# ijs
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: ijs (hulp, bestand)
* IPA: / ɛis / (1 lettergreep)
** (Noord-Nederland): /ɛɪ̯s/, /æɪ̯s/
** (Vlaanderen, Brabant): /ɛːs/
** (Limburg): /ɛɪ̯s/

##### Woordafbreking

* ijs

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘bevroren water’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240
* In de betekenis van ‘bevroren water of room als lekkernij’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1793

#### Zelfstandig naamwoord

het ijs o
* (natuurkunde) de vaste vorm van water, bevroren water
*   * Water wordt op 0° Celsius ijs.
*   * Het ijs is nog niet dik genoeg om op te staan.
    ▸ Het was een ijskoude nacht en ik werd meerdere malen bibberend wakker. Verbaasd zag ik de volgende ochtend dat er een dun laagje ijs op mijn tent lag.
* (voeding) een lekkernij, meestal op basis van zuivel, die in bevroren toestand wordt gegeten
*   * IJs is een geliefd verfrissingsmiddel tijdens warme zomers.

##### Hyponiemen

| aardbeienijs bananenijs bergijs beschuitijs bomijs buitenijs cassata-ijs chipolata-ijs choco-ijs chocolade-ijs citroenijs consumptie-ijs cube-ijs dessertijs drijfijs droogijs eennachtsijs fondantijs frambozenijs gletsjerijs grondijs haarijs heusijs hoeve-ijs | impulsijs kaneelijs karamelijs kiwi-ijs koffie-ijs kokosijs kraakijs kunstijs landijs malaga-ijs mango-ijs meerijs mega-ijs moedermelkijs mokka-ijs natuurijs noga-ijs nougatijs pakijs papaja-ijs perenijs pistache-ijs plankijs plombière-ijs | poolijs randijs recordijs roomijs ruimte-ijs rulijs schaafijs schepijs sneeuwijs softijs sorbetijs spaghetti-ijs speculoosijs steenijs tofoe-ijs vanille-ijs vruchtenijs waterijs wereldrecordijs wonderijs yoghurtijs zee-ijs zomerijs zuidpoolijs |

##### Afgeleide begrippen

| IJsbrand IJsland ijs en weder dienende ijs- en ijskoud ijsaangroei ijsachtig ijsactiviteiten ijsadviseur ijsafzetting ijsappel ijsazijn ijsbaan ijsbad ijsbal ijsballet ijsbank ijsbar ijsbedrijf ijsbeeld ijsbeen ijsbeer ijsbeker ijsbereider ijsberen ijsberg ijsbericht ijsbijl ijsblauw ijsbloem ijsblok ijsboer ijsbok ijsbonbon ijsbond ijsbout ijsbox ijsbreker ijsbrommer ijsclub ijsco ijscoupe ijscoördinator ijscrème ijsdag ijsdam ijsdansen ijsdeeltje ijsdek ijsdikte ijsduif ijsduiken ijsduiker ijsdwerg ijseend ijsemmer ijsfabriek ijsfabrikant ijsfestival ijsfontein ijsgala ijsgang ijsgeld ijsglad ijsgolf ijsgolfen ijsgors ijsgroei ijsgrot ijsgruis ijshaar | ijshal ijshanden ijsheilige ijshockey ijshockeyen ijshockeyster ijshoen ijshoenders ijshoofdpijn ijshoorntje ijshotel ijshut ijshuur ijskanaal ijskap ijskar ijskarten ijskast ijskasteel ijskegel ijskelder ijskern ijskeurmeester ijskist ijsklimmen ijsklomp ijsklont ijsklontje ijskoffie ijskonijn ijskoning ijskoningin ijskorst ijskou ijskoud ijskraam ijskrabber ijskrap ijskristal ijslaag ijslantaarn ijslepel ijslolly ijsmaan ijsmachine ijsmaker ijsman ijsmarkt ijsmassa ijsmeester ijsmerk ijsmist ijsmuts ijsmuur ijspaleis ijspegel ijspiste ijsplaat ijsplaneet ijsplant ijsplantje ijsplateau ijsploeg ijspret ijspriem ijsprinses ijsproducent ijsracen ijsrand | ijsregen ijsrevue ijsrichel ijsrietje ijsrivier ijsroom ijsrotonde ijssalon ijsschaatsen ijsschep ijsschepper ijsschol ijsschots ijsschuit ijssculptuur ijsshow ijssla ijsslee ijsspeedway ijssport ijsstadion ijssteen ijsstoel ijsstorm ijsstronk ijsstroom ijssurfen ijstaart ijstak ijstang ijstent ijsthee ijstijd ijstoerisme ijstop ijstransplantatie ijsval ijsveld ijsventer ijsvereniging ijsverkoop ijsverkoper ijsvermaak ijsvis ijsvissen ijsvisser ijsvlakte ijsvloer ijsvogel ijsvogels ijsvorming ijsvrij ijswafel ijswal ijswand ijswater ijswaterjuffer ijswijn ijswinkel ijswinter ijswoestijn ijswolk ijszak ijszee ijszeilen ijszeiler ijszijdebij ijzel ijzig |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* IJs en weder dienende
* Als het water zakt, dan kraakt het ijs.
* Beslagen ten ijs komen
* Het ijs is gebroken
* Met Sint Juttemis als de kalveren op het ijs dansen
* Niet over één nacht(s) ijs gaan/men gaat niet over ijs van één nacht
    ▸ De eerste stap op weg naar heiligheid is zaligverklaring. Om zalig te worden is er een wonder nodig. Meestal is dat een wonderbaarlijke genezing, waarbij er diepgravend medisch onderzoek plaatsvindt om uit te zoeken of de genezing echt onverklaarbaar is. De Kerk gaat daarbij niet over één nacht ijs.
* Onbeslagen ten ijs komen
* Zich op glad ijs wagen/begeven

##### Overerving en ontlening

* Indonesisch: es

##### Vertalingen
#### Werkwoord

ijs
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van ijzen
*   * Ik ijs.
* gebiedende wijs van ijzen
*   * IJs!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van ijzen
*   * IJs je?

#### Gangbaarheid

* Het woord ijs staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "ijs" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* 1 2 "ijs" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ onzetaal.nl
* ↑ Weblink bron Liedeke Morssinkhof “Priester Titus Brandsma morgen heilig verklaard, genezen Amerikaan is erbij” (14 mei 2022), NOS
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be