# klok

| [1] Een klok. | [2] Een klok. |

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: klok (hulp, bestand)
* IPA: / klɔk / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* klok

##### Woordherkomst en -opbouw

* zn: via Middelnederlands clocke van Oudiers clocc (Iers clog) dat zelf een klanknabootsing is, in de betekenis van ‘bel, uurwerk’ voor het eerst aangetroffen in 1237; vergelijk Angelsaksisch clucge, Oudnoords klukka
* tw: klanknabootsing

#### Zelfstandig naamwoord

de klok v / m
* (natuurkunde), (tijdrekening) een instrument dat de tijd bijhoudt
*   * Als je wil weten hoe laat het is kijk je maar op de klok.
* (muziekinstrument) een belvormige idiofoon, vooral bekend van kerktorens en carillons
* (communicatie) een akoustisch waarschuwingsmiddel waarmee men geluidssignalen aan de bevolking kan geven
*   * De klokken luiden voor de aanvang van de mis, maar ook bij gevaar.

##### Verwante begrippen

* [1] horloge, kookwekker, pendule, slingeruurwerk, tijd, uurwerk, wekker
* [2] beiaard, carillon

##### Hyponiemen

| Zaanse klok afmijnklok aftelklok alarmklok (3) angelusklok atoomklok (1) avondklok batterijklok bedeklok bevolkingsklok big-benklok biologische klok boomklok brandklok buisklok comtoiseklok damklok dashboardklok | doodsklok duikerklok duikklok duivenklok fischerklok grasklok hangklok kerkklok (1) kerstklok keukenklok klimaatklok koekoekklok koekoeksklok kwartsklok lantaarnklok luidklok meetklok moederklok nachtklok | noodklok (3) onderwaterklok paasklok pillenklok plaatklok poortklok presentieklok prikklok (1) realtimeklok schaakklok schakelklok scheepjesklok schotklok slingerklok speelklok staartklok (1) stadionklok stationsklok stempelklok | sterrenklok stoelklok stoeltjesklok stormklok systeemklok tijdklok tikklok toonklok torenklok (1) veilingklok vergrijzingsklok vesperklok wandklok waterklok wedstrijdklok wekkerklok wereldklok zebraklok zomeravondklok |

##### Afgeleide begrippen

| klok-en-hamerspel klokbeker klokbladroller klokbloem klokbloemig klokdiertje klokfrequentie klokgaaf klokgalwesp klokgebeier klokgelui klokgetal klokgevel klokgieten klokhen | klokhuis klokjesgentiaan klokkaart klokkengalg klokkengelui klokkengieten klokkengieter klokkengieterij klokkenhuis klokkenist klokkenkast klokkenluiden klokkenluider (3) klokkenmaker klokkenspel (2) klokkenspeler | klokkenstoel klokkentoren klokkentouw klokkijken kloklezen klokluider klokmechanisme klokmeter klokojief klokpuls klokradio klokrok klokschijf kloksein kloksgewijs kloksignaal | klokslag klokslot kloksmeer kloksnelheid klokspijs klokthermostaat kloktijd klokuur klokvast klokvogel klokvormig klokwinde klokzeel klokzwiepfluiter rond-de-klokopvang witte klokvogel |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* De klok achteruit zetten
* Een man van de klok zijn
* [1]: Daar kun je de klok op gelijkzetten
* [1]: Met de regelmaat van een klok
* [1]: Zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens
* [2]: Iets aan de grote klok hangen
* [2]: Dat klinkt als een klok
* [2]: De klok hebben horen luiden, maar niet weten waar de klepel hangt
* [3]: De noodklok luiden

##### Vertalingen
#### Werkwoord

klok
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van klokken
*   * Ik klok.
* gebiedende wijs van klokken
*   * Klok!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van klokken
*   * Klok je?

#### Tussenwerpsel

klok
* het geluid van een vloeistof die schoksgewijs door een vernauwing stroomt
*   * Daar glijdt je hand al onder je bed en grijpt een fles, daar zweeft hij door de lucht naar de handig aan de muur bevestigde opener en pats daar gaat de dop, de fles tussen de lippen gedrukt, klok, klok, klok, daar knap je van op.
* het geluid dat vogels als kippen en kalkoenen maken tijdens het uitbroeden van eieren en het grootbrengen van kuikens
*   * Verscheiden breedgevleugelde hennen lokten met een deftig klok, klok, klok, een troep van bonte vederloze kiekentjes tot zich, die met een hulpeloos gepiep tot haar beschermende vleugelen vloden, en elk diertje kende zijn eigen moeder.

##### Opmerkingen

* "Klok" geeft een enkele uitstoot van vloeistof weer, of een enkel geluid van een hoen, maar vaak gaat het om een herhaalde uitstoot of geluid die dan door reduplicatie wordt weergegeven, zodat vormen als "klokklok" en "klokklokklok" ontstaan.

#### Meer informatie

* Zie de doorverwijspagina op Wikipedia voor meer informatie.

#### Gangbaarheid

* Het woord klok staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "klok" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ klok (bel, uurwerk) op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "klok" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ klok (slok) op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Kuijer, G. "Het dochtertje van de wasvrouw" in: Hollands Maandblad. jrg. 1971 nr. 287 (oktober 1971) Stichting Hollands Weekblad, Den Haag; p. 28; geraadpleegd 2018-08-06
* ↑ Post, E.M. (ed. A.N. Paasman) Het land, in brieven. (1987) Em. Querido's, Amsterdam; ISBN 90 214 0561 X; p. 154; geraadpleegd 2018-08-06
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be