# diesel
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: diesel (hulp, bestand)
* IPA: / ˈdizəl / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* die·sel

##### Woordherkomst en -opbouw

* eponiem, van Duits Diesel zn , in de betekenis van ‘soort motor en de brandstof daarvoor’ voor het eerst aangetroffen in 1907
** [1] (verkorting) van dieselmotor
** [2] (verkorting) van dieselauto of dieselvoertuig
** [3] (figuurlijk) gebruik van de verkorting van dieselvoertuig of dieselauto
** [4] (verkorting) van dieselbenzine, dieselbrandstof of dieselolie

#### Zelfstandig naamwoord

de diesel m
* (motortechniek) motor, aangedreven door gasolie die fijn verdeeld in de cilinders gespoten wordt, waar zij door hoge druk en hoge temperatuur vanzelf ontbrandt
*   * Een diesel heeft geen bougies nodig want de brandstof ontbrandt spontaan door de hoge druk en temperatuur in de cilinder.
* voertuig dat met een dieselmotor wordt aangedreven
*   * Veel zakelijke personenauto's zijn diesels.
* (figuurlijk) iemand die langzaam maar gestaag kan doorgaan
    ▸ Vreemd genoeg had ik haar de afgelopen maand vele malen ingehaald maar kwam ik haar telkens weer tegen. Ze had het ritme van een trouwe diesel, stopte heel zelden en maakte lange dagen.
* aardolieproduct dat in aanwezigheid van voldoende zuurstof bij compressie vanzelf tot ontbranding overgaat en zo geen ontstekingsmechanisme nodig heeft
*   * In Nederland is een liter diesel goedkoper dan een liter benzine.

##### Hyponiemen

| afvaldiesel algendiesel bedrijfsdiesel | biodiesel dieselen fluisterdiesel | hybridediesel kokosdiesel ontbossingsdiesel | scheepsdiesel turbodiesel |

##### Afgeleide begrippen

| dieselaccijns dieselakkoord dieselauto dieselbestelauto dieselbrandstof dieselbus dieselcompensatie | dieselcrisis dieselduppie dieselelektrisch dieselen dieselgemaal dieselgeweten dieselhybride | dieselloc diesellocomotief dieselmotor dieselolie dieseloproer dieselprijs dieselroet dieselstabilisator | dieseltank dieseltractie dieseltrein dieseltweetje |

##### Vertalingen
#### Werkwoord

diesel
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dieselen
*   * Ik diesel.
* gebiedende wijs van dieselen
*   * Diesel!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dieselen
*   * Diesel je?

#### Gangbaarheid

* Het woord diesel staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "diesel" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ diesel op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "diesel" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Afrikaans
##### Woordafbreking

* die·sel

##### Woordherkomst en -opbouw

* Vernoemd naar Rudolf Diesel

#### Zelfstandig naamwoord

diesel
* (scheikunde) diesel, dieselolie; aardolieproduct dat in aanwezigheid van voldoende zuurstof bij compressie vanzelf tot ontbranding overgaat en zo geen ontstekingsmechanisme nodig heeft

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Limburgs
##### Woordafbreking

* die·sel

#### Zelfstandig naamwoord

diesel m
* (scheikunde) diesel, dieselolie; aardolieproduct dat in aanwezigheid van voldoende zuurstof bij compressie vanzelf tot ontbranding overgaat en zo geen ontstekingsmechanisme nodig heeft

##### Schrijfwijzen

* diezzel

## Pools
##### Uitspraak

* IPA: /dʲizɛl/

##### Woordafbreking

* die·sel

##### Woordherkomst en -opbouw

* Vernoemd naar Rudolf Diesel

#### Zelfstandig naamwoord

diesel m
* (motortechniek) diesel, dieselmotor; motor, aangedreven door gasolie die fijn verdeeld in de cilinders gespoten wordt, waar zij door hoge druk en hoge temperatuur vanzelf ontbrandt
* diesel, dieselauto, dieselvoertuig; voertuig dat met een dieselmotor wordt aangedreven
* (scheikunde) diesel, dieselolie; aardolieproduct dat in aanwezigheid van voldoende zuurstof bij compressie vanzelf tot ontbranding overgaat en zo geen ontstekingsmechanisme nodig heeft

##### Synoniemen

* silnik wysokoprężny, silnik Diesla
* ropniak
* ropa v, olej napędowy

##### Antoniemen

* benzyniak, samochód benzynowy, (spreektaal) benzynowiec

##### Afgeleide begrippen

* biodiesel
* dieslowy

##### Verwante begrippen

* dieslowski
* dieselizacja

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Slowaaks
#### Zelfstandig naamwoord

diesel m
* (motortechniek) diesel, dieselmotor; motor, aangedreven door gasolie die fijn verdeeld in de cilinders gespoten wordt, waar zij door hoge druk en hoge temperatuur vanzelf ontbrandt
* (spreektaal)diesel, dieselauto, dieselvoertuig; voertuig dat met een dieselmotor wordt aangedreven
* (spreektaal)(scheikunde) diesel, dieselolie; aardolieproduct dat in aanwezigheid van voldoende zuurstof bij compressie vanzelf tot ontbranding overgaat en zo geen ontstekingsmechanisme nodig heeft

##### Synoniemen

* naftový motor m, vznetový naftový motor m, Dieselov motor m, dieselový motor m
* nafta v, motorová nafta v, palivová nafta v, plynový olej

##### Afgeleide begrippen

* dieselagregát
* dieselelektrický
* dieselgenerátor
* dieselový

##### Verwante begrippen

* Dieselov

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Tsjechisch
##### Uitspraak

* IPA: /diːzl/

##### Woordafbreking

* die·sel

#### Zelfstandig naamwoord

diesel monbezield
* (motortechniek) diesel, dieselmotor; motor, aangedreven door gasolie die fijn verdeeld in de cilinders gespoten wordt, waar zij door hoge druk en hoge temperatuur vanzelf ontbrandt
* (spreektaal)(scheikunde) diesel, dieselolie; aardolieproduct dat in aanwezigheid van voldoende zuurstof bij compressie vanzelf tot ontbranding overgaat en zo geen ontstekingsmechanisme nodig heeft

##### Synoniemen

* vznětový motor monbezield, dieselový motor monbezield, naftový motor monbezield, Dieselův motor monbezield
* nafta v, motorová nafta v

##### Afgeleide begrippen

* dieselelektrický
* dieselový

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
* Akademický slovník současné češtiny - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
* Slovník spisovného jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)