# varen
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: varen (hulp, bestand)
* IPA: / ˈvarə(n) / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* va·ren

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] erfwoord, via Middelnederlands varen van Oudnederlands faran, in de betekenis van ‘over water gaan (in of van een vaartuig)’ voor het eerst aangetroffen in 901
| Middelnederlands: varen Oudnederlands: faran Indo-Europees: *per-, *por-, *pr- | Verwant in Germaans Duits: fahren, "rijden" Engels: fare | Verwant in andere Indo-Europese taalgroepen Latijn: portus, "haven" Grieks: περάω, "gaan" |
* [B] via Middelnederlands varen "vrezen" van Oudnederlands fêrron "verbazen", cognaat met Engels fear ww
* [C] via Middelnederlands varen van Oudnederlands farn

#### Werkwoord

[A] varen
* (scheepvaart) zich in een vaartuig voortbewegen
*   * Het schip vaart de haven uit.
    ▸ Was hun koning, Willem de Veroveraar, niet tijdens een geweldige storm, dankzij de heilige Nicolaas, veilig van Normandië naar Engeland gevaren? Want Nicolaas was in staat de wind en de onstuimige kracht der golven te doen bedaren!
* (verouderd), (Vlaanderen, Limburg) zich voortbewegen
*   * Hij voer ten hemel.
*   * Jan, Jan, Dubbele Jan, waar zijde gij heen gevaren?
* (verouderd) gezegd van iemands gesteldheid in het algemeen
*   * Hoe vaart gij nu, mijn kind?
* (Limburg) autorijden
* 1. De S/V Rembrandt van Rĳn vaart door de Disco-baai in Groenland.
* 1. Reddingswerkers varen in een rubberboot door overstroomde straten.

##### Opmerkingen

* Als verleden tijd van varen in de betekenis "voortbewegen (over water)" is vaarde in het Middelnederlands al aangetroffen, maar voer is altijd meer gangbaar geweest. Van Dale's Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal en het Groene Boekje vermelden alleen voer, maar andere bronnen als de Algemene Nederlandse Spraakkunst, de Nederlandse Taalunie en Onze Taal geven aan dat vaarde soms ook voorkomt.
* Betekenis 1 heeft zich als gevolg van semantische verenging ontwikkeld uit de oudere betekenis 2 en is thans de hoofdbetekenis.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Ergens wel bij varen
* Ergens voordeel van hebben
* Iets laten varen
* Ergens van afzien / Iets laten voor wat het is
* Wat is in hem gevaren?
* Wat bezielt hem ineens? (negatief)

##### Hyponiemen

| aanvaren achternavaren achteruitvaren afvaren ballonvaren bevaren binnenvaren blindvaren blokvaren doorvaren ervaren | filevaren grachtvaren heenvaren ijzervaren invaren kanovaren klaverbladvaren langsvaren meevaren misvaren navaren nedervaren | omvaren ontvaren opvaren overvaren proefvaren rondvaren samenvaren schuitjevaren spelevaren terugvaren toevaren uitvaren | vastvaren vervaren voorbijvaren voortvaren vrijvaren wadvaren wedervaren weervaren wegvaren welvaren wildwatervaren zeevaren |

##### Afgeleide begrippen

| gevaar vaarbaar vaarbelasting vaarbereik vaarbewijs vaarboom | vaarder vaargeld vaargeul vaarkaart vaarkoe vaarplan | vaarploeg vaarregel vaarreglement vaarrichting vaarroute vaarschema | vaarschroef vaarseizoen vaarsloot vaart vaartuig vaarvakantie | vaarwater vaarweg vaarwel varensgast varensgezel varensman varensvolk |

##### Anagrammen

* ervan, raven

##### Vertalingen
#### Werkwoord

[B] varen
* (verouderd), onpersoonlijk onwennig voorkomen, niet meevallen
*   * Het vaarde hem al te zeer; de eerste, dikke waterstraal uit de bronne was uitgeloopen, en weinig versch water uit den schoot der aarde kwam toe om haar te voeden.

#### Zelfstandig naamwoord

[C] de varen v / m
* (plantkunde) Pteridophyta een sporenplant
*   * De grond in het bos was bedekt met prachtige varens.
* Varens in een botanische tuin
* Onder het blad van deze varen zijn de sporen zichtbaar

##### Hyponiemen

| addervaren adelaarsvaren arendsvaren biesvaren blaasvaren bolletjesvaren boomvaren | bosvaren driehoeksvaren eikvaren hertshoornvaren kamvaren kaneelvaren klimvaren | koningsvaren lintvaren maanvaren mannetjesvaren moerasvaren muurvaren naaldvaren nestvaren | niervaren palmvaren pilvaren schubvaren steenbreekvaren stekelvaren stippelvaren strandvaren | streepvaren struisvaren tongvaren vogelnestvaren watervaren wijfjesvaren zaadvaren zwaardvaren |

##### Afgeleide begrippen

| varenachtig varenblad varenboegsprietmot | varengrasvogel varengroen varenkruid | varenrouwmug varenspanner varenuil | varenvlieg varenwortel |

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord varen staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "varen" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ varen op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "varen" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ varen op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ varen op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Marijke van Raephorst “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10
* ↑ liedjeskist.nl
* ↑ Volledig dichtwerk, Guido Gezelle,p. 270
* ↑ Dietsche Warande en Belfort. Jaargang 1909, dbnl.org
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Boon, Ton den & Rudi Hendrickx (red.), Van Dale: Groot woordenboek van de Nederlandse taal, 15e druk, 3 delen, Utrecht/Antwerpen: Van Dale Uitgevers, 2015; ISBN 9789460772221; p. 4197
* ↑ varen op woordenlijst.org
* ↑ Weblink bron W. Haeseryn “2.3.5.3.i.1 Twee verschillende klinkers”, h op e-ans.ivdnt.org (Algemene Nederlandse Spraakkunst)
* ↑ Werkwoorden met een zwakke en een sterke vervoeging (algemeen), tabel onder 1.2 op website: taaladvies.nl
* ↑ Sterke werkwoorden op website: OnzeTaal.nl
* ↑ Dietsche Warande en Belfort. Jaargang 1909, dbnl.org
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Deens
##### Woordafbreking

* va·ren

#### Zelfstandig naamwoord

varen, g
* bepaalde vorm nominatief enkelvoud van vare

#### Verwijzingen

* varen in: Det Danske Sprog- og Litteraturselskab Den Dankse Ordbog op website:ordnet.dk