# hart
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: hart (hulp, bestand)
* IPA: / hɑrt / (1 lettergreep); /ɦɑrt/

##### Woordafbreking

* hart

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord, in de betekenis van ‘spier die bloedsomloop regelt’ voor het eerst aangetroffen in 901
| erfwoord afkomstig van: Middelnederlands: herte, harte Oudnederlands: herta Germaans: *hertô Indo-Europees: *ḱḗr | Verwant in Germaans: West: Engels: heart (Angelsaksisch: heorte), Duits: Herz, (Oudhoogduits: herza), Fries: hert (Oudfries: herte) Noord: Zweeds: hjärta, Deens/Noors: hjerte, (Nynorsk: hjarta, hjarte, Oudnoords: hjarta), IJslands/Faeröers: hjarta Oost: Gotisch: hairto | Verwant in Romaans: Italisch Latijn: cor, Frans: cœur, Italiaans: cuore, Portugees coração, Spaans: corazón |

#### Zelfstandig naamwoord

het hart o
* (anatomie) holle spier die door geregeld samen te trekken bloed door het lichaam pompt
*   * Het hart klopt tussen de 60 en 100 keer per minuut.
    ▸ Het gezonde hart is een spier die werkt als een pomp. Het zorgt ervoor dat het bloed voortdurend door uw lichaam stroomt.
* (figuurlijk) kern van iemands wezen, iemands diepste gevoelens
*   * Als de Steenlandse kinderen dit werk zagen zeiden ze minachtend, terwijl ze hun neus optrokken en wegliepen, dat zij er niets aan vonden en dat het helemaal niet zo moeilijk was om zoiets te maken en dat ook zij het wel konden. Maar zij konden het niet en in hun hart waren ze jaloers op de kunst van Kleine Woord, zoals de jongen werd genoemd.
* (figuurlijk) iets wat een centrale rol speelt in een geheel
*   * Hij woonde in het hart van Enschede.
*   * Dit echtpaar vormde jarenlang het hart van de club.

##### Gelijkklinkende woorden

* hard

##### Hyponiemen

| Heilig Hart armhart bijhart bruinhart dierenhart donorhart enghartig geelhart goedhart groenhart groenhartboom gulhartig hart-op-hart hazenhart | ijzerhart jongenshart kinderhart kunsthart leeuwenhart luchthart mannenhart mensenhart moederhart ossenhart ouderhart palmhart pantserhart purperhart robothart | ruilhart smalhart sporthart stadshart steunhart suikerhart tegen het hart trouwhartig vaderhart valshartig voetbalhart vrouwenhart wijkhart wikkelhart winkelhart |

##### Afgeleide begrippen

| Coke's Hartenbeest Hartig Hartman Noorse hartschelp aan het hart laten komen barmhartig blohartig dubbelhartig enghartig er het hart van in zijn flauwhartig gedoornde hartschelp geknobbelde hartschelp groothartig grote hartschelp gulhartig halfhartig hart van koekebrood hart-apk hart-longmachine hart-op-hart hartaandoening hartaanval hartader hartafdeling hartafstand hartafwijking hartambulance hartaneurysma hartbeeld hartbeklemming hartbewaking hartbeweging hartbindsel hartbladig hartblok hartboezem hartbrekend hartbreuk hartcentrum hartchirurg hartchirurgie hartchirurgisch hartcyclus hartdeel hartdood hartdoorgronder hartedief hartelijk harteloos hartenbeest hartenbloed hartenbreekster hartenbreker hartendief hartengroet hartenjagen hartenkenner hartenklop hartenkreet hartenkruid hartenlap hartenleed hartenlief hartenlust hartenpijn hartenpit hartenput hartentaal | hartenvreten hartenvreter hartenwee hartenwens hartenzakje hartenzeer hartevreten hartfalen hartfilm hartfrequentie hartfunctie hartgebrek hartgeruis hartgespan hartgrondig harthout hartig hartinfarct hartinsufficiëntie hartkamer hartkatern hartkatheter hartkatheterisatie hartklacht hartklep hartkliniek hartklop hartklopping hartknoopmier hartknoopmieren hartkramp hartkuil hartkuiltje hartkwaal hartland hartlap hartlijden hartlijder hartlijn hartmassage hartminuutvolume hartnavigator hartneurose hartonderzoek hartoor hartoperatie hartpaal hartpatiënt hartpatiënte hartpijn hartplank hartpomp hartprobleem hartpunt hartrestaurant hartritme hartroerend hartrot hartruil hartruis hartschelp hartscheur hartschild hartschreef hartsgeheim hartsgrondig hartshoorn hartslag hartspecialist hartspiegel | hartspier hartspierweefsel hartstarter hartsteek hartsterfte hartsterkend hartsterking hartstichting hartstikke hartstilstand hartstimulator hartstocht hartstoornis hartstoot hartstreek hartstreng hartstuk hartsturing hartsvanger hartsvriend hartsvriendin harttikkertje harttomtom harttoon harttransplantatie hartvang hartvergroting hartverheffend hartverlamming hartveroverend hartverscheurend hartversterkend hartversterker hartversterkertje hartversterking hartvervetting hartverwarmend hartverwarmertje hartverzakking hartvlies hartvormig hartvreter hartvrucht hartwater hartwerking hartwinkel hartwortel hartzakje hartzeer hartziekte hartzwakte het hart opvreten hooghartig kleinhartig kloekhartig laaghartig lafhartig lauwhartig openhartchirurgie openhartig openhartoperatie ruimhartig scheve hartschelp teerhartig tere hartschelp trouwhartig valshartig warmhartig weekhartig |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [2] aan het hart laten komen
* Aan het hart gaan
* Gezegd van iets aangrijpends/deerniswekkends
* Het gaat me aan het hart dat hij zich zo slecht voelt.
* Alle harten bij jezelf nemen
* Bij het beoordelen van anderen ook steeds rekening houden met je eigen positie
* Dat is iemand naar mijn hart
* Dat is iemand die mij helemaal ligt, of die ik graag mag
* [Met] de hand over het hart strijken/Over zijn [goede] hart strijken
* Zich vergevingsgezind tonen, blijk geven van enige clementie
* Een gebroken hart hebben
* Erg verdrietig zijn (m.n. door pech in de liefde)
* Een goed/gouden hart hebben
* Een goed of nobel karakter hebben, een goede inborst hebben
* Een groot hart hebben
* Moedig of nobel/vergevingsgezind zijn
* Een hart in het lijf hebben
* Moedig zijn
* Een hart van steen hebben
* Geen medelijden met anderen hebben
* Een hart[je] zonder zorg
* Iemand die zich nooit zorgen maakt
* Een kind onder het hart dragen
* Zwanger zijn
* Een klein hartje hebben
* Weinig durven
* Een pak van het hart
* Een (grote) geruststelling
* Dat is een pak van mijn hart.
* [2] er het hart van in zijn
* Geen duivel op zijn hart laten barsten
* Oprecht alles zeggen wat men vindt, (≈geen blad voor de mond nemen)
* Geen hart in het lijf hebben
* Meedogenloos zijn
* Goed/Rein van hart zijn
* Moreel zuiver zijn, een goed moreel kompas [2] hebben
* [2] hart van koekebrood
* Het hart hebben om
* De (euvele) moed hebben
* Het hart hoog dragen
* Erg trots zijn
* Het hart in het kruintje van zijn kop hebben
* Een verwaande indruk maken
* Het hart maakt een sprong[etje]
* Gezegd van iemand die een plotselinge en sterke emotie heeft
* • Mijn hart maakte een sprong toen ik dat hoorde.
* Het hart op de goede/juiste/rechte plaats hebben
* Eerlijk zijn
* Het hart op de tong dragen/op de lippen hebben
* Direct zeggen wat iemand denkt, ongeacht of dat slim is of niet
* het hart opvreten
* Iemand een hart onder de gordel/riem steken of Iemand een riem onder het hart steken
* Iemand moed inspreken
* Het is een hart onder de riem in een moeilijke periode, ervaren ze. Anwar en Jolanda Abdellaziz, die moeten stoppen als uitbaters van leescafé De Meridiaan in de bibliotheek, zijn bedolven onder steunbetuigingen.
* Het moet me van het hart
* Dit moet ik echt even kwijt
* Iemand hart en hand schenken
* Met iemand trouwen
* Iemands hart stelen/winnen
* Iemand volkomen voor zich weten te winnen, inpalmen
* Iemand op het hart trappen
* Iemand beledigen, grieven, kwetsen (vgl. op de ziel trappen)
* Iemand zijn hart in de hand geven
* Iemand om het leven brengen, iemand doden
* Iets na aan het hart hebben liggen
* Ergens sterk mee begaan zijn
* Iets niet over zijn hart kunnen [ver]krijgen
* Ergens niet toe kunnen komen door een te grote emotionele betrokkenheid
* Iets op het hart binden/drukken
* Iets nadrukkelijk zeggen
* Iets op het hart hebben
* Iets te vertellen hebben
* In eenvoud des harten
* Zonder enige (kwade) bijgedachte of bijbedoeling
* In hart en nieren (zijn)
* Ergens helemaal voor gaan en er bezeten van zijn
* In het hart sluiten
* Heel veel van iets of iemand gaan houden, sterk aan iets of iemand verknocht raken
* •  Mevrouw Maillard had alle directeuren in haar hart gesloten, zonder uitzondering.
* Jong van hart zijn
* Nog steeds actief, blijmoedig enz. zijn (ondanks dat men al op een zekere leeftijd is)
* Leven als een hart
* Heel levend/levendig zijn
* Met de dood in het hart
* Zeer moedeloos of ontdaan
* Met de hand op het hart
* Eerlijk en gemeend
* Met hart en ziel (doen)
* Met plezier en passie iets doen
* ∗ Eén ding stond namelijk onomstotelijk vast. Er had namelijk geen bewijsmateriaal kunnen ontstaan indien mevrouw Curtholmen zich niet, zoals iedereen in de rechtszaal had kunnen constateren, met hart en ziel aan haar ontrouw had gewijd.
* Met pijn in het hart
* Met grote tegenzin, met een sterk bezwaard gemoed
* [2] tegen het hart
* [2] ter harte nemen
* Uit de grond van het hart
* Heel eerlijk/oprecht, zeer gemeend
* Uit het hart gegrepen zijn
* Uit pure oprechtheid voortkomen (m.n. van iets dat wordt gezegd)
* • Die opmerking is me uit het hart gegrepen.
* Van [ganser] harte
* Gemeend, oprecht
* • Van harte gefeliciteerd!
* • Ik hoop het van ganser harte.
* Van het hart een steen maken
* Gevoelens van compassie, medelijden e.d. weten te overwinnen
* Van zijn hart geen moordkuil maken
* De eigen gevoelens niet opkroppen, vrijuit zeggen wat je niet bevalt, eerlijk zeggen over hoe er over iets gedacht wordt
* Van 's harten bloed gaan
* Gezegd van iets wat alleen met de allergrootste moeite/inspanning bereikt of bekostigd kan worden
* Zijn hart aan iets ophalen
* Ergens enorm van genieten
* Zijn hart kwijtraken/verliezen/verpanden aan
* Helemaal verslingerd aan iets raken
* Zijn hart laten spreken
* Zich heel eerlijk/oprecht uitlaten
* Zijn hart [bij iemand] luchten/uitstorten
* Iemand anders in vertrouwen over de problemen vertellen die men zelf heeft
* Zijn hart uit zijn lichaam/lijf spuwen
* braken, overgeven [1], vomeren
* Zijn hart uit zijn lijf lopen
* Heel hard lopen
* Zijn hart vasthouden
* In spanning de uitkomst van iets riskants afwachten
* Iets of iemand een warm hart toedragen
* Iets of iemand graag willen steunen
* •  Het was nog donker toen Jack arriveerde om mij met zijn auto naar de Mexicaanse grens brengen. Hij was, net als Scout & Frodo, een zogenaamde Trail Angel: iemand die de Pacific Crest Trail (PCT)-gemeenschap een warm hart toedraagt en de wandelaars vrijwillig een lift geeft, een bed biedt en advies en water geeft.

##### Spreekwoorden

* Bitter in de mond, maakt het hart gezond
* De schrik slaat [me/je, ...] om het hart
* Een goed hart is goud waard
* Elk hart heeft zijn smart
* God kent de harten, maar de duivel kent de kneepjes
* Het hart bonst/klopt in de keel
* Het hart zinkt in de schoenen
* Hoe hoger het hart, hoe lager de ziel
* Mijn hart draait ervan om
* Niets is zo geheel als een gebroken hart
* Uit het oog, uit het hart
* Waar het hart vol van is, loopt/stroomt/vloeit de mond van over
* Waar uw schat is, zal ook uw hart zijn
* Wat het oog niet ziet, wat het hart niet deert
* Zijn hart is geen boontje groot
* Zijn hart staat in lichterlaaie

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord hart staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "hart" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "hart" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ hart op website: Etymologiebank.nl
* ↑ hart op website: Etymologiebank.nl
* ↑ “Werking van het hart” (23 oktober 2018), Universitair Ziekenhuis Gent
* ↑ Herzen, Frank De zoon van de woordbouwer 1970 ISBN 9062805450 pagina 13
* ↑ Tubantia 20-JANUARI-2017 Gasten steunen uitbaters leescafé De Meridiaan
* ↑ Lemaitre, Pierre "Tot ziens daarboven" 2014 ISBN 9789401601931 pagina 16
* ↑ Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535
* ↑ Tim Voors: Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada, 2018
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Afrikaans
##### Uitspraak

* geluid

#### Zelfstandig naamwoord

hart
* (anatomie) hart.

## Fries
#### Zelfstandig naamwoord

hart
* (evenhoevigen) hert