# rand
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: rand (hulp, bestand)
* IPA: /rɑnt/

##### Woordafbreking

* rand

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] erfwoord Uit Middelnederlands rant, rand 'omlijsting, buitenste gedeelte, boord', waarschijnlijk het voltooid deelwoord van het werkwoord (Protogermaans) *hramjan 'remmen, tegenhouden', zie ook remmen.
* In de betekenis van ‘kant’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285
* [B] Leenwoord uit het Afrikaans, in de betekenis van ‘munteenheid van de Republiek van Zuid-Afrika’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1961

#### Zelfstandig naamwoord

[A] rand m
* de buitenkant van een gebied of een ding
*   * Een stuk blik met scherpe randen.
*   * Alleen door het zwakke schijnsel van de afgeschermde lantaarns en de witte randen van de trottoirs kon je zien waar je liep.
* het extern gedeelte van de stad, beschouwd als zijnde onder invloed van het centrum
* de bovenkant van een bak of vat
*   * Tot de rand gevuld met soep.
*   * Hij staarde in een oude broodtrommel van email die tot de rand gevuld was met sleutels: lopers, steeksleutels, fietssleuteltjes en talloze andere.
    ▸ Daarna liet ik de toeristen al snel achter me en volgde ik de trail die helemaal langs de rand van de vulkaankrater liep.
* (figuurlijk) randgebieden of grensgebieden betreffend
* (materiaalkunde) afvalmateriaal, overgebleven aan de zijkant van de strook, om een of meer uitgesneden producten heen
* gebruikt als randversiering of omlijsting bij behangselpapier

##### Synoniemen

* [1] kant, buitenkant, zijkant
* [3] bovenkant

##### Hyponiemen

| advertentierand ajourrand akkerrand badrand bakrand balkonrand bedrand benedenrand benedenstrand bergrand Bertrand betonrand binnenduinrand binnenrand binnensrand bladrand bloemenrand bloemrand bosrand bovenrand bovenstrand breukrand broekrand buitenrand | cementrand cirkelrand dakrand dalrand deegrand draagrand duinrand facetrand flensrand gaafrand gatrand gietrand grasrand haardrand heuvelrand hoedrand ijsrand kaartrand kabelrand karpetrand kartelrand kastrand kettingrand kiezelrand | kookrand koplamprand kraalrand kraterrand kroonrand kuiprand lamprand lichtrand lijnenrand linkerrand maanrand mondrand nagelrand noordoostrand noordrand noordwestrand oeverrand onderrand oogrand oorrand oostrand pakkingrand paneelrand papierrand | parelrand pasrand pasteirand petrand picotrand plakrand plooirand pupilrand putrand rafelrand rechterrand rijstrand rouwrand schelprand schenkrand scheprand schildrand schoorsteenrand schulprand sierrand slijkrand slootrand sluitrand snijrand | spekrand stadsrand stoeprand stootrand stopverfrand stortrand taartenrand taartrand tafelrand tegelrand trottoirrand vetrand vijverrand vleesrand voetrand voorrand waterrand wegrand westrand zaagrand zijrand zuidoostrand zuidrand zuidwestrand |

##### Afgeleide begrippen

| gerand randaambeeld randaanmerking randaantekening randaarde randaarding randactiviteit randafwerking randafzuiging randanimatie randapparaat randapparatuur randassortiment randbalk randbebouwing randbedrijf randbeitel randbelegsel randbemerking randbeplanting randberoep randbeveiliging randbloem randboom | randbreedte randconditie randdebiel randdeel randdeelstreep randdienst randeffect randerig randfiguur randfunctie randgaar randgebergte randgebeuren randgebied randgeheugen randgemeente randgeval randgeweer randgewest randglosse randgroep randgroepering randhagel randhandel | randharig randhoek randhoekijzer randijs randijzer randinformatie randing randinzinking randkazen randkerkelijk randkerkelijkheid randkiezer randkloof randleder randleren randlettering randligger randlijst randmaas randmeer randmongool randmorene randnervig randnulpunt | randpalm randpion randplaat randplank randponskaart randprobleem randprofiel randprogramma randprovincie randpsychose randpunt randschaaf randschade randschaduw randschijf randschool randschrift randspanning randspleet randstaaf randstaat randstad Randstedelijk randstedeling randsteen | randstempeling randstoring randstraal randstreep randstrip randtegel randtekening randtrog randtype randveld randverschijnsel randversiering randverzwakking randvoorwaarde randwaarde randwal randwater randweg randwerk randwerktuig randwerveling randwijk randzaag randzee randzone |

##### Verwante begrippen

* [1] boord, grens, lijst, limbus, omboordsel, omtrek, richel, trans, zoom
* [3] kraag

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1]: van de hoed en de rand weten
* [3]: aan de rand van het graf staan
* [3]: op de rand van de afgrond
* [4]: Dat is op het randje.
* [4]: op den rand des verderfs

##### Vertalingen
#### Verwijzingen

* ↑ rand op website: Etymologiebank.nl
* 1 2 "rand" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Leonard de Vries, Chaweriem (1955)
* ↑ Ellen Ombre, Maalstroom (1992)
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

#### Zelfstandig naamwoord

[B] rand m
* (financieel) een munteenheid in Zuid-Afrika formeel de Zuid-Afrikaanse rand

##### Afkorting

* ZAR

##### Vertalingen
#### Werkwoord

rand
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van randen
*   * Ik rand.
* gebiedende wijs van randen
*   * Rand!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van randen
*   * Rand je?

#### Gangbaarheid

* Het woord rand staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "rand" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Noors
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: /rand/

##### Woordafbreking

* rand

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] Afkomstig van het Oudnoorse woord rǫnd.

#### Zelfstandig naamwoord

[A] rand m / v
* kant, rand (buitenkant)
* rand (bovenkant)
    «Legg en iskule i hvert glass, fyll glasset nesten til randen med kaffe og topp glasset med krem.»
       Doe een bolletje ijs in elk glas, vul het glas bijna tot de rand met koffie en vul de bovenkant van het glas met slagroom.
* (figuurlijk) grensbereik, grensgebied
* (kleding) streep
    «En bukse med røde render.»
       Een broek met rode strepen.
* groef, voor
    «Ski med render i.»
       Ski's met voren erin.

##### Synoniemen

* [1]: kant
* [5]: rille

##### Afgeleide begrippen

* [3]: randkrone
* [3]: randstat
* [3]: synsrand

##### Verwante begrippen

* [1]: grense
* [4]: stripe, strime
* [5]: fordypning

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [3]: være på randen av noe
* [3]: på gravens rand
* [3]: på fallittens rand

#### Zelfstandig naamwoord

[B] rand m
* (financieel) rand (munteenheid in Zuid-Afrika)

##### Afkorting

* ZAR

## Nynorsk
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: /rand/

##### Woordafbreking

* rand

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] Afkomstig van het Oudnoorse woord rǫnd.

#### Zelfstandig naamwoord

[A] rand v
* kant, rand (buitenkant)
* rand (bovenkant)
    «Fylle glaset til randa.»
       Het glas tot de rand vullen.
* (figuurlijk) grensbereik, grensgebied
* (kleding) streep
    «Ei bukse med raude render.»
       Een broek met rode strepen.
* groef, voor
    «Hoppski med tre render i.»
       Springski's met drie voren erin.

##### Synoniemen

* [1] kant
* [5] rille

##### Afgeleide begrippen

* [1]: randkrone
* [1]: randstat
* [1]: synsrand

##### Verwante begrippen

* [1]: grense
* [1]: grenselinje
* [4]: stripe
* [4]: strime
* [5]: fordjuping

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [3]: vere på randa av noko

#### Zelfstandig naamwoord

[B] rand m
* (financieel) rand (munteenheid in Zuid-Afrika)

##### Afkorting

* ZAR

#### Zelfstandig naamwoord

[C] rand v
* een vak of schap onder het dak boven de open haard in een rookhok of in een hut (bakhuisje, brouwhuisje of washuisje) in oude stijl op een boerderij.
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be