# niet
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: niet (hulp, bestand)
* IPA: / nit / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* niet

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] In de betekenis van ‘ontkennend bijwoord’ voor het eerst aangetroffen in 901
| afkomstig van: Middelnederlands: niet, niewet Oudnederlands: niewiht, niet Germaans: *ne Indo-Europees: *ne | Verwant in Germaans: Engels: ne, nought, (Angelsaksisch: ne), Duits: nicht, (Oudhoogduits: niht, niowiht, ni), Fries: net (Oudfries: nāwet) |
* [B] van Duits Niete

#### Bijwoord

[A] niet
* ontkenning, tegenovergestelde van 'wel'
*   * Het is niet zo.
    ▸ Dit zou toch niet mijn laatste nacht op aarde worden? Met zeven andere hikers zou ik de nacht in deze piepkleine ruimte van drie bij drie meter moeten doorbrengen.
    ▸ Michiel: „Hoe het huishouden bij ons verdeeld is? Níét! Ik werk 14 uur per dag en Karo doet bijna alles in huis. Mijn papadag is dinsdagmiddag, maar dat is de afgelopen anderhalf jaar niet gelukt.”

##### Schrijfwijzen

* níét (als dit in de zin bijzondere nadruk krijgt om de tegenstelling met een ander zinsdeel of een eerdere uitspraak aan te geven; geschreven volgens spellingregel 5.A die in principe ook geldt bij gebruik als zelfstandig naamwoord, maar in die vorm is zulke nadruk veel zeldzamer)

##### Antoniemen

* wel

##### Typische woordcombinaties

* zo nietniet op deze wijze (verschillend van zoniet)
          • Dat moet je zo niet doen want dan gaat het boek kapot.

##### Hyponiemen

| ammenooitniet deugniet doeniet | kruidje-roer-mij-niet ligniet mens-erger-je-niet | onkruid vergaat niet teniet vergeet-me-nietje | vergeet-mij-niet vergeet-mij-nietje weetniet |

##### Afgeleide begrippen

| bel-me-nietregister bel-niet-aanregister net-nietgeneratie net-nietsituatie niet alleen niet eens niet-Afrikaan niet-Amerikaan niet-Belg niet-Engelstalig niet-Europeaan niet-Europees niet-Franstalig niet-Jood niet-Joodverklaring niet-Nederlands niet-Nederlandstalig niet-aangegeven niet-aangepast niet-aangesloten niet-aanvalsverdrag niet-academisch niet-actief niet-actieve niet-adellijk niet-adjectivisch niet-aflatend niet-aftrekbaar niet-agrarisch niet-agressief niet-alcoholisch niet-alledaags niet-ambtelijk niet-ambtenaar niet-arisch niet-artistiek niet-bancair niet-beeldend niet-begrijpend niet-bekend niet-beklemtoond niet-belastingontvangst niet-benoeming niet-beschikbaar niet-bestaan niet-bestaand niet-betaald niet-betalen niet-betalend niet-betaling niet-beursgenoteerd niet-bezitter niet-bindend niet-blank niet-blanke niet-centraal niet-christelijk niet-christen niet-chronologisch niet-commercieel niet-communist niet-communistisch niet-confessioneel niet-conform niet-conformiteit niet-conventioneel niet-correct niet-corrupt niet-coöperatief niet-crimineel niet-deelnemer niet-democratisch niet-deskundige niet-discriminatie niet-dodelijk niet-doding niet-doorgaan niet-dringend niet-drinker niet-duurzaam niet-echt niet-economisch niet-econoom niet-eigen niet-erkend niet-erkenning niet-essentieel niet-euclidisch niet-exact niet-exhaustief niet-familielid niet-financieel | niet-fiscaal niet-fiscalist niet-fossiel niet-functioneel niet-functionerend niet-fundamentalistisch niet-geautoriseerd niet-gebonden niet-gebondenheid niet-gebruik niet-gebruikelijk niet-gebruiker niet-geconsolideerd niet-geïdentificeerd niet-gekozen niet-geleidend niet-geleider niet-gelovig niet-gelovige niet-gemeenteraadslid niet-gemotoriseerd niet-georganiseerd niet-geregistreerd niet-gericht niet-geselecteerd niet-gespecialiseerd niet-gesubsidieerd niet-gewelddadig niet-gewenst niet-gewerkt niet-gezinshuishouden niet-godsdienstig niet-gouvernementeel niet-grondgebonden niet-historisch niet-huwelijks niet-idealiteit niet-ijzerhoudend niet-industrieel niet-inflatoir niet-ingelost niet-ingeschreven niet-ingewijd niet-ingewijde niet-ingezetene niet-inhoudelijk niet-inkomensafhankelijk niet-inmenging niet-intellectueel niet-islamiet niet-islamitisch niet-jood niet-joods niet-juridisch niet-katholiek niet-kenner niet-kerkelijk niet-kernactiviteit niet-kernwapenstaat niet-klassiek niet-kostendekkend niet-kunst niet-kwetsbaar niet-leeftijdsgebonden niet-legitiem niet-levend niet-lezer niet-lid niet-lidstaat niet-limitatief niet-lineair niet-literair niet-loonkosten niet-marxistisch niet-materieel niet-medisch niet-menselijk niet-metaal niet-militair niet-monetair niet-moslim niet-nakomen niet-nakoming niet-naleving niet-nationalistisch niet-natuurlijk niet-noodzakelijk niet-nucleair niet-objectief niet-officieel niet-olympisch niet-onderwijzend niet-ontploft | niet-ontvankelijk niet-ontvankelijkheid niet-openbaar niet-opgelost niet-optimaal niet-overdraagbaar niet-parlementair niet-partijgebonden niet-passend niet-patrimoniaal niet-permanent niet-persoonsgebonden niet-politicus niet-politiek niet-poreus niet-productief niet-professioneel niet-raciaal niet-racistisch niet-radioactief niet-rationeel niet-realistisch niet-regerend niet-regeringspartij niet-reglementair niet-regulier niet-relevant niet-religieus niet-rokencoupé niet-roker niet-rookster niet-royeerbaar niet-selectie niet-socialist niet-socialistisch niet-specialist niet-specifiek niet-standaard niet-stedelijk niet-stemgerechtigd niet-stemgerechtigde niet-stemmer niet-steriel niet-strafbaar niet-strategisch niet-streekgebonden niet-structureel niet-studerend niet-taalgebonden niet-talig niet-technisch niet-theoloog niet-tijdig niet-toegestaan niet-traditioneel niet-transparant niet-universitair niet-vakbondslid niet-verbaal niet-verbindend niet-verdienend niet-verhit niet-vermelden niet-verplicht niet-verspreiding niet-verwant niet-verzekerd niet-verzuild niet-vliegend niet-vrijblijvend niet-werkend niet-werkende niet-werknemer niet-werkwoordsvorm niet-westers niet-weten niet-wetenschappelijk niet-weter niet-wettelijk niet-winstgevend niet-zelfbesturend niet-zichtbaar niet-zieke niet-zijn nieteling nietig niets niettemin nietwaar niettegenstaande niettemin nietwaar volg-me-nietregister |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* al dan niet
* de huid niet verkopen voor de beer geschoten is
* de kaas niet van het brood laten eten
* de zon niet in het water kunnen zien schijnen
* door de bomen het bos niet meer zien
* een gegeven paard niet in de bek kijken
* een gegeven paard niet in de bek kijken
* er met de pet niet bij kunnen
* er niet aan kunnen
* er niet aan uit kunnen
* het buskruit niet uitgevonden hebben
* het ei niet kwijt kunnen (raken)
* het licht niet onder de korenmaat steken
* het niet lang meer trekken
* het niet trekken
* het verschil tussen mijn en dijn niet kennen
* het zout in de pap niet verdienen
* niet alle vijf op een rijtje hebben
* niet begrepen hebben op
* niet bij de pakken neerzitten
* niet door de beugel kunnen
* niet erg vast in de schoenen staan
* niet glad zullen zitten
* niet goed snik zijn
* niet graag staan in de schoenen van
* niet in de haak zijn
* niet in de koude kleren gaan zitten
* niet in een goed vel steken
* niet in tel zijn
* niet kunnen luchten of zien
* niet kunnen rijmen met
* niet kunnen zetten
* niet lullen, maar poetsen
* niet met droge ogen kunnen aanzien
* niet onder stoelen of banken steken
* niet op mijn weg liggen
* niet op zijn mondje gevallen zijn
* niet over één nacht ijs gaan
* niet over rozen gaan
* niet over zijn hart kunnen krijgen
* niet pluis zijn
* niet tegen/aan dovemansoren zeggen
* niet van gisteren zijn
* niet veel soeps zijn
* niet verder springen dan de polsstok lang is
* niet verder zien dan je neus lang is
* niet voor de poes zijn
* niet voor één gat te vangen zijn
* niet voor niets
* niet voor rede vatbaar
* niet zuiver op de graat zijn
* nog niet droog achter de oren zijn
* nog niet op eigen benen kunnen staan
* om niet

##### Spreekwoorden

* Aken en Keulen zijn niet op één dag gebouwd.
* als katjes muizen, dan mauwen ze niet
* als de berg niet naar Mohammed komt, komt Mohammed wel naar de berg
* als Mohammed niet naar de berg komt, moet de berg maar naar Mohammed
* Arbeid adelt, maar de adel arbeidt niet
* Baat / baadt het niet, dan schaadt het niet
* Daar kan de schoorsteen niet van roken.
* Dat wast al het water van de zee niet af.
* De appel valt niet ver van de stam/boom.
* De boog kan niet altijd gespannen staan.
* De dorsende os zult gij niet muilbanden.
* De liefde kan niet van één kant komen.
* De splinter in andermans oog wel zien, maar niet de balk in het eigen
* Die niet waagt, die niet wint
* Die niet werkt, zal niet eten.
* Die staat ziet toe dat hij niet valle.
* Die vlieger gaat niet op.
* Doe wel en zie niet om.
* Doe wel naar mijn woorden, maar ziet niet naar mijn daden.
* een appel valt niet ver van de boom
* Een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken.
* Geld maakt niet gelukkig.
* Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.
* Het geld groeit niet op de rug
* Het is niet alles goud wat er blinkt.
* Het leven gaat niet altijd over rozen.
* Het sop is de kool niet waard.
* Het zijn de slechtste vruchten niet waaraan de wespen knagen.
* Het zijn niet alleen koks die lange messen dragen.
* Het zijn niet allen koks die lange messen dragen
* Hij heeft de klok wel horen luiden maar weet niet waar de klepel hangt
* In het huis van de gehangene spreekt men niet van de strop
* In het veen ziet men niet op een turfje.
* Je kan niet de kool en de geit sparen.
* Je moet de huid van de beer niet verkopen voor hij geschoten is.
* Keulen en Aken zijn niet op een dag gebouwd.
* Laat uw linkerhand niet weten wat uw rechterhand doet.
* Maak je maar boos, dan heb je twee keer werk, één keer om boos te worden, en één om niet meer boos te zijn.
* Men moet de dag niet prijzen voor het avond is.
* Men moet de huid niet verkopen voordat de beer geschoten is.
* Men moet een paard de rug niet stuk rijden.
* Mooie liedjes duren niet lang.
* Een mens leeft niet bij brood alleen.
* niet geschoten, altijd mis.
* Het gaat niet om de knikkers, maar om het spel.
* onkruid vergaat niet
* Over smaak valt niet te twisten.
* Stel niet uit tot morgen, wat je vandaag kunt doen.
* Strenge heren regeren niet lang.
* Vieze varkens worden niet vet.
* Wat baten kaars en bril, als den uil niet zien en wil.
* Wat de boer niet kent dat eet hij niet.
* Wat het oog niet ziet, wat het hart niet deert.
* Wat niet weet, wat niet deert.
* Weet wat je zegt, maar zeg niet alles wat je weet.
* Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan lopen.
* Wie het kleine niet leert, doet het grote verkeerd.
* Wie niet horen wil, moet maar voelen.
* Wie niet sterk is moet slim zijn.
* Wie niet waagt, niet wint.
* Ze maken mij de pis niet lauw
* Zo zijn we niet getrouwd.

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[A] de niet m
* loterijlot waarop geen prijs valt
*   * Ik heb nooit geluk, als ik loten koop zijn het altijd nieten.

##### Verwante begrippen

* kansspel, lot, loterij

#### Zelfstandig naamwoord

[A] het niet o
* geen meervoud wat onbestaand is, absolute leegte
    ▸ Je moet een onbekende blijven, Je spoor verbergen in het niet, En gaan waarheen de nevels drijven Tot je geen hand voor ogen ziet.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* in het niet vallen bijgeheel verwaarloosbaar zijn naast
          ∗ Gabbers, alto's, straight-edgers, skaters en clubhousers worden beschreven in korte hoofdstukjes, die in het niet vallen bij de lange lappen analyse waarmee hippies, provo's, soulkikkers en kuiven worden geduid.

#### Zelfstandig naamwoord

[B] de niet m
* klein, vaak beugelvormig, metalen voorwerp dat uit een apparaat (nietmachine) komt met het doel verschillende materialen aan elkaar te bevestigen (vast te nieten)
*   * Een nietje in de linkerbovenhoek hield de velletjes papier bijeen.
* (verkeer) (figuurlijk) straatmeubilair in de vorm van een grote metalen beugel waartegen fietsen gestald kunnen worden
* 1. Een gebruikt nietje
* 2. Een rij nieten.

##### Opmerkingen

* Het verkleinwoord "nietje" is de gangbare vorm.

##### Hyponiemen

* holniet

##### Afgeleide begrippen

* nietapparaat, nieten, nietenvreter, nieter, niethamer, nietmachine, nietpistool, niettang

##### Verwante begrippen

* paperclip, splitpen

##### Vertalingen
#### Werkwoord

[B] niet
* enkelvoud tegenwoordige tijd van nieten
* gebiedende wijs van nieten

##### Anagrammen

* tien

#### Gangbaarheid

* Het woord niet staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "niet" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "niet" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ nietje op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Weblink bron “‘Hoe het huishouden bij ons verdeeld is? Níét!’” (29 november 2024) op nrc.nl
* ↑ Weblink bron Boris Pasternak (vert. Werkgroep Slavistiek Leiden) Gedicht in: De Tweede Ronde., jrg. 8 nr. 2 (zomer 1987), Bert Bakker BV, Amsterdam, ISBN 9035105427, p. 164
* ↑ Weblink bron Arjen Fortuin “Shoppend door het leven” (24 maart 2000) op nrc.nl
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be