# werpen
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: werpen (hulp, bestand)

##### Woordafbreking

* wer·pen

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘gooien’ voor het eerst aangetroffen in 901
| [1] erfwoord afkomstig van: Oudnederlands: werpan Germaans: *werpan- Indo-Europees: mogelijk *uergw-, waarna in het Germaans al vroeg een klankverschuiving *w-kw > *w-p zou zijn opgetreden | Verwant in Germaans: West: Oudfries: werpa, Oudhoogduits: werfan, Angelsaksisch: weorfan, Duits: werfen, Engels: warp Oost: Gotisch: wairpan Noord: Deens: varp, Zweeds varp | Verwant in andere Indo-Europese talen: Oudkerkslavisch: vrěšti |

#### Werkwoord

werpen
* overgankelijk met een krachtige zwaai van de arm iets uit de hand naar iets of iemand heen laten gaan
*   * Hij wierp de bal naar de andere kant van het veld.
    ▸ Gespannen zette ik mijn tent op: om mezelf af te leiden en dieren af te schrikken begon ik hard te fluiten en ik wierp af en toe een blik op de brede vallei onder me.
* overgankelijk, (dierkunde) (van zoogdieren) ter wereld brengen, baren
*   * In de melkveehouderij laat de boer zijn melkkoeien regelmatig jongen werpen, zodat de moederkoeien melk blijven geven.

##### Synoniemen

* [1]: gooien

##### Hyponiemen

| aanwerpen afwerpen balwerpen bijwerpen buitenwerpen discuswerpen dwergwerpen gewichtwerpen | heenwerpen inwerpen kogelwerpen lassowerpen miswerpen nawerpen neerwerpen omverwerpen | omwerpen ondereenwerpen onderwerpen ontwerpen openwerpen opwerpen overwerpen paalwerpen ringwerpen | speerwerpen tegenwerpen terugwerpen toewerpen uitwerpen verwerpen vooruitwerpen voorwerpen wegwerpen |

##### Afgeleide begrippen

| breedwerpig langwerpig werpanker werper werphengel werpheuvel | werphout werping werpkracht werplans werplijn werplood | werpmolen werpnet werpnummer werppijl werpplaat werpschijf werpschotel | werpsel werpspeer werpspel werpster werptijd werptol werptuig |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* de handdoek in de ring werpen
* de teerling is geworpen
* De eerste steen werpen
* de eerste zijn met beschuldigingen
* De kolf naar de bal werpen
* het opgeven, de moed verliezen
* De lont in het kruit werpen
* mensen laten loskomen, opstoken
* Geld in 't water werpen ( of smijten)
* het geld onnut uitgeven, het verspillen aan een roekelooze of dwaze onderneming
* Goed geld naar kwaad geld gooien (werpen, smijten)
* nutteloze kosten maken voor een doel, waarvan men voorzien kan dat het niet te bereiken is
* Iemand iets voor de voeten werpen
* iemand beschuldigen van iets
* Iemand uit het zadel werpen
* Iemand wegwerken, iemand in verlegenheid brengen
* Iemand zand in de ogen strooien ( of werpen)
* iemand bedriegen, misleiden
* Iets in de schoot geworpen krijgen
* iets verkrijgen zonder al te veel moeite er voor te doen
* In het honderd (- jagen, - sturen, - werpen)
* in het wilde, in wanorde
* Met de muts naar iets gooien (werpen of smijten)
* In de 17de en 18de eeuw betekende dit: er niet naar kunnen talen, ergens niet aan hoeven te denken; het kwijt zijn
* Paarlen voor de zwijnen werpen
* iets moois en kostbaars geven aan iemand die de waarde er niet van inziet

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord werpen staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "werpen" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "werpen" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* 1 2 werpen op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be