# paardenoog
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: paardenoog (hulp, bestand)
* IPA: / ˈpardə(n)ˌox / (3 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* paar·den·oog

##### Woordherkomst en -opbouw

* samenstelling van paard zn en oog zn met het invoegsel -en-
** [5] omdat witte ronde vorm met een cirkel in het middel aan een groot oog doet denken
** [6] "paard" in de betekenis "touw onder een ra" en "oog" in de betekenis "lus"

#### Zelfstandig naamwoord

het paardenoog o
* (zoötomie) gezichtsorgaan van een hoefdier uit de familie Equidae
    ▸ Een paar paarden leken bang, met opengesperde ogen en wegdraaiende oogbollen, zoals op oude schilderijen van veldslagen; geen oog zo eng als een paardenoog.
* (anatomie) (figuurlijk) opvallend groot oog (bij mensen)
    ▸ ⧖ Maar de bleeke paardenoogen van mijn moeder – aan die van mijn vader dacht ik niet – zagen mij altijd aan, zonder verwijt, zonder verdriet, maar zoo onuitstaanbaar moederlijk dat ik er mijn kop liet voor zinken, en terug naar huis slenterde, waar de muil- en bilperen mij nog heviger van huis-weg deden verlangen.
* (voeding) (figuurlijk) gebakken ei met hele dooier
    ▸ Kent ge dat, meme, een uitsmijter? Geroosterd brood met een paardenoog erbovenop, mmm, lekker en met frietjes.'
* (numismatiek) (figuurlijk) (informeel) (verouderd)
** (België) munt van 5 frank
    ▸ Onderweg drinken ze genever, en bij hun terugkeer krijgen ze een paardenoog (5 fr.).
** (Nederland) munt van 2,5 gulden
    ▸ Uit historische bronnen zijn voor rijksdaalder nog bekend `boerenknoop’, `knoop’, `paardenoog’ en `rijkspop’ – maar die zijn inmiddels kennelijk verloren gegaan.
* (spreektaal) benaming voor de margriet, Leucanthemum vulgare
    ▸ ⧖ De margriet (Chrysanthemum Leucanthemum) noemt men in Vlaanderen plaatselijk ‘paardenoogen’, getroffen als het volk is door de gelijkenis van de bloem met de groote oogen van het paard; (…).
* (scheepvaart) knoop in het touw dat dat in een flauwe bocht tussen de uiteinden van een ra hangt, waarop de matrozen kunnen staan bij het vast- of losmaken van het zeil
* 1. Het paardenoog van een bruin paard.
* 2. Een groot oog bij mensen wordt ook wel paardenoog genoemd.
* 3. Een paardenoog in de pan.
* 4.1 Een paardenoog uit 1975.
* 4.2 Een 'paardenoog uit 1978.
* 5. Een paardenoog, Leucanthemum vulgare.

##### Opmerkingen

* [3] Dit is Belgisch-Nederlands, maar ook in België geen standaardtaal.

##### Synoniemen

* peerdenoog, peerdsoog (minder algemene uitspraakvarianten)
* [3] spiegelei
* [4.2] rijksdaalder
* [5] gewone margriet

##### Afgeleide begrippen

* paardenoogboon

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1] hij ziet door een paardenooghij ervaart dingen veel groter dan ze zijn

#### Gangbaarheid

* Het woord paardenoog staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* frequentie in teksten in het Nederlands uit België, op een 7-puntsschaal:
    1
* frequentie in teksten uit België, vergeleken met die in Nederland, op een 7-puntsschaal:
    1

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ paardenoog op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Weblink bron Arjen van Veelen “Friezen in de rook” (17 september 2013) op nrc.nl
* ↑ Felix Timmermans “Adriaan Brouwer.” (1948), P.N. van Kampen & Zoon, Amsterdam, p. 9
* ↑ Geertrui Daem Het verdeelde huis in: Ludo Permentier & Rik Schutz Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 355 kol. 1
* ↑ Weblink bron Herman Teirlinck (ed. J. van Schoor) “Brussel 1900.” (1981), Elsevier, Amsterdam / Manteau, Antwerpen, ISBN 9022307883, p. 148/149
* ↑ Weblink bron Ewoud Sanders “Kwartje, riks en rooie rug - hoe lang nog?” (5 januari 2001) op nrc.nl
* ↑ Weblink bron Jos. Schrijnen “Nederlandsche volkskunde. Deel 2”, herdruk van 2e druk (1977; origineel 1930), Gysbers & Van Loon, Arnhem, ISBN 9062350143, p. 369 op Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
* ↑ Ludo Permentier & Rik Schutz “Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen” (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 355 kol. 1
* 1 2 Ludo Permentier & Rik Schutz “Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen” (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, paardenoog