# en

* Niet te verwarren met: een, én, EN

## Nederlands
##### Uitspraak

* [A] Geluid: en (hulp, bestand)
** IPA: / ɛn / (1 lettergreep)
* [B] Geluid: en (hulp, bestand)
** IPA: / ən / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* en

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] erfwoord, in de betekenis van ‘nevenschikkend voegwoord’ voor het eerst aangetroffen in 776
* afkomstig van: Middelnederlands: ende vw  Oudnederlands: enda vw , anda vw  Germaans: *andi Indo-Europees: *h₂entí Verwant in Germaans: West: Engels: and (Angelsaksisch: and, end, ond), Duits: und, (Oudhoogduits: inti, enti, unta), Fries: en, in (Oudfries: ende) Noord: Zweeds: än, Deens end, (Oudnoords: enn), IJslands: enn, Faeröers: enn
* [D] van Middelnederlands en bw
* [C] van Frans en
* [D] van Portugees en

#### Voegwoord

[A] en
* wordt gebruikt om zinsdelen of begrippen aan elkaar toe te voegen
*   * Vader en moeder praten met elkaar.
* wordt gebruikt tussen de laatste woorden van een opsomming
*   * Fietsen, brommers en motoren zijn verboden.
* wordt gebruikt als synoniem voor de wiskundige bewerking plus
*   * Één en één is twee.
* (in de logica) als verkorte aanduiding voor een conjunctie.
*   * A en B en C.

##### Schrijfwijzen

* [1], [4]: & (het en-teken of ampersand wordt vooral in namen van bedrijven computertalen gebruikt)
* [3]: + (het plusteken)

##### Synoniemen

* [1], [2] benevens, (gewestelijk) ende
* [1] ook, tevens
* [3] plus

##### Verwante begrippen

* daarbij, met, ook

##### Afgeleide begrippen

* [1] aan-en-uitknop
* [2] bed-bad-en-broodregeling
* [1] dag-en-nachtevening
* [1] enzovoort
* [1] en-enrekening
* [1] en-ofrekening
* [1] en/of
* [1] gooi-en-smijtwerk
* [1] half-en-half
* [1] hand-en-spandiensten
* [1] hang-en-sluitwerk
* [1] heen-en-weer
* [1] hier-en-nu
* [2] huis-tuin-en-keukenmiddeltje
* [1] jip-en-janneketaal
* [1] kant-en-klaar
* [1] kant-en-klaargerecht
* [1] kant-en-klaarmaaltijd
* [1] kant-en-klaarmeubel
* [1] kant-en-klaarpakket
* [1] kant-en-klaarpizza
* [1] kant-en-klaarproduct
* [1] kant-en-klaars
* [1] kip-en-eiprobleem
* [1] klank-en-lichtspel
* [1] klip-en-klaar
* [1] kop-en-schotel
* [1] kunst-en-vliegwerk
* [1] mond-en-klauwzeer
* [1] op-en-neer
* [1] op-en-top
* [1] paard-en-wagen
* [1] peper-en-zoutstel
* [1] peper-en-zoutvlinder
* [1] pijl-en-boog
* [1] strijk-en-zet
* [1] uit-en-te-na
* [1] uit-en-ter-na
* [1] vraag-en-antwoordpagina
* [1] weduwen-en-wezenfonds
    [1] "en" om gelijkwaardige delen van een naam te verbinden
* Andaman en Nicobar
* Antigua en Barbuda
* Bosnië en Herzegovina
* Castilië en León
* Dadra en Nagar Haveli
* Daman en Diu
* Groot-Brittannië en Noord-Ierland
* Heard en McDonaldeilanden
* Jammu en Kashmir
* Saint Vincent en de Grenadines
* Saint Kitts en Nevis
* Saint-Pierre en Miquelon
* Sao Tomé en Principe
* Spitsbergen en Jan Mayen
* São Tomé en Principe
* Trinidad en Tobago
* Turks- en Caicoseilanden
* Wallis en Futuna
* Zuid-Georgië en de Zuidelijke Sandwicheilanden
* bijen en hommels
* evenhoevigen en walvissen
* kapucijnapen en doodshoofdaapjes
* slingerapen en wolapen
* agoeti's en acouchy's
* saki's en oeakari's
* lori's en galago's
* tenreks en goudmollen
* kieviten en plevieren
* hazen en konijnen
* rietbokken en waterbokken
* muizen en ratten van de Oude Wereld
* muizen en ratten van de Nieuwe Wereld
    in namen van organisaties
* [1] Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
* [1] Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa
    [3] "en" wordt veel gebruikt in hoofdtelwoorden en de daarvan afgeleide rangtelwoorden
   * vóór de tientallen bij getallen die groter zijn twintig en niet deelbaar door tien: eenentwintig, negenennegentig
   * facultatief ná honderd: honderdeneen, negenhonderdennegenennegentig
   * facultatief ná duizend in getallen van duizend en een tot duizend en negenennegentig
   * voor "een half" in getallen als twee en een half, dertien en een half

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1] aan- en verkoop
* [1] af en toe
* [1] bij tijd en wijle
* [1] B en W
* [1] bij nacht en ontij
* [1] burgemeester en wethouders
* [1] dames en heren
* [1] door en door
* [1] elektronica- en witgoedwarenhuis
* [1] en zo
* [1] en/of
* [1] erop en erover
* [1] garen en band
* [1] half en half
* [1] hand- en spandiensten
* [1] heen en weer
* [1] her en der
* [1] hier en daar
* [1] hier en nu
* [1] Hoekse en Kabeljauwse Twisten
* [1] im- en export
* [1] in- en in-
* [1] Jan en alleman
* [1] koek en ei
* [1] kost en inwoon
* [1] laad- en losplaats
* [1] lavadores en cargadores
* [1] met tijd en boterhammen
* [1] midden- en kleinbedrijf
* [1] namen en rugnummers
* [1] normen en waarden
* [1] nooit en te nimmer
* [1] nou en
* [1] nu en dan
* [1] oud en nieuw
* [1] pracht en praal
* [1] reis- en kredietbrief
* [1] sodom en gomorra
* [1] stoffer en blik
* [1] te pas en te onpas
* [1] tussen pot en pint
* [1] voor een appel en een ei
* [1] voor- en nadelen
* [1] Vrolijk Kerstfeest en een Gelukkig Nieuwjaar!
* [1] weg en weer
* [1] wet van Meden en Perzen
* [1] wijd en zijd
* [1] willens en wetens
* [1] zegge en schrijve

##### Spreekwoorden

* [1] al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding
* [2] eet ontbijt als een koning, lunch als een prins en dineer als een arme
* [2] ontbijt als een koning, lunch als een edelman en dineer als een bedelaar

##### Vertalingen
#### Bijwoord

[B] en
* (verouderd) (onderdeel van een dubbele ontkenning) niet
*   * Ik schreide om hulp omdat ik niet geholpen en werd.
    ▸ ⧖ Soo Barmhertigh was de Sarepsche Vrouwe, Al had sy maer een weynigh Meel behouwen Helias noodt uyt Liefde sy aenveerde, Bieck hem eerst Broodt soo veel als hy begeerde, Godts goedtheydt groot en heeft haer niet besweken Tot in haer doot en leed sy gheen ghebreken.

##### Synoniemen

* ne

#### Voorzetsel

[C] en
* in (alleen in de volgende verbindingen)

##### Typische woordcombinaties

* en bloc
* en détail
* en face
* en gros
* en groupe
* en masse
* en passant
* en petit comité
* en plein public
* en plein
* en profil
* en public
* en route
* en suite
* mise-en-place
* mise-en-plis
* mise-en-scène

#### Gangbaarheid

* Het woord en staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "en" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "en" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Weblink bron “Den boom der gierigheyt, met sijn vruchten, d'welck gemaeckt is op de vrage wat gierigheyt is ende wat haer vruchten zijn” (ca. 1600)
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Achterhoeks
#### Voegwoord

en
* en; wordt gebruikt om zinsdelen aan elkaar toe te voegen
* en; wordt gebruikt tussen elementen van een opsomming

## Catalaans
#### Voornaamwoord

en
* er, ervan (vóór het werkwoord)
    «En mengen molt.»
       Ze eten er veel van.
    «Quants gats teniu? — En tenim tres.»
       Hoeveel katten hebben jullie? — We hebben er drie (van).

##### Opmerkingen

en vervangt een zinsdeel dat begint met het voorzetsel de, en zinsdelen die een hoeveelheid aanduiden.

## Deens
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / en /

##### Woordafbreking

* en

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afkomstig van het Oudnoordse woord einn

#### Hoofdtelwoord

en
* één

#### Lidwoord

en (onbepaald lidwoord voor het gemeenschappelijke geslacht)
* een

##### Schrijfwijzen

* én
* een (niet-officiële)

##### Verwante begrippen

* et (onbepaald lidwoord voor onzijdige woorden)

#### Onbepaald voornaamwoord

en
* iemand (een persoon)
* men

##### Verwante begrippen

* et

#### Verwijzingen

* en in: Det Danske Sprog- og Litteraturselskab Den Dankse Ordbog op website:ordnet.dk

## Drents
#### Voegwoord

en
* en; wordt gebruikt om zinsdelen aan elkaar toe te voegen
* en; wordt gebruikt tussen elementen van een opsomming

## Frans
##### Uitspraak

* IPA: /ɑ̃/

##### Woordherkomst en -opbouw

* (voorzetsel): Uit Latijn in.
* (bijwoord/voornaamwoord): Uit Oudfrans ent (10e eeuw), ontwikkeld uit Latijn inde ‘daarvandaan, vandaar’.

#### Voorzetsel

en
* in
    «Croire en Dieu.»
       In God geloven.
    «Mettre en œuvre.»
       In het werk stellen.
    «Bon en mathématiques.»
       Goed in wiskunde.
* met een gemechaniseerd vervoermiddel.
    «Je suis allé en Corse en avion, mais je suis revenu en bateau.»
       Ik ben met het vliegtuig naar Corsica gegaan, maar met de boot teruggekomen.
* Voor een gérondif.
    «en forgeant»
       bij het smeden
    «Volange pérorait, avec des gestes gracieux, et Lambert hochait la tête en souriant.»
       Volange sprak met sierlijke gebaren en Lambert knikte glimlachend.
* Vervangt à of au in bepaalde gevallen.
    «En Europe, on essaie d’être pragmatique.»
       In Europa trachten we pragmatisch te zijn.
    «En France - mais au Québec.»
       In Frankrijk - maar in Québec.

#### Bijwoord

en
* vandaan
    «La piscine ? J’en viens !»
       Het zwembad? Daar kom ik net vandaan!

#### Persoonlijk voornaamwoord

en
* ervan, erover.
    «J’en ai marre.»
       Ik heb er schoon genoeg van.
    «J’en ai été informé.»
       Ik ben ervan op de hoogte gesteld.

#### Verwijzingen

* ↑ Beauvoir, S. de Les Mandarins deel 1 ebook (2014); ISBN 9782072442131; geraadpleegd 2017-12-21

## Gronings
#### Voegwoord

en
* en (wordt gebruikt om zinsdelen aan elkaar toe te voegen)
* en (wordt gebruikt tussen elementen van een opsomming)

## IJslands
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

##### Woordafbreking

* en

#### Bijwoord

en
* wat
    «En gaman að sjá þig!»
       Wat leuk om je te zien!

#### Voegwoord

en
* maar
    «Bóndinn heldur hænur, hesta og sauðfé á búi sínu, en engar kýr.»
       De boer houdt kippen, paarden en schapen op zijn landgoed, maar geen koe.
* echter
* ondanks
* toch
* dan (na een vergrotende trap van een bijvoeglijk naamwoord of van een bijwoord)
    «Ég get ekki sagt að hvaða leyti annað er betra en hitt.»
       Ik kan niet zeggen hoe de een beter is dan de ander.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [5]: hægara sagt en gert

## Nedersaksisch
#### Voegwoord

en
* en; wordt gebruikt om zinsdelen aan elkaar toe te voegen
* en; wordt gebruikt tussen elementen van een opsomming

##### Schrijfwijzen

* in
* un

#### Lidwoord

en
* een, 'n; een onbepaald lidwoord

##### Schrijfwijzen

* n
* 'n
* un

## Noors
##### Uitspraak

* Geluid: en (hulp, bestand)
* IPA: / eːn /

##### Woordafbreking

* en

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afkomstig van het Oudnoordse woord einn

#### Bijwoord

en
* circa, ongeveer

##### Uitdrukkingen en gezegden

* for en sju, åtte år siden

#### Hoofdtelwoord

en (onbepaald voor mannelijke en vrouwelijke woorden)
* één, 1

##### Verwante begrippen

* ei (onbepaald voor vrouwelijke woorden)
* ett (onbepaald voor onzijdige woorden)
* første

#### Lidwoord

en (onbepaald voor mannelijke en vrouwelijke woorden)
* een
    «Og jeg har alltid hatt lyst til å skrive en bok om en yngre jente som kommer til storbyen.»
       En ik heb altijd zin gehad om een boek te schrijven over een jong meisje dat naar de grote stad gaat.

##### Schrijfwijzen

* én

##### Verwante begrippen

* ei (onbepaald voor vrouwelijke woorden)
* et (onbepaald voor onzijdige woorden)

#### Onbepaald voornaamwoord

en
* iemand (een persoon)
    «Det var en som spurte etter deg.»
       Er was iemand die naar je vroeg.
* men
    «En kan nesten daglig se i arbeiderpartipressen at ...»
       Men kan bijna dagelijks zien in de pers van de arbeiderspartij dat ...

##### Verwante begrippen

* ei (onbepaald voor vrouwelijke woorden)
* et (onbepaald voor onzijdige woorden)

## Pennsylvania-Duits
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

##### Woordafbreking

* en

#### Lidwoord

en, m
* een
    «Er waar en arrig bschaffigte Dichder un Schreiwer.»
       Hij was een erg bezige dichter en schrijver.

##### Opmerkingen

* Duits: ein
* Engels: a, an

## Sallands
#### Voegwoord

en
* en; wordt gebruikt om zinsdelen aan elkaar toe te voegen
* en; wordt gebruikt tussen elementen van een opsomming

## Spaans
#### Voorzetsel

en
* in, uit, op, aan, bij, te

## Stellingwerfs
#### Voegwoord

en
* en; wordt gebruikt om zinsdelen aan elkaar toe te voegen
* en; wordt gebruikt tussen elementen van een opsomming

## Toki Pona
##### Uitspraak

* Geluid: en (hulp, bestand)
* IPA: /en/

##### Woordafbreking

* en

##### Woordherkomst en -opbouw

* van Nederlands en

#### Voegwoord

en
* en (tussen onderwerpen)

## Twents
#### Voegwoord

en
* en; wordt gebruikt om zinsdelen aan elkaar toe te voegen
* en; wordt gebruikt tussen elementen van een opsomming

## Veluws
#### Voegwoord

en
* (Oost-Veluws) en; wordt gebruikt om zinsdelen aan elkaar toe te voegen
* en; wordt gebruikt tussen elementen van een opsomming

## Zweeds
##### Uitspraak

* Geluid: en (hulp, bestand)
* IPA: / eːn /, / ɛn /, / en /

##### Uitspraak

* Geluid: en (hulp, bestand)

#### Hoofdtelwoord

en, g (onbepaald, gemeenschappelijk, enkelvoud)
* één

#### Lidwoord

en, g (onbepaald, gemeenschappelijk, enkelvoud)
* een

##### Verwante begrippen

* ett (onbepaald, onzijdig, enkelvoud)

#### Zelfstandig naamwoord

en g
* (coniferen) jeneverbes