# aardappel
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: aardappel (hulp, bestand)
* IPA: / ˈardɑpəl / (3 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* aard·ap·pel

##### Woordherkomst en -opbouw

* van Middelnederlands erdappel, op te vatten als samenstelling van aarde zn en appel zn , met "appel" in de meer algemene betekenis "rond voorwerp", wellicht een leenvertaling van Latijn malum terrae
** [1], [2] als benaming voor (knollen van) aardappelplanten aangetroffen vanaf 1708
** [3] als benaming voor (knollen van) cyclamen, een plantengeslacht met knollen die varkens graag eten, in die betekenis aangetroffen vanaf 1351

#### Zelfstandig naamwoord

de aardappel m
* (bloemplanten) bepaald soort plant, Solanum tuberosum , uit de nachtschadefamilie
*   * Het bovengrondse groene gedeelte van de aardappel is giftig.
* (voeding) eetbare knol van Solanum tuberosum
*   * Bartje bidt niet voor aardappels.
*   * Aardappelen, vlees, groente is de standaard hoofdmaaltijd in Nederland.
    ▸ De volgende dag stond er tijdens het avondeten behalve de karbonaden, gekookte aardappelen en doperwten eveneens een stevige discussie op het programma.
* (bloemplanten) (verouderd) benaming voor planten uit het geslacht Cyclamen en hun knollen
* (scheldwoord) (spottend) dom persoon

##### Synoniemen

* [2] pieper, (in Vlaanderen) patat
* [3] cyclaam, varkensbrood
* [4] sufferd

##### Hyponiemen

| amylopectineaardappel bankaardappel consumptieaardappel duchesseaardappel duinaardappel ecoaardappel fabrieksaardappel | genaardappel hertoginnenaardappel kleiaardappel krielaardappel plantaardappel pootaardappel pureeaardappel | ratteaardappel ruimteaardappel röstiaardappel winteraardappel zandaardappel zetmeelaardappel zoete aardappel zomeraardappel |

##### Afgeleide begrippen

| aardappelaaltje aardappelafval aardappelakker aardappelarchief aardappelbak aardappelballetje aardappelbeurs aardappelbeweging aardappelbier aardappelbies aardappelbloed aardappelbloem aardappelbloesem aardappelboer aardappelboor aardappelbouw aardappelbovist aardappelbrandewijn aardappelbrij aardappelbrood aardappelbuik aardappelcampagne aardappelcroustade aardappelcultuur aardappelcysteaaltje aardappeldeeg aardappeldeskundige aardappeleter aardappelfoezel aardappelgal aardappelgalwesp aardappelgerecht aardappelgeweer aardappelgraaf aardappelgratin aardappelgries aardappelhakker aardappelhandel aardappelhandelaar aardappelharp aardappelhoofd aardappeljassen aardappeljenever aardappelkanker aardappelkanon aardappelkelder aardappelkever aardappelknol aardappelknolrups aardappelkoek aardappelkriel aardappelkroket aardappelkruim aardappelkruk | aardappelkrul aardappelkuil aardappelland aardappellichter aardappelloof aardappelmaat aardappelmand aardappelmeel aardappelmeelfabriek aardappelmengsel aardappelmes aardappelmesje aardappelmoeheid aardappelmoes aardappelmot aardappelmousseline aardappelneus aardappeloogst aardappeloproer aardappelontwikkelaar aardappeloproer aardappelpanenkoek aardappelpannenkoekje aardappelpap aardappelperceel aardappelplant aardappelploeg aardappelpoeder aardappelpootgoed aardappelpoothout aardappelpootijzer aardappelpootmachine aardappelpoter aardappelpriem aardappelprijs aardappelproduct aardappelpuree aardappelras aardappelrasp aardappelronder aardappelrooien aardappelrooier aardappelrooimachine aardappelrooivork aardappelsago aardappelsalade aardappelschaal aardappelschepvork aardappelschil aardappelschiller aardappelschilmes | aardappelschilmesje aardappelschimmel aardappelschip aardappelschipper aardappelschotel aardappelschout aardappelschrapper aardappelschurft aardappelschuur aardappelsla aardappelsnuitkever aardappelsoep aardappelsoes aardappelsoort aardappelsorteerder aardappelsorteermachine aardappelspecialist aardappelspek aardappelspitvork aardappelstamper aardappelsteker aardappelstengel aardappelstengelboorder aardappelstijfsel aardappelstokje aardappelstomer aardappelstronk aardappelstroop aardappelstruik aardappeltaart aardappelteelt aardappelteler aardappeltortilla aardappelveld aardappelverkoper aardappelvezels aardappelvlo aardappelvlokken aardappelvork aardappelvrouw aardappelwater aardappelweer aardappelwratziekte aardappelzaad aardappelzak aardappelzetmeel aardappelzetmeelverwerker aardappelziekte |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* De hete aardappel doorschuiven/doorspelen
* Een moeilijke of vervelende kwestie aan iemand anders overlaten
* Praten met een hete aardappel in de keel
* Bekakt praten
* De aardappelen afgieten
* Urineren (door mannen)
* De domste boeren hebben de dikste aardappelen
* Mensen met maar weinig intelligentie bereiken door puur geluk toch veel (~ het geluk is met de dommen)
* Die haalt de nieuwe aardappelen niet
* Die heeft niet lang meer te leven
* Een kleine aardappel moet je niet schillen
* Van wie toch al weinig heeft kan men niet veel vragen
* Een meid en een aardappel kies je zelf
* Een vrouw kan men niet uitkiezen voor iemand anders
* Een mens is geen aardappel
* Iedereen heeft soms behoefte aan ontspanning
* Hij heeft de meeste aardappelen al gegeten
* Hij heet al veel meegemaakt, hij heeft het grootste deel van zijn leven erop zitten
* Kijken als een hard geschilde aardappel
* Er bleek, pips uitzien
* Nog geen koude aardappel waard zijn
* Niets waard zijn
* Tussen de soep en de aardappels
* Terloops, tussen de bedrijven door
* Zo lang aardappels poten als je mest hebt
* Zo lang mogelijk met iets blijven doorgaan
* Waar geen aardappelen gepoot worden, zullen er ook geen groeien
* Zonder goed begin heeft iets geen kans van slagen

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord aardappel staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "aardappel" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.
* [1] Zie Wikibooks voor meer informatie.
* [1] aardappel in het Nederlands Soortenregister N
* [1] aardappel op Wikidata
* [2] zie Wikibooks voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ aardappel op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Weblink bron Sewel, William. “A large dictionary English and Dutch, in two parts : wherein each language is set forth in its proper form ; the various significations of the words being exactly noted, and abundance of choice phrases and proverbs intermixt. : To which is added a grammar, for both languages. ... = Groot woordenboek der Engelsche en Nederduytsche taalen; nevens eene spraakkonst derzelver.”, 3e druk (1735), Jacob ter Beek, Amsterdam
* ↑ Middelnederlandsch Woordenboek
* ↑ Weblink bron Meyer, Lodewijk. “L. Meijers Woordenschat, In drie deelen ghescheiden, van welke het I. Bastaardtwoorden, II. Konstwoorden, III. Verouderde woorden beghrijpt.” (1669), De Weduwe van Jan Hendricksz. Boom, Amsterdam
* ↑ Suzanne Vermeer “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be