# weten
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: weten (hulp, bestand)
* IPA:/ ˈwetə(n) / (2 lettergrepen); /ˈʋeː.tə(n)/

##### Woordafbreking

* we·ten

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord, in de betekenis van ‘kennis hebben, begrijpen’ aangetroffen vanaf 901
| afkomstig van: Middelnederlands: weten (1240) Oudnederlands: witon Germaans: (nultrap) *witan- Indo-Europees: *wid-, (voltrap) *wéid-, *wóid- | Verwant in Germaans: West: Duits: wissen (Oudhoogduits: wizzan), Engels: wit, Fries: wite, witte (Oudfries: wita) Noord: Deens: vide, Noors: vite, Nynorsk: vita, vete, veta Zweeds: veta (Oudnoords: vita) Oost: Gotisch: witan | Verwant in Romaans: Latijn: videre “zien” Italiaans: vedere Spaans: ver Frans: voir Roemeens: vedea | Verwant in andere Indo-Europese talen: Indo-Iraans: Sanskriet: वेद (veda) “kennis” Grieks: εἴδω, οἶδα Slavisch:Pools: widzieć, Russisch: видеть, Tsjechisch: vědět |

#### Werkwoord

weten
* ergens kennis van hebben
*   * Hoe kun je dat nou weten als die stof nog nooit behandeld is?
    ▸ Want het was goed hier, om niet te zeggen perfect, en ik zag geen reden waarom ik hier niet net zo lang zou kunnen blijven tot ik wist waar ik naartoe moest gaan.
* ~ te: erin slagen
*   * Hij wist zijn vader zover te krijgen hem dat geld te geven.
* te weten te komen: iets ontdekken
*   * De spion probeerde te weten te komen waar de atoomwapens lagen.
* beseffen
*   * Als je dat maar weet!
    ▸ Er is immers geen sprake van verlies, echtscheiding of overlijden en verder weten we allebei dat we elkaar na een x aantal maanden weer zullen zien.

##### Hyponiemen

* afweten, medeweten, voorweten

##### Afgeleide begrippen

| betweter je-weet-wel veelweterij | weetal weetbaar weetbrief | weetgraag weetlust weetniet | weetzucht wetenschap wetenswaardig weter |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1] geen weg weten met
* [1] Joost mag het weten
* Weten hoe de vork in de steel zit
* precies weten wat er gebeurd is
* Weten waar Abraham de mosterd haalt
* Zeer diepgaande kennis van een zaak hebben
* Weten waar de schoen wringt
* de oorzaak van de problemen weten
* Weten wat voor vlees je in de kuip hebt
* Aan iets een mouw weten te passen
* een oplossing ergens voor weten
* Heg noch steg weten
* ergens de omgeving totaal niet kennen
* Het maar een weet zijn of Het is maar een weet
* als het eenmaal bekend is, is het niet moeilijk meer
* Het naadje van de kous willen weten
* precies van alles de details willen weten hoe het in elkaar zit
* Van Teeuwes nog Meeuwes weten
* ergens van helemaal geen verstand hebben
* Van de hoed en de rand weten
* Precies weten hoe het zit
* Van de prins geen kwaad weten
* Niet weten dat hij een fout gemaakt heeft
* Van god noch zijn gebod weten
* slechte dingen durven doen
* Van toeten noch blazen weten
* van iets geen verstand hebben
* Van wanten weten
* weten hoe zaken aangepakt moeten worden
* Willen weten welk vlees men in de kuip heeft
* eerst willen weten hoe iemand is
* Willens en wetens iets doen
* met opzet
* weten waar men mee bezig is
* weten waar men aan toe is
* kennis hebben van de stituatie waarin men zich bevindt
* ∗ "We gaan ervan uit dat mensen die in juli op vakantie gaan, uiterlijk volgende week weten waar ze aan toe zijn. Voor vakanties in augustus zal dat begin juli zijn", zegt directeur Frank Oostdam van reiskoepel ANVR tegen NU.nl.

##### Spreekwoorden

* [1] weet wat je zegt, maar zeg niet alles wat je weetwees zorgvuldig met de informatie die je geeft
* [1] hij heeft de klok wel horen luiden, maar weet niet waar de klepel hangtzijn standpunt is gebaseerd op zeer gebrekkige kennis van de feiten
* [1] je weet nooit hoe een koe een haas vangthet kan onverwacht toch lukken
* [4] laat uw linkerhand niet weten wat uw rechterhand doetals je een ander helpt, moet je er niet beter van willen worden

##### Vertalingen
#### Werkwoord

weten
* meervoud verleden tijd van wijten
*   * Wij weten.
*   * Jullie weten.
*   * Zij weten.

#### Gangbaarheid

* Het woord weten staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "weten" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ weten op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "weten" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* 1 2 Weten is van oorsprong zwak: wist komt van *weetde. Het voltooid deelwoord is sterk geworden, maar niet in bijvoorbeeld bewust.
* ↑ Pfeiffer, Ilja Leonard “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 18
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Weblink bron “Duidelijkheid over vliegvakantie komt met horten en stoten (en rijkelijk laat)” (24 juni 2022), NU.nl
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Nedersaksisch
#### Werkwoord

weten
* weten

## Veluws
#### Werkwoord

weten
* weten