OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Monson

Una monson es tradicionalament definida coma un vent sasonièr cambiadís acompanhat de precipitacions, mas lo tèrme es emplegat uèi per descriure los cambiaments sasonièrs de circulacion atmosferica e de precipitacion. Los sistèmas màgers de monsons del mond son aqueles d'Africa e d'Asia-Austràlia. L'inclusion de las monsons nòrd e sud-americanas es discutida amor de sos vents parcialament cambiadisses.
Lo tèrme foguèt d'en primièr utilizat en anglés en Índia, Bangladèsh, Paquistan, e dins los païses vesins per tal de designar los grands vents sasonièrs que bufan de l'Ocean Indian e de la Mar d'Arabia dins lo sud-oèst en carrejar de pesugas casudas de pluèja dins la region. En Idrologia, se considèra qu'una casuda de pluèja es una monson quand se produtz dins una region que recep la majoritat de sas pluèjas pendent una sason particulara. Aquò daissa la possibilitat que d'autras regions del mond sián dichas region de monson.

## Etimologia e definicion

Lo mot monson ven de l'arabi mawsim (موسم «sason»). Lo mot d'origina aràbia mausam (मौसम, موسم) es tanben lo mot per «temps» en indi, ordo, e mantuna autra lenga del nòrd d'Índia.
La definicion inclutz de sistèmas de vents màgers que càmbian de direccion sasonièrament.
    «Fòrça monsons d'estiu an una compausanta dominanta oèst e una fòrta tendéncia ascendenta e a produire de grandas quantitats de pluèja (pr'amor de la condensacion de la vapor d'aiga dins l'aire pujant). L'intensitat e la durada, pasmens, son pas egalas cada an. Las monsons d'ivèrn per contrast an una compausanta dominanta èst e una fòrta tendéncia a divergir, davalar e causar la secada.»

## Referéncias

* ↑ Ramage, C., Monsoon Meteorology. International Geophysics Series, Vol. 15, 296 pp., Academic Press, San Diego, Calif. 1971.
* ↑ Trenberth, .K.E., Stepaniak, D.P., Caron, J.M., 2000, The global monsoon as seen through the divergent atmospheric circulation, Journal of Climate, 13, 3969-3993.
* ↑ American Meteorological Society Glossary of Meteorology. Monsoon. Retrieved on 2008-03-14.
* ↑ International Committee of the Third Workshop on Monsoons. The Global Monsoon System: Research and Forecast. Retrieved on 2008-03-16.
* ↑ «{{{1}}}»
# Monswiller

Monsweiler en alemannisch (Monswiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.

## Geografia

Monswiller Se situa a l'intrada es de Saverne e a Unitat|40|km a l'oèst aperaquí de Estrasburg. Meses a despart las vilas e pòbles vesins, Monswiller a environat de bòsques e de camps.

### Comunas limitrophes

Monswiller se situe à l'entrée est de Saverne et à 40 km à l'ouest environ de Strasbourg. Mis à part les villes et villages voisins, Monswiller est entourée de forêts et de champs.

### Communes limitrophes
## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Pierre Kaetzel |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 298 | 358 | 402 | 420 | 618 | 746 | 687 | 943 | 993 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 942 | 965 | 1 007 | 1 002 | 1 211 | 1 459 | 1 535 | 1 548 | 1 350 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 353 | 1 383 | 1 451 | 1 348 | 1 348 | 1 340 | 1 358 | 1 312 | 1 318 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 454 | 1 506 | 1 760 | 1 779 | 1 757 | 1 800 | 2 076 | 2 110 | 2 145 |
| 2009 | 2010 |
| 2 164 2 190 | 2 156 2 182 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal d'Alsàcia
# Mont-Bertrand

Mont-Bertrand en normand (Mont-Bertrand en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Pierre Mulot |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 544 | 562 | 611 | 553 | 536 | 504 | 492 | 460 | 451 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 432 | 426 | 423 | 415 | 406 | 409 | 387 | 363 | 340 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 332 | 326 | 330 | 296 | 329 | 324 | 270 | 307 | 285 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 249 | 209 | 192 | 141 | 175 | 204 | 230 | 228 | 233 |
| 2009 | 2010 |
| 238 242 | 243 247 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de Normandia
# Monsures

Monsures es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.

## Geografia

La municipalitat de Monsures a situat a la extremitat sud del departament de la Soma, a aperaquí 25 km de Amians.
Protegida en la vallée de la Selle, a environat de 70 ectaras de bòsques e bòsques mas rèsta fòrça prèpa dels grands aisses de comunicacion (sortida Modèl:Sofr de la autoroute A16 a 6 km, París a 100 km).
La commune de Monsures est située à l'extrémité sud du département de la Somme, à environ 25 km d'Amiens.
Abritée dans la vallée de la Selle, elle est entourée de 70 hectares de bois et forêts mais reste très proche des grands axes de communication (sortie Modèl:Sofr de l'autoroute A16 à 6 km, Paris à 100 km).

### Comunas vesinas
## Istòria

La distincion levava d'aquela de Conty, #que los titulars n'èran senhors de Monsures a partir del sègle xii
La municipalitat dispausava d'una halte de camin de fèrre sus la linha Beauvais - Amians #que transpòrta los viatgèrs de 1876 a 1939. La plataforma d'aquela linha a #èsser transformada en camin de passejada, la Fluïda verda, #que connècta Crèvecœur-lo-Grand a Vèrs-sus-Selles.
La seigneurie relevait de celle de Conty, dont les titulaires étaient seigneurs de Monsures à partir du sègle xii
La commune disposait d'une halte de chemin de fer sur la ligne Beauvais - Amiens qui transporta les voyageurs de 1876 à 1939. La plate-forme de cette ligne a été transformée en chemin de promenade, la Coulée verte, qui relie Crèvecœur-le-Grand à Vers-sur-Selles.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Aubert Wattez |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 301 | 283 | 286 | 384 | 364 | 375 | 404 | 408 | 410 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 365 | 375 | 351 | 319 | 305 | 317 | 279 | 281 | 290 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 267 | 243 | 248 | 236 | 257 | 216 | 232 | 208 | 202 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 217 | 230 | 197 | 152 | 162 | 203 | 234 | 239 | 240 |
| 2009 | 2010 |
| 245 247 | 239 247 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias
### Nòtas
### Referéncias

* Portal de las comunas de França
# Mont-Bonvillers

Mont-Bonvillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.

## Istòria

Pòbles de l'anciana província del Barrois. Los chartes de affranchissement de Mont e de Bonvillers an #èsser confirmadas l'an 1493. En 1701 comptavan pas respectivament que 10 e 14 abitants. En 1844 Mont #èsser démembré de la municipalitat de Landres, e ligat a Bonvillers en 1847. En 1877 i i aviá pas e mai se 240 abitants.
Villages de l'ancienne province du Barrois. Les chartes d'affranchissement de Mont et de Bonvillers ont été confirmées en 1493. En 1701 ils ne comptaient respectivement que 10 et 14 habitants. En 1844 Mont fut démembré de la commune de Landres, et rattaché à Bonvillers en 1847. En 1877 il n'y avait encore que 240 habitants.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Robert Clesse |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 194 | 154 | 168 | 242 | | 174 | 176 | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| - | 250 | 254 | 240 | 244 | 239 | 221 | 203 | 195 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 170 | 473 | 737 | 429 | 1 309 | 1 923 | 1 576 | 1 483 | 1 632 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 795 | 1 064 | 1 241 | 1 081 | 1 010 | 955 | 960 | 977 | 994 |
| 2009 | 2010 |
| 1 011 1 023 | 1 009 1 020 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Mont-Bernanchon

Mont-Bernanchon es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Marie-Claude Duhamel |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1 061 | 1 087 | 1 047 | 1 070 | 1 086 | 1 112 | 1 208 | 1 190 | 1 174 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 236 | 1 183 | 1 249 | 1 279 | 1 271 | 1 266 | 1 263 | 1 272 | 1 259 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 263 | 1 269 | 1 167 | 870 | 868 | 862 | 879 | 851 | 902 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 908 | 861 | 872 | 972 | 1 262 | 1 170 | 1 336 | 1 343 | 1 360 |
| 2009 | 2010 |
| 1 377 1 399 | 1 394 1 416 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Pteropodinae

* Aqueste article es un esbòs de completar pertocant los mamifèrs; podètz partejar vòstras coneissenças en lo modificant.
Aquesta sosfamilha de Megaquiroptèrs compren los genres seguents :
* Acerodon Jourdan, 1837
* Aethalops Thomas, 1923
* Alionycteris Kock, 1969
* Aproteles Menzies, 1977
* Balionycteris Matschie, 1899
* Boneia Jentink, 1879
* Casinycteris Thomas, 1910
* Chironax K. Andersen, 1912
* Cynopterus F. Cuvier, 1824
* Dobsonia Palmer, 1898
* Dyacopterus K. Andersen, 1912
* Eidolon Rafinesque, 1815
* Epomophorus Bennett, 1836
* Epomops Gray, 1870
* Haplonycteris Lawrence, 1939
* Harpyionycteris Thomas, 1896
* Hypsignathus H. Allen, 1861
* Latidens Thonglongya, 1972
* Megaerops Peters, 1865
* Micropteropus Matschie, 1899
* Myonycteris Matschie, 1899
* Nanonycteris Matschie, 1899
* Neopteryx Hayman, 1946
* Nyctimene Borkhausen, 1797
* Otopteropus Kock, 1969
* Paranyctimene Tate, 1942
* Penthetor K. Andersen, 1912
* Plerotes K. Andersen, 1910
* Ptenochirus Peters, 1861
* Pteralopex Thomas, 1888
* Pteropus Erxleben, 1777
* Rousettus Gray, 1821
* Scotonycteris Matschie, 1894
* Sphaerias Miller, 1906
* Styloctenium Matschie, 1899
* Thoopterus Matschie, 1899

## Ligams extèrnes

* Referéncia ITIS : Pteropodinae Gray, 1821 (fr) (+ version anglesa (en))
* Portal de la zoologia
# Pterosaures

Los pterosaures son un grop d'animals fossils, descendents dels Ornithodira. Aquestes animals abitèron la Tèrra entre 250 m. e 65 m. d'annadas a. Foguèron los "reis" del cèl abans los aucèls.
Eran de reptils de sang cauda, cosins dels dinosaures (mas pas de dinosaures) amb una capacitat de volar excellenta, subretot melhora que la dels aucèls modèrnes, amb un cervèl fòrça grand per l'epòca; completament adaptats al vòl, èran ovipar. Totes los pterosaures coneguts uèi èran piscivòrs, trobats dins de luòcs qu'èran d'ancianas mars, oceans, rius, lacs, sanhas, etc.
# Pterygota

Dins la classificacion de Bey-Bienko, los pterigòts (Pterygota) son una sosclassa d'insèctes (en oposicion als apterigòts).
Se caracterizan per :
* dos parelhs d'alas sul segond e tresen segment toracic. Aquestas alas pòdon desaparéisser (un parelh pels diptèrs e los dos pels ectoparasits coma los pesolhs, piuses... Los insèctes pterigòts son normalament alats a l'estat adulte quitament se certans representants son venguts segondàriament aptèrs (sens alas), aprèp aver agut d'ancèstres alats.
* de metamorfòsis al cors de lor desvolopament. S'obsèrva pas jamai de muda posteriora a l'aparicion de la maturitat sexuala.
La classificacion dels insèctes pterigòts se fonda sus l'estructura de la nervacion alària e la forma de las alas al repaus. S'identifica doas seccions principalas de superòrdres:
* los paleoptèrs
* los neoptèrs
Los pterigòts se repartisson en un total de 36 òrdres dont 8 son fossils. Los 28 òrdres actualament representats son formats d'insèctes normalament alats, quitament se un certan nombre d'entre eles an perdut lors alas al cors de l'evolucion.
Segon lo tipe de formacion de las alas e lo gra de metamorfòsi, los pterigòts se pòdon devesir en doas categorias :
* los exopterigòts,
* los endopterigòts.
En regard de las metamorfòsis, los pterigòts alats tanben se pòdon classar en doas categorias plan distintas :
* los olometabòls,
* los eterometabòls, eles-meteisses sosdevesits en paurometabòls e en emimetabòls.
# Ptilodontid

Es ptilodontids (Ptilodontidae) èren ua familha de mamifèrs escantits der òrde des Multituberculata. Es sòns especimèns demoraren pendent eth cretacèu superior e eth paleocèn en America del Nòrd.
Era familha des Ptilodontidae siguec classada de prumèr coma ua sosfamilha. Ac hèc Edward Drinker Cope en 1887. Dempús, en 1926, Gregory e Simpson'ls classaren coma ua familha.
Ath delà, Edwrad Drinker Cope classèc mau eth genre Ptilodus coma un marsupial. L'aperèc de prumèr Chirox e'ls classèc laguens era navèra familha des Chirogidae. Dempús siguec tornat a classar e adara es Chirogidae son oficiauments un sinonim de Ptilodontidae.
# Ptolemèu III

Ptolemèu III Evergèt (en grèc ancian: Πτολεμαίος Εὐεργέτης, Ptolemaîos Evergétês, « Ptolemèu Benfachor »), nascut vèrs -280 e mòrt en -222 foguèt lo tresen rei lagida d'Egipte de -246 a sa mòrt. Ptolemèu IV li succediguèt.

## Règne

Ptolemèu èra un filh de Ptolemèu II. En -246, quand montèt sus lo tròn, lo rei seleucida Antiòc II moriguèt. Aquel aviá maridat Berenice Sira, sòrre de Ptolemèu, en -252. Una crisa dinastica, que los detalhs demòran escurs, esclatèt a Antiòquia. Berenice ensagèt de far son filh rei, çò qu'empaichèt Laodice Ièra, primièra femna d'Antiòc II. La tresena guèrra de Siria (246-241 abC) comencèt. Ptolemèu envasiguèt lo territòri seleucida e atenguèt Eufrates, mas Selèuc II, lo nòu rei, poguèt lo rebutar. En -233, los lagidas perdèron Damasc que venguèt seleucida.

## Referéncias

* 1 2 Ploetz 1998, p. 182-183.

## Fonts

* (de) Collectiu, 1998, Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte, Komet.
# Ptolemèu II

Ptolemèu II Filadèlf (en grèc ancian: Πτολεμαῖος Φιλάδελφος, Ptolemaîos philádelphos, « Ptolemèu qu'aima sa sòrre »), nascut en vèrs -308 o -309 e mòrt en -246 foguèt lo segond rei lagida d'Egipte de -282 a sa mòrt. Ptolemèu III li succediguèt.

## Règne

Ptolemèu venguèt coregent del reialme amb son paire Ptolemèu Ièr en -285, abans d'èsser rei a la mòrt d'aquel en -282. En 277 esposèt sa sòrre Arsinòe II. Quand Arsinòe moriguèt, en 270, son fraire ne'n faguèt una divessa amb un cult que li èra avodat.
Ptolemèu menèt mantas guèrras. Poguèt assegurar la possession per Egipte de la còsta d'Asia menorae ataquèt la Cirenaïca dirigida per son demi-fraire Magas. Subretot combatèt contra l'empèri seleucida per ensajar de s'apoderar Siria. La primèra guèrra de Siria que lo veguèt afrontar Antiòc Ièr se debanèt de 274 a 271. La segonda guèrra de Siria durèt de 259 a 253, mas los egipcians capitèron pas mai a prene Siria. De -267 a -261, Ptolemèu es aliat amb Esparta e Atenas dins la guèrra cremonidèa perduda contra Antigòn Gonatas de Macedònia.
L'òbra de Ptolemèu es pas que militara. Desvolopèt un programa per metre en valor la Mar Roja amb la fondacion de vilas qu'avián tamben la foncion d'establiments de comèrci e fa tornar construire un canal entre lo Nil e lo gòlf de Suez.

## Referéncias

* 1 2 3 4 5 Ploetz 1998, p. 182.

## Fonts

* (de) Collectiu, 1998, Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte, Komet.
# Pterosaures deth Jurassic

Era desseparacion mieja dera Edat deth Mesozoïc ei eth periode Jurassic. Segueish eth periode deth Trias e s'iniciéc hé 213 milions d'ans. Finisquéc hé 144 milions d'ans e açò vòl díder que durec 69 milions d'ans.
Eth Jurassic ei generauments desseparat demest eth Lias (Baish o Ancian Jurassic), Dogger (Miei Jurassic) e Malam (Naut o Tardièr Jurassic). Se pòt díder qu'ua caracteristica dera epoca son es enaigacions progressives des continents peth mar. Pr'amor d'açò plan d'organismes que viuien en terra an sigut trapats aprèp des depausi marins. açò ei especiauments vertat en eth cas des pterosaures.
Er ocean Atlantic comencec a desseparar-se pendent eth miei Jurassic, més encara i auia supercontinents coma es qu'amassauen Sud America, Africa, Índia, Austràlia e era Antartica. Asia era desseparada d'Euròpa per ua grana mar. Eth clima comencec a éster disparièr pendent eth cors deth Jurassic, més encara erá caud e equilibrat.
Es pterosaures deth Trias demorauen en Euròpa més se cre qu'en America tanben. Sustot, en Nòrd America. Pendent eth Jurassic, totun, es pterosaures eren distribuits peth tot eth monde e es condicions eren bones tara fossilisacion. Es fossils de pterosaure trapats pendent eth Jurassic son d'Euròpa, Africa, Asia, Nòrd America, America Central e Sud America. Diuerses formes de pterosaure se desvoloparen e adaptaren tàs condicions environmentals e de vida plan diuerses.
Pterodactylus siguec eth prumèr pterosaure damb era coa cuerta fossil.Es pterosaures més ancians deth Jurassic sigueren discurberts en eth Baish Lias aprèp Lyme Regis, Dorset. Era prumèra colhidora de fossils professional, Mary Anning, trabalhec intensament e capitet plan pendent es prumèrs ans deth segle XIX. Es sues trobalhes eren esqueletes de grans reptils marins coma es ichtyosaures e plesiosaures.
Alavetz, en 1928 arribec eth prumèr des pterosaures deth Lias, en principi descrit peth professor d'Oxford William Buckland coma Pterodactylus macronix. Eth nom parla de granes ungles en es dits dera man. Totun, er cran d'aguest pterosaure erá pas encara conegut. Non siguec pas enquia 1858 que Richard Owen deth Museu Britanic en Londres qu'aguest arrecebec més ossi de pterosaure d'aguesta epoca e region. Adara tanben i auia restes d'esqueleta damb crans de diuersi especies.
Owen confirmec qu'eth cran deth genre Pterodactylus, auans conegut sonque peth Jurassic tardièr de Solnhofen, Alemanha, erá plan disparièr. Alavetz, aperec eth pterosaure de Lyme Regis coma Dimorphodon, ua referencia as dues classes de dents qu'auia aguest genre.
I a tanben plan d'especies de peish e amonitas deth Lias de Lyme Regis ath delà des ossi de pterosaure. Açò mostra qu'aguesti estrats eren ancians depausi marins. An ua edat d'enter 200 a 205 milions d'ans.

## Bibliografia

Hont: The illustrated directory of Dinosaurs and Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.
# Pterosaures deth Trias

Eth periode deth Triassic en er inici dera Edat deth Mesozoïc siguec plan sinhificatiu tara evolucion des reptils. Aguest siguec eth temps en eth quau apareishen diuersi grops de tartugues, cocodrils e dinosaures. Es trobalhes més ancianes de pterosaures més vielhs conegudi son dos pesquèrs trapats en Gloucestershire, Anglatèrra. Dos ossi petiti poden éster metacarpaus des ales. Totun encara no s'an pogut identificar es especies de pterosaure a excepcion dera familha Ramphorhynchoidea. Poden éster un nau genre de pterosaure.
Pendent long de temps ua esqueleta de reptil fossil deth miei Trias a Besano, nòrd d'Italia, aperat Tribelesodon siguec considerat coma eth més ancian pterosaure. Es excavacions en aguesta region demest 1863 e 1878 portaren ara lutz ues restes de fossils.
Franceso Bassani identifiguec aguesti coma de pterosaure e l'aperec Tribelesodon. En 1922 Franz Baron Nopcsa, un geològ e expert en reptils, produsiguec ua descripcion detalhada d'aguest Tribelesodon damb un diboish d'era esqueleta rebastida ena quau se vedecua coa plan longa. Sonque auien long ossi tà demostrar era existencia d'aguesta naua especia.
Es jadiments deth Trias de Basano son de peires marines de hé 235 milions d'ans de Soïssa. acíu, en 1919, un paleontològ, Berhard Peyer, trapec trobalhes de reptil. Es excavacions contunharen enquias ans 1970.
En 1929 se poguec trapar ua esqueleta totau d'un reptil petit damb ues vertebres cervicaus plan longues. Vertebres coma aguestes se coneishien auans deth nòrd de Bavaria e quauqu'ns cregeuren qu'eren ossi des cames o braci o vertebres caudaus de quauque dinosaure. Aguest siguec aperat Tanystropheus en 1855 per Hermann von Meyer.
Meyer comparec ues e autes trobalhes e conlusiguec que Tribelesodon era pas un pterosaure més un petit Tanystropheus. Açò duguec a de naus problemes: aguestes vertebres de Tanystropheus eren ues vertebres plan longues tà un reptil. Ere un còth plan long, trop (Tanystropehus vòl díder sauri damb còth de girafa). Dempús, es ossi que Bassani e Nopcsa auien interpretat coma dits enes ales en Tribelesodon eren vertebres cervicaus en Tanystropheus , ua bèstia marina deth grop des eusuchis.
Atau, eth pterosaure Tribelosodon aiguec considerat coma ua messorga. Adara es ossi de petrosaure més ancians eren es trapats en 1829 en Dorset, dera epoca deth Jurassic. Dimorphodon erá un pterosaure plan desvolopat e qu'auia d'auer ancessors. Per çò se cre qu'en eth Trias i auia tanben pterosaures. Més se trapec arren d'important enquia 1973. Aguest an se traparen es ossi d'Eudimorphodon.
Hont: The Illustrated Directory of Dinosaurs and other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.
# Ptolemèu IV

Ptolemèu III Filopator (en grèc ancian: Πτολεμαίος Φιλοπάτωρ, Ptolemaîos Philopátôr, « Ptolemèu qu'aima son paire »), nascut vèrs -244 e mòrt en -204 foguèt lo quatren rei lagida d'Egipte de -222 a sa mòrt. Ptolemèu V li succediguèt.

## Règne

Ptolemèu regnèt d'en primièr amb de regents, Sosibios e Agatocles. En 219 esclatèt la quatrena guèrra de Siria (219-217 abC) contra lo rei seleucida Antiòc III e que s'acabèt amb la victòria de Rafia en març de 217, que permetèt als lagidas de prene lo sud de Siria.
En Egipte nauta, en 205 abC, comencèt una revòlta egipciana menada per Harmakhis e Ankhmakis. Los reis d'Alexàndria poguèron sonque en 184 eliminar aquela secession. Aquò foguèt emmelit per una ataca del rei de Meròe, Argamènes.

## Referéncias

* 1 2 3 Ploetz 1998, p. 183.

## Fonts

* (de) Collectiu, 1998, Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte, Komet.