# om

* Niet te verwarren met: o.m., OM

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: om (hulp, bestand)
* IPA: / ɔm / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* om

##### Woordherkomst en -opbouw

* als ‘voorzetsel’ voor aangetroffen vanaf 1272
| erfwoord afkomstig van: Middelnederlands: ombe, omme Oudnederlands: umbi, umbe Germaans: *umbi Indo-Europees: *ambʰi- | Verwant in Germaans: West: Engels: umb, umbe (Angelsaksisch: ymbe), Duits: um, (Oudhoogduits: umbi), Fries: om, umme (Oudfries: umbe, ombe) Noord: Zweeds/Deens/Noors: om, (Oudnoords: umb), IJslands/Faeröers: um |

#### Voorzetsel

om
* omheen, rond, rondheen, aan alle kanten van iets.
*   * Om de kerk ligt een ring, bestaande uit een gracht met bomen.
* als aanduiding van het tijdstip waarop iets begint.
*   * Het volgende journaal is om 14:30.
    ▸ De hele dag was het vriendelijk en rustig weer geweest, maar nu kwam er vanaf de andere kant van de berg een zwaar onweer op me af dat om de paar seconden fel oplichtte.
* als aanduiding van een bedoeling of reden
*   * Om haar gezondheid is ze gestopt met roken.
* (verouderd) als aanduiding van een ruil of verwissing
*   * Hij gaf zes broodjes om een gulden.

##### Synoniemen

* [1]: omheen, rond, rondheen
* [2]: te
* [4]: voor

##### Typische woordcombinaties

* om het <overtreffende trap van bijwoord>geeft wedijver aan en waar die op gericht is
          ∗ Claudia en Andries springen uit de auto en rennen om het hardst op het boertje af.
* om ter <overtreffende trap van bijwoord>geeft wedijver aan en waar die op gericht is (Belgisch-Nederlands, ook in België geen standaardtaal)
          ∗ En Tomas is flink, en Kathy, en Lief. We zijn allemaal om ter flinkst. Familie flink. De enige die zich niet flink heeft gehouden, is Fellini. Die at niet meer, gaf bloed over, en zijn pels werd dof.
* om ter eerstgeeft wedijver aan wie het snelst is (Belgisch-Nederlands, ook in België geen standaardtaal)
          ∗ Maak om ter eerst een woord waarin alle letters van de nummerplaat van de auto voor of naast je voorkomen.

##### Hyponiemen

| achterom alom andersom | buitenom daarom erom | halfom hierom kortom langsom | linksom rechtsom roerom rondom | waarom wederom weerom windom |

##### Afgeleide begrippen

| omarmen ombinden omblazen ombouwen ombrengen ombuigen omcirkelen omdat omdijken omdenken omdoen omdraaien omdrijven omfloersen omgaan omgaande omgang omgeven omgooien omgorden omhangen omheen omheinen omhelzen omhoog | omhouden omhoudend omhouwen omhullen omkappen omkatten omkeren omkieperen omkijken omkleden omklinken omkomen omkopen omkring omkringen omkristallisatie omkruipen omkrullen omkukelen omlaag omleggen omleiden omliggen omlijnen omlopen | omlossing ommegaand ommegang ommekant ommekeer ommeland ommestaand ommezien ommezijde ommezwaai ommuren ompalen omplanten omploegen omprangen ompraten omrasteren omrekenen omrijden omringen omroepen omroeren omrollen omruilen omschakelen | omscheppen omschieten omscholen omschoppen omschrijven omsingelen omslaan omslachtig omslag omsluiten omsmelten omsmijten omspannen omspitten omstandig omstebeurt omstoten omstreden omstreek omstreeks omtoveren omtrekken omtrent omvallen omvangen | omvaren omvatten omver omvliegen omvoegsel omvormen omvouwen omwaaien omwassen omweg omwentelen omwerpen omwille omwinden omwisselen omwoelen omzagen omzeilen omzetten omzichtig omzien omzomen omzwachtelen omzwerven |

##### Verwante begrippen

* voorzetsel

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1] een draai om de oren gevenbestraffen door een klap te geven
* [3] om het evenonverschillig, zonder relevant verschil
* een leugen om bestwileen leugen om zich uit een lastige situatie te redden
* een slag om de arm houdenniet direct alles vertellen of voorzichtig zijn om toekomstige problemen voor te zijn
* er geen doekjes om windener voor uit komen zonder er om heen te draaien / direct zijn, de al dan niet onprettige waarheid zeggen
* het hoekje om gaandood gaan
* honing om de mond smerenaardige dingen zeggen/vleien om iets gedaan te krijgen
* om de tuin leidenbeetnemen of bedriegen
* om een boodschap stureneen opdracht laten uitvoeren
* om zijn/haar vinger (kunnen) windenzo sterk bekoren dat je voor alles toestemming of medewerking krijgt
* langs om
* leer om leer zijniemand op een soortgelijke manier straffen als de wijze waarop hij in de fout gegaan is
* lood om oud ijzer zijnde keuze hebben tussen twee alternatieven die even goed (of slecht) zijn en voor de kiezer dus geen werkelijk verschil maken
* niets om het lijf hebbenniets betekenen, geen waarde hebben
* om de haverklap zijnerg vaak zijn, telkens weer ofwel: bij het minste of geringste
* om de hete brij heen draaien
* om den brode doenalleen werken voor het geld en niet omdat het werk fijn/leuk is
* om een luchtje gaandood gaan
* om hals brengeniemand doden
* om niet
* om van te watertanden
* om zeep brengeniemand doden
* om zeep gaandood gaan
* om zeep helpeniemand doden
* twisten om des keizers baardom kleinigheden ruzie maken
* om de dooie dood niethelemaal niet

##### Spreekwoorden

* [4] oog om oog, tand om tandstrikte vergelding
* als twee honden vechten om een been, loopt de derde er mee heenals twee personen ruzie hebben of er niet uit komen, kan een derde daarvan profiteren
* beter er mee verlegen dan er om verlegen zijnbeter te veel van iets hebben dan te weinig van iets hebben
* boontje komt om zijn loontje
* doe wel en zie niet omdoe datgene wat je doet goed, doe goede daden, maar verwacht niet geprezen te worden of een dankjewel daarvoor
* het hoofd loopt me omniet meer weten wat te doen (bv bij drukte)
* het gaat niet om de knikkers, maar om het spelplezier of fatsoen moeten niet worden opgeofferd aan een gewenst resultaat
* om der wille van de smeer, likt de kat de kandeleererg vriendelijk zijn tegen iemand die je niet mag om iets van diegene gedaan te krijgen

#### Voegwoord

om ... te + infinitief
* leidt een beknopte bijzin in: het effect dat men wil bereiken.
*   * Ik ga sonjabakkeren om af te vallen.
*   * Een druk op de knop is voldoende om de bus te laten stoppen.

##### Synoniemen

* teneinde

##### Uitdrukkingen en gezegden

* een spiering uitwerpen om een kabeljauw te vangeniets kleins aan een ander geven met de gedachte zelf iets groots terug te krijgen
* geen nagel hebben om zijn gat te krabbenheel erg arm zijn
* geen nagel hebben om zijn kont te krabbenerg arm zijn
* nog geen luis hebben om dood te drukkenerg arm zijn
* te dom zijn om voor de duvel te dansenheel erg dom zijn

##### Spreekwoorden

* maak je maar boos, dan heb je twee keer werk: één keer om boos te worden, en één keer om niet meer boos te zijnwoede kost veel energie en lost niets op

#### Bijwoord

om
* bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord
    omdraaien: hij draaide het argument om in zijn betoog
* prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord
    erom: hij heeft er hartelijk om moeten lachen.

#### Gangbaarheid

* Het woord om staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "om" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "om" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* 1 2 3 Weblink bron “Om ter hardst / om het hardst” op taaladvies.net
* ↑ Weblink bron Cok Grashoff “Daar ga je, Claudia!.” (ca. 1970-1980), Het Goede Boek, Huizen / Standaard, Antwerpen, ISBN 9024000637, p. 61
* 1 2 Ludo Permentier & Rik Schutz “Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen” (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 319 kol. 1
* ↑ Weblink bron Kristien Hemmerechts “Taal zonder mij” (2012), De Geus, Breda, ISBN 9789044525595, hfst. Coda
* ↑ Weblink bron Gearchiveerde versie “Leuke spelletjes voor in de auto” (3 december 2013) op libelle.be
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Aroemeens
##### Uitspraak

* IPA: /om/

#### Zelfstandig naamwoord

om
* mens

## Deens
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / ˈʌmˀ /

##### Woordafbreking

* om

##### Woordherkomst en -opbouw

* Bijwoord en voorzetsel: afkomstig van de Oudnoorse woorden um en umb
* Voegwoord: Vergelijk de Oudnoorse woorden ef en em (aan)

#### Bijwoord

om
* rond
* erover
    «Vi fik en melding om, at en mand er blevet skudt i hovedet.»
       We kregen een rapport (erover) dat een man werd in het hoofd geschoten.

##### Synoniemen

* [1]: omkring
* [1]: rundt

#### Voegwoord

om
* om

#### Voorzetsel

om
* om
* rond
* betreffende
* over (in tijdelijke opzicht)
    «Toget kører om ti minutter.»
       De trein vertrekt over tien minuten.

#### Verwijzingen

* om in: Det Danske Sprog- og Litteraturselskab Den Dankse Ordbog op website:ordnet.dk

## Indonesisch
##### Woordafbreking

* om

##### Woordherkomst en -opbouw

* uit het Nederlands "oom"

#### Zelfstandig naamwoord

om
* (familie) oom

##### Synoniemen

* paman, bapak (heeft ook de betekenis vader of meneer)

## Noors
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / ɔm /

##### Woordafbreking

* om

##### Woordherkomst en -opbouw

* Bijwoord en voorzetsel: afkomstig van de Oudnoorse woorden um en umb
* Voegwoord: Vergelijk de Oudnoorse woorden ef en em (aan)
* Zelfstandig naamwoord: Vergelijk het Oudnoorse woord ómun (geluid, klank, stem)

#### Bijwoord

om
* rond

#### Voegwoord

om
* om

#### Voorzetsel

om
* om
* rond
* betreffende, vanwege, wegens
    «Planene om lyntog fra Oslo til København skrinlegges.»
       De plannen betreffende een hogesnelheidstrein van Oslo naar Kopenhagen zullen worden begraven.
* over (in tijdelijke opzicht)
    «Toget går om ti minutter.»
       De trein vertrekt over tien minuten.

#### Zelfstandig naamwoord

om, m
* galm, dof geluid
    «Jeg hører omen av kirkeklokkene.»
       Ik hoor het doffe geluid van kerkklokken.

## Nynorsk
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / ɔm /

##### Woordafbreking

* om

##### Woordherkomst en -opbouw

* Bijwoord en voorzetsel: afkomstig van de Oudnoorse woorden um en umb
* (Voegwoord) Vergelijk de Oudnoorse woorden ef en em (aan)!
* Zelfstandig naamwoord: Vergelijk het Oudnoorse woord ómun (geluid, klank, stem)

#### Bijwoord

om
* rond

#### Voegwoord

om
* om

#### Voorzetsel

om
* om
* rond
* betreffende, vanwege, wegens
* over (in tijdelijke opzicht)
    «Toget går om ti minutt.»
       De trein vertrekt over tien minuten.

#### Zelfstandig naamwoord

om, m
* galm, dof geluid

## Zweeds
##### Uitspraak

* Geluid: om (hulp, bestand)

##### Woordafbreking

* om

#### Voorzetsel

om
* als, indien