OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Plasmidi

Un plasmidi designa en microbiologia o en biologia moleculara una molecula d'ADN distinta de l'ADN cromosomic, capabla de replicacion autonòma. Lo terme de plasmidi foguèt introduit pel biologista molecular american Joshua Lederberg en 1952.
Los plasmidis son generalament circulars. Se trapan mai que mai dins los bactèris, levat pel plasmidi 2Mu qu'es albergat pel microorganisme eucariòta Saccharomyces cerevisiae (levadura de fornièr).
Una cellula bacteriana ne'n pòt conténer una copia, pels plasmidis grands, o de centenas pels plasmidis artificials (construits per engèni genetic amb una tòca de clonatge dels gèns). Los bactèris ne'n possedisson generalament 5 a 30 copias, las levaduras entre 50 e 100 exemplars per cellula.
Mantun plasmidi diferent pòdon coexistir dins una meteissa cellula jos condicion de lor compatibilitat mutuala. D'unes plasmidis son capables de s'integrar als cromosòmas; son sonats episòmes.
Los plasmidis participan als transferiments orizontals de gèns entre las populacions bacterianas, e doncas a l'escampilhada dels gèns que conferisson d'avantatges selectius (per exemple de resisténcias als antibiotics o de factors de viruléncia). La mobilitat dels plasmidis (per conjugason) dins las populacions bacterianas fa créisser l'espèctre d’òste dels gèns implicats dins la viruléncia. Aqueles gèns provesisson en contrapartida un avantatge selectiu pel plasmidi e los bactèris òstes.
# Plasença (omonimia)

Plasença que pòt estar:
* Plasença, ua comuna de Gasconha en Ribèra Baisha,
* Plasença deu Toish, ua comuna de Gasconha en Comenge,
* Plasença, ua comuna de Perigòrd,
* Plasença, ua comuna de Roergue,
* Plasença, ua vila d'Itàlia.
E tanben:
# Plasença deu Toish

Plasença de Toish o Plasença deu Toish (Plaisance-du-Touch en francés) es ua comuna gascoa administrada peu departament de Hauta Garona dens la region d'Occitània, ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Es ua anciana bastida traucada per l'arriu Toish.
Enter los sons lòcs toristics que compta dab la glèisa de Sant Bertomiu e sustot lo son parc zoologic (African Safari) qui hè la renomada de la ciutat.

## Geografia
### Perimètre deu territòri

Comunas confrontantas de Plasença de Toish :
| Legavin, La Sauvetat de Sent Gili | Pibrac | Colomèrs, Tornafuèlha |
| Fontanilhas | | Cunhaus |
| Fontsòrbas | Frosins | Vilanava Tolosana |

## Istòria

Pendent l'Ancian Regime, Plasença deu Toish, un còp èra Plasença de Minhac, èra de la diocèsi civila de Tolosa, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Bertomiu. Tanlèu 1790, Plasença èra deu canton de canton de Legavin.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| 1989 | 2019 (demission) | Louis Escoula | PS | foncionari, conselhièr generau (1996-2008) |
| | 1989 | | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Legavin; es ara deu canton de Plasença deu Toish e n'es le burèu centralizator.

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 17126, totala: 17466 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 748 | 859 | 883 | 925 | 1 026 | 1 003 | 1 017 | 1 058 | 1 083 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 088 | 1 130 | 1 185 | 1 119 | 1 166 | 1 248 | 1 308 | 1 346 | 1 311 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1 203 | 1 149 | 1 156 | 1 054 | 1 069 | 1 130 | 1 165 | 1 214 | 1 412 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 1 671 | 2 622 | 4 560 | 5 753 | 10 075 | 14 150 | 15 265 | 15 443 | 15 995 16 314 |
| 2009 | 2010 |
| 16 148 16 482 | 16 091 16 442 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas e referéncias

* ↑ http://toponimiaoc.m.webs.com/site/mobile?dm_path=%2F31garonanauta.htm
* ↑ https://web.archive.org/web/20120303120919/http://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm
* ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 60
* ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 36 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
* Portau de Gasconha
# Plasença (Roergue)

Plasença$^,$$^,$$^,$ (Plaisance en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Toponimia

Lo nom es manlevat a una vila prestigiosa, Plasença (Itàlia), probablament per tal d'augurar plan de son desvolopament.

## Administracion

Lista dels cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat | Etiqueta | Qualitat |
| mai de 2020 | 2026 | Thierry Arnal | | comerciant |
| març 2001 | 2020 | André Bec | divèrs drecha | artesan |
| març de 1989 | ? | Yves Trouillet | | |
| abans 1988 | 1989 | Roger Cadas | | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): 201, totala: 215 :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 800 | 855 | | 1 307 | 1 603 | 1 620 | 1 751 | 1 759 | 1 816 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1 721 | 1 665 | 1 573 | 1 528 | 1 063 | 1 043 | 974 | 888 | 837 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 847 | 792 | 739 | 673 | 718 | 644 | 558 | 523 | 520 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 403 | 318 | 280 | 282 | 228 | 228 | 230 | 227 | 224 231 |
| 2009 | 2010 |
| 218 233 | 212 226 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Veire tanben

* Comunas d'Avairon

## Nòtas

* ↑ Saint-Sernin, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1992
* ↑ Pojada, Patrici. Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus. Nouvelles Éditions Loubatières, 2009. ISBN 978-2-86266-573-3.
* ↑ «Toponimia occitana».
* ↑ Congrès permanent de la lenga occitana. «Top'Òc: Diccionari toponimic occitan».
* ↑ Institut d'Estudis Occitans. «BdTopoc–Geoccitania».
* ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 533
# Peninsula Italica

La peninsula Italica, egalament nomenada peninsula Italiana, peninsula Apenina, es una de las peninsulas mai grandas d'Euròpa. S'espandís sus 1 000 km dels Alps al nòrd fins al centre de la mar Mediterranèa al sud, d'una largor maximala de 225 km. La peninsula es coneguda per sa forma de bòta, e en italian coma Lo Stivale. La majora partida de la peninsula correspond a l'Estat d'Itàlia, levat los dos pichons Estats independents: Sant Marin e la Ciutat de Vatican.
La peninsula s'acaba a l'oèst amb la mar Ligura e la mar Tirrèna, al sud amb la mar Ioniana, e a l'èst amb la mar Adriatica. L'orografia de l'interior de la peninsula es fòrça traversuda, del nòrd al sud s'espandís la serrada Apenina. Lo clima de la peninsula es subretot mediterranèu.
# Peninsula Antartica

La Peninsula Antartica o Peninsula Antartida es la region pus septentrionala d'Antartida. Situada dins lo prolongament de l'America dau Sud, es una region montanhosa qu'es considerada coma la continuitat deis Andes. Sei doas cimas pus autas son lo Mont Hope (3 239 m) e lo Mont Jackson (3 184 m). Sòrt en partida dau Ceucle Polar Antartic. Lo clima i es donc pus doç que dins lo rèsta dau continent amb de temperaturas leugierament positivas durant la sason cauda. Per aquela rason, es lo luòc d'implantacion d'un nombre important d'estacions de recèrca.

## Istòria

La data precisa de la descubèrta de la peninsula es pas coneguda. Pasmens, sembla de se situar dins leis ans 1820. En causa de son clima pus favorable, foguèt utilizada coma basa ò luòc d'ivernatge per fòrça expedicions d'exploracion. Es revendicada per lo Reiaume Unit, Argentina e Chile que construguèron d'estacions de caça baleniera e de basas militaras dins la region. Pasmens, aqueleis implantacions foguèron transformadas en estacions de recèrca civilas après la signatura dau Tractat d'Antartida ò abandonadas. Uei, totei lei revendicacions territòrialas son oficialament geladas mai la peninsula es totjorn un objècte de tensions diplomaticas entre lei tres país.

## Annèxas
### Liames intèrnes

* Antartida.
* Tèrra de Palmer.

### Nòtas e referéncias

* ↑ Per exemple, lei basas installadas sus l'Illa de la Decepcion foguèron abandonadas après l'erupcion dau volcan de l'illa en 1967-1970.
# Peninsula de Setóbal

La Peninsula de Setóbal (en portugués, península de Setúbal) es una de las doas josregions estatisticas NUTS-3 que compausan l’Airal Metropolitan de Lisbona. Son caplòc es a Setóbal.

## Municipis

| Municipi | Superfícia (km²) | Populacion (2011) | Densitat (hab/km²) | Parròquias civilas |
| Alcochete | 128,50 | 17 569 | 137 | 3 |
| Almada | 70,20 | 174 030 | 2 479 | 5 |
| Barreiro | 33,81 | 78 764 | 2 330 | 4 |
| Moita | 55,08 | 66 029 | 1 199 | 4 |
| Montijo | 348,09 | 51 222 | 147 | 5 |
| Palmela | 462,87 | 62 805 | 136 | 4 |
| Seixal | 93,58 | 158 269 | 1 691 | 4 |
| Sesimbra | 195,01 | 49 500 | 254 | 3 |
| Setóbal | 170,57 | 121 185 | 711 | 5 |
# Peninsula de Yucatan

La peninsula de Yucatan (en castelhan: Península de Yucatán), localizada al ponch de rescontre entre l'America del Nòrd e l'America Centrala, separa la mar Cariba del golf de Mexic. Amassa los estats mexicans de Yucatan, Quintana Roo e Campeche (que abans formavan un sol estat de la federacion mexicana), una porcion del nòrd de Belize e lo departament guatemalenc del Petén. La peninsula coincidís amb l'aira d'influéncia de l'anciana civilizacion maia preïspanica. Los pòbles maias encara abitan aquestas regions, e lo yucatèc, la principala de las lengas maias, encara s'i parla.
Segon lo mite popular, lo nom de Yucaten ven de la frasa maia Yuk ak katán ("Compreni pas ta lenga"), suposadament la responsa dels maias nadius als exploradors espanhòls quora aquestes demandèron qual èra lo nom del territòri.
La peninsula de Yucatan asosta mai de mila cenotes, entre los quals cal notar lo cenote sagrat de les ruïnas de Chichén Itzá, l'Ik Kil fòrça a prèp de l'anterior, Xlacah (vilatge vièlh), Kankirixche (arbre del fruit jaune) e X'Kekén e Samulá localizat a Dzitnup, a 7 km de Valladolid.

## Vejatz tanben

* Estat de Yucatan
* Republica de Yucatan
# Peninsula de Gallipoli

La peninsula de Gallipoli, benlèu ortografiada Galipoli o de Gallípoli (Galipouli en norma mistralenca) es una peninsula de Turquia.
# Peninsula de San Francisco

Situada en Califòrnia dins l'airal de la baia de San Francisco, la Peninsula de San Francisco es una de las doas peninsulas que separan la baia de San Francisco de l'Ocean Pacific. A son poncha nòrd se tròba la ciutat de San Francisco e lo Pont del Golden Gate que rejonh lo comtat de Marin. A sa basa sud se situa la partida nòrd del comtat de Santa Clara, que conten las vilas de Palo Alto, Mountain View e Los Altos. La majoritat de la peninsula es ocupada pel comtat de San Mateo, entre los comtats de San Francisco e Santa Clara, e compren las vilas d'Atherton, Belmont, Brisbane, Burlingame, Colma, Daly City, East Palo Alto, El Granada, Foster City, Hillsborough, Half Moon Bay, La Honda, Loma Mar, Los Altos, Menlo Park, Millbrae, Mountain View, Pacifica, Palo Alto, Pescadero, Portola Valley, Redwood City, San Bruno, San Carlos, San Mateo, South San Francisco, Sunnyvale e Woodside.
Quand los californians evòcan la "Peninsula", designan solament las partidas al sud de San Francisco, o de còps solament lo comtat de San Mateo.
Tres ponts, lo Pont de Dumbarton, lo Pont de San Mateo e lo Pont de la Baia encamban la baia de San Francisco d'aquela granda peninsula fins al continent.

## Nòtas e referéncias

* (en) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en anglés intitolat « San Francisco Peninsula ».
# Peninsula Iberica

La peninsula Iberica es una peninsula de dimension importanta del sud-oèst d'Euròpa, entre los Pirenèus e lo nòrd d'Africa, entre la mar Mediterranèa e l'ocean Atlantic. Es separada d'Africa per l'estreit de Gibartar.
Geograficament, la peninsula Iberica se compausa dels Estats d'Espanha, de Portugal, de França (Nauta Cerdanha), d'Andòrra e de l'enclava de Gibartar. Sa superfícia es de 582 925 km².

## Vilas principalas

Madrid, Barcelona, Lisbona, Porto, Valéncia, Sevilha, Saragossa, Malaga, Bilbao, Braga, Coimbra, Aveiro, Viseu, Evora, Faro, Andòrra la Vièlha e Gibartar.

## Nòtas

* ↑ Dins las lengas autoctònas: anglés: Iberian Peninsule portugués, espanhòl, galèc, asturian: Península Ibérica catalan: Península Ibèrica aragonés: Peninsula Iberica francés: péninsule Ibérique basc: Iberiar penintsula
# Penin (Pas de Calais)

Penin (Pas de Calais) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Istòria

L'Istòria de Pénin es liurament téléchargeable jos Word sul luòc : http://genealogies.ternois.free.fr/ Totas las généalogies de las familhas del vilatge (un centenat) son reconstituées sus aquel meteis luòc.
L'Histoire de Pénin est librement téléchargeable sous Word sur le site : http://genealogies.ternois.free.fr/ Toutes les généalogies des familles du village (une centaine) sont reconstituées sur ce même site.

## Administracion

Lista deus cònsols successius :
| Periòde | Periòde | Identitat |
| 2008 | 2014 | Jean-Marie Lavigne |
| març de 2001 | 2008 | |
| Totas las donadas son pas encara conegudas. |||||

## Demografia

modificar « persona »  v · d · m 
Evolucion demografica Populacion comunala actuala (2013): , totala: :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 554 | 671 | 568 | 577 | 591 | 596 | 603 | 602 | 603 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 603 | 555 | 554 | 567 | 545 | 534 | 539 | 504 | 515 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 507 | 490 | 446 | 396 | 403 | 357 | 359 | 387 | 371 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 371 | 346 | 330 | 333 | 330 | 356 | 402 | 409 | 418 |
| 2009 | 2010 |
| 417 421 | 429 433 |
| Fonts ||
| Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE Evolucion de la populacion 1962-2008 |||||||||

## Nòtas

* Portal de las comunas de França
# Periòde Glaciari de Würm

Lo Periòde glaciari de Würm o Glaciacion de Würm es lo nom donat pels geològs a la glaciacion europèa que se debanèt entre 120 000 e 10 000 avC. Lo tèrme Würm a per origina un riu alpenc de Bavièra, que marca aperaquí l'avança glaciària maximala d'aqueste periòde. Los Alps foguèron lo luòc de las primièras recercas scientificas sistematicas sus las glaciacion que foguèron menada per Louis Agassiz al començament del sègle XIX. Lo darrièr periòde glaciari i foguèt intensivament estudiat. L'analisi estatistica dels pollèns microfossilizats trobats dins los depaus geologics, permetèron de datar los cambiaments dramatics de l'environament europèu pendent la glaciacion de Würm. Al maximum de la glaciacion, ca 24,000–10,000, la pus granda part de l'Euròpa centrala, de l'Euròpa de l'oèst e de l'Eurasia èran d'estèpas o de tondra, mentre que los Alps presentavan camps de glaç e glacièrs de montanha. Escandinàvia e gaireben tota la Grand Bretanha èran cobertas de glaç.
Durant Würm, lo Glacièr de Ròse cobrissiá lo plan soís entièr, atenhent las regions actualas de Solothurn e Aarau. Dins la region de Bèrna rejonhiá lo glacièr Aar. Lo Glacièr de Ren es a l'ora d'ara lo subjècte d'estudis detalhats. Los glacièrs de Reuss e Limmat avancèron tan luènh que Jura. Los glacièrs de montanha e de pè de mont daissèron son emprenta en escafar totas las traças de las glaciacions precedentas de Günz e Mindel, e en depausar de morrenas de fons e terminalas dins diferentas fasas de retraccion e tanben de depausses de loess.
# Perièr

Lo perièr (Pyrus communis L.) es un arbre fruchièr de la familha de las rosacèas cultivat per son fruch, la pera.

## Descripcion

Lo perièr cultivat es un arbre originari de las regions temperadas d'Euròpa e d'Asia. De talha mejana, pòt aténher dètz a quinze mètres de naut e viure fins a 200 ans. Es cultivat e naturalizat dins totes los continents.
Las fuèlhas de limbe oval, finament dentadas sul bòrd, an un peciòl tant long coma lo limbe e mesuran de uèit a nòu centimètres.
Les flors qu'apareisson d'abril a mai son blancas e gropadas en corimbes.

## Utilizacions

La pera, fruch del perièr, es comestible. Sa fusta fòrça omogenèa e compacta, pòt venir fòrça bèla, e es apreciada per l'ebenistariá, la gravadura e l'escultura. Es tanben una lenha excellenta. Sa rusca, reputada per èsser tonica e astringenta, foguèt emplegada coma febrifug.

## Cultura

La multiplicacion del perièr se fa per semanada, mas una simpla semanada a dos inconvenients : permet pas de donar de fruches identics al fruch d'origina de la grana e las fruches obtengudas naturalment appareisson pas que vèrs los dètz ans de l'arbre e son sovent sens interès gustatiu. La semanada es doncas utilizada subretot per obtenir los arbrilhons que s'empeuta de varietats existentes.

### Pòrtaempèuts

Los portaempèuts del perièr son:
* lo perièr franc eissit de granas de perièr comun (sensible au fuòc bacterian), lo perièr de China, mai tolerant a totes tipes de sols e de climats mas mens rustid, o la gama OHxF
* lo codonhièr (Cydonia oblonga Mill.) es sovent utilizat coma portaempèut per la cultura del perièr comun malgrat de problèmas d'incompatibilitats amb qualques varietats
* eventualament lo sorbièr o l'acinièr per de sols paures.
* Una autra varietat: susempeutada, doncas empeutada sus un subjècte, el meteis ja sus un portaempèut. Es utilizada per aver doas varietats sus un meteis arbre, que lor pollinizacion crosada favoriza la produccion, aquò evita de plantar un segon arbre e permet d'aver una mai granda diversitat de fruches.

## Enemics du perièr
### Malautiás

* Nectria galligena,
* la cloròsi (malautiá fisiologica duguda a un manca en fèrre),
* Fabraea maculata,
* lo fuòc bacterian dels arbres fruchièrs, Erwinia amylovora,
* Monilinia laxa,
* lo rovilh del perièr,
* la pigalha del perièr, Venturia pirina,

### Gastadors

* Anthonomus pyri,
* Dasineura pyri,
* Epidiaspis leperii,
* Cydia pomonella,
* Hoplocampa brevis,
* Aphanostigma piri,
* Cacopsylla pyri,
* Dysaphis pyri,
* Stephanitis piri.
Las canilhas dels parpalhons de nuèch (eterocèrs) seguent se noirisson del perièr:
* boarmia crepusculara,
* falèna pelida (Geometridae),
* cuca de l'acinièr (Lasiocampidae),
* doble omega (Noctuidae).

## Ligams extèrnes

* Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Perièr.
* (fr)Site d'escambi d'empèut de perièrs ancians e de colleccion
* (fr)Au jardin (info) poirier (poire), pyrus commnis
* (fr)Lo perièr

## Articles conèxes

Pera
* Portal de las plantas utilas
* Portal de la botanica
# Periòde Predinastic egipcian

Lo periòde predinastic qu'ei ua division de l'istòria de l'Egipte antica qui precedeish l'Empèri ancian (que comença a l'entorn de -3000). Qu'ei un temps mau documentat de quan l'escritura ieroglifica n'èra pas autant acabada com ac hore a partir de l'Empèri Ancian ; los ieroglifs d'aqueth temps que son mei que mei figuratius, au contre deu sistèma seguent qui establí ua associacion de signes fonetics dab determinatius figuratius ; atau, quan trovam un nom d'aqueth temps, com per exemple un haucon (simbèu d'un faraon e deu diu Òrus) e un escorpion, que podem designar lo rei com estan Òrus Escorpion, mes en bèth pausà'ns la question de saber s'ac cau prononciar dab las pauralas mei tardièras en egipcian ieroglific o se lo document e'nse balha pas sonque ua significat (aquiu la titulatura totemica). Lo periòde predinastic que mescla los 2000 ans qui precedeishen l'Empèri Ancian (un periòde preïstoric) dab las dus cents annadas de periòde protodinastic (qui n'avem de testimoniatges istorics grafics, quitament se son de mau interpretar). Lo periòde predinastic qu'ei un temps qui precedeish l'unificacion egipciana. Que i avèva un reiaume de Baisha Egipte e tres de Hauta Egipte. L'unificacion de la Baisha e Hauta Egipte, hèita peu rei Narmer (tanben conegut com Nemes) que marca la fin d'aqueth periòde. Lo rei d'aqueh (com Òrus Escorpion) temps que son generaument amassats dens la dinastia 0.
Véder:
| Portal Egiptopèdia | Accedissètz dirèctament als articles de Wikipèdia concernent l'Egipte antica : Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic |
# Peritiba

Peritiba es un es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
# Perièli

Lo perièli es lo punt de l'orbita d'un còrs (planeta, cometa, etc.) en rotacion a l'entorn dau Soleu que ne'n es pus pròche.

## Referéncias

* ↑ «Périhélie» (en francés). Multidiccionari Occitan Dicod'Òc. Congrès permanent de la lenga occitana.
# Perissodactyla

L'òrdre dels perissodactils (Perissodactyla), del grèc perissos « impar » e dactylos « det », es un òrdre de mamifèrs ongulats qu'an un nombre impar de dets als pès. Lo pes del còrs es suportat pel det median.
Los equids an pas qu'un sol det als pès, mentre que los rinocerotids an tres dets.

### Classificacion

Dins las classificacions classicas, los perissodactils comptavan que tres familhas :
* los equids (caval, ase, zèbre, etc.)
* los tapirids (tapir)
* los rinocerotids (rinocèros)
Los estudis filogenetics permeton de restacar tanben a aqueste grop una quatrena familha : los iracoïdes ; de pichons ongulats tornats plantigrads. Lo grop dels perissodactils « classics » pren alara lo nom de mesaxonians.
Las quatre familhas de perissodactils son alara las seguentas :
* Òrdre dels perissodactils, Perissodactyla
** Sosòrdre dels mesaxonians
*** Infraòrdre dels ipomòrfs, Hippomorpha
**** Familha dels equids, Equidae : cavals e aparentats, environ 9 espècias per un genre
***** Caval de Przewalski, Equus przewalskii
***** Caval, Equus caballus
***** Ase o Ase African, Equus asinus
***** Onagre o Ase Asiatic, Equus hemionus
***** Zèbre de las planas, Equus quagga
***** Zèbre de las montanhas, Equus zebra
***** Zèbre de Grévy, Equus grevyi
*** Infraòrdre dels ceratomòrfs, Ceratomorpha
**** Familha dels brontoterids, Brontotheriidae (atudada)
**** Familha dels chalicoterids, Chalicotheriidae (atudada)
**** Familha dels tapirids, Tapiridae : tapirs, 4 espècias en un genre
***** Tapir de Brasil, Tapirus terrestris
***** Tapir de las montanhas, Tapirus pinchaque
***** Tapir de Baird, Tapirus bairdii
***** Tapir de Malàisia, Tapirus indicus
**** Superfamilha dels rinocerotids, Rhinocerotidae : rinocèros, 5 espècias en 4 genres
***** Familha dels iracodontids, Hyracodontidae (atudada, sosclassificacion discutida)
****** Paraceratherium, Paraceratherium bugtiense (atudat)
****** Baluchitherium, Baluchitherium grangeri (atudat)
***** Familha non nomenada
****** Rhinoceròs blanc, Ceratotherium simum
****** Rhinoceròs lanós, Coelodonta antiquitatis (atudat)
****** Rhinoceròs de Sumatra, Dicerorhinus sumatrensis
****** Rhinoceròs negre, Diceros bicornis
****** Rhinoceròs unicòrn gegant, Elasmotherium sibiricum (atudat)
****** Rhinoceròs indian, Rhinoceros unicornis
****** Rhinoceròs de Java, Rhinoceros sondaicus
** Sosòrdre dels iracoïds, Hyracoidea
**** Familha dels procavids, Procaviidae : damans, 7 espècias en 3 genres
***** Daman arboricòla, Dendrohyrax arboreus
***** Daman dels arbres, Dendrohyrax dorsalis
***** Daman resistent, Dendrohyrax validus
***** Daman del Hoggar, Heterohyrax antineae
***** Daman de Rodesia, Heterohyrax brucei
***** Daman de las estèpas, Heterohyrax syriacus
***** Daman del Cap, Procavia capensis

## Ligams extèrnes

* Referéncia ITIS : Perissodactyla Owen, 1848 (fr) (+ version anglesa (en))