# schoen
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: schoen (hulp, bestand)
* IPA: /sxun/

##### Woordafbreking

* schoen

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘voetbekleedsel’ voor het eerst aangetroffen in 1240.
* erfwoord: Middelnederlands scoen. Eigenlijk de meervoudsvorm van de oorspronkelijke vormen scoe / schoe (nominatief scoech) die gaandeweg werd geherinterpreteerd als een enkelvoud. Ontwikkeld uit Oergermaans *skōha-. Misschien een afleiding met ablaut van het sterke ww. *skehan- ‘zich snel bewegen’, waarvoor zie schielijk en geschieden. Evenals Nederduits Schoh, Duits Schuh en Fries skoech.

#### Zelfstandig naamwoord

de schoen m
* (schoeisel) bekleedsel om de voet warm te houden en te beschermen
*   * met sinterklaas mogen de kinderen in het weekend hun schoen bij de schoorsteen zetten
    ▸ Slechts vier mensen, waaronder ik, hadden microspikes voor onder hun schoenen.
* iets dat min of meer op een schoen lijkt bijv. een remschoen

##### Hyponiemen

| ankerschoen balletschoen bandschoen basketbalschoen basketschoen bergschoen binnenschoen blotevoetenschoen bomschoen boorschoen bootschoen bootsschoen damesschoen dansschoen flapschoen geleischoen gemaksschoen glimpschoen golfschoen | gps-schoen gymnastiekschoen gymschoen hakschoen handschoen hardloopschoen herenschoen hoefschoen huisschoen kabelschoen kinderschoen klapschoen klimschoen klompschoen ladderschoen lakschoen latexhandschoen linkerschoen loopschoen | lotusschoen mannenschoen overschoen plateauschoen platformschoen poolschoen pumpschoen puntschoen rechterschoen remschoen reuzenschoen rijgschoen schaamschoen schommelschoen schrikschoen semorschoen skateschoen skischoen sneeuwschoen | spijkerschoen sportschoen springschoen steunschoen teenschoen tennisschoen tootschoen trainingsschoen trimschoen veerschoen veiligheidsschoen venusschoen veterschoen voetbalschoen voorschoen vrouwenschoen wandelschoen waterschoen werkschoen zomerschoen |

##### Afgeleide begrippen

| schoenbek schoenblink schoenbom schoenborstel schoenbroek schoencrème schoendoos schoendop schoenenbranche schoenendoos schoenendoosactie schoenenfabriek schoenenfabrikant schoenenindustrie | schoenenkast schoenenmerk schoenenontwerper schoenenontwerpster schoenenrek schoenensponsor schoenentic schoenenverkoper schoenenwarenhuis schoenenwinkel schoenenzaak schoenfabriek schoenfabrikant schoengesp schoenindustrie | schoenkast schoenklomp schoenlappen schoenleder schoenleer schoenleest schoenlepel schoenmaat schoenmaken schoenmakerij schoenontwerper schoenpin schoenpoets schoenpoetsen schoenpoetser | schoenpunt schoenrek schoenreparatie schoenriem schoensmeer schoensmeerplant schoenspanner schoenspijker schoenstrik schoentrekker schoenveter schoenvoorschriften schoenwinkel schoenwinkelier schoenzool |

##### Verwante begrippen

* hak, veter, zool, klittenband, laars, slof, spitzen
| espadrilles klepper klomp | laars legerkisten loafer | mocassin muiltje pantoffel | regenlaars sandaal slippers |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Spreekwoorden
* De moed (ook: Het hart) zinkt in de schoenen
* Gezegd over iets dat wanhopig maakt en waardoor men de moed verliest
* ∗ Ik reageerde niet, hoewel de moed me opnieuw in de schoenen zonk.
* De stoute schoenen aantrekken
* Iets gewaagds of iets waar tegenop wordt gezien toch doen
* Ergens met lood in de schoenen naar toe gaan
* Ergens verschrikkelijk tegen opzien
* Iets in andermans schoenen schuiven
* De schuld aan een ander (laten) geven
* Men moet geen oude schoenen wegwerpen voordat men nieuwe heeft
* Je moet niet iets afdanken zonder dat er een alternatief voor is
* Naast je schoenen lopen
* Overdreven trots zijn op iets
* Niet erg vast in de schoenen staan
* Zich gemakkelijk laten ompraten
* Niet graag in iemands schoenen staan
* Gezegd over iemand anders die zich in een moeilijke of onprettige situatie bevindt
* Op een schoen en een slof aankomen
* Niets hebben en toch ergens komen
* Over de hoge schoenen lopen
* Te ver gaan of niet realistisch zijn
* Weten waar de schoen wringt
* De oorzaak van de problemen weten
* ∗ Er was altijd iets mis als ze het over politieke onderwerpen moesten heb ben en hij begreep nooit waar de schoen wrong.
* Wie de schoen past, trekke hem aan
* Als je je aangesproken voelt moet je er maar wat mee doen, ofwel: zonder dat iemand bij naam wordt genoemd toch weten dat diegene wordt bedoeld
* Daar vallen de schoenen van uit
* Dat is volkomen absurd

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord schoen staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "schoen" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "schoen" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ schoen op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Kroonen, Guus, Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden: Brill, 2013; blz. 446
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Danielle Teller (vert. Marja Borg) “Er was eens iets anders”, Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026346477
* ↑ Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Nedersaksisch
#### Zelfstandig naamwoord

schoen
* (schoeisel) schoen; bekleedsel om de voet warm te houden en te beschermen

## Veluws
#### Zelfstandig naamwoord

schoen
* (schoeisel) schoen; bekleedsel om de voet warm te houden en te beschermen