# mond
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: mond (hulp, bestand)
* IPA: / mɔnt / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* mond

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord via Middelnederlands mont van Oudnederlands, in de betekenis van ‘holte achter de lippen’ voor het eerst aangetroffen in 698; cognaat met Oudhoogduits mund, Oudfries mūth, Angelsaksisch mūð en Gotisch munþs

#### Zelfstandig naamwoord

de mond m
* (anatomie) ingang van het spijsverteringskanaal, hoofdzakelijk gezegd van dit orgaan bij mensen; zowel voor de ingang zelf als de achterliggende holte gebruikt
*   * Voedsel dat we eten, gaat via de mond en de slokdarm naar de maag.
* (figuurlijk) opening of ingang van iets
*   * De mond van het kanon was met een extra band rondom verstevigd.
* (figuurlijk), (waterbeheer) overgang waar een kleiner water in een groter water uitstroomt
*   * Ze liepen langs de kust tot ze bij de mond van een rivier kwamen.

##### Synoniemen

* [3] monding

##### Meroniemen

* [1] mondbodem, mondholte

##### Hyponiemen

| Eemsmond Egmond Helmond IJmond Maasmond Rijnmond Roermond | baarmoedermond (2) binnensmonds bovenmond brandermond (2) doelmond goudmond guldenmond havenmond (2) | hazenmond kindermond kleinmond maagmond (2) mummelmond pruilmond pruimenmond riviermond (2) | scheurmond slamond spuitmond trechtermond verbalemond volksmond vuurmond zoelmond |

##### Afgeleide begrippen

| balmondig mond-en-klauwzeer mond-op-mondbeademing mond-op-mondreclame mond-tot-mondreclame mondaandoening mondademen mondbacterie mondbeademing mondbodem monddood | monddoods monddouche mondelijk monden mondgevoel mondharmonica mondharp mondheelkunde mondhoek mondholte mondhygiëne | mondhygiënist mondig mondkanker mondkap mondklem mondkost mondmasker mondorgel mondreclame mondschilder mondspatel | mondspiegel mondspoeling mondspray mondstuk mondverzorging mondvol mondvolletje mondvoorraad mondwater mondzorg uitmonden (2) volmondig |

##### Verwante begrippen

* [1] bek, muil

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1]: Bij monde van
* In een boodschap overgebracht door, via
* [1]: De mond openen
* Spreken
* ∗ Alle anderen bij de bouw wisten tenslotte dat hij Noors was — hoezeer hij zich ook had verzweedst, zoals ze deze mengtaal hadden genoemd onder de spoorwegarbeiders op de Hardangervidda, zodra hij zijn mond opende wist je meteen dat hij Noors was.
* [1]: Doe dan je mond open!
* Zeg dan iets! (Als dwingend verzoek)
* [1]: Een mond als een schuurdeur hebben
* Een bijzonder grote mond hebben
* [1]: Een grote mond geven
* Onbeschoft toespreken
* [1]: Geen blad voor de mond nemen
* Ronduit de eigen mening over iets zeggen
* [1]: Er de mond vol van hebben
* Er veel over praten
* [1]: Iemand de mond snoeren
* Iemand beletten verder te praten zodat die niet zijn mening kan geven e.d. (zie ook monddood)
* [1]: In de mond leggen
* Iemand anders doelbewust een uitspraak toeschrijven, echter zonder dat die ander de uitspraak inderdaad heeft gedaan of op die manier bedoelde
* [1]: Met de mond belijden
* Alleen maar met woorden verdedigen, zonder er in de praktijk ook naar te handelen
* [1]: Het eten uit de mond sparen
* Zichzelf iets belangrijks ontzeggen om het in plaats daarvan aan iets of iemand anders te kunnen geven
* •  Mevrouw Maillard spaarde het eten uit haar mond om hem rood vlees te geven, ervan overtuigd dat hij zo wit was omdat hij een tekort aan bloed had.
* [1]: Het water loopt hem [haar, etc.] in de mond
* Gezegd als iemand iets heel lekker vindt
* •  Het water liep me spontaan in de mond als ik dacht aan een vanille milkshake en cola met ijs.
* [1]: Je hebt toch een Hollandse mond!
* Je kunt toch praten!
* [1]: Met meel in de mond praten
* Om iets heen praten, het over iets hebben maar zonder datgene waar het echt om gaat te noemen, eromheen draaien (vgl. Om de pot draaien)
* [1]: Met de mond vol tanden staan
* Geen passend antwoord weten te geven, beteuterd zijn
* [1]: Met open mond
* Volledig verbaasd of intens geboeid
* [1]: Naar de mond praten
* Datgene zeggen waarvan men weet dat de toegesprokene het graag wil horen, meestal zonder hier zelf achter te staan maar wel met het doel zelf bij die ander in een goed blaadje te komen (≈ vleien)
* [1]: Niet op zijn mondje gevallen zijn
* Zich goed of assertief kunnen uitdrukken
* [1]: Uit één mond
* eenstemmig, unaniem
* [1]: Woorden in de mond nemen
* Termen gebruiken die ernstige gevolgen kunnen hebben
* [1]: Zijn mond voorbij praten
* Een geheim per ongeluk verklappen
* ∗ Ze klikten niet, ze praatten hun mond nooit voorbij aan de telefoon of in de kroeg, ze lieten zich te voet niet achtervolgen, in dat geval schudden ze de achtervolgers altijd af.
* [1]: Zijn mond houden
* Niets zeggen, of iets belangrijks verzwijgen

##### Spreekwoorden

* [1]: Waar het hart van vol is, loopt de mond van over
* [1]: De ogen zijn groter dan de mond

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord mond staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "mond" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ mond op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "mond" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142
* ↑ Lemaitre, P. Tot ziens daarboven (2014) ISBN 9789401601931 p. 16
* ↑ Tim Voors: Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada, 2018
* ↑ Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Afrikaans
##### Uitspraak

* IPA /mont/ geluid

#### Zelfstandig naamwoord

mond
* mond

## Hongaars
#### Werkwoord

mond
* zeggen

## Nedersaksisch
#### Zelfstandig naamwoord

mond
* (anatomie) mond

## Veluws
#### Zelfstandig naamwoord

mond
* (anatomie) mond