# Estonian

L’estonian es una lenga apartenent a la branca fennica de la familha finoogricas de las lengas oralicas. Es prigondament aparentat al finés e mai luènh de l'ongrés. Es parlat per gaireben 1 100 000 personas, que gaireben totas (950 000) abitan en Estònia.

## Varietats

Lo SIL International, organisme encargat d'atribuir los còdes ISO 639-3, classa l'estonian comme una macrolenga (est) e i inclutz l'estonian estandard (ekk) e lo võro (vro).
La basa de donadas linguisticas Glottolog reconés pas ela lo võro e inclutz tres varietats dins l'estonian:
* l'estonian costièr del Nòrd-Èst
* l'estonian costièr del Nòrd, comprenent:
** l'estonian de l'Èst
** l'estonian insular
** l'estonian mejan
** l'estonian del Nòrd-Oèst
* l'estonian del Sud, comprenent:
** l'estonian de Mulgi
** l'estonian de Seto
** l'estonian de Tartu

## Alfabet

L'alphabet estonian compòrta 27 letras e es ordonat atal:
A a, B b, D d, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, R r, S s, Š š, Z z, Ž ž, T t, U u, V v, Õ õ, Ä ä, Ö ö, Ü ü
Las posicions de z e ž dins aquel alfabet son de notar, que dins aquel alfabet las letras diacriticdas coma letras d'esperela.
Las letras F, Š, Z e Ž son quatre letras encontradas sonque dins unes mots d'emprunts. Es tanben important de notar l'abséncia de las letras C, Q, W, X e Y, que son utilizadas pas que dins de noms pròpres e o son pas dins los mots de raïç estoniana e son exclusidas de l'alfabet oficial estonian.

## Prononciacion

Unas de las lettres de l'alfabet an de prononciacions particuliaras: õ nota /ɤ/ (una vocala posteriora non redonda, entre o e ò); ä dona lo fonèm /æ/ coma en finés (a très obèrt coma dins cat en anglés) ; ö, ü produson respectivament los fonèms /ø/ e /y/ coma en alemand. E las letras š e ž, se pronóncia respectivament /ʃ/ et /ʒ/.
Levats aquelas letras, E se pronóncia [e] (é),R es sonor, S es totjorn dur e U se pronóncia coma lo nòstre o.

## Fonologia

Sul plan fonologic, l’estonian se caracteriza enter autre per l’existéncia de tres duradas vocalicas: gaireben totes los fonèmas pòdon èsser brèus, longs o subrelongs. O puslèu ara se dich tres « duradas » sillabicas.
L’accent tonic es sus la primièra sillaba de mots, levat dins los mots d'emprunt recents, ont se manten a la plaça qu'avián dins la lenga d'origina.
L'ortograf destria pas ls fonèms longs e subrelongs; que son notats per una letre dobla. La sola excepcion son las occlusivas, per que tres grafias diferentas existisson: las brèvas son notadas b, d, g, las longas p, t, k, e las subrelongas pp, tt, kk.

## Gramatica

Tipologicament, l’estonian representa una forma de transicion entre lenga aglutinanta e lenga flexionala. Aguèt un temps una fòrta influéncia de l'alemand, dins son vocabulari coma dins sa sintaxe. Desvelopèt per exemple de verbes de particulas que la forma e lo foncionament remembra los verbes de particuls separablas de l'alemand.
L’estonian ne possedís pas d’articles e coneis pas lo genre gramatical. La declinason compta 14 cases: nominatiu, genitiu, partitiu, illatiu, inessiu, elatiu, allatiu, adessiu, ablatiu, translatiu, terminatiu, essiu, abessiu e comitatiu.
Una de las particularitats d'aquel sistèma casual es l'abséncia d'accusati; lo complement d'objècte pòt èsser marcat, segon los contèxtes, pel nominatiu, lo genitiu o lo partitiu.
L’adjectiu epitèta s'accòrda en cas e en nombre amb lo substantiu que determine, levat al terminatiu, a l'essiu, a l'abessiu e al comitatiu ont i a pas d'acòrdi en cas (l'adjectiu es alara al genitiu).
Tablèu dels cases :
| Cas | Forma | Significacion |
| Cases gramaticals |||
| 1. Nominatiu | ilus tüdruk | la filha polida |
| 2. Genitiu | ilusa tüdruku | de la polida filha ; la polida filha (complement d’objècte total) |
| 3. Partitiu | ilusa-t tüdruku-t | la polida filha (complement d’objècte parcial) |
| Cas semantics |||
| Cases locals intèrnes |||
| 4. Illatiu | ilusa-sse maja-sse/majja | dins un polit ostal (quand s'i entra) |
| 5. Inessiu | ilusa-s maja-s | dins un polit ostal (quand i siam) |
| 6. Elatiu | ilusa-st maja-st | d’un polit ostal (quand se'n sortís) |
| Cases locals extèrnes |||
| 7. Allatiu | ilusa-le järve-le | sus un lac polit (quand s'i va) |
| 8. Adessiu | ilusa-l järve-l | sus un lac polit (quand i siam) |
| 9. Ablatiu | ilusa-lt järve-lt | de dessús un lac polit |
| Autres cas |||
| 10. Translatiu | ilusa-ks tüdruku-ks | de filha polida (transformacion) |
| 11. Terminatiu | ilusa tüdruku-ni | fins a la filha polida |
| 12. Essiu | ilusa tüdruku-na | coma una filha polida |
| 13. Abessiu | ilusa tüdruku-ta | sens una filha polida |
| 14. Comitatif | ilusa tüdruku-ga | amb una filha polida |
Lo sistèma verbal se caracteriza par l'abséncia de temps dedicat al futur (lo « present » es lo temps del « non passat ») e per l’existéncia de formas especialas per exprimir l'accion complida per una persona indeterminada e lo discors contat (mòde verbal especific nomenat « mòde oblic » o « mediatiu »). Existís al mens dos infinitius: lo primièr, terminat pel sufixe -ma, es la forma que figura dins los diccionaris; es utilizat per exemple après los verbes significant « dever » o « començar a ». Lo segond infinitiu, que s'acaba subretot per -da o -ta (mas tanben en -la, -na o -ra), s’utiliza per exemple après los verbes significant « poder », « voler », « amar ». De gramaticas considèran tanben coma un infinitiu especific la forme en -vat (correspondent al mediatiu present) quand s'utiliza après un verbe d'aparéncia (significant « semblar »).

## Lexic
### De mots corrents

| Mot | Traduccion | Prononciacion estandard | Finés |
| tèrra | maa | /ma:/ | maa |
| cèl | taevas | /'taevas/ | taivas |
| aiga | vesi | /'vesi/ | vesi |
| fuòl | tuli | /'tuli/ | tuli |
| òme | mees | /me:s/ | mies |
| femna | naine | /'najne/ | nainen |
| manjar | sööma | /'sø:ma/ | syödä |
| beure | jooma | /'jo:ma/ | juoda |
| grand | suur | /su:r/ | suuri |
| pichon | väike | /'væjke/ | pieni |
| nuèch | öö | /øø/ | yö |
| jorn | päev | /pæɛv/ | päivä |
| pluèja | vihm / sadu | [--] | sade |

### Nombres

* 0 : null
* 1 : üks
* 2 : kaks
* 3 : kolm
* 4 : neli
* 5 : viis
* 6 : kuus
* 7 : seitse
* 8 : kaheksa
* 9 : üheksa
* 10 : kümme
* 11 : üksteist
* 12 : kaksteist
* 13 : kolmteist
* 20 : kakskümmend
* 21 : kakskümmend üks
* 22 : kakskümmend kaks
* 29 : kakskümmend üheksa
* 30 : kolmkümmend
* 90 : üheksakümmend
* 100 : (üks)sada
* 101 : sada üks
* 110 : sada kümme
* 112 : sada kaksteist
* 120 sada kakskümmend
* 190 : sada üheksakümmend
* 200 : kakssada
* 900 : üheksasada
* 1 000 tuhat
* 1 000 000 : miljon
* 1 000 000 000 : miljard

## Referéncias

* ↑ Còde generic
* ↑ (en) « Estonian », sur SIL International

## Vejatz tanben
### Bibliografia

* Antoine Chalvin, Malle Rüütli, Katre Talviste, Manuel d'estonien, Paris, L'Asiathèque, 2011, 254 p.
* Antoine Chalvin, Johannes Aavik et la rénovation de la langue estonienne, Paris, ADEFO/L'Harmattan, 2010, 334 p.
* Mati Erelt(ed.), Estonian language, Tallinn : Estonian Academy Publishers, 2003, (Linguistica Uralica Supplementary Series ; 1), 412 p.
* Fanny de Sivers : Parlons estonien : une langue de la Baltique, Paris, L’Harmattan, 1993, 214 p.
* Urmas Sutrop, La langue estonienne, Tallinn, Institut estonien, 2002, 27 p.