# zijn
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: zijn (hulp, bestand)
* IPA: / zɛin / (1 lettergreep);
** [B] als bezittelijk voornaamwoord zonder nadruk ook vaak uitgesproken als /zən/, wat in de geschreven tekst kan worden weergegeven als z'n

##### Woordafbreking

* zijn

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] erfwoord, via Middelnederlands sijn van Oudnederlands sīn ; in de betekenis van ‘bestaan’ aangetroffen vanaf 776 De vormen van het werkwoord zijn op drie verschillende wortels in het Indo-Europees terug te voeren.
** De vormen "is", "zij", "zijt" en "zijn" gaan terug op Indo-Europees *h₁es- ('zijn'), vergelijk: Engels: is, am, Perzisch: است (ast), Latijn: est, Grieks: ἐστί (estí), Sanskriet: अस्ति (ásti), Russisch: есть (est).
** De vormen "ben", "bent" komen van Indo-Europees *bʰuh₂- ('worden'). (Vgl. bijv. Engels: to be, Proto-Indo-Iraans: bhávati, Perzisch: بودن, Proto-Slavisch: byti, Russisch:быть, Latijn: -bo, -bundus, fio, fui, futurus, Grieks: φύω, Litouws: būti, Lets: būt,)
** De vormen "wezen", "was", "waren", "waart", "ware", "wees", "weest", "geweest", "gewezen" komen van Indo-Europees *wes- dat 'verblijven' betekende (vergelijk Engels: was, were).
* [B] erfwoord, via Middelnederlands sijn van Oudnederlands sīn
** Deze vormen gaat terug op Germaans *sīnaz, Indo-Europees *seino-, vergelijk Duits sein, Zweeds sin. Oorspronkelijk was *seino- een wederkerende vorm verwant aan *swe, vanwaar woorden als Russisch себя (sebja), Latijn suus, Oudgrieks ἑός (heos), Sanskriet स्व (sva).

#### Werkwoord

[A] zijn
* ergatief: bestaan, existeren
*   * Is er een oplossing voor dit probleem?
* ergatief (meestal gevolgd door niet meer): leven
*   * Zij is niet meer.
* ergatief: zich bevinden, ergens aanwezig zijn
*   * Ik ben in de tuin.
*   * We waren in Portugal.
* ergatief, onpersoonlijk: drukt de feitelijke toestand, hoedanigheid of wenselijkheid van iets uit
*   * Wat is er met jou?
*   * Hoe is het?
*   * Wat zal het zijn?
* koppelwerkwoord (gevolgd door zelfstandignaamwoordgroep): gelijk zijn aan:
*   * Johan is onze voorzitter.
* koppelwerkwoord(gevolgd door zelfstandignaamwoordgroep): tot de groep behoren van
*   * De leeuw is een dier.
* koppelwerkwoord (gevolgd door adjectief): de eigenschap hebben:
*   * Hij is nieuwsgierig.
* onpersoonlijk, ~ te drukt een soort van verplichting uit, of iets dat noodzakelijk is of voor de hand ligt
*   * Dat is af te raden.
*   * Dat is te verwaarlozen.
* onpersoonlijk, ~ te drukt een mogelijkheid uit
*   * Er waren stemmen te horen van achter het muurtje.
*   * Dat is niet te doen.
* hulpwerkwoord: ~ + voltooid deelwoord: hulpwerkwoord van de voltooide tijd van een ergatief werkwoord
*   * Komt hij nog? Hij is al gekomen.
* hulpwerkwoord: ~ + voltooid deelwoord: hulpwerkwoord van de voltooide tijd van de lijdende vorm
*   * Zij was zo vreselijk geslagen dat het bloed van haar lijf droop.

##### Afgeleide begrippen

* zijnsvraag
* welzijn

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [7] als de dood zijn voor
* [5] er het hart van in zijn
* [7] snel weg zijn met
* [4] van doen zijn
* [7] zot zijn van

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[A] het zijn o
* (filosofie) gegeven dat iets of iemand bestaat

##### Synoniemen

* bestaan
*   * Als ik nu niet "Het Zijn en het Niets" van Jean-Paul Sartre ga lezen, zal het er wel nooit meer van komen.

##### Verwante begrippen

* wezen, wezenlijkheid

##### Hyponiemen

| aanzijn afzijn | alleen-zijn bewustzijn | bijeenzijn bijzijn | hierzijn samenzijn | welzijn ziek-zijn |

##### Afgeleide begrippen

* zijnsleer, zijnstoestand

##### Vertalingen
#### Bezittelijk voornaamwoord

[B] zijn
* derde persoon enkelvoud, mannelijk of onzijdig
*   * Hij liet zijn hondje uit.

##### Spreekwoorden

* boontje komt om zijn loontje

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord zijn staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "zijn" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ zijn op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "zijn" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be