# heer

* Niet te verwarren met: Heer, heir

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: heer (hulp, bestand)
* IPA: / her / (1 lettergreep), /ɦɪːr/

##### Woordafbreking

* heer

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] erfwoord: Van Middelnederlands here, uit Oudnederlands hērro, hēro, gesubstaniveerd uit de vergrotende trap van het bijvoeglijke naamwoord hēr ‘oud, belangrijk’ met leenbetekenis ‘voornaam, eerbiedwaardig’ uit de Oudhoogduitse cognaat die als Duits hehr ‘voornaam, verheven’ wordt voortgezet (zie ook Herr). Het Oudhoogduitse woord was zelf een leenvertaling van het Latijnse senior ‘hooggeplaatst persoon (zn.); ouder (bn.)’. Het had als oorspronkelijke betekenis ‘grijs, grijsharig’, evenals de cognaten in het Oudengels (hār) en Oudnoords (hárr). Verder te herleiden tot West-Germaans *hair, Oergermaans *hairaz, Indo-Europees *(s)ḱeh₃i-/ (s)ḱeh₃-. Ook verwant aan Oudiers cíar ‘donkerkleurig’. In het Engels met hoar en hare.
* [B] erfwoord: Van Middelnederlands *heri, Proto-Germaans *harja-. In de betekenis van ‘leger’ voor het eerst aangetroffen in 850.

#### Zelfstandig naamwoord

[A] heer
* m man
*   * Dames en heren, van harte welkom op dit galaconcert.
    ▸ Het is buiten de kwelzucht van de parcoursbouwers gerekend. Hier lag de afgelopen drie keer de eindstreep, maar verderop hebben ze een onverhard pad laten aanleggen. Nog wat verder omhoog, heren!
* m deftige, aanzienlijke persoon van het mannelijk geslacht; iemand met veel sociale status
* m belangrijke mannelijke persoon
*   * De hoge heren hebben besloten dat er 100 mensen ontslagen moeten worden.
    ▸ Natuurlijk hebben noch ik noch de heren in lange jurken enig idee wat waar is en wat niet, maar je moet tenslotte toch ergens in geloven. Ik zal er wellicht heel anders over denken over tien jaar tijd. Ik blijf zoeken.
* m welgemanierd persoon, gentleman zn
* m heerser
* m persoon in wiens dienst men staat, meester, baas
* m bezitter van een heerlijkheid
* m houder van zekere adellijke titel
* m aanspreektitel voor mannelijke personen
* m (kaartspel) een van de vaste kaarten, waarvan de waarde meestal tussen die van vrouw en aas in ligt

##### Verwante begrippen

* [1] gentleman, heerschap, patroon

##### Hyponiemen

| leenheer Lieve-Heer Onze-Lieve-Heer ambachtsheer baanderheer beschermheer boeheer bouwheer broodheer burchtheer burgerheer domheer gastheer geneesheer grondheer halsheer hemelheer huisheer | jongeheer jonkheer kamerheer kapittelheer kasteelheer kerkheer keuzeheer koorheer kraamheer krijgsheer kruisheer landheer landsheer leenheer lieveheer mijnheer oorlogsheer opperheer oudeheer | ouweheer overheer predikheer preekheer raadsheer rijksheer schuldheer schutsheer slotheer stiftsheer suikerheer systeemheer tafelheer troefheer veldheer vrijheer wereldheer wijsheer witheer |

##### Afgeleide begrippen

| Heerenberg Heerenveen Herengracht Onze-Lieve-Heer-Hemelvaart beheren heer des huizes heerachtig heerenhuis heergewaad heerkracht heerleger heerlijk heermoes heeroom heerschap heren-T-shirt herenafdeling herenakkoord | herenbaan herenbank herenblad herenboekje herenboer herenboerderij herenboon herenboxer herenclub herencolbert herencollectie herendienst herendubbel herenenkel herenenkelspel herenfiets herengoed herenhoed herenhoeve herenhorloge herenhuis herenjas herenjuweel herenkamer herenkapper | herenkleding herenknecht herenkoor herenkostuum herenleed herenleven herenliefde herenlogement herenloon herenmode herenmodezaak herenmoraal herenonderbroek herenondergoed herenpeer herenrijwiel herensalon herenschoen herenslip herensociëteit herenteam herentoilet herenwoning herig lieveheersbeestjes onzelieveheersbeestje |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* De Heer kastijdt dien Hij liefheeft
* Een halfblanks heer
* Kinderen zijn een zegen des Heren
* Langs 's heren straten ( of wegen) Lopen
* Met grote heren is het kwaad kersen eten
* Niemand kan twee heren dienen
* Onze Lieve Heer heeft rare kostgangers
* Strenge heren regeren niet lang
* Zo heer, zo knecht

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[B] het heer o
* (verouderd) (militair) (onveranderlijk); leger zn

##### Afgeleide begrippen

* heerbaan, heerban, heerschaar, heerschare, heerstraat, heervaart, heerweg

##### Verwante begrippen

* armee, leger zn , legermacht, troepenmacht

#### Gangbaarheid

* Het woord heer staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "heer" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie de doorverwijspagina op Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ heer op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Guus Kroonen, Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden: Brill, 2013, p. 201.
* ↑ heer op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "heer" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Weblink bron Rob Gollin “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ www.dbnl.org
* ↑ www.dbnl.org
* ↑ www.dbnl.org
* ↑ www.dbnl.org
* ↑ www.dbnl.org
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be