# wortel
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: wortel (hulp, bestand)
* IPA: /ˈʋɔrtəl/

##### Woordafbreking

* wor·tel

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘in de wiskunde’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1445
* In de betekenis van ‘groente’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1410
* In de betekenis van ‘onderste deel van gewas’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

#### Zelfstandig naamwoord

de wortel m
* (groente) de eetbare wortel van de peen Daucus carota
*   * We hebben wortelen met erwten gegeten.
* (plantkunde) het ondergrondse gedeelte van een plant of boom
*   * Als je onkruid wiedt moet je de wortels niet in de grond laten, want dan groeit het zo weer terug.
* (wiskunde) een getal gezien in zijn verhouding tot het getal van zijn tweede macht, derde macht, enz
*   * De wortel van honderdvierenveertig is twaalf.
* (taalkunde) radix, de kleinste betekenisvolle eenheid in een taal, ontdaan van alle afhankelijke, betekenisdragende elementen, zoals klinkerwisseling, voor- en achtervoegsels, invoegsels en uitgangen.
*   * [D]e meeste werkwoorden worden gevormd door achter de wortel een suffix te voegen; zo'n wortel + suffix heet thema of stam en achter die stam komen dan de persoonsuitgangen, althans in 't praesens.
*   * De woordformaties verband, binden, gebonden en bond hebben dezelfde wortel gemeen, namelijk b-n-d met de betekenis 'vastmaken', terwijl van de wortel b-d 'verzoeken, dringend vragen' de woorden gebed, aanbidden, opbod, ontbieden en verbieden zijn afgeleid.
* inplanting of dat waaruit iets ontspringt
    ▸ De PCT heeft geen religieuze wortels behalve verwondering over de natuur.

##### Synoniemen

* [1] bospeen, breekpeen, grove peen, waspeen
* [4] radix

##### Hyponiemen

| adderwortel ademwortel adventiefwortel (2) alantswortel alruinwortel beerwortel beetwortel bijwortel birkwortel boomwortel boorwortel braakwortel broodwortel cichoreiwortel derdemachtswortel (3) eenheidswortel engelwortel everwortel galangawortel geelwortel gemberwortel goudwortel graswortel | grondwortel haarwortel handwortel (5) hartwortel (2) haverwortel hazelwortel hechtwortel (2) heelwortel heenwortel holwortel hoofdwortel karbonkelwortel keelwortel kiemwortel klimwortel kliswortel klitwortel koraalwortel krapwortel kruiswortel kubiekwortel (3) kwadraatwortel luchtwortel (2) | maiswortel maïswortel mangelwortel meekrapwortel meesterwortel mierikswortel mierikwortel neuswortel nieswortel penwortel (2) peperwortel peterseliewortel pijlwortel plankwortel plantenwortel ratanhiawortel schelwortel schiewortel schijtwortel schubwortel slangenwortel smeerwortel spekwortel staartwortel | stamwortel steltwortel suikerwortel tandwortel tongwortel varenwortel veenwortel vierkantswortel (3) voetwortel (5) waalwortel walwortel weegwortel weewortel willie wortel winterwortel wolfswortel wrangwortel yamswortel zedoarwortel zeepwortel zijwortel (2) zoethoutwortel zuigwortel zwaluwwortel |

##### Afgeleide begrippen

| antiworteldoek asgrauwe wortelmot bonte worteluil egale wortelmot gehoekte wortelmot geoogde worteluil gewone worteluil grijze worteluil grote worteluil haarworteltje (2) kleine wortelmot oranje wortelmot rookkleurige worteluil variabele worteluil wortelaanzet wortelachtig wortelboer wortelboktor wortelboom wortelboorder wortelboorders wortelbrand worteldoek worteldraad worteldruk (2) worteleinde wortelen | wortelexponent wortelformule wortelfrees wortelgemiddelde wortelgetal wortelgewas wortelgroei wortelgrootheid wortelhaar (2) wortelhals (2) wortelhout wortelig wortelkanaal wortelkluit wortelknobbel wortelknobbelaaltje wortelknol wortelkwal wortelloof wortelloos wortelluis (2) wortelmot wortelmuts wortelmutsje (2) wortelnomen (4) wortelnoten wortelopdruk | wortelpeterselie wortelpuree wortelrozet wortelsap wortelschede wortelscheut wortelschimmel wortelsoep wortelspruit wortelstandig wortelstek wortelstelsel wortelstok wortelstomp wortelsysteem worteltaart worteltafel wortelteken worteltrekken worteluil wortelvast wortelvezel wortelvlieg wortelvliegen wortelvormig wortelwiel wortelwoord zuidelijke worteluil |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Gierigheid ( of hebzucht) is de wortel van alle kwaad
* Met wortel en tak uitroeien

##### Vertalingen
#### Verwijzingen

* 1 2 3 "wortel" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ dbnl
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

#### Werkwoord

wortel
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van wortelen
*   * Ik wortel.
* gebiedende wijs van wortelen
*   * Wortel!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van wortelen
*   * Wortel je?

#### Gangbaarheid

* Het woord wortel staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "wortel" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Indonesisch
#### Zelfstandig naamwoord

wortel
* wortel
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be