# dominee
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: dominee (hulp, bestand)
* IPA: / ˈdomiˌne / (3 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* do·mi·nee

##### Woordherkomst en -opbouw

* van Latijn domine, de vocatief van dominus zn "heer", gebruikt als aanspreekvorm voor hogergeplaatste mannen, zoals priesters en dokters
** [1] in de betekenis van ‘predikant’ aangetroffen vanaf 1619
** [2] de bredere betekenis in Suriname is vergelijkbaar met het oorspronkelijke ‘domine’
** [3] omdat de witte bef aan het traditionele kledingstuk van een dominee doet denken
** [4] omdat de leider van de groep voorgaat bij het brullen

#### Zelfstandig naamwoord

de dominee m
* (beroep) (religie) voorganger van een protestantse eredienst
*   * De dominee staat op de kansel.
    ▸ De dominee komt zelf van buiten de gemeente: „Als predikant ben ik onder de mensen, mijn beroep is vertrouwen. (…)"
* (beroep) (religie) (Suriname) leider van een religieuze gemeenschap
    ▸ Volgens de javaanse traditie werd aan de KAUM (javaanse dominee) advies gevraagd welke dag het meest geschikt zou zijn.
* (figuurlijk) (informeel) benaming voor sommige vogelsoorten die een zwart verenkleed met een witte borst hebben
** beflijster, Turdus torquatus
    ▸ Zoolstra ving naar eigen zeggen alle lijstersoorten: de merel (het mannetje heet ‘zwarte lijster’, het vrouwtje ‘boekweitgrauwe’), beflijster (‘dominee’), zanglijster (‘noordmannekes’), koperwiek (‘oostmannekes’) en grote lijster.
** aalscholver Phalacrocorax carbo
    ▸ Aalscholvers die met gespreide vleugels op paaltjes zitten werden door de Scheldevissers vaak vergeleken met predikende religieuzen. De katholieken noemden de vogel daarom ook ‘dominee’, de protestanten hielden het op ‘paster’.
** (Suriname) (verouderd) witkopwatertiran Arundinicola leucocephala
    ▸ De Soeur of Dominee zit altijd laag en vlakbij water en de beste plaats om ze te treffen is in een wat groter zoetwatermoeras.
* (figuurlijk) (dierkunde) (Suriname) benaming voor het mannetje dat de leider is van een groep brulapen Alouatta macconnelli
    ▸ Het gehuil lijkt ons misschien een ongeorganiseerde boel, maar in werkelijkheid zit er toch wel lijn in. „De domri [dominee] is de koorleider”, zei Raymond, een goudzoeker die de brulapen rondom zijn kamp observeerde.
* 1. Een portret van een dominee.
* 1. Een bruidspaar (links) laat hun huwelijk ingezegenen door een dominee (rechts).
* 1. Een dominee preekt vanaf de kansel.
* 3.1 Een dominee, Turdus torquatus.
* 3.2 Een dominee, Phalacrocorax carbo.
* 3.3 Een dominee, Arundinicola leucocephala.

##### Synoniemen

* [3.1] beflijster
* [3.2] aalscholver, paster
* [3.3] soeur, witkopwatertiran

##### Hyperoniemen

* [1] pastor, predikant, voorganger, zielzorger

##### Hyponiemen

* [1] boerendoeminee, octaafdominee, televisiedominee

##### Afgeleide begrippen

* [1] domineeachtig bn
* [1] domineese zn
* [1] dominee-dichter, dominee-schrijver
* [1] domineesdochter, domineeskind, domineesland, domineesvrouw, domineeszoon

##### Typische woordcombinaties

* [2] hindostaanse dominee, islamitische dominee, javaanse dominee

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1]: Blikken dominee
* [1]: De koopman en de dominee

##### Spreekwoorden

* [1]: Dominee, brand je bekje niet!
* [1]: De pastoor gaat voor en de dominee loopt met hem mee
* [1]: Er gaat een dominee voorbij
          ∗ 'Als ik mijn deel van het familievermogen krijg, kan ik zo veel 6-meters kopen als ik wil,' wierp Carl Lauritz vurig tegen en hij leek niet eens spijt te hebben van de lompe opmerking. Er ging een dominee voorbij.
* [1]: Er komt een dominee voorbij
          ∗ Als het in een gezelschap even stil is, roept er al snel iemand: ‘Er komt een dominee voorbij’. Weg stilte.

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord dominee staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "dominee" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 98 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ dominee op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "dominee" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Weblink bron Titia Ketelaar “In het Zuid-Hollandse Westland zijn asielzoekers niet langer welkom” (6 september 2022) op nrc.nl
* ↑ Weblink bron Gearchiveerde versie “Jubileumboek Puwa Nani 1961-1986 : 25 jaar” (1986), Puwa Nani, p. 8
* ↑ Weblink bron Hay Wijnhoven “De merel” (2017), Atlas Contact, Amsterdam, ISBN 9789045033969, hfst. Groot schorem
* ↑ Weblink bron Gearchiveerde versie “Aalscholver” op natuurpunt.be
* ↑ Weblink bron Jan Hein Ribot “Witkopwatertiran, soeur (Arundinicola leucocephala)” (maart 2022) op surinamebirds.nl
* ↑ Weblink bron Het ijzingwekkende jungle-koor in: Ontwaakt!, jrg. 36 nr. 6 (22 maart 1986), p. 23
* ↑ P.G.J. van Sterkenburg Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk (2001), Sdu Uitgevers, Den Haag, ISBN 9789012090261
* ↑ Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142
* ↑ Weblink bron Gearchiveerde versie P.G. Berltsum “Even stilstaan bij de stilte” (23 juli 2015) op pgberltsum.nl
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be