# als

* Niet te verwarren met: Als, Al's, ALS

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: als (hulp, bestand)
* IPA: / ɑls / (1 lettergreep)
** (Noord-Nederland): /ɑs/, /ɑɫs/
** (Limburg): /ɑls/, /ɑs/, (onbeklemtoond) /əs/

##### Woordafbreking

* als

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘onderschikkend voegwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1200
| erfwoord afkomstig van: Middelnederlands: alse Oudnederlands: also Germaans: *alla- + *swē "alles op zich" | Verwant in Germaans: Oudsaksisch: also Engels: as (Oudengels: ealswa) Fries: as (Oudfries: alsa) Duits: als (Oudhoogduits: also) |

#### Voegwoord

als
* wanneer
*   * Als het avond is koelt het meestal snel af.
* indien
*   * Dit wordt alleen ingeruild als de verpakking nog gesloten is.
* in de hoedanigheid van, de rol hebbende of spelende
*   * Als wijkbewoner wil ik u zeggen dat het hier prettig wonen is.
* in de gedaante van, in de vorm van, onder de benaming van
*   * Hij sloeg het bestand als .pdf op.
*   * We kennen het tegenwoordig als Paleis Noordeinde.
* in sommige vergelijkingen
** even ... als
    Ik ben even dik als Dik Trom.
    Dit is even dik als dat andere bord.
** zo ... als
    Dit is zo dik als een boomstam.
** zowel ... als
    ▸ ⧖ Het was het toentertijd nog raadselachtig bezit aan specifiek boekhandelcatalogi, zoowel fonds-, antiquariaats-, als veilingcatalogi, raadselachtig naar kwaliteit als naar kwantiteit.
    ▸ Vooral omdat het gebied dat hun voor eigen gebruik was toegewezen op Kungsholmen lag met uitzicht op zee. Dat garandeerde zowel waardevermeerdering als stijgende huuropbrengsten.
** (niet-standaardtaal), (spreektaal) na een vergrotende trap van een bijvoeglijk naamwoord of bijwoord, i.p.v. het in dit geval als correct beschouwde dan [1]
    Hij is groter als ik.

##### Hyponiemen

* evenals, evenmin als, net zomin als, zomin als, zowel als

##### Afgeleide begrippen

| alsaan alsdan alsjeblief | alsjeblieft alsmaar alsmede | alsnog alsnu alsof | alsook alstoen evenmin als | net zomin als zomin als zowel als |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [2] als ik van u was
* [1] van als
* als Pasen en Pinksteren op één dag vallen
* als bij toverslag
* [3] als de dood zijn voor
* [3] als de wiedeweerga
* als een blad van een bloom veranderen/omkeren
* als een blok voor iemand vallen
* als een bok op de haverkist
* als een dertientje
* als een furie tekeergaan
* als een kip zonder kop
* als een lopend vuurtje
* als een nachtkaars uitgaan
* als een olifant in de porseleinkast
* als een paal boven water staan
* als een pijl uit de boog (zijn)
* als een slak op een teerton
* als een tang op een varken slaan
* als een tierelier
* [3] als een vis op het drogehulpeloos
* als een vlag op een modderschuit staan
* als haringen in een ton zitten
* als het puntje bij het paaltje komt
* als los zand aan elkaar hangen
* als paddestoelen uit de grond schieten
* als proefkonijn dienen
* als puntje bij paaltje komt
* als sneeuw voor de zon verdwijnen
* balen als een stekker
* bekend staan als de bonte hond
* onder geen goede naam bekend staan
* branden als een fakkel
* zeer fel branden
* branden als een lier
* een heel erg hevige brand
* brutaal als de beul
* dat is een waarheid als een koe
* dat is overduidelijk waar
* dat klopt als een bus
* dat slaat als een knots op een kangoeroe
* dat choqueert je
* dat slaat als een tang op een varken
* dat slaat nergens op
* dat staat als een paal boven water
* dat is zeker
* een gezicht als een oorwurm trekken
* erg ontevreden kijken (omdat bv iets gedaan moet worden)
* een hoofd als een boei krijgen
* een erg rode kleur krijgen in het gezicht, erg blozen
* een kerel als Kas
* een stevig gebouwd kerel
* een leven als een oordeel
* een verschikkelijk lawaai
* er als de kippen bij zijn
* er snel bij zijn
* er als een zoutpilaar bij staan
* ergens als kind in huis zijn
* ergens bekend of goed behandeld worden
* eruitzien als de dood van Ieperen
* het ijzer smeden als het heet is
* nu is het moment om actie te ondernemen
* het is zo klaar als een klontje
* het loopt als een tiet
* het takje buigen als het nog jong is
* goede gewoonten leert men het beste op jonge leeftijd aan
* komen als een dief in de nacht
* onverwacht komen
* lachen als een boer die kiespijn heeft
* geforceerd en meestal niet oprecht lachen
* lachen als een boer met kiespijn
* leven als een god in Frankrijk
* een aangenaam en zorgeloos leven hebben
* leven als vrienden en rekenen als vijanden
* vriendelijk met elkaar omgaan uit een soort van formaliteit maar eigenlijk helemaal niet zo op elkaar gesteld zijn
* liefhebben als de appel van zijn oog
* erg veel van iemand houden
* lopen als een kievit
* erg gemakkelijk en vlug lopen
* met sint-juttemis als de kalveren op het ijs dansen
* nooit (sint-juttemis zou op 17 augustus vallen, en dan ligt er geen ijs)
* met het zout komen als het ei op is
* met een oplossing komen als het probleem er niet meer is
* op elkaar lijken als twee druppels water
* precies op elkaar lijken
* praten als Brugman
* gemakkelijk mensen kunnen overtuigen en vlot en boeiend kunnen vertellen
* roken als een ketter, vloeken als een ketter
* schreeuwen als een mager varken
* zeer hard schreeuwen vanwege pijn of angst
* slapen als een roos
* erg vast en heerlijk slapen
* stelen als de raven
* alles maar stelen wat je kunt
* te laat de put gevuld als het kalf verdronken is
* als het ongeluk gebeurd is, helpt het niet meer voorzorgen te nemen. Betekent ook: men neemt pas maatregelen als het te laat is
* trillen als een juffershondje
* van angst trillen
* uitgaan als een nachtkaars
* geen leuk einde hebben
* werken als een paard
* zeer hard werken
* zo arm als Job
* niets bezitten
* zo brutaal als de beul
* erg brutaal
* zo dicht als een pot zijn
* goed geheimen kunnen bewaren
* zo dood als een pier
* morsdood
* zo doof als een kwartel
* erg doof
* zo gek als een deur
* zo gezond als een vis
* erg gezond, goed en/of gelukkig
* zo glad als een aal
* sluw, geslepen
* zo helder als koffiedik
* niet te begrijpen
* zo klaar als een klontje
* zeer duidelijk
* zo kwaad als een spin
* erg kwaad
* zo lek als een zeef
* heel erg lek
* zo oud als Methusalem
* bijzonder oud
* zo oud als de weg naar Kralingen
* heel erg oud
* zo rot als een mispel
* zo slim als een vos
* heel erg slim
* zo vrij als een vogeltje in de lucht zijn
* alles kunnen doen en laten wat men wil
* zo zeker als de bank
* in alles te vertrouwen
* zwijgen als het graf
* helemaal niets zeggen en/of totaal niets over iets vertellen

##### Spreekwoorden

* [2] als de berg niet naar Mohammed komt, komt Mohammed wel naar de berg
* [1] als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel
* [1] als katjes muizen, dan mauwen ze niet
* [2] als Mohammed niet naar de berg komt, moet de berg maar naar Mohammed
* [5.2] de soep wordt nooit zo heet gegeten als zij wordt opgediend
* als apen hoger klimmen willen, ziet men gauw hun blote billen
* als de berg niet tot Mohammed komt, zal Mohammed tot de berg gaan
* als de ene hand de ander wast worden ze allebei schoon
* als de herder verdwaalt dolen de schapen
* als de nood het hoogste is, is de redding nabij
* als de vos de passie spreekt, boer pas op je ganzen
* als de vos de passie spreekt, boer pas op je kippen
* als de wijn is in de man, is de wijsheid in de kan
* als er een schaap over de dam is, volgen er meer
* als hadden geweest is, is hebben te laat
* als het getij verloopt, moet men zijn bakens verzetten of verzet men de bakens
* als het kalf verdronken is, dempt men de put
* als het melk regent, staan mijn schotels omgekeerd
* als het schip lek is, gaan de ratten van boord
* als het water zakt, dan kraakt het ijs
* als je hem een vinger geeft, neemt hij de hele hand
* als katten muizen, mauwen ze niet
* als men over de duivel spreekt, dan trapt men hem op zijn staart
* als twee honden vechten om een been, loopt de derde er mee heen
* haastige spoed is zelden goed/maar haast je als het moet
* het is zo lang als het breed is
* men moet de boom buigen als die jong is
* men moet het ijzer smeden als het heet is
* wat baten kaars en bril, als den uil niet zien en wil
* zuinigheid met vlijt, bouwt huizen als kastelen

##### Anagrammen

* las, la's, LSA, sla

#### Gangbaarheid

* Het woord als staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "als" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "als" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ als op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Weblink bron Vries, Anne Gerard Christiaan de (1872-) Dronckers, Emma (1889-) Brouwer, G. J. “Catalogus der bibliotheek van de Vereeniging ter bevordering van de belangen des boekhandels te Amsterdam ...” (1920), M. Nijhoff
* ↑ Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Duits
##### Uitspraak

* Geluid: als (hulp, bestand)
* IPA: /ˈaːbɐ/

##### Woordafbreking

* als

#### Voegwoord

als
* als
* aangezien, omdat
* dan (na vergrotende trap)
* toen
    «Als ich dort war, ...»
       Toen ik daar was, ...