# koeskoes

* Niet te verwarren met: couscous

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: koeskoes (hulp, bestand)
* IPA: / ˈkuskus / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* koes·koes

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] via Arabisch كُسْكُس‎ (kuskus) van Berbers keskesu / seksu, in de betekenis van ‘deegwaar van kleine korrels’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1681
* [B] van een Molukse taal
* [C] vermoedelijk van Indonesisch kutu-kutu zn "vlooien" (zie vindplaats hieronder)

#### Zelfstandig naamwoord

[A] de koeskoes v / m
* (voeding) (geschiedenis) oorspronkelijk matrozenkost van gortepap met kruiden en azijn, ook gebruikt als aanduiding voor andere gerechten uit vermengde goedkope ingrediënten
    ▸ ⧖ Tegen tien ure verschijnt men en négligé - wel te verstaan, wanneer men en famille is, anders gekleed - aan de algemeene ontbijttafel, waar een half Europeesch en half inlandsch ontbijt voor de huisgenooten en gasten in gereedheid staat: nassi, kerri, sambal, een koeskoes van uijen, verrotte garnalen en fijn gewreven Spaansche peper - gebraden visch, wat ham of eene ‘ajam panggang’ - eene kip op den rooster gebraden met citroensap en Spaansche peper - koude varkenscarbonaadjes, beafsteak en eijeren, bij wijze van kalfsoogen of eijerstruif.
* (figuurlijk) (pejoratief) onaantrekkelijke mengelmoes
    ▸ ⧖ Van Mauriks psychologische kennis is, volgens Netscher, ‘een koeskoes van huisbakken opmerkingen, konventioneele opvattingen en generaliseerende moralisaties, die men bij den eersten den besten broodschrijver kan aantreffen.’

##### Opmerkingen

* Het oorspronkelijke Noord-Afrikaanse gerecht wordt tegenwoordig "couscous" geschreven: hetzelfde woord, maar dan via het Frans ontleend.

##### Synoniemen

* ratjetoe

##### Afgeleide begrippen

* koeskoesvreter, koeskoezen

#### Zelfstandig naamwoord

[B] de koeskoes m
* (buideldieren) zoogdier met een grijpstaart en zeer dichte pels, lid van de familie Phalangeridae uit de orde klimbuideldieren Diprotodontia
    ▸ Deze röntgenfoto van een gewonde koeskoes (een buideldier dat kan klimmen) laat zien dat de moeder een baby bij zich draagt.
* 1. Een etende koeskoes Phalanger gymnotis .

##### Hyponiemen

* [1] arnhemvoskoesoe, beerkoeskoes, bergkoeskoes, echte koeskoezen, echte koesoes, gebekoeskoes, gevlekte koeskoes, gevlekte koeskoezen, grondkoeskoes, hondkoesoe, kleine celebeskoeskoes, obikoeskoes, queenslandvoskoesoe, schubstaartkoesoe, talaudbeerkoeskoes, ternatekoeskoes, voskoesoe, witte koeskoes, woodlarkkoeskoes, zijdekoeskoes, zuidoostelijke koeskoes, zuidwestelijke koeskoes

##### Verwante begrippen

* gestreepte koeskoes, oostelijke koeskoes, queenslandkoeskoes, reuzenkoeskoes, rotskoeskoes

#### Zelfstandig naamwoord

[C] de koeskoes v / m
* (plantkunde) (Nederlands-Indië) stekelig soort gras Chrysopogon aciculatus
    ▸ ⧖ Naam. In 't Latijn Gramen aciculatum; in 't Maleits Cussu cussu, en Djintam utan; in 't Ternataans en Amboins, ook Cussu Cussu; in 't Baleits Badjang badjang; onze Duitzen noemen 't Bosluysen, en Koeskoes.
* 1. Koeskoes in een botanische tuin.

##### Afgeleide begrippen

* koeskoesvogel

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Gangbaarheid

* Het woord koeskoes staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ koeskoes op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "koeskoes" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ koeskoes op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Weblink bron F.P.H. Prick van Wely “Neerlands taal in 't verre Oosten.” (1906), G.C.T. van Dorp & Co., Semarang-Soerabaia, p. 131
* ↑ Weblink bron Arij Prins Letterkundige kroniek. in: De Gids., jrg. 50 deel 2 nr. 5 (mei 1886), P.N. van Kampen & zoon, Amsterdam, p. 394/395
* ↑ Weblink bron Ton den Boon Van verre : Van spruitjeslucht tot couscousfeest in: Onze Taal., jrg. 79 nr. 1 (januari 2010), Genootschap Onze Taal, Den Haag
* ↑ Weblink bron Peter Lipton “Dieren zijn kwetsbaar in het Tasmaanse verkeer” (17 juli 2018) op nrc.nl
* ↑ Weblink bron Georgius Everhardus Rumphius (Joannes Burmannus) “Het Amboinsche kruid-boek. Dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land-en water-planten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik: mitsgaders van eenige insecten en gediertens (…) Deel 6 Boek 10 Hoofdstuk 8” (1750), François Changuion en Hermanus Uytwerf, Amsterdam, p. 13 kol. 2