# boter
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: boter (hulp, bestand)
* IPA: /ˈbotər/

##### Woordafbreking

* bo·ter

##### Woordherkomst en -opbouw

* Ontleend aan het middeleeuws Latijnse butyrum. In de betekenis van ‘voedingsstof van melk’ voor het eerst aangetroffen in 1240.

#### Zelfstandig naamwoord

de boter v / m
* (voeding) gekarnde en geknede room van melk, meestal gebruikt als voedingsstof
*   * Hij smeerde een dikke laag boter op zijn brood.
    ▸ Ik bestelde een lunch bestaande uit vier dikke pannenkoeken, rijkelijk belegd met boter en ahornsiroop.
* (voeding) oneigenlijk vervangproduct voor het onder [1] genoemde voedingsmiddel, geproduceerd uit plantenvet
*   * Veel mensen noemen margarine "boter".

##### Synoniemen

* [1] roomboter
* [2] ank, smeur

##### Hyperoniemen

* [1] zuivelproduct

##### Hyponiemen

* [2] margarine, halvarine
| bak-en-braadboter bakboter boerenboter braadboter cacaoboter grasboter hoeveboter | hofmeesterboter hooiboter kerstboter keukenboter kladdeboter knoflookboter koelhuisboter kokosnootboter | kruidenboter kunstboter lenteboter meiboter natuurboter pindaboter plantenboter pousseboter | roomboter schapenboter scheiboter sheaboter stalboter weiboter weideboter wietboter |

##### Afgeleide begrippen

| Boterdiep Boterveen Boterwet boter-bij-de-visbeleid boter-kaas-en-eieren boterachtig boterbabbelaar boterberg boterbier boterbies boterbiesje boterbloem boterbloempje boterboer boterboon boterboor boterbrief boterbriefje boterbrood botercrème boterdoos boteren boterfabriek botergeel botergeil | botergeld boterham boterhoek boterhuis boterjaar boterjus boterkapel boterkarn boterkleursel boterkoe boterkoek boterkop boterkoper boterlamp boterland boterletter botermals botermarkt botermelk botermengsel botermerk botermes botermesje botermijn botermolen | boternoot boterolie boterpeer boterpost boterpot botersaus boterschaal boterschotel botersla boterspaan boterspek botersprits boterstaaf botertand boterthee boterton botervat botervet botervis botervlinder botervloot boterwaag boterzaad boterzacht boterzuur |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan lopen
* Als een [warm] mes door de boter gaan
* Boter op het hoofd hebben
** Zelf niet geheel onschuldig zijn in een zaak die men iemand anders verwijt
* Boter bij de vis
** Meteen betalen bij aankoop, bij uitbreiding: meteen alles aanpakken
          • Zij wilden boter bij de vis.
* Botertje aan/tot de boom
** Zo goed als men zich maar wensen kan; allemaal mooi en goed
* Er zit een haar(tje) in de boter.
** Er hapert iets aan de zaak
* Hij heeft de boter gegeten.
** Hij krijgt de schuld
* Het is boter aan de galg (gesmeerd).
** Het heeft geen zin; het is vergeefse moeite.
* Met zijn neus/gat in de boter vallen
** (onverwacht) in een goede situatie terechtkomen
* De boter eruit braden
** Zoveel mogelijk voordeel ergens uit trekken

##### Anagrammen

* boert

##### Vertalingen
#### Werkwoord

boter
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van boteren
*   * Ik boter.
* gebiedende wijs van boteren
*   * Boter!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van boteren
*   * Boter je?

#### Gangbaarheid

* Het woord boter staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "boter" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikibooks voor meer informatie.
* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ boter op website: Etymologiebank.nl
* ↑ "boter" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ "Boom" is hier een samentrekking van "bodem".
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Middelnederlands
#### Zelfstandig naamwoord

boter
* (voeding) boter

## Papiaments
##### Woordherkomst en -opbouw

* Van het Engelse bottle, met rotacisme.

#### Zelfstandig naamwoord

boter
* fles

##### Schrijfwijzen

* Schrijfwijze op Bonaire en Curaçao: bòter.