# rook
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: rook (hulp, bestand)
* IPA: / rok / (1 lettergreep); /roːk/

##### Woordafbreking

* rook

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A]: erfwoord via Middelnederlands rooc van Oudnederlands rouc, in de betekenis ‘zichtbaar gas’ aangetroffen vanaf de 10e eeuw Ontwikkeld uit Oergermaans *raukiz, afleiding van *reukana- ~ *rūkana- ‘een geur verspreiden, roken’, waarvoor zie verder Ndl rieken ~ ruiken. Evenals Nederduits Rook, Duits Rauch en Fries reek, riik.
* [B]: van Middelnederlands rooc Ontwikkeld uit Oergermaans *hrauka-, misschien ontleend aan het Keltisch; vgl. Oudiers crúach ‘hoop, opper, heuvel’. Evenals Oudengels hrēac ‘stapel, hoop’ en Oudnoords hraukr ‘kegelvormige stapel’.

#### Zelfstandig naamwoord

[A] de rook m
* geen meervoud zichtbaar mengsel van gassen, dampen en fijne vaste deeltjes dat bij verbranding opstijgt
*   * De rook vloog door de wind recht mijn kant op.
    ▸ Vorige week trok er een dikke laag van zwarte rook over steden in Brazilië. In één stad was het zelfs een uur helemaal donker door de rook.

##### Hyponiemen

| aardrook antirook discorook | dompelrook haarrook heirook | hooirook pijprook sigarenrook | sigarettenrook tabaksrook veenrook |

##### Afgeleide begrippen

| antirookbeleid antirookcampagne antirookconventie antirookfilter antirooklobby antirookmiddel antirookpil antirookprotocol antirookvaccin antirookvoorstel rokerig rookachtig rookagaat rookairbag rookalarm rookaquarium rookarm rookaroma rookartikel rookbeleid rookboete rookbom rookcabine rookcafé rookcharter rookcoupé | rookdetector rookdicht rookeest rookgas rookgat rookgebied rookgedrag rookgerei rookgeur rookgewoonte rookglas rookgordijn rookgranaat rookhok rookhol rookhut rookkaas rookkamer rookkanaal rookkast rookkleurig rookkolom rookkooi rookkroeg rookkwarts rooklong rookloos | rooklounge rooklucht rookmachine rookmasker rookmelder rookoffer rookontwikkeling rookoven rookoverlast rookpaal rookpas rookpauze rookplek rookpluim rookpoli rookpolitie rookpot rookpunt rookregel rookreservaat rookruimte rooksalon rooksauna rookschade rookscherm rooksignaal rooksliert | rooksmaak rookspek rookstel rookstoel rookstop rooktabak rooktoerisme rooktopaas rooktunnel rookvang rookvat rookverbod rookverdrijver rookvereniging rookvergiftiging rookverslaving rookvlees rookvrij rookwaar rookwalm rookwit rookwolk rookworst rookzone rookzuiger rookzuil rookzwaluw |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Geen rook zonder vuur
* Witte rook
* in rook opgaan
       ∗ Kaya Bouma en Hassan Bahara beschrijven vanaf campings en vakantieparken hoe Nederland ‘noodgedwongen’ vakantie in eigen land viert. In deze aflevering: op Natuurlijk Glamping in Flevoland is het verdriet van plannen die in rook opgingen makkelijk op te scheppen.
       ∗ In juli komen 755.000 stoelen vanaf Schiphol te vervallen. "Een deel daarvan is verkocht, een deel nog niet", zegt Oostdam. Het kan zelfs zo zijn dat nog nieuwe reizen verkocht worden, terwijl anderen hun vakantie in rook zien opgaan.

##### Vertalingen
#### Werkwoord

[A] rook
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van roken
*   * Ik rook.
* gebiedende wijs van roken
*   * Rook!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van roken
*   * Rook je?

#### Werkwoord

rook
* enkelvoud verleden tijd van ruiken
*   * Ik rook.
*   * Jij rook.
*   * Hij, zij, het rook.
    ▸ Ik rook de finish en niets hield me tegen totdat ik een veilig bed had gevonden.

#### Werkwoord

rook
* enkelvoud verleden tijd van rieken
*   * Ik rook.
*   * Jij rook.
*   * Hij, zij, het rook.

#### Zelfstandig naamwoord

[B] de rook v / m
* hooiopper, hoop hooi, gemaaide klaver of vlas
* (Hollands) grotere hooistapel waartoe een aantal oppers bijeengevoegd wordt

##### Synoniemen

* opper

##### Afgeleide begrippen

* roken
* hooirook

#### Werkwoord

[B] rook
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van roken
*   * Ik rook.
* gebiedende wijs van roken
*   * Rook!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van roken
*   * Rook je?

#### Gangbaarheid

* Het woord rook staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "rook" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ rook (damp) op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "rook" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Guus Kroonen, Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden: Brill, 2013, blz. 406.
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ rook (hooistapel) op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Guus Kroonen, Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden: Brill, 2013, blz. 243.
* ↑ Weblink bron nieuwsbegrip.nl “Bosbranden in het Amazonegebied” (26-8-2019), CED-groep
* ↑ Weblink bron Hassan Bahara “De camping in plaats van de Olympische Spelen: ‘Dit is natuurlijk het andere uiterste’” (24 juli 2020), de Volkskrant
* ↑ Weblink bron “Duidelijkheid over vliegvakantie komt met horten en stoten (en rijkelijk laat)” (24 juni 2022), NU.nl
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Engels
##### Uitspraak

* Geluid: rook (US) (hulp, bestand)
* IPA: /rʊk/

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] Van Middelengels roke, Angelsaksisch hroc. Verder te herleiden tot Protogermaans *khrokaz. Verwant met o.a. Oudnoords hrokr , Oudhoogduits hruoh, Middelnederlands roec, Nederlands roek, Zweeds roka.
* [B] Van Oudfrans roc, Latijn roc. Uiteindelijk van Perzisch/Arabische oorsprong.

#### Zelfstandig naamwoord

[A] rook
* (zangvogels) roek, Corvus frugilegus
* (persoon) oplichter, zwendelaar
* slechte deal
* (BE) soort van vuurwerk, door boeren gebruikt om vogels te verjagen
* (verouderd), (religie) dominee

##### Synoniemen

* [5] parson

#### Zelfstandig naamwoord

[B] rook
* (schaak) toren [2]

#### Werkwoord

rook
* overgankelijk bedriegen, oplicthen [2]

#### Verwijzingen

* ↑ rook (n.1), Online Etymology Dictionary
* ↑ rook (n.2), Online Etymology Dictionary