# dis
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: dis (hulp, bestand)
* IPA: /dɪs/

##### Woordafbreking

* dis

##### Woordherkomst en -opbouw

* Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘gedekte tafel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901
* Via het Middelnederlandse disch ontwikkeld uit het Oudnederlandse disc/disk, dat van het Protogermaanse *diskaz komt, waarvan ook het Oudengelse disc, het Oudnoordse diskr en het Limburgse dösj komen. Het Protogermaanse woord is zelf een ontlening aan het Latijnse discus
* Dis is verwant aan de woorden dish (Engels voor 'schotel, gerecht') en Tisch (Duits voor 'tafel', niet noodzakelijk 'gedekte tafel').

#### Zelfstandig naamwoord

de dis m
* gedekte tafel
* maaltijd

##### Schrijfwijzen

* disch (officiële spelling tot 1935 in Nederland en tot 1946 in België)

##### Hyponiemen

* avonddis, bruiloftsdis, everdis, feestdis

##### Afgeleide begrippen

* disgenoot, dishoek, displezier

##### Vertalingen
#### Woordherkomst en -opbouw

* Ontleend aan het Duitse Dis, zelf opgebouwd is uit D (de muzieknoot) en een verbastering van het Franse dièse

#### Zelfstandig naamwoord

de dis v / m
* (muziek), (Nederland) een d die een halve toon verhoogd is
*   * De toon “dis” klinkt in de getempereerde stemming gelijk aan de toon “es”.
* (muziek) de grondtoon (tonica) van de “dis-mineurtoonladder”, tevens een korte aanduiding van die toonladder
*   * Op de notenbalk van een sonate in dis, staan zes kruisen als voortekens.
* (muziek) de grondtoon van het “dis-mineurakkoord”, de kleine drieklank op de eerste trap (tonica-akkoord) van de kleinetertstoonladder op die toon
*   * De drie tonen van het dis-mineurakkoord (symbool: D#m) in grondligging, zijn: dis - fis - aïs.

##### Synoniemen

* [3] es, re kruis (Vlaanderen)
* [4] dis-kleinetertstoonladder, dis-klein, dis-mineurtoonladder, dis-mineur
* [5] dis-klein, dis-kleinakkoord, dis-mineur, dis-mineurakkoord, D#m

##### Antoniemen

* [4] Dis, Dis-groot, Dis-majeur, Dis-grotetertstoonladder
* [5] Dis, Dis-groot, Dis-majeurakkoord

##### Verwante begrippen

* [3,4,5] aïs, bis, cis, eïs, fis, gis

##### Verwante begrippen

* cis, eïs, fis, gis, aïs, bis

##### Vertalingen
#### Werkwoord

dis
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dissen
*   * Ik dis.
* gebiedende wijs van dissen
*   * Dis!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dissen
*   * Dis je?

#### Gangbaarheid

* Het woord dis staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "dis" herkend door:
| 88 % | van de Nederlanders; |
| 76 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "dis" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ dis op website: Etymologiebank.nl
* ↑ dis op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Duits
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

##### Woordafbreking

* dis

#### Zelfstandig naamwoord

dis o
* (muziek) de toon ”dis”
* (muziek) dis: korte aanduiding van de toonaard “dis-mineur”
    «Eine Sonate in dis.»
       Een sonate in dis kleine terts.

##### Antoniemen

* [2] Dis, Dis-Dur, Dis-Dur-Tonleiter

##### Afgeleide begrippen

* [2] dis-Moll, dis-Moll-Tonleiter

##### Verwante begrippen

* [1,2] ais, Ais, his, His, ces, Cis, des, Des

## Latijn
#### Voorvoegsel

* afzonderlijk, apart
* volkomen