# bloed
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: bloed (hulp, bestand)
* IPA: / blut / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* bloed

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘vloeistof in aderen’ voor het eerst aangetroffen in 901.
* erfwoord: Middelnederlands bloet, uit Oudnederlands bluot, dat teruggaat op Oergermaans *blōþan, collectief afgeleid uit *blēan- ‘blazen’ (waaruit Mndl. blaeyen) of *blōan- ‘bloeien’; verder zie blazen en bloeien. Evenzo Nederduits Bloot, Duits Blut en Fries bloed.
* vermoedelijk leenvertaling in navolging van Duits Blut, en woorden als bloedeigen, bloedrood en bloedwarm, waarin "bloed" niet per se een versterkende betekenis hoeft te hebben, maar wel zo kan worden opgevat.

#### Zelfstandig naamwoord

het bloed o
* (anatomie) lichaamsvocht dat rondstroomt in de slagaderen en aderen ter verspreiding van zuurstof en andere voor de levensprocessen onontbeerlijke stoffen
*   * Het bloed vervoert zuurstof van de longen naar de lichaamscellen.
    ▸ Het bloed in mijn aderen is ontdaan van warmte en wordt tegen de zin van mijn geest rondgepompt.
* (enkel als verkleinwoord: bloedjes) in bloedjes van kinderen: kinderen van mijn eigen vlees en bloed
* (enkel als datief: bloede) in in koelen bloede, van den bloede en van koninklijken bloede
* sukkel
* versterkend voorvoegsel heel erg, als eerste deel in samenstellingen dat de heftigheid van het tweede deel benadrukt Kan in spreektaal soms nog verder worden versterkt door de vorm "bloedje-" te gebruiken.
*   * Zij was bloedjong, bloedmooi maar helaas ook bloedarm.
*   * Het is vandaag weer bloedjeheet.

##### Synoniemen

* [4] dood

##### Verwante begrippen

* bloeden, verbloeden

##### Hyponiemen

| Jongbloed blauw bloed detectivebloed donorbloed drakenbloed dubbelbloed goedbloed halfbloed hartenbloed hazenbloed | innestelingsbloed kikkerbloed koudbloed kunstbloed levensbloed mansbloed mensenbloed menstruatiebloed navelstrengbloed negerbloed | nepbloed ossenbloed sassenbloed vampierenbloed varkensbloed vikingbloed vissenbloed volbloed warmbloed zoenbloed |

##### Afgeleide begrippen

| Bloedraad bloed-hersenbarrière bloedader bloedafname bloedalcoholgehalte bloedanalyse bloedappel bloedarm bloedarmoede bloedbaan bloedbad bloedband bloedbank bloedbeeld bloedbeuling bloedbezinking bloedblaar bloedbroeder bloedbroederschap bloedbruiloft bloedbuil bloedcel bloedcirculatie bloedcontact bloeddiamant | bloeddonatie bloeddonor bloeddoorlopen bloeddoping bloeddorst bloeddruk bloedeigen bloedeloos bloeden bloeder bloederig bloedfactor bloedgeld bloedgetuige bloedgever bloedgierst bloedglucose bloedgroep bloedhond bloedig bloeding bloedkanker bloedkleurstof bloedklonter | bloedkoek bloedkoraal bloedkweek bloedlaster bloedlichaam bloedlichaampje bloedlijer bloedlijn bloedlip bloedloogzout bloedluis bloedmaaltijd bloedmeel bloedneus bloedoffer bloedonderzoek bloedooievaarsbek bloedplaatje bloedplakkaat bloedplasma bloedproduct bloedproef bloedprop bloedput | bloedrecht bloedrood bloedschande bloedschender bloedschendig bloedschennig bloedschuld bloedserum bloedsinaasappel bloedsomloop bloedspat bloedspiegel bloedspoor bloedsprookje bloedspuwing bloedsteen bloedstelpend bloedstollend bloedstolling bloedstolsel bloedstorting bloedsuiker bloedtest bloedtransfusie bloeduitstorting | bloedvat bloedverdunner bloedverdunning bloedvergiftiging bloedverlies bloedvernieuwing bloedverversing bloedverwant bloedverwantschap bloedvete bloedvlag bloedvlek bloedvorming bloedvrees bloedwaarde bloedwei bloedwijn bloedworst bloedwraak bloedziekte bloedzuiger bloedzuiverend bloedzuiverheid bloedzuring koelbloedig |
| bloedernstig bloedfanatiek | bloedgevaarlijk bloedgierig | bloedjong bloedmoeilijk | bloednaakt | bloedschuw bloedweinig |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.
* Iemands ware aard valt niet te verbergen
* Iemands eigen vlees en bloed
* Iemands naaste familie (m.n. zijn/haar kinderen)
* Kwaad bloed zetten
* Woede bij anderen opwekken
* Iemand het bloed onder de nagels vandaan halen
* Iemand erg kwaad maken of hevig irriteren
* Iemands bloed wel kunnen drinken
* Een sterke hekel aan iemand hebben
* Goed bloed kan niet liegen.
* Iemands goede afkomst wordt altijd opgemerkt
* Eruitzien als melk en bloed
* Een gezonde aanblik hebben
* in bloed drenken
* veel geweld gebruiken
* ∗ Dus zou de waarheidscommissie de wrevel opwekken van Moskou, vervolgde Ludwig. Of beter gezegd, nog meer wrevel opwekken dan al het geval was. En daarmee waren ze bij de cruciale vraag aangekomen: hoe groot was eigenlijk het gevaar voor waar her en der in het Westen over gespeculeerd werd? Dus dat de hervormingspolitiek in bloed zou worden gedrenkt, zoals in Boedapest in 1956?

##### Vertalingen
#### Werkwoord

bloed
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van bloeden
*   * Ik bloed.
* gebiedende wijs van bloeden
*   * Bloed!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van bloeden
*   * Bloed je?

#### Gangbaarheid

* Het woord bloed staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "bloed" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "bloed" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ bloed op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Kroonen, Guus, Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden: Brill, 2013; blz. 70
* ↑ bloed op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Suzanne Vermeer “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2
* ↑ Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be