# Canton de Fronçac

Lo canton de Fronçac es una anciana division administrativa de Guiana, en Bordalés, situada dins l'arrondiment de Liborna, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. 2 comunas, Périssac e Saint-Genès-de-Fronsac, son dempuèi 2015 dens lo canton deu Nòrd-Gironda (burèu centralizator Sent Andreus de Cubzac), las autas 16 comunas son dens lo canton deu Libornés-Fronçadés (burèu centralizator Liborna). La lenga autoctòna es, d'una part, l'occitan gascon, dens sa varianta bordalesa e, d'auta part, lo gavai. Totas las comunas son de la Comunautat de comunas deu Fronçadés.

## Composicion

| Nom | Còdi INSEE | Parlar en 1875 | Superficia (km²) | Populacion | Densitat (ab/km²) | Canton 2015 |
| Ascas | 33016 | gascon, parlar « cubzagués » e fronçadés occidentau | 6,28 | 443 (2019) | 70,54 | deu Libornés-Fronçadés |
| Cadilhac de Fronçadés | 33082 | gascon, parlar « cubzagués » e fronçadés occidentau | 3,81 | 1331 (2019) | 349,34 | deu Libornés-Fronçadés |
| Fronçac | 33174 | gascon, parlar libornés | 15,29 | 1142 (2019) | 74,69 | deu Libornés-Fronçadés |
| Galgon | 33179 | gavai en granda majoritat | 15,18 | 3022 (2019) | 199,08 | deu Libornés-Fronçadés |
| La Landa de Fronçac | 33219 | gascon, parlar « cubzagués » e fronçadés occidentau | 8,53 | 2540 (2019) | 297,77 | deu Libornés-Fronçadés |
| Lugon e l'Isla deu Carnèir | 33259 | gascon | 10,94 | 1346 (2019) | 123,03 | deu Libornés-Fronçadés |
| Molhac | 33295 | gascon, parlar « cubzagués » e fronçadés occidentau, meitadèirs e vailets gavais | 1,87 | 86 (2019) | 45,99 | deu Libornés-Fronçadés |
| Périssac | 33317 | gavai | 12,16 | 1194 (2019) | 98,19 | deu Nòrd-Gironda |
| La Ribèira | 33356 | gascon, parlar libornés | 3,22 | 431 (2019) | 133,85 | deu Libornés-Fronçadés |
| Selhans | 33364 | gascon, parlar libornés | 6,22 | 385 (2019) | 61,9 | deu Libornés-Fronçadés |
| Sent Anhan | 33365 | gascon, parlar libornés | 2,75 | 201 (2019) | 73,09 | deu Libornés-Fronçadés |
| Saint-Genès-de-Fronsac | 33407 | gavai | 6,96 | 856 (2019) | 122,99 | deu Nòrd-Gironda |
| Sent German de la Ribèira | 33414 | gascon | 4,28 | 390 (2019) | 91,12 | deu Libornés-Fronçadés |
| Sent Miquèu de Fronsac | 33451 | gascon, parlar libornés | 5,49 | 527 (2019) | 95,99 | deu Libornés-Fronçadés |
| Sent Roman | 33470 | gascon, parlar « cubzagués » e fronçadés occidentau | 7,82 | 871 (2019) | 111,38 | deu Libornés-Fronçadés |
| Tarnés | 33524 | gascon, parlar « cubzagués » e fronçadés occidentau | 1,45 | 337 (2019) | 232,41 | deu Libornés-Fronçadés |
| Vairac | 33542 | granda majoritat gascona, parlar « cubzagués » e fronçadés occidentau | 8,59 | 946 (2019) | 110,13 | deu Libornés-Fronçadés |
| Vilagoja | 33548 | gascon, parlar libornés | 13,84 | 1250 (2019) | 90,32 | deu Libornés-Fronçadés |

## Istòria

En 1790, creèren dus cantons, lo de Fronçac e lo de Galgon. En 1801, suprimiren lo canton de Galgon. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, suprimiren lo canton de Fronçac.

## Lenga

Segon l'enquèsta de Tortolon e Bringuièr (1873-1875), lo gavai èra parlat au nòrd dens tres comunas e dens quauques vilatges a l'entorn, shens comptar una penetracion de vailets e meitadèirs. Lo gascon es de tipe bordalés, emb duas variantas. La prumèira es lo tipe « cubzagués » e fronçadés occidentau, parlat a l'èst deu borqués, entre Pujarn e Vairac, la segonda es lo libornés e comença a Vilagoja. Lo gascon « cubzagués » e fronçadés occidentau se diferencia deu borqués per la prononciacion de j : lo jourt e pas l'iourt o lo iourt (lo jorn), caractèr progressiu, puei que Vilagoja, pus a l'èst enquèra, se ditz Bilegou-ie; per la conservacion de u : dou hut e pas dou heut (deu huc); de contraccions coma saous dit e pas sus leus dit (sus + los + dits); la conservacion de la nasala dens la tresena persona deu plurau ; bÉnon o bÉnoun e pas bÉnou (venon, venen). Lo libornés se diferencia per l'abséncia de prononciacion de h : fille e pas hille (filha, hilha), fut e pas hut (huc = huec, fòc); per mèi d'usatge deu diftongue óou : deu se ditz dóou [dɔw] e pas dou [du] .

## Nòtas

* 1 2 3 4 5 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5725104s/f138.item , p. 570-573
* ↑ http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=15005
* Portau de Guiana