# stem
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: stem (hulp, bestand)
* IPA: / stɛm / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* stem

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord via Middelnederlands stemme van Oudnederlands stimma, in de betekenis van ‘door spreken voortgebracht geluid’ voor het eerst aangetroffen in 901

#### Zelfstandig naamwoord

de stem v / m
* (biologie) geluid dat onder meer door het trillen van de menselijke stembanden wordt geproduceerd
*   * De menselijke stem is uniek in de biologie.
    ▸ ’Wie weet er een mop?’ riep een aarzelende stem. Een voor een begonnen we grappen en verhalen met elkaar te delen om de moed erin te houden.
* (communicatie) geluid dat een mens bij het spreken voortbrengt
*   * Je herkent hem aan zijn donkere stem.
    ▸ Ik kon niet alles goed volgen, maar het monotone geluid van stemmen om mij heen voelde veilig en vertrouwd.
* (muziek) geluid dat een mens bij het zingen voortbrengt
*   * Een countertenor met zijn hoge stem.
* (muziek) elk van de partijen van een vocaal of instrumentaal muziekstuk
*   * De eerste stem van een partituur is zeer gegeerd omwille van de solo’s.
* (muziek) elk van de reeksen orgelpijpen met een eigen klankkleur, die de organist desgewenst kan laten meeklinken
*   * Hoeveel stemmen heeft dit kerkorgel?
* (sociologie) mondeling of schriftelijk kenbaar gemaakte wilsuiting die bij het nemen van een beslissing of een verkiezing, medebepalend is
*   * De stem van de dertiende partijgenoot was beslissend voor de herverkiezing.

##### Synoniemen

* [5] orgelregister, register

##### Antoniemen

* [1] stomheid
* [6] monddood

##### Hyponiemen

| basstem (3) borststem (2) bovenstem bromstem (2) bulderstem (2) commentaarstem (2) computerstem falsetstem (3) | fistelstem grafstem (2) grogstem (2) grondstem heliumstem (2) inspreekstem (2) ja-stem (6) keelstem (2) | kinderstem (2) klaagstem kopstem (3) lijststem (6) lokstem (2) mannenstem (2) mensenstem (2) middenstem | naamstem nee-stem (6) neusstem (2) obligaatstem onderstem piepstem (2) proteststem (6) pruilstem (2) roepstem (2) | schetterstem (2) slaapkamerstem (2) sopraanstem (3) stentorstem (2) voorkeursstem (6) voorkeurstem (6) vrouwenstem (2) vulstem zangstem (3) |

##### Afgeleide begrippen

| driestemmig (3) eenstemmig (3) herstemming (6) meerstemmig (3) meerstemmigheid (3) overstemmen (2) stemacteur (2) stemadvies (6) stemafdruk (2) stemband (1) stembereik stembeugel stembiljet (6) stemblok stembreuk (2) stembrief (6) stembuiging (2) stembureau (6) stembureel (6) | stembus (6) stemcomputer (6) stemdistrict (6) stemfie (6) stemfluitje stemgedrag (6) stemgeheim (6) stemgeluid (2) stemgember stemgerechtigd (6) stemhamer stemhebbend (2) stemherkenning (2) stemhok (6) stemhokje (6) stemkaart (6) stemkamer stemklank (2) stemknop | stemlokaal (6) stemloos (2) (6) stemmachine (6) stemmeloos stemmenkanon (6) stemmenoverdracht (6) stemmentrekker (6) stemmenwinst (6) stemmer (6) stemmig stemming stemoefening (2) stemomvang (2) stempas (6) stempen (6) stemplaatje stemplicht (6) stempotlood (6) stemrecht (6) stemregisseur (2) | stemregister (2) stemschroef stemsleutel stemspleet (2) stemsysteem (6) stemtest (2) stemtoon (2) stemtoonhoogte stemvast (2) stemvee (6) stemverheffing (2) stemverklaring (6) stemvoering (2) stemvork stemvorming (2) stemwijzer (6) stemwisseling (2) tweestemmig (3) veelstemmig (3) vierstemmig |

##### Verwante begrippen

* [1] gebrul, gegil, gegrom, kreet, gekreun, geluidssignaal, geroep, geschreeuw, spraak, spreekorgaan, tong, zang
* [2] accent, heesheid, intonatie, logopedie, mededeling, schorheid, spraak, stentor, tongval, voorlezen, woord
* [3] cantate, lied, melodie, opera, partij, polyfonie, wijsje, zang
* [4] homofonie, koor, meerstemmig, partij, polyfonie, solo
* [5] bourdon, fluit, trompet, vox humana
* [6] beslissing, besluit, blanco, democratie, kiesdrempel, meerderheid, spreekrecht, uitslag, veto, verkiezing, voorkeursstem

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [2]: de stem van het geweten
* [6]: een stem in het kapittel hebben
* [6]: de stemmen zwijgen

##### Vertalingen
#### Werkwoord

stem
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van stemmen
*   * Ik stem.
* gebiedende wijs van stemmen
*   * Stem!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van stemmen
*   * Stem je?

##### Afgeleide begrippen

| stembeugel stemblok stemfluitje | stemhamer stemkamer stemknop | stemmer stemming stempen | stemschroef stemsleutel stemtoonhoogte stemvork |

#### Gangbaarheid

* Het woord stem staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "stem" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie de doorverwijspagina op Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ stem op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "stem" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* 1 2 Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Engels
##### Uitspraak

* Geluid: stem (hulp, bestand)

#### Zelfstandig naamwoord

stem
* (biologie) stam, stengel
* (taalkunde) stam