# schaar
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: schaar (hulp, bestand)
* IPA: / sxar / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* schaar

##### Woordherkomst en -opbouw

* [1, 3] In de betekenis van ‘werktuig om te knippen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240.
** erfwoord: Middelnederlands scāre ‘schaar, nijptang, scheermes’, westelijke umlautloze bijvorm van oostelijk scēre (waaruit Limburgs sjièr, Afrikaans skêr), ontwikkeld uit Oergermaans *skēri-, dualisvorm afgeleidet met rekkingstrap uit de wortel van *skēran- ‘scheiden, verdelen’, waarvoor zie scheren. Evenals Nederduits Scheer, Duits Schere, Fries skjirre, Engels shears ‘schapen-, blikschaar’ en IJslands skæri.
* erfwoord: Middelnederlands scare, ontwikkeld uit Oergermaans *skar(j)ōn ‘ploegijzer’, afleiding met korte vocaal uit de wortel van *skēran- ‘scheiden, verdelen’, waarvoor zie scheren. Evenals Duits Schar, Engels share en Noors skere.
* [4] In de betekenis van ‘menigte’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1080. Doublet van schare, verder zie aldaar.
* [5, 6] In de betekenis van ‘aandeel in de meent’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 855.
** erfwoord: Middelnederlands scāre ‘gewas, oogst, opbrengst’, ontwikkeld uit Oergermaans *skarō-, afleiding uit de wortel van *skēran- ‘scheiden, verdelen’, waarvoor zie scheren. Evenals Fries skar, sker ‘deel in de gemene wei; zomerweide voor vee, hoeveelheid mest van een koe gedurende de winterstaltijd’ en Engels share ‘(aan)deel’.

#### Zelfstandig naamwoord

de schaar v / m
* (gereedschap) knipwerktuig waarbij een tweetal langs elkaar snijdende messen een rechte of strakke snede maakt
    ▸ Met mijn kleine Swiss Army schaartje knipte ik het zo kort als ik kon, in de hoop dat ik het voortaan minder heet zou hebben.
* (landbouw) (gereedschap) ploegschaar
* (zoötomie) paarsgewijs voorkomend grijporgaan, gedragen aan het uiteinde van de voorpoten van sommige schaaldieren (kreeften en krabben) en spinachtigen (schorpioenen)
* menigte, schare
* (Noord-Nederlands) maatstaf voor het aandeel in gemeenschappelijke grond, uitgedrukt als het stuk grond nodig voor het voedsel van een volwassen dier
* (Gelderland, Limburg, Noord-Brabant) gewas, opbrengst van de oogst
* (waterbeheer) getijgeul, wordt meestal gebruikt in de vorm ebschaar en vloedschaar

##### Hyponiemen

| aalschaar afschraapschaar afsnijschaar betonschaar blikschaar boomschaar burgerschaar cooper-schaar dagschaar | dakschaar darmschaar draadschaar ebschaar effileerschaar epileerschaar graskantenschaar grasschaar haagschaar | handschaar hapschaar heerschaar hefboomschaar heggenschaar heirschaar kartelschaar keukenschaar kinderschaar knipschaar | legerschaar naaischaar nagelschaar papierschaar pizzaschaar plaatschaar platenschaar ploegschaar roffelschaar roodschaar | rupsenschaar schapenschaar slagschaar snoeischaar takkenschaar tuinschaar verbandschaar vierschaar vloedschaar wildschaar |

##### Afgeleide begrippen

| Schaarbeek schaarbeweging schaarbos schaarbrug | schaardig schaardijk schaargebit schaarhout schaarkijker | schaarkunst schaarlamp schaarlift schaaroever schaars | schaarsliep schaarsnede schaarsprong schaarstok schaartrap | schaarvormig scharen scharenlichter scharensliep scharenslijper |

##### Vertalingen
#### Werkwoord

schaar
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van scharen
*   * Ik schaar.
* gebiedende wijs van scharen
*   * Schaar!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van scharen
*   * Schaar je?

#### Gangbaarheid

* Het woord schaar staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "schaar" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* 1 2 3 "schaar" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* 1 2 schaar op website: Etymologiebank.nl
* ↑ schaar op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ schaar op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ van Veen, Johan (1950).Eb- en vloedschaar systemen in de Nederlandse getijdewateren. Tijdschrift Kon. Ned. Aardrijkskundig Genootschap 67: 303-325.
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be