# oor

* Niet te verwarren met: oor-

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: oor (hulp, bestand)
* IPA: / or / (1 lettergreep); /oːr/

##### Woordafbreking

* oor

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] In de betekenis van ‘gehoororgaan’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 701
| erfwoord afkomstig van: Middelnederlands: ore Oudnederlands: ōra Germaans: *ausô Indo-Europees: *h₂ous- | Verwant in Germaans: West: Engels: ear (Angelsaksisch: ēare), Duits: Ohr, (Oudhoogduits: ora), Fries: ear (Oudfries: āre) Noord: Zweeds: öra, Deens/Noors: øre, (Nynorsk: øyra, øyre, Oudnoords: eyra), IJslands: eyra, Faeröers: oyra Oost: Gotisch: auso |
* [B] Verbastering van oord in de betekenis "kwart", omdat het een vierde van de stuiver waard was

#### Zelfstandig naamwoord

[A] het oor o
* (anatomie) lichaamsdeel waarmee geluiden kunnen worden gehoord
    ▸ Door de unieke vorm van het oor wordt het geluid net anders vervormd afhankelijk van de richting. En uit de verschillen tussen de oren kan het brein afleiden waarvandaan het komt.
    ▸ Na een tijdje merkte ik duidelijk aan mijn oren dat we van zeeniveau naar duizend meter hoogte aan het klimmen waren.
* (huishouden) handvat waaraan men een stuk servies kan optillen
    ▸ Zit het oor aan een koffiekopje aan de linker- of aan de rechterkant?
* 1. Het oor van een mens.
* 2. Het oor van een zilveren kom.

##### Hyponiemen

| akkermuizenoor berenoor binnenoor bloemkooloor boksoor butoor dikoor domoor druiloor dwarsoor | ezelsoor flapoor grootoor hangeloor hangoor hartoor hazenoor judasoor klesoor kletsoor | kniesoor knopoor kunstoor lamsoor langoor lapoor lijmoor linkeroor loboor loopoor | mansoor middenoor muizenoor neetoor puntoor rechteroor rozenoor steiloor varkensoor zeeoor zeiloor |

##### Afgeleide begrippen

| grootoorvleermuis grootoorvos keel-neus-oorarts neus-keel-oorarts oorarts oorband oorbel oorbiecht oorblazer oorblazerij oorblazing oorbloedzweer oorclip oordop oordopje oordruppel oorflap oorgat oorgebrek oorgeruis | oorgetuige oorgezwel oorgier oorhanger oorheelkunde oorijzer oorklep oorklier oorknop oorkoter oorkrab oorkruiper oorkussen oorlam oorlap oorlel oorlepelzwam oorlijder oorling oormerk | oormerken oormijt oorontsteking oorpijn oorpluim oorpoliep oorprop oorraam oorrand oorring oorrob oorschelp oorsieraad oorslinger oorsmeer oorspeekselklier oorspiegel oorspier oorsteen oorsteentje | oorstokje oorstrelend oorsuizen oorsuizing oortelefoon oortrechter ooruil oorveeg oorverdovend oorverscheurend oorvijg oorvlies oorvormig oorwarmer oorwassing oorwater oorworm oorziekte oorzwammetje orenmaffia steilorig |

##### Verwante begrippen

* gehoor, gehoorapparaat, neus-, keel- en oorheelkunde
* luisteren, horen, oog

##### Uitdrukkingen en gezegden

* De oren spitsen
* Heel goed luisteren
* ∗ Toen, plotseling, hoorden zij allen tegelijk het geschreeuw van de menigte, die verzameld was voor het Raadhuis. Zij spitsten de oren en hieven de Penselen op.
* Luisterend oor aanbieden
* Aandachtig luisteren naar wat iemand te zeggen heeft
* •  Ten slotte veel dank aan Huib Maaskant, Carlo Groot, Pieter van der Heuvel, Nils Adriaans, Baukje Brugman, Christine Dedding en Char Polak voor hun luisterend oor en adviezen.
* De muren hebben oren
* Let op wat je zegt, iedereen kan het horen
* Een en al oor zijn
* Heel aandachtig naar iets luisteren
* Een draai om de oren geven
* Een oor te luisteren leggen
* Onderzoeken wat een ander van iets vindt
* Een snee(tje) in het oor hebben
* Dronken zijn
* Er wel oren naar hebben
* Geïnteresseerd zijn in iets (zoals een voorstel, aanbod etc.)
* Het ene oor in, het andere weer uit
* Iets (een raad e.d.) wel horen maar het vervolgens meteen weer vergeten; gezegd van hardleerse personen aan wie hetzelfde steeds weer opnieuw moet worden verteld
* Iemand de oren van het hoofd eten
* Verschrikkelijk veel eten (bij iemand).
* Iemand de oren wassen
* Iemand zeggen wat die fout gedaan heeft
* Iemand een oor aannaaien
* Iets wijs laten maken
* Iemand het vel over de oren halen
* Iemand te veel laten betalen
* Iets in het oor knopen
* Iets goed onthouden
* Kleine potjes/kopjes hebben grote oren
* Je moet uitkijken met wat je zegt als er kinderen bij zijn
* Met de oren staan te klapperen
* Erg verbaasd zijn
* Nog niet droog achter de oren zijn
* Nog niet volwassen zijn
* Op een oor gevild
* Bijna klaar zijn

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[B] het oor o
* (numismatiek) oude Nederlandse munt ter waarde van een kwart stuiver ofwel twee duiten

##### Opmerkingen

* Alleen het verkleinwoord is tegenwoordig gangbaar.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Kijken of men zijn laatste oortje versnoept heeft.

#### Werkwoord

oor
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van oren
*   * Ik oor.
* gebiedende wijs van oren
*   * Oor!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van oren
*   * Oor je?

#### Gangbaarheid

* Het woord oor staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "oor" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "oor" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ oor op website: Etymologiebank.nl
* ↑ oortje op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Weblink bron Hendrik Spiering “Waarom hebben je oren zo'n onregelmatige vorm?” (15 februari 2012) op nrc.nl
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Weblink bron Micha Kat “Edelachtbare, zit het oor van een kopje links of rechts?” (13 december 1997) op nrc.nl
* ↑ Herzen, Frank “De zoon van de woordbouwer” (1970), ISBN 9062805450, p. 94
* ↑ Tim Voors: Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada, 2018
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Afrikaans
##### Uitspraak

* geluid

#### Zelfstandig naamwoord

oor
* (anatomie) oor

#### Voorzetsel

oor
* over

## Nedersaksisch
#### Zelfstandig naamwoord

oor
* (anatomie) oor; het lichaamsdeel waarmee geluiden kunnen worden gehoord

##### Schrijfwijzen

* Or

##### Afgeleide begrippen

* oorsmeer

## Veluws
#### Zelfstandig naamwoord

oor
* (anatomie) oor; het lichaamsdeel waarmee geluiden kunnen worden gehoord

##### Afgeleide begrippen

* oorsmeer