# moeten
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: moeten (hulp, bestand)
* IPA: / ˈmutən / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* moe·ten

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘verplicht zijn, behoren’ voor het eerst aangetroffen in 1201
| afkomstig van: Middelnederlands: moeten Oudnederlands: muotan Germaans: *mōtanan | Verwant in Germaans: West: Engels: must, mote (Angelsaksisch: mōtan), Duits: müssen, (Oudhoogduits: muozan), Fries: mette (Oudfries: meta) Noord: Zweeds: måste, Deens/Noors: måtte Oost: Gotisch: gamotan |

#### Werkwoord

moeten
* modaal werkwoord: gedwongen zijn
*   * Ik moet naar de wc.
*   * Hij moest nog drie jaar brommen.
    ▸ Deze storm zou ik moeten overleven boven op Mount Whitney, 4.421 meter hoog.
    ▸ Omdat het toen nog steeds te krap was, moest één jongen zittend in de hoek gaan slapen.
    ▸ Helaas was er geen tijd om te genieten van het prachtige uitzicht want we moesten zo snel mogelijk de berg af zien te komen: het weer zou zo weer kunnen omslaan.
móéten
* modaal werkwoord: zeer dringend noodzakelijk zijn
*   * Ik móét naar de wc, want ik houd het niet langer.
*   * Dat móést wel fout gaan!

##### Hyponiemen

* ontmoeten, wegmoeten

##### Afgeleide begrippen

* moethond

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Moeten is dwang, en huilen is kindergezang.
* tussen twee kwaden moeten kiezen, je lot nemen
* Moeten kiezen of delen
* Een (vervelende) keus moeten maken
* Als het getij verloopt, moet men zijn bakens verzetten of verzet men de bakens.
* als de omstandigheden veranderen neemt men andere nieuwe maatregelen, en stelt men andere uitgangspunten en doelen
* Barbertje moet hangen
* ongeacht of iemand schuldig is moet die gestraft worden
* De jongste ezel moet het pak dragen
* de jongste moet de vervelende klusjes opknappen
* Door een hennepen venster moeten kijken
* opgehangen worden
* Een veer (moeten) laten
* met minder genoegen moeten nemen
* Eraan moeten geloven
* of iemand wil of niet, het moet toch gebeuren
* Het moet buigen of barsten
* het ergens op wagen
* Het moet uit de lengte of uit de breedte komen.
* het moet op een of andere manier gebeuren
* Het hoge woord moet er uit.
* het moeilijke onderwerp waar iemand mee zit wordt uitgesproken
* Het loodje (moeten) leggen
* verliezen ofwel: dood gaan
* Je moet de huid van de beer niet verkopen voor hij geschoten is.
* men viert best de overwinning niet alvorens er gewonnen is
* Je moet een gegeven paard niet in de mond kijken.
* je moet niet te kritisch zijn over cadeaus, of koopjes
* Je moet geen slapende honden wakker maken.
* beter niet over een bepaald onderwerp beginnen; je moet aan mensen die ergens niets van weten en het er wellicht niet mee eens zijn, niets erover vertellen
* Je moet het ijzer smeden als het heet is
* Je moet roeien met de riemen die je hebt.
* je moet gebruikmaken van de middelen die je ter beschikking staan
* Je zal ze de kost moeten geven
* Men moet de boom buigen als die jong is.
* goede gewoonten kunnen het beste al jong worden aangeleerd
* Men moet de dag niet prijzen voor het avond is.
* pas als alles gedaan is kun je zeggen of het goed ging
* Men moet de huid niet verkopen voordat de beer geschoten is.
* je moet niet geld uitgeven voordat je het hebt verdiend
* Men moet een gegeven paard niet in de bek zien/kijken.
* met een cadeau moet je blij zijn en er niet te kritisch naar kijken
* Men moet een paard de rug niet stuk rijden.
* men moet niet te veel eisen van een ander
* Men moet geen oude bomen verpoten/verplaatsen.
* je moet geen oude mensen uit hun vertrouwde omgeving halen
* Men moet geen oude schoenen wegwerpen voordat men nieuwe heeft.
* je moet niet iets al afdanken zonder dat er een vervanger voor is
* Men moet het ijzer smeden als het heet is.
* je moet op het juiste moment de kansen grijpen en dingen doen
* Men moet vossen met vossen vangen.
* je moet een slimme persoon vangen door slim te zijn
* Onder het juk moeten doorgaan
* zich aan andermans macht moeten onderwerpen
* Op een oude fiets moet je het leren
* Het is niet nodig om iets te oefenen of een vaardigheid aan te leren door gebruik te maken van het allernieuwste materiaal
* Op het matje moeten komen
* Voor iets moeten bloeden
* de gevolgen moeten dragen
* Waar het paard aangebonden is, moet het vreten.
* men moet zich naar de omstandigheden schikken
* Wat het zwaarst is moet het zwaarst wegen.
* wat het belangrijkste is moet de doorslag geven
* Wie 's nachts uit vissen gaat, moet overdag zijn netten drogen.
* als je te veel gedronken hebt, ben je de volgende dag niets waard
* Wie a zegt moet ook b zeggen.
* als iemand eenmaal ergens aan begonnen bent, moet die er ook mee doorgaan
* Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan lopen.
* als je zelf iets gedaan hebt wat verkeerd is, moet je een ander niet van beschuldigen als die hetzelfde gedaan heeft
* Wie in het schuitje zit moet meevaren.
* wie ergens mee begonnen is moet dit ook afmaken
* Wie mooi wil wezen, moet pijn lijden.
* voor schoonheid moet je wat over hebben
* Wie niet horen wil, moet maar voelen.
* wie niet luistert naar wijze raad, of wie ongehoorzaam is, zal de gevolgen wel aan den lijve ondervinden
* Wie niet sterk is moet slim zijn.
* wie geen macht of invloed heeft moet zijn slimheid gebruiken om je doel te behalen
* Wie op billen brandt, moet op de blaren zitten.
* Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten.
* als je iets doms doet, moet je de gevolgen dragen (liefst zonder klagen)
* Wie zijn gat brandt, moet op de blaren zitten.
* als je iets doms doet moet je er ook de gevolgen van dragen
* Zijn haan moet altijd koning kraaien.
* een bepaald iemand moet altijd z'n gelijk krijgen of zin krijgen
* de woning uit moeten
* uit de woning gezet worden
* het moeten ontgelden
* te grazen genomen worden
* «Zo is het Auschwitz-monument in het Amsterdamse Wertheimpark zeker drie keer stukgeslagen, en ook een beeld in Almere moest het ontgelden.»

##### Spreekwoorden

* als Mohammed niet naar de berg komt, moet de berg maar naar Mohammed

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

de moeten mv
* meervoud van het zelfstandig naamwoord moet

#### Gangbaarheid

* Het woord moeten staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "moeten" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "moeten" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* 1 2 3 Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be