# lopen
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: lopen (hulp, bestand)
* IPA: / ˈlopə(n) / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* lo·pen

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘gaan’ voor het eerst aangetroffen in 901
| erfwoord afkomstig van: Middelnederlands: lopen Oudnederlands: lōpan Germaans: *hlaupanan Indo-Europees: *klAub- | Verwant in Germaans: West: Engels: leap (Angelsaksisch: hlēapan), Duits: laufen, (Oudhoogduits: loufan), Fries: ljeppe (Oudfries: hlāpa) Noord: Zweeds: löpa, Deens: løbe, Noors: løpe, (Nynorsk: laupa, Oudnoords: hlaupa), IJslands: hlaupa, Faeröers: leypa Oost: Gotisch: hlaupan |

#### Werkwoord

lopen
* (Noord-Nederlands) ergatief stappen, gaan, wandelen
*   * Lopen naar het stadhuis is sneller dan met de auto.
    ▸ Jack was een kale man van in de zestig die 35 jaar geleden zelf de PCT had gelopen.
    ▸ Meteen liep ik naar mijn tent die onder het gewicht van de sneeuw voor de helft bleek te zijn ingestort.
* (Zuid-Nederlands) ergatief rennen
*   * Je zal moeten lopen als je de trein nog wil halen.
* (Noord-Nederlands) inergatief stappen, gaan
*   * Hij heeft gisteren een heel stuk gelopen.
*   * Er wordt daar niet veel gelopen.
    ▸ Jack was een kale man van in de zestig die 35 jaar geleden zelf de PCT had gelopen.
* (Zuid-Nederlands) inergatief rennen
*   * Hij heeft gisteren tien kilometer gelopen.
* ergatief voortgang maken
*   * De zaken lopen erg goed.
* ergatief vloeien of stromen
*   * Het water loopt in mijn kleren.
* hulpwerkwoord ~ te: duratief hulpwerkwoord, iets doen terwijl men loopt
*   * Ach, loop niet zo te zeuren, man!
*   * Hij heeft de krant lopen rondbrengen.

##### Schrijfwijzen

* loopen ww (officiële spelling tot 1935 in Nederland en 1946 in België)

##### Hyponiemen

| aanlopen achterlopen achternalopen achteromlopen achteroplopen achteruitlopen aflopen badlopen belopen bijeenlopen bijlopen binnenlopen bliklopen dichtlopen doodlopen dooreenlopen doorlopen drooglopen een blauwtje lopen erbij lopen erin lopen eromheen lopen ertegenaan lopen gelijklopen | groenlopen hardlopen heenlopen heetlopen herlopen honklopen hordelopen in de gaten lopen ineenlopen inlopen klaplopen koppenlopen kroeglopen landlopen langeafstandslopen langslopen leeglopen loslopen meelopen mislopen naaktlopen nalopen omhooglopen omlopen | omverlopen onderlopen ontlopen openlopen oplopen overhooplopen overlopen platlopen rechtop lopen rondlopen samenlopen scheeflopen schoollopen skilopen sneeuwschoenlopen spoorlopen steltlopen stormlopen stuklopen te hoop lopen tegemoetlopen tegenlopen ten einde lopen teruglopen | toelopen traplopen trappenlopen uiteenlopen uitlopen vastlopen veenlopen verderlopen verlopen vollopen voorbijlopen voorlopen vooroplopen vooroverlopen voortlopen vooruitlopen vrijlopen vuurlopen wachtlopen wadlopen warmlopen weglopen zakkenlopen zaklopen |

##### Afgeleide begrippen

| geloop loop-in-'t-lijntje loopachtig loopactie loopafstand loopas loopauto loopbaan loopband loopbeen loopbeperking loopbeweging loopbrug loopdeur loopdienst loopduur loopeend loopfiets loopgedrag loopgips loopgraaf loopgracht loopgroep | loophengel loopjongen loopkabel loopkar loopkat loopkever loopklos loopkoets loopkraan looplamp looplezen looplijn loopmaat loopmare loopmeditatie loopmicrofoon loopneus loopnummer loopoor looporkest looppad looppapegaai looppas looppiste | loopplaats loopplank looppop looprail looprek looprichting loopring looproute loopruimte loops loopschacht loopschoen loopscholing loopsluis loopsnelheid loopsport loopstal loopster loopstijl loopstoel looptechniek looptelefoon looptempo looptest | looptijd looptocht loopton looptrainer looptraining loopvermogen loopvlak loopvloeistof loopvoet loopvogel loopvriendelijk loopvuur loopwagen loopwedstrijd loopwerk loopwiel loopwonder loopzand loopzool loper loperig loperij verloop voorlopig wijdlopig |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Lopen als een kievit
* erg gemakkelijk en vlug lopen
* Aan de leiband lopen
* niet zelfstandig een beslissing kunnen nemen, maar het laten afhangen van een ander
* Als een lopend vuurtje
* (een nieuwtje dat) gauw door de hele gemeenschap doorverteld
* Als twee honden vechten om een been, loopt de derde er mee heen.
* als twee personen ruzie hebben of er niet uit komen, kan een derde daarvan profiteren
* De gal loopt over
* boos worden
* De kantjes er vanaf lopen
* Zijn best niet doen
* een blauwtje lopenworden afgewezen
* Er loopt een streep door
* Er de kantjes vanaf lopen
* Zijn best niet doen
* Ergens een streepje door lopen
* erg vreemd zijn, zich abnormaal gedragen
* Gods water over Gods akker laten lopen
* geen voorzorgsmaatregelen nemen, maar alles laten komen zoals het komt
* Hard van stapel lopen
* nu te veel willen
* Het loopt als een tiet
* Het hoofd loopt me om.
* niet meer weten wat te doen (bv bij drukte)
* Het water loopt altijd naar de zee.
* mensen die veel hebben krijgen er ook altijd steeds meer bij
* In de fuik lopen
* door eigen stommiteiten in een valstrik lopen
* In de papieren lopen
* Veel geld kosten
* In de tredmolen lopen
* erg eentonig werk doen iedere dag
* In de val lopen
* betrapt worden
* In geen twee sloten tegelijk lopen
* voorzichtig zijn en op zichzelf kunnen passen
* In het gareel lopen (ook: in de pas lopen)
* precies zo doen als de anderen
* In het oog lopen
* opvallen
* In iemands gareel lopen
* zonder enige tegenwerping doen wat iemand je opdraagt
* Met het hoofd tegen de muur lopen
* mislopen
* Met molentjes lopen
* in de war zijn ofwel: niet goed bij het verstand zijn
* Met zijn ziel onder de arm lopen
* zich vervelen
* Naar de maan lopen
* hou op met zeuren en ga weg
* Naar de pomp lopen
* Ga weg!
* Naast je schoenen lopen
* veel te trots zijn op iets
* Op je tandvlees lopen
* Over de hoge schoenen lopen
* te ver gaan of niet realistisch zijn
* Over veel schijven lopen
* veel mensen die ergens zich mee bemoeien
* Spaak lopen
* mislukken
* Spitsroeden lopen
* de fout onder ogen moeten zien en daarop uitgelachen worden
* Te hard van stapel lopen
* Te hoop lopen
* in opstand komen
* [1]: Tegen de lamp lopen
* betrapt/gesnapt worden
* Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan lopen.
* als je zelf iets gedaan hebt wat verkeerd is, moet je een ander niet van beschuldigen als die hetzelfde gedaan heeft
* [1]: Zich het vuur uit de sloffen lopen
* heel erg zijn best doen
* [5]: uit de hand lopen
* onbeheersbaar worden
* [2]: het op een lopen zetten
* vluchten
* [5]: Het kwik loopt op.
* het wordt warmer
* [7]: aan komen lopen
* op bezoek komen
* [1] zijn lul achterna lopen

##### Opmerkingen

* In Nederland heeft dit woord de connotatie van stappen of gaan. Voor zich snel verplaatsen met de benen gebruikt men eerder rennen.
* In België heeft dit woord de connotatie van rennen. Voor zich traag voortbewegen met de benen gebruikt men eerder gaan of stappen.
* [7] In samengestelde tijden vervalt te.

##### Verwante begrippen

| benen = met grote passen lopen darren = heen en weer lopen doodlopen = rennen tot je erbij neervalt doorstappen = lopen zonder op te houden draven = rennen (meestal gezegd van dieren) drentelen = doelloos lopen dribbelen = met kleine passen lopen hardlopen = snel lopen hollen = snel lopen hompelen = kreupel lopen ijlen = snel lopen ijsberen = rusteloos heen en weer lopen klossen = lopen zonder de benen op te tillen klunen = met de schaatsen aan lopen kreupelen = kreupel lopen kruipen = lopen op handen en knieën kuieren = rustig wandelen laveren = zigzaggend lopen marcheren = geordend lopen pikkelen = hinkelend of snel lopen pootjebaden = door het water lopen rennen = snel lopen scharrelen = heen en weer lopen (gezegd van kippen) schrijden = met waardige passen lopen schoffelen = zeer langzaam lopen schuifelen = zeer langzaam lopen sjokken = langzaam lopen | sjouwen = met inspanning lopen slaapwandelen = lopen terwijl men slaapt slenteren = rustig lopen slijpen = zonder doel lopen sloffen = lopen zonder de benen op te tillen slungelen = slingerend lopen snellen = zich met haast ergens naartoe begeven snelwandelen = snel lopen (sport) sprinten = extra snel lopen (sport) stappen = met vaste tred lopen steltlopen = op stelten lopen stiefelen = met grote passen lopen stieren = lopen zonder op of om te kijken stormen = snel lopen strompelen = gebrekkig lopen sukkelen = moeilijk lopen door ouderdom, ziekte of blessure trekkebenen = gebrekkig lopen tippelen = met korte passen lopen treden = literair lopen trippelen = met korte pasjes lopen trippen = met korte pasjes lopen tuinen = met grote passen lopen voortschrijden = verder lopen wachtlopen = lopen en uitkijken wandelen = lopen voor je plezier zaklopen = voortbewegen met de benen in een zak (spelletje) |

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

de lopen mv
* meervoud van het zelfstandig naamwoord loop

##### Schrijfwijzen

* loopen zn (officiële spelling tot 1935 in Nederland en 1946 in België)

#### Gangbaarheid

* Het woord lopen staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "lopen" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "lopen" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ lopen op website: Etymologiebank.nl
* 1 2 3 Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be