# bol
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: bol (hulp, bestand)
* IPA: / bɔl / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* bol

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘rond voorwerp’ voor het eerst aangetroffen in 1280
* In de betekenis van ‘rond’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1351
| [1] - erfwoord afkomstig van: Middelnederlands: bolle m “bol, rond voorwerp” Germaans: *bullan- “bal” Indo-Europees: - | Verwant in Germaans: West: Engels: bowl (Angelsaksisch: bolla m “kom”), Oudhoogduits: bolla v “kom”, (? Oudfries: bolla m “een ronde broodsoort”, uit Judeo-Spaans bollo “een ronde, zoete broodsoort”) Noord: (Oudnoords: bolli m “beker”), Faeröers: bolli m “kom, beker”, “kop, hoofd” |
* [6] Herkomst: Bargoens, verkort uit bolleboos.

#### Zelfstandig naamwoord

de bol m
* (wiskunde) (o.a. stereometrie) driedimensionaal lichaam, begrensd door een gebogen oppervlak waarvan alle punten even ver verwijderd zijn van het middelpunt, sfeer
* min of meer rond voorwerp
*   * Bovenop de mast was een bol bevestigd, waarop je moest proberen te blijven staan.
    ▸ De meester van Trail Magic was Coppertone, die ik meer dan acht keer ben tegengekomen tussen Mexico en Canada. Hij reed in zijn camper naar het noorden en dook op de gekste plekken op. Hij deelde dan zijn befaamde root-beer-float Trail Magic uit: een wonderlijk Amerikaans gerecht dat bestond uit een bolletje vanille-ijs in een plastic bekertje met root-beer (een soort ginger ale).
* (biologie) bolvormig, vlezig, onderaards plantendeel in schubben of rokken opgehoopt waar gestopt in de grond een plant uit groeit, bloembol
*   * De bollen moesten in oktober in de grond geplaatst worden.
* (spreektaal) (informeel) een hoofd
*   * Hoe haal je het in je bol om die kast weg te geven!
* rond brood met bolle bovenkant
*   * Kun jij even wat volkoren bolletjes bij de bakker halen?
* v/m (Jiddisch-Hebreeuws) heer, baas

##### Synoniemen

* bal, kloot, kogel, sfeer

##### Hyponiemen

| Bossche bol aardbol (1) afrobol ajuinbol ankerbol appelbol berlinerbol beschuitbol bijbol bloembol (2) borstbol broedbol camerabol chocoladebol cocaïnebol cokebol discobol drugsbol dubbelbol duwersbol | eurobol gasbol glasbol groevebol hamerbol heksenbol hemelbol (1) holbol kaardenbol kaasbol kerstbol kiembol knipperbol krentenbol (1) krullenbol (3) kwakbol leliebol lichtbol losbol luilakbol | mueslibol neskebol oliebol (1) oogbol (1) pannabol papaverbol paternosterbol peperbol plasmabol platbol pluizenbol preibol pruikenbol puntbol raagbol raasbol ragebol schattebol schuddebol slaapbol slikbol | smeerbol smoutbol smoutebol sneeuwbol snollebol spiegelbol spinbol studiebol suikerbol truttebol tulpenbol tuttebol vetbol vuurbol wattenbol wereldbol (1) witbol zaadbol zottebol zottenbol zwierbol |

##### Afgeleide begrippen

| Bolbeek Bolnes bolachtig bolas bolbaak bolbaan bolbliksem bolbrood bolcactus bolcoördinaat boldriehoek boldriehoeksmeting boleind bolgewas (2) bolglas bolhamer bolhappen bolheid bolhoed bolhol | bolhoop bolhuis bolkap bolknak bolknop bolkop bolkozijn bolkruis bollaag bolland bollantaarn bollantaren bollebof bolleboos bollebuis bollejagen bollement bollen bollenbaas bollenboer | bollenburcht bollenkweker bollenland bollenman bollenpeller bollenplanter bollenschuur bollensector bollenstreek bollenteelt (2) bollenteler bollentijd bollenveld bollenvrouw bollig bolman boloppervlak bolpen bolpraam bolrond bolscharnier | bolschijf bolschil bolschip bolsector bolsegment bolspat bolspel bolspits bolstaand bolsymmetrie boltoren boltweehoek bolvorm bolvormig bolwassing bolwerk bolwerken bolwolk bolwoning bolworm bolzaad |

##### Verwante begrippen

* [1]: bollen, opbollen
* [3]: een aai over je bol
    Onderstaande vertalingen dienen nagekeken te worden en omgezet in de bovenstaande tabellen. Nummers na de vertalingen komen niet noodzakelijk overeen met de opgegeven definities. Voor meer uitleg zie WikiWoordenboek:Hoe vertalingen nakijken.

##### Vertalingen
#### Bijvoeglijk naamwoord

bol
* een glooiende uitstulping in een oppervlak vormend
*   * Bolle wangen.
    ▸ 'Goed gezien, bolle,' bracht Jochem tussen twee stappen door hijgend uit.

#### Bijwoord

bol
* een glooiende uitstulping in een oppervlak vormend
    ▸ De glimlach op haar gezicht stond ineens bol van de spontaniteit.

##### Synoniemen

* convex

##### Antoniemen

* hol, concaaf

##### Uitdrukkingen en gezegden

* (om een zeil) bol staan

##### Vertalingen
#### Werkwoord

bol
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van bollen
*   * Ik bol.
* gebiedende wijs van bollen
*   * Bol!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van bollen
*   * Bol je?

#### Gangbaarheid

* Het woord bol staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "bol" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* 1 2 "bol" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ bol op website: Etymologiebank.nl
* ↑ bol op website: Etymologiebank.nl
* ↑ bol op website: Etymologiebank.nl
* ↑ bol op website: Etymologiebank.nl
* ↑ bol op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Guus Kroonen, Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden: Brill, 2013, blz. 83.
* ↑ Stichting Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* 1 2 Suzanne Vermeer “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Frans
##### Uitspraak

* Geluid: bol (hulp, bestand)
* IPA: /bɔl/

##### Woordherkomst en -opbouw

* [1][5] Uit het Middelfrans bolle, ontleend aan Middelengels bolle (uit Oudengels bolla, bolle ”kom, beker, pot“), verwant met Nederlands bol.
* [2][3][4] Uit het Laatlatijn bōlus “klei”.
* [5](eufemisme) voor cul “kont” (in de uitdrukking avoir du cul “geluk, mazzel hebben”).

#### Zelfstandig naamwoord

bol m
* kom
* vette klei, leem
* (biologie) (medisch) bolus (= vette klei die als medicijn voor dieren dient)
* (biologie) voedselbal (in de krop van o.m. vogels)
* (spreektaal) geluk, mazzel
    «J’ai eu du bol, un peu plus et je ratais l’avion.»
       Ik heb gemazzeld, iets later en ik had het vliegtuig gemist.
    «Pas de bol!»
       Da's pech hebben!

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [5] avoir du bol

#### Verwijzingen

* ↑ Wouw, Berry van de, Woordenboek populair Frans - Nederlands. Woordenboek van het Frans dat u op school nooit leerde, 2e druk, Breda: Uitgeverij Arti-Choc, 2014; p. 30

## IJslands
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

#### Zelfstandig naamwoord

bol
* datief onbepaald mannelijk enkelvoud van bolur

#### Zelfstandig naamwoord

bol
* accusatief onbepaald mannelijk enkelvoud van bolur

## Nedersorbisch
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Slavische *bolь

#### Zelfstandig naamwoord

ból
* pijn

##### Schrijfwijzen

* ból v

## Noors
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / buːl /

##### Woordafbreking

* bol

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A]: Afkomstig van de Oudnoordse woorden bolr zn en bulr zn
* [B1-3]: Afkomstig van het Oudnoordse woord ból zn leger voor mensen en dieren
* [B4]: Afkomstig van het Noorse woord bole ww neuken

#### Zelfstandig naamwoord

[A] bol, m
* een lichaam zonder hoofd, armen en benen, torso
* het onderdeel van een kledingstuk voor [1]
* een boomstam zonder takken

##### Synoniemen

* [1]: kropp zn (uten lemmer)
* [1]: torso zn
* [3]: trestamme zn (uten grener)

#### Zelfstandig naamwoord

[B] bol, o
* een schuilplaats voor insecten en kleine dieren, nest
* (historisch) een stuk landbouwareaal van een bepaalde omvang dat een bepaald huurbedrag oplevert
* (streektaal) leger (voor mensen), slaapplaats
* (vulgair) bijslaap, geslachtsgemeenschap

##### Synoniemen

* [1]: hule zn
* [1]: rede zn
* [1]: reir zn

##### Hyponiemen

* [1]: humlebol zn
* [1]: musebol zn
* [1]: ormebol zn
* [1]: vepsebol zn
* [2]: laupsbol zn
* [2]: mamatebol zn
* [2]: månedsmatsbol zn

##### Afgeleide begrippen

* [1]: bolig zn
* [1]: bosted zn

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [B1]: stikke hånden inn i et vepsebol

#### Zelfstandig naamwoord

bol
* nominatief onbepaald onzijdig enkelvoud van bol

## Slowaaks
##### Uitspraak

* IPA: /bɔl/

##### Woordafbreking

* bol

#### Werkwoord

bol
* enkelvoud verleden tijd van byť

## Tsjechisch
##### Uitspraak

* IPA: /bɔl/

##### Woordafbreking

* bol

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Slavische *bolь

#### Zelfstandig naamwoord

bol monbezield
* verdriet

##### Verwante begrippen

* bolest v
* bolet imperfectief
* bolně (bw.)

##### Anagrammen

* lob

#### Werkwoord

bol
* informeel tweede persoon enkelvoud gebiedende wijs van het imperfectieve werkwoord bolet

## Wymysoojs
#### Zelfstandig naamwoord

bol
* (sport) bal

##### Schrijfwijzen

* ball
* baol