# oog

* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* oog

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: oog (hulp, bestand)
* IPA: / ox / (1 lettergreep)
** (Noord-Nederland): /oχ/
** (Vlaanderen, Brabant): /ox/
** (Limburg): /oːx/

##### Woordafbreking

* oog

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord, in de betekenis van ‘gezichtsorgaan’ voor het eerst aangetroffen in 901
* afkomstig van: Middelnederlands: oghe Oudnederlands: oga  Germaans: *augô Indo-Europees: *h₃ekʷ- Verwant in Germaans: West: Engels: eye (Angelsaksisch: ēaġe), Duits: Auge, (Oudhoogduits: ouga), Fries: each, ug, ooge (Oudfries: āge) Noord: Zweeds: öga, Deens, øje, Noors/IJslands: auga, (Nynorsk: øye, Oudnoords: auga), Faeröers: eyga Oost: Gotisch: augo

#### Zelfstandig naamwoord

het oog o
* (anatomie) gezichtsorgaan voor het waarnemen van lichtprikkels
*   * Zijn oog functioneert niet correct meer.
* blik die men op iets richt
*   * Alle ogen waren op die man gericht.
* elk van de putjes op dobbel- en dominostenen die de waarde ervan aangeven
*   * De ogen van de dobbelsteen waren licht beschadigd.
* oogvormige opening van sommige voorwerpen
*   * Er zat een draad door het oog van een naald.
* hoefijzervormig ringetje aan kledingstukken waarin een haakje wordt bevestigd
* uitgevloeide druppel vet op soep
* knop van een plant
* plek op een aardappel waar bij het uitlopen een worteltje kan ontstaan
* oogvormig versiersel op de staart van pauwen en op de vleugels van sommige vlinders
* centrum van een cycloon waar windstilte heerst
*   * Zijn huis was middenin het oog van de cycloon gepositioneerd.
* alleen in toponiemen: eiland

##### Hyponiemen

| Rottumeroog Schiermonnikoog Swainsons vuuroog Zevenoog adelaarsoog afstemoog ankeroog arendsoog argusoog baanoog babyoog bijoog blaasoog blauwoog boloog bontoog bruinoog cameraoog cycloopsoog drieogig dubbeloog duivelsoog eenoog eksteroog facetoog facettenoog ganzenoog gazelleoog geestesoog geitenoog | gierenoog glasoog goudoog groenoog grootogig grootoog haakoog haviksoog hazenoog hijsoog hologig hondenoog judasoog kalfsoog katoog kattenoog kennersoog kerkzesoog kinderoog kleinoog knipoog koeienoog koeoog kolfoog koloog kookoog kraaloog kraanoog kunstoog laseroog | lasoog lauwersoog leepoog leioog lekenoog linkeroog lodderoog lynxoog mensenoog moederoog nairobi-oog negenoog nesteloog ossenoog paardenoog pauwenoog pauwoog prutoog puiloog puntoog rechteroog reeënoog roodoog roofdieroog runderoog scheeloog schelvisoog schildersoog schroefoog sleepoog | speurdersoog spleetoog tijgeroog timmermansoog traanoog trekoog triloog tweeogig uilenoog vaderoog valkenoog varkensoog veeloog veteroog vetoog vieroog visoog vissenoog vliegenoog vrouwenoog vuuroog weeroog westelijke vuuroog witoog zandoog zeehondenoog zesoog zevenoog zilveroog zwartogig zwartoog |

##### Afgeleide begrippen

| Ogenveld blauwogig bruine oogspanner drieogig eenogig geelbruine oogspanner gele oogspanner gemarmerde oogspanner gestippelde oogspanner grootogig hand-oogcoördinatie hologig honderdogig ogen ogenbadje ogenblik ogendienaar ogendienst ogendokter ogendraaier ogendracht ogengloed ogenklaar ogenlicht ogenmeloen ogenpaar ogenpotlood ogenschaduw ogenschijn ogenschouw ogentest ogentroost ogenzalf ogenzwart oog-handcoördinatie oogaandoening oogafwijking oogaids oogappel oogarts oogas oogbad oogbadje oogbal oogbeschermer oogbeweging oogbindsel oogbladroller oogblessure oogbol | oogbout oogbuis oogcontact oogcorrectie oogcrème oogdop oogdruk oogdruppels ooggel ooggetuige oogglas ooghaar oogheelkunde ooghoek oogholte ooghoogte oogjuweel oogkamer oogkanker oogkas oogklacht oogklep oogkleur oogkliniek oogknip oogkussen oogkwaal oogkwetsuur ooglap ooglaser ooglens oogletsel ooglid ooglijder ooglijk oogluikend oogmake-up oogmasker oogmeester oogmeetkunde oogmerk oogmeting oogmissie oogontsteking oogopener oogoperatie oogopslag oogpijn oogpinker oogpotlood | oogprothese oogpunt oogrand oogring oogrok oogruis oogschaduw oogscheel oogschelp oogscherm oogschroef oogsierkopje oogsikkelwants oogspanner oogspecialist oogspiegel oogspier oogsplits oogstand oogstraal oogstrelend oogtalen oogtand oogtest oogverblindend oogverblinding oogvijs oogvlek oogvlies oogvocht oogvoeler oogvormig oogwater oogwenk oogwimper oogwit oogzak oogzalf oogzenuw oogzieke oogziekenhuis oogziekte oogzorg oranjerode oogspanner scheefogig scheelogig spleetogig tweeogig vlakogig wijdogig zwartogig |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* de poppetjes van mijn ogen
* Door het oog van de naald kruipen
* ternauwernood aan gevaar ontsnappen
* Een doorn in het oog zijn
* ergens aan ergeren
* •  De PVV vindt het groene waarschuwingsbord bij Kinderboerderij Het Weusthag dat deels in het Turks is geschreven ‘een doorn in het oog’. Fractievoorzitter Jeanet Nijhof van de PVV in de gemeenteraad heeft er vragen over gesteld aan het college van b en w.
* Ergens oog voor hebben
* ergens de waarde van inzien of aandacht voor hebben
* Groen en geel voor de ogen worden
* duizelen en/of erg van schrikken
* Haken en ogen geven
* iets heeft veel moeilijkheden
* Het boze oog hebben
* Hoge ogen gooien
* een goede kans maken op iets
* Iemand de ogen openen
* iemand inzicht geven in iets wat diegene nog niet doorhad
* Iemand een rad voor de ogen draaien
* iemand op gemene wijze bedriegen
* Iemand met schele ogen aankijken
* Jaloers zijn op iemand
* Iemand naar de ogen zien
* pas iets doen als de ander toestemming geeft
* Iemand onder vier ogen spreken
* praten met iemand zonder dat anderen erbij zijn
* Iemand zand in de ogen strooien
* iemand proberen te bedriegen
* Iets met lede ogen aanzien
* jaloers zijn, Iets met spijt aanzien
* Iets niet met droge ogen kunnen aanzien
* letterlijk: gaan huilen/tranen bij het zien gebeuren van iets
* Iets onder ogen zien
* Zich iets realiseren
* Iets voor ogen houden
* Ergens steeds aan denken
* Iets voor ogen bennen
* iets in gedachten hebben
* ∗ Dat het imperialisme het hoogste stadium van het kapitalisme is, staat haar nog heel duidelijk voor ogen.
* In het oog lopen
* opvallen
* in de ogen van
* in de gedachten van iemand
* ∗ In de ogen van de familie Goldmann moest ik een volkomen idioot zijn geweest.
* Liefhebben als de appel van zijn oog
* erg veel van iemand houden
* Met het blote oog waarneembaar
* Zichtbaar zonder optische hulpmiddelen
* Zijn ogen de kost geven
* alles goed in zich opnemen
* Zijn ogen voor iets sluiten
* doen alsof iets er niet is
* Zo op het oog
* Afgaand op een oppervlakkige indruk
* ∗ Ultrafast fashion wordt vaak verkocht voor een kringloopprijs en is daardoor voor ons een serieuze concurrent, zegt de brancheorganisatie. "We zien dat mensen heel graag iets nieuws willen kopen. Op het oog ziet zoiets op een webshop er mooi uit, maar kwalitatief stelt het niet zo veel voor.
* Je ogen niet kunnen geloven
* niet kunnen geloven dat iets waar is
* •  Het was al jaren kurkdroog geweest in Californië, dus ik kon mijn ogen niet geloven toen het opeens uit het niets begon te regenen.
* uit het oog verliezen
* niet meer geregeld zien
* •  Paniekerig schoten allerlei gedachten door mijn hoofd: was dit niet nog gevaarlijker, helemaal alleen onbeschut en hoog in de bergen? Had ik een fout gemaakt door de mensen voor me uit het oog te verliezen en nu alleen op een berg van meer dan 3.000 meter hoog rond te dwalen? Het pad liep door een gigantische lege hoogvlakte met bergen aan weerszijde en de boomgrens twee uur onder me.
* uit het oog verliezen
* vergeten om ergens rekening mee te houden
* ∗ De jury, onder leiding van schrijver Nelleke Noordervliet, prijst het boek om zijn visie, gedegenheid en toegankelijkheid. "Ondanks de vele details en wetenswaardigheden verliest het het grote verhaal van de taal nooit uit het oog."

##### Spreekwoorden

* oog om oog, tand om tand
* Alle / aller ogen zijn gericht op Kwatta
* De splinter in andermans oog wel zien, maar niet de balk in het eigen
* over kleine fouten van een ander vallen, terwijl de eigen grote fouten niet worden gezien
* Het oog is groter dan de maag.
* meer op het bord scheppen dan er opgegeten kan worden
* Het oog van de meester maakt het paard vet.
* het werk gebeurt beter als de baas toezicht houdt
* Het oog wil ook wat
* mensen vinden het fijn als iemand er verzorgd uitziet
* Het oog ziet altijd van zich af.
* de eigen fouten ziet men niet, maar andermans fouten altijd wel
* Twee ogen zien meer dan één
* Wat de één niet ziet, valt wellicht de ander op
* Uit het oog, uit het hart.
* als je iemand niet meer ziet vergeet je hem ook sneller
* Vreemde ogen dwingen
* de ogen van een vreemde heeft meer invloed op je dan van een bekende
* Wat het oog niet ziet, wat het hart niet deert.
* wat je niet ziet en niet weet heb je ook geen last

##### Vertalingen
#### Werkwoord

oog
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van ogen
*   * Ik oog.
* gebiedende wijs van ogen
*   * Oog!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van ogen
*   * Oog je?

#### Gangbaarheid

* Het woord oog staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "oog" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ oog op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "oog" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Tubantia Gerard Smink 24-08-18 PVV: geen tekst in het Turks bij kinderboerderij Hengelo
* 1 2 Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767
* ↑ Weblink bron “Minder kleding bij de kringloop door slechte kwaliteit fast fashion” (15-10-2024), NOS
* ↑ Tim Voors: Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada, 2018
* ↑ Tim Voors: Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada, 2018
* ↑ Weblink bron “Taalboekenprijs voor 'biografie van het Nederlands'” (Zaterdag 10 oktober 2020, 11:13), NOS
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Afrikaans
##### Uitspraak

* IPA /uə̯χ/ geluid

##### Woordafbreking

* oog

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Middelnederlandse oge / oghe, via het Nederlandse oog

#### Zelfstandig naamwoord

oog
* (anatomie) oog; gezichtsorgaan voor het waarnemen van lichtprikkels
* oog; blik die men op iets richt
* oog; oogvormige opening van sommige voorwerpen

##### Schrijfwijzen

* اُوَخْ

##### Holoniemen

* gesig, kop, liggaam

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.