# duivel
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: duivel (hulp, bestand)
* IPA: / ˈdœyvəl / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* dui·vel

##### Woordherkomst en -opbouw

* via Latijn diabolus van Hellenistisch Oudgrieks διάβολος (diábolos) "lasteraar" in de betekenis van ‘het kwaad als persoon’ voor het eerst aangetroffen in 776

#### Zelfstandig naamwoord

de duivel m
* (mythologie), (religie) de personificatie van het kwaad
*   * Zoals god en de engelen de personificaties zijn van het goede, zo is de duivel de personificatie van het kwade.
    ▸ `Zwarte Piet' of 'Pietje Pik', zo noemde het volk in de middeleeuwen de duivel.
    ▸ Was Harald ronduit slecht, een duivel in mensengedaante die je zijn eigen ondergang tegemoet moest laten gaan? Een gruwelijke gedachte, maar als je je gedachten de vrije loop liet kon er van alles bovenkomen.
* (figuurlijk) kwaadaardig persoon
*   * Hij is een echte duivel.

##### Synoniemen

[1]
| Beëlzebub droes drommel | Joost [2] Lucifer Mefisto | Pietje Pik Satan Zwarte Piet [2] |

##### Hyponiemen

| Rode Duivel Tasmaanse duivel aardduivel bergduivel beschermduivel bewaarduivel bosduivel drankduivel gehoornde hickoryduivel | geldduivel hickoryduivel hooiduivel internetduivel jachteduivel kelduivel koraalduivel kwelduivel modderduivel motorduivel | plaagduivel schelvisduivel snelheidsduivel speelduivel stofduivel visduivel waterduivel woudduivel zeeduivel zetduivel |

##### Afgeleide begrippen

| Duivelseiland Duivelssonate deuvekater duivekater duivel-doet-al duivelachtig duivelbanner duivelbanning duivelbezwering duivelen duiveljagen | duiveljager duivels duivelsadvocaat duivelsbrood duivelsdozijn duivelsdrek duivelsei duivelsgebroed duivelshaar duivelshand duivelsjong | duivelskermis duivelskind duivelsklauw duivelskop duivelskunsten duivelskunstenaar duivelskunstenarij duivelsnaaigaren duivelsnachtzwaluw duivelsoog duivelspact duivelspenning | duivelssaus duivelssteen duivelsstreek duivelsteken duivelstoejager duivelsuitdrijving duivelswerk duivelszuster duiveluitbanning duiveluitdrijver duiveluitdrijving verduiveld |

##### Verwante begrippen

* demon

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Advocaat van de duivel spelen/zijn
* Bij de duivel te biecht gaan
* De duivel op het kussen binden
* Des duivels zijn
* Door/Van de duivel bezeten zijn
* Een arme duivel
* Een kaars voor de duivel branden
* Geen duivel op zijn hart laten barsten
* Het is alsof de duivel ermee speelt
* Loop naar de duivel!
* Niet bang zijn voor de duivel of zijn ouwe moer

##### Spreekwoorden

* Als je het over de duivel hebt, trap je hem op zijn staart
* De duivel poept/schijt altijd op de hoogste hoop
* God kent de harten, maar de duivel kent de kneepjes
* Heeft de duivel het paard gegeten, dan neemt hij de toom ook nog
* Ledigheid/Luiheid/Een geplaveide weg is des duivels oorkussen
* Met zwijgen kruist men de duivel
* Voor geld kun je de duivel doen dansen
* Wie met de duivel uit één schotel wil eten, moet een lange lepel hebben
* Zuivel op zuivel is voer voor de duivel

##### Vertalingen
#### Werkwoord

duivel
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van duivelen
*   * Ik duivel.
* gebiedende wijs van duivelen
*   * Duivel!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van duivelen
*   * Duivel je?

#### Gangbaarheid

* Het woord duivel staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "duivel" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "duivel" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ duivel op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Marijke van Raephorst “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 14
* ↑ Jan Guillou (vert. Bart Kraamer) “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be