# omtrekken
## Nederlands
##### Uitspraak

(klemtoonhomogram)
* [A] Geluid: ómtrekken (hulp, bestand)
** IPA: / ˈɔmtrɛkə(n) / (3 lettergrepen)
* [B] Geluid: omtrékken (hulp, bestand)
** IPA: / ɔmˈtrɛkə(n) / (3 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* om·trek·ken

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] ww: van Middelnederlands ommetrecken, op te vatten als samenstelling van om bw en trekken ww
** zn: omtrek zn met de uitgang -en
* [B] ww: van Middelnederlands ommetrecken, op te vatten als samenstelling van om bw en trekken ww

#### Werkwoord

[A] ómtrekken
* overgankelijk iets uit een staande positie brengen door het met een krachtige beweging naar je toe te halen
** overgankelijk omver smijten, neerhalen
**   * Bij het omtrekken van het muurwerk van het kasteel zullen grote delen op het gewelf terecht zijn gekomen.
** overgankelijk (figuurlijk) van een verheven positie beroven, omverwerpen
**   * Ze zetten je als KGB-agent neer die het koningshuis wil omtrekken, (…)
** overgankelijk in een gekantelde positie brengen, overhalen
**   * Mijn vader had er ook plezier in mijn broer en mij de weetjes van een spoorman bij te brengen: waarom de wagenmeester met zijn hamer op de wielen sloeg, hoe een wissel werd omgetrokken, (…)
* overgankelijk er de randen van aangeven, er de contouren van markeren
** overgankelijk ergens een lijn omheen tekenen
**   * De derde en de vierde les werden besteed aan het omtrekken van de potloodlijnen met inkt en de laatste stap was het inkleuren met gewassen inkt.
** overgankelijk (figuurlijk) denkbeeldig markeren
**   * In de verte zagen wij een zwakke branding spatten tegen de rotspunten van Nordnaes en die omtrekken met een lijn van wit en bobbelend schuim; (…)
** overgankelijk eromheen geplaatst zijn, eromheen aangebracht zijn
**   * De ornamentatie beperkt zich tot enkele lijnen die langs de hals en de onderkant van de mantel omgetrokken zijn.
* overgankelijk een draaiende beweging veroorzaken door iets met enige kracht naar je toe te halen
** overgankelijk door trekkracht laten ronddraaien
**   * (…) door schimmels omgetrokken caroussels, (…)
** overgankelijk door rukken in een andere stand draaien
**   * Raas worden omgetrokken, touwen gevierd en weer vastgesjord.
* overgankelijk (verouderd) verwisselen door aan- en uitdoen (van kousen en schoeisel, om te voorkomen dat ze ongelijkmatig slijten)
*   * De laarzen waren gauw losgeveterd, de roodbruine kousen afgestroopt en omgetrokken.
* onovergankelijk ergens omheen gaan
*   * Onze derde groep was omgetrokken en kwam juist op tijd in aktie, onzichtbaar achter een bosrand.
* onovergankelijk (verouderd) rondreizen
*   * Trek nu om, door alle stammen van Israël, van Dan tot Ber-seba toe, en tel het volk, opdat ik het getal des volks wete.

##### Afgeleide begrippen

* omtrekking, omtreksnelheid

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[A] de ómtrekken mv
* meervoud van het zelfstandig naamwoord omtrek
** buitenranden, contouren
**   * De foto is niet overdreven scherp, vooral de grote karakteristieke omtrekken worden duidelijk weergegeven: zo tekent hij het gezicht.
** nabijgelegen plek(ken) (het meervoud is hier vooral versterkend bedoeld)
**   * In geen omtrekken nog enige intelligentsia te bekennen, tenzij je de joden en de zelfstandigen daarmee zou verwarren.
** (figuurlijk) globale, niet uitgewerkte weergave, contouren, schets
**   * Kunt u dan in omtrekken uw loopbaan als antiquaar beschrijven?

##### Synoniemen

* [1.2] wijde omtrek

##### Afgeleide begrippen

* omtrekking
* [2] omtreklijn, omtrekschets, omtrekshoek, omtrektekening, omtrekvorm
* [5] omtreksnelheid

#### Werkwoord

[B] omtrékken
* overgankelijk (militair) troepen zo langs een tegenstander heen verplaatsen dat het mogelijk wordt zijn verbindingen af te snijden of hem van achteren aan te vallen
*   * Als de gehele stelling aan beide flanken aansloot op een andere stelling of hindernis, was de linie niet snel te omtrekken.
* overgankelijk (verouderd) omringen, hullen
*   * Zy liet die omtrekken met eenen muer van 60 mylen lang, 200 cubitus hoog en 50 dik.
* overgankelijk (verouderd) afbakenen
*   * Dan komen de prinsen te paard om de grenzen van de dodenplaats te omtrekken: (…)

#### Gangbaarheid

* Het woord omtrekken staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "omtrekken" herkend door:
| 98 % | van de Nederlanders; |
| 98 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Sprokholt, H. "Het kasteel" in: Denslagen, W. Gouda. (2001) Waanders, Zwolle / Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist; ISBN 9040095159; p. 46/47; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Oltmans, W. Memoires 1982. (2013) Papieren Tijger, Breda; ISBN 9789067282864; p. 27; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Verheul, K. "De letters" in: Tirade. jrg. 33 nr. 324 (september/oktober 1989) G.A. van Oorschot, Amsterdam; p. 387; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ ; p 22; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Kalff, S. "Een 'springtochtje' naar Bergen." in: Elsevier's Geïllustreerd Maandschrift. jrg. 10 deel 19 (januari-juni 1900) Uitgevers-Maatschappy 'Elsevier', Amsterdam; p. 249; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Peeters, C.J.A.C. De Sint Janskathedraal te 's-Hertogenbosch. (1964) Staatsuitgeverij, Den Haag / Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist; p. 430; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Querido, I. De Jordaan: Amsterdamsch epos. Deel 3: Manus Peet. 13e druk (na 1922) Scheltens & Giltay, Amsterdam; p. 94; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Kerkwijk, H.van Komplot op volle zee. 2e druk (1969) Uitgeverij Ploegsma, Amsterdam; p. 74; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Scharten-Antink, M. Sprotje. (1905) Mij. voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam; p. 53;
* ↑ Jong, A.M. de Frank van Wezels roemruchte jaren & Notities van een landstormman. 3e druk (1969) Em. Querido's Uitgeverij, Amsterdam / Antwerpen; p. 387; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Statenvertaling 2 Samuel 24:2 (1888) op website: statenvertaling.net; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Vos, J. de " Beeldende kunst. Henri Berssenbrugge, schoonheid en niets dan dat" in: Ons Erfdeel. jrg. 44 nr. 3 (mei/juni 2001) Stichting Ons Erfdeel, Rekkem / Raamsdonksveer; p. 439/440; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Vancraeynest, S. "Handgeschreven, mondgebraakt. Per taal door zeven eeuwen Vlaanderen 1302-2002 (fragment)" in: Tiecelijn. jrg. 16 nr. 2 (juni 2003) Vzw Tiecelijn-Reynaert / Marcel Ryssen, Sint-Niklaas; p. 82; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Buijnsters, P.J. "In memoriam dr. Hans Ludwig Gumbert (1903-1994) " in: De boekenwereld. jrg. 11 nr. 2 (december 1994) Uitgeverij Matrijs, Utrecht; p. 50; geraadpleegd 2016-05-14
* ↑ Middelkoop, T. van "Stellingen en linies in het strategisch plan van generaal Winkelman, 1940" in: Jaarboek Monumentenzorg 2004. Op weerstand gebouwd. Verdedigingslinies als militair erfgoed. (2004) Waanders Uitgevers, Zwolle / Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist; ISBN 9040090254; p. 32; geraadpleegd 2016-05-13
* ↑ Van Vaernewyck, M. De historie van Belgis. (1829) D.J. Vanderhaeghen, Gent; p. 83; geraadpleegd 2016-05-13
* ↑ Ramondt, M. "Simon Vestdijk's dodenwake." in: De Nieuwe Taalgids. jrg. 48 (1955) J.B. Wolters, Groningen, Djakarta; p. 336; geraadpleegd 2016-05-13
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be