# rad

* Niet te verwarren met: rád, råd, řád

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: rad (hulp, bestand)
* IPA: / rɑt / (1 lettergreep)

##### Gelijkklinkende woorden

* rat

##### Woordafbreking

* rad

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] * In de betekenis van ‘wiel’ voor het eerst aangetroffen in 1300. Mogelijk was de eigenlijke betekenis specifiek "wiel met spaken".
* [B] In de betekenis "snel, vlug" voor het eerst aangetroffen in de 15e eeuw. Mogelijk verwant met rad "wiel", het bijvoeglijk naamwoord ras en rennen . Te herleiden tot PIE *raþa-.

#### Zelfstandig naamwoord

het rad o
* (werktuigbouwkunde) wielvormig voorwerp dat kracht overbrengt binnen een machine of op het water
    ▸ Het principe van de nieuwe techniek om water te ,brassen' is eenvoudig: de windmolen doet in het water een schoepenrad draaien. Dat rad brengt de temperatuur en de hoeveelheid zuurstof in het water in evenwicht.
* (juridisch), (historisch) strafwerktuig bestaand uit een wiel dat is bevestigd op een houten paal, waarna het gefolterde lichaam van een veroordeelde hierop wordt gelegd
*   * De misdadiger werd op het rad gezet.

##### Hyponiemen

* achterrad
* bodemrad
* kamrad
* katrienerad
* kettingrad
* kettingscheprad
* krabbelrad
* molenrad
* palrad
* planeetrad
* poprad
* putrad
* reuzenrad
* scheprad
* schoepenrad
* stuurrad
* tandrad
* treerad
* waterrad
* zonnerad

##### Afgeleide begrippen

* raderboot
* raderdiertje
* raderen
* raderorgaan
* raderstoomboot
* raderwerk
* raderwieltje
* radlijn
* radslag
* radvenster
* radvormig
* radbraken
* raddraaier

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1]: Het slechtste rad maakt het meeste geraas
* [1]: Het vijfde rad aan de wagen
* [1]: Iemand een rad voor de ogen draaien
* [2]: Voor galg en rad opgroeien

##### Vertalingen
#### Bijvoeglijk naamwoord

rad
* snel, vlot
*   * Mede dankzij zijn radde acties heeft hij haar leven kunnen redden.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Rad van tong zijn

##### Afkorting

rad
* (eenheid) SI-eenheid voor hoek (symbool voor radiaal)
* (eenheid) eenheid van geabsorbeerde radioactieve straling (afkorting voor radiation)

##### Anagrammen

* dar, dra

#### Gangbaarheid

* Het woord rad staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "rad" herkend door:
| 98 % | van de Nederlanders; |
| 96 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "rad" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ rad op website: Etymologiebank.nl
* 1 2 rad op website: Etymologiebank.nl
* ↑ rad op website: Etymologiebank.nl
* ↑ “Windomolen in vijver” (29 augustus 2001), Het Nieuwsblad
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Nedersorbisch
##### Uitspraak

* IPA: /rat/

##### Woordafbreking

* rad

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Slavische *radъ

#### Bijvoeglijk naamwoord

rad
* graag
    «Pijom rad piwo.»
       Ik drink graag bier.

##### Schrijfwijzen

* rady

## Oudhoogduits
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Germaanse *hradaz

#### Bijvoeglijk naamwoord

rad
* snel

## Pools
##### Uitspraak

* IPA: /rat/
* Geluid: rad (hulp, bestand)

##### Woordafbreking

* rad

#### Zelfstandig naamwoord

rad m
* (scheikunde), (element) radium (Ra).

##### Afgeleide begrippen

* radowy

##### Afkorting

rad
* (wiskunde) radiaal.

## Slowaaks
##### Uitspraak

* IPA: /rat/

##### Woordafbreking

* rad

#### Zelfstandig naamwoord

rad m
* rij

## Tsjechisch
##### Uitspraak

* IPA: /rat/

##### Woordafbreking

* rad

#### Zelfstandig naamwoord

rad
* genitief meervoud van rada