# door
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: door (hulp, bestand)
* IPA: / dor / (1 lettergreep); /ˈdoːr/
** (Noord-Nederland): [dʊːr]
** (Vlaanderen, Brabant): [doːr]

##### Woordafbreking

* door

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord, als voorzetsel aangetroffen vanaf 901
| afkomstig van: Middelnederlands: dore Oudnederlands: thuro Germaans: *þurh Indo-Europees: *tr- | Verwant in Germaans: West: Engels: through (Angelsaksisch: thuru), Duits: durch, (Oudhoogduits: duruh), Fries: troch (Oudfries: thur, thore) |

#### Voorzetsel

door
* de handelende persoon bij een lijdende vorm
*   * Het afval wordt wekelijks door vuilnismannen opgehaald.
*   * Dit huis is door mijn vader gebouwd.
* de oorzaak
*   * In de herfst heeft de trein vaak vertraging door gladheid van het spoor.
    ▸ Ze ging naar de zonsondergang kijken vanuit het water, maar kwam er niet meer uit door de sterke stroming. Haar lichaam werd pas dagen later gevonden.
* in
*   * We liepen uren door het park.
* tijdens, gedurende
*   * Het is hier in het weekend veel drukker dan door de week.
* doorheen, binnenin van de ene kant naar de andere kant
*   * Het water stroomt door de leiding.
* doorheen, aan de ene kant naar binnen en aan de andere kant naar buiten
*   * Het valt niet mee de draad door het oog van de naald te steken.
* als achterzetsel: doorheen, van de ene kant naar de andere kant, aan de ene kant naar binnen en aan de andere kant naar buiten
*   * De gang door.
    Belangrijk: strikt gesproken moet zo'n achterzetsel grammaticaal worden opgevat als een bijwoord (1.)
* als achterzetsel: van het begin tot het einde, gedurende
*   * Jantje heeft de hele dag door zitten zeuren.
* door ... te + infinitief; de procedure die gevolgd wordt om het doel te bereiken
*   * Je kunt de bus laten stoppen door op de knop te drukken.
* de ene stof is door de andere gemengd
*   * Er zat teveel peper door het eten.

##### Synoniemen

* [2] ten gevolge van
* [3] in
* [5] doorheen
* [6] doorheen
* [7] doorheen
* [8] gedurende, tijdens, (soms kun je het zonder gevolgen weglaten)

##### Hyponiemen

| aldoor backdoor binnendoor daardoor | daaronderdoor erdoor eronderdoor ertussendoor | halfdoor hierdoor middendoor onderdoor outdoor | outdoor- rechtdoor tussendoor vandoor waardoor |

##### Afgeleide begrippen

| door de week door- en doorslecht doorademen doorbakken doorberekenen doorbetalen doorbijten doorbijter doorbladeren doorblazen doorbloeden doorboren doorbraak doorbranden doorbreken doorbrengen doorbuigen doordat doordenken doordeweeks doordien doordraaien doordrammen doordraven doordrenken doordrijven doordringen doordringend doordruk doordrukken doorduwen dooreen doorgaan doorgaand doorgaans doorgang doorgeven doorgraven doorgroeven doorgronden | doorhakken doorhalen doorhangen doorhebben doorheen doorjagen doorkiezen doorkijk doorkijken doorklieven doorklikken doorkneed doorknippen doorkoken doorkomen doorkrijgen doorkruipen doorkruisen doorlaat doorladen doorlaten doorleren doorleven doorlezen doorlichten doorliggen doorlinken doorloop doorlopen doorlopend doorluchtig doormaken doormars doormeten doormeter doormidden doormodderen doornemen doorpluizen doorpraten | doorprikken doorregen doorreis doorreizen doorrijden doorschakelen doorschemeren doorschieten doorschijnen doorschijnend doorschrijven doorschuiven doorseinen doorsijpelen doorslaan doorslaand doorslag doorslijten doorslikken doorsmeren doorsmering doorsnede doorsnee doorsnijden doorspekken doorspelen doorspitten doorspoelen doorspreken doorstaan doorstappen doorstart doorstarten doorsteek doorsteken doorstoken doorstoten doorstrepen doorstromen doorsturen | doortasten doortastend doortimmerd doortocht doortochten doortrappen doortrekken doorvaart doorvaren doorvechten doorverbinden doorverkoop doorverkopen doorvertellen doorverwijzen doorvlechten doorvloeien doorvoer doorvoeren doorvragen doorwaden doorwaken doorwegen doorweken doorwerken doorweven doorwoekeren doorworstelen doorwrocht doorzagen doorzakken doorzenden doorzetten doorzetter doorzeven doorzien doorzijgen doorzoeken doorzonkamer doorzonwoning |

##### Anagrammen

* oord, rood

##### Uitdrukkingen en gezegden

* De kogel door de kerk laten gaan
* De kogel is door de kerk
* Door de bomen het bos niet meer zien
* Door de mand vallen
* Door de mazen van het net kruipen
* Door de neus boren
* Door de wol geverfd
* Door de wol geverfd zijn
* Door de wol geverfd zijn.
* Door de zure appel heen bijten
* Door dik en dun
* Door dik en dun gaan
* Door een hennepen venster moeten kijken
* Door een ringetje halen (kunnen)
* Door het oog van de naald kruipen
* Door merg en been gaan
* Door roeien en ruiten gaan
* Door schade en schande wordt men wijs.
* Door vragen wordt men wijs.
* Een streep door de rekening halen
* Een streep door de rekening zijn
* Er loopt een streep door
* Ergens een streepje door lopen
* Iemand door de mosterd halen
* Iemand door de mangel halen
* Iemand iets door de neus boren
* Iemands naam door de slijk halen
* Iets door de vingers zien
* Met de hoed in de hand komt men door het ganse land.
* Niet door de beugel kunnen
* Recht door zee gaan
* Schitteren door afwezigheid
* Voor iemand door het vuur gaan
* Men wordt eerder door een strontkar overreden dan door een koets

##### Vertalingen
#### Bijwoord

door
* bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord met klemtoon op dóór,
** benadrukt dat de handeling onverminderd voortgaat
**   * Je moet dóórwerken of dóórlopen!
**   * Zij heeft de hele straat vandaag doorgelopen.
** geeft aan dat de handeling een verplaatsing binnen het object meebrengt
**   * Je kunt het water van de afwas nu wel doorspoelen.
**   * Ik neem de informatie door.
* als eerste deel van een onscheidbaar werkwoord, zonder klemtoon op door
** geeft aan dat de handeling helemaal voltooid wordt
**   * Zij heeft de de opleiding tot arts doorlópen.
** geeft aan dat de handeling van de ene kant tot de andere kant van een object uitwerking heeft
*   * Hij doorbóórde de draak met zijn speer.
* versterkend voorvoegsel helemaal
*   * Het zijn doorbrave mensen.
* prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord
*   * Hij wordt er soms door in de war gebracht.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [3] door en door
* [1] kruip-door-sluip-door

##### Hyponiemen

| dooraderen doorbloeden doorboren doorbreken doordesemen doordrenken doorgroeven doorgronden | doorkruiden doorkruisen doorleven doorlopen doorschouwen doorspekken doorspoelen | doorstaan doorsteken doorstralen doortintelen doorvlechten doorvlijmen doorvloeien doorvoelen doorvorsen | doorwarmen doorweken doorweven doorwoelen doorwonden doorzeven doorzien doorzweten doorzwikken |
| doorarm doorbraaf dooreerlijk | doorgeleerd doorgoed doorkoud | doorkundig doornat doorrijp | doorslecht doorwarm |

#### Zelfstandig naamwoord

de door m
* dwaas
* centrale deel van vogelei

#### Gangbaarheid

* Het woord door staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "door" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "door" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Weblink bron “Dit moet je weten over een mui, een plek die je de zee in kan sleuren”, NOS-stories
* ↑ door op website: Etymologiebank.nl
* ↑ door op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Engels
#### Zelfstandig naamwoord

door
* deur

##### Hyponiemen

* backdoor
* halfdoor
* outdoor

##### Anagrammen

* odor, ordo, rood

## Wolof
##### Uitspraak

* Geluid: door (hulp, bestand)

#### Werkwoord

door
* beginnen, starten