# spits
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: spits (hulp, bestand)
* IPA: / spɪts / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* spits

##### Woordherkomst en -opbouw

* zn: vermenging van Middelnederlands spitse zn "puntig uiteinde" en Duits Spitze "top van berg of toren"
** [2] in de betekenis ‘meest aanvallende voetballer’ aangetroffen vanaf 1970
** [5] van Duits Spitz in de betekenis ‘hond van een bepaald ras’ aangetroffen vanaf 1867
** [6] (verkorting) van spitsbroeder
* bn: via Middelnederlands spits van Duits spitz bn , op te vatten als afgeleid van spit met het achtervoegsel -s, in de betekenis van ‘puntig’ aangetroffen vanaf 1542
* ww: spitsen ww zonder de uitgang -en

#### Zelfstandig naamwoord

de spits v / m
* (verkeer) grote drukte in het verkeer op terugkerende tijdstippen
*   * Hij ging in de spits naar zijn werk.
* (sport) binnen een ploeg een aanvallende speler die een positie opzoekt waarin hij een doelpunt kan maken
*   * Van de aanvallers is de spits meestal diegene die de meeste doelpunten maakt.
    ▸ Even later tekende Lewandowski wel voor zijn tiende Champions League-treffer. Oud-Ajacied Maximilian Wöber ging het duel met de Poolse spits veel te lomp in, waarna Lewandowski zijn zelf verdiende strafschop snoeihard in de linkerhoek schoot: 1-0.
* (scheepvaart) klein vrachtschip, binnenschip (ook wel gebruikt als woonboot)
* (bouwkunde) scherp, puntig uiteinde, hoogste punt
*   * De spits van de kerktoren.
de spits m
* type hond met een spitse snuit, opstaande, vrij kleine oren, een dichte, afstaande vacht, een tamelijk steile achterhand en een krullende staart
* (verouderd) beste vriend
spits m, o
* eerste stoot van een aanval (alleen nog in uitdrukkingen)

##### Synoniemen

* [4] punt zn (1), tip zn (1), top zn (1)
* [6] boezemvriend

##### Hyponiemen

* [2] (intensivering) hyperspits
* [5] kees, keeshond, spitshond
| angelspits avondspits bergspits | bolspits centrumspits counterspits | gevelspits kerkspits knobbelspits | koolspits legerspits ochtendspits | pocketspits schaduwspits torenspits vleugelspits |

##### Afgeleide begrippen

| Spitsbergen spitsboef spitsboog spitsbroeder | spitsbus spitsheffing spitsig | spitskool spitslijn spitsmuis spitsroede spitsspeler | spitsstrook spitstarief spitstechnologie spitstoeslag spitstongewelf | spitsuur spitsvignet spitsvoet spitsvondig spitsvork |

##### Verwante begrippen

* hoogtepunt
* [4] neus, piek, uiterste

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [7] de/het spits afbijtenals eerste met iets beginnen
* [7] de/het spits bieden aankrachtig verzet bieden tegen
* [4] op de spits drijveniets tot het uiterste doordrijven of laten escaleren

##### Vertalingen
#### Bijvoeglijk naamwoord

spits
* in een punt uitkomend
*   * Hij kreeg de spitse pijl in zijn been.
* scherpzinnig
*   * Ze gaf hem weer zo'n spits antwoord.

##### Verwante begrippen

* [2] pienter, puntig, scherpzinnig, schrander, snugger, vernuftig

##### Vertalingen
#### Werkwoord

spits
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van spitsen
*   * Ik spits.
* gebiedende wijs van spitsen
*   * Spits!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van spitsen
*   * Spits je?

#### Gangbaarheid

* Het woord spits staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "spits" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* 1 2 spits op website: Etymologiebank.nl
* 1 2 3 4 "spits" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Weblink bron “Bayern vernedert Salzburg met 7-1, Lewandowski is Haller voorbij na hattrick” (8 maart 2021), NOS
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Engels
#### Werkwoord

spits
* derde persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van (to) spit

#### Zelfstandig naamwoord

spits mv
* meervoud van het zelfstandig naamwoord spit