rajava dins una val estrecha, prigonda d'una centena de mètres. Lo lièch del riu s'estrechissiá per aténher 300 a 800 m de larg e fins a 175 m en son punt mai estrech. I aviá 9 raspas e un seissantenat d'obstacles d'importància mendre. Lo penjal del riu èra 50 cm/km. Ara la val es tota negada e dona un païsatge tot diferent. La creacion d'un lac artificial faguèt aquela partida navigabla.
Lo cors mejan passa de regions ocupadas per l'estepa arborada e l'estepa. Las precipitacions (400 mm/an a Zaporojie) son mendres que dins la partida superiora del bacin e la forèst ocupa pas mai de 5 % de vegetacion. Los afluents son de talha mai modeste e lor apòrt en aiga es mai flac. Los afluents del riu esquèrra son la Stohna (68 km), la Ros (346 km) e la Tiasmyn (194 km). Los afluents del riu esquerra son mai longs. I a la Sola (310 km), de la Vorskla (425 km) e de la Psel (692 km).

### Cors inferior

Après Zaporojie, lo Dniepr intra dins la plana mièjarida de l'estepa pontica que borda la mar Negra (300 a 400 mm per an de pluèja). La construccion de la Centrala idroelectrica de Kakhovka neguèt la plana alluviala del flum fins a Zaporojie e creèt una restanca de 2 155 km$^2$. La partida finala del cors de Dnièpre comença a Kakhovka, a 106 km del grau. Aquí lo flum s'escampa sus de leses espeses (mai de 70 m d'espessor) datant del quaternari. A partir de Kherson, lo flum se devesís en braces e forma un larg deltà de 350 km² comportant fòrça lacs e illòtas. Los dos terces del deltà son constituits de sanhièras e l'autre tèrç d'espandidas d'aigas. Dnièpre acaba son percors s'escampant dins l'estuari comun al Dnièpre e al Bog miègjornal. Los afluents del Dnièpre inferior son l'Inolets (longor: 550 km) e de pichons rius de l'estepa: Bazavlok (longor: 150 km), Konka (longor: 140 km), Bilozerka (longor: 88 km). Lo penjal del Dnièpre inferior es pas que 4,5 cm/km.

## Idrologia

Dnièpre a un regim nival de plana amb un periòde d'aigadas a la prima a la fonda de la nèu (debit mensual de 2 893 m$^3$/s en mai) e un periòde d'estiavatge a la davalda (debit mensuel de 841 m$^3$/s en setembre). Una bona partida de las aigas venon de son bacin superior en amont de Kiev. Lo debit del flum es de 1 380 m$^3$/s a Kiev e aumenta pas gaire après essent de 1 480 m$^3$/s a Krementchouk e de 1 670 m$^3$/s al grau. Lo Dnièpre superior en mai de Berezina e Soj contribuisson per 35 % al debit total del flum, Pripiat per 26 % e Desna per 21 %. Mas la construccion de fòrça restancas tot lo long del parcors modifiquèt fòrça lo regime del flum, e qu'es pas mai natural en aval d'aqueles. De fach, lo debit conéis pas mai las importantas variacions del passat. Lo flum gela del començament de decembre fins al començament abril dins la partida superiora e de fin de decembre al començament de març dins la partida inferiora.

## Istòria

Dnièpre èra ja conegut dels ancians Grècs e lo primièr que lo mencionèt es Erodòt al sègle V AbC. Lo nomenava Borysthenes, un mot d'origina scit significant « las tèrras largas », benlèu en referéncia a l'estepa ucraïniana; (Boristèn èra tanben lo nom du caval preferit de l'emperaire Adrian).
A l'Edat Mejana, lo flum venguèt una importanta via de navigacion fluviala entre la mar Baltica e l'Empèri Bizantin. Foguèt utilizat per exemple pels Varègs.
Al sègle XVIII, de canals foguèron cavats per ligar lo flum a d'autres rius: lo canal Oginski de Dnièpre al Niemen a partir de 1783 e lo canal Dniepr-Bog a la Vistula a partir de 1775.
Mas las òbras mai grandas se faguèron al sègle XX amb la construccion de grandas restancas per la produccion idroelectrica. La primièra, lo DnieproGuES, foguèt realizada entre 1927 e 1932. Se faguèt un grand lac artificial que neguèt las raspas situadas entre Dnipropetrovsk e Zaporojie. Lo flum, que lo cors èra alara divisat en doas partidas navigablas, o venguèt subre tota la longor. Se tornèt bastir la restanca en 1948 que foguèt destruïda pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Las autras restancas foguèron bastidas en 1954–1960 (Krementchok), 1960–1964 (Kiev), 1956-1964 (Dniprodzerjynsk), 1963–1975 (Kaniv).
En agost de 1943, l'ataca de l'Armada roja per passar Dnièpre foguèt a l'origina d'una de las batalhas mai sagnosas de la Segonda Guèrra Mondiala, la Batalha de Dnièpre. La granda largor del flume e la nautor mai importanta de la riba drecha de conquistar èran de vertadièrs obstacles naturals per las tropas sovieticas.

## Afluents

| Nom | Longor | Bacin | Debit | Riba |
| de la font a Kiev ||||
| Drot | 295 km | 5 020 km² | 30 m³/s | drecha |
| Berezina | 587 km | 24 500 km² | 145 m³/s | drecha |
| Soj | 648 km | 42 100 km² | 207 m³/s | esquèrra |
| Pripiat | 710 km | 121 000 km² | 455 m³/s | drecha |
| Teteriv | 365 km | 15 100 km² | 18,4 m³/s | drecha |
| Irpine | 142 km | 3 140 km² | | drecha |
| Desna | 1 130 km | 88 900 km² | 360 m³/s | esquèrra |
| de Kiev a Dnipropetrovsk ||||
| Stouhna | 68 km | 785 km² | | drecha |
| Troubij | 113 km | 4 700 km² | 3,7 m³/s | esquèrra |
| Ros | 346 km | 12 575 km² | 27 m³/s | drecha |
| Tiasmyn | 164 km | 4 570 km² | 6,6 m³/s | drecha |
| Soula | 365 km | 19 600 km² | 29 m³/s | esquèrra |
| Psel | 717 km | 22 800 km² | 55 m³/s | esquèrra |
| Vorskla | 464 km | 14 700 km² | 36,4 m³/s | esquèrra |
| de Dnipropetrovsk al grau ||||
| Samara | 320 km | 22 600 km² | 17 m³/s | esquèrra |
| Konka | 149 km | 2 600 km² | | esquèrra |
| Bazavlouk | 157 km | 4 200 km² | | drecha |
| Inhoulets | 549 km | 14 870 km² | 8,5 m³/s | drecha |

## Centralas idroelectricas e restancas

Lo Dniepr es celèbre per sas restancas e centralas idroelectricas. Lor produccion d'electricitat representa 10 % de la produccion totala de l'Ucraïna. Las aigas presas forman 6 grandas restancas:
* la restanca de Kyiv (922 km$^2$)
* la restanca de Kaniv (675 km$^2$)
* la restanca de Krementchok (2 250 km$^2$)
* la restanca de Dniprodzerjynsk (567 km$^2$)
* la restanca del Dnièpre (420 km$^2$)
* la restanca de Kakhovka (2 155 km$^2$)

## Notas e referéncias

* ↑ «Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana» (en occitan) p. 124.

### Fonts

* Dnieper River dins Encyclopedia of Ukraine

## Articles connèxes

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Dniepr.
* DnieproGuES