OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Le Cause

Le Cause$^,$$^,$$^,$ (Le Causé en francés) es ua comuna gascona de Lomanha, situada dens le departament de Tarn e Garona e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Istòria

Pendent l'Ancian Regime, Le Cause èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Le Cause èra deu canton de Bèumont.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta |
| 2014 | 2026 | Jean-Michel Lefebvre | |
| març de 2001 | 2014 | Émilien Roucolle | PRG |
| | 2001 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna demorè dens le canton de Bèumont de Lomanha.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 135, totala: 140 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| | | | | | | 620 | 589 | 577 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 441 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 300 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 199 | 180 | 166 | 152 | 142 | 127 | 156 | 164 | 166 167 |
| 2009 | 2010 |
| 157 162 | 148 152 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Véser tanben

* Comunas de Tarn e Garona

## Nòtas

* ↑ Pojada, Patrici. Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières, 2009. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 11 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* Portau de Gasconha
# Le Carlaret

Le Carlaret$^,$$^,$$^,$ ( Le Carlaret en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.

## Toponimia

Foguèt en français le Carla du Paréage (pariatge de 1308 entre l'avesque de Pàmias e lo rei de França; enclava de Lengadòc en comtat de Foish). La prononciacion es [lekaɾla'ɾet]. Las fòrmas ancianas son villam de Castlardo en 1248, villam e solarium de Carleto en 1295, Lo Carlaret en 1482. Le Carlaret es un diminutiu de Carlar, « le pichon Carlar », exactament del Carlar de Baile$^,$.

### Sens e origina de Carlar

Segon Dauzat, Le Carlar ven del latin castellum ambe'l sufixe diminutiu -are.
Segon Negre, Astor, los Féniés e d'autres, citats per Patrici Pojada, Le Carlar es una fòrma sincopada sortida del bas-latin castellare (castèl fòrt), derivada de castellum ambe'l neutre latin -are; l'evolucion es castellare > castelar > castlar > carlar (passatge de -stl- a -rl-). S'agís d'una residéncia senhorala fortificada. Per Joan Coromines, tanben citat per P. Pojada, l'origina es le latin castellares, collectiu plurau de castellum. Patrici Pojada accèpta las explicacions precedentas, mès considèra que castellare designa un grand castèl (en oposicion ambe la formulacion de Dauzat) e precisa que le mot occitan castelar (castelhar en Savartés, ambe palatalizacion, casterar en gascon) pòt demorar intacte, sense sincòpa, per designar de castèls o de lòcs, un còp lo castèl desrocat.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Guy Bouché |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 106 | 135 | 154 | 149 | 142 | 141 | 194 | 201 | Cercar |
| 2009 | 2010 |
| 229 232 | 235 238 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Véser tanben

* Comunas d'Arièja

## Nòtas

* ↑ Pojada, Patrici. Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières, 2009. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* ↑ Patrici Poujade, Dictionnaire toponymique de l'Ariège, ed. IEO d'Arièja, 2021, p. 139-140
* 1 2 Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 154
* ↑ Patrici Poujade, Dictionnaire toponymique de l'Ariège, ed. IEO d'Arièja, 2021, p. 138
* Portal de Lengadòc
# Le Castelet

* De pas confondre amb Lo Castelet.
Le Castelet es una comuna novèla de Normandia, creada en 2019 per la fusion de las comunas de Saint Aignan de Cramesnil e de Garcelles e Secqueville.
# Le Casterar

Le Casterar es una comuna de Gasconha situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 30 km al Nòrd-Oèst de la vila.

## Istòria

Pendent l'Ancian Regime, Le Casterar, dit en francés Le Castéra (o Le Castéra-las-Neux), « Le Castéra, Pradère e Larmont », èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa es Sent Estròpi. En 1790, Le Casterar èra deu canton de Granada (de Garona), passèc en l'an VIII au canton de Levinhac e en l'an X (en 1801) au canton de Cadors. En 2015, suprimiguèn lo canton de Cadors e Lo Casterar passèc au canton de Legavin, largament espandit.
Larmont (probablament tanben Larmont en occitan, com la vila bordalesa) èra ua parròquia de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa èra o es Sent Fabian e Sent Sebastian (ancianament Sent Joan Baptista). Lo vilatge es au sud-èst deu Casterar, dens la ribèra de Sava e Pradèra garda ua capèra sus ua tuca, a l'oèst de Larmont e au sud deu Casterar. L'expression « Le Castéra, Pradère e Larmont » ha supausar que ni Larmont nimèi Pradèra èran pas comunautats d'abitants e avèvan un simple ròtle religiós.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Yvan Gonzalez |
| març de 2001 | 2008 | Yvan Vignères |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 833, totala: 851 :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 282 | 322 | 305 | 395 | 455 | 597 | 715 | 728 | 746 754 |
| 2009 | 2010 |
| 767 782 | 787 803 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* ↑ Sit Toponimia occitana
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 10 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 24 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* Portau de Gasconha
# Le Cateau-Cambrésis

Le Cateau-Cambrésis es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Serge Siméon |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 4 000 | 4 000 | 4 133 | 4 229 | 5 946 | 6 015 | 6 880 | 7 686 | 8 233 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 8 851 | 9 212 | 9 974 | 9 500 | 9 597 | 9 564 | 10 007 | 10 544 | 10 451 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 10 594 | 10 700 | 10 212 | 8 152 | 8 747 | 8 427 | 8 226 | 7 954 | 8 457 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 9 055 | 9 114 | 8 804 | 8 256 | 7 703 | 7 460 | 7 156 | 7 102 | 7 051 |
| 2009 | 2010 |
| 6 998 7 143 | 7 039 7 185 |
| Impossible de compiler l'entrée EasyTimeline : EasyTimeline 1.90 Timeline generation failed: 6 errors found Line 71: bar:1886 from:0 till: 10007 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '10007' not within range as specified by command Period. Line 72: bar:1891 from:0 till: 10544 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '10544' not within range as specified by command Period. Line 73: bar:1896 from:0 till: 10451 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '10451' not within range as specified by command Period. Line 74: bar:1901 from:0 till: 10594 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '10594' not within range as specified by command Period. Line 75: bar:1906 from:0 till: 10700 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '10700' not within range as specified by command Period. Line 76: bar:1911 from:0 till: 10212 - Plotdata attribute 'till' invalid. Date '10212' not within range as specified by command Period. |||||||||
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Lipsheim

Lipsheim en alemannisch (Lipsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.

## Geografia

La municipalitat de Lipsheim es siuée a la extremitat Sud de l'aglomeracion de Estrasburg, en Plana de Alsace. Es délimitée al Sud pel riu Andlau, a l'Oèst per una zòna boisée e humide, lo Bruch del Andlau banhat egalament per un cors d'aiga #qu'en correspondent a una résurgeance de la capa phréatique, la Ergelsenbach e a l'Èst per la expedís départementale 1083, #que marca lo limit de la zòna urbanisée amb la municipalitat de Fegersheim.
La commune de Lipsheim est siuée à l'extrémité Sud de l'agglomération de Strasbourg, en Plaine d'Alsace. Elle est délimitée au Sud par la rivière Andlau, à l'Ouest par une zone boisée et humide, le Bruch de l'Andlau baigné également par un cours d'eau qui correspondant à une résurgeance de la nappe phréatique, l'Ergelsenbach et à l'Est par la route départementale 1083, qui marque la limite de la zone urbanisée avec la commune de Fegersheim.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | René Schaal |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 443 | 406 | 473 | 593 | 619 | 639 | 582 | 590 | 642 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 633 | 633 | 667 | 635 | 623 | 607 | 609 | 576 | 580 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 623 | 635 | 676 | 614 | 646 | 729 | 735 | 735 | 782 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 862 | 1 012 | 1 440 | 1 548 | 1 772 | 2 268 | 2 479 | 2 484 | 2 500 |
| 2009 | 2010 |
| 2 515 2 538 | 2 500 2 524 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal d'Alsàcia
# Lira

    Per altres significats vegeu lira.
La lira es un instrument musical de còrdas que se jòga en fretar las còrdas. A son origina dins la Grècia antica. Las recitations i èran acompanhadas per las melodias de la lira.
Ditz la mitologia grèga que lo dieu jove Ermès creèt la lira a partir d'una clòsca gròssa de tartuga que cobriguèt amb una pèl d'animal e de banas d'antilòpa. Las liras èran associadad a las vertuts apollonianas de moderacion e d'equilibri, en contrast a la flaüta de pande Dionís que representava lo plaser e la fèsta
S'es sovent prepausat lo sud d'Euròpa, l'oèst d'Asia, o lo nòrd d'Africa per èsser lo brèç d'aqueste instrument. Aqueste es encara utilizat dins una partida del nòrd-èst d'Africa.
# Lipps Inc.

Lipps Inc. (prononciat "lip cinc") èra un grop anglofòn american de disco, fondat per lo musician Steven Greenberg en 1979 e actiu pendent la primièra mitat de las annadas 1980. Son mai que mai coneguts pel tube Funkytown sortit en 1980.
# Liquèn

Los liquèns son formats de dos compausats o organismes que vivon en simbiòsi: entra al mens un dels micètas eterotròfe (90 % del tot) nomenat lo micobiont e de cellulas microscopicas de l'alga possedissent de Clorofilla nomenada lo fotobiont.
Aquela associacion es durable, reproductibla (dona naissença a de novèls individús, a la formacion d'una novèla unitat foncionala), de beneficis recipròcs pels partenaris e provòca de modificacions morfologicas e fisiologicas (aquelas ligadas a las interaccions geneticas entre los dos partenaris).
Lo mot «liquèn» ven del grèc λειχἠν (bast, planta parasita). Designavan totas las estructuras epifitas que los liquèns encrostats.
Los mai vièlhs fossils de liquèns datan del cambrian

## Classificacion dels liquèns

* Classa Ascolichenes
       Sosclassa Pyrenolichenes
       Sosclassa Discolichenes
* Classa Basidiolichenes
* Classa Hypholichenes

## Usatges dels liquèns

* Coma aliment, per exemple Umbilicaria esculenta dins la cosina asiatica o Cladonia rangiferina (aliment dels Rangièrs) e mai per d'autres aminals
* Medecinals
* Planta tinctoriala per exemple Ochrolechia parella dona de blaus, porpres e violets.
* Perfumariá, diversos líquens.
* Indicators del nivèl de pollucion e donadas ecologica.

## Referéncias

* ↑ (fr)François Le Tacon et Marc-André Selosse, Le rôle des mycorhizes dans la colonisation des continents et dans la diversification des écosystèmes terrestres, in Revue Forestière Française, 1997, vol. 49
# Lira (constellacion)

La constellacion de la Lira (Lyra en latin) es una constellacion de l'emisfèri nòrd. Es famosa per son estèla principala, Vega, que fa partida deis estèlas pus lusentas dau cèu. Es tanben coneguda per la nebulosa M57, dicha nebulosa de la Lira, qu'es lo prototipe de la nebulosa planetària.

## Fotografias

* Fotografia generala de la constellacion.
* Fotografia de la nebulosa de la Lira amb lo telescòpi espaciau Hubble.
* Fotografia de l'amès globular M56 amb lo telescòpi espaciau Hubble.

## Liames intèrnes

* Vega.
* Nebulosa de la Lira.
# Lipostèir

Luc Postèir [lipusté], o Lipostèr donada la prononciacion locau), o Lipostèir (en francés: Liposthey) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Toponimia

La prononciacion qu'ei [lipus'tɛ]. Las fòrmas ancianas que son affarium de Luopoter en 1274, locus de Licposter en 1310, Lipostey au sègle XVII, Lyposté (mapa de 1630), Lipostey (mapa de 1651), Lispotey (mapa deu començament deu sègle XVIII), Lipostey (mapa de 1714), L'Hispotey (mapa de 1733).
Per Dauzat, lo nom qu'ei escur; ei probablament pas arreligat damb lipós « laganhós ».
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que constata i a tres canaus de drenatge; lo nom que seré format per lipòt « eslaca d'aiga lorda, trebola », e per estèir, « canau, petit arriu, varat ».
Los autors precedents non coneishèvan las fòrmas ancianas ni la fonetica locala : dens lucu, « bòsc », la prumèra sillaba se palataliza en [li-] en composicion, donc en posicion pretonica. Lipostèir que deriva de luc postèir, un nom qui seré de la fin de l'epòca romana, quan la rota navèra cap a la Peninsula Iberica permet a relais de s'installar suu seu traçat. Lipostèir qu'estó après un relai de la pòsta reiala, mès lo nom a pas de ligam dab las pòstas. La segonda partida deu nom que seré l'adjectiu posterius, qui convien a aquera antena de Pissòs suu camin gran. Lipostèir qu'ei probablament a l'oèst de l'estacion antica de Telon(i)um, situada au lòc de Citran. Lipostèir qu'ei probablament un nom romanic, en latin medievau lucu posteriu, « bòsc deu peatge ».

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Qualitat |
| 1999 | 2020 | Christian Harambat | retirat d'engenhaire agricòla |
| | 1999 | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 495, totala: :
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | - | - | - | 352 | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| - | - | 267 | - | - | - | - | - | - |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 173 | 163 | 206 | 251 | 302 | 323 | 387 | 396 | 401 408 |
| 2009 | 2010 |
| 416 423 | 438 443 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS (recercar) - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Nòtas

* ↑ http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=166&Itemid=0&lang=oc
* 1 2 3 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 136-137
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 406
* Portau de Gasconha
# Liquido

Liquido qu'ei un grop anglofòn alemand de ròck originari de Sinsheim (Alemanha). Format en 1996, lo grop qu'ei compausat de Wolfgang Schrödl (cant, guitarra, piano), Wolfgang Maier (bateria), Stefan Schulte-Holthaus (bassa) e Tim Eiermann (cant, guitarra). Que's separa en 2009.
Lor mei gròs succès qu'ei la cançon Narcotic, jogada peu purmèr còp en 1996 : lo single que s'ei venut a mei de 700 000 exemplars en Euròpa, e a près d'8 milions exemplars dens lo monde entièr après que Virgin l'auja reeditat en 1998.
Tube de l'estiu de 1999 en Occitània, aqueth títol Narcotic qu'ei jogat entà l'entrada deus jogadors deus Girondins de Bordèu a l'estadi Matmut Atlantic.

## Discografia

* 1999: Liquido
* 2000: At the Rocks
* 2002: Alarm! Alarm!
* 2005: Float
* 2008: Zoomcraft

## Referéncias

* ↑ http://www.chartsinfrance.net/Liquido/Narcotic-s3293.html
# Liquor

Una liquor es un beure destillat de 15 a 55° amb una concentracion minimala de 100 gramas de sucre per litre obtenguda a partir de l'aromatizacion d'un alcòl destillat d'origina agricòla. La quantitat de sucre necessària es obtenguda per ajust e l'aromatizacion se fa generalament per maceracion ò per infusion. Apareguèron en Itàlia au sègle XIII.

## Liames intèrnes

* Beure destillat.
# Ioli Mamchor

Ioli Mamchor (en ucraïnian: Юлій Валерійович Мамчур, en transcripcion internacionala: Yuliy Mamchur; Ómanh, 15 d'agost de 1971) es un militar ucraïnian. Aqueste coronèl de las Fòrças Aerianas Ucraïnianas venguèt famós durant la Crisi de Crimèa e es considerat coma un eròi dins son país. Dempuèi lo 4 de març de 2014, refusèt d'abandonar sa basa de Belbek malgrat foguèssen envirats per las fòrças russas.
# Ion

En fisica e quimia, un ion (dau grèc ἰών, ion, participi de ῐ̓έναι, ĭénai, «anar») es un atòm o molecula amb carga electrica. S'apèla cation un ion amb carga positiva, e anion un ion amb carga negativa. Lo procès de ganhar o pèrdre d'electrons (a respècte de l'atòm o de la molecula neutre) se nomena ionizacion. Se representa lei cations e leis anions amb lo simbòl de l'atòm correspondent e lo simbòl "+" o "-", respectivament (per exemple, Na$^+$ o F$^-$). Se lo nombre d'electrons ganhats o perduts es mai grand qu'un, aiçò s'indica tanben (per exemple, Mg$^{2+}$ o O$^{2-}$). Lei cations e anions son pipats per la catode e l'anode, respectivament. Michael Faraday foguèt lo primièr que prepausèt l'existéncia deis ions, en 1830, mas foguèt Arrhenius que ne desvolopèt la teoria correspondenta en 1884. Aiçò li vauguèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1903. L'energia que fau per arrancar un electron d'un atòm dins lo vuege es lo potenciau d'ionizacion o energia d'ionizacion d'aquel atòm. Lei potenciaus d'ionizacion atomica son de constantas fisicas, caracteristicas de cada atòm. Lo meteis concèpte se pòt aplicar en de moleculas e solids. Generalament, lei potenciaus d'ionizacion descreisson d'aut en bas, e creisson de senèstra a drecha dins la Taula periodica. Aquela tendéncia es invèrsa d'aquela que se tròba per lei rais atomics. Aiçò es a causa dau fach que, dins leis atòms pichons, leis electrons son atrachs pus fòrtament per lo nuclèu e fau mai d'energia per leis arrancar. Lo primièr potenciau d'ionizacion es çò que fau per arrancar lo primièr electron d'un atòm neutre, lo segond potenciau es çò que fau per arrancar dos electrons, e aitau successivament. Lei potenciaus d'ionizacion aumentan gradualament. Generalament, i a un saut considerable d'energia en quauque ponch de la seria. Aiçò fa que cada atòm tenda a formar un cèrt tipe de cation. Per exemple, lo sòdi (Na) forma Na$^+$, mas pas Na$^{2+}$.
# Iomerê

Iomerê es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
# Iolu Abil

Iolu Johnson Abil, òme politic n. 1942 foguèt president de Vanuatu de 2009 a 2014.
| Precedit per Maxime Carlot Korman | President de Vanuatu 2 de setembre de 2009-2 de setembre de 2014 | Seguit per Philip Boedoro |
# Ioannis Grivas

Ioannis Grivas, jutge n. 1923, foguèt primièr ministre interin de Grècia, entre l'11 d'octobre e lo 23 de novembre de 1989.
| Precedit per Tzanis Tzannetakis | Primièr ministre de Grècia 11 d'octobre - 23 de novembre de 1989 | Seguit per Xenofon Zolotas |
# Jol solelhàs de Satan

Jol solelhàs de Satan (Sous le soleil de Satan en francés) es un roman de Georges Bernanos de 1926.
Qu'ei hens Los 100 libres del sègle segon Le Monde: un classament de libres considerats coma los cent melhors del sègle XX.
# Jole Santelli

Jole Santelli (Cosença, 28 de decembre de 1968 – 15 d'octobre de 2020) èra una femna politica italiana, presidenta de la region de Calàbria del 15 de febrièr de 2020 a son decès. Deputada entre 2001 e 2020, foguèt sos-secretària d'Estat al Ministèri de Justícia entre 2001 e 2006 del temps dels govèrns Berlusconi II e III e, tanben, sos-secretària al Ministèri de Trabalh e de las Politicas Socialas de maia decembre de 2013, jol Govèrn Letta.
# Joinville (Santa Catarina)

Joinville :
| Estat | Santa Catarina |
| Superfícia | 1130,9 km² |
| Populacion Densitat | 487 003 (2007) 438,6 ab/km² |
| Latitud | 26° 18' 05 S |
| Longitud | 48° 50' 38" O |
| Altitud | 4,5 m |
| Distància de Florianópolis | 180 km |
| Còde postal | 89100-xxx a 89300-xxx |
| Administracion | Prefeitura Municipal de Joinville - Av. Hermann August Lepper, 10, Saguaçu |
| Prefècte de la vila | Marco Tebaldi |
| Internet | http://www.joinville.sc.gov.br |
| Localizacion de la vila dins l'estat de Santa Catarina ||
Joinville es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina. Sa populacion totala èra 487 003 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 1130,9 km².
Pus granda vila de Santa Catarina, foguèt fondada en 1851 per d'immigrants alemands. Actualament es un important centre industrial, de comèrci e torisme.
# Joinville

Joinville pòt essèr:
* Joinville, una comuna de la Nauta Marna
* Joinville, una comuna de {}