# buiten
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: buiten (hulp, bestand)
* IPA: / ˈbœytə(n) / (2 lettergrepen)
** (Noord-Nederland): /ˈbœʏ̯tə(n)/, /ˈbʌʏ̯tə(n)/
** (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /ˈbœːtə(n)/

##### Woordafbreking

* bui·ten

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘bijwoord van plaats’ voor het eerst aangetroffen in 1220
| afkomstig van: Middelnederlands: buten Oudnederlands: būtan met het voorvoegsel be- (2) | Verwant in Germaans: Fries: bûten (Oudfries: būta) |

#### Voorzetsel

buiten
* niet ingesloten in het genoemde
*   * Hij woont buiten de stad.
    ▸ Phogat toonde zich teleurgesteld dat er geen steun komt van andere sporters, zoals de in India extreem populaire cricketspelers. "Atleten moeten verder dan hun persoonlijke winst kijken en volgens hun geweten handelen. We zijn menselijk. We stoppen op een dag met sporten. We moeten ook buiten de sport aan een nalatenschap werken."

##### Uitdrukkingen en gezegden

* buiten adem zijnheel moe zijn
* buiten de waard rekenenniet gerekend hebben op hoe anderen er werkelijk over denken
* buiten jezelf zijnniet meer weten wat je doet door woede
* buiten schot blijvenzorgen voor het zelf geen gevaar lopen
* buiten spel blijven(willen) proberen niet betrokken te zijn
* buiten werking stellen
* buiten westen zijnbewusteloos zijn
* buiten zijn boekje gaandingen doen die die eigenlijk aan z'n baas moet overlaten of die die niet mag
* geen voet buiten de deur zettenniet uitgaan
* ergens niet meer buiten kunnenniet meer zonder iets kunnen
* iemand ergens buiten houdeniemand ergens niet bij betrekken
* naar buiten brengenpubliceren
* ∗ Dit heeft REPO, een speciale werkgroep die aan de sancties werkt, naar buiten gebracht. Het zou gaan om 300 miljard dollar van de centrale bank in Moskou en nog eens 30 miljard dollar aan bezittingen van politieke en zakelijke relaties van president Vladimir Poetin. Ook zijn er onder meer diverse luxejachten in beslag genomen.

##### Vertalingen
#### Bijwoord

buiten
* in de buitenlucht dus niet in een gebouw
*   * Wij eten vaak buiten in de tuin.
    ▸ Ik verbaasde me erover hoe een aantal jonge hikers buiten met de naderende storm omgingen. Ze maakten uitgebreid filmpjes en juichten bij elke donderslag terwijl ik juist dieper in mijn slaapzak kroop. Ik voelde me klein en uiterst kwetsbaar.
* bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord:
** buitensluiten: Hij sloot de kat buiten.
** buitenhouden
    ▸ Een van onze gedistingeerde gasten heeft mij ooit gezegd dat de monsters volgens hem niet waren bedoeld om vreemden buiten te houden, maar om de gasten te beletten de uitgang te bereiken. Het was jaren geleden dat hij dat zei, en hij is hier nog steeds. Zijn naam is Patelski. U zult hem ontmoeten.
* prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord:
*   * Hij staat er al jaren buiten.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1] de bloemetjes buiten zettenuitbundig vieren.
* [1] van buiten lerenzo goed leren dat het parate kennis wordt

##### Hyponiemen

| Standdaardbuiten binnenstebuiten boerenbuiten daarbuiten erbuiten ga buiten gaan buiten gaat buiten ging buiten gingen buiten gooi buiten gooide buiten gooiden buiten gooien buiten gooit buiten hield buiten hielden buiten | hierbuiten hing buiten hou buiten houd buiten houden buiten houdt buiten kom buiten komen buiten komt buiten kuitebuiten kuitjebuiten kwam buiten kwamen buiten linksbuiten rechtsbuiten sloot buiten sloten buiten | sluit buiten sluiten buiten smeet buiten smeten buiten smijt buiten smijten buiten sta buiten staan buiten staat buiten stond buiten stonden buiten uitbuiten vanbuiten vrijbuiten waarbuiten zet buiten zette buiten zetten buiten |

##### Afgeleide begrippen

| Buitendijk Buitenhof Buitenkerk Buitenzorg buiten uit buiten werking stellen buitenaan buitenaanzicht buitenaards buitenactiviteit buitenaf buitenantenne buitenarm buitenarmatuur buitenbaan buitenbad buitenband buitenbeentje buitenbeugel buitenblad buitenbocht buitenboel buitenboord buitenburger buitencategorie buitendeur buitendien buitendienst buitendienststelling buitendijk buitendijks buitendraad buitenechtelijk buitenevenement buitenfestival buitenfunctiestelling buitengaan buitengaats buitengebied buitengebouw buitengebruikstelling buitengemeen buitengerechtelijk buitengeslotene buitengevel | buitengewoon buitengoed buitengooien buitengrens buitenhangen buitenhaven buitenhof buitenhok buitenhoofd buitenhouden buitenhoudend buitenhuis buitenijs buitenissig buitenkans buitenkant buitenkerkelijk buitenkerkelijke buitenkind buitenkleur buitenkomen buitenkraan buitenlaag buitenlamp buitenland buitenleven buitenlicht buitenlid buitenlijn buitenlucht buitenlui buitenlust buitenmaat buitenmaats buitenman buitenmate buitenmeniscus buitenmens buitenmodel buitenmuseum buitenmuur buitenom buitenover buitenparlementair buitenplaats buitenpodium | buitenpost buitenproportioneel buitenrand buitenreclame buitenredelijk buitenrestaurant buitenring buitenruimte buitenschilderwerk buitenschool buitenschools buitenschrijnwerk buitenschroefdraad buitenseizoen buitenshuis buitenslands buitensluiten buitensmijten buitenspeeldag buitenspeelster buitenspel buitenspeler buitenspiegel buitensport buitenstaan buitenste buitentalig buitentemperatuur buitentent buitenterrein buitentrap buitenverblijf buitenverlichting buitenvrouw buitenwaarts buitenwacht buitenwand buitenwater buitenweg buitenwereld buitenwerk buitenwettelijk buitenwijk buitenwipper buitenzetten buitenzijde buitenzwembad |

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

buiten
* m platteland
* o buitenverblijf, landhuis, buitenplaats, landgoed

##### Verwante begrippen

* villa

#### Gangbaarheid

* Het woord buiten staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "buiten" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "buiten" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Weblink bron Aletta André “Worstelprotest werpt licht op seksueel misbruik in de Indiase sportwereld” (dinsdag 23 mei 2023, 20:45), NOS
* ↑ Weblink bron “Ruim 330 miljard dollar aan Russische bezittingen bevroren sinds invasie” (29 juni 2022), NU.nl
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Pfeiffer, Ilja Leonard “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 16
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be