# staat
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: staat (hulp, bestand)
* IPA: / stat / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* staat

##### Woordherkomst en -opbouw

* Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘toestand’ voor het eerst aangetroffen in 1265
* In de betekenis van ‘land’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1599

#### Zelfstandig naamwoord

[A] staat m
* (regering), (geopolitiek) binnen een afgebakend grondgebied werkzame, in hoge mate soevereine organisatie die gezag uitoefent over de op dat grondgebied wonende bevolking
*   * De Verenigde Staten zijn de machtigste staat ter wereld.
    ▸ Het pad voor me, niet meer dan 25 cm breed, zou mij door de staten Californië, Oregon en Washington leiden.

##### Verwante begrippen

* land [3], natie, rijk [1]

##### Hyponiemen

| Boerenstaat EG-staat EU-staat Golfstaat NAVO-lidstaat Oostblokstaat Rijnoeverstaat Sovjetstaat Vadertje Staat ambtenarenstaat apartheidsstaat arbeidersstaat archipelstaat armenstaat atoomstaat bandietenstaat bergstaat binnenstaat boerenstaat boevenstaat bondsstaat bondstaat bronstaat bufferstaat burgerstaat buurstaat confrontatiestaat deelstaat donorstaat doodstaat | drugsstaat dwergstaat eenheidsstaat eenheidstaat eenpartijstaat eilandenstaat eilandstaat eurolidstaat federale staat frontlijnstaat gos-staat grensstaat heilsstaat heilstaat hofstaat industriestaat interim-staat kalifaatstaat kerkstaat kernstaat kernwapenstaat kuststaat landbouwstaat leenstaat lekenstaat lidstaat machtsstaat machtstaat maffiastaat marionettenstaat | mierenstaat ministaat minister van staat modelstaat moslimstaat nachtwakersstaat nachtwakerstaat narcostaat natiestaat negerstaat nieuwstaat oeverstaat oliestaat opvolgersstaat opvolgerstaat pariastaat participatiestaat partijenstaat partijstaat politiestaat probleemstaat quasistaat randstaat rebellenstaat rechtsstaat rechtstaat rompstaat roofstaat satellietstaat schurkenstaat | slavenstaat snuffelstaat stadsstaat stadstaat standenstaat strijdstaat superstaat surveillancestaat swingstaat terreurstaat thuisstaat toekomststaat tweestatenoplossing twijfelstaat vazalstaat veelvolkerenstaat veestaat verdragsstaat verdragstaat verzorgingsstaat vlaggenstaat volksstaat vrijstaat waarborgstaat welvaartsstaat werkstaat woestijnstaat woonstaat zelfverzorgingsstaat zwerfstaat |

##### Afgeleide begrippen

| Staatsblad Staatsbosbeheer Staatscourant Staatsdoema Staatsloterij Statencollege Stateneiland Statenfractie Statenlid Statenplein Statenvergadering Statenverkiezing Statenvertaling staathuishoudkunde staatjuffer staatkunde staatloos staats staats-tv staatsaandeel staatsaangelegenheid staatsaanklager staatsalmanak staatsamateur staatsambt staatsambtenaar staatsapparaat staatsarchief staatsarchitectuur staatsbalans staatsbank staatsbanket staatsbankroet staatsbeambte staatsbediende staatsbediening staatsbedrijf staatsbegrafenis staatsbegrip staatsbegroting staatsbelang staatsbeleid staatsbemoeienis staatsbemoeiing staatsbesluit staatsbestel staatsbestuur staatsbetrekking staatsbewind staatsbezit staatsbezitting staatsbezoek staatsblad staatsboerderij staatsbon staatsbos staatsbudget staatsbureau staatsbureaucratie staatsburger staatsburgeres staatsburgerlijke staatsbus staatschef staatscircus staatscomité staatscommissie staatsconcern staatsconglomeraat staatscontrole staatscourant staatscultuur staatsdeelneming staatsdienaar staatsdienst staatsdirigisme staatsdomein staatsdrukkerij staatsdwang staatseconomie staatsecretaris staatseer staatseigendom staatselektriciteitsbedrijf staatsenergiebedrijf staatsenergieconcern staatsexamen staatsfabriek staatsfinanciën staatsfonds staatsfoto staatsfunctie staatsfunctionaris staatsgalerie staatsgarantie staatsgasbedrijf staatsgast staatsgebouw staatsgegarandeerd staatsgeheim staatsgeld staatsgeleide staatsgetrouw staatsgevaarlijk staatsgevangene staatsgevangenis staatsgeweld staatsgezag staatsgezind staatsgezondheidszorg staatsgodsdienst staatsgreep staatsgrens staatshervorming staatshiërarchie staatsholding staatshoofd staatshotel staatshuishouding staatshuishoudkunde staatshulk staatshulp staatsideologie staatsindustrie staatsinkomsten staatsinmenging staatsinrichting staatsinstelling staatsinterventie staatsinvestering staatsinvesteringsmaatschappij staatsinvloed staatskapitalisme staatskas staatskerk staatsklacht staatskosten staatskrant staatskundig staatskunst | staatsleer staatsleiding staatslening staatslichaam staatsliedenbuurt staatsliquidatie staatslogeergebouw staatslot staatsloterij staatsluchtvaartmaatschappij staatsmaatschappij staatsmacht staatsman staatsmanager staatsmanschap staatsmedia staatsmedium staatsmijn staatsmijnbedrijf staatsminister staatsministerie staatsmisdaad staatsmisdadiger staatsmodel staatsmonopolie staatsmoraal staatsmuseum staatsnatuurmonument staatsniveau staatsnoodrecht staatsobligatie staatsolie staatsolieconcern staatsoliemaatschappij staatsomroep staatsomwenteling staatsondermijnend staatsondernemer staatsonderneming staatsonderwijs staatsonthouding staatsopera staatsopvatting staatsopvoeding staatsorde staatsorder staatsorgaan staatsorganisatie staatsorkaan staatspaleis staatspapier staatsparlement staatspartij staatspedagogiek staatspensioen staatspers staatspersbureau staatspolitie staatspolitiek staatspraktijkdiploma staatspresident staatspresidium staatsprijs staatspropaganda staatsraad staatsradio staatsraison staatsrecht staatsrechtelijk staatsrechtgeleerde staatsrechtsgeleerde staatsrederij staatsregeling staatsregering staatsregulering staatsreligie staatsroer staatsruif staatsruivenier staatsschool staatsschuld staatssecretariaat staatssecretaris staatssector staatssocialisme staatssoevereiniteit staatsspoorweg staatsspoorwegmaatschappij staatssteun staatsstructuur staatsstuk staatssubsidie staatssymbool staatssysteem staatstaak staatstaal staatsteler staatstelevisie staatsterreur staatsterrorisme staatstoezicht staatstoneel staatsuitgaven staatsuitgeverij staatsuniversiteit staatsveiligheid staatsveiligheidsdienst staatsverband staatsverdrag staatsvergadering staatsvermogen staatsvijand staatsvoogdij staatsvorm staatsvorming staatsvrouw staatswaarborg staatswege staatswet staatswetenschap staatswezen staatswiet staatswinkel staatszaak staatszender staatsziekenhuis staatszorg stataal statelijk stateloos statenbond statenhal statenkwartier statenopvolging statenproject statenstelsel statensysteem statenvlag statenvorming statig tweestatenoplossing |

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[B] staat m
* toestand of gesteldheid
*   * De staat van dienst van premier Van Rompuy is onberispelijk.
    ▸ Dit was wel het laatste waar ik op dit moment op zat te wachten in mijn huidige, onzekere staat.

##### Verwante begrippen

* status

##### Hyponiemen

* Rijkswaterstaat, echtstaat, geluksstaat, kennelijke staat, kluizenaarsstaat, natuurstaat, oerstaat, waterstaat, weduwstaat

##### Afgeleide begrippen

* plechtstatig, staathout, staatzucht, statist

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Een grote staat voeren
* In staat [om]
          • Hij is in staat om deze moeilijke taak te volbrengen
* in staat stellen
* In staat van
* In staat zijn
* In goede staat verkeren
* In goede staat zijn
* In verregaande staat van ontbinding
* Op iemand staat kunnen maken

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[C] staat m
* overzicht of lijst van iets, vooral van bedragen, baten en lasten

##### Synoniemen

* borderel, lijst, tabel

##### Hyponiemen

| afrekeningsstaat afwerkingsstaat bankstaat beoordelingsstaat betaalstaat conduitestaat | controlestaat dagstaat geboortestaat kostenstaat kwartaalstaat kwartierstaat | loonstaat maandstaat meetstaat onderhoudsstaat opmetingstaat rittenstaat schadestaat | uitgavenstaat uittrekstaat urenstaat vertrekstaat verzamelstaat vorderingsstaat weekstaat |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* De staat opmaken
* De staat van dienst

#### Werkwoord

staat
* tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van staan
*   * Jij staat.
* derde persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van staan
*   * Hij staat.
* (verouderd) gebiedende wijs meervoud van staan
*   * Staat!

##### Afgeleide begrippen

* statist

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [2]: De deur staat op een kiertje.
* [2]: De telefoon staat roodgloeiend.
* [2]: Iets staat hoog in het vaandel.
* Dat staat als een paal boven water
* Die staat ziet toe dat hij niet valle.
* Liegen of het gedrukt staat
* Vragen staat vrij.
* Zijn pruik staat scheef.

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord staat staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "staat" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ staat op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "staat" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* 1 2 Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be