# varken
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: varken (hulp, bestand)
* IPA: / ˈvɑrkə(n) / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* var·ken

##### Woordherkomst en -opbouw

* van Middelnederlands varken en Oudnederlands farkin; een verkleinwoord op -kin van een Germaanse wortel *farha-, in de betekenis van ‘hoefdier’ voor het eerst aangetroffen in 1155 Verwant aan Latijn porcus «tam varken», Middeliers orc en Pruisisch prastian «big». Gaat terug op Indo-Europees *porḱo-s «big» mogelijk verwant aan een wortel *perḱ- die woelen, openkrabben betekent.

#### Zelfstandig naamwoord

het varken o
* (veeteelt) (evenhoevigen) tam zwijn, gehouden voor zijn vet en vlees behorend tot de familie Suidae
*   * Het varken behoort tot het geslacht Sus.
* (scheldwoord) iemand die zich ongemanierd, smerig of lui gedraagt
*   * Jij lelijk varken!
* (financieel) spaarpot in de vorm van 1)
* (astrologie) (vaak geschreven met hoofdletter) twaalfde dier in de twaalfjarige cyclus van de Chinese dierenriem

##### Hyperoniemen

* wild zwijn, echte zwijnen, varkens, evenhoevigen, zoogdieren, gewervelden, chordadieren, dieren

##### Verwante begrippen

* aardvarken, Afrikaans kwaststaartstekelvarken, Aziatisch kwaststaartstekelvarken, bergstekelvarken, borneostekelvarken, borstelstaartboomstekelvarken, bruin wolharig dwerggrijpstaartstekelvarken, Filipijns stekelvarken, gewoon stekelvarken, grijpstaartstekelvarken, langstaartstekelvarken, listig stekelvarken, Maleis stekelvarken, Mexicaans wolharig grijpstaartstekelvarken, Rothschilds grijpstaartstekelvarken, Sumatraans stekelvarken, tweekleurig grijpstaartstekelvarken, witstaartstekelvarken, wolharig grijpstaartstekelvarken, Zuid-Afrikaans stekelvarken, Zuid-Amerikaans wolharig dwerggrijpstaartstekelvarken

##### Hyponiemen

* akervarken, antoniusvarken, asvarken, baconvarken, biovarken, bosvarken, braadvarken, dasvarken, dwergvarken, egelvarken, eikelvarken, feestvarken, fokvarken, hobbyvarken, huisvarken, ijzervarken, kamvarken, keldervarken, landvarken, lesvarken, loopvarken, mannetjesvarken, meetvarken, melkvarken, mestvarken, minivarken, moedervarken, muurvarken, nazivarken, opfokvarken, pennenvarken, plaagvarken, recreatievarken, riviervarken, sambavarken, scharrelvarken, schildvarken, schotvarken, slachtvarken, spaarvarken, speenvarken, spitvarken, spoelingvarken, spoelvarken, stekelvarken, stofvarken, vazelvarken, visvarken, vleesvarken, vloervarken, wintervarken, wolvarken, zeevarken

##### Afgeleide begrippen

* varkensdas, varkenshaaien, varkenskikker, varkenslintworm, varkenszweepworm
* varkenachtig, varkenpest, varkensaard, varkensachtig, varkensasiel, varkensaté, Varkensbaai, varkensbak, varkensbedrijf, varkensbeest, varkensbek, varkensbeuling, varkensbiefstuk, varkensblaas, varkensbloed, varkensbloem, varkensbocht, varkensboer, varkensboerderij, varkensborst, varkensborstel, varkensbout, varkensbrood, varkensbuik, varkenscarré, varkenscel, varkenscrisis, varkenscyclus, varkensdarm, varkensdebat, varkensdistel, varkensdraf, varkensdrijfmest, varkensdrijver, varkensfilet, varkensflat, varkensfokker, varkensfokkerij, varkensfricandeau, varkensgaas, varkensgebraad, varkensgehakt, varkensgom, varkensgras, varkensgriep, varkenshaar, varkenshaas, varkenshals, varkensham, varkenshandel, varkenshandelaar, varkenshart, varkenshepatitis, varkenshoeder, varkenshoedster, varkenshok, varkenshoofd, varkenshouder, varkenshouderij, varkenshuid, varkensindustrie, varkensjacht, varkenskarbonade, varkenskers, varkenskervel, varkensklaver, varkensklink, varkenskluif, varkensknie, varkenskool, varkenskoorts, varkenskop, varkenskoper, varkenskost, varkenskot, varkenskotelet, varkenskrap, varkenskweker, varkenslap, varkensleder, varkensleer, varkenslende, varkenslendenstuk, varkensleren, varkenslever, varkensloop, varkensluis, varkensmaag, varkensmarkt, varkensmest, varkensmester, varkensmesterij, varkensmesting, varkensmet, varkensmond, varkensnek, varkensneuker, varkensnier, varkensoester, varkensoog, varkensoor, varkensopvangcentrum, varkenspest, varkensplan, varkenspoot, varkensprijs, varkensprovincie, varkenspruim, varkensras, varkensrecht, varkensreuzel, varkensrib, varkensribbe, varkensrollade, varkensrug, varkensschijf, varkensschnitzel, varkensschot, varkensschouwer, varkensschraper, varkensschuur, varkenssector, varkensslachter, varkensslachterij, varkensslager, varkenssmout, varkenssnoet, varkenssnuit, varkenssperma, varkensstaart, varkensstal, varkensstapel, varkenssteen, varkensstront, varkenstajer, varkensteelt, varkenstoilet, varkenstong, varkenstor, varkenstransport, varkenstrog, varkenstuin, varkensveer, varkensvenkel, varkensvet, varkensvlees, varkensvleesprijs, varkensvleessector, varkensvoer, varkenswang, varkenswet, varkensworst, varkensziekte, varkenszwoerd, varkenvis, varkenvlees

##### Hyponiemen (in taxonomische zin)

* Indien varken wordt beschouwd als individu van de familie of andere groep varkens zie dan Hyponiemen varkens

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Als een tang op een varken passen/slaan
* Zo dom als het achtereind van een varken
* Het varkentje (wel even) wassen

##### Spreekwoorden

* De een scheert schapen, de ander varkens
* Het varken is door de buik gestoken
* Veel varkens maken de spoeling dun

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord varken staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "varken" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie de doorverwijspagina op Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ varken op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "varken" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Achterhoeks
#### Zelfstandig naamwoord

varken
* (evenhoevigen) (veeteelt) varken

##### Synoniemen

* pogge
* zwien

## Middelnederlands
##### Woordherkomst en -opbouw

* van Oudnederlands farkīn; verkleinwoord van farh

#### Zelfstandig naamwoord

varken o
* (evenhoevigen) varken
    «Beerte die nauwe seyde daer op dattet waer geuiel van haer dochter die si huwede aenden verken sweender si moeste hem wisen hoe si doen souden ende haer eerste kint is puyr sot»Beerte de nauwe zei daarop dat het waar gebeurd was met haar dochter die zij uitgehuwelijkt had aan dat varken van een zwijn, dat zij ze moest laten zien hoe ze het doen moesten en dat hun eerste kind compleet gek was.
* (dysfemisme)? schapenvel verkregen van de stapel in Calais

##### Schrijfwijzen

* varkijn, varkin, verken, verreken, veerken, verke
* in Holland is de stam gewoonlijk var-, in Limburg ver-.

#### Verwijzingen

* ↑ late bronnen hebben soms een meervoud in -s.
* ↑ Middelnederlandsch Woordenboek
* ↑ Vroegmiddelnederlands Woordenboek
* ↑ Weblink bron “Die euangelien vanden Spinrocke”

## Nedersaksisch
#### Zelfstandig naamwoord

varken
* (evenhoevigen) (veeteelt) varken

##### Synoniemen

* pogge
* Swien
* Schwien
* Stöwer
* zwien

## Veluws
#### Zelfstandig naamwoord

varken
* (evenhoevigen) (veeteelt) varken