# zitten
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: zitten (hulp, bestand)
* IPA: / ˈzɪtə(n) / (2 lettergrepen); /ˈzɪ.tə(n)/

##### Woordafbreking

* zit·ten

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘gezeten zijn, zich bevinden’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240
| afkomstig van: Middelnederlands: sitten, zitten, setten Oudnederlands: sitten Germaans: *sitjanan Indo-Europees: *sed- | Verwant in Germaans: West: Engels: sit (Angelsaksisch: sittan), Duits: sitzen, (Oudhoogduits: sizzen), Fries: sitte (Oudfries: sitta) Noord: Zweeds: sitta, Deens: sidde, Noors: sitte, (Oudnoords: sitja), IJslands: sitja, Faeröers: sita Oost: Gotisch: sitan |

#### Werkwoord

zitten
* inergatief op het zitvlak rusten
*   * Ik heb lekker in het zonnetje gezeten.
*   * Er wordt zelden op die stoel gezeten.
    ▸ Sommigen gingen wat eten en anderen zaten zwijgend voor zich uit te staren.
    ▸ Zo stil mogelijk ging ik rechtop in mijn slaapzak zitten en probeerde mijn overvolle blaas geruisloos te legen.
* ergatief zetelen, plaats genomen hebben
*   * Hij was gezeten op een troon van goud, versierd met diamanten.
* hulpwerkwoord duratief hulpwerkwoord
*   * Daar zit verandering in te komen.
*   * Hij heeft die puzzel op zitten lossen.
* inergatief in de gevangenis een straf ondergaan

##### Opmerkingen

* [3] In samengestelde tijden vervalt te.

##### Hyponiemen

| aaneenzitten aanzitten achternazitten achteruitzitten afzitten bezitten | bijeenzitten bijzitten dichtzitten doorzitten dwarszitten gevangenzitten inzitten | klaarzitten loszitten meezitten miszitten mooizitten nazitten neerzitten | omhoogzitten omzitten opzitten overzitten paalzitten samenzitten stilzitten | stropzitten tegenzitten thuiszitten uitzitten vastzitten verzitten voorzitten |

##### Afgeleide begrippen

| zit-slaapbank zit-slaapkamer zitbad zitbank zitbeen zitblokkade zitbot | zitbuis zitdag zitelement zitfiets zithoek zithoogte zitkamer | zitkubus zitkuil zitkussen zitlint zitmaaier zitmeditatie zitmeubel | zitpenning zitplaats zitsel zitstaking zittenblijven zittenblijver zitter | zittijd zitting zittribune zitvlak zitvlees zitvoetbal zitvolleybal zitzak |

##### Verwante begrippen

* sit-in

##### Uitdrukkingen en gezegden

* (in België) verveeld zitten met iets
* Aan de grond zitten
* Bijna niets meer hebben
* Aan de voeten van Gamaliël zitten
* aandachtig luisteren naar de les die een wijs persoon meegeeft
* Aan het roer zitten
* de leiding hebben
* Aan/op het vinkentouw zitten
* in spanning iets afwachten en graag door willen
* Achter de geraniums zitten
* Als haringen in een ton zitten
* zich erg dicht op elkaar bevinden
* Daar zit 'em de knoop.
* daar zitten de moeilijkheden/problemen
* Dat zit wel snor
* Dat zal hem niet glad zitten.
* iets zal niet meevallen en moeilijk zijn
* Een luchtje aan zitten
* iets klopt ergens niet aan
* Een ongeluk zit in een klein hoekje.
* door een kleine fout kunnen gemakkelijk erg nare ongelukken gebeuren
* Elkaar in de haren zitten
* erge ruzie hebben
* Er goed voor gaan zitten
* ergens de tijd voor nemen zodat je het goed kan doen
* Er zit bij hem een steekje los
* die is niet helemaal goed bij zijn hoofd
* Er is geen koe zo bont of er zit wel een vlekje aan.
* niets is perfect
* Er warmpjes bij zitten
* veel geld hebben
* Goed in de slappe was zitten
* veel geld hebben
* In de armoede zitten
* geen geld hebben
* In de boeken zitten
* veel lezen of studeren
* In de schulden zitten
* geen geld hebben
* op zwart zaad zitten
* Op zijn centen zitten
* gierig zijn
* Op zijn geld zitten
* gierig zijn
* In iemands neuszitten
* niet sympathiek zijn, of een probleem hebben met
* Ergens muziek in zitten
* ergens veel van kunnen verwachten en/of plezier van beleven
* Het zat zijn
* genoeg ergens van hebben en er geen zin meer in hebben
* Het gaat me niet in de koude kleren zitten
* Iemand achter de broek zitten
* iemand aansporen
* Iemand achter de vodden zitten
* iemand aansporen en activeren iets te doen
* Iemand op de hielen zitten
* iemand bijna te pakken hebben
* In de knoei zitten
* Grote moeilijkheden of zorgen hebben
* In de lappenmand zitten
* ziek zijn
* In de lift zitten
* de situatie waarin het zit wordt beter
* In de nesten zitten
* met problemen zitten
* In de penarie zitten
* In grote moeilijkheden zitten
* In de piepzak zitten
* Geen oplossing weten ofwel: Bang zijn voor de gevolgen
* In de put zitten
* geen oplossing meer weten of geen geld meer hebben
* In de rats zitten
* bang zijn of angst hebben
* In een ivoren toren zitten
* In elkaar zitten
* vertellen hoe iets is samengesteld
* • Deze machine zit vernuftig in elkaar. Hij bestaat uit vijftig verschillende onderdelen.
* In een moeilijk parket zitten
* moeilijkheden hebben
* In het hoekje zitten waar de slagen vallen
* zich in een groep bevinden die altijd het moeilijk heeft of problemen krijgt
* In het moeras zitten
* moeilijkheden hebben
* In hetzelfde schuitje zitten
* met dezelfde omstandigheden te maken hebben, vrijwel dezelfde situatie
* In iemands vaarwater zitten
* iemand hinderen
* In zak en as zitten
* niet meer weten wat te doen in een troosteloze situatie
* Knijp zitten
* In de problemen zitten
* Met de gebakken peren blijven zitten
* voor de moeilijkheden opdraaien
* Met de handen in het haar zitten
* niet weten wat je moet doen/Niet weten wat je er mee aan moet vangen
* Onder de pantoffel zitten
* thuis niets te vertellen hebben
* Onder de plak zitten
* niets durven tenzij de partner het goed vindt
* Onder het mes zitten
* een examen hebben ofwel: in angstige omstandigheden zitten
* Op de schopstoel zitten
* de grootste hebben kans ontslagen te worden
* Op de wip zitten
* de eerste zijn die ontslagen kan worden ofwel: de doorslag geven met iemands stem
* Op een droogje zitten
* op visite zijn en niks te eten of drinken krijgen
* Op fluweel zitten
* het erg goed en gemakkelijk hebben
* Op het vinkentouw zitten
* Op het zondaarsbankje zitten
* iemand die vertelt wat die zelf verkeerd gedaan heeft, datgene opbiechten
* Op hete/gloeiende kolen zitten
* Veel haast of spanning hebben
* Op rozen zitten
* erg gelukkig zijn en goed hebben
* Op zijn stokpaardje zitten
* een liefhebberij zijn
* Stevig in het zadel zitten
* machtig zijn
* Tjokvol zitten
* oververzadigd zijn
* Tussen twee vuren zitten
* moeten kiezen tussen twee onaangename mogelijkheden ofwel: zich bevinden tussen twee ruziemakers
* Vast in het zadel zitten
* zeker van iemands positie zijn in een organisatie
* Voor de mast zitten
* Weten hoe de vork in de steel zit
* precies weten wat er gebeurd is
* Wie in het schuitje zit moet meevaren.
* wie ergens mee begonnen is moet dit ook afmaken
* Wie op billen brandt, moet op de blaren zitten.
* als je iets doms doet, moet je de gevolgen dragen (liefst zonder klagen)
* Wie zijn gat brandt, moet op de blaren zitten.
* als je iets doms doet moet je er ook de gevolgen van dragen
* zitten te plagen
* bezig zijn met plagen
* zitten te zitten
* zich vervelen en niet weten wat men moet doen
* er zit niets anders op
* men moet iets lijdzaam ondergaan want er valt toch niets aan te doen
* •  Er zat niks anders op dan in mijn drinkfles te plassen.

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord zitten staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "zitten" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "zitten" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* 1 2 Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Tim Voors: Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada, 2018
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be