# mes
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: mes (hulp, bestand)
* IPA: /mɛs/

##### Woordafbreking

* mes

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A]: In de betekenis van ‘snijwerktuig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240
** >Germaans *mati + *sahs: voedsel-zaag, waarvan het laatste element weer afgesleten is, vgl. Duits: Messer; het eerste element is nog bewaard in het paroniem metworst
* [B]: van Jiddisch מת (mes) "lijk"

#### Zelfstandig naamwoord

[A] het mes o
* (gereedschap) (huishouden) een dun lang werktuig met een scherp geslepen kant waarmee gesneden kan worden
*   * Hij nam een mes en sneed het brood ermee.

##### Verwante begrippen

* degen, dolk, kris, krabber, schaar, schraper, vijl, vouwbeen, zwaard

##### Hyponiemen

| Holmes aardappelmes baardmes bankmes beenhouwersmes boommes boterhammes botermes bowiemes breekmes broodmes canneleermes chefmes cuttermes dolkmes dolmes duikmes entmes fileermes fruitmes gammames goudmes graveermes griffelmes groentemes haalmes | hakmes hangmes hobbymes hoefmes houwmes jachtmes junglemes kaakmes kaals mes kaasmes kapmes kartelmes kelnermes kelnersmes kerfmes keukenmes klapmes kloofmes knipmes koksmes krommes kruismes laatmes lasmes lasrook loodmes microtoommes | oestermes ontleedmes opstrijkmes padvindersmes paletmes pannenkoekmes papiermes pennenmes plamuurmes ploegmes radeermes rambomes reemes scalpeermes scheermes schildermes schildersmes schilmes schraapmes schrapmes schroodmes schubmes slachtmes slagersmes slagmes snijmes snoeimes | springmes stanleymes steekmes stekmes stopmes tafelmes tempermes tornmes trancheermes trekmes uitbeenmes valmes veegmes verfmes vilmes vismes vleesmes vlindermes voegenmes voorsnijmes vouwmes weidmes weimes werpmes wiegemes zaagmes zakmes |

##### Afgeleide begrippen

| Mesdag mesaanval mesbeschermer mesheft meshouder meskant mespunt | mespuntje messchede messcherp messenblok messenkoker messenlegger messenmaker | messenschede messenset messenslijper messentrekker messentrekkerij messenverbod messenwerper | messlijper messnede messnee messteek mesvijl mesvis mesvisje |

##### Overerving en ontlening

* Japans: メス (mesu), een medische term: scalpel

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Als een [warm] mes door de boter gaan
* De messen slijpen
* Het mes tussen de tanden hebben
* Iemand het mes op de keel zetten
* Iets voor het mes hebben
* Met het mes in de buik (blijven) zitten
* Onder het mes gaan
* Onder het mes zitten

##### Spreekwoorden

* Daar hangt het mes uit
* Des baljuws messen snijden zeer
* Het mes snijdt aan twee kanten
* Het zijn niet allen koks die lange messen dragen

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[B] het mes o
* (Jiddisch-Hebreeuws) overledene in de uitdrukking: kaals mes

##### Synoniemen

* mit

#### Gangbaarheid

* Het woord mes staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "mes" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "mes" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ mes op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Stichting Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Afrikaans
##### Uitspraak

* geluid

#### Zelfstandig naamwoord

mes
* (gereedschap) mes

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Frans
##### Uitspraak

* Geluid: mes (hulp, bestand)
* IPA: /mɛ/, /me/

##### Woordafbreking

* mes

#### Bezittelijk voornaamwoord

mes mv (m en v)
* mijn (bij woorden in het meervoud)
    «Je cherche mes parents.»
       Ik ben op zoek naar mijn ouders.

##### Uitdrukkingen en gezegden

    «Les amis des mes amis sont mes amis.»
       Vrienden van mijn vrienden zijn ook mijn vrienden.

## Fries
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

#### Zelfstandig naamwoord

mes
* (gereedschap) mes

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Limburgs
##### Uitspraak

* IPA: /mɐ(ː)s/ (Etsbergs)

#### Persoonlijk voornaamwoord

mes
* onbeklemtoond genitief van ich.

## Litouws
##### Uitspraak

* IPA: /mæːs/

#### Persoonlijk voornaamwoord

mes
* wij

## Spaans
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

##### Woordafbreking

* mes

#### Zelfstandig naamwoord

mes m
* maand