# straal
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: straal (hulp, bestand)
* IPA: / stral / (1 lettergreep)
** (Noord-Nederland): /straɫ/
** (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /ˈstral/

##### Woordafbreking

* straal

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘smalle lichtbundel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1263

#### Zelfstandig naamwoord

de straal v / m
* (wiskunde) een rechte lijn vanaf het middelpunt naar een punt op een boloppervlak of cirkelomtrek
*   * Neem de straal tussen de punten van een passer, en trek de cirkel.
    ▸ De vijf andere bedrijven met pluimvee die zich in een straal van 3 kilometer rondom het getroffen bedrijf bevinden, worden gescreend. De komende twee weken worden die dieren intensief gemonitord op ziekteverschijnselen, schrijft ook 1Limburg.
* (natuurkunde) een rechte, smalle bundel van elektromagnetische straling (licht, radio, warmte, röntgen enz.)
*   * Een laser geeft een perfecte straal licht.
* (natuurkunde) een smalle bundel van een gas of vloeistof die door overdruk uit een vat of slang spuit
*   * Bij een slagaderlijke bloeding spuit het bloed er in een straal uit.

##### Synoniemen

* [1] radius

##### Hyponiemen

| aardstraal atoomstraal bliksemstraal boogstraal c-straal fijnstraal | gammastraal gritstraal hittestraal ionstraal kernstraal kobaltstraal | kromtestraal (1) lamstraal laserstraal lichtstraal (2) oogstraal rotstraal | röntgenstraal trekstraal voerstraal warmtestraal waterstraal (3) zeikstraal zonnestraal (2) |

##### Afgeleide begrippen

| straalaandrijving (3) straalbalk straalbezopen straalbloem straalbok straalbreking straalbuis | straaldier straalgewelf straaljager straalkachel (2) straalkapel straalmotor (3) straalpijp straalschimmel | straalsgewijs straalstroom straalturbine straalverbinding straalvertelling straalvliegtuig straalvormig straalzender (2) | straalzwam straallamp straallichaam straalliniaal stralenbundel stralenkrans stralenveld straling (2) |

##### Verwante begrippen

* [1] bol, cilinder, cirkel, middellijn, rechte
* [2] laser, reflector, schijnwerper, vuurtoren, zoeklicht
* [3] fontein, brandslang, druk, lekkage, spuit, steekvlam, turbine, uitlaatpijp, voorstuwing, waterkanon, waterkraan

##### Vertalingen
#### Bijwoord

straal
* (psychologie) zonder de aanwezigheid van anderen te willen of kunnen opmerken
*   * Hij negeert ons, of hij was in gedachten verzonken want hij liep ons straal voorbij.

#### Werkwoord

straal
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van stralen
*   * Ik straal.
* gebiedende wijs van stralen
*   * Straal!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van stralen
*   * Straal je?

#### Gangbaarheid

* Het woord straal staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "straal" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "straal" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Weblink bron NOS Nieuws “Grootste uitbraak vogelgriep tot nu toe: 300.000 vogels gedood in Heythuysen” (20 oktober 2022), NOS
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be