# dat

* Niet te verwarren met: dát

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: dat (hulp, bestand)
* IPA: / dɑt / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* dat

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘aanwijzend voornaamwoord’ voor het eerst aangetroffen in 901
| afkomstig van: Middelnederlands: dat Oudnederlands: that Germaans: *þat Indo-Europees: *tód | Verwant in Germaans: West: Engels: that (Angelsaksisch: sē), Duits: der, (Oudhoogduits: dēr), Fries: de, dy (Oudfries: thī) Noord: Zweeds/Deens/Noors: den, det, de, (Nynorsk: det, dei, Oudnoords: sá), IJslands: sá, Faeröers: tann, tað, sá Oost: Gotisch: sa | Andere Indo-Europese talen: Lets/Litouws: tas, ta, Bosnisch: taj, Bulgaars: тоя (toja), Macedonisch: тоа, Servo-Kroatisch: тај (taj), Sloveens: ta, Russisch: тот (tot), этот (etot) Wit-Russisch/Oekraïens: той (toj), Tsjechisch/Pools/Slowaaks: ten, Oppersorbisch/Nedersorbisch: tón |

#### Voegwoord

dat
* een voegwoord dat een lijdend-voorwerpszin inluidt
*   * Hij zei dat hij het niet begreep.
    ▸ De reddingsbrigade blijft benadrukken dat je altijd moet oppassen als je in zeewater zwemt.
* een voegwoord dat een onderwerpszin inluidt
*   * Dat hij geen afscheid had kunnen nemen, was voor hem een bron van groot verdriet.

##### Hyponiemen

* doordat, eerdat, nadat, omdat, opdat, totdat, voordat, zodat

##### Afgeleide begrippen

* datgene, datzelfde

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Vandaar dat.
* dat is geen klein bier
* Dat haal je de koekoek.
* dat zal wel waar zijn
* Dat het een aard heeft
* Dat is de hamvraag
* de vraag waar het om gaat
* Dat is een hongerige luis.
* Dat is een gierigaard.
* Dat is een rijkeluiswens
* iets waar heel erg naar wordt verlangd
* Dat is een waarheid als een koe
* Dat is overduidelijk waar
* Dat is geen klein bier
* Dat is geen wet van Meden en Perzen
* Dat is het hele eiereneten
* Dat is je geraden
* Dat is koffiedik kijken
* Dat is koren op zijn molen.
* iets komt uitstekend van pas op het goede moment.
* Dat is opgelegd pandoer.
* een duidelijke van te voren afgesproken zaak.
* Dat is te gek voor woorden.
* Dat gaat het voorstellingsvermogen te boven.
* Dat klopt als een bus
* Dat mag Joost weten
* het is volkomen onduidelijk, niemand weet het
* Dat muisje zal een staartje hebben
* het is nog geen uitgemaakte zaak, of een klein ongelukje zal nog meer/grote gevolgen gaan hebben
* Dat raakt kant nog wal.
* Iets is volstrekt onbruikbaar.
* Dat raakt mijn koude kleren niet.
* Ergens niets mee te maken hebben en zich niet voor interesseren.
* Dat slaat als een knots op een kangoeroe
* Dat choqueert je
* Dat slaat als een tang op een varken
* Dat slaat nergens op
* Dat slaat nergens op!
* Dat is niet logisch.
* Dat snijdt geen hout
* daar klopt niks van
* Dat staat als een paal boven water
* dat is zeker
* Dat wast al het water van de zee niet af.
* iets is niet meer te veranderen/aan te passen
* Dat zal hem geen windeieren leggen
* Dat zal hem niet glad zitten.
* iets zal niet meevallen en moeilijk zijn
* Dat zijn aambeien met slagroom.
* dat zijn dingen die niets met elkaar van doen hebben.
* Dat zit wel snor
* Al vaak met dat bijltje gehakt hebben
* het werk al vaker gedaan hebben en weten hoe het moet
* De pot verwijt de ketel dat die zwart ziet
* een ander aanwijzen als schuldige, terwijl die zelf hetzelfde gedaan heeft
* Die staat ziet toe dat hij niet valle.
* mensen die alles denken te weten of kunnen, moeten zelf maar oppassen voor fouten en problemen
* Eén uur van onbedachtzaamheid, kan maken dat men jaren schreit.
* één moment van onvoorzichtigheid kan verschrikkelijke gevolgen hebben
* Het is niet je dat.
* Het is niet erg goed
* Wat de boer niet kent dat eet hij niet.
* onbekend maakt onbemind ofwel: als iets onbekend is eten sommige mensen dat niet
* Wie geeft wat hij heeft, is waard dat hij leeft.
* als je zoveel geeft zoveel je kunt, dan kan niemand je iets verwijten

##### Vertalingen

    Onderstaande vertalingen dienen nagekeken te worden en omgezet in de bovenstaande tabellen. Nummers na de vertalingen komen niet noodzakelijk overeen met de opgegeven definities. Voor meer uitleg zie WikiWoordenboek:Hoe vertalingen nakijken.

#### Betrekkelijk voornaamwoord

dat o
* beperkend in een bijzin die het nog niet geheel bekende antecedent nader bepaalt
*   * Hij verkocht het huis dat hij van zijn ouders geërfd had.

##### Vertalingen
#### Aanwijzend voornaamwoord

dat o
* wijst iets aan dat zich in een afstand van de spreker bevindt en onzijdig is (bij een mannelijk of vrouwelijk zelfstandig naamwoord wordt hiervoor die gebruikt)
*   * Dat huis is groter dan dit.
*   * Die fiets is kleiner dan dat autootje.
* (pejoratief) gebruikt in plaats van het aanwijzend voornaamwoord die, om op een zeer onvriendelijke manier naar iemand te verwijzen
*   * Dat denkt maar alles te mogen!

##### Vertalingen

$_{NietindeWoordenlijstNederlandseTaalvandeTaaluniealszelfstandignaamwoord}$

#### Zelfstandig naamwoord

de dat m
* (initiaalwoord), (afkorting) digital audio tape, een digitale geluidsband

##### Afgeleide begrippen

* datrecorder, datspeler

#### Gangbaarheid

* Het woord dat staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "dat" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "dat" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ dat op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Weblink bron “Dit moet je weten over een mui, een plek die je de zee in kan sleuren”, NOS-stories
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Achterhoeks
#### Betrekkelijk voornaamwoord

dat
* dat; beperkend in een bijzin die het nog niet geheel bekende antecedent nader bepaalt

## Afrikaans
#### Voegwoord

dat
* dat; een voegwoord dat een lijdend-voorwerpszin inluidt

## Middelnederlands
#### Lidwoord

dat
* nominatief o van het bepaald lidwoord: het
* accusatief o van het bepaald lidwoord: het

## Nedersaksisch
##### Uitspraak

* IPA: /dɑt/

##### Woordafbreking

* dat

#### Lidwoord

dat
* het, 't

#### Voegwoord

dat
* dat; een voegwoord dat een lijdend-voorwerpszin inluidt

#### Betrekkelijk voornaamwoord

dat o
* dat; beperkend in een bijzin die het nog niet geheel bekende antecedent nader bepaalt

#### Aanwijzend voornaamwoord

dat o
* dat; wijst iets aan dat zich in een afstand van de spreker bevindt en onzijdig is

##### Verwante begrippen

* wat

## Stellingwerfs
#### Betrekkelijk voornaamwoord

dat
* dat; beperkend in een bijzin die het nog niet geheel bekende antecedent nader bepaalt

## Tolai
#### Persoonlijk voornaamwoord

dat
* 1e persoon inclusief meervoud: wij, een vrij grote groep, jij of jullie inbegrepen

## Tsjechisch
##### Uitspraak

* IPA: /dat/

##### Woordafbreking

* dat

#### Zelfstandig naamwoord

dat
* genitief meervoud van datum

#### Zelfstandig naamwoord

dat
* genitief meervoud van data

## Urkers
#### Betrekkelijk voornaamwoord

dat
* dat; beperkend in een bijzin die het nog niet geheel bekende antecedent nader bepaalt

## Veluws
#### Voegwoord

dat
* dat; een voegwoord dat een lijdend-voorwerpszin inluidt

## West-Vlaams
##### Uitspraak

* Geluid: dat (hulp, bestand)
.De Leiestreke is e streke in Vloandern woa dat de riviere de Leie deure lopt.
    De Leienstreek is een streek in Vlaanderen waar dat de rivier de Leie door stroomt.