# rot
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: rot (hulp, bestand)
* IPA: / rɔt / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* rot

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] erfwoord via Middelnederlands rot van Oudnederlands rot, in de betekenis ‘vuil, modderig’ aangetroffen vanaf 1028 (als onderdeel van de waternaam Rotte), in de betekenis van ‘bedorven’ aangetroffen vanaf 1407. Gaat terug op Proto-Westgermaanse werkwoord *rotēn ‘ rotten ww ’
** zn: naamwoord van handeling van rotten ww
** ww: rotten ww zonder de uitgang -en
* [B] via Middelnederlands rotte van Oudfrans rote / route "bende; weg", in de betekenis van ‘rij militairen van opzij gezien’ aangetroffen vanaf 1285
* [C] van Middelnederlands rotte

#### Bijvoeglijk naamwoord

[A] rot
* door bederf aangetast
*   * Een rot ei verspreidt een opvallende stank.
* (figuurlijk) beroerd, onaangenaam
*   * Het was koud en nat en hij voelde zich rot.
** gebruikt als eerste deel van samenstellingen om het tweede deel een negatieve strekking te geven
**   * Door de aanhoudende regen was het een rotdag voor een wandeling.
**   * Dat rotland! Die rotregering!
** versterkend voorvoegsel vaak in samenstellingen waarin het tweede deel al een negatieve strekking heeft
**   * De bezoekers aan het festival lieten een grote rotzooi achter van flesjes, blikjes, bekers, bakjes en andere verpakkingen.
**   * mijn fiets is gestolen en daarom moest ik vanochtend een roteind lopen
    ▸ Fijn, kan ik eindelijk weer langs Nederland 3 zappen zonder die rotkop van Claudette de Boer te zien.

##### Synoniemen

* [1] verrot, bedorven

##### Afgeleide begrippen

* rotachtig
* rotheid
* rottig
* rotavond
* rotbaan
* rotbak
* rotbeest
* rotboel
* rotboelen
* rotcent
* rotdag
* rotding
* rotfilm
* rotgevoel
* rothond
* rothumeur
* rotjoch
* rotjochie
* rotjong
* rotjongen
* rotkar
* rotkerel
* rotkind
* rotklus
* rotleven
* rotmeester
* rotmeid
* rotmok
* rotopmerking
* rotperiode
* rotplek
* rotpolitiek
* rotregens
* rotschool
* rotstad
* rottijd
* rotvakken
* rotvent
* rotweer
* rotwerk
* rotwoord
* rotdood
* roteind
* rotgang
* rotgat
* rotgeintje
* rotkanker
* rotklap
* rotkop
* rotmallemoer
* rotmens
* rotmof
* rotoorlog
* rotpech
* rotprobleem
* rotschop
* rotslecht
* rotsmoes
* rotstreek
* rotvaart
* rotvet
* rotwijf
* rotzak
* rotziekte
* rotzooi
* rotzooien
* rotzorg

##### Opmerkingen

* [1] Samenstellingen met "rot" als eerste deel in de betekenis "door bederf aangetast" kunnen (ook) worden opgevat als samengesteld met het zelfstandig naamwoord "rot" in de betekenis "bederf" en zijn voor het overzicht alleen hieronder op die plaats vermeld.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Zo rot als een mispel zijn

##### Spreekwoorden

* Een rotte appel in de mand, maakt al het gave fruit te schand
* hoe dichter bij Dordt, hoe rotter het wordt

#### Zelfstandig naamwoord

het rot o
* alleen verkleinwoord proces waarbij iets bederft, bijvoorbeeld bij etenswaar
*   * In die aardappels zit het rot.

##### Synoniemen

* bederf

##### Hyponiemen

* betonrot
* bruinrot
* hartrot
* paalrot
* vruchtrot
* witrot

##### Afgeleide begrippen

    Onderstaande samenstellingen kunnen vaak ook worden opgevat als gevormd met rot bn of rotten ww
* rotbak
* rotbroos
* rotgevoelig
* rotkop
* rotkoorts
* rotkreupel
* rotkuil
* rotneus
* rotplek
* rotstraal
* rotvis

##### Uitdrukkingen en gezegden

* De rot zit erin

#### Werkwoord

[A] rot
* enkelvoud tegenwoordige tijd van rotten
* gebiedende wijs van rotten

#### Zelfstandig naamwoord

[B] het rot o
* (militair) benaming voor een reeks manschappen uit opeenvolgende gelederen die direct achter elkaar staan opgesteld, ook gebruikt voor vergelijkbare opstellingen zoals van voertuigen
*   * Zij moesten zich opstellen in rotten van drie
* (historisch) bepaalde manier om 4 geweren tegen elkaar steunend op de grond te zetten
*   * Zij zetten de geweren aan rotten.
* (verouderd) kleinste eenheid van manschappen in een leger

##### Synoniemen

* rotte (oudere uitspraakvariant)
* [3] peloton

##### Verwante begrippen

* [1] gelid

##### Afgeleide begrippen

* [1] rotgezel, rotsgewijs,

#### Zelfstandig naamwoord

[C] de rot v
* (verouderd) muisachtig knaagdier uit het geslacht Rattus

##### Synoniemen

* rat

##### Afgeleide begrippen

* rottengat

##### Opmerkingen

* Het verkleinwoord "rotje" is vooral gangbaar als benaming voor een bepaald soort vuurwerk.
[C] de rot m
* (persoon) (figuurlijk) oude ~ iemand die al lang meedraait
*   * Hij is intussen een oude rot.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Een oude rot in het vak

##### Hyponiemen

* belrot, landrot, waterrot, zeerot

##### Anagrammen

* tor

#### Gangbaarheid

* Het woord rot staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "rot" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ rot (bedorven) op website: Etymologiebank.nl
* ↑ hillegersberg op website: Etymologiebank.nl
* 1 2 "rot" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ rot (legerschaar) op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ rat op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Weblink bron Michiel Eijsbouts “IJsvrij!” (2012), Meulenhoff Boekerij , ISBN 9789460233869, p. 53
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Duits
##### Uitspraak

* Geluid: rot (hulp, bestand)
* IPA: /ʀoːt/

##### Woordafbreking

* rot

#### Bijvoeglijk naamwoord

rot
* (kleur) rood
    «Mein Bruder hat rote Haare.»
       Mijn broer heeft rood haar.

##### Afgeleide begrippen

* rotglühend

##### Verwante begrippen

* lila, rosa, rosarot, schwarz-rot-gold, violett

##### Hyponiemen

* dunkelrot, hellrot

##### Uitdrukkingen en gezegden

* den roten Teppich ausrollen
* der rote Faden
* die rote Laterne
* ein rotes Tuch für jemanden sein
* rot werden
* sich etwas im Kalender rot anstreichen

## Engels
#### Werkwoord

rot
* onovergankelijk rotten, verrotten [1]
* onovergankelijk verrotten [2], wegkwijnen
    «I hope he rots in jail.»
       Ik hoop dat 'ie in het gevang verrotten mag.
* onovergankelijk achteruitgaan, vervallen [1]
* overgankelijk doen bederven, doen rotten
* overgankelijk aantasten, beschadigen
* overgankelijk, (informeel) (BE) plagen, sarren

#### Zelfstandig naamwoord

rot
* bederf, het rotten, verrotting
* achteruitgang, verval
* (dierkunde) hoefziekte

## Pennsylvania-Duits
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

##### Woordafbreking

* rot

#### Bijvoeglijk naamwoord

rot
* (kleur) rood

##### Opmerkingen

* Duits: rot
* Engels: red

## Zweeds
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

##### Woordafbreking

* rot

#### Zelfstandig naamwoord

rot g
* (biologie) wortel (plant)

##### Afgeleide begrippen

* pålrot, rothår, luftrot