# stikstof
## Nederlands

Periodiek systeem der elementen (nld) :
| H | | | | | | | | | | | | | | | | | He |
| Li | Be | | | | | | | | | | | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg | | | | | | | | | | | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | * | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | ** | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| * | * | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | |
| ** | ** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | |

##### Uitspraak

* Geluid: stikstof (hulp, bestand)
* IPA: / ˈstɪkstɔf / (2 lettergrepen)
** (Noord-Nederland): /ˈstɪkstɔf/
** (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /ˈstɪkstɔf/

##### Woordafbreking

* stik·stof

##### Woordherkomst en -opbouw

* Ontleend aan Duits Stickstoff, met een geringe Nederlandse aanpassing, voor het eerst aangetroffen in het jaar 1789 (niet 1869), zie vindplaats hieronder.
* Stikstof verwijst naar het feit dat een proefdier dat in pure stikstof geplaatst wordt, stikt, d.i. niet meer leeft (Oudgrieks ἄζωτος /ázōtos/ “onleefbaar”, uit ἀ- /a-/ “on-, niet-” en ζωτος /zōtos/ resp. ζωτικός /zōtikós “levend”).

#### Zelfstandig naamwoord

de stikstof v / m
* (scheikunde), (element) een chemisch element en een kleurloos niet-metaal met symbool N en atoomnummer 7
    ▸ De stikstof (azoticum), de grondstof van het stikstofgaz (gaz azoticum), werd het eerst in het laatst der zeventiende eeuw ontdekt. Deze stof is als gaz overvloedig in de dampkringslucht aanwezig, en in verbinding met dierlijke zelfstandigheden, van welke laatstgenoemde zij een voornaam bestaandeel uitmaakt.
*   * Pas op dat de vloeibare stikstof niet over je vingers heen komt!

##### Verwante begrippen

* E941

##### Hyponiemen

* joodstikstof, kalkstikstof

##### Afgeleide begrippen

| organostikstofchemie stikstofatoom stikstofbinding stikstofcrisis stikstofdepositie stikstofdioxide stikstoffabriek stikstoffixatie | stikstofgas stikstofgebrek stikstofhoudend stikstofkringloop stikstofmest stikstofmeststof stikstofmonoxide stikstofnarcose | stikstofoxide stikstofplafond stikstofprobleem stikstofregel stikstoftrichloride stikstoftrioxide stikstofuitstoot stikstofverbinding |

##### Verwante begrippen

| ammoniak borazine calciumcyaanamide cisplatine cyaanamide | cyaanzuurstofzuur diazeen hydroxylamine mest natriumamide nitreen | nitroniumion nitroniumtetrafluorboraat nitrosylchloride nitrosylzwavelzuur salpeterzuur silazaan |

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord stikstof staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "stikstof" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 98 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "stikstof" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Weblink bron Johann Friedrich Christian Pichler Methodus formulas medicas conscribendi. In usum praelectionum academicarum. in: A. Balthazaar (ed. en vert.) Manier om geneeskundige voorschriften voor te schryven. Uit het Latyn vertaald, en met aanmerkingen verbeterd, en vermeerderd (1789.), J.B. Elwe, Amsterdam, p. 101 op Delpher.nl
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Fries

Periodiek systeem der elementen (fry) :
| H | | | | | | | | | | | | | | | | | He |
| Li | Be | | | | | | | | | | | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg | | | | | | | | | | | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | * | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | ** | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| * | * | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | |
| ** | ** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | |

##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

#### Zelfstandig naamwoord

stikstof
* (scheikunde), (element) stikstof

## Gronings
#### Zelfstandig naamwoord

stikstof
* (element)(scheikunde) stikstof; een chemisch element en een kleurloos niet-metaal met atoomnummer 7

##### Afkorting

* N

## Nedersaksisch
#### Zelfstandig naamwoord

stikstof
* (element)(scheikunde) stikstof; een chemisch element en een kleurloos niet-metaal met atoomnummer 7

##### Afkorting

* N

##### Synoniemen

* Stickstoff

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.